ΧΩΡΟΚΟΙΝΩΝΙΚΟΙ ΣΥΣΧΕΤΙΣΜΟΙ- ΜΕΤΑΣΧΗΜΑΤΙΣΜΟΙ ΣΤΗ ΝΙΚΑΙΑ: ΑΠΟ ΤΗΝ ΠΡΟΣΦΥΓΙΚΗ ΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΣΤΗ ΣΗΜΕΡΙΝΗ ΕΙΚΟΝΑ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΧΩΡΟΚΟΙΝΩΝΙΚΟΙ ΣΥΣΧΕΤΙΣΜΟΙ- ΜΕΤΑΣΧΗΜΑΤΙΣΜΟΙ ΣΤΗ ΝΙΚΑΙΑ: ΑΠΟ ΤΗΝ ΠΡΟΣΦΥΓΙΚΗ ΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΣΤΗ ΣΗΜΕΡΙΝΗ ΕΙΚΟΝΑ"

Transcript

1 ΕΥΓΕΝΙΑ ΤΟΥΣΗ 55 ΧΩΡΟΚΟΙΝΩΝΙΚΟΙ ΣΥΣΧΕΤΙΣΜΟΙ- ΜΕΤΑΣΧΗΜΑΤΙΣΜΟΙ ΣΤΗ ΝΙΚΑΙΑ: ΑΠΟ ΤΗΝ ΠΡΟΣΦΥΓΙΚΗ ΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΣΤΗ ΣΗΜΕΡΙΝΗ ΕΙΚΟΝΑ Ευγενία Τούση 1 ΠΕΡΙΛΗΨΗ Αφορμή για την παρούσα εργασία αποτέλεσε παρατήρηση στο χώρο, σύμφωνα με την οποία, στην περιοχή της Νίκαιας Αττικής, εντοπίζονται έντονες κοινωνικοοικονομικές ανισότητες στον τομέα της στέγασης. Το βασικό ερευνητικό ερώτημα σχετίζεται με την αναζήτηση των διαδικασιών μέσα από τις οποίες προέκυψαν οι σημερινές κοινωνικοοικονομικές ανισότητες, ειδικότερα σε περιοχές όπως η Νίκαια που θεωρούνται διαχρονικά ως «υποβαθμισμένες». Για την απάντηση στο ερώτημα αυτό, διαμορφώθηκε κατάλληλο μεθοδολογικό πλαίσιο, όπου καίριο ρόλο έχει η ιστορική προσέγγιση ως μεθοδολογικό εργαλείο. Με άλλα λόγια η διερεύνηση λαμβάνει το 1922 ως αφετηρία, αφού η περιοχή πριν ήταν σχεδόν ακατοίκητη. Παράλληλα, ο σχεδιασμός της έρευνας δίνει έμφαση στην αμφίδρομη σχέση κοινωνικού και γεωγραφικού χώρου, προσπαθώντας να καλύψει ένα ευρύ χρονικό φάσμα από το 1922 μέχρι σήμερα, περιλαμβάνοντας τόσο μελέτη δευτερογενών πηγών όσο και εκπόνηση πρωτογενούς έρευνας. Η πρωτογενής έρευνα απαρτίζεται από επιτόπια χωρική παρατήρηση καθώς και από τη χρήση ποιοτικών και ποσοτικών μεθόδων κοινωνιολογικής έρευνας. Η ποσοτική ανάλυση πραγματοποιήθηκε με τη χρήση της αναλογικής στρωματοποιημένης τυχαίας δειγματοληψίας σε σχεδιασμένο δείγμα 200 νοικοκυριών και τα πορίσματά της εμπλουτίστηκαν από συμπεράσματα που εξήχθησαν μέσα από ημι-δομημένες συνεντεύξεις, ομάδες εστίασης και βιογραφικές ιστορίες αφήγησης. Socio-spatial transformations in Nikea: From the refugee settlement to the contemporary urban scenery Evgenia Tousi ABSTRACT This article is about the study of social and demographic changes in accordance with spatial transformations, in the Greek urban scenery, since the Asia Minor Disaster in According to historical sources, around refugees found shelter in urban and rural areas, from which 48% were hosted in the wider area of the urban agglomeration of Athens. This demographic flow, affected every aspect of life for many decades afterwards. In addition to this, some other factors such as post-war urbanization, industrialization of 60s, de-industrialization of 70s, alterations in urban planning legislation and the inflow of economic emigrants since 1990, alter the urban scenery. To analyze these issues in depth, a pilot case study is used, chosen with suitable criteria, including the size of population, the contiguity with industrial units, the demographic changes from the urbanization, as well as, the demographic changes from the inflow of migrants since The case study presented in this article took place in the area of Nikea, a suburb of Piraeus in Attica. The aim is not only to interpret social-spatial transformations of the Greek urban scenery, but also to emphasize on the interaction of spatial and social parameters, ending up to nowadays. To achieve this aim, specific methodological choices were followed, including bibliographical research as well as field work, consisting of quantitative and qualitative analysis and spatial observations. The qualitative methods include semi-conducted interviews, focus groups and biographical-life history research. 1 Αρχιτέκτων ΕΜΠ, ΜΔΣ ΕΜΠ, υποψήφια διδάκτωρ ΕΜΠ,

2 56 ΓΕΩΓΡΑΦΙΕΣ, Ν ο 21, 2013, Εισαγωγή 1.1 Λίγα λόγια για το προσφυγικό ζήτημα. Πώς καταλήγουμε στη σημερινή χωροκοινωνική φυσιογνωμία; Αντικείμενο μελέτης της παρούσας εργασίας είναι η διερεύνηση της χωροκοινωνικής εξέλιξης των αστικών προσφυγογενών οικισμών του λεκανοπεδίου Αττικής, λαμβάνοντας ως μελέτη περίπτωσης την περιοχή της Νίκαιας. Αναμφίβολα, η τεράστια δημογραφική αλλαγή που ακολούθησε τη Μικρασιατική Καταστροφή του 1922 αποτέλεσε ορόσημο για την περαιτέρω εξέλιξη της χώρας, επηρεάζοντας καθοριστικά τόσο τις αστικές όσο και τις αγροτικές περιοχές. Σύμφωνα με ιστορικές πηγές, το 1922 φτάνουν στις ελληνικές ακτές πρόσφυγες, δηλαδή το 1/4 του τότε πληθυσμού της χώρας. Η χώρα, απροετοίμαστη να αντιμετωπίσει τη δημογραφική αυτή αλλαγή, βρέθηκε αντιμέτωπη με πολλαπλά προβλήματα που σχετίζονταν όχι μόνο με την οικονομική και στεγαστική αποκατάσταση των προσφύγων αλλά κυρίως με την κοινωνική ένταξη του τεράστιου όγκου του προσφυγικού πληθυσμού στην ελληνική κοινωνία. Σε γενικές γραμμές ο ρυθμός αποκατάστασης των προσφύγων ήταν εξαιρετικά βραδύς, 2 με αποτέλεσμα τις απαράδεκτες συνθήκες διαβίωσης του πληθυσμού για αρκετές δεκαετίες αργότερα. Ειδικότερα στην ευρύτερη περιοχή της Αθήνας και του Πειραιά, οι πρόσφυγες εγκαταστάθηκαν σε 12 κύριους και 34 μικρότερους αστικούς οικισμούς, στην περίμετρο της πόλης, ένα ως τέσσερα χιλιόμετρα από τα όρια της τότε κτισμένης περιοχής. 3 Αποτέλεσμα των διαδικασιών αυτών και ιδιαίτερα της πολιτικής που ακολουθήθηκε ήταν οι βαρύτατες συνέπειες, που υπήρξαν καθοριστικές για τη μελλοντική άναρχη πολεοδομική ανάπτυξη της πρωτεύουσας και οι οποίες είναι ορατές μέχρι σήμερα. Σήμερα παρατηρούμε ότι οι προσφυγογενείς αυτές περιοχές παρουσιάζουν εντελώς διαφορετική εικόνα μεταξύ τους. Η πηγή της διαφορετικής χωροκοινωνικής μετεξέλιξης θα πρέπει καταρχήν να αναζητηθεί στον αρχικό τρόπο σχεδιασμού των συνοικισμών αυτών και στο κοινωνικοοικονομικό προφίλ των ομάδων που εγκαταστάθηκαν εκεί. Παράλληλα, η οριστική αποκατάσταση των προσφύγων στις αστικές περιοχές αντιμετωπίστηκε με δυσπιστία από το συντηρητικό κομμάτι της υπάρχουσας αστικής τάξης, με αποτέλεσμα να δοθεί περισσότερη έμφαση στην αγροτική αποκατάσταση από την ΕΑΠ. Μέσα σε αυτό το αντιφατικό και ταυτόχρονα πιεστικό πλαίσιο, η ΕΑΠ ξεκίνησε το έργο της αποσκοπώντας στην αφομοίωση του προσφυγικού συνόλου στην ελληνική κοινωνία, η οποία θα συντελούνταν μέσα από την απόκτηση κατοικίας και την εύρεση εργασίας (Γκιζελή 1984). Παρόλα αυτά, όμως, ο ρόλος της ΕΑΠ περιορίστηκε κυρίως στη στεγαστική αποκατάσταση, με αποτέλεσμα η εύρεση εργασίας να παραμένει στο πεδίο διαπραγμάτευσης σε ατομική βάση, με εξαίρεση την αποκατάσταση των καλλιεργητών στις αγροτικές περιοχές. Μετά την αρχική εγκατάσταση και την περίοδο του μεσοπολέμου, τα ταραγμένα χρόνια του Β Παγκοσμίου Πολέμου και του Εμφυλίου, η εντεινόμενη αστικοποίηση στα τέλη της δεκαετίας του 1950 επηρεάζει την περιοχή του λεκανοπεδίου και τους προς μελέτη συνοικισμούς. Σε μεγάλο βαθμό δεν επηρεάστηκαν οι πυκνοκατοικημένοι προσφυγικοί πυρήνες, όπου για πολλές δεκαετίες κυριαρχούσε το προσφυγικό στοιχείο. Στις περιπτώσεις όπου υπήρχαν αδόμητες εκτάσεις γύρω από τους πυρήνες αυτούς, οι εσωτερικοί μετανάστες 4 κινήθηκαν ως αυθαίρετοι οικιστές διευρύνοντας τα όρια των περιοχών αυτών (Τούση 2007). Ειδικότερα στο δυτικό τμήμα του λεκανοπεδίου ολόκληρες εκτάσεις διαμορφώθηκαν μέσα από τη διαδικασία της αυτοστέγασηςκαταπάτησης γης. Μέχρι λοιπόν τα τέλη της δεκαετίας του 1950 οι προσφυγικοί συνοικισμοί είχαν ομοιογενή πληθυσμό ως προς τα κοινωνικοοικονομικά και πολιτισμικά χαρακτηριστικά τους. Επρόκειτο για νοικοκυριά με εξαιρετικά χαμηλά εισοδήματα και βασική απασχόληση του οικονομικά ενεργού πληθυσμού ως εργάτες ή τεχνίτες 5. Η μεταπολεμική, όμως, αστικοποίηση καθώς και η ανάπτυξη του συστήματος της αντιπαροχής αλλάζουν σταδιακά το τοπίο. Στους προσφυγικούς πυρήνες, τα οικόπεδα δίνονται για αντιπαροχή, ενισχύοντας έτσι οικονομικά τα νοικοκυριά. Παράλληλα, το μοίρασμα των ιδιοκτησιών και οι αγοραπωλησίες μεταξύ των δικαιούχων στα συγκροτήματα προσφυγικών κατοικιών διαμορφώνουν ένα πρόσφορο έδαφος για περαιτέρω ανάπτυξη του συστήματος της αντιπαροχής. 6 Επιπρόσθετα σε αυτό, η ραγδαία ανάπτυξη του κλάδου των κατασκευών ανοίγει ένα πεδίο επαγγελματικής απασχόλησης για τους εργάτες που επηρεάστηκαν αρνητικά από την αποβιομηχάνιση του Όλες αυτές οι αλλαγές αρχίζουν σταδιακά να επηρεάζουν τη χωροκοινωνική φυσιογνωμία των προσφυγικών πυρήνων: από τη μία πλευρά ανανεώνεται το κτιριακό απόθεμα και από την άλλη νέοι κάτοικοι εισέρχονται στα διαμερίσματα που προέκυψαν

3 ΕΥΓΕΝΙΑ ΤΟΥΣΗ 57 από την αντιπαροχή. Η βελτίωση του βιοτικού επιπέδου αρχίζει να διαφαίνεται περισσότερο κατά τη δεκαετία του 1980, όπως προκύπτει και από τα δεδομένα της ΕΣΥΕ. Θα λέγαμε λοιπόν ότι η δεκαετία αυτή αποτελεί σημαντικό σημείο τομής ανάμεσα στο χθες και το σήμερα, αφού ακόμη και στις περιοχές αυτές βελτιώνονται αισθητά οι συνθήκες διαβίωσης. Μέσα σε αυτό το αστικό τοπίο, όπου αλληλεπιδρά πληθώρα παραγόντων και μηχανισμών, έρχεται να προστεθεί το ζήτημα της ένταξης των οικονομικών μεταναστών από τη δεκαετία του 1990 μέχρι σήμερα. Ειδικότερα οι περιοχές με παλαιά προσφυγικά αποτελούν πόλο έλξης για τους οικονομικούς μετανάστες λόγω χαμηλών ενοικίων, οδηγώντας έτσι στην εκ νέου διαμόρφωση των ισορροπιών διαβίωσης μέσα στον αστικό χώρο. 1.2 Εισαγωγικά στοιχεία για την αναπτυξιακή διαδρομή της περιοχής της Νίκαιας Η ιστορία της περιοχής της Νίκαιας, όπως και πολλών άλλων γειτονικών της περιοχών, είναι συνυφασμένη με ιστορικές εξελίξεις που στιγμάτισαν τη φυσιογνωμία της νεότερης Ελλάδας. Σύμφωνα με ιστορικές πηγές, οι διώξεις κατά των Αρμενίων, που συνεχίστηκαν και επί του ελληνικού πληθυσμού από το 1915 περίπου μέχρι και το 1922, ανάγκασαν πολλά άτομα να έρθουν στην περιοχή του Πειραιά αναζητώντας μια καλύτερη τύχη. Επειδή ο κεντρικός Πειραιάς θεωρείτο οικιστικά κορεσμένος, έστρεψαν τους Αρμένιους προς τις ακραίες συνοικίες γύρω από τον Πειραιά. Την περίοδο εκείνη διαδραματίζονται τα δραματικά γεγονότα στη Μικρά Ασία που καταλήγουν στην καταστροφή της Σμύρνης. Πάνω από εκατό χιλιάδες πρόσφυγες έφθασαν το 1922 στον Πειραιά και στεγάστηκαν σε σχολεία, σπίτια, πλατείες, γέφυρες, εκκλησίες, καθώς και στο χώρο μπροστά από το νεκροταφείο της Ανάστασης. Η συσσώρευση του πληθυσμού αυτού στον Πειραιά άλλαξε άρδην τη φυσιογνωμία της πόλης και των μέχρι τότε υφιστάμενων συνοικιών. Για αρκετά χρόνια οι άνθρωποι αυτοί ζούσαν κάτω από άθλιες συνθήκες, χωρίς νερό, φως, περίθαλψη, οδοποιία, οργανώνοντας αγώνες που υποστηρίζονταν από τα λαϊκά στρώματα και σιγά -σιγά έπαιρναν ταξική μορφή. Το οικιστικό τοπίο της Νίκαιας διαμορφώνεται ΕΤΟΣ ΚΑΝΟΝΙΚΕΣ ΚΕΝΕΣ ΚΑΝΟΝΙΚΕΣ ΜΗ ΚΑΝΟΝΙΚΕΣ ΑΠΟΓΡΑΦΗΣ ΚΑΤΟΙΚΟΥΜΕΝΕΣ ΚΑΤΟΙΚΙΕΣ ΚΑΤΟΙΚΙΕΣ ΚΑΤΟΙΚΙΕΣ ΕΣΥΕ ΚΑΤΟΙΚΙΕΣ ΠΟΥ ΤΙΣ ΜΟΙΡΑΖΟΝΤΑΙ Πίνακας 1.2.1: Δεδομένα απογραφών ΕΣΥΕ , Κατοικία σταδιακά από κρατικά συγκροτήματα προσφυγικών κατοικιών και από προσφυγικά καταλύματα που προήλθαν από διαδικασίες αυτοστέγασης. Οι συνθήκες διαβίωσης στην περιοχή, μέχρι τις αρχές της δεκαετίας του 1880, κινούνταν στα πλαίσια οριακής λιτότητας, όπως αποκαλύπτουν και οι απογραφές της ΕΣΥΕ στους παρακάτω πίνακες. ΕΤΟΣ ΜΑΓΕΙΡΙΟ ΛΟΥΤΡΟ ΗΛΕΚΤΡΙΚΟ ΑΠΟΧΩΡΗΤΗΡΙΟ ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΑΠΟΓΡΑΦΗΣ- ΚΟΥΖΙΝΑ ΕΝΤΟΣ ΤΗΣ ΡΕΥΜΑ ΕΝΤΟΣ ΤΗΣ ΘΕΡΜΑΝΣΗ ΣΥΝΟΛΟ ΕΝΤΟΣ ΤΗΣ ΟΙΚΙΑΣ ΟΙΚΙΑΣ ΚΑΝΟΝΙΚΩΝ ΟΙΚΙΑΣ ΜΕ ΥΔΡΑΥΛΙΚΗ ΚΑΤΟΙΚΙΩΝ ΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΗ % 6.3% 95% 10.7% % 37.13% 99% 51% % 80% 99% 84.35% 2.73% % 99% 99.8% 98% 51% % 99% 99.8% 98.7% 60% Πίνακας 1.2.2: Δεδομένα απογραφών ΕΣΥΕ , Κατοικία

4 58 ΓΕΩΓΡΑΦΙΕΣ, Ν ο 21, 2013, ΕΤΟΣ ΥΔΡΕΥΣΗ ΣΥΝΔΕΣΗ ΤΗΛΕΦΩΝΟ ΑΠΟΓΡΑΦΗΣ- ΕΝΤΟΣ ΤΗΣ ΜΕ ΔΙΚΤΥΟ ΕΝΤΟΣ ΤΗΣ ΟΙΚΙΑΣ ΣΥΝΟΛΟ ΟΙΚΙΑΣ ΑΠΟΧΕΤΕΥΣΗΣ ΚΑΝΟΝΙΚΩΝ ΚΑΤΟΙΚΙΩΝ % % % % % % % % Πίνακας 1.2.3: Δεδομένα απογραφών ΕΣΥΕ , Κατοικία Πραγματικά, τόσο όσον αφορά τον τύπο, την ποιότητα κατοίκησης και το ιδιοκτησιακό καθεστώς της κατοικίας, όσο και τις ανέσεις που αυτή παρέχει, η ουσιαστική βελτίωση σημειώνεται στις αρχές της δεκαετίας του Ενδεικτικό αυτής της ανόδου του βιοτικού επιπέδου είναι το γεγονός ότι στην απογραφή του 1981 εμφανίζεται για πρώτη φορά το φαινόμενο των κενών κατοικιών. Με άλλα λόγια, με την πρώτη ευκαιρία που δόθηκε εγκαταλείφθηκαν τα παλαιά προσφυγικά προς αναζήτηση καλύτερων στεγαστικών καταλυμάτων. Όσον αφορά την ταυτότητα του προσφυγικού συνοικισμού, θα πρέπει να επισημάνουμε ότι οι πρώτοι κάτοικοί του προέρχονταν από διάφορες περιοχές της Μικράς Ασίας και άνηκαν σε διαφορετικά επίπεδα κοινωνικοοικονομικής διαστρωμάτωσης. Έτσι, οι δεσμοί ανάμεσα στα διάφορα νοικοκυριά ήταν σπάνιοι καθώς ο πληθυσμός ήταν ιδιαίτερα ανομοιογενής. Βαθμιαία άρχισαν να αναπτύσσονται σχέσεις γειτονίας που ενισχύθηκαν με γάμους μεταξύ των διαφόρων μελών των νοικοκυριών και πνευματικές συγγένειες. Αυτό είχε ως αποτέλεσμα να δημιουργηθεί ένα δίκτυο στενών κοινωνικών σχέσεων-διαπλεκομένων δεσμών που εξαπλώνονταν σε όλη τη συνοικία και αντανακλώνταν στη χρήση του δημόσιου χώρου, στη μικροκλίμακα της πόλης. Ο εξαιρετικά ανεπτυγμένος, συνειδητός χαρακτήρας των δεσμών γειτονίας οφειλόταν σε μεγάλο βαθμό στην κοινωνική, πολιτική και γεωγραφική απομόνωση αυτού του τμήματος του πληθυσμού από το ρεύμα της ζωής μέσα στην πόλη. Αναμφίβολα όμως υπήρχε και μια άλλη αιτία: στην πατρίδα τους πριν από το διωγμό η ζωή της γειτονιάς ήταν πολύ ανεπτυγμένη και βασισμένη στο διαχωρισμό των διάφορων εθνοτικών ομάδων σε ξεχωριστές συνοικίες εντός της πόλης (Χίρσον [1972,23]). Έτσι, για πολλές δεκαετίες αργότερα, στη συνείδηση των κατοίκων ο ρόλος της γειτονιάς ήταν καθοριστικός, διαμορφώνοντας την ιδιαίτερη ταυτότητα τους συνοικισμού. Με άλλα λόγια, οι «γειτονιές» ήταν αλληλεπικαλυπτόμενες χωρικές ενότητες που ορίζονταν υποκειμενικά και είχαν τη βάση τους στη γεωγραφική εγγύτητα, οριοθετώντας την εννοιολογική διάκριση της κοινωνίας σε μια «οικιακή σφαίρα» που βρισκόταν σε συνεχή αντίστιξη με τη «δημόσια», ενώ στην πραγματικότητα λειτουργούσαν ως συγκοινωνούντα δοχεία και όχι αντιθετικά μεταξύ τους. Εστιάζοντας στη σημερινή εικόνα της περιοχής, ο συνειδητός αυτός χαρακτήρας της γειτονιάς έχει σε μεγάλο βαθμό εξαλειφθεί και αυτό οφείλεται εν μέρει στις έντονες κοινωνικοοικονομικές ανισότητες στη στέγαση, οι οποίες ενδεχομένως συσχετίζονται με αντίστοιχες ανισότητες στον τομέα της εκπαίδευσης και της εργασίας. Άλλωστε, η σημερινή δημογραφική σύνθεση του πληθυσμού έχει αλλάξει αφού, εκτός από απογόνους των προσφύγων, εντοπίζονται και άλλες ομάδες κατοίκων: Εσωτερικοί μετανάστες της μεταπολεμικής αστικοποίησης και οι απόγονοί τους από αγροτικές περιοχές της χώρας. Εσωτερικοί μετανάστες από προσφυγογενείς συνοικισμούς της περιφέρειας. Κάτοικοι από άλλες αστικές περιοχές της Αττικής. Κάτοικοι από άλλες αστικές περιοχές της περιφέρειας. Οικονομικοί μετανάστες από χώρες του εξωτερικού. Καθεμία από αυτές τις πληθυσμιακές ομάδες ήρθε σε διαφορετική χρονική περίοδο στην περιοχή, με πιο πρόσφατη την εγκατάσταση των οικονομικών μεταναστών. Το προσφυγικό παρελθόν όμως και η ελλιπής χάραξη πολιτικής για την ουσιαστική αναβάθμιση της περιοχής φαίνεται να έχουν εγκλωβίσει σήμερα έναν σημαντικό αριθμό νοικοκυριών στο φαύλο κύκλο της υποβάθμισης, η οποία έχει και χωρικά αντισταθμίσματα. Σε αντίθεση με άλλες προσφυγογενείς περιοχές που μέσα από την αντιπαροχή 7 κατόρθωσαν να ανανεώσουν το κτιριακό τους απόθεμα, η περιοχή της Νίκαιας δεν ακολούθησε σε μεγάλο βαθμό αυτό το δρόμο. Τα αίτια γι αυτό θα πρέπει να αναζητηθούν στον αρχιτεκτονικό τύπο των προσφυγικών συγκροτημάτων, όπου οι πολλοί ιδιοκτή-

5 ΕΥΓΕΝΙΑ ΤΟΥΣΗ 59 τες και τα μικρά οικόπεδα δεν αποτέλεσαν πρόσφορο έδαφος για την αντιπαροχή. Το σύστημα της αντιπαροχής λειτούργησε κυρίως στην περιοχή που δόθηκαν οικόπεδα κατά την προσφυγική εγκατάσταση καθώς και σε κομμάτια που εντάχθηκαν στο σχέδιο πόλης μεταγενέστερα. Για την εις βάθος διερεύνηση της αλληλεπίδρασης χωρικών και κοινωνικών παραμέτρων διαμορφώνεται κατάλληλο μεθοδολογικό πλαίσιο, ευέλικτο ώστε να παρακολουθεί τις μεταβολές που σημειώνονται τόσο σε επίπεδο χωρικό όσο και στη σύνθεση και κοινωνικοοικονομική δομή του πληθυσμού της περιοχής διαχρονικά. 2. Θεωρητικό πλαίσιο-μεθοδολογικές επιλογές Έναυσμα για τη διερεύνηση αυτή αποτέλεσε η παρατήρηση των κοινωνικοοικονομικών ανισοτήτων στον τομέα της στέγασης στην περιοχή της Νίκαιας που λαμβάνεται ως μελέτη περίπτωσης. Το ζήτημα αυτό και η χωρική έκφρασή του σχετίζονται τα τελευταία χρόνια με έννοιες όπως «εδαφική» και «κοινωνική» συνοχή, οι οποίες κατέχουν εξέχουσα θέση τόσο στα κείμενα της ΕΕ όσο και σε κατευθύνσεις σχεδιασμού εθνικού επίπεδου. Επί της ουσίας, όμως, οι ανισότητες δεν έχουν εξαλειφθεί και τα μεθοδολογικά εργαλεία που χρησιμοποιούνται μοιάζουν να μην καταλήγουν στο επιθυμητό αποτέλεσμα. Η παρούσα διερεύνηση προτείνει ουσιαστικά μια εναλλακτική μεθοδολογία προσέγγισης και ερμηνείας των ζητημάτων αυτών, δίνοντας έμφαση στην ιστορική προσέγγιση ως εργαλείο για την ερμηνεία της σημερινής εικόνας. Με άλλα λόγια, δίνεται έμφαση στη μελέτη όχι μόνο σε συγχρονικό επίπεδο αλλά και σε διαχρονικό. Βασικό ερευνητικό ζήτημα αποτελούν οι διαδικασίες χωροκοινωνικού μετασχηματισμού με στόχο την ερμηνεία της σημερινής εικόνας. Οι διαδικασίες αυτές σχετίζονται τόσο με τη μελέτη των κοινωνικόοικονομικών χαρακτηριστικών διαχρονικά σε συνάρτηση με τις συνθήκες στέγασης, όσο και με τις μεταλλαγές της χωροκοινωνικής ταυτότητας σε μια περιοχή με ιδιαίτερα φορτισμένο ιστορικό παρελθόν. Βασικός ερευνητικός άξονας είναι η αμφίδρομη σχέση κοινωνικού και γεωγραφικού χώρου, η οποία έχει υποστηριχθεί από πολλούς επιστήμονες διαφορετικών ειδικοτήτων. 8 Σύμφωνα με αυτό, ο χώρος συνδέει τον άνθρωπο και τις δραστηριότητές του με το φυσικό περιβάλλον, αλλά κυρίως εκφράζει την υλικότητα των κοινωνικών σχέσεων, δηλαδή τους τρόπους και τις διαδικασίες παραγωγής, κατασκευής, αντίληψης και νοηματοδότησης της κοινωνικής αλληλεπίδρασης εντός και διαμέσου των ανθρωπογενών γεωγραφιών (Tuan 1996, Gregory 2000α). Η έννοια του χώρου είναι στην ουσία μια έννοια «ομπρέλα», η οποία εμπεριέχει τόσο την αλληλεπίδραση του ανθρώπου με τον φυσικό «απόλυτο» γεωγραφικό χώρο όσο και τη συνεχή εμπλοκή των κοινωνικών σχέσεων με τους χωρικούς σχηματισμούς και τις μορφοποιήσεις που παράγονται από αυτές και που, με τη σειρά τους, τις επηρεάζουν ή τις καθορίζουν (Ιωσιφίδης 2003). Είναι, λοιπόν, στην ουσία αδύνατο να διαχωρίσουμε το χώρο από την κοινωνία, τις κοινωνικές από τις χωρικές σχέσεις. Μιλάμε πάντα για χωροκοινωνικούς σχηματισμούς (socio-spatial formations), δηλαδή για δυναμικές διαδικασίες παραγωγής και αναπαραγωγής κοινωνικών φαινομένων και σχέσεων μέσα από το χώρο και το αντίστροφο. Υπό το πρίσμα αυτό, η παρατήρηση στο χώρο οδήγησε στη δημιουργία μιας υπόθεσης εργασίας, σύμφωνα με την οποία η εξέλιξη και διαφοροποίηση των συνθηκών στέγασης στην περιοχή της Νίκαιας είναι προϊόν κοινωνικών μετασχηματισμών με χωρικές αναφορές. Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στη σχέση επιπέδου εκπαίδευσης-τομέα απασχόλησης-συνθηκών στέγασης, όπου υπο θέτουμε 9 ότι στην συγκεκριμένη περιοχή η άνοδος του επιπέδου εκπαίδευσης τόσο των απογόνων των προσφύγων όσο και των νέων κατοίκων οδήγησε στην άνοδο του βιοτικού επιπέδου. Εδώ θα πρέπει να σημειώσουμε ότι η υπόθεση αυτή δεν ισχύει καθολικά σε όλες τις περιπτώσεις, αφού καίριο ρόλο παίζουν οι στρατηγικές επιβίωσης, ατομικές και συλλογικές κατά περίπτωση. 10 Σαν μεθοδολογικό εργαλείο, αλλά και έννοια-κλειδί, χρησιμοποιείται η έννοια του «θύλακα», προς ανίχνευση των χωροκοινωνικών διαφοροποιήσεων. Η διερεύνηση περιλαμβάνει τόσο τη μελέτη δευτερογενών πηγών όσο και το σχεδιασμό και τη διεξαγωγή πρωτογενούς έρευνας. Για την ερμηνεία, όμως, μετασχηματισμών ή άλλων φαινομένων που είναι αναγνωρίσιμα στο χώρο, οφείλει να εκπονηθεί και μια έρευνα που αφορά στα ιδιαίτερα κοινωνικοοικονομικά και πολιτισμικά χαρακτηριστικά των ατόμων που εμπλέκονται στις διαδικασίες αυτές. Ο τρόπος που τα άτομα αυτοπροσδιορίζονται ή αποδίδουν χαρακτηριστικά στους «Άλλους» 11 καταλήγει να είναι καθοριστικός για το χώρο, αφού όλες αυτές οι κοινωνι-

6 60 ΓΕΩΓΡΑΦΙΕΣ, Ν ο 21, 2013, κές διεργασίες έχουν και χωρικές διαστάσεις. Η παραδοχή αυτή με βάση τη βιβλιογραφία βρίσκει αναφορές στη συγκεκριμένη μελέτη περίπτωσης διαχρονικά, από την αρχική συγκρότηση του οικισμού μέχρι τη σημερινή εποχή όπου τα παλαιά προσφυγικά φιλοξενούν ευαίσθητες κοινωνικές ομάδες, ευάλωτες σε διάφορες μορφές κοινωνικού αποκλεισμού. Αναφορικά με το βασικό ερευνητικό αντικείμενο, που δεν είναι άλλο από τη διαβίωση σε αστικές περιοχές που θεωρούνται διαχρονικά «υποβαθμισμένες», η έννοια της ταυτότητας, περισσότερο ως «συλλογική-κοινωνική», εμπλέκεται καθοριστικά στις διαδικασίες μετασχηματισμού. Στη βιβλιογραφία συχνά συσχετίζεται η διαβίωση σε περιθωριοποιημένες συνοικίες με την έννοια των «υποβαθμισμένων συλλογικών ταυτοτήτων» (Παπαδοπούλου 1999). Έτσι, μέσα από την παρούσα διερεύνηση ανιχνεύονται και οι μεταλλαγές πάνω στο ζήτημα αυτό, τόσο μέσα από αλλαγές στις στεγαστικές συνθήκες όσο και μέσα από τη βελτίωση του επιπέδου εκπαίδευσηςεργασίας και τη διαφοροποίηση των καταναλωτικών συνηθειών. Με άλλα λόγια, σε μια προσφυγογενή συνοικία όπως η Νίκαια, που θεωρείτο παραδοσιακά ως «εργατική», ποια είναι η πραγματική σημερινή χωροκοινωνική εικόνα; Έχει νόημα να αναλύουμε το σήμερα με όρους του χθες, χωρίς να εμβαθύνουμε στη σημερινή κατάσταση; Μήπως τελικά έχουμε την επαναδημιουργία «χώρων» αποκλεισμού κοινωνικά και χωρικά, με νέους όρους σύμφωνα με τις συνθήκες της τρέχουσας αστικής πραγματικότητας; Ο όρος κοινωνικός αποκλεισμός, που αναφέρθηκε προηγουμένως, εκφράζει ένα πολυσύνθετο φαινόμενο το οποίο προσλαμβάνει τόσο οικονομικές όσο και μη οικονομικές διαστάσεις. Η έννοια του κοινωνικού αποκλεισμού, αν και σχετίζεται άμεσα με την έννοια της φτώχειας, δεν ταυτίζεται με αυτήν, ιδίως στην περίπτωση που η τελευταία εκφράζεται σε εισοδηματικούς όρους. 12 Παρά το γεγονός ότι πρόκειται για ένα πολυδιάστατο φαινόμενο το οποίο καλύπτεται από ογκώδη βιβλιογραφική συζήτηση ξεπερνώντας τα όρια της παρούσας εργασίας, οφείλουμε να αναφέρουμε τους βιβλιογραφικούς συσχετισμούς μεταξύ φτώχειας-αποκλεισμού-εκπαί - δευσης-εργασίας, αφού αποτελούν βασικό άξονα πάνω στον οποίο διαρθρώνεται το μεθοδολογικό πλαίσιο της παρούσας διερεύνησης. Όπως έχει διαπιστωθεί σε έρευνες που έχουν διεξαχθεί από το Εθνικό Κέντρο Κοινωνικών Ερευνών 13 και από άλλους φορείς και μελετητές, η σχέση της εκπαίδευσης με τη φτώχεια εμφανίζεται αρκετά πολύπλοκη και εντάσσεται σε ένα σύνολο ευρύτερων αιτιακών διεργασιών μέσα στο πλαίσιο ενός κύκλου σωρευτικής αιτιότητας, ο οποίος τείνει να προσλάβει τη μορφή σπείρας που κινείται προς τα κάτω (Τσολάκογλου 1999). Ειδικότερα από τις μέχρι σήμερα μελέτες του φαινομένου της φτώχειας προκύπτει ότι μεταξύ φτώχειας και εκπαίδευσης υπάρχει μια αμφίδρομη αιτιακή σχέση και επομένως το χαμηλό εκπαιδευτικό επίπεδο και ο εκπαιδευτικός αποκλεισμός αφενός δρουν ως κλασικοί εν δυνάμει φτωχογόνοι παράγοντες και αφετέρου προσδιορίζονται και αποτελούν με τη σειρά τους συνέπεια των καταστάσεων φτώχειας και κοινωνικού αποκλεισμού στις οποίες έχουν περιέλθει τα άτομα ή τα νοικοκυριά (Χρυσάκης 1999). Εστιάζοντας στο σχεδιασμό της έρευνας πεδίου για τη συγκεκριμένη μελέτη περίπτωσης, αυτό που θα πρέπει να ληφθεί υπόψη είναι η σημερινή εικόνα και σχέση εκπαιδευτικού επιπέδου-εργασίας σε συνάρτηση με τις συνθήκες στέγασης και τις καταναλωτικές συνήθειες, οι οποίες υποδηλώνουν το επίπεδο διαβίωσης. Παράλληλα, όλα αυτά θα πρέπει να συσχετιστούν με τις αλλαγές στη δημογραφική σύνθεση του πληθυσμού, αφού νέες ομάδες κατοίκων έχουν εγκατασταθεί στην περιοχή. Με άλλα λόγια, έχει όντως βελτιωθεί το επίπεδο διαβίωσης των απογόνων των προσφύγων ή οι νέοι κάτοικοι «ανεβάζουν» τον μέσο όρο; Επίσης, άξιο διερεύνησης είναι και το τι συμβαίνει ακριβώς με τους οικονομικούς μετανάστες, αφού στις περισσότερες περιπτώσεις δεν έχουν νομιμοποιητικά έγγραφα και συνεπώς δεν αναφέρονται στις επίσημες καταγραφές. Προφανώς, για τα αποτελέσματα που θα προκύψουν για όλα αυτά τα ερευνητικά ζητήματα μπορεί να γίνει και σύγκριση με τα επίσημα στοιχεία απογραφών παλαιότερων δεκαετιών, ώστε να αναδειχθεί η όποια μετεξέλιξη. Λαμβάνοντας υπόψη όλα αυτά, η έρευνα πεδίου κατευθύνεται τόσο στην πολεοδομική εξέλιξη του χώρου όσο και στη διερεύνηση των δημογραφικών αλλαγών και των κοινωνικοοικονομικών χαρακτηριστικών των κατοίκων. Χωρίζεται έτσι σε χωρικό και κοινωνικό επίπεδο. Σε χωρικό επίπεδο, πραγματοποιείται ακριβής καταγραφή, αποτύπωση και χαρτογραφική απεικόνιση των εναπομεινάντων προσφυγικών στη Νίκαια του 2010, ομαδοποίηση σύμφωνα με τον τύπο του οικοδομικού τετραγώνου και την τυπολογία της κάτοψης, διαδικασία που συμβάλει στη σαφέστερη κατανόηση των μετασχηματισμών που λαμβάνουν χώρα και βρίσκονται ακόμη σε εξέλιξη.

7 ΕΥΓΕΝΙΑ ΤΟΥΣΗ 61 Παράλληλα, σκιαγραφώντας την κοινωνική φυσιογνωμία της περιοχής, μέσα από ποιοτικές και ποσοτικές μεθόδους κοινωνιολογικής έρευνας, δίνεται μια σαφέστερη εικόνα για τα προς διερεύνηση ζητήματα. Όσον αφορά την ποσοτική ανάλυση, χρησιμοποιήθηκε σχεδιασμένο στατιστικό δείγμα 200 νοικοκυριών, με τη μέθοδο της αναλογικής στρωματοποιημένης τυχαίας δειγματοληψίας. Η χρήση της μεθόδου αυτής κρίθηκε κατάλληλη με βάση το γεγονός ότι εμπεριέχει την έννοια του «στρώματος», δηλαδή το διαχωρισμό του πληθυσμού σε επιμέρους ομάδες με βάση κάποια χαρακτηριστικά γνωρίσματα. Λαμβάνεται λοιπόν ένα τυχαίο δείγμα από κάθε στρώμα, ανάλογο με το μέγεθος του στρώματος σε σχέση με το συνολικό πληθυσμό του δείγματος. Στη συγκεκριμένη μελέτη περίπτωσης η ποσοτική αυτή μέθοδος λειτούργησε ως εξής: Αφού προηγήθηκε η «ανάγνωση» του συγκεκριμένου αστικού χωρικού πεδίου έρευνας ως προς τις συνθήκες στέγασης, διαμορφώθηκε ο διαχωρισμός της περιοχής σε θύλακες αναφορικά με τις συνθήκες στέγασης. Σύμφωνα με τον βασικό θεωρητικό άξονα της αμφίδρομης σχέσης κοινωνικού και γεωγραφικού χώρου, υποθέτουμε ότι οι διαφορές στην ποιότητα των συνθηκών στέγασης υποδηλώνουν και ανάλογες διαφορές στα κοινωνικοοικονομικά χαρακτηριστικά του πληθυσμού. Μετά από καταγραφή του αριθμού του συνόλου των νοικοκυριών που διαμένουν σε κάθε θύλακα (προσεγγιστικά), σχεδιάστηκε 14 το δείγμα ώστε το πλήθος των νοικοκυριών που θα ερωτηθούν από κάθε θύλακα να είναι ανάλογο με τη σχέση του πληθυσμού του θύλακα αναφορικά με το συνολικό πληθυσμό. Έτσι έχουμε: Θύλακες I και III (ιστορικό κέντρο Νίκαιας): νοικοκυριά περίπου Θύλακας II: νοικοκυριά περίπου Θύλακας IV: νοικοκυριά περίπου Θύλακας V: 870 νοικοκυριά περίπου Θύλακας VI και VII: νοικοκυριά περίπου Έτσι, ο τύπος διαμορφώνεται ως εξής: Nν.ε = Νδ x Νν.θ/Νν.σ, όπου: Νν.ε: αριθμός νοικοκυριών που επιλέχτηκαν σε κάθε θύλακα Νδ: αριθμός ερωτηματολογίων Νν.σ: συνολικός αριθμός νοικοκυριών Νν.θ: αριθμός νοικοκυριών σε κάθε θύλακα Εικόνα 2.1: παρουσίαση στατιστικής μεθόδου, Τούση 2007 Οι θεματικές ενότητες των ερωτηματολογίων, θα μπορούσαν να ομαδοποιηθούν σε τρεις μεγάλες κατηγορίες: Κατοικία Περιοχή κατοικίας Κοινωνικοοικονομικά χαρακτηριστικά Οι τρεις αυτές κατηγορίες διακρίνονται σε μικρότερες υποκατηγορίες : Κατοικία: ποιότητα οικιστικού αποθέματος, εμβαδό κατοικίας, πλεονεκτήματα-μειονεκτήματα κατοικίας, βαθμός ικανοποίησης από την ίδια την κατοικία χωρίς να ληφθεί υπόψη η περιοχή Περιοχή κατοικίας: υποδομές τεχνικές και κοινωνικές, λόγοι εγκατάστασης στην περιοχή, χρόνια διαμονής στην περιοχή, βαθμός ικανοποίησης από την περιοχή κατοικίας, πρόθεση για μετεγκατάσταση Κοινωνικοοικονομικά χαρακτηριστικά: επίπεδο εκπαίδευσης, τομέας απασχόλησης, υπηκοότητα, τύπος νοικοκυριού, καταναλωτικές συνήθειες Τα ποσοτικά δεδομένα εμπλουτίστηκαν με στοιχεία ποιοτικής έρευνας, που συλλέχθηκαν μέσα από ημι-δομημένες συνεντεύξεις, ομάδες εστίασης και βιογραφικές ιστορίες αφήγησης. Ο συνδυασμός των πορισμάτων σε κοινωνικο και χωρικό επίπεδο συμβάλλει στην πληρέστερη κατανόηση των διαδικασιών μετασχηματισμού, δίνοντας ερμηνείες για τα κρίσιμα ερευνητικά ζητήματα.

8 62 ΓΕΩΓΡΑΦΙΕΣ, Ν ο 21, 2013, Εικόνα 2.2: Κοινωνικοοικονομικές ανισότητες στην περιοχή της Νίκαιας, Τούση Αποτελέσματα από την έρευνα πεδίου 3.1 Κοινωνικοοικονομικά χαρακτηριστικά σε συσχετισμό με τις συνθήκες στέγασης στους θύλακες Όπως ήδη αναφέρθηκε, στόχος της παρούσας διερεύνησης είναι να αναδείξει το φάσμα των χωροκοινωνικών μετασχηματισμών στη συγκεκριμένη αστική περιοχή που χρησιμοποιείται εδώ ως μελέτη περίπτωσης. Σύμφωνα με όσα ήδη αναφέρθηκαν, ο πληθυσμός της περιοχής της Νίκαιας μέχρι τη δεκαετία του 1960 ήταν ομοιογενής ως προς τα πολιτισμικά χαρακτηριστικά, αφού αποτελούνταν μόνο από μικρασιάτες πρόσφυγες και τους απογόνους τους. Την περίοδο αυτή έχουμε την εγκατάσταση των πρώτων εσωτερικών μεταναστών από αγροτικές περιοχές, οπότε νέες ομάδες κατοίκων εισέρχονται στην περιοχή. Κοινό χαρακτηριστικό των ομάδων που διαμένουν στην περιοχή είναι το χαμηλό εκπαιδευτικό επίπεδο με ανάλογο αντίκτυπο στον τομέα απασχόλησης και το εισόδημα, στοιχεία που επηρεάζουν αναμφίβολα και τις συνθήκες στέγασης. Η σημαντική τομή μέσα στην πορεία του χρόνου σημειώνεται στα μέσα της δεκαετίας του 1980, όπου σύμφωνα και με την ΕΣΥΕ παρατηρείται σαφής βελτίωση του βιοτικού επιπέδου. Κατά τη διάρκεια όλων αυτών των δεκαετιών, βασικός πυρήνας συγκρότησης του τρόπου διαβίωσης είναι η οικογένεια και, μάλιστα, σε πολλές περιπτώσεις η διευρυμένη οικογένεια. Στις αρχές, όμως, της δεκαετίας του 1990, αρχίζει να διαφαίνεται μια αλλαγή στον τύπο νοικοκυριού, ως απόρροια της εξόδου και συμμετοχής των γυναικών στην αγορά εργασίας και στην εκπαίδευση, με την εμφάνιση μονογονεϊκών νοικοκυριών. Την τάση αυτή έρχεται να ενισχύσει και η εγκατάσταση των οικονομικών μεταναστών στην περιοχή, ιδιαίτερα στους θύλακες Ι και ΙΙΙ, όπου τα χαμηλά ενοίκια στα προσφυγικά αποτελούν πόλο έλξης. Επικαιροποιώντας τα δεδομένα της έρευνας, μιας και έχουν περάσει πέντε χρόνια από το 2007 που αναφέρεται η συγκεκριμένη ανάλυση, εντοπίζεται αύξηση του αριθμού των οικονομικών μεταναστών 15 στην περιοχή του ιστορικού κέντρου. Ειδικότερα κατά την τρέχουσα οικονομική συγκυρία, ο τρόπος κατοίκησης έχει μετα-

9 ΕΥΓΕΝΙΑ ΤΟΥΣΗ 63 βληθεί, αφού όλο και περισσότεροι οικονομικοί μετανάστες διαμένουν σε ομάδες 8-10 ατόμων στα προσφυγικά των 30τ.μ. για να μοιράζονται το ενοίκιο. Προφανώς οι δαπάνες για συντήρηση των κτισμάτων είναι ελάχιστες τόσο από πλευράς ενοικιαστών όσο και ιδιοκτητών, με αποτέλεσμα τα προσφυγικά να αφήνονται στην πλήρη κατάρρευση. Ο αριθμός των κτισμάτων αυτών είναι μεγάλος, αφού με βάση την έρευνα πεδίου έχει διατηρηθεί το 35%-40% περίπου και δεν περιορίζεται σε μεμονωμένες οικιστικές νησίδες όπως σε άλλες προσφυγογενείς περιοχές. Άλλωστε, αυτός ήταν και ο λόγος επιλογής της συγκεκριμένης μελέτης περίπτωσης. Παρά τις όποιες διαφοροποιήσεις στη σύνθεση του πληθυσμού και στον τύπο νοικοκυριού, σε γενικές γραμμές η οικογένεια εξακολουθεί να παραμένει ο βασικός πυρήνας του μοντέλου διαβίωσης στην περιοχή. Με βάση τα δεδομένα της έρευνας, οι επικρατέστεροι τύποι νοικοκυριού είναι οι οικογένειες Ελλήνων (γονείς-παιδιά) και τα άτομα τρίτης ηλικίας (άνω των 65 ετών). Η ανάλυση που ακολουθεί ως προς τη σχέση επιπέδου εκπαίδευσης-τομέα απασχόλησης-συνθηκών στέγασης εστιάζει σε μια συγκριτική διερεύνηση ανάμεσα σε αυτούς τους δύο τύπους νοικοκυριού. Με βάση τα δεδομένα της έρευνας, σημειώνεται μια σαφής βελτίωση του επιπέδου εκπαίδευσης με άμεση απόρροια τη διεκδίκηση καλύτερης θέσης απασχόλησης στα άτομα από 35 ετών και άνω, ενώ τα νοικοκυριά ατόμων τρίτης ηλικίας χαρακτηρίζονται από εξαιρετικά χαμηλό επίπεδο εκπαίδευσης, με σημαντικά ποσοστά λειτουργικά και οργανικά αναλφάβητων (τουλάχιστον 14-20% σε όλους τους θύλακες). Για να μπορέσουμε να δούμε την εξέλιξη του επιπέδου εκπαίδευσης των κατοίκων μέσα στην πορεία του χρόνου, παρατίθενται παρακάτω τα δεδομένα απογραφών της ΕΣΥΕ , σε αντιπαραβολή με τα δεδομένα της ποσοτικής δειγματοληψίας που πραγματοποιήθηκε στην παρούσα διερεύνηση. Προφανώς, έχει σημειωθεί σημαντική βελτίωση, όπως εύκολα μπορεί κανείς να διαπιστώσει. Αξιοσημείωτο είναι το γεγονός ότι το επίπεδο εκπαίδευσης στις οικογένειες ελλήνων 16 ποικίλει ανάλογα με το θύλακα στον οποίο διαμένουν τα νοικοκυριά. Διαπιστώνουμε λοιπόν ότι στους θύλακες Ι και ΙΙΙ παρατηρείται το χαμηλότερο επίπεδο εκπαίδευσης, τόσο στα άτομα τρίτης ηλικίας όσο και στις οικογένειες ελλήνων. Η περιοχή αυτή, όπως προαναφέρθηκε, είναι το ιστορικό κέντρο, το οποίο χαρακτηρίζεται από εξαιρετικά δυσμενείς συνθήκες στέγασης λόγω των παλαιών προσφυγικών. Αντίθετα, στους θύλακες V, VI, VII, όπου οι συνθήκες στέγασης είναι σαφώς καλύτερες, διαπιστώθηκε υψηλότερο επίπεδο εκπαίδευσης, το οποίο, όπως θα δούμε στον πίνακα που ακολουθεί, έχει άμεση σχέση με τον τομέα απασχόλησης και με το εισόδημα. Λαμβάνοντας ως παράδειγμα την κοινωνικοοικονομική ομάδα «εργάτες, τεχνίτες, οικοδόμοι», μπορούμε να δια- ΕΤΟΣ ΑΠΟΦΟΙΤΟΙ ΑΠΟΦΟΙΤΟΙ ΑΠΟΦΟΙΤΟΙ ΑΠΟΦΟΙΤΟΙ ΑΠΟΦΟΙΤΟΙ ΕΧΟΝΤΕΣ ΜΗ ΑΠΟΦΟΙ- ΑΝΑΛΦΑ- ΑΝΩΤΑΤΩΝ ΑΝΩΤΕΡΩΝ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΤΕΧΝΙΚΗ ΤΗΣΑΝΤΕΣ ΒΗΤΟΙ ΣΧΟΛΩΝ ΣΧΟΛΩΝ(ΤΕΙ) Ή ΕΠΑΓΓΕΛ- ΤΟΥ ΜΑΤΙΚΗ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΜΟΡΦΩΣΗ % _ % _ % 2.97% 40.5% -13.7% ΑΠΟΦΟΙΤΟΙ, _ % ΦΟΙΤΗΣΑΝ 8.3% 9.07% 43.5% 35.1% -13.3% Ή ΦΟΙΤΟΥΝ 2% ΑΠΟΦΟΙΤΟΙ, _ ΦΟΙΤΗΤΕΣ-4.1% 11.8% 14% 45.3% 18% 8% ΑΠΟΦΟΙΤΟΙ _ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΑΠΟΦΟΙΤΟΙ, 12.5% 22.57% % 10.6% 6% ΣΠΟΥΔΩΝ ΑΠΟΦΟΙΤΟΙ ΦΟΙΤΗΤΕΣ ΑΕΙ, ΦΟΙΤΗ -ΤΕΣ -5.53% Πινακας 3.1.2: Αποτελέσματα έρευνας πεδίου, Τούση 2007

10 64 ΓΕΩΓΡΑΦΙΕΣ, Ν ο 21, 2013, πιστώσουμε τις διαφοροποιήσεις που σημειώνονται όσο προχωράμε σε θύλακες με καλύτερες συνθήκες στέγασης. Έτσι από 37% στους θύλακες Ι και ΙΙΙ, το ποσοστό πέφτει στο 5,2% στους θύλακες VI και VII. Για να δούμε τις μεταλλαγές στην κοινωνικοοικονομική σύνθεση του προς μελέτη πληθυσμού, παρατίθενται και τα δεδομένα των απογραφών της ΕΣΥΕ για τα έτη , όπου φαίνεται μια σαφής μεταβολή του τομέα απασχόλησης. Με βάση τα στοιχεία της έρευνας πεδίου αναφορικά με την ποιότητα κατοίκησης, και σε συσχετισμό με όλα τα προηγούμενα, εντοπίζεται μια σαφής σχέση ανάμεσα στο χαμηλό επίπεδο εκπαίδευσης, τον τομέα απασχόλησης και τις συνθήκες στέγασης, 17 επιβεβαιώνοντας τις αρχικές υποθέσεις εργασίας. Σύμφωνα με την πρωτογενή έρευνα, τα νοικοκυριά ατόμων τρίτης ηλικίας διαθέτουν τις δυσμενέστερες συνθήκες στέγασης και ειδικότερα στην περιοχή των προσφυγικών (θύλακες Ι και

11 ΕΥΓΕΝΙΑ ΤΟΥΣΗ 65 Πίνακας 3.1.4: Αποτελέσματα έρευνας πεδίου, Τούση 2007 ΕΤΟΣ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝ. ΔΙΕΥΘΥΝΟΝΤΕΣ ΥΠΑΛΛΗΛΟΙ ΕΜΠΟΡΟΙ- ΓΕΩΡΓΟΙ, ΕΡΓΑΤΕΣ ΑΠΟΓΡΑΦΗΣ- ΕΛΕΥΘΕΡ. ΚΑΙ ΑΝΩΤΕΡΑ ΓΡΑΦΕΙΟΥ ΠΩΛΗΤΕΣ ΚΤΗΝΟΤΡΟΦΟΙ ΕΡΓΟΣΤΑΣΙΩΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΑ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΑ ΣΤΕΛΕΧΗ ΥΠ.ΤΡΑΠΕΖΩΝ ΑΛΙΕΙΣ, (ΟΡΥΧΕΙΑ, ΕΝΕΡΓΟΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ /ΜΕΤΑΦΟΡΕΣ ΥΛΟΤΟΜΟΙ ΜΕΤΑΛΛΕΙΑ, ΠΛΗΘΥΣΜΟΣ ΛΑΤΟΜΕΙΑ, ΑΛΥΚΕΣ Κ.ΛΠ.) ΑΤΟΜΑ ΑΤΟΜΑ 235 ΑΤΟΜΑ ΑΤΟΜΑ ΑΤΟΜΑ -8.6% -12.4% % % ΑΤΟΜΑ 72 ΑΤΟΜΑ ΑΤΟΜΑ ΑΤΟΜΑ 164 ΑΤΟΜΑ ΑΤΟΜΑ ΑΤΟΜΑ % 0.26% -8.12% -10.4% -0.6% % ΑΤΟΜΑ 531 ΑΤΟΜΑ ΑΤΟΜΑ ΑΤΟΜΑ 124 ΑΤΟΜΑ ΑΤΟΜΑ ΑΤΟΜΑ - 8.1% -1.8% % -12.3% -0.42% 66.4% ΑΤΟΜΑ 421 ΑΤΟΜΑ ΑΤΟΜΑ ΑΤΟΜΑ 121 ΑΤΟΜΑ ΑΤΟΜΑ ΑΤΟΜΑ % -1.38% -12.4% % -0.4% % ΑΤΟΜΑ 505 ΑΤΟΜΑ ΑΤΟΜΑ ΑΤΟΜΑ 119 ΑΤΟΜΑ ΑΤΟΜΑ ΑΤΟΜΑ % -1.43% -15% % % - 48% Πίνακας 3.1.5: Δεδομένα ΕΣΥΕ,

12 66 ΓΕΩΓΡΑΦΙΕΣ, Ν ο 21, 2013, ΙΙ-ιστορικό κέντρο). Η ποιότητα του δομημένου περιβάλλοντος είναι χαμηλή τόσο από άποψη συντήρησης, όσο και ως προς τη διάρθρωση και διάταξη των χώρων της κατοικίας, με αποτέλεσμα τον ανεπαρκή αερισμό και ηλιασμό των κατοικιών. Αντίθετα, οι θύλακες VI, V, VI, VII, που περιλαμβάνουν περιοχές που εντάχθηκαν στο σχέδιο μεταγενέστερα ή εξαρχής δόθηκαν οικόπεδα στους πρόσφυγες δικαιούχους, μοιάζουν σήμερα να παρέχουν καλύτερη ποιότητα κατοίκησης. Σκιαγραφώντας το κοινωνικοοικονομικό προφίλ των σημερινών κατοίκων αυτής της προσφυγογενούς περιοχής, η οποία παραδοσιακά θεωρείτο μια εργατική συνοικία, δεν θα μπορούσε να λείπει από τη μελέτη μια στοιχειώδης διερεύνηση των καταναλωτικών συνηθειών των νοικοκυριών, ανάλογα με τον τύπο τους και το θύλακα που μένουν. Αναλύοντας τα δεδομένα, βλέπουμε ότι το μοντέλο της υπερκαταναλωτικής κοινωνίας έχει αναμφίβολα επηρεάσει και τη συνοικία αυτή, ειδικά στην περίπτωση των νοικοκυριών όπου τα εισοδήματα κινούνται σε ένα μέσο επίπεδο. Στην περίπτωση βέβαια των νοικοκυριών ατόμων τρίτης ηλικίας, ειδικά στην περιοχή του ιστορικού κέντρου, οι καταναλωτικές συνήθειες μειώνονται στο ελάχιστο λόγω χαμηλών εισοδημάτων, με αποτέλεσμα διάφορα είδη να μην υπάρχουν καν στα νοικοκυριά αυτά. Σύμφωνα λοιπόν με όλα όσα έχουν ήδη αναφερθεί, θα μπορούσαμε να πούμε ότι μπορεί να έχει σημειωθεί μια αισθητή βελτίωση των όρων διαβίωσης στην περιοχή, με ανάλογο αντίκτυπο στο κοινωνικοοικονομικό προφίλ, αλλά κάποιες ομάδες κατοίκων φαίνεται να μην μπορούν να παρακολουθήσουν αυτή τη γενικότερη πρόοδο. Ειδικότερα η είσοδος και εγκατάσταση νέων κατοίκων στις περιοχές που εντάχθηκαν στο σχέδιο μεταγενέστερα καθώς και στα κομμάτια της Νίκαιας που αναδομήθηκαν μέσω αντιπαροχής «ανεβάζει» τον μέσο όρο, αφού οι νέοι αυτοί κάτοικοι διαθέτουν υψηλότερο επίπεδο εκπαίδευσης, απασχολούνται σε πιο προσοδοφόρες θέσεις εργασίας και διαμένουν σε καλύτερης ποιότητας κατοικίες. Μάλιστα, κατά την τρέχουσα οικονομική συγκυρία, εμφανίζουν μεγαλύτερη ανθεκτικότητα στην κρίση απ ό,τι οι κάτοικοι του ιστορικού κέντρου, μεταξύ των οποίων και ένας σημαντικός αριθμός οικονομικών μεταναστών. Ειδικότερα οι οικονομικοί μετανάστες έχουν αυξηθεί σε αριθμό από το 2007 (είναι πολύ πάνω από 13%) που πραγματοποιήθηκε η συγκεκριμένη δειγματοληψία. Επικαιροποιώντας την έρευνα, η τρέχουσα οικονομική συγκυρία βρίσκει αρκετούς οικονομικούς μετανάστες που διαμένουν στα προσφυγικά σε μια εξαιρετικά ευάλωτη θέση με ασταθή εισοδήματα και κυρίως χωρίς νόμιμη άδεια παραμονής. Ενδεικτικό της κατάστασης που επικρατεί είναι το γεγονός ότι οι κατοικίες των μεταναστών δεν διαφέρουν σε ποιότητα συντήρησης από τα εγκαταλελειμμένα προσφυγικά όπως φαίνεται στις ακόλουθες φωτογραφίες. Εικόνες και 3.1.2: σημερινή κατάσταση προσφυγικών Νικαίας, έρευνα πεδίου, Τούση Αποτελέσματα για την περιοχή μελέτης συνολικά: Μεταλλαγές πάνω στο ζήτημα της χωροκοινωνικής ταυτότητας μέσα από τα δίκτυα και τις σχέσεις σε επίπεδο γειτονιάς Σύμφωνα με όλα όσα προηγήθηκαν, η φυσιογνωμία της περιοχής της Νίκαιας συντίθεται μέσα από σημαντικές αντιθέσεις τόσο όσον αφορά το δομημένο περιβάλλον όσο και τα κοινωνικοοικονομικά χαρακτηριστικά των κατοίκων στους διάφορους θύλακες. Ενδιαφέρον παρουσιάζουν οι απόψεις των κατοίκων για το δήμο στον οποίο ζουν. Όπως προέκυψε από τα στοιχεία της έρευνας, η πλειοψηφία στο ιστορικό κέντρο θεωρεί τη συνοικία αυτή υποβαθμισμένη (53.3%) αλλά παρόλα αυτά δεν θα την εγκατέλειπε ακόμη και αν είχε την οικονο-

13 ΕΥΓΕΝΙΑ ΤΟΥΣΗ 67 μική δυνατότητα. Εδώ διαφαίνονται οι ισχυροί συναισθηματικοί δεσμοί με τη γειτονιά και η συμβολική διάσταση του χώρου, μέσα από τα κοινά βιώματα και το ιστορικό παρελθόν. Πρόκειται άλλωστε για άτομα που έχουν ζήσει όλη τους τη ζωή εκεί, χωρίς ενδιάμεσες μετεγκαταστάσεις. Αξιοσημείωτο, όμως, είναι το γεγονός ότι, παράλληλα με την αντίληψη περί «υποβαθμισμένης» περιοχής κατοικίας, εκφράζεται και μια αντίστοιχη άποψη σχετικά με την κοινωνική τους ταυτότητα. Με άλλα λόγια τα άτομα αυτά δήλωσαν ότι εκλαμβάνουν τους εαυτούς τους ως υποκείμενα κοινωνικού αποκλεισμού, εξαιτίας κυρίως των πολιτικών τους πεποιθήσεων. Ως ασπίδα ενάντια στον αποκλεισμό δήλωσαν ότι λειτουργούν ακόμη τα δίκτυα στήριξης στη γειτονιά, ειδικά στην περίπτωση του ιστορικού κέντρου. Γενικά θα μπορούσαμε να πούμε ότι σε όλους τους θύλακες οι κάτοικοι διακρίνονται από μονιμότητα στην εγκατάσταση, και ως βασικό λόγο γι αυτό δήλωσαν την ύπαρξη γονέων και συγγενών στην περιοχή. Σημαντικό είναι και το στοιχείο ότι οι κρίσεις για το αν η περιοχή θεωρείται υποβαθμισμένη είναι καθαρά υποκειμενικές και βασισμένες στη βιωματική εμπειρία από τον συγκεκριμένο θύλακα διαβίωσης, αγνοώντας σημαντικά προβλήματα που παρατηρούνται στον ίδιο δήμο. Δηλαδή, όσο κινούμαστε στους θύλακες IV, V, VI, VII, το ποσοστό των κατοίκων που θεωρεί τη συνοικία υποβαθμισμένη 18 πέφτει αισθητά φθάνοντας στο 37,8% από 53,3% στο ιστορικό κέντρο. Σύμφωνα με την άποψη των κατοίκων, στους υπόλοιπους θύλακες η ζωή στη γειτονιά έχει χάσει τη συμβολική αξία που είχε σε παλαιότερες δεκαετίες. Έτσι, η χαλάρωση του κοινωνικού δεσμού που ανιχνεύεται μέσα από μια πληθώρα διαφορετικών σφαιρών της συλλογικής ζωής βρίσκει εδώ την έκφρασή της μέσα από τη διαφορετική νοηματοδότηση του δημόσιου χώρου σε μικρογεωγραφικό επίπεδο. Οι δεσμοί γειτονιάς έχουν δώσει τη θέση τους σε ένα εσωστρεφές μοντέλο διαβίωσης βασισμένο στην ανάπτυξη ατομοκεντρικών κοινωνιών, όπου η έννοια κάθε μορφής συλλογικότητας περνάει σε δευτερεύον επίπεδο. Αξίζει όμως να σημειωθεί ότι στις οικιστικές νησίδες των παλαιών προσφυγικών εντοπίζονται, σε μεγάλο βαθμό ακόμη, σχέσεις αλληλεγγύης και συνεργασίας σε επίπεδο γειτονιάς, παρά το γεγονός ότι η κοινωνική σύνθεσή της έχει αλλοιωθεί εξαιτίας της εγκατάστασης των οικονομικών μεταναστών. Σύμφωνα με τα πορίσματα της έρευνας, οι οικονομικοί μετανάστες δεν συμμετέχουν στα υφιστάμενα δίκτυα κοινωνικών σχέσεων σε επίπεδο γειτονιάς και μάλιστα περιορίζονται στον οικιακό τους χωρο ή επιλέγουν συναθροίσεις σε δημόσιους χώρους μακριά από την εμβέλεια της οικιακής τους σφαίρας. Θα πρέπει να επισημάνουμε ότι η διατήρηση των σχέσεων αυτών στη γειτονιά από πλευράς κατοίκων ελληνικής καταγωγής, πέρα από τη συλλογική μνήμη, σχετίζεται και με το γεγονός ότι το επίπεδο διαβίωσης κινείται στο πλαίσιαο οριακής λιτότητας στις οικιστικές αυτές νησίδες. Με άλλα λόγια, οι αλλαγές, μέσα στην πορεία του χρόνου και την αναπτυξιακή διαδικασία μετασχηματισμού του αστικού ιστού, οδήγησαν σε βελτίωση των όρων διαβίωσης, αλλά παρόλα αυτά ένα κομμάτι του πληθυσμού φαίνεται να έχει εγκλωβιστεί στον φαύλο κύκλο της υποβάθμισης, μέσα από τη διαγενεακή μεταβίβαση των αντίστοιχων χαρακτηριστικών. Εδώ υπεισέρχεται και ο ρόλος της πολιτικής που ακολουθήθηκε διαχρονικά και που τελικά υπαγόρευσε τη σημερινή κατάσταση. Έτσι, αντί επιλόγου, παρατίθεται ένας σύντομος προβληματισμός πάνω στη χάραξη πολιτικής σχετικά με το ζήτημα των προσφυγικών περιοχών. 4. Αντί επιλόγου... Το παρόν άρθρο είχε ως κύριο στόχο να αναδείξει το φάσμα των χωροκοινωνικών μετασχηματισμών σε μια περιοχή μελέτης που καθορίστηκε από την προσφυγική εγκατάσταση, όπως και πολλές άλλες αστικές και αγροτικές σε ολόκληρη τη χώρα. Μέσα από σκληρή προσπάθεια αλλά και επιδράσεις εξωγενών παραγόντων, οι αρχικές ανισότητες εξομαλύνθηκαν, δίνοντας όμως τη θέση τους σε νέους τύπους και χώρους αποκλεισμού. Μπορεί σήμερα τα προσφυγικά να είναι μεμονωμένες οικιστικές νησίδες σε ολόκληρη την Αττική, αν όμως κανείς τις μελετήσει αθροιστικά, κατανοεί ότι πρόκειται για ένα πολύ μεγάλο όγκο κτιριακού αποθέματος, στο οποίο ζουν ομάδες του πληθυσμού στο πλαίσιο οριακής λιτότητας, ειδικά κατά την τρέχουσα οικονομική συγκυρία. Σύμφωνα με τα πορίσματα της έρευνας, ο άλλοτε εργατικός χαρακτήρας της Νίκαιας, έχει αντικατασταθεί από έναν (μικρο-)αστικό τρόπο ζωής όπου, ανάλογα με το θύλακα και το εισόδημα, εμφανίζεται ξεκάθαρα το μοντέλο της υπερκαταναλωτικής κοινωνίας. Ποιος είναι όμως ο ρόλος της πολιτικής διαχρονικά και ποιο θα είναι

14 68 ΓΕΩΓΡΑΦΙΕΣ, Ν ο 21, 2013, το μέλλον όλου αυτού του υπό κατάρρευση κτιριακού αποθέματος; Απαντώντας στο πιο πάνω ερώτημα, θα μπορούσαμε να πούμε ότι, πέρα από σημειακές μεμονωμένες αναπλάσεις, δεν έχουν υλοποιηθεί ολοκληρωμένες λύσεις για το θέμα των προσφυγικών. Ειδικά στην περιοχή του ιστορικού κέντρου έχει διατηρηθεί το 35-40% του αρχικού αποθέματος, με βάση την έρευνα πεδίου. Αυτό σημαίνει ότι πρόκειται για έναν πολύ μεγάλο αριθμό κτιρίων και νοικοκυριών, τα οποία σε σύντομο χρονικό ορίζοντα θα έρθουν αντιμέτωπα με το αδιέξοδο που θα δημιουργήσει η αδυναμία συντήρησης των κτισμάτων αυτών. Άλλωστε οι σημειακές και μεμονωμένες αναπλάσεις δεν δίνουν λύση, αντίθετα οξύνουν τις ήδη υφιστάμενες αντιθέσεις (Νικολαϊδου 1990). Όλα αυτά οδηγούν στο συμπέρασμα ότι, αν δεν προσεγγιστεί το ζήτημα σε ένα ευρύτερο επίπεδο πέραν του κτιριολογικού, τέτοιου τύπου περιοχές θα συνεχίσουν να υποβαθμίζονται ολοένα και περισσότερο. Γι αυτόν ακριβώς το λόγο το παρόν άρθρο προσπαθεί να υπενθυμίσει το ζήτημα αυτό, πριν αφεθούν τα οικιστικά αυτά συγκροτήματα στην πλήρη κατάρρευση και αποσύνθεση, σε αντιδιαστολή με τα κείμενα της Ευρωπαϊκής Ένωσης που ευαγγελίζονται μια «εδαφική και κοινωνική συνοχή». Προφανώς δεν πρόκειται μόνο για τη Νίκαια, που λειτουργεί εδώ πιλοτικά ως μελέτη περίπτωσης, αλλά και για άλλες περιοχές όπως: Δραπετσώνα, Καισαριανή, Νέα Ιωνία, Νέα Φιλαδέλφεια, Αιγάλεω, Περιστέρι, Τζιτζιφιές-Καλλιθέα κ.ά. Σε όλες αυτές τις περιοχές, υπάρχουν θύλακες με αντίστοιχα προβλήματα όπως η Νίκαια. Έτσι, η χάραξη πολιτικής πάνω στα ζητήματα του χώρου οφείλει να δείξει ιδιαίτερη μέριμνα για το θέμα αυτό, εστιάζοντας όχι μόνο στο κτιριοδομικό κομμάτι αλλά και στη διερεύνηση των κοινωνικών παραμέτρων, οδηγώντας σε μια προσέγγιση συνολική, χωροκοινωνική, προς εξάλειψη των υφισταμένων ανισοτήτων. Σημειώσεις 2. Για να αποκτήσουμε μια πιο σαφή εικόνα των συνθηκών διαβίωσης των προσφύγων, αρκεί να ανατρέξουμε σε ιστορικές πηγές και μαρτυρίες της εποχής, καθώς και σε άρθρα ελληνικών και ξένων εφημερίδων (όπως Βραδινή, Certain Samaritans κ.ά.). 3. Πηγή: Γ.Μ. Σαρηγιάννης, Αθήνα : Εξέλιξη, Πολεοδομία, Μεταφορές, Αθήνα: Συμμετρία, Μέσα από την πρωτογενή έρευνα (Τούση ) έχει εντοπιστεί και ένας άλλος τύπος εσωτερικών μεταναστών: πρόκειται για πρόσφυγες και απογόνους πρώτης γενιάς που μετά τον εμφύλιο αναγκάζονται να εγκαταλείψουν τις αγροτικές περιοχές που ζούσαν, εξαιτίας περιθωριοποίησης και αποκλεισμού λόγω πολιτικών επιλογών και πεποιθήσεων. Ο τύπος αυτός εσωτερικών μεταναστών παρατηρήθηκε ότι συνειδητά επέλεξε τη μετεγκατάσταση σε προσφυγικές αστικές περιοχές, λόγω κοινής πολιτισμικής καταγωγής αλλά και πολιτικών προσανατολισμών. 5. Όπως προκύπτει και από τις απογραφές της ΕΣΥΕ. 6. Το σύστημα της αντιπαροχής δεν αναπτύχθηκε σε όλες τις προσφυγικές περιοχές με τον ίδιο τρόπο, εξαιτίας του αρχιτεκτονικού τύπου των κτισμάτων, του πλήθους των δικαιούχων και των χαμηλών συντελεστών δόμησης που ίσχυαν κατά περιόδους στις διάφορες προσφυγικές περιοχές. Για παράδειγμα, μια τέτοια περιοχή ήταν και το ιστορικο κέντρο της Νέας Φιλαδέλφειας, όπου ο σ.δ. 1,4 έδωσε μεν μια ώθηση στην αντιπαροχή αλλά όχι σε τόσο μεγάλο βαθμό όσο σε άλλες περιοχές (π.χ. Καλλίπολη στον Πειραιά). 7. Η μοναδική περίπτωση (για τους προσφυγικούς οικισμούς του λεκανοπεδίου) διατήρησης της ιστορικής μνήμης και ομαλής ενσωμάτωσης αρχιτεκτονικών στοιχείων στις νέες κατασκευές εντοπίζεται στη Νέα Φιλαδέλφεια, όπου με το Π.Δ. 467Δ/2001, το ιστορικό της κέντρο κρίθηκε ως παραδοσιακός οικισμός και ορισμένα κτίρια διατηρητέα. Σε όλες τις υπόλοιπες περιπτώσεις είτε αφέθηκαν τα προσφυγικά στην πλήρη κατάρρευση είτε δημιουργήθηκαν νέα κτίρια μέσα από τη διαδικασία της αντιπαροχής. 8. Για παράδειγμα: Doreen Massey, «Φιλοσοφία και πολιτικές της χωρικότητας», Λίλα Λεοντίδου, «Πόλεις της σιωπής», Ε. Παναγιωτάτου «Θέματα Ανάπτυξης του Χώρου», Ρενέ Χίρσον, «Κληρονόμοι της Μικρασιατικής Καταστροφής», και πολλοί άλλοι. 9. Η υπόθεση αυτή προέκυψε μέσα από συνεντεύξεις αιχμής με τους κατοίκους της περιοχής. 10. Δηλαδή ακολουθούνται κατά περίπτωση και άλλου τύπου στρατηγικές προς άρση του κοινωνικού αποκλεισμού και όχι η προσπάθεια για βελτίωση του επιπέδου εκπαίδευσης. 11. Οι «άλλοι», δηλαδή οι πρόσφυγες, ιδιαίτερα στις αστικές περιοχές, αντιμετωπίστηκαν με μεγάλη δυσπιστία από τον γηγενή πληθυσμό, σε τέτοιο βαθμό ώστε ο απόηχος να φτάνει ως τις μέρες μας, όπως προέκυψε από την πρωτογενή έρευνα. Η περιθωριοποηση αυτή ενίσχυσε καθοριστικά την κοινωνική συνοχή στο εσωτερικό των προσφυγικών συνοικισμών διαμορφώνοντας μια ιδιαίτερη ταυτότητα, βασικό χαρακτηριστικό της οποίας ήταν η αλληλεγγύη, η συνεργασία και η αλληλοβοήθεια σε επίπεδο γειτονιάς. Η παρούσα διερεύνηση, εκτός των άλλων, ανιχνεύει το κατά πόσο υπάρχει σήμερα αυτή η ενισχυμένη βαρύτητα και συμβολική στο μικρογεωγραφικό επίπεδο που ορίζεται κατά περίπτωση ως «γειτονιά». 12. Mazel (1996: 49): «ούτε όλες οι καταστάσεις φτώχειας παραπέμπουν σε καταστάσεις αποκλεισμού, ούτε όλες οι καταστάσεις αποκλεισμού παραπέμπουν σε καταστάσεις φτώχειας». 13. ΕΚΚΕ (1996), Διαστάσεις του Κοινωνικού Αποκλεισμού στην Ελλάδα, τόμοι Α και Β, Αθήνα. 14. Με τη βοήθεια της Μ. Δεμέναγα, απόφοιτης του τμήματος Στατιστικής του Οικονομικού Πανεπιστημίου Αθηνών. 15. Πάνω από νοικοκυριά οικονομικών μεταναστών με βάση τα στοιχεία του Δήμου Νικαίας. 16. Ερωτήθηκε ο υπεύθυνος του νοικοκυριού σε κάθε περίπτωση και συλλέχθηκαν ποιοτικά δεδομένα για το επίπεδο εκπαίδευσης των υπολοίπων μελών του νοικοκυριού και τον τομέα απασχόλησης τους. 17. Θα πρέπει εδώ να σημειώσουμε ότι η βελτίωση συνθηκών στέγασης και εισοδήματος δεν οφείλεται πάντα σε ταυτόχρονη βελτίωση του επιπέδου εκπαίδευσης, όπως στην περίπτωση της Νίκαιας. Σε μεγάλο βαθμό παίζουν ρόλο οι στρατηγικές επιβίωσης του εκά-

15 ΕΥΓΕΝΙΑ ΤΟΥΣΗ 69 στοτε πληθυσμού συλλογικά αλλά και του κάθε νοικοκυριού, με αποτέλεσμα σε άλλες προσφυγικές περιοχές, όπως π.χ. η Νέα Ερυθραία, να έχουμε σημαντική άνοδο βιοτικού επιπέδου μέσα από την απασχόληση στο εμπόριο και όχι από άνοδο του επιπέδου εκπαίδευσης (πορίσματα πρωτογενούς έρευνας στο πλαίσιο εκπόνησης Τούση Ε., Διδακτορικής Διατριβής, Σχολή Αρχιτεκτόνων Μηχανικών ΕΜΠ, τομέας Πολεοδομίας-Χωροταξίας, Επιβλέπουσα Καθηγήτρια Ε. Παναγιωτάτου). 18. Παράλληλα θεωρούν ότι δεν έχουν ανάγκη τα δίκτυα στήριξης στη γειτονιά, δίνοντας έμφαση στην ανάπτυξη των δυνατοτήτων του δικού τους νοικοκυριού και την επίλυση των διαφόρων ζητημάτων της καθημερινότητας μέσα από τη βελτίωση του ατομικού τους εισοδήματος. Βιβλιογραφία Ξενόγλωσση Gans, H. (1961), «Planning and Social life: Friendship and neighbor relations in suburban communities», Journal of the American Institute of Planners, 27(2). Kuller, R. (1973), Architectural psychology», Proceedings of the Lund conference, Lund, Studentlitteratur. Proshansky, H.M. (1970), Environmental psychology: man and his physical setting, Νέα Υόρκη: Holt, Reinhart and Winston Taylor, B.R. (1988), Human territorial functioning: an empirical, evolutionary perspective on individual and small group territorial cognitions, behaviours and consequences, Κέμπριτζ: Cambridge University Press. Thill, P. (1997), People, paths and purposes: notations for a participatory envirotecture, Σιάτλ: University of Washington Press. Ελληνόγλωσση Βρυχέα, Α.(1997), Κατοίκηση προσφύγων: χώροι διαφοράς και συλλογικής μνήμης (επιστημονικό συμπόσιο). Βρυχέα, Α. (2003), Κατοίκηση και Κατοικία, Αθήνα: Ελληνικά Γράμματα. Copans, J. (2004), Η επιτόπια εθνολογική έρευνα, Αθήνα: Gutenberg. Cuche, D. (2001), Η έννοια της κουλτούρας στις κοινωνικές επιστήμες, Αθήνα: Gutenberg. Γκέφου-Μαδιανού, Δ. (2006), Εαυτός και άλλος: εννιολογήσεις, ταυτότητες και πρακτικές στην Ελλάδα και την Κύπρο, Αθήνα: Gutenberg. Γκιζελή, Β. (1984), Κοινωνικοί Μετασχηματισμοί και Προέλευση της Κοινωνικής Κατοικίας στην Ελλάδα , Αθήνα: Επικαιρότητα. Δήμος Νικαίας (2004), Το Μπλόκο της Κοκκινιάς, Χρονικό Μνήμης. ΕΚΚΕ (1995), Διαστάσεις του Κοινωνικού Αποκλεισμού στην Ελλάδα, Τόμοι Α και Β, Αθήνα: ΕΚΚΕ. Θανοπούλου, Μ. και Πετρονώτη, Μ. (1987), «Βιογραφική προσέγγιση: Μια άλλη πρόταση για την κοινωνιολογική θεώρηση της ανθρώπινης εμπειρίας», Επιθεώρηση Κοινωνικών Ερευνών 64. Ιωσιφίδης, Θ. (2003), Ανάλυση ποιοτικών δεδομένων στις κοινωνικές επιστήμες, Αθήνα: Κριτική. Κατσούλης, Η. (2004), Η έννοια της καθημερινότητας στην κοινωνική θεωρία, Αθήνα: ΕΚΚΕ. Κουβέλη, Α. (1995), Κοινωνικο-οικονομικές ανισότητες στον τομέα της στέγασης. Μεγάλα αστικά κέντρα της Ελλάδας. Τυπολογία νοικοκυριών, Αθήνα: ΕΚΚΕ. Κουβέλη, Α. (1997), Στεγαστικές συνθήκες στα μεγάλα αστικά κέντρα της χώρας. Τυπολογία κατοικίας, Αθήνα: ΕΚΚΕ. Κυριαζή, Ν. (1999), Η κοινωνιολογική έρευνα: κριτική επισκόπηση των μεθόδων και των τεχνικών, Αθήνα: Ελληνικά Γράμματα. Κωνσταντοπούλου, Χ. (2000), Εμείς και οι άλλοι: αναφορά στις τάσεις και τα σύμβολα, Αθήνα: ΕΚΚΕ/Gutenberg. Λεοντίδου, Λ. (2001), Πόλεις της σιωπής, Αθήνα: Πολιτιστικό Τεχνολογικό Ίδρυμα ΕΤΒΑ. Μαράτου-Αλιπράντη, Λ. (1998), Διαδικασίες κοινωνικού μετασχηματισμού στον Πειραιά: Μετακινήσεις, οικογένεια, εργασία, Αθήνα: ΕΚΚΕ. Μιχελή, Λ. (1992), Προσφύγων βίος και πολιτισμός: από τις πόλεις της ελάσσονος Ασίας στα τοπία της παράγκας και του πισσόχαρτου, Αθήνα: Γαλάτεια TV. Ναυρίδης, Κ. και Χρηστάκης, Ν. (1997), Ταυτότητες, Ψυχοκοινωνική συγκρότηση, Αθήνα: Καστανιώτης. Νικολαϊδου, Σ. (1991), Η ανάπλαση ως μέσο άσκησης στεγαστικής πολιτικής στην Ελλάδα: κοινωνιολογική διερεύνηση των αποτελεσμάτων ορισμένων περιπτώσεων ανάπλασης, Αθήνα: ΕΚΚΕ. Οικονόμου, Δ., (1987), «Η στεγαστική πολιτική στην Ελλάδα: Βασικές ερμηνευτικές υποθέσεις, πιστοδότηση της στέγης και πολιτική ενοικίων», Επιθεώρηση Κοινωνικών Ερευνών 64. Παναγιωτάτου, Ε. (1983), Θέματα Ανάπτυξης του χώρου, Αθήνα: Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο. Παπαδοπούλου, Δ. (1999), Κοινωνικός Αποκλεισμός: για τους ανθρώπους που παραμερίζουμε, Αθήνα: Αρμός. Rossi, A. (1991), Η Αρχιτεκτονική της πόλης, Θεσσαλονίκη: University Studio Press. Σχολή Μωραϊτη, Επιστημονικό Συμπόσιο (1997), Ο ξεριζωμός και η άλλη πατρίδα: οι προσφυγουπόλεις στην Ελλάδα, Εταιρεία Σπουδών Νεοελληνικού Πολιτισμού και Γενικής Παιδείας. Τζανακάρης, Β. (2009), Στο όνομα της Προσφυγιάς, Αθήνα: Μεταίχμιο. Τούση, Ε. (2007), Πολεοδομικός Σχεδιασμός και αναβάθμιση της Ποιότητας ζωής. Η περίπτωση της Νίκαιας, Διπλωματική Εργασία, Σχολή Αρχιτεκτόνων Μηχανικών ΕΜΠ. Τούση, Ε. (2009), Διαδικασίες Χωρο-κοινωνικού Μετασχηματισμού και Ταυτοτική συγκρότηση. Η περίπτωση των προσφυγικών στη Νίκαια Αττικής, Διπλωματική εργασία Διατμηματικού Μεταπτυχιακού Προγράμματος, Σχολή Αρχιτεκτόνων Μηχανικών ΕΜΠ, Κατεύθυνση Πολεοδομίας-Χωροταξίας. Τσολάκογλου, Γ. (1999), εισήγηση για τον συλλογικό τόμο Κοινωνικός Αποκλεισμός: για τους ανθρώπους που παραμερίζουμε..., Αθήνα: Αρμός. Φιλιππίδης, Δ. (2001), Μοντέρνα Αρχιτεκτονική στην Ελλάδα, Αθήνα: Μέλισσα. Χίρσον, Ρενέ (2004), Κληρονόμοι της Μικρασιατικής Καταστροφής, Αθήνα: ΜΙΕΤ. Χρυσάκης, Μ. (1999), εισήγηση για τον συλλογικό τόμο Κοινωνικός Αποκλεισμός: για τους ανθρώπους που παραμερίζουμε..., Αθήνα: Αρμός.

Συνθήκες στέγασης στους αστικούς προσφυγογενείς οικισμούς: Η περίπτωση της Νίκαιας Αττικής.

Συνθήκες στέγασης στους αστικούς προσφυγογενείς οικισμούς: Η περίπτωση της Νίκαιας Αττικής. Συνθήκες στέγασης στους αστικούς προσφυγογενείς οικισμούς: Η περίπτωση της Νίκαιας Αττικής. Ευγενία Τούση Υπ.Διδάκτωρ ΕΜΠ Περίληψη Η παρούσα εισήγηση διαπραγματεύεται το ζήτημα των κοινωνικο-οικονομικών

Διαβάστε περισσότερα

ο εκτοπισμός της κατοικίας από το Γκαζοχώρι

ο εκτοπισμός της κατοικίας από το Γκαζοχώρι Δ.Π.Μ.Σ. ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΧΩΡΟΥ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ Β : ΠΟΛΕΟΔΟΜΙΑ και ΧΩΡΟΤΑΞΙΑ ΓΕΩΓΡΑΦΙΚΕΣ ΔΥΝΑΜΙΚΕΣ και ΣΥΓΧΡΟΝΟΙ ΜΕΤΑΣΧΗΜΑΤΙΣΜΟΙ ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΧΩΡΟΥ ο εκτοπισμός της κατοικίας από το Γκαζοχώρι φοιτήτρια:

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΝΤΡΟ ΕΡΕΥΝΩΝ ΓΙΑ ΘΕΜΑΤΑ ΙΣΟΤΗΤΑΣ (Κ.Ε.Θ.Ι.)

ΚΕΝΤΡΟ ΕΡΕΥΝΩΝ ΓΙΑ ΘΕΜΑΤΑ ΙΣΟΤΗΤΑΣ (Κ.Ε.Θ.Ι.) ΚΕΝΤΡΟ ΕΡΕΥΝΩΝ ΓΙΑ ΘΕΜΑΤΑ ΙΣΟΤΗΤΑΣ (Κ.Ε.Θ.Ι.) ΠΑΡΑΤΗΡΗΤΗΡΙΟ ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗΣ ΚΑΙ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΤΩΝ ΔΡΑΣΕΩΝ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΙΣΟΤΗΤΑ ΠΑΡΑΤΗΡΗΤΗΡΙΟ ΓΙΑ ΤΗΝ ΙΣΟΤΗΤΑ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ (Π.Ι.Ε.)

Διαβάστε περισσότερα

1η Ελληνο - Γαλλική & Διεθνής Συνάντηση, SD-MED:

1η Ελληνο - Γαλλική & Διεθνής Συνάντηση, SD-MED: Ε ΘΝΙΚΟ Μ ΕΤΣΟΒΙΟ Π ΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ ΣΧΟΛΗ ΑΓΡΟΝΟΜΩΝ & ΤΟΠΟΓΡΑΦΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΤΟΜΕΑΣ ΓΕΩΓΡΑΦΙΑΣ & ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΟΥ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ 1η Ελληνο - Γαλλική & Διεθνής Συνάντηση, SD-MED: «Πολιτικές χωρικού σχεδιασμού και διευθέτησης

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΕΠΙΜΕΛΗΤΗΡΙΟ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗΣ. Επιστημονικός Υπεύθυνος Έρευνας : Καθηγητής Επαμεινώνδας Πανάς

ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΕΠΙΜΕΛΗΤΗΡΙΟ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗΣ. Επιστημονικός Υπεύθυνος Έρευνας : Καθηγητής Επαμεινώνδας Πανάς ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΕΠΙΜΕΛΗΤΗΡΙΟ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗΣ Επιστημονικός Υπεύθυνος Έρευνας : Καθηγητής Επαμεινώνδας Πανάς Θεσσαλονίκη, Σεπτέμβριος 2010 2 3 4 ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΕΡΕΥΝΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

Οικονομία. Η οικονομία του νομού Ιωαννίνων βασίζεται στην κτηνοτροφία, κυρίως μικρών ζώων, στη γεωργία και στα δάση. Η συμβολή της βιομηχανίας και

Οικονομία. Η οικονομία του νομού Ιωαννίνων βασίζεται στην κτηνοτροφία, κυρίως μικρών ζώων, στη γεωργία και στα δάση. Η συμβολή της βιομηχανίας και Οικονομία. Η οικονομία του νομού Ιωαννίνων βασίζεται στην κτηνοτροφία, κυρίως μικρών ζώων, στη γεωργία και στα δάση. Η συμβολή της βιομηχανίας και της βιοτεχνίας είναι αρκετά χαμηλή, παρότι είναι μεγαλύτερη

Διαβάστε περισσότερα

Α Ρ Χ Ι Τ Ε Κ Τ Ο Ν Ι Κ Η Α Ν Α Λ Υ Σ Η Π Α Ρ Α Δ Ο Σ Ι Α Κ Ω Ν Κ Τ Ι Ρ Ι Ω Ν - Σ Υ Ν Ο Λ Ω Ν

Α Ρ Χ Ι Τ Ε Κ Τ Ο Ν Ι Κ Η Α Ν Α Λ Υ Σ Η Π Α Ρ Α Δ Ο Σ Ι Α Κ Ω Ν Κ Τ Ι Ρ Ι Ω Ν - Σ Υ Ν Ο Λ Ω Ν 1 Α Ρ Χ Ι Τ Ε Κ Τ Ο Ν Ι Κ Η Α Ν Α Λ Υ Σ Η Π Α Ρ Α Δ Ο Σ Ι Α Κ Ω Ν Κ Τ Ι Ρ Ι Ω Ν - Σ Υ Ν Ο Λ Ω Ν Έλενα Κωνσταντινίδου, Επ. Καθηγήτρια ΕΜΠ Σας καλοσωρίζουμε στο μάθημα της «Αρχιτεκτονικής ανάλυσης παραδοσιακού

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολόγηση Προγράμματος Αλφαβητισμού στο Γυμνάσιο Πρώτο Έτος Αξιολόγησης (Ιούλιος 2009)

Αξιολόγηση Προγράμματος Αλφαβητισμού στο Γυμνάσιο Πρώτο Έτος Αξιολόγησης (Ιούλιος 2009) Αξιολόγηση Προγράμματος Αλφαβητισμού στο Γυμνάσιο Πρώτο Έτος Αξιολόγησης (Ιούλιος 2009) 1. Ταυτότητα της Έρευνας Το πρόβλημα του λειτουργικού αναλφαβητισμού στην Κύπρο στις ηλικίες των 12 με 15 χρόνων

Διαβάστε περισσότερα

ΝΑΥΠΛΙΟ Η ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΠΟΛΗΣ ΠΟΛΕΟΔΟΜΙΚΟΣ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΜΕΛΕΤΕΣ ΚΑΙ ΕΡΓΑ ΑΝΑΠΛΑΣΗΣ ΗΠΑΛΙΑΠΟΛΗ ΒΥΖΑΝΤΙΟ ΚΑΙ ΠΡΟΝΟΙΑ

ΝΑΥΠΛΙΟ Η ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΠΟΛΗΣ ΠΟΛΕΟΔΟΜΙΚΟΣ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΜΕΛΕΤΕΣ ΚΑΙ ΕΡΓΑ ΑΝΑΠΛΑΣΗΣ ΗΠΑΛΙΑΠΟΛΗ ΒΥΖΑΝΤΙΟ ΚΑΙ ΠΡΟΝΟΙΑ ΝΑΥΠΛΙΟ Η ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΠΟΛΗΣ ΠΟΛΕΟΔΟΜΙΚΟΣ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΜΕΛΕΤΕΣ ΚΑΙ ΕΡΓΑ ΑΝΑΠΛΑΣΗΣ ΗΠΑΛΙΑΠΟΛΗ ΒΥΖΑΝΤΙΟ ΚΑΙ ΠΡΟΝΟΙΑ 1 Η ΝΕΩΤΕΡΗ ΕΠΕΚΤΑΣΗ ΤΗΣ ΠΟΛΗΣ 2 Τα εργαλεία ανάγνωσης της ταυτότητας της πόλης. Τα εργαλεία

Διαβάστε περισσότερα

Διευθύντρια Σειράς: Χρυσή Βιτσιλάκη. Αθήνα: Ατραπός.

Διευθύντρια Σειράς: Χρυσή Βιτσιλάκη. Αθήνα: Ατραπός. Mονογραφίες υπό έκδοση 2007-10 1. Ευθυμίου, Η., Βιτσιλάκη, Χ. (2007). Φύλο και Νέες Τεχνολογίες: Εμπειρικές Προσεγγίσεις. Επιστημονική Σειρά Σπουδών Φύλου, Διευθύντρια Σειράς: Χρυσή Βιτσιλάκη. Αθήνα: Ατραπός.

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΑΒΟΛΕΣ ΠΛΗΡΟΤΗΤΑΣ

ΜΕΤΑΒΟΛΕΣ ΠΛΗΡΟΤΗΤΑΣ ΠΕΡΙΛΗΨΗ Στην παρούσα διπλωµατική εργασία µε τίτλο «Η πόλη της Καστοριάς ως τουριστικός προορισµός», µελετάται η σχέση τουρισµού και πόλης, εξετάζοντας αν η αλλαγή που παρατηρείται σήµερα στη φυσιογνωµία

Διαβάστε περισσότερα

Αστική εξάπλωση, χωροκοινωνική διάρθρωση του αστικού χώρου

Αστική εξάπλωση, χωροκοινωνική διάρθρωση του αστικού χώρου Χωρικές και δομικές επιπτώσεις των σεισμών στην πόλη. Η περίπτωση της Αθήνας Κωνσταντίνος Δημόπουλος, Καλυψώ Τίγκα, Ι. Π. Σαγιάς ΣΧΟΛΗ ΑΓΡΟΝΟΜΩΝ ΚΑΙ ΤΟΠΟΓΡΑΦΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΤΟΜΕΑΣ ΓΕΩΓΡΑΦΙΑΣ ΚΑΙ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

Α Ρ Χ Ι Τ Ε Κ Τ Ο Ν Ι Κ Ο Σ Σ Χ Ε Δ Ι Α Σ Μ Ο Σ 3 : Κ Α Τ Ο Ι Κ Ι Α / Α Κ Α Δ Η Μ Α Ι Κ Ο Ε Τ Ο Σ

Α Ρ Χ Ι Τ Ε Κ Τ Ο Ν Ι Κ Ο Σ Σ Χ Ε Δ Ι Α Σ Μ Ο Σ 3 : Κ Α Τ Ο Ι Κ Ι Α / Α Κ Α Δ Η Μ Α Ι Κ Ο Ε Τ Ο Σ ΕΘΝΙΚΟ ΜΕΤΣΟΒΙΟ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ ΣΧΟΛΗ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΤΟΜΕΑΣ III ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ ΚΑΙ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ Α Ρ Χ Ι Τ Ε Κ Τ Ο Ν Ι Κ Ο Σ Σ Χ Ε Δ Ι Α Σ Μ Ο Σ 3 : Κ Α Τ Ο Ι Κ Ι Α / Α Κ Α Δ Η Μ Α Ι

Διαβάστε περισσότερα

Μέθοδοι Γεωργοοικονομικής & Κοινωνιολογικής Έρευνας

Μέθοδοι Γεωργοοικονομικής & Κοινωνιολογικής Έρευνας Μέθοδοι Γεωργοοικονομικής & Κοινωνιολογικής Έρευνας Eνότητα 1: Εισαγωγή. Θεωρία, Μέθοδοι και Δεδομένα (3/4) 2ΔΩ Διδάσκοντες: Χ. Κασίμης- Ελ. Νέλλας Τμήμα: Αγροτικής Οικονομίας και Ανάπτυξης Μαθησιακοί

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ: ΕΡΕΥΝΑ ΕΙΣΟΔΗΜΑΤΟΣ ΚΑΙ ΣΥΝΘΗΚΩΝ ΔΙΑΒΙΩΣΗΣ ΤΩΝ ΝΟΙΚΟΚΥΡΙΩΝ, 2011:

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ: ΕΡΕΥΝΑ ΕΙΣΟΔΗΜΑΤΟΣ ΚΑΙ ΣΥΝΘΗΚΩΝ ΔΙΑΒΙΩΣΗΣ ΤΩΝ ΝΟΙΚΟΚΥΡΙΩΝ, 2011: ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΑΡΧΗ Πειραιάς, 10 / 9 / 2014 Δ Ε Λ Τ Ι Ο Τ Υ Π Ο Υ ΕΡΕΥΝΑ ΕΙΣΟΔΗΜΑΤΟΣ ΚΑΙ ΣΥΝΘΗΚΩΝ ΔΙΑΒΙΩΣΗΣ ΤΩΝ ΝΟΙΚΟΚΥΡΙΩΝ: 2011 Από την Ελληνική Στατιστική Αρχή (ΕΛΣΤΑΤ) ανακοινώνονται

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΟΡΑΜΑ ΤΗΣ ΚΑΤΑΡΤΙΣΗΣ ΚΑΙ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ ΚΑΤΑ ΤΟ 2000

ΠΑΝΟΡΑΜΑ ΤΗΣ ΚΑΤΑΡΤΙΣΗΣ ΚΑΙ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ ΚΑΤΑ ΤΟ 2000 ΠΑΝΟΡΑΜΑ ΤΗΣ ΚΑΤΑΡΤΙΣΗΣ ΚΑΙ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ ΚΑΤΑ ΤΟ 2000 ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΕΡΕΥΝΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΥ ΑΡΧΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ ΚΥΠΡΟΥ ΑΠΡΙΛΙΟΣ 2002 ΣΥΝΟΨΗ ΤΗΣ ΜΕΛΕΤΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Έστω λοιπόν ότι το αντικείμενο ενδιαφέροντος είναι. Ας δούμε τι συνεπάγεται το κάθε. πριν από λίγο

Έστω λοιπόν ότι το αντικείμενο ενδιαφέροντος είναι. Ας δούμε τι συνεπάγεται το κάθε. πριν από λίγο Μορφές Εκπόνησης Ερευνητικής Εργασίας Μαρία Κουτσούμπα Έστω λοιπόν ότι το αντικείμενο ενδιαφέροντος είναι «η τηλεδιάσκεψη». Ας δούμε τι συνεπάγεται το κάθε ερευνητικό ερώτημα που θέσαμε πριν από λίγο Κουτσούμπα/Σεμινάριο

Διαβάστε περισσότερα

Πανεπιστήμιο Αιγαίου

Πανεπιστήμιο Αιγαίου Πανεπιστήμιο Αιγαίου Δομή Απασχόλησης και Σταδιοδρομίας Γραφείο Διασύνδεσης ΕΝΤΥΠΟ ΓΙΑ ΤΟ ΠΡΟΦΙΛ ΤΟΥ ΑΠΟΦΟΙΤΟΥ ΚΑΙ ΤΑ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΑ ΤΟΥ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ Τμήμα Τίτλος Απόφοιτου: Αντικείμενο του τμήματος: Κατευθύνσεις

Διαβάστε περισσότερα

στον αστικό ιστό Το παράδειγμα του Δήμου Αρτέμιδος Αττικής» ΔΙΔΑΣΚΟΝΤΕΣ: Ι. ΠΟΛΥΖΟΣ, Τζ. ΚΟΣΜΑΚΗ, Σ. ΜΑΥΡΟΜΜΑΤΗ Αθήνα, Μάρτιος 2009

στον αστικό ιστό Το παράδειγμα του Δήμου Αρτέμιδος Αττικής» ΔΙΔΑΣΚΟΝΤΕΣ: Ι. ΠΟΛΥΖΟΣ, Τζ. ΚΟΣΜΑΚΗ, Σ. ΜΑΥΡΟΜΜΑΤΗ Αθήνα, Μάρτιος 2009 ΕΘΝΙΚΟ ΜΕΤΣΟΒΙΟ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ ΣΧΟΛΗ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΔΠΜΣ: Αρχιτεκτονική - Σχεδιασμός του Χώρου Κατεύθυνση: Πολεοδομία Χωροταξία Μάθημα:Περιβαλλοντικές συνιστώσες του σχεδιασμού και της οικιστικής

Διαβάστε περισσότερα

Θέματα Συνάντησης. Υποστηρικτικό Υλικό Συνάντησης 1

Θέματα Συνάντησης. Υποστηρικτικό Υλικό Συνάντησης 1 ΤΡΙΤΗ ΣΥΝΑΝΤΗΣΗ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΟΜΑΔΑΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΔΙΚΤΥΟΥ «ΕΛΕΝΗ ΣΚΟΥΡΑ» για την «Ενίσχυση της Συμμετοχής των Γυναικών που ανήκουν σε ευπαθείς κοινωνικά ομάδες» στις Θέματα Συνάντησης Ολοκλήρωση προτάσεων για την

Διαβάστε περισσότερα

ΜΟΡΦΟΛΟΓΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ ΙΣΤΟΡΙΚΩΝ ΣΥΝΟΛΩΝ

ΜΟΡΦΟΛΟΓΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ ΙΣΤΟΡΙΚΩΝ ΣΥΝΟΛΩΝ ΜΟΡΦΟΛΟΓΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ ΙΣΤΟΡΙΚΩΝ ΣΥΝΟΛΩΝ -Η κάθε αστική ή αγροτική τοποθεσία που µαρτυρεί πολιτισµό έχει µνηµειακή αξία -Το ενδιαφέρον δεν περιορίζεται µόνο στην υψηλή αρχιτεκτονική αλλά και στα

Διαβάστε περισσότερα

ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΟΥ ΕΡΓΟΥ 1 Η ΕΚΘΕΣΗ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ

ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΟΥ ΕΡΓΟΥ 1 Η ΕΚΘΕΣΗ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΟΥ ΕΡΓΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΤΣΙΓΓΑΝΟΠΑΙΔΩΝ ΣΤΟ ΣΧΟΛΕΙΟ 1 Η ΕΚΘΕΣΗ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ Σεπτέμβριος 2007 -2- I. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Το έργο με τίτλο «ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΤΣΙΓΓΑΝΟΠΑΙΔΩΝ ΣΤΟ ΣΧΟΛΕΙΟ» ξεκίνησε στις 1-3-2006 όπως προβλεπόταν

Διαβάστε περισσότερα

Στάσεις και αντιλήψεις της ελληνικής κοινωνίας απέναντι στους μετανάστες

Στάσεις και αντιλήψεις της ελληνικής κοινωνίας απέναντι στους μετανάστες Στάσεις και αντιλήψεις της ελληνικής κοινωνίας απέναντι στους μετανάστες Θεωρητικό πλαίσιο και ανάλυση αποτελεσμάτων της πανελλαδικής ποσοτικής έρευνας VPRC Φεβρουάριος 2007 13106 / Διάγραμμα 1 Γενικοί

Διαβάστε περισσότερα

ΟΨΕΙΣ ΤΟΥ ΑΣΤΙΚΟΥ ΤΟΠΙΟΥ ΣΤΟ ΔΗΜΟΣΙΟ ΧΩΡΟ ΠΟΛΗ, ΦΥΣΗ ΚΑΙ ΝΕΕΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΕΣ

ΟΨΕΙΣ ΤΟΥ ΑΣΤΙΚΟΥ ΤΟΠΙΟΥ ΣΤΟ ΔΗΜΟΣΙΟ ΧΩΡΟ ΠΟΛΗ, ΦΥΣΗ ΚΑΙ ΝΕΕΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΕΣ Ε Θ Ν Ι Κ Ο Μ Ε Τ Σ Ο Β Ι Ο Π Ο Λ Υ Τ Ε Χ Ν Ε Ι Ο Τ Μ Η Μ Α Α Ρ Χ Ι Τ Ε Κ Τ Ο Ν Ω Ν Μ Η Χ Α Ν Ι Κ Ω Ν Τ Ο Μ Ε Α Σ Π Ο Λ Ε Ο Δ Ο Μ Ι Α Σ Κ Α Ι Χ Ω Ρ Ο Τ Α Ξ Ι Α Σ ΟΔΟΣ ΠΑΤΗΣΙΩΝ 42 ΤΚ: 106 82 ΑΘΗΝΑ ΤΗΛ.

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑ ΣΧΕΔΙΑ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΗΣ ΡΟΔΟΥ ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΑΠΟΦΟΙΤΗΣΗ ΤΟΥΣ. ΤΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΜΙΑΣ ΕΜΠΕΙΡΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ

ΤΑ ΣΧΕΔΙΑ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΗΣ ΡΟΔΟΥ ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΑΠΟΦΟΙΤΗΣΗ ΤΟΥΣ. ΤΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΜΙΑΣ ΕΜΠΕΙΡΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ Ελληνικό Στατιστικό Ινστιτούτο Πρακτικά 18 ου Πανελληνίου Συνεδρίου Στατιστικής (2005) σελ.49-54 ΤΑ ΣΧΕΔΙΑ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΗΣ ΡΟΔΟΥ ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΑΠΟΦΟΙΤΗΣΗ ΤΟΥΣ. ΤΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΜΙΑΣ ΕΜΠΕΙΡΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

Εθνικό Ινστιτούτο Εργασίας & Ανθρώπινου Δυναμικού (Ε.Ι.Ε.Α.Δ Υπουργείο Εργασίας, Κοινωνικής Ασφάλισης και Πρόνοιας

Εθνικό Ινστιτούτο Εργασίας & Ανθρώπινου Δυναμικού (Ε.Ι.Ε.Α.Δ Υπουργείο Εργασίας, Κοινωνικής Ασφάλισης και Πρόνοιας Εθνικό Ινστιτούτο Εργασίας & Ανθρώπινου Δυναμικού (Ε.Ι.Ε.Α.Δ Υπουργείο Εργασίας, Κοινωνικής Ασφάλισης και Πρόνοιας Ημερίδα με θέμα «Η αγορά εργασίας σε κρίση». Συνεδρία: Οι συνέπειες της κρίσης σε διάφορες

Διαβάστε περισσότερα

Αειφορικός σχεδιασµός & κατασκευή κτιρίων

Αειφορικός σχεδιασµός & κατασκευή κτιρίων 2η Ηµερίδα για την Ελληνική Πλατφόρµα για την Έρευνα και Τεχνολογία στην Κατασκευή Αειφορικός σχεδιασµός & κατασκευή κτιρίων στο πλαίσιο των στόχων της Πλατφόρµας για την Έρευνα και Τεχνολογία στην Κατασκευή

Διαβάστε περισσότερα

Η αξιοποίηση της EU-SILC ως εργαλείο σχεδιασμού κοινωνικής πολιτικής

Η αξιοποίηση της EU-SILC ως εργαλείο σχεδιασμού κοινωνικής πολιτικής Ημερίδα για έτος καταπολέμησης της φτώχειας και του κοινωνικού αποκλεισμού ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΑΡΧΗ 9 Δεκεμβρίου 2010 Η αξιοποίηση της EU-SILC ως εργαλείο σχεδιασμού κοινωνικής πολιτικής Δρ. Π. Περιστερά

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ: Η ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΙΣΟΤΗΤΩΝ

ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ: Η ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΙΣΟΤΗΤΩΝ ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ: Η ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΙΣΟΤΗΤΩΝ Ο ρόλος της Δια βίου Μάθησης στην καταπολέμηση των εκπαιδευτικών και κοινωνικών ανισοτήτων. Τοζήτηματωνκοινωνικώνανισοτήτωνστηνεκπαίδευσηαποτελείένα

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνικές και πολιτικές διαστάσεις της αστικής ανάπτυξης στην Ελλάδα Διαχρονικές αναγνώσεις

Κοινωνικές και πολιτικές διαστάσεις της αστικής ανάπτυξης στην Ελλάδα Διαχρονικές αναγνώσεις Ε.Μ.Π. ΣΧΟΛΗ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ Διατμηματικό Πρόγραμμα Μεταπτυχιακών Σπουδών Κατεύθυνση: Πολεοδομία και Χωροταξία Κοινωνικές και πολιτικές διαστάσεις της αστικής ανάπτυξης στην Ελλάδα Διαχρονικές αναγνώσεις

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ: ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ ΠΡΟΙΌΝΤΩΝ ΞΥΛΟΥ ΚΑΙ ΕΠΙΠΛΟΥ ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ

ΜΑΘΗΜΑ: ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ ΠΡΟΙΌΝΤΩΝ ΞΥΛΟΥ ΚΑΙ ΕΠΙΠΛΟΥ ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΟΥ ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ & ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ ΜΑΘΗΜΑ: ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ ΠΡΟΙΌΝΤΩΝ ΞΥΛΟΥ ΚΑΙ ΕΠΙΠΛΟΥ Έρευνα μάρκετινγκ Τιμολόγηση Ανάπτυξη νέων προϊόντων ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ Τμηματοποίηση της αγοράς Κανάλια

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΩΓΡΑΦΟΙ ΣΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΑΓΟΡΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ: ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΚΑΙ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ

ΓΕΩΓΡΑΦΟΙ ΣΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΑΓΟΡΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ: ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΚΑΙ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ Ηµερίδα «Σπουδές στη Γεωγραφία και Προοπτικές Σταδιοδροµίας», Τµήµα Γεωγραφίας, Πανεπιστηµίου Αιγαίου, Αθήνα, 24 Φεβρουαρίου 2006. ΓΕΩΓΡΑΦΟΙ ΣΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΑΓΟΡΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ: ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΚΑΙ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ Παναγιώτης

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΣΕΙΣ ΤΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ (Ο.Κ.Ε.) ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗ ΥΨΗΛΗΣ ΕΞΕΙΔΙΚΕΥΣΗΣ (Ν. 4071/2012)

ΘΕΣΕΙΣ ΤΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ (Ο.Κ.Ε.) ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗ ΥΨΗΛΗΣ ΕΞΕΙΔΙΚΕΥΣΗΣ (Ν. 4071/2012) ΘΕΣΕΙΣ ΤΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ (Ο.Κ.Ε.) ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗ ΥΨΗΛΗΣ ΕΞΕΙΔΙΚΕΥΣΗΣ (Ν. 4071/2012) Εισαγωγή Ήδη από τις αρχές της δεκαετίας του 1990 η Ελλάδα μετατράπηκε από χώρα

Διαβάστε περισσότερα

Β. ΓΙΑΤΗΧΑΛΚΙΔΑ. γενικά: πρωτεύουσα ν.ευβοίας 80 χλμ από την Αθήνα 53.584 κάτοικοι επίσημα

Β. ΓΙΑΤΗΧΑΛΚΙΔΑ. γενικά: πρωτεύουσα ν.ευβοίας 80 χλμ από την Αθήνα 53.584 κάτοικοι επίσημα Η ΠΟΛΕΟΔΟΜΙΚΗ ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΗΣ ΧΑΛΚΙΔΑΣ ΚΑΙ Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΘΑΛΑΣΣΙΟΥ ΜΕΤΩΠΟΥ ΠΑΛΟΓΟΥ ΣΟΦΙΑ A. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Αντικείμενο: Χαλκίδα Στόχος: μελέτη του θαλάσσιου μετώπου Μέθοδοι επεξεργασίας: βιβλιογραφία-διαδίκτυο αεροφωτογραφίες

Διαβάστε περισσότερα

Μάριος Βρυωνίδης Ευρωπαϊκό Πανεπιστήμιο Κύπρου Εθνικός Συντονιστής Ευρωπαϊκής Κοινωνικής Έρευνας

Μάριος Βρυωνίδης Ευρωπαϊκό Πανεπιστήμιο Κύπρου Εθνικός Συντονιστής Ευρωπαϊκής Κοινωνικής Έρευνας Μάριος Βρυωνίδης Ευρωπαϊκό Πανεπιστήμιο Κύπρου Εθνικός Συντονιστής Ευρωπαϊκής Κοινωνικής Έρευνας Χριστίνα Παπασολομώντος Παιδαγωγικό Ινστιτούτο Κύπρου Μέλος Ομάδας Συντονισμού για Ευρωπαϊκή Κοινωνική Έρευνα

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΟΙΠΟΡΙΚΟ ΣΤΑΔΙΟΔΡΟΜΙΑΣ ΝΕΩΝ ΑΠΟΦΟΙΤΩΝ ΤΡΙΤΟΒΑΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΗΝ ΑΓΟΡΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ

ΟΔΟΙΠΟΡΙΚΟ ΣΤΑΔΙΟΔΡΟΜΙΑΣ ΝΕΩΝ ΑΠΟΦΟΙΤΩΝ ΤΡΙΤΟΒΑΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΗΝ ΑΓΟΡΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ ΟΔΟΙΠΟΡΙΚΟ ΣΤΑΔΙΟΔΡΟΜΙΑΣ ΝΕΩΝ ΑΠΟΦΟΙΤΩΝ ΤΡΙΤΟΒΑΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΗΝ ΑΓΟΡΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ 1996-1998 ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΕΡΕΥΝΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΥ ΑΡΧΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ ΚΥΠΡΟΥ ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ 2000

Διαβάστε περισσότερα

«4.1.1. Δημογραφικά και κοινωνικά χαρακτηριστικά των αποφοίτων

«4.1.1. Δημογραφικά και κοινωνικά χαρακτηριστικά των αποφοίτων Η ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΠΤΥΧΙΟΥΧΩΝ ΤΟΥ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ (ΠΤΠΕ) ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΑ: Η φοιτήτρια Δάφνη Καλογεράκη εκπόνησε κατά το ακαδ. έτος 2010-2011 την πτυχιακή εργασία:

Διαβάστε περισσότερα

Αστική αειφορία. ιαµόρφωση και εφαρµογή ολοκληρωµένων πιλοτικών προγραµµάτων βιώσιµης αστικής ανάπτυξης. Το πρόγραµµα URBAN Κερατσίνι - ραπετσώνα.

Αστική αειφορία. ιαµόρφωση και εφαρµογή ολοκληρωµένων πιλοτικών προγραµµάτων βιώσιµης αστικής ανάπτυξης. Το πρόγραµµα URBAN Κερατσίνι - ραπετσώνα. Ε.Μ.Π. ΤΜΗΜΑ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΙΑΤΜΗΜΑΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗ ΣΧΕ ΙΑΣΜΟΣ ΤΟΥ ΧΩΡΟΥ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ: ΠΟΛΕΟ ΟΜΙΑ ΚΑΙ ΧΩΡΟΤΑΞΙΑ ΜΑΘΗΜΑ: ΥΝΑΜΙΚΗ ΤΩΝ ΧΩΡΙΚΩΝ ΟΜΩΝ ΚΑΙ ΧΡΗΣΕΩΝ ΓΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Τα σχέδια μαθήματος 1 Εισαγωγή

Τα σχέδια μαθήματος 1 Εισαγωγή Τα σχέδια μαθήματος 1 Εισαγωγή Τα σχέδια μαθήματος αποτελούν ένα είδος προσωπικών σημειώσεων που κρατά ο εκπαιδευτικός προκειμένου να πραγματοποιήσει αποτελεσματικές διδασκαλίες. Περιέχουν πληροφορίες

Διαβάστε περισσότερα

ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΕΧΤΕΛΙΔΗΣ, ΥΒΟΝ ΚΟΣΜΑ

ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΕΧΤΕΛΙΔΗΣ, ΥΒΟΝ ΚΟΣΜΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η παιδική ηλικία είναι ένα ζήτημα για το οποίο η κοινωνιολογία έχει δείξει μεγάλο ενδιαφέρον τα τελευταία χρόνια. Από τις αρχές της δεκαετίας του 1980 έως σήμερα βρίσκεται υπό εξέλιξη ένα πρόγραμμα

Διαβάστε περισσότερα

Κώστας Γκόρτσος. Ειδικότητα Αρχιτέκτονας - Πολεοδόμος ΕΛΕ / Δ. Επικοινωνία Γραφείο 7.3, τηλ. 2107491639, e-mail kgortsos@ekke.gr,

Κώστας Γκόρτσος. Ειδικότητα Αρχιτέκτονας - Πολεοδόμος ΕΛΕ / Δ. Επικοινωνία Γραφείο 7.3, τηλ. 2107491639, e-mail kgortsos@ekke.gr, Κώστας Γκόρτσος Ειδικότητα Αρχιτέκτονας - Πολεοδόμος ΕΛΕ / Δ Επικοινωνία Γραφείο 7.3, τηλ. 2107491639, e-mail kgortsos@ekke.gr, Σπουδές 2001 MSc Πολεοδομίας και Χωροταξίας ΕΜΠ 1985 Δίπλωμα Αρχιτεκτονικής

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΣΥΝΟΧΗΣ 2014-2020

ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΣΥΝΟΧΗΣ 2014-2020 ΟΛΟΚΛΗΡΩΜΕΝΗ ΒΙΩΣΙΜΗ ΑΣΤΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΣΥΝΟΧΗΣ 2014-2020 Οι νέοι κανόνες και η νομοθεσία που διέπουν τον επόμενο γύρο επένδυσης από την πολιτική συνοχής της ΕΕ για την περίοδο 2014-2020 υιοθετήθηκαν

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑ ΣΧΕΔΙΟΥ ΔΟΜΗΜΕΝΗΣ ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗΣ (1)

ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑ ΣΧΕΔΙΟΥ ΔΟΜΗΜΕΝΗΣ ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗΣ (1) ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑ ΣΧΕΔΙΟΥ ΔΟΜΗΜΕΝΗΣ ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗΣ (1) ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑ ΣΧΕΔΙΟΥ ΔΟΜΗΜΕΝΗΣ ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗΣ (2) ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑ ΣΧΕΔΙΟΥ ΔΟΜΗΜΕΝΗΣ ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗΣ (3) Ε: Για το προσωπικό αναφέρεστε; Και μία τελευταία ερώτηση. Από πόσα

Διαβάστε περισσότερα

Α.4.6. Οικιστικό απόθεμα

Α.4.6. Οικιστικό απόθεμα Α.4.6. Οικιστικό απόθεμα Κατά την απογραφή κατοικιών της Ε.Σ.Υ.Ε. το 2000, το οικιστικό απόθεμα του Δήμου Τρικκαίων αποτελείται από: 13.129 οικοδομές (στοιχεία από 15.343 κτίρια 25.074 κατοικίες και 24.385

Διαβάστε περισσότερα

Τέχνη Χώρος Όψεις Ανάπτυξης

Τέχνη Χώρος Όψεις Ανάπτυξης Ελληνικό Ανοικτό Πανεπιστήμιο Σχολή Ανθρωπιστικών Σπουδών Τέχνη Χώρος Όψεις Ανάπτυξης ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΗΜΕΡΙΔΑ Εθνικό Κέντρο Δημόσιας Διοίκησης και Αυτοδιοίκησης Πειραιώς 211, Ταύρος Σάββατο, 23 Νοεμβρίου

Διαβάστε περισσότερα

Έρευνα Εμπιστοσύνης του Καταναλωτή

Έρευνα Εμπιστοσύνης του Καταναλωτή ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΕΠΙΜΕΛΗΤΗΡΙΟ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗΣ Έρευνα Εμπιστοσύνης του Καταναλωτή Τριμηνιαία Έρευνα Γ Τρίμηνο 2014 Αθήνα, Οκτώβριος 2014 2 Έρευνα Εμπιστοσύνης του

Διαβάστε περισσότερα

Πρόγραμμα FATE ΠΡΟΤΑΣΗ ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗΣ ΣΤΡΑΤΟΠΕΔΟΥ ΑΣΗΜΑΚΟΠΟΥΛΟΥ

Πρόγραμμα FATE ΠΡΟΤΑΣΗ ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗΣ ΣΤΡΑΤΟΠΕΔΟΥ ΑΣΗΜΑΚΟΠΟΥΛΟΥ Πρόγραμμα FATE ΠΡΟΤΑΣΗ ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗΣ ΣΤΡΑΤΟΠΕΔΟΥ ΑΣΗΜΑΚΟΠΟΥΛΟΥ Παρατηρήσεις επί της πρότασης/μελέτης Γενικές 1. Η μελέτη δεν έχει τη δομή ούτε μίας οικονομοτεχνικής ή επιχειρησιακής μελέτης αλλά ούτε και

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ. «Η Επιχειρηματικότητα στην Ελλάδα 2012-13: Ενδείξεις ανάκαμψης της μικρής επιχειρηματικότητας;»

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ. «Η Επιχειρηματικότητα στην Ελλάδα 2012-13: Ενδείξεις ανάκαμψης της μικρής επιχειρηματικότητας;» ΙΔΡΥΜΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ & ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ FOUNDATION FOR ECONOMIC & INDUSTRIAL RESEARCH Τσάμη Καρατάσου 11, 117 42 Αθήνα, Tηλ.: 210 92 11 200-10, Fax: 210 92 33 977, www.iobe.gr 11 Tsami Karatassou, 117

Διαβάστε περισσότερα

«DARIAH-ΑΤΤΙΚΗ Ανάπτυξη της ελληνικής ερευνητικής υποδομής για τις ανθρωπιστικές επιστήμες ΔΥΑΣ» Αθήνα, 26 Φεβρουαρίου 2015

«DARIAH-ΑΤΤΙΚΗ Ανάπτυξη της ελληνικής ερευνητικής υποδομής για τις ανθρωπιστικές επιστήμες ΔΥΑΣ» Αθήνα, 26 Φεβρουαρίου 2015 ΑΚΑΔΗΜΙΑ ΑΘΗΝΩΝ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΑΘΗΝΑ ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΕΘΝΙΚΟ ΜΕΤΣΟΒΙΟ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ ΑΝΩΤΑΤΗ ΣΧΟΛΗ ΚΑΛΩΝ ΤΕΧΝΩΝ ΙΔΡΥΜΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΕΡΕΥΝΑΣ Αθήνα, 26 Φεβρουαρίου 2015 Αξιότιμες

Διαβάστε περισσότερα

«Οι Σπουδές στην Αρχιτεκτονική»

«Οι Σπουδές στην Αρχιτεκτονική» ΓΡΑΦΕΙΟ ΔΙΑΣΥΝΔΕΣΗΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΚΑΙ ΣΤΑΔΙΟΔΡΟΜΙΑΣ «Οι Σπουδές στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης» Πολυτεχνική Σχολή Τμήμα Αρχιτεκτόνων Καθηγητής Μιχαήλ Ε. Νομικός «Οι Σπουδές στην Αρχιτεκτονική» Δεκέμβριος

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΠΛΑΣΕΙΣ ΣΤΗΝ ΠΕΡΙΟΧΗ ΡΙΖΟΥΠΟΛΗΣ ΠΕΡΙΣΣΟΥ

ΑΝΑΠΛΑΣΕΙΣ ΣΤΗΝ ΠΕΡΙΟΧΗ ΡΙΖΟΥΠΟΛΗΣ ΠΕΡΙΣΣΟΥ ΕΜΠ ΣΧΟΛΗΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΩΝ ΤΟΜΕΙΣ Ι,ΙΙ,ΙΙΙ ΑΚΑ ΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ 2006 07 9ο ΧΕΙΜΕΡΙΝΟ ΕΞΑΜΗΝΟ ΜΑΘΗΜΑ : ΑΡΧΙΤΕΚΟΝΙΚΟΣ ΣΧΕ ΙΑΣΜΟΣ 9: ΑΣΤΙΚΟΣ ΣΧΕ ΙΑΣΜΟΣ ΑΝΑΠΛΑΣΕΙΣ ΣΤΗΝ ΠΕΡΙΟΧΗ ΡΙΖΟΥΠΟΛΗΣ ΠΕΡΙΣΣΟΥ ΟΜΑ Α 2 ΠΕΡΙΟΧΗ Β

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνιολογία της Αγροτικής Ανάπτυξης

Κοινωνιολογία της Αγροτικής Ανάπτυξης Κοινωνιολογία της Αγροτικής Ανάπτυξης ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ «Ολοκληρωμένη Ανάπτυξη και Διαχείριση του Αγροτικού Χώρου» Ενότητα 2: Αγροτική Κοινότητα και Αγροτικός Μετασχηματισμός (1/2) 2ΔΩ Διδάσκων:

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΕΔΙΟ ΟΛΟΚΛΗΡΩΜΕΝΗΣ ΑΣΤΙΚΗΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗΣ

ΣΧΕΔΙΟ ΟΛΟΚΛΗΡΩΜΕΝΗΣ ΑΣΤΙΚΗΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗΣ Αναπτυξιακός Σύνδεσμος Δυτικής Αθήνας ΣΧΕΔΙΟ ΟΛΟΚΛΗΡΩΜΕΝΗΣ ΑΣΤΙΚΗΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗΣ ΔΥΤΙΚΗΣ ΑΘΗΝΑΣ «60 δράσεις για τη Δυτική Αθήνα» Το ΣΟΑΠ Δυτικής Αθήνας εκπονήθηκε από τον ΑΣΔΑ (Αναπτυξιακό Σύνδεσμο Δυτικής

Διαβάστε περισσότερα

Αποκαλυπτική έρευνα της RE/MAX Europe για την κατοικία στην Ελλάδα

Αποκαλυπτική έρευνα της RE/MAX Europe για την κατοικία στην Ελλάδα Αποκαλυπτική έρευνα της RE/MAX Europe για την κατοικία στην Ελλάδα Οι κάτοικοι στην Ελλάδα μετακομίζουν κατά μέσο όρο 3 έως 5 φορές στη ζωή τους, διαμένουν σε ιδιόκτητη κατοικία σε ποσοστό περίπου 70%,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΒΛΕΨΕΙΣ ΑΝΑΓΚΩΝ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗΣ ΞΕΝΟΥ ΕΡΓΑΤΙΚΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ ΣΤΗΝ ΚΥΠΡΟ 2004-2007

ΠΡΟΒΛΕΨΕΙΣ ΑΝΑΓΚΩΝ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗΣ ΞΕΝΟΥ ΕΡΓΑΤΙΚΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ ΣΤΗΝ ΚΥΠΡΟ 2004-2007 ΠΡΟΒΛΕΨΕΙΣ ΑΝΑΓΚΩΝ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗΣ ΞΕΝΟΥ ΕΡΓΑΤΙΚΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ ΣΤΗΝ ΚΥΠΡΟ 2004-2007 ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΕΡΕΥΝΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΥ ΑΡΧΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ ΜΑΡΤΙΟΣ 2004 ΣΥΝΟΨΗ ΤΗΣ ΜΕΛΕΤΗΣ Το ξένο εργατικό

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 9 ΑΝΑΜΕΝΟΜΕΝΕΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΕΣ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 9 ΑΝΑΜΕΝΟΜΕΝΕΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΕΣ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 9 ΑΝΑΜΕΝΟΜΕΝΕΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΕΣ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ Εκτός από το γεγονός ότι όπως και αποδείχθηκε από την προηγούµενη οικονοµική ανάλυση η λειτουργία του ΒΙΟΠΑ Πτολεµαΐδας, αναµένεται να είναι οικονοµικά

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ Χ. ΑΠ. ΛΑΔΙΑΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ

ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ Χ. ΑΠ. ΛΑΔΙΑΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ Χ. ΑΠ. ΛΑΔΙΑΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ Η ΧΩΡΙΚΗ ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΩΝ Ι. ΤΑ ΚΡΙΣΙΜΑ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΤΟΥ ΧΩΡΟΥ Οι κοινωνικές και οικονομικές μεταβολές επηρεάζουν τον χώρο. Ο Χώρος

Διαβάστε περισσότερα

Ευρωπαϊκές πολιτικές και πρακτικές για την προώθηση της ενεργειακής απόδοσης σε κατοικίες με χαμηλό ετήσιο εισόδημα

Ευρωπαϊκές πολιτικές και πρακτικές για την προώθηση της ενεργειακής απόδοσης σε κατοικίες με χαμηλό ετήσιο εισόδημα Ευρωπαϊκές πολιτικές και πρακτικές για την προώθηση της ενεργειακής απόδοσης σε κατοικίες με χαμηλό ετήσιο εισόδημα Ανθή Χαραλάμπους Διευθύντρια Ενεργειακού Γραφείου Κυπρίων Πολιτών 22 Δεκεμβρίου 2014

Διαβάστε περισσότερα

Η ΓΥΝΑΙΚΕΙΑ ΜΕΤΑΝΑΣΤΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ: ΤΑ ΕΥΡΗΜΑΤΑ ΤΗΣ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΑΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΤΟΥ Κ.Ε.Θ.Ι.

Η ΓΥΝΑΙΚΕΙΑ ΜΕΤΑΝΑΣΤΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ: ΤΑ ΕΥΡΗΜΑΤΑ ΤΗΣ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΑΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΤΟΥ Κ.Ε.Θ.Ι. ΚΕΝΤΡΟ ΕΡΕΥΝΩΝ ΓΙΑ ΘΕΜΑΤΑ ΙΣΟΤΗΤΑΣ (Κ.Ε.Θ.Ι.) Η ΓΥΝΑΙΚΕΙΑ ΜΕΤΑΝΑΣΤΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ: ΤΑ ΕΥΡΗΜΑΤΑ ΤΗΣ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΑΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΤΟΥ Κ.Ε.Θ.Ι. Επιστημονική Υπεύθυνη: Δρ. Λ. Μαράτου-Αλιπράντη, Διευθύντρια Ερευνών

Διαβάστε περισσότερα

Μέθοδοι Γεωργοοικονομικής & Κοινωνιολογικής Έρευνας

Μέθοδοι Γεωργοοικονομικής & Κοινωνιολογικής Έρευνας Μέθοδοι Γεωργοοικονομικής & Κοινωνιολογικής Έρευνας Ενότητα 9: Συμμετοχική Παρατήρηση (1/2) 2ΔΩ Διδάσκοντες: Χ. Κασίμης- Ελ. Νέλλας Τμήμα: Αγροτικής Οικονομίας και Ανάπτυξης Μαθησιακοί στόχοι Η εκμάθηση

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΕΠΙΜΕΛΗΤΗΡΙΟ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ Μητροπόλεως 12-14, 10563, Αθήνα. Τηλ.: 210 5202250-60-70, Fax: 2105229167, e-mail: oee@oe-e.

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΕΠΙΜΕΛΗΤΗΡΙΟ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ Μητροπόλεως 12-14, 10563, Αθήνα. Τηλ.: 210 5202250-60-70, Fax: 2105229167, e-mail: oee@oe-e. ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΕΠΙΜΕΛΗΤΗΡΙΟ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ Μητροπόλεως 12-14, 10563, Αθήνα. Τηλ.: 210 5202250-60-70, Fax: 2105229167, e-mail: oee@oe-e.gr Εισήγηση του Προέδρου του Οικονομικού Επιμελητηρίου

Διαβάστε περισσότερα

Η δια βίου μάθηση ως εκπαιδευτική πολιτική: κρίσιμα ζητήματα και προτάσεις

Η δια βίου μάθηση ως εκπαιδευτική πολιτική: κρίσιμα ζητήματα και προτάσεις LOGO Γεωτεχνικό Επιμελητήριο Ελλάδας Παράρτημα Ανατολικής Μακεδονίας Σέρρες, 17/10/2010 Η δια βίου μάθηση ως εκπαιδευτική πολιτική: κρίσιμα ζητήματα και προτάσεις Δρ. Γεώργιος A. Κουλαουζίδης Μαθηματικός

Διαβάστε περισσότερα

Μέθοδοι Γεωργοοικονομικής & Κοινωνιολογικής Έρευνας

Μέθοδοι Γεωργοοικονομικής & Κοινωνιολογικής Έρευνας Μέθοδοι Γεωργοοικονομικής & Κοινωνιολογικής Έρευνας Ενότητα 5: Σχεδιασμός και Oργάνωση του Ερωτηματολογίου (1/2) 2ΔΩ Διδάσκοντες: Χ. Κασίμης- Ελ. Νέλλας Τμήμα: Αγροτικής Οικονομίας και Ανάπτυξης Μαθησιακοί

Διαβάστε περισσότερα

228 Μηχανικών Χωροταξίας, Πολεοδομίας και Περιφερειακής Ανάπτυξης Θεσσαλίας (Βόλος)

228 Μηχανικών Χωροταξίας, Πολεοδομίας και Περιφερειακής Ανάπτυξης Θεσσαλίας (Βόλος) 228 Μηχανικών Χωροταξίας, Πολεοδομίας και Περιφερειακής Ανάπτυξης Θεσσαλίας (Βόλος) Σκοπός Το Τμήμα Μηχανικών Χωροταξίας, Πολεοδομίας και Περιφερειακής Ανάπτυξης προσανατολίζεται στην αντιμετώπιση των

Διαβάστε περισσότερα

«Μαθησιακές δυσκολίες και παραβατική συμπεριφορά»

«Μαθησιακές δυσκολίες και παραβατική συμπεριφορά» «Μαθησιακές δυσκολίες και παραβατική συμπεριφορά» Θεοδώρα Πάσχου α.μ 12181 Τμήμα Λογοθεραπείας-Τ.Ε.Ι ΗΠΕΙΡΟΥ Εισαγωγικές επισημάνσεις 1) η εκδήλωση διαταραχών στην κατάκτηση μαθησιακών δεξιοτήτων προκαλεί

Διαβάστε περισσότερα

Η συστημική προσέγγιση στην ψυχοθεραπεία

Η συστημική προσέγγιση στην ψυχοθεραπεία Ελευθερία Μαντέλου Ψυχολόγος Ψυχοθεραπεύτρια Η συστημική προσέγγιση στην ψυχοθεραπεία Τα τελευταία χρόνια, οι ειδικοί της οικογενειακής θεραπείας παροτρύνουν τους θεραπευτές του κλάδου να χρησιμοποιούν

Διαβάστε περισσότερα

προετοιμασίας και του σχεδιασμού) αρχικά στάδια (της αντιμετώπισή τους. προβλήματος της ΔΕ Ειρήνη Γεωργιάδη Καθηγήτρια Σύμβουλος της ΕΚΠ65 του ΕΑΠ

προετοιμασίας και του σχεδιασμού) αρχικά στάδια (της αντιμετώπισή τους. προβλήματος της ΔΕ Ειρήνη Γεωργιάδη Καθηγήτρια Σύμβουλος της ΕΚΠ65 του ΕΑΠ Δυσκολίες και προβλήματα που έχουν εντοπιστεί στα αρχικά στάδια (της προετοιμασίας και του σχεδιασμού) της ΔΕ στη ΘΕ ΕΚΠ 65 και προτάσεις για την αντιμετώπισή τους. Τα προβλήματα αφορούν κυρίως την επιλογή

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΔΕΙΓΜΑΤΟΛΗΨΙΑΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΛΑΓΟΥΜΙΝΤΖΗΣ, ΒΙΟΧΗΜΙΚΟΣ, PHD ΙΑΤΡΙΚΗΣ

ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΔΕΙΓΜΑΤΟΛΗΨΙΑΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΛΑΓΟΥΜΙΝΤΖΗΣ, ΒΙΟΧΗΜΙΚΟΣ, PHD ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΔΕΙΓΜΑΤΟΛΗΨΙΑΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΛΑΓΟΥΜΙΝΤΖΗΣ, ΒΙΟΧΗΜΙΚΟΣ, PHD ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΔΕΙΓΜΑΤΟΛΗΨΙΑΣ Οι τεχνικές δειγματοληψίας είναι ένα σύνολο μεθόδων που επιτρέπει να μειώσουμε το μέγεθος των δεδομένων που

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΜΕΛΗΤΗΡΙΟ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ ΕΡΕΥΝΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΣΥΓΚΥΡΙΑ ΚΑΙ ΤΙΣ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΩΝ CAPITAL CONTROLS ΣΤΙΣ ΜΜΕ

ΕΠΙΜΕΛΗΤΗΡΙΟ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ ΕΡΕΥΝΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΣΥΓΚΥΡΙΑ ΚΑΙ ΤΙΣ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΩΝ CAPITAL CONTROLS ΣΤΙΣ ΜΜΕ ΕΡΕΥΝΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΣΥΓΚΥΡΙΑ ΚΑΙ ΤΙΣ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΩΝ CAPITAL CONTROLS ΣΤΙΣ ΜΜΕ ΗΡΑΚΛΕΙΟ ΑΥΓΟΥΣΤΟΣ 2015 ΕΡΕΥΝΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΣΥΓΚΥΡΙΑ ΚΑΙ ΤΙΣ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΩΝ CAPITAL CONTROLS ΣΤΙΣ ΜΜΕ Περιεχόμενα

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΙΚΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΔΗΜΟΣ ΕΛΕΥΣΙΝΑΣ ΤΕΧΝΙΚΗ ΥΠΗΡΕΣΙΑ. Ελευσίνα. 08 / 09 /2011 Αρ. Πρωτ. 21413

ΓΕΝΙΚΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΔΗΜΟΣ ΕΛΕΥΣΙΝΑΣ ΤΕΧΝΙΚΗ ΥΠΗΡΕΣΙΑ. Ελευσίνα. 08 / 09 /2011 Αρ. Πρωτ. 21413 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΔΗΜΟΣ ΕΛΕΥΣΙΝΑΣ ΤΕΧΝΙΚΗ ΥΠΗΡΕΣΙΑ Διεύθυνση:Χατζηδάκη 41 & Δήμητρος ΕΛΕΥΣΙΝΑ Πληρ.: κ. Π. Λινάρδος Τηλ.: 210 5537 309 Fax: 210 5537 279 Email: Ελευσίνα. 08 / 09 /2011 Αρ. Πρωτ. 21413

Διαβάστε περισσότερα

ένα αειφόρο πρότυπο Ήβη Νανοπούλου Αρχιτέκτων - Διευθύνων σύμβουλος ΘΥΜΙΟΣ ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΗΣ ΚΑΙ ΣΥΝΕΡΓΑΤΕΣ ΑΕΜ

ένα αειφόρο πρότυπο Ήβη Νανοπούλου Αρχιτέκτων - Διευθύνων σύμβουλος ΘΥΜΙΟΣ ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΗΣ ΚΑΙ ΣΥΝΕΡΓΑΤΕΣ ΑΕΜ Η πόλη ως καταλύτης για ένα αειφόρο πρότυπο ανάπτυξης Ήβη Νανοπούλου Αρχιτέκτων - Διευθύνων σύμβουλος ΘΥΜΙΟΣ ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΗΣ ΚΑΙ ΣΥΝΕΡΓΑΤΕΣ ΑΕΜ Διαπιστώσεις Πού ζούμε ; Ο χάρτης αναπαριστά τη συγκέντρωση πληθυσμού

Διαβάστε περισσότερα

Ε Θ Ν Ι Κ Ο Μ Ε Τ Σ Ο Β Ι Ο Π Ο Λ Υ Τ Ε Χ Ν Ε Ι Ο. Κατεύθυνση ΙΙ: Αστικός ιστός, καθημερινή ζωή, δημόσιος χώρος

Ε Θ Ν Ι Κ Ο Μ Ε Τ Σ Ο Β Ι Ο Π Ο Λ Υ Τ Ε Χ Ν Ε Ι Ο. Κατεύθυνση ΙΙ: Αστικός ιστός, καθημερινή ζωή, δημόσιος χώρος Ε Θ Ν Ι Κ Ο Μ Ε Τ Σ Ο Β Ι Ο Π Ο Λ Υ Τ Ε Χ Ν Ε Ι Ο ΣΧΟΛΗ Α Ρ Χ Ι Τ Ε Κ Τ Ο Ν Ω Ν Μ Η Χ Α Ν Ι Κ Ω Ν Τ Ο Μ Ε Α Σ Π Ο Λ Ε Ο Δ Ο Μ Ι Α Σ Κ Α Ι Χ Ω Ρ Ο Τ Α Ξ Ι Α Σ Πατησίων 42, 10682 Αθήνα τηλ. 30(1) 772 3818

Διαβάστε περισσότερα

Γραφείο Επαγγελματικού Προσανατολισμού και Πληροφόρησης Νέων Δήμου Ρεθύμνης

Γραφείο Επαγγελματικού Προσανατολισμού και Πληροφόρησης Νέων Δήμου Ρεθύμνης Γραφείο Επαγγελματικού Προσανατολισμού και Πληροφόρησης Νέων Δήμου Ρεθύμνης ΕΙΣΑΓΩΓΗ Σκοπός του παρόντος είναι να παρουσιάσει τον τρόπο δημιουργία και λειτουργίας Γραφείου Επαγγελματικού Προσανατολισμού

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαιδευτική Μονάδα 8.1: Επαγγελματικοί ρόλοι και προφίλ για την παρακολούθηση και την εποπτεία.

Εκπαιδευτική Μονάδα 8.1: Επαγγελματικοί ρόλοι και προφίλ για την παρακολούθηση και την εποπτεία. Εκπαιδευτική Μονάδα 8.1: Επαγγελματικοί ρόλοι και προφίλ για την παρακολούθηση και την εποπτεία. Η παρακολούθηση ενός project κινητικότητας. Η διαδικασία παρακολούθησης ενός διακρατικού project κινητικότητας

Διαβάστε περισσότερα

ΖΗΤΗΣΗ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΩΝ ΚΑΙ ΔΕΞΙΟΤΗΤΩΝ ΣΤΟ ΝΟΜΟ ΧΙΟΥ ΣΥΝΟΠΤΙΚΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΕΡΕΥΝΑΣ ΣΤΙΣ ΙΔΙΩΤΙΚΕΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΙΣ

ΖΗΤΗΣΗ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΩΝ ΚΑΙ ΔΕΞΙΟΤΗΤΩΝ ΣΤΟ ΝΟΜΟ ΧΙΟΥ ΣΥΝΟΠΤΙΚΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΕΡΕΥΝΑΣ ΣΤΙΣ ΙΔΙΩΤΙΚΕΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΙΣ ΠΑΡΑΤΗΡΗΤΗΡΙΟ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗΣ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗ Α.Ε. ΖΗΤΗΣΗ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΩΝ ΚΑΙ ΔΕΞΙΟΤΗΤΩΝ ΣΤΟ ΝΟΜΟ ΧΙΟΥ ΣΥΝΟΠΤΙΚΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΕΡΕΥΝΑΣ ΣΤΙΣ ΙΔΙΩΤΙΚΕΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΙΣ 2004 ΖΗΤΗΣΗ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΩΝ ΣΤΟ ΝΟΜΟ ΧΙΟΥ ΣΥΝΟΠΤΙΚΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΘΕΜΑ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗΣ ΜΑΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΕΊΝΑΙ: ΟΙ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΣΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΝΑΡΧΗ ΔΟΜΗΣΗ ΤΩΝ ΚΤΙΡΙΩΝ

ΤΟ ΘΕΜΑ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗΣ ΜΑΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΕΊΝΑΙ: ΟΙ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΣΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΝΑΡΧΗ ΔΟΜΗΣΗ ΤΩΝ ΚΤΙΡΙΩΝ ΤΟ ΘΕΜΑ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗΣ ΜΑΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΕΊΝΑΙ: ΟΙ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΣΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΝΑΡΧΗ ΔΟΜΗΣΗ ΤΩΝ ΚΤΙΡΙΩΝ ΟΜΑΔΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΑΝΤΩΝΑΡΑΚΗΣ ΘΩΜΑΣ ΔΙΑΛΙΑΤΣΗΣ ΑΠΟΣΤΟΛΟΣ ΚΛΕΩΠΑΣ ΜΙΧΑΛΗΣ ΜΑΛΑΙ ΛΕΝΤΙΩΝ ΦΡΑΓΚΟΥΛΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

«Κοινωνία σε κρίση, αυτοδιοίκηση σε δράση»

«Κοινωνία σε κρίση, αυτοδιοίκηση σε δράση» Συνέδριο «Κοινωνία σε κρίση, αυτοδιοίκηση σε δράση» Έκθεση ΠΟΛΙΣ, Θεσσαλονίκη 21-22 / 11/ 2013 «Κοινωνικές Δράσεις στη Νέα Προγραμματική Περίοδο» Αγγελική Ωραιοπούλου Προϊσταμένη ΕΔΑ Περιφέρειας Κεντρικής

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΕΠΙΜΕΛΗΤΗΡΙΟ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗΣ. Τριμηνιαία Έρευνα. Α Τρίμηνο 2012

ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΕΠΙΜΕΛΗΤΗΡΙΟ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗΣ. Τριμηνιαία Έρευνα. Α Τρίμηνο 2012 ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΕΠΙΜΕΛΗΤΗΡΙΟ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗΣ Τριμηνιαία Έρευνα Α Τρίμηνο 2012 Αθήνα, Απρίλιος 2012 2 Έρευνα Καταναλωτικής Εμπιστοσύνης Α Τρίμηνο 2012 3 4 ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΤΗΡΗΤΗΡΙΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ, ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ / ΔΗΜΟΣΙΟΝΟΜΙΚΩΝ ΕΞΕΛΙΞΕΩΝ, ΦΤΩΧΕΙΑΣ ΚΑΙ ΑΝΙΣΟΤΗΤΩΝ

ΠΑΡΑΤΗΡΗΤΗΡΙΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ, ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ / ΔΗΜΟΣΙΟΝΟΜΙΚΩΝ ΕΞΕΛΙΞΕΩΝ, ΦΤΩΧΕΙΑΣ ΚΑΙ ΑΝΙΣΟΤΗΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΝΩΣΗ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟ ΤΑΜΕΙΟ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΣΦΑΛΙΣΗΣ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΓΣΕΕ ΤΟΜΕΑΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ ΠΑΡΑΤΗΡΗΤΗΡΙΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ, ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ / ΔΗΜΟΣΙΟΝΟΜΙΚΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΣΩΜΑΡΑΣ ΧΡΗΣΤΟΣ (Χωροτάκτης Μηχανικός και Περιφερειολόγος) Ο ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΣ ΑΠΟΚΛΕΙΣΜΟΣ ΤΩΝ ΡΟΜ ΤΗΣ ΝΕΑΣ ΣΜΥΡΝΗΣ ΛΑΡΙΣΑΣ

ΣΩΜΑΡΑΣ ΧΡΗΣΤΟΣ (Χωροτάκτης Μηχανικός και Περιφερειολόγος) Ο ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΣ ΑΠΟΚΛΕΙΣΜΟΣ ΤΩΝ ΡΟΜ ΤΗΣ ΝΕΑΣ ΣΜΥΡΝΗΣ ΛΑΡΙΣΑΣ 1 ΣΩΜΑΡΑΣ ΧΡΗΣΤΟΣ (Χωροτάκτης Μηχανικός και Περιφερειολόγος) ΕΡΕΥΝΑ Ο ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΣ ΑΠΟΚΛΕΙΣΜΟΣ ΤΩΝ ΡΟΜ ΤΗΣ ΝΕΑΣ ΣΜΥΡΝΗΣ ΛΑΡΙΣΑΣ Αυτό το άρθρο σκοπό έχει, να προβάλει τα προβλήματα, τις καταστάσεις και τις

Διαβάστε περισσότερα

«Ο ρόλος της εκπαίδευσης ενηλίκων στη σύγχρονη κοινωνία»

«Ο ρόλος της εκπαίδευσης ενηλίκων στη σύγχρονη κοινωνία» «Ο ρόλος της εκπαίδευσης ενηλίκων στη σύγχρονη κοινωνία» Σίμου Δανάη Μεταπτυχιακή φοιτήτρια: Συνεχιζόμενη Εκπαίδευση και Δια Βίου Μάθηση danai.simou@st.ouc.ac.cy Περίληψη: Στη σημερινή κοινωνία παρατηρούνται

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΙΚΗ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ 14 Οκτωβρίου 2011 ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΕΘΝΙΚΩΝ ΛΟΓΑΡΙΑΣΜΩΝ

ΓΕΝΙΚΗ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ 14 Οκτωβρίου 2011 ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΕΘΝΙΚΩΝ ΛΟΓΑΡΙΑΣΜΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΑΡΧΗ ΓΕΝΙΚΗ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ 14 Οκτωβρίου 2011 ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΕΘΝΙΚΩΝ ΛΟΓΑΡΙΑΣΜΩΝ Η Ελληνική Στατιστική Αρχή (ΕΛΣΤΑΤ), στο πλαίσιο ενός ολοκληρωμένου στατιστικού σχεδίου δράσης

Διαβάστε περισσότερα

Θεμελιώδεις αρχές επιστήμης και μέθοδοι έρευνας

Θεμελιώδεις αρχές επιστήμης και μέθοδοι έρευνας A. Montgomery Θεμελιώδεις αρχές επιστήμης και μέθοδοι έρευνας Καρολίνα Δουλουγέρη, ΜSc Υποψ. Διαδάκτωρ Σήμερα Αναζήτηση βιβλιογραφίας Επιλογή μεθοδολογίας Ερευνητικός σχεδιασμός Εγκυρότητα και αξιοπιστία

Διαβάστε περισσότερα

ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΗΣ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗΣ: ΠΡΟΣΦΑΤΕΣ ΕΞΕΛΙΞΕΙΣ

ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΗΣ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗΣ: ΠΡΟΣΦΑΤΕΣ ΕΞΕΛΙΞΕΙΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΗΣ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗΣ: ΠΡΟΣΦΑΤΕΣ ΕΞΕΛΙΞΕΙΣ ΟΜΑΔΑ ΜΕΛΕΤΗΣ: Θ. Μητράκος Θ. Γεωργιάδης Ινστιτούτο Στρατηγικών και Αναπτυξιακών Μελετών Αθήνα, Φεβρουάριος

Διαβάστε περισσότερα

www.share-project.org Αποτελέσματα από την έρευνα 50+ στην Ευρώπη

www.share-project.org Αποτελέσματα από την έρευνα 50+ στην Ευρώπη www.share-project.org Αποτελέσματα από την έρευνα 50+ στην Ευρώπη Τι συμβαίνει από εδώ και πέρα Το αμέσως επόμενο βήμα της έρευνας 50+ στην Ευρώπη είναι η προσθήκη, στην υπάρχουσα βάση δεδομένων, πληροφοριών

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΟΣ 2014-2020 ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΣ ΒΟΡΕΙΟΥ ΑΙΓΑΙΟΥ

ΝΕΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΟΣ 2014-2020 ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΣ ΒΟΡΕΙΟΥ ΑΙΓΑΙΟΥ ΝΕΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΟΣ 2014-2020 ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΣ ΒΟΡΕΙΟΥ ΑΙΓΑΙΟΥ Παρουσίαση της Ενδιάμεσης Διαχειριστικής Αρχής στη Συνεδρίαση της ΠΕΔ Βορείου Αιγαίου, Μυτιλήνη, 27 Φεβρουαρίου 2014 Σκέλος Αρχιτεκτονική

Διαβάστε περισσότερα

1. Εισαγωγή. 1.1. Ερευνητικό πλαίσιο

1. Εισαγωγή. 1.1. Ερευνητικό πλαίσιο 1. Εισαγωγή 1.1. Ερευνητικό πλαίσιο Η ανάδειξη των προβλημάτων στέγασης, όπως είναι οι εξώσεις, οι πλειστηριασμοί, ο ελλιπής σχεδιασμός εναλλακτικών πολιτικών στέγασης αλλά και η υποδοχή των μεταναστευτικών

Διαβάστε περισσότερα

Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές προσεγγίσεις

Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές προσεγγίσεις Έργο: «Ένταξη παιδιών παλιννοστούντων και αλλοδαπών στο σχολείο - για τη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση (Γυμνάσιο)» Επιμορφωτικό Σεμινάριο Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές

Διαβάστε περισσότερα

Υποστήριξη της λειτουργίας των Συμβουλίων Ένταξης Μεταναστών (ΣΕΜ)

Υποστήριξη της λειτουργίας των Συμβουλίων Ένταξης Μεταναστών (ΣΕΜ) Υποστήριξη της λειτουργίας των Συμβουλίων Ένταξης Μεταναστών (ΣΕΜ) ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΣΩΤΕΡΙΚΩΝ ΑΠΟΚΕΝΤΡΩΣΗΣ & ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗΣ ΙΑΚΥΒΕΡΝΗΣΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΤΑΜΕΙΟ ΕΝΤΑΞΗΣ ΥΠΗΚΟΩΝ ΤΡΙΤΩΝ ΧΩΡΩΝ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑ

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνιολογία της Αγροτικής Ανάπτυξης

Κοινωνιολογία της Αγροτικής Ανάπτυξης Κοινωνιολογία της Αγροτικής Ανάπτυξης ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ «Ολοκληρωμένη Ανάπτυξη και Διαχείριση του Αγροτικού Χώρου» Ενότητα 4: Κοινωνικές Τάξεις & Κοινωνικές Ανισότητες στην Ύπαιθρο (1/2) 2ΔΩ

Διαβάστε περισσότερα

Εργαλεία του Πολεοδοµικού Σχεδιασµού ΓΠΣ - ΣΧΟΟΑΠ

Εργαλεία του Πολεοδοµικού Σχεδιασµού ΓΠΣ - ΣΧΟΟΑΠ Εργαλεία του Πολεοδοµικού Σχεδιασµού ΓΠΣ - ΣΧΟΟΑΠ ΘΕΟ ΟΣΗΣ ΨΥΧΟΓΙΟΣ Τοπ. Μηχ/κός Πολεοδόµος Προϊστάµενος Τµήµατος Σχεδιασµού Οργανισµού Ρυθµιστικού Σχεδίου και Προστασίας Περιβάλλοντος Αθήνας ΠΟΛΕΟ ΟΜΙΚΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

Φόρουµ ΙΙΙ: Κοινωνική ικαιοσύνη και Συνοχή Οµάδα εργασίας: Π. Ζέϊκου, Κ. Νάνου, Ν. Παπαµίχος, Χ. Χριστοδούλου.

Φόρουµ ΙΙΙ: Κοινωνική ικαιοσύνη και Συνοχή Οµάδα εργασίας: Π. Ζέϊκου, Κ. Νάνου, Ν. Παπαµίχος, Χ. Χριστοδούλου. Φόρουµ ΙΙΙ: Κοινωνική ικαιοσύνη και Συνοχή Οµάδα εργασίας: Π. Ζέϊκου, Κ. Νάνου, Ν. Παπαµίχος, Χ. Χριστοδούλου. Εισηγητής: Καθ. Ν. Παπαµίχος, Τοµέας Χωροταξίας, Πολεοδοµίας και Περιφερειακής Ανάπτυξης,

Διαβάστε περισσότερα

Η Αξιολόγηση ως συνιστώσα του Στρατηγικού Σχεδιασμού υπό το πρίσμα της 'Αθηνάς'

Η Αξιολόγηση ως συνιστώσα του Στρατηγικού Σχεδιασμού υπό το πρίσμα της 'Αθηνάς' Συνέδριο ΜΟΔΙΠ ΑΤΕΙ-Θ *-* Νοεμβρίου 2012 Grand Hotel Θεσσαλονίκη Η Αξιολόγηση ως συνιστώσα του Στρατηγικού Σχεδιασμού υπό το πρίσμα της 'Αθηνάς' Παναγιώτης Τζιώνας Αντιπρόεδρος ΑΤΕΙ-Θ Συμπεράσματα Τα Νέα

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΛΥΣΗ ΤΗΣ ΤΟΠΙΚΗΣ ΑΓΟΡΑΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ

ΑΝΑΛΥΣΗ ΤΗΣ ΤΟΠΙΚΗΣ ΑΓΟΡΑΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΑΝΑΛΥΣΗ ΤΗΣ ΤΟΠΙΚΗΣ ΑΓΟΡΑΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Δ. ΑΜΠΕΛΟΚΗΠΩΝ-ΜΕΝΕΜΕΝΗΣ Απρίλιος 2012 Ανάλυση της Τοπικής Αγοράς Εργασίας 1. Περιγραφή των βασικών χαρακτηριστικών της περιοχής παρέμβασης στην οποία θα εφαρμοστεί

Διαβάστε περισσότερα

Φλώρινα, Δεκέμβριος 2012 Η εξωτερική μετανάστευση από και προς τη Δυτική Μακεδονία στην περίοδο 1990-2009 και οι επιπτώσεις στην αγορά εργασίας

Φλώρινα, Δεκέμβριος 2012 Η εξωτερική μετανάστευση από και προς τη Δυτική Μακεδονία στην περίοδο 1990-2009 και οι επιπτώσεις στην αγορά εργασίας Φλώρινα, Δεκέμβριος 2012 Η εξωτερική μετανάστευση από και προς τη Δυτική Μακεδονία στην περίοδο 1990-2009 και οι επιπτώσεις στην αγορά εργασίας Χρήστος Νίκας Εισαγωγή Η εισροή μεταναστών στην Ελλάδα και

Διαβάστε περισσότερα

Η Ενεργειακή φτώχεια και οι συνέπειες στο περιβάλλον και στην υγεία. του Κώστα Φωτεινάκη

Η Ενεργειακή φτώχεια και οι συνέπειες στο περιβάλλον και στην υγεία. του Κώστα Φωτεινάκη Η Ενεργειακή φτώχεια και οι συνέπειες στο περιβάλλον και στην υγεία του Κώστα Φωτεινάκη Στο πλαίσιο του Παγκόσμιου Συνεδρίου που οργάνωσε το Ίδρυμα Ρόζα Λούξεμπουργκ 10-12 Οκτωβρίου 2013 στην Αθήνα με

Διαβάστε περισσότερα

Σχέδιο Δράσης Φτώχεια και Εργασία: Μια ολοκληρωμένη προσέγγιση διερεύνησης και άμβλυνσης του φαινομένου

Σχέδιο Δράσης Φτώχεια και Εργασία: Μια ολοκληρωμένη προσέγγιση διερεύνησης και άμβλυνσης του φαινομένου Σχέδιο Δράσης Φτώχεια και Εργασία: Μια ολοκληρωμένη προσέγγιση διερεύνησης και άμβλυνσης του φαινομένου Ένα πρόβλημα που μας αφορά όλους Το φαινόμενο της φτώχειας παραμένει κυρίαρχο στις σύγχρονες κοινωνίες

Διαβάστε περισσότερα

Διδακτορική Διατριβή

Διδακτορική Διατριβή Διδακτορική Διατριβή Ένας μοναχικός δρόμος με διεξόδους; Τόνια Αράχωβα, Υποψήφια Διδάκτωρ, tonia@idkaramanlis.gr Γκέλη Μανούσου, Υποψήφια Διδάκτωρ manousou@eap.gr Τόνια Χαρτοφύλακα, Υποψήφια Διδάκτωρ tonia@eap.gr

Διαβάστε περισσότερα

Εργαλεία του Πολεοδοµικού Σχεδιασµού ΓΠΣ - ΣΧΟΟΑΠ

Εργαλεία του Πολεοδοµικού Σχεδιασµού ΓΠΣ - ΣΧΟΟΑΠ Εργαλεία του Πολεοδοµικού Σχεδιασµού ΓΠΣ - ΣΧΟΟΑΠ Θ. ΨΥΧΟΓΙΟΣ Τοπ. Μηχ/κός Πολεοδόµος Προϊστάµενος Τµήµατος Σχεδιασµού Οργανισµού Ρυθµιστικού Σχεδίου και Προστασίας Περιβάλλοντος Αθήνας ΕΠΙΠΕ Α ΣΧΕ ΙΑΣΜΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

Η Έννοια της Εταιρικής Σχέσης & τα νέα Χρηματοδοτικά Εργαλεία της Τοπικής Αυτοδιοίκησης

Η Έννοια της Εταιρικής Σχέσης & τα νέα Χρηματοδοτικά Εργαλεία της Τοπικής Αυτοδιοίκησης Η Έννοια της Εταιρικής Σχέσης & τα νέα Χρηματοδοτικά Εργαλεία της Τοπικής Αυτοδιοίκησης Δρ. Ράλλης Γκέκας Επιστημονικός Συνεργάτης ΚΕΔΕ Πρόγραμμα Επιμόρφωσης Δημάρχων & Δημοτικών Συμβούλων Πρόγραμμα Επιμόρφωσης

Διαβάστε περισσότερα