Από τη Χημεία του έρωτα και των δακρύων στη χημεία του «καζανιού» της ρακής!

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Από τη Χημεία του έρωτα και των δακρύων στη χημεία του «καζανιού» της ρακής!"

Transcript

1 Από τη Χημεία του έρωτα και των δακρύων στη χημεία του «καζανιού» της ρακής! Μιλάμε για τον έρωτα λέγοντας πως είναι τυφλός ή αντισυμβατικός, με την έννοια ότι δεν τον ελέγχουμε. Αλλά αυτό δεν είναι τόσο παράξενο αφού ο έρωτας βασικά είναι χημεία. NH 2 Φαινυλεθυλαμίνη το ναρκωτικό του έρωτα Μια φυσική αμφεταμίνη του εγκεφάλου, όμοια με ναρκωτικό, που προκαλεί ανάλογη διέγερση. OH H H H O Τεστοστερόνη η λαγνεία οξυτοκίνη - πάθος η «ορμόνη του αγκαλιάσματος» H N HO NH 2 σεροτονίνη -σεξουαλικές προτιμήσεις, διάρκεια Βασοπρεσίνη η απιστία Στον έρωτα ο εγκέφαλος μπορεί να απελευθερώνει ένα σύνολο χημικών ουσιών, δυστυχώς όμως η διάρκεια της δράσης τους είναι από 8 μήνες έως 4 χρόνια. Ακολουθούν τα δάκρυα και μια εύθραστη ισορροπία ανάμεσα στην επιστήμη, την παράνοια, τη ματαίωση και την ελπίδα. Από την σαμπάνια και τα αρωματικά κρασιά καταλήγουμε στα αποστάγματα και τη δική μας ρακή. Ένα ήρεμο πάθος (εξαρτάται από το μέτρο) που κρατά μια ζωή. Ένα προϊόν που η ποιότητά του, όπως θα δείξουμε, είναι στην καρδιά και όχι στο κεφάλι.

2 ΤΣΙΚΟΥΔΙΑ εν είναι απλά ένα προϊόν, αλλά ένα σύμβολο μιας παράδοσης που αρνείται να σβήσει, μιας κουλτούρας που διατηρεί τις ιδιαιτερότητες της. Ίσως γι' αυτό σιγά-σιγά, η κρητική ρακή αρχίζει να κερδίζει όχι μόνο τους ντόπιους αλλά και πολλούς από τους επισκέπτες που επιλέγουν να έρθουν στην Κρήτη. Είναι το «κέρασμά» μας και σαν τέτοιο, πρέπει η ποιότητά της να αντιπροσωπεύει τη φιλία μας και τη φιλοξενία μας. Είναι πάντα έτσι; ΥΣΤΥΧΩΣ ΟΧΙ ΠΑΡΑ ΟΣΙΑΚΟ ΠΡΟΙΟΝ ΓΕΝΙΚΑ Ως τσικουδιά ορίζεται το προϊόν απόσταξης των στεμφύλων σε άμβυκες ασυνεχούς λειτουργίας. Σύμφωνα με την ισχύουσα νομοθεσία, ο τελικός αλκοολικός τίτλος της τσικουδιάς πρέπει να είναι μεγαλύτερος από 37,5 % vol (ή και 35). Η πρώτη ύλη για την παραγωγή της είναι πάντα τα στέμφυλα, δηλαδή τα ράκη των σταφυλιών, λευκών ή κόκκινων, που μένουν μετά την έκθλιψη και την εξαγωγή του μούστου για την παραγωγή κρασιού. Στα διάφορα μέρη της Ελλάδας τα λένε τσίπουρα ή τσάμπουρα ή στράφυλα ενώ οι Κρητικοί τα ονομάζουν τσίκουδα. Αξίζει να σημειωθεί ότι η ονομασία ρακή προέρχεται ετυμολογικά από τα ράκη των σταφυλιών, όπως η τσικουδιά προέρχεται από τα τσίκουδα. Τα στέμφυλα αποτελούνται από βοστρύχους (κοτσάνια), γίγαρτα (κουκούτσια), φλοιούς και περικλείουν κάποιο ποσοστό γλεύκους αζύμωτου, γλεύκους σε ζύμωση ή κρασί. Για να μας δώσουν αλκοολούχο απόσταγμα τα στέμφυλα θα πρέπει αφενός να μην έχουν αποστραγγιστεί εντελώς και αφετέρου να έχουν υποστεί αλκοολική ζύμωση ώστε τα σάκχαρα του εναπομένοντος μούστου να μετατραπούν σε αλκοόλη. Άλλες φορές ζυμώνονται μόνα και άλλες μαζί με τον μούστο από τον οποίο θα παραχθεί κρασί. Η ζύμωση διαρκεί περίπου 30 μέρες όταν τα στέμφυλα ζυμώνονται μόνα τους και πολύ λιγότερο όταν ζυμώνονται μαζί με το μούστο. Έτσι τα στέμφυλα ζυμώνονται και μάλιστα σε χαμηλές θερμοκρασίες (20 ο C) για να διατηρηθούν τα ποικιλιακά αρώματά τους. Όταν η ζύμωση έχει ολοκληρωθεί αυτά οδηγούνται στα καζάνια (αποστακτήρες ή άμβυκες) μαζί με την οινολάσπη που έχουν κατακρατήσει στη μάζα τους, για να γίνει η απόσταξη. Οι παραδοσιακοί άμβυκες είναι συνήθως χάλκινοι, κι ένας μέτριος έχει χωρητικότητα 100 λίτρων. Το λαμβανόμενο απόσταγμα διαφέρει ως προς τη χημική σύσταση και τα οργανοληπτικά συστατικά από το απόσταγμα που θα παίρναμε αποστάζοντας το αντίστοιχο κρασί. Η διαφορά βρίσκεται στα αρωματικά συστατικά που θυμίζουν την προέλευση του. Είναι συστατικά που υπάρχουν στα στέμφυλα και κατά την απόσταξη περνούν στο απόσταγμα. Η χαρακτηριστική αυτή η οσμή σε πολλούς καταναλωτές είναι ιδιαίτερα ευχάριστη. Η λέξη άμβυκας ή άμβυξ είναι ελληνική και προσδιορίζει ένα δοχείο με στενό, μικρό άνοιγμα. Αυτό το δοχείο αποτελούσε τμήμα της αποστακτικής συσκευής. Οι Άραβες μετέτρεψαν την λέξη άμβυξ σε al ambic και οι Ευρωπαίοι με τη σειρά τους σε alambic. Με παράφραση του αραβικού λήμματος al ambic σε al ambico προέκυψε το λαμπίκο. Ο άμβυκας ή λαμπίκος είναι ο αποστακτήρας. Αυτή είναι η εξήγηση για το ότι η λέξη λαμπίκος ετυμολογικά συνδέεται με την καθαρότητα (ή και την καθαριότητα) και τη διαύγεια. Λαμπίκος, εκτός από αποστακτήρας, είναι ό,τι καθαρό και διαυγές και λαμπικάρω σημαίνει γίνομαι διαυγής, καθαρίζομαι και διευκρινίζομαι. Το απόσταγμα επομένως είναι προϊόν διαυγές και καθαρό. Το καζάνι σφραγίζεται ερμητικά και η απόσταξη αρχίζει. Η απόσταξη όμως είναι αργή και η θερμοκρασία παρακολουθείται συνεχώς. Καθώς η θερμοκρασία ανεβαίνει, οι ατμοί περνούν από το δοξάρι και οδηγούνται στον ψυκτήρα όπου και υγροποιούνται. Σταγόνα- σταγόνα αρχίζουν να συγκεντρώνονται στο δοχείο συλλογής. Συλλέγονται ξεχωριστά οι κεφαλές, η καρδιά και οι ουρές (τα πρώτα, τα μεσαία και τα τελευταία αποστάγματα αντίστοιχα).

3 Παραγωγή τσικουδιάς (συνοπτικά) Στέµφυλα: ζυµώνονται (20 ο C) Ολοκλήρωση ζύµωσης & µεταφορά σε καζάνια (αποστακτήρες ή άµβυκες) το καζάνι σφραγίζεται ερµητικά και η απόσταξη αρχίζει Άνοδος θερµοκρασίας οι ατµοί περνούν από το δοξάρι οδηγούνται στον ψυκτήρα & υγροποιούνται συγκεντρώνονται στάγδην στο δοχείο συλλογής. 3 κλάσµατα τα πρώτα, οι κεφαλές (υψηλός % vol, αλδεΰδες) τα µεσαία, η καρδιά: συλλέγεται τα τελευταία, οι ουρές (αλκοόλες) Η κεφαλή έχει μεγάλο αλκοολικό βαθμό και είναι πλούσια σε αλδεΰδες, που δίνουν μια σκουριασμένη γεύση στο τσίπουρο, ενώ η ουρά περιέχει πολλές ανώτερες αλκοόλες που βαραίνουν τη γεύση και το άρωμα. Απομακρύνονται, από ορισμένους αποσταγματοποιούς, και μπαίνουν ξανά στον αποστακτήρα μαζί με την επόμενη παρτίδα ενώ η καρδιά συλλέγεται. Εδώ είναι συγκεντρωμένα τα γευστικότερα συστατικά. Η καρδιά της απόσταξης συνήθως αραιώνεται με νερό για να φτάσει στον αλκοολικό τίτλο των 40 % vol. Πολλή προσοχή χρειάζεται για τον περιορισμό του ποσοστού της μεθυλικής αλκοόλης (ξυλοπνεύματος) που είναι τοξικότατη για το νευρικό σύστημα (ένα θέμα που θα επικεντρωθούμε). ΚΡΙΣΙΜΑ ΣΗΜΕΙΑ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΤΗΣ ΤΣΙΚΟΥΔΙΑΣ Η παρακολούθηση της απόσταξης απαιτεί μεγάλη προσοχή. Η θέρμανση του άμβυκα μπορεί να γίνει με ξύλα, κάρβουνο ή υγραέριο. Όταν χρησιμοποιείται υγραέριο η πορεία της θέρμανσης μπορεί να ελεγχθεί με σχετική ευκολία. Στην περίπτωση χρησιμοποίησης ξύλων ή κάρβουνων η θέρμανση ρυθμίζεται ανάλογα με την τροφοδοσία. Επίσης, ρυθμίζεται με την παροχή αέρα, ανοίγοντας ή κλείνοντας την πόρτα που βρίσκεται κάτω από την εστία και στην οποία καίγονται ξύλα ή κάρβουνα. Όταν έχουμε επαφή στέμφυλων με τον πυθμένα του βραστήρα είναι πιθανή η απανθράκωση τους με αποτέλεσμα να δημιουργούνται δυσάρεστες οσμές καμένου υλικού, που φυσικά θα διέλθουν στο απόσταγμα. Η επαφή αυτή αποφεύγεται με την τοποθέτηση σίτας σε ανώτερη θέση από τον πυθμένα του βραστήρα. Σε περίπτωση που δεν υπάρχει σίτα, στον πυθμένα να τοποθετούνται άχυρα. Οι σύγχρονοι άμβυκες έχουν κοίλο πυθμένα και αναδευτήρα για να αντιμετωπίζουν αυτό το πρόβλημα. Κατόπιν εισέρχονται τα στέμφυλα (χωρίς τους βοστρύχους στις περισσότερες περιπτώσεις, κάτι ιδιαίτερα σημαντικό) και διαβρέχονται με μια ποσότητα νερού. Το νερό διευκολύνει τη θέρμανση των στέμφυλων και την μετατροπή της αλκοόλης σε ατμούς. Οι ατμοί νερού, αλκοόλης και πτητικών συστατικών κατευθύνονται στον ψυκτήρα και θα παραλαμβάνονται ως απόσταγμα. Μαζί με τα στέμφυλα στο καζάνι συχνά προσθέτονται, σε ένα μικρό ποσοστό, και οινολάσπες οι οποίες λόγω της ρευστότητας τους διέρχονται από τη σίτα και καταλήγουν στον πυθμένα. Η υπερθέρμανση τους είναι πιθανό να δημιουργήσει δυσάρεστες οσμές από την πυρόλυση των οργανικών ουσιών που περιέχουν, οι οποίες και θα διέλθουν στο απόσταγμα. Για το λόγο αυτό κρίνεται απαραίτητη η μηχανική ανάδευση εντός του άμβυκα η οποία αποτρέπει τη σταθερή επαφή της οινολάσπης με τον πυθμένα.

4 ΟΙ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΕΣ ΕΡΓΑΣΙΕΣ Η παραγωγή της τσικουδιάς παρουσιάζει ερευνητικό ενδιαφέρον, από αρκετούς μελετητές, εξ αιτίας του τρόπου παρασκευής τους σε ότι αφορά την περιεκτικότητά τους σε διάφορα παραπροϊόντα της αλκοολικής ζύμωσης. Αυτό συμβαίνει επειδή παράγεται από κρασιά που παραμένουν σχετικά μεγάλα χρονικά διαστήματα με τα στέμφυλα ενώ παράλληλα παράγεται με απλή απόσταξη χωρίς ουσιαστικά τη δυνατότητα απομάκρυνσης κύρια των πτητικών και σε μικρότερο βαθμό των μη πτητικών παραπροϊόντων της αλκοολικής ζύμωσης. ιαβάζοντας σχετικές ερευνητικές εργασίες εστιάσαμε την προσοχή μας, αρχικά, στην ποσότητα του χαλκού και της μεθανόλης που υπάρχουν στο απόσταγμα. Η ΑΠΟΣΤΑΞΗ Εργαστηριακή συσκευή Η κάθε πτητική ουσία αποστάζει με τα εξής κριτήρια: Το βαθμό διαλυτότητάς της στην αλκοόλη ή στο νερό Το ποσοστό της αλκοόλης στους ατμούς κατά τη διάρκεια της απόσταξης Το σημείο βρασμού της Ανάλογα με τη διαλυτότητα του κάθε συστατικού στο νερό ή την αλκοόλη υπάρχουν οι εξής πιθανότητες: Το συστατικό είναι πλήρως ή μερικώς διαλυτό στην αλκοόλη και αποστάζει, όταν οι ατμοί είναι πλούσιοι σε αλκοόλη. Το συστατικό είναι διαλυτό στο νερό και αποστάζει όταν οι ατμοί έχουν χαμηλό ποσοστό αλκοόλης. Το συστατικό είναι διαλυτό και στο νερό και στην αλκοόλη και αποστάζει καθόλη τη διάρκεια της απόσταξης. Το συστατικό δεν είναι διαλυτό στο νερό, αλλά οι υδρατμοί του νερού μεταφέρουν το συστατικό.

5 ΜΕΛΕΤΕΣ ΠΟΥ ΠΡΟΚΑΛΟΥΝ ΕΡΩΤΗΜΑΤΑ Αν οι συγκεντρώσεις ιόντων χαλκού σε 33 δείγματα τσικουδιάς από την περιοχή Χανίων είναι όπως παρακάτω, τότε μάλλον θα πρέπει να πάρουμε κάποια μέτρα. mg/l (Μελέτη Νικολακάκη, Χανιά Πολυτεχνείο Κρήτης) Συγκεντρώσεις χαλκού στα δείγματα Αν οι συγκεντρώσεις μεθανόλης σε 8 δείγματα τσικουδιάς από την Κρήτη είναι όπως παρακάτω, τότε μάλλον θα πρέπει να προχωρήσουμε σε πιο λεπτομερή μελέτη. ppm (Μελέτη Κανά Κυριακή Πάτρα)

6 12000 mg/l(α.α) ΜΕΘΑΝΟΛΗ ΣΕ ΑΠΟΣΤΑΓΜΑΤΑ Ξινόμαυρο Αγιοργίτικο Liatiko Romeiko Kotsifali Vilana (w) Tachtas Ηράκλειο Χανιά M. Geroyiannaki, M.E. Komaitis, D.E. tavrakas, M. Polysiou, P.E. Athanasopoulos, M. panos Food Control 18 (2007) ΑΚΕΤΑΛΔΕΥΔΗ ΣΕ ΑΠΟΣΤΑΓΜΑΤΑ

7 Ο πονοκέφαλος, ο στομαχόπονος, η ζάλη κ.λ.π και το μπλε χρώμα που ενδεχομένως παρατηρήσατε σε καζάνια, έχουν κάποια σχέση; Επισκεφθήκαμε αρκετά «καζάνια», ρωτήσαμε, παρακολουθήσαμε ένα σεμινάριο στις Αρχάνες και προσπαθήσαμε να λύσουμε ορισμένες απορίες. ΟΙ ΑΠΟΡΕΙΕΣ 1. Όλα τα μέρη της αποστακτικής συσκευής πρέπει να είναι χάλκινα; Γιατί όχι ανοξείδωτα; Μήπως μόνο ο λέβητας (το καζάνι που βάζω τα στέμφυλα) μαζί με το καπάκι πρέπει να είναι από χαλκό και τα υπόλοιπα μέρη (και κυρίως ο ψυκτήρας) να είναι ανοξείδωτα; 2. Τα πρώτα και τα τελευταία αποστάγματα (κεφαλές και ουρές) ξεχωρίζονται από τον αποσταγματοποιό και ξανααποστάζονται με την επόμενη παρτίδα; Ξεχωρίζεται μόνο η κεφαλή μόνο η ουρά ή τίποτα; Ποιος καθορίζει τα όρια της καρδιάς της απόσταξης; 3. Η ποικιλία του σταφυλιού επηρεάζει τις διάφορες βλαβερές ενώσεις (όπως μεθανόλη) του αποστάγματος; ΟΙ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Οι απαντήσεις (συνοπτικά) που δόθηκαν από αποσταγμοτοποιούς και τους καθηγητές των ΤΕΙ που συμμετείχαν στο σεμινάριο ήταν: Ο χαλκός είναι το καλύτερο υλικό για τους αποστακτήρες γιατί εκτός από την υψηλή θερμική και ηλεκτρική αγωγιμότητα και την σχετικά εύκολη κατεργασία του έχει την ιδιότητα να δεσμεύει κάποιες πτητικές ουσίες με χαρακτηριστική άσχημη οσμή που περιέχονται στα στέμφυλα, εμποδίζοντας το πέρασμά τους στο απόσταγμα λόγω ιζηματοποίησης. Μ αυτό τον τρόπο απαλλάσει το απόσταγμα από ανεπιθύμητες μυρωδιές και γεύσεις. Ορισμένοι αποσταγματοποιοί που χρησιμοποίησαν ανοξείδωτο άμβυκα κατηγορηματικά υποστηρίζουν πως η τσικουδιά δεν πίνεται. Άλλοι διαφοροποιούνται και υποστηρίζουν πως ο άμβυκας πρέπει να είναι από χαλκό ενώ το τόξο και ο ψυκτήρας πρέπει να είναι ανοξείδωτα. Αν θα απομακρυνθεί η κεφαλοουρά, μόνο η ουρά ή τίποτα το αποφασίζει ο αποσταγματοποιός με βάσει την εμπειρία του και την ποιότητα του προς απόσταξη υλικού. Στο σεμινάριο αναφέρθηκε πως πρέπει να απομακρύνεται τουλάχιστον η κεφαλή για την αποφυγή μεγάλων συγκεντρώσεων κυρίως μεθανόλης. Όλες οι ποικιλίες προσφέρονται για απόσταξη απλώς ορισμένες φαίνεται πως παρέχουν αποστάγματα με μικρότερη συγκέντρωση μεθανόλης. ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΑΠΑΝΤΗΣΕΩΝ Προσπαθήσαμε να ελέγξουμε τις απαντήσεις που δόθηκαν χρησιμοποιώντας γνώσεις κυρίως από την Χημεία και να συσχετίσουμε διάφορα ερευνητικά ευρήματα. Προγραμματίσαμε ορισμένα πειράματα που θεωρήσαμε ότι θα μας δώσουν κάποιες απαντήσεις και φιλοδοξούμε με τη βοήθεια σας να έχουμε περισσότερα αποτελέσματα. Στόχος μας είναι να κατασκευάσουμε ένα πειραματικό αποστακτήρα και να δοκιμάζουμε πρακτικά ιδέες που προτείνετε, καινοτομίες που χρησιμοποιούνται ή που σκεπτόμαστε. Πάντα με ένα στόχο: ιατήρηση των παροδοσιακών μεθόδων, ποιότητα και χαμηλή τιμή.

8 1 Μεθανόλη Methanol ΑΝΕΠΙΘΥΜΗΤΑ ΠΡΟΙΟΝΤΑ ΣΤΗΝ ΑΠΟΣΤΑΞΗ Φυσικoχημικές ιδιότητες Εμφάνιση: 'Αχρωμο υγρό, πτητικό, εύφλεκτο με χαρακτηριστική οσμή Μοριακός τύπος: CH 4 O Σχετική μοριακή μάζα: 32,04 Σημείο βρασμού: 64,7ºC (760 mm Hg), 49,9ºC (400 mm Hg), 21,2ºC (100 mm Hg) Σημείο τήξης: -97,8ºC Πυκνότητα: 0,7960 g/cm 3 (15ºC), 0,7915 g/cm 3 (20ºC), 0,7866 g/cm 3 (25ºC) μεθυλική αλκοόλη ξυλόπνευμα Διαλυτότητα: αναμίξιμο με νερό, βενζόλιο, κετόνες, αιθέρες και σχεδόν τους οργανικούς διαλύτες σε οποιαδήποτε αναλογία Δηλητήριο. Θανατηφόρα δόση ml. Έχουν αναφερθεί θάνατοι με πρόσληψη 30 ml. Σε πολύ μικρότερες ποσότητες (ως συστατικό νόθευσης αλκοολούχων ποτών) μπορεί να οδηγήσει σε προσωρινή ή μόνιμη τύφλωση. Η μεθυλική αλκοόλη αποτελεί μια ουσία με ιδιαίτερο ενδιαφέρον, γιατί είναι πολύ τοξική. Η λήψη της μεθανόλης από τον ανθρώπινο οργανισμό σε μεγάλες ποσότητες, οδηγεί σε σοβαρή μέθη εξαιτίας της συγκέντρωσης ιδιαίτερα τοξικών προϊόντων μεταβολισμού της, όπως της φορμαλδεΰδης και του μυρμηκικού οξέος (Wang et al., 2004, Bindler et al, 1988). Σε υπερβολικές συγκεντρώσεις η μεθανόλη συνήθως προκαλεί πονοκέφαλο, κόπωση, ίλιγγο, ναυτία, διαταραχές της όρασης, τύφλωση, ακόμα και θάνατο (Wang et al., 2004, Robins et al., 1981). Οι πιο συνηθισμένες περιπτώσεις δηλητηρίασης από μεθανόλη οφείλονται στην πόση νοθευμένων αλκοολούχων ποτών. Τα αρχικά συμπτώματα δηλητηρίασης είναι κατάπτωση του νευρικού συστήματος, ζαλάδα, πονοκέφαλος, τάση προς εμετό, προβλήματα στην όραση, εφίδρωση και αναισθησία. Μετά από ώρες από την πρώτη έκθεση επέρχεται οξέωση (acidosis) λόγω των τοξικών επιπέδων μυρμηκικών εστέρων στο αίμα και μπορεί να οδηγήσει στο θάνατο λόγω αναπνευστικής ανεπάρκειας. Η ίδια η μεθανόλη δεν είναι τοξική, όμως πολύ τοξικά είναι τα προϊόντα διάσπασής της. Στο ήπαρ, μέσω του ενζύμου αλκοολική αφυδρογονάση (alcohol dehydrogenase, ADH) οξειδώνεται προς φορμαλδεΰδη, που προκαλεί τύφλωση με καταστροφή του οπτικού νεύρου Σε περιπτώσεις δηλητηρίασης ενδείκνυται η χορήγηση ισχυρού αλκοολούχου ποτού, οπότε η εισαγόμενη στον οργανισμό αιθανόλη ανταγωνίζεται τη μεθανόλη και ως προς τη δράση της αλκοολικής αφυδρογονάσης (το ένζυμο έχει δεκαπλάσια συγγένεια με την αιθανόλη σε σχέση με τη μεθανόλη) και περιορίζει τα ποσά της παραγόμενης φορμαλδεΰδης. Επίσης, μπορεί να χορηγηθεί με ένεση η φαρμακευτική ουσία φοπεμιζόλη (εμπορική ονομασία: Antizol), η οποία αναστέλλει τη δράση της αλκοολικής αφυδρογονάσης. Πηγή της μεθανόλης είναι το σταφύλι και δεν αποτελεί προϊόν της ζύμωσης, όπως οι άλλες αλκοόλες που υπάρχουν στα αποστάγματα. Η μεθανόλη παράγεται με την επίδραση πηκτινολυτικών ενζύμων στις πηκτίνες του σταφυλιού με την βοήθεια του ενζύμου πηκτινο-μεθυλο-εστεράση. Οι πηκτίνες, απ όπου προέρχεται η μεθανόλη, είναι ετεροπολυσακχαρίτες που αποτελούνται κυρίως από μονάδες πολυγαλακτουρονικού οξέος της μορφής του μεθυλικού εστέρα και είναι ενωμένες μεταξύ τους με γλυκοσιδικούς δεσμούς α. Είναι τοποθετημένες μέσα στο κυτταρικό τοίχωμα των φυτικών ιστών, όπου ενοποιούνται με την κυτταρίνη και τις ημικυτταρίνες κατά τη διάρκεια της ανάπτυξής τους. Τα συστατικά των πηκτινών καθώς και ο βαθμός εστεροποίησης τους ποικίλουν ανάλογα με το είδος, την ποικιλία και τον φυτικό ιστό. Ο βαθμός εστεροποίησης επιδρά επίσης και στη δράση των πηκτινολυτικών ενζύμων. Οι πηκτινεστεράσες (ΡΕ) είναι κυρίως ένζυμα μικροβιακής προέλευσης, ωστόσο απομονώνονται σε μικρές ποσότητες και από φυτικούς ιστούς. Η ενζυμική τους δράση είναι συνυφασμένη με την απεστεροποίηση της πηκτίνης σύμφωνα με το παρακάτω μοντέλο: Πηκτίνη + Η 2 Ο + ΡΕ-> Μεθανόλη + Πηκτικό οξύ Η δράση των πηκτινεστερασών αναστέλλεται από την παρουσία ταννίνης και άλλων πολυφαινολικών ουσιών. 3 ή ά ή ά CH OH HCHO HCOOH ΡΕ ΡΕ PG PG PG ομή της πολυγαλακτουρονικής αλυσίδας της πηκτίνης

9 Η αύξηση της μεθανόλης γίνεται τόσο κατά την αλκοολική ζύμωση του γλεύκους κατά το διάστημα, που τα στέμφυλα βρίσκονται σε επαφή μ αυτό, όσο και κατά την αποθήκευση των στεμφύλων και την απόσταξή τους. Ακατάλληλες συνθήκες αποθήκευσης των στεμφύλων, μπορεί να οδηγήσουν ως και 15% αύξηση στη συγκέντρωση της μεθανόλης στο απόσταγμα (ilva and Malcata, 1998). Η περιεκτικότητα της μεθανόλης στα αποστάγματα ευνοείται από χοντρόφλουδες ποικιλίες σταφυλιών πλούσιων σε πηκτίνες, αλλά και από την παρουσία πολλών βοστρύχων (Peinado et al., 2004). Η μεθανόλη αποτελεί ανεπιθύμητο συστατικό στα αποστάγματα και γι αυτό η συγκέντρωσή της στην τσικουδιά πρέπει να είναι μικρότερη από 1000 g/hl AA σύμφωνα με τον Κανονισμό 1576/1989 της ΕΟΚ. Η μεθανόλη είναι πολύ υδατοδιαλυτή με αποτέλεσμα να παρατηρείται αύξηση της συγκέντρωσής της προς το τέλος της απόσταξης, αν και έχει χαμηλό σημείο βρασμού. Η ιδιότητά της να αποστάζει μαζί με το νερό, μετά την αιθυλική αλκοόλη, την κάνει να θεωρείται προϊόν «ουράς» (Leaute, 1990). Όπως φαίνεται στο παραπάνω διάγραμμα η συγκέντρωση της μεθανόλης παραμένει σχετικά σταθερή για όλες τις αποστάξεις στα κλάσματα της «καρδιάς», ενώ παρουσιάζει λίγο μεγαλύτερες τιμές στα πρώτα κλάσματα και αυξάνει σταδιακά φτάνοντας στη μέγιστη τιμή της στα τελευταία κλάσματα της «ουράς» Σε παρόμοια συμπεράσματα καταλήγουν πολλοί μελετητές, άρα μπορούμε να θεωρήσουμε ότι η μεθυλική αλκοόλη είναι προϊόν ουράς και όχι κεφαλής, όπως αρκετοί αποσταγματοποιοί αλλά και παραγωγοί τσικουδιάς πιστεύουν. ικαιολογημένα αφού το σημείο βρασμού της μεθανόλης είναι μικρότερο από το σημείο βρασμού αιθυλικής αλκοόλης, άρα λογικά αποστάζει πρώτη και την περιμένουμε στην κεφαλή. Η συμπεριφορά απόσταξης της μεθανόλης εξηγείται, αφενός λόγω της υψηλής της πτητικότητας και αφετέρου λόγω της μεγάλης διαλυτότητάς της στο νερό εξαιτίας της ιδιότητάς της να σχηματίζει δεσμούς υδρογόνου με αυτό. ηλ. η μεθανόλη θεωρείται προϊόν «ουράς» αφού λόγω της μεγάλης διαλυτότητάς της στο νερό αφομοιώνεται πλήρως με αυτό και αποστάζει με αυτό μετά την αιθυλική αλκοόλη. Ας δούμε μερικές μετρήσεις ερευνητών για να κατανοήσουμε καλύτερα το πρόβλημα: Α/Α ΕΙΔΟΣ ΑΛΚΟΟΛΙΚΟΣ ΜΕΘΑΝΟΛΗ ΣΤΑΦΥΛΙΟΥ ΒΑΘΜΟΣ ppm 1 μαύρο μαύρο ,149 3 ανάμικτα ,416 4 λευκό ,535 5 λευκό λευκό λευκό λευκό ,070 Μαύρο: Μίγμα κοτσιφάλι και λιάτικο Λευκό δείγματος 4: Μίγμα από ροζακί Λευκό δειγμάτων 5 έως 8: Σουλτανίνα (απόσταξη στεμφύλων) mg/l 1,800 1,600 1,400 1,200 1, (Μελέτη Κανά Κυριακή Πάτρα) Παρατηρείστε τα δείγματα σουλτανίνας (πράσινα)

10 Τα αποστάγματα έχουν παραχθεί με απόσταξη μίγματος στεμφύλων και κρασιού Α/Α ΕΙΔΟΣ ΣΤΑΦΥΛΙΟΥ ΑΛΚΟΟΛΙΚΟΣ ΜΕΘΑΝΟΛΗ ΒΑΘΜΟΣ ppm 1 Λιάτικο Λιάτικο Κοτσιφάλι ,373 4 Κοτσιφάλι ,472 5 Ταχτάς+μαύρο ,320 6 ταχτάς+λιάτικο ,665 7 Μαντηλάρι+Λιάτικο ταχτάς ,481 mg/l 1,800 1,600 1,400 1,200 1, Ταχτάς και μαντηλάρι: Λευκά σταφύλια Παρατηρείστε τα δείγματα του λιάτικου (πράσινα) (Μελέτη Κανά Κυριακή Πάτρα) (Μελέτη Κουμνιανού Αικατερίνη Θεσ/νίκη 2009) Η 6η και η 7η σειρά είναι από δείγματα στο Ηράκλειο, ενώ τα άλλα εκτός Κρήτης. Η πρώτη ύλη των αποστάξεων ήταν κυρίως στέμφυλα της ποικιλίας Σουλτανίνα, η οποία καλλιεργείται σε αμπελώνες της περιοχής. Το ποσοστό της αλκοόλης στην πρώτη ύλη ήταν περίπου 11% vol. Όλες οι αποστάξεις έγιναν σε οργανωμένα αποστακτήρια και ειδικά για την Κρήτη έγινε χρήση της αποστακτικής στήλης Cadalpe C70 με 8 πλατώ. Το απόσταγμα σουλτανίνας σ όλους τους μελετητές δίνει μικρότερη ποσότητα μεθανόλης αλλά οι μειώσεις ανάμεσα στους οικιακούς αποστακτήρες και τους βιομηχανικούς είναι εντυπωσιακές και νομίζω ότι πρέπει να διερευνηθούν με μεγαλύτερη λεπτομέρεια.

11 ΔΙΑΓΡΑΜΜΑ ΡΟΗΣ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΤΣΙΚΟΥΔΙΑΣ ΟΡΙΣΜΕΝΑ ΜΕΤΡΑ Σημαντικοί παράγοντες που διαμορφώνουν την ποιότητα του αποστάγματος στεμφύλων είναι αυτοί που σχετίζονται με την πρώτη ύλη της απόσταξης, όπως η ποικιλία της αμπέλου, οι κλιματολογικές συνθήκες, η διαχείριση του αμπελώνα, η λίπανση, το υδατικό δυναμικό του πρέμνου και ο τύπος του εδάφους. 1 ΣΥΛΛΟΓΗ ΠΑΡΑΛΑΒΗ ΣΤΑΦΥΛΙΩΝ Στα στέμφυλα πρέπει να γίνεται έλεγχος ως προς τα υπολείμματα γεωργικών φαρμάκων και ως προς την παρουσία βαρέων μετάλλων από το έδαφος, Επίσης οπτικός έλεγχος ως προς την παρουσία μυκηλίων μυκήτων (μούχλας). 2 ΖΥΜΩΣΗ (ΔΕΞΑΜΕΝΕΣ Ή ΒΑΡΕΛΙΑ) Στο στάδιο αυτό αυξάνεται η μεθανόλη. Ακατάλληλες συνθήκες αποθήκευσης (όπως υψηλή θερμοκρασία) οδηγούν σε αύξηση της συγκέντρωσης της μεθανόλης στο απόσταγμα. Εννοείται ότι έχουν απομακρυνθεί οι βόστρυχοι. Η ζύμωση θα πρέπει να γίνεται σε όσο το δυνατόν πιο ασηπτικές συνθήκες, σε θερμοκρασία γύρω στους 20 ο C, έτσι ώστε να μην έχουμε παραγωγή πηκτινεράσης και κατά συνέπεια παραγωγή μεθανόλης από τη δράση μικροοργανισμών που μπορεί να αναπτυχθούν. 3 ΜΕΤΑΦΟΡΑ ΠΡΟΙΟΝΤΟΣ ΖΥΜΩΣΗΣ ΣΤΟΝ ΑΜΒΥΚΑ ΠΡΟΣΟΧΗ 4 ΒΡΑΣΜΟΣ 5 ΚΛΑΣΜΑΤΙΚΗ ΑΠΟΣΤΑΞΗ ΔΙΑΧΩΡΙΣΜΟΣ ΚΕΦΑΛΗΣ (80-85% vol) ΣΤΑ ΠΡΩΤΑ 15 min ΑΠΟΣΤΑΞΗΣ ΑΚΕΤΑλ ΕΥ Η: Χαμηλό σ.ζ αποστάζει στα πρώτα λεπτά, τοξική επίδραση ιδιαίτερα στον καρδιακό μυ και τα ηπατικά κύτταρα. ΜΕΘΑΝΟΛΗ 6 ΣΥΛΛΟΓΗ ΚΑΡΔΙΑΣ (45-75 % vol) ΣΕ ΑΝΟΞΕΙΔΩΤΟ ΔΟΧΕΙΟ ΔΙΑΧΩΡΙΣΜΟΣ ΟΥΡΑΣ (<40 % vol ) ΣΕ ΧΩΡΙΣΤΟ ΔΟΧΕΊΟ ΑΝΩΤΕΡΕΣ ΑΛΚΟΟΛΕΣ 7 ΑΡΑΙΩΣΗ ΤΟΥ ΑΠΟΣΤΑΓΜΑΤΟΣ ΕΩΣ 40% vol (πιθανό πρόβλημα με προπανόλη-1) Σχηματισμός ουρεθάνης (καρβαμιδικός αιθυλεστέρας) O O OH + H2 N NH 2 H 2 N O + NH 3 ΑΙΘΑΝΟΛΗ ΟΥΡΙΑ ΟΥΡΕΘΑΝΗ ΑΜΜΩΝΙΑ ΤΑ ΦΥΤΟΦΑΡΜΑΚΑ ΜΕΤΑΦΕΡΟΝΤΑΙ ΣΤΟ ΑΠΟΣΤΑΓΜΑ Στα στάδια αυτά μετράει η τέχνη και η παράδοση. Η ποιότητα, η διαμόρφωση του αρώματος καθορίζονται σε σημαντικό βαθμό από την τεχνική της απόσταξης και το είδος της αποστακτικής συσκευής που χρησιμοποιείται. Η αναλογία και η ποιότητα των πτητικών συστατικών που αποστάζονται είναι η ταυτότητα της «τσικουδιάς».

12 2 ΟΙ ΕΝΩΣΕΙΣ ΤΟΥ ΘΕΙΟΥ ΑΝΕΠΙΘΥΜΗΤΑ ΠΡΟΙΟΝΤΑ ΣΤΗΝ ΑΠΟΣΤΑΞΗ Για την άσχημη οσμή ενοχοποιούνται οι ενώσεις του θείου. Σύμφωνα με τη χημική τους δομή διακρίνονται σε : θειόλες, θειοεστέρες, σουλφίδια και ετεροκυκλικές ενώσεις. Οι περισσότερες απ αυτές προσδίδουν αρώματα που περιγράφονται σαν παρόμοια με βρασμένο λάχανο, σκόρδου, κρεμμυδιού και λάστιχου. Μπορούμε να τις ταξινομήσουμε ως: ΧΑΜΗΛΟΥ ΣΗΜΕΙΟΥ ΒΡΑΣΜΟΥ <90 ο C ΕΝΩΣΕΙΣ ΤΟΥ ΘΕΙΟΥ ΥΨΗΛΟΥ ΣΗΜΕΙΟΥ ΒΡΑΣΜΟΥ >90 ο C ΘΕΙΟΕΣΤΕΡΕΣ Οι ενώσεις της πρώτης κατηγορίας (επηρεάζονται και από το φως) παράγονται και μετά τη ζύμωση και έχουν δυσάρεστη οσμή. Οι ενώσεις υψηλού σημείου βρασμού, παράγονται από μεταβολισμό της ζύμης μόνο κατά τη διάρκεια της ζύμωσης και όχι μετά τη ζύμωση. εν φεύγουν με αερισμό, λόγω της περιορισμένης πτητικότητας τους και δεν αντιδρούν με χαλκό. Οι θειοεστέρες είναι άοσμες ενώσεις, ωστόσο με υδρόλυση δίνουν θειόλες και συμβάλλουν στις δυσάρεστες οσμές. ΧΗΜΙΚΗ ΕΝΩΣΗ ΑΡΩΜΑ ΟΡΙΟ ΑΝΤΙΛΗΨΗΣ ΣΗΜΕΙΟ ΒΡΑΣΜΟΥ μg/l H H Κλούβιο αυγό Hydrogen ulfide o C C O Carbonyl sulfide αιθέρας H Methyl Mercaptan Στάσιμο νερό H Ethanethiol κρεμμύδι Dimethyl ulfide Κυδώνι - τρούφα Methionol OH Βρασμένο λάχανο Diethyl ulfide αιθέρας Dimethyl Disulfide Κυδώνι - σπαράγγι Σκόρδο-λάστιχο Diethyl Disulfide

13 Η ΕΡΩΤΗΣΗ εσμεύει πράγματι ο χαλκός κάποιες πτητικές ουσίες με χαρακτηριστική άσχημη οσμή που περιέχονται στα στέμφυλα; Ο χαλκός μπορεί να αντιδράσει με ενώσεις του θείου αλλά όχι με όλες: Cu +2 Αντιδρά με H 2 και με θειόλες εν αντιδρά με δισουλφίδια και θειοεστέρες Οι θειοεστέρες μπορεί να μετατραπούν σε θειόλες και αυτές να αντιδράσουν με χαλκό Με την παρουσία του χαλκού (II), σουλφίδιο του υδρογόνου (H 2 ) αντιδρά με θειόλες (μεθανοθειόλη και αιθανοθειόλη) δίνοντας συμμετρικά ή ασύμμετρα τρισουλφιδίων (διμεθυλ τρισουλφίδιο, διαιθυλ τρισουλφίδιο, και αιθυλ- μεθυλ- τρισουλφίδιο). Στα αλκοολούχα ποτά, οι ενώσεις αυτές είναι γνωστές για την χαρακτηριστική μυρωδιά τους (κρεμμύδι) που προκαλεί ναυτία και για τα χαμηλά επίπεδα ανίχνευσης τους (διμεθυλο τρισουλφίδιο: 0,1 μg / l). CH3CH3 DMD CH3CH3 DMT CH3C2H5 EMD H 2 MeH EtH Cu( II) ph 3, 2 CHOH % CH3C2H5 EMT 25 O C C2H5C2H5 C2H5C2H5 DED Cu DET Περιγράφοντας σχηματικά πειράματα που δημοσιεύθηκαν (J. Agric. Food Chem., Vol. 44, No. 12, 1996) Από τρισουλφίδια μόνο το DMT έχει ανιχνευτεί σε αλκοολούχα ποτά. Οι αντιδράσεις αυτές δεν πραγματοποιούνται όταν απουσιάζει ο χαλκός. Ο χαλκός αντιδρά με το υδρόθειο σύμφωνα με την ακόλουθη αντίδραση: H 2 +CuO 4 Cu + H 2 O 4 Mr: 95,611 g / mol d= 4,76 g / cm 3 Σ.ζ: άνω των 500 C Χρώμα: μαύρο - καφέ Διαλυτότητα στο νερό: g/100 ml (18 C) διαλυτό σε HNO 3, NH 4 OH, KCN αδιάλυτο σε HCl, H 2 O 4

14 3 ΑΝΕΠΙΘΥΜΗΤΑ ΠΡΟΙΟΝΤΑ ΣΤΗΝ ΑΠΟΣΤΑΞΗ Ο χαλκός είναι μέταλλο με ερυθρωπό χρώμα με σημείο τήξεως 1083 και σημείο ζέσεως 2585 C. Χαλκός (Cu) Είναι μέταλλο μαλακό και ελατό με υψηλή θερμική και ηλεκτρική αγωγιμότητα (δεύτερος μετά τον άργυρο). Η ηλεκτρονιακή απεικόνιση του χαλκού είναι 3d 10 4s 1. Παρόλο που έχει ένα μόνο ηλεκτρόνιο στο 4s τροχιακό, αυτό ιονίζεται δύσκολα με αποτέλεσμα ο χαλκός να μην είναι και τόσο δραστικό στοιχείο. Ο χαλκός, ως τυπικό μεταβατικό στοιχείο, εμφανίζει χαρακτηριστική μεταβλητότητα σθένους. Σχηματίζει ιόντα στις οξειδωτικές βαθμίδες, +1 μέχρι +4 και δίνει εύκολα μεγάλη ποικιλία συμπλόκων. Οι οξειδωτικές βαθμίδες 0 και +4 είναι εξαιρετικά σπάνιες, ενώ η βαθμίδα +3 είναι κάπως περισσότερο διαδεδομένη, αν και έχει επιβεβαιωθεί μόλις για περίπου 30 ενώσεις και σύμπλοκα. Οι βαθμίδες +1 και +2 είναι οι συνηθέστερες, με τη δεύτερη (που αντιστοιχεί σε ηλεκτρονιακή απεικόνιση της εξωτερικής στιβάδας του ιόντος 3d 9 ) να επικρατεί σε σταθερότητα κάτω από κανονικές συνθήκες. Οξειδωτικές καταστάσεις Σταθερή οξειδωτική κατάσταση του Cu σε υδατικά διαλύματα είναι η Cu(II), που χαρακτηρίζεται από το κυανό έως κυανοπράσινο χρώμα των διαλυμάτων των διαφόρων αλάτων του. Ο Cu εμφανίζεται και ως Cu(I), αυτή όμως η οξειδωτική κατάσταση δεν είναι σταθερή παρά μόνο υπό τη μορφή συμπλόκων, π.χ. [Cu(CN) 3 ]-, ή υπό τη μορφή στερεών και δυσδιάλυτων αλάτων όπως τα αλογονίδια CuΧ (Χ: Cl, Br, I). Σε αντίθεση με τις ενώσεις του Cu(II), οι ενώσεις του Cu(I) είναι άχρωμες. Οι ενώσεις του Cu (II) χαρακτηρίζονται από κυανό έως κυανοπράσινο χρώμα, ενώ οι ενώσεις του Cu (I) Είναι άχρωμες. Όταν ο χαλκός εκτεθεί στον υγρό αέρα καλύπτεται επιφανειακά από το βασικό ανθρακικό χαλκό CuCO 3 xh 2 O ο οποίος έχει πράσινο χρώμα. Εάν η ατμόσφαιρα περιέχει και O 2 σχηματίζεται επίσης και πράσινο βασικό θειικό άλας του τύπου CuO 4 3Cu(OH) 2. Τα δύο αυτά άλατα σχηματίζουν επιφανειακό επίστρωμα στο μεταλλικό χαλκό, το οποίο παρεμποδίζει την παραπέρα προσβολή. Τα χάλκινα αγάλματα στις πόλεις καλύπτονται με τα στρώματα αυτά. Τυπικό άλας Cu(II): CuO 4 5H 2 O Τυπικό άλας Cu(II): CuCl 2 2H 2 O Ο χαλκός δεν προσβάλλεται από το αραιό θειικό οξύ και αραιό υδροχλωρικό, ο Cu διαλυτοποιείται μόνο σε οξειδωτικά οξέα (HNO 3, πυκνό-θερμό H 2 O 4 ) ή και από μη οξειδωτικά οξέα, παρουσία όμως Ο 2. 3 Cu 2NO 8H 3Cu NO 4H O Cu 3H O Cu 2HO O 2H O Cu 4H O 2Cu 2H O (μη οξειδωτικό οξύ παρουσία οξυγόνου) Ο Cu δεν προσβάλλεται από διαλύματα ισχυρών βάσεων. Τα ιόντα Cu 2+ δεν υδρολύονται εύκολα και διαλύματά τους παραμένουν διαυγή κατά την αραίωση, ωστόσο είναι απαραίτητη η οξίνιση των διαλυμάτων για να περιοριστεί η έστω και σε μικρό βαθμό υδρόλυσή τους. Αντιδρά με θέρμανση με το θείο δίνοντας θειούχο χαλκό (Ι) Cu 2 και με το οξυγόνο δίνοντας σε υψηλή θερμοκρασία οξείδιο του χαλκού (ΙΙ) CuO και λίγο οξείδιο του χαλκού (Ι) Cu 2 Ο. Ο στοιχειακός χαλκός δεν αντιδρά με το νερό και δεν προσβάλλεται από τα μη οξειδωτικά οξέα, ενώ με το οξυγόνο αντιδρά μόνο σε δραστικές συνθήκες δίνοντας CuO ή σε υψηλότερες θερμοκρασίες Cu 2 O. Σχηματισμός συμπλόκων ιόντων Ο Cu(II) σχηματίζει σύμπλοκα με την NH 3 με χαρακτηριστικό έντονο κυανό χρώμα (πολύ πιο έντονο από εκείνο των ελεύθερων ιόντων Cu 2+ ): 2 Cu 4NH 3 Cu NH3 4 Με CΝ- [ΠΡΟΣΟΧΗ: τοξικότατα!!] ανάγεται προς Cu(I), παρέχοντας το αντίστοιχο σταθερό και άχρωμο κυανοσύμπλοκο: 2 2 2Cu 8CN 2 Cu CN CN 3 2

15 ΟΞΕΙ ΩΣΗ ΑΙΘΑΝΟΛΗΣ ΜΕ ΟΞΕΙ ΙΟ ΤΟΥ ΧΑΛΚΟΥ(CuO) (Σχολ. εργαστηριακή άσκηση) H χημεία του Cu(Ι) σε υδατικό περιβάλλον είναι πρακτικά ανύπαρκτη. Οι ενέργειες ιοντισμού των Cu + και Cu 2+ είναι 744 και 2700 kj.mol -1 αντίστοιχα. Παρόλο που η δεύτερη ενέργεια ιονισμού του χαλκού είναι σχετικά υψηλή, η μεγάλη θερμότητα εφυδάτωσης του Cu 2+ σε σύγκριση με την αντίστοιχη του Cu + (2300 και 581 kj.mol -1 αντίστοιχα) έχει ως αποτέλεσμα το εφυδατωμένο ιόν του δισθενούς χαλκού να είναι πιο σταθερό σε υδατικό διάλυμα. Η σχετική σταθερότητα των καταστάσεων Cu + και Cu 2+ σε υδατικά διαλύματα φαίνεται και από τα παρακάτω κανονικά δυναμικά: o Cu e Cu E 0,52V 2 o Cu e Cu E 0,15V 2 o 2 Cu Cu Cu E 0,37V Η θετική τιμή του Ε 0 δείχνει ότι τα άλατα του μονοσθενούς χαλκού σε διαλύματα μετατρέπονται σχεδόν ποσοτικά σε άλατα του Cu(ΙΙ) ([Cu 2+ ]/[Cu + ] 10 6 ), κατά συνέπεια η χημεία του Cu(Ι) σε υδατικό περιβάλλον είναι πρακτικά ανύπαρκτη. Ο ΧΑΛΚΟΣ ΙΑΒΡΩΝΕΤΑΙ; Στον Πίνακα I δίνεται η μεταβολή της πρότυπης ελεύθερης ενέργειας Go κατά Gibbs κατά το σχηματισμό τεσσάρων χαρακτηριστικών μεταλλοξειδίων σε θερμοκρασία 25 ο C (298 Κ). Στη θερμοδυναμική συνηθίζεται ο όρος πρότυπη ελεύθερη ενθαλπία σε αντιδιαστολή με τον όρο πρότυπη ελεύθερη ενέργεια κατά Helmholtz που συμβολίζεται με F. Από τον Πίνακα I φαίνεται ότι το αλουμίνιο (Al) έχει τη μεγαλύτερη τάση μεταξύ των τεσσάρων μετάλλων να μετατραπεί σε οξείδιο. Στην πράξη όμως το αλουμίνιο ενώνεται αμέσως με το οξυγόνο της ατμόσφαιρας δημιουργώντας λεπτότατη στοιβάδα οξειδίου που είναι πολύ συνεκτική με το μέταλλο, με αποτέλεσμα να προστατεύεται από την περαιτέρω οξείδωση (διάβρωση). Το φαινόμενο αυτό βρίσκει εφαρμογή ως μέθοδος προστασίας του Al (ανοδίωση). Ο χαλκός έχει τη μικρότερη τάση σχηματισμού οξειδίου που σημαίνει ότι πρέπει να μη διαβρώνεται εύκολα παρουσία οξυγόνου. Πράγματι σε καθαρό και ξηρό αέρα είναι σταθερός, παρουσία όμως υδρατμού (Η 2 Ο) διοξειδίου του άνθρακα (CO 2 ) ή διοξειδίου του θείου (O 2 ) είναι γνωστό ότι διαβρώνεται σχηματίζοντας κατά περίπτωση Cu(OH) 2 CuCO 3 ή Cu(OH) 2 CuO 4. Η παρουσία επίσης αμμωνιόντων ή και αμινών σε υδατικό σύστημα επιταχύνει τη διάβρωση του χαλκού ή και των κραμάτων του, εξαιτίας της δημιουργίας ισχυρών συμπλόκων με τα ιόντα χαλκού.

16 Σε θερµοκρασία περιβάλλοντος µε παρουσία υγρασίας, ο χαλκός αντιδρά µε το οξυγόνο και δηµιουργεί ένα στρώµα από οξείδιο του µονοσθενούς χαλκού (Cu 2 O). Η ταχύτητα αυτής της αντίδρασης διαφέρει ανάλογα µε την προηγούµενη ιστορία του αντικειµένου σε ότι αφορά τις περιβαλλοντικές επιδράσεις, µε πιο σηµαντικές τη θερµοκρασία και τη σχετική υγρασία. Αν και ο αρχικός ρυθµός διάβρωσης µπορεί να είναι ραγδαίος, το οξείδιο του χαλκού σχηµατίζει ένα συνεκτικό φιλµ πάνω στην επιφάνεια του αντικειµένου, το οποίο αποµονώνει αποτελεσµατικά το µέταλλο απο το εξωτερικό του περιβάλλον. Το αντικείµενο καλύπτεται µε τη γνωστή καφέ πάτινα των µπρούτζων και ο τελικός ρυθµός διάβρωσης είναι πολύ χαµηλός. Ο σχηµατισµός πατίνας περιλαµβάνει τη µεταφορά ηλεκτρονίων από το µέταλλο στην ουσία που λειτουργεί σαν οξειδωτικό µέσο, που στη συγκεκριµένη περίπτωση είναι το οξυγόνο, σύµφωνα µε τις παρακάτω εξισώσεις: Το στρώµα του οξειδίου του χαλκού είναι συνεκτικό και ακολουθεί την αρχική επιφάνεια και τα περιγράµµατα του αντικειµένου. Ο ρυθµός της οξειδωτικής αντίδρασης ελέγχεται από τη διάχυση του χαλκού στο στρώµα Cu 2 O. Το οξείδιο του χαλκού είναι ένας ηµιαγωγός µέτριας ηλεκτρικής αντίστασης και αυτό παίζει σηµαντικό ρόλο στην ασθένεια του χαλκού. Επίσης µπορεί ακολούθως να οξειδωθεί και να σχηµατίσει ενώσεις του δισθενούς χαλκού, οι οποίες έχουν ένα χαρακτηριστικό µπλε-πράσινο χρώµα. Οι βασικές νιτρικές και θειικές ενώσεις του χαλκού, όπως και οι ανθρακικές του ενώσεις, είναι συνήθως µη ζηµιογόνες στο υπόστρωµα του µετάλλου και είναι τα τελικά προϊόντα από συνδιασµένη επίδραση του αέρα, του νερού, του διοξειδίου του άνθρακα και άλλων επιµολύνσεων όπως τα αζωτούχα και θειούχα οξείδια, στη διάβρωση του χαλκού και των κραµάτων του. Τέτοιες πατίνες µετά το σχηµατισµό είναι σταθερές για αιώνες. Επίδραση ιόντων χλωρίου Το συνήθως προστατευτικό στρώµα του οξειδίου του χαλκού µπορεί να µη λειτουργήσει παρουσία ιόντων χλωρίου. Τα ιόντα του χλωρίου όχι µόνο επηρεάζουν τη σχετική σταθερότητα και των δύο οξειδωτικών σταδίων του µετάλλου (Cu + και Cu 2+ ), αλλά αλλάζουν επίσης την ταχύτητα πολλών από τις ηλεκτροδιακές δράσεις οι οποίες σχετίζονται στενά µε τον κύκλο της διάβρωσης/σχηµατισµό πατίνας. Σε πολλές περιπτώσεις η προσθήκη ιόντων χλωρίου και µόνο µπορεί να έχει ως αποτέλεσµα την εµφάνιση µιας οµοιόµορφης µπλε-πράσινης πατίνας στο αντικείµενο, η οποία είναι συνήθως κάποιο υδροξυχλωρίδιο δισθενούς χαλκού. Κάτω από τη συνδιασµένη δράση της ιοντικής διάχυσης και της µεταφοράς των ηλεκτρονίων, τα ιόντα χλωρίου µπορούν να περάσουν το συνήθως προστατευτικό στρώµα του Cu 2 O και να αντιδράσουν µε το υποκείµενο µέταλλο για να σχηµατίσουν ένα στρώµα χλωριούχου χαλκού. Το στρώµα αυτό (Cu 2 O) λειτουργεί ως ένα διπολικό ηλεκτρόδιο, δηλαδή, αντιδράσεις οξείδωσης και αναγωγής λαµβάνουν χώρα εκατέρωθέν του. Ο σχηµατισµός του στρώµατος του χλωριούχου χαλκού (CuCl) θα εξαρτηθεί απο τους σχετικούς ρυθµούς διάβρωσης του χαλκού: Ο σχηµατισµός του Cu 2 O σύµφωνα µε την εξίσωση (5) ελέγχεται από το ph και τη δραστικότητα των ιόντων χλωρίου. Αν το ph του σηµείου του βελονισµού πέσει κάτω από την τιµή ισορροπίας ο χλωριούχος χαλκός θα είναι η πιο σταθερή φάση.

17 Μία κύρια ανοδική αντίδραση µέσα στην περιοχή του βελονισµού, µε τη Cu 2 O µεµβράνη να λειτουργεί σαν αδρανές ηλεκτρόδιο, είναι η οξείδωση των ιόντων µονοσθενούς χαλκού σε ιόντα δισθενούς χαλκού. Που µε τη σειρά τους «επιτίθενται» στο µεταλλικό χαλκό για να σχηµατίσουν και άλλα ιόντα χαλκού.

18 European Copper Institute Μια σειρά από προϊόντα τροφίμων έρχονται σε επαφή με συσκευές χαλκού κατά τη διάρκεια της διαδικασίας παραγωγής τους. Αυτή η επαφή μπορεί να οδηγήσει σε αυξημένες συγκεντρώσεις χαλκού στο τελικό προϊόν. Πρόσφατα, προτείνεται να ρυθμιστεί το νόμιμο όριο των συγκεντρώσεων χαλκού στα τρόφιμα σε 5 mg / kg. Επιπλέον, κατά τη διάρκεια της ανοικτής διαβούλευσης για το σχέδιο ψηφίσματος για μετάλλων και των κραμάτων και τεχνικού οδηγού (Ιανουάριος 2010), μια επιτροπή εμπειρογνωμόνων πρότεινε ως όριο για το χαλκό έως 1 mg / kg. Το παράδειγμα από το τυρί Το γάλα έχει φυσικά χαμηλή περιεκτικότητα σε χαλκό (εύρος από ίχνη έως 0,14 mg / kg), ωστόσο πολλοί τύποι τυριών περιέχουν υψηλές ποσότητες χαλκού. Ειδικότερα για τα τυριά που κατασκευάζονται σε δοχεία χαλκού. Παραδείγματα είναι ελβετική τυριά όπως Comté (12,7 mg / kg), Appenzel (14,3 mg / kg), Tilsit (13,6 mg / kg) και Ricotta (5 mg / kg), επίσης Beaufort (7,87 mg / kg) και Parmiggiano (8,3 mg / kg). Ιόντα χαλκού που απελευθερώνονται από το δοχείο δίνουν στο τυρί χαρακτηριστική γεύση, οσμή και χρώμα. Σε μελέτη στην οποία έγινε σύγκριση μεταξύ της συγκέντρωσης του χαλκού στο τυρί Comté αν αυτό γίνει σε σκεύη χαλκού και τυρί Comté σε σκεύη inox, μέτρησαν κατά μέσο όρο 12,7 mg / kg και 3 mg / kg, αντίστοιχα. Παρατήρησαν μια κακή ποιότητα του τυριού Comté που παρασκευάζεται σε σκεύη inox. Αυτό αποδεικνύει ότι ο χαλκός λειτουργεί ως ένα δραστικό συστατικό το οποίο εξασφαλίζει την καλή ποιότητα του τυριού Comté. ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ Αρκετές τυριά έχουν επίπεδα χαλκού άνω των 5 mg / kg. Σε αυτά τα τυριά, τα χάλκινα σκεύη που απαιτούνται για τη διασφάλιση της ποιότητας του τυριού (π.χ. Comté, Appenzel, Tilsit, Beaufort και παρμεζάνα). Ορισμένα αλκοολούχα και εγχώριας παραγωγής ποτών, επίσης, τα επίπεδα του χαλκού έχουν περισσότερα από 5 mg / L. Σοκολάτα, μαρμελάδα και αρκετές παράγονται βιομηχανικώς αλκοολούχα ποτά περιέχουν μεταξύ 1 και 5 mg / kg χαλκού. Ως εκ τούτου, ένα όριο του 1 mg / L θα πρέπει να είναι χαμηλή για αυτά τα προϊόντα τροφίμων. Τι συμβαίνει όταν η τσικουδιά σε μερικές περιπτώσεις αποκτά ένα μπλε χρώμα; Η πιο συνηθισμένη εξήγηση (όχι και η μοναδική) είναι ότι το μπλε χρώμα είναι θειικός χαλκός (γαλαζόπετρα) που οφείλεται στο χαμηλό ph της τσικουδιάς. Θα μπορούσε να είναι και οξικός χαλκός. Θυμηθείτε την αντίδραση του χαλκού με μη οξειδωτικά οξέα. Σε αποστάγματα που περιέχουν χαλκό με παρουσία θεϊκού οξέος, με την επίδραση του φωτός παράγεται ένα κοκκινωπό χρώμα. Στο σκοτάδι εξαφανίζεται και μπορεί να επανεμφανιστεί και πάλι μετά από σύντομη έκθεση στο φως. Οι έμπειροι αποσταγματοποιοί γνωρίζουν ότι πριν αρχίσουν τη παραγωγή ρακής πρέπει να κάνουν μία απόσταξη με δ/μα σόδας (περίπου 2kg ανα κυβικό) για να καθαρίσουν τα καζάνια τους από πιθανές επικαθίσεις. Οι προσεκτικοί παραγωγοί όμως φροντίζουν ποτέ να μην είναι πρώτοι που θα βγάλουν τη ρακή τους. Γνωρίζουν από πείρα ότι σε καλά «καζάνια» μετά την τρίτη απόσταξη σπάνια θα εμφανιστεί το μπλε χρώμα. Η εξήγηση είναι ότι η ροή των ατμών στην απόσταξη με δ/μα σόδας είναι μικρή και δεν είναι ικανή να ξεπλύνει τις παλιές επικαθίσεις, ωστόσο πετυχαίνει μια σταδιακή αποκόλληση. Επομένως παρά το ξέπλυμα στις πρώτες τρεις αποστάξεις είναι πιθανόν να υπάρχει και πάλι μπλε χρώμα. Η λύση που προτείνεται είναι το ξέπλυμα υπό πίεση. CuO 4 5H 2 O Αποσταγματοποιός προτείνει: Ένας καλός και σχετικά γρήγορος καθαρισμός της εσωτερικής επιφάνειας της χάλκινης σερπαντίνας του ψύκτη επιτυγχάνεται με διάλυμα τρυγικού οξέως σε νερό, και παραμονή του διαλύματος για 5-6 ώρες (π.χ. όλη τη νύχτα) μέσα στην σερπαντρίνα του ψύκτη. Τα σχηματιζόμενα τρυγικά σύμπλοκα με τον χαλκό, είναι διαλυτά στο νερό, και με ένα ξέπλυμα απομακρύνονται. Η εσωτερική επιφάνεια της σερπαντίνας, γίνεται "λαμπίκος". Οξικός χαλκός (CH 3 COO) 2 Cu.2H 2 O OH O HO Τρυγικό οξύ O OH OH Το σύμπλοκο Cu(II) - τρυγικών. Ο ψυκτήρας είναι δύσκολο να καθαριστεί με βούρτσα γι αυτό γεμίζεται με ένα θερμό διάλυμα ανθρακικού νατρίου και αφήνεται περίπου 1 ώρα. Μετά ξεπλένεται με κρύο νερό. Το νερό της έκπλυσης πρέπει να ελέγχεται με πεχαμετρικό χαρτί για τυχόν βασικό υπόλειμμα. Προτείνεται επίσης ξέπλυμα των εξωτερικών μερών της μονάδας με ένα θερμό διάλυμα 10% κιτρικού οξέος. Μετά από λίγο χρόνο ξεπλένεται καλά με κρύο νερό. Ο χάλυβας δεν πρέπει να καθαρίζεται με βούρτσες ή με λειαντικά μέσα γιατί καταστρέφεται.

19 Καθοδική Προστασία Εγκαταστάσεων Αποστακτηρίου Είναι χρήσιμο να περιορίσουμε την ηλεκτροχημική διάβρωση του χαλκού. Αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό αν έχουμε εγκατάσταση που περιλαμβάνει ανοξείδωτο χάλυβα και χαλκό.σε τέτοια κυκλώματα η ολοκληρωμένη καθοδική προστασία επιβάλλεται, διαφορετικά σύντομα θα έχουμε «τρυπήματα» και στο ανοξείδωτο και στο χαλκό. Αν μετρήσουμε τη διαφορά δυναμικού μεταξύ δικτύου και γείωσης (μάλλον) θα τη βρούμε θετική, πρέπει να μηδενιστεί και να παραμένει σταθερά αρνητική. Είναι εύκολη και με μικρό κόστος η προστασία. Γενικά ο χαλκός πρέπει να διαχωρίζεται από το χάλυβα με μη αγώγιμο υλικό, για να περιορίσουμε την ηλεκτροχημική επαφή και κατά συνέπεια τη διάβρωση. ΟΡΙΑ ΚΑΙ ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ ΤΟΥ ΧΑΛΚΟΥ ΣΤΑ ΑΠΟΣΤΑΓΜΑΤΑ Ο χαλκός αποτελεί βασικό συστατικό για τον άνθρωπο, καθώς ο διεθνής οργανισμός υγείας (World Health Organization, WHO) προτείνει καθημερινή πρόσληψη 30 μg χαλκού / kg ανθρώπινου βάρους. Σαν κατώτερο όριο λήψης σύμφωνα με τον WHO, τίθονται τα 20μg/kg σωματικού βάρους την ημέρα. Ο χαλκός παρουσιάζει μεγάλο βιοχημικό ενδιαφέρον διότι πολλές φορές βρίσκεται στο ενεργό κέντρο πολλών σημαντικών ενζύμων που συμμετέχουν σε πολλές βιολογικές δράσεις. Τα περισσότερα απ αυτά τα ένζυμα έχουν στο ενεργό τους κέντρο Cu 2+, ενώ Cu +1 συμμετέχει σε ενεργά κέντρα υδρόφοβων πρωτεϊνών. Χαρακτηριστικές είναι οι κυανές πρωτεΐνες. Γενικά ο χαλκός συμμετέχει στα βιολογικά συστήματα σε τρεις βασικές διαδικασίες: Ηλεκτρολυτικές οξειδοαναγωγικές Σε συστήματα αναγωγής του Ο 2 σε Η 2 Ο O 2 + 4e - + 4H + 2H 2 O Σε μεταφορά και αποβολή ουσιών από και προς το περιβάλλον Οταν αποδείχθηκε ότι ο μεταλλικός χαλκός μπορεί να διαλυθεί στον ιδρώτα και να απορροφηθεί μέσω του δέρματος, η χρήση των βραχιολιών χαλκού ώς αντιφλεγμονώδη θεραπεία μάλλον είχε επιστημονική βάση. Έλλειψή του προκαλεί ορισμένα συμπτώματα όπως ελαττωματική παραγωγή μελανίνης, ανωμαλίες του σκελετού και του συνδετικού ιστού. Γενικότερα η έλλειψη χαλκού από τον οργανισμό προκαλεί κατάθλιψη, αναιμία ίδιου τύπου με την σιδηροπενική και σε ακραία περίπτωση σύνδρομο Menke όπου παρουσιάζονται προβλήματα στο κεντρικό νευρικό σύστημα και στα κόκαλα. Το σύνδρομο Menke Θεωρείται θανατηφόρο. Όλες οι παραπάνω ασθένειες έχουν σχέση με την έλλειψη διαφόρων ενζύμων για τη δημιουργία των οποίων απαραίτητος είναι ο χαλκός. Ενώ είναι απαραίτητο μέταλλο σε υψηλές δοσολογίες και μακράς διάρκειας έκθεση, μπορεί να προκαλέσει ερεθισμό στη μύτη, στα μάτια και στο στόμα και επίσης να προκαλέσει πονοκέφαλο, στομαχόπονο, ζάλη, εμετό και διάρροια. Η απορρόφηση του χαλκού στον άνθρωπο γίνεται κυρίως μέσω της πεπτικής οδού στα τοιχώματα του στομάχου. Ο χαλκός που απορροφάται αρχικά συνδέεται με την αλβουμίνη και με τα αμινοξέα του πλάσματος του αίματος και γρήγορα μεταφέρεται σ άλλα μέρη του σώματος και κυρίως συκώτι, εγκέφαλο, καρδιά, νεφρά και τους μύες, όπου και εμφανίζει τη μεγαλύτερη συγκέντρωση. Αποβάλλεται μέσω της χολής. Η απορρόφηση και η αποβολή του χαλκού επηρεάζεται από την ύπαρξη και άλλων ιχνοστοιχείων. Για το χαλκό (όπως και για άλλα μεταλλοϊόντα) τα μέγιστα επιτρεπτά όρια συνάγονται από τις αντίστοιχες τιμές του πόσιμου νερού. Τα μέγιστα επιτρεπτά όρια για το χαλκό διαφέρουν. Ο WHO έχει θεσπίσει σαν όριο τα 0,05 ppm, ενώ η Υπηρεσία Δημόσια Υγείας των ΗΠΑ έχει όριο το 1ppm. Το όριο αυτό υιοθετείται (1 ppm) για τα αποστάγματα και το πόσιμο νερό. Σύμφωνα με την EPA, υπέρβαση του ορίου συγκέντρωσης του χαλκού, μπορεί να προκαλέσει στην μεν περίπτωση σύντομης έκθεσης γαστρεντερική καταπόνηση, στη δε περίπτωση μακροχρόνιας έκθεσης, ζημιά στο συκώτι και στα νεφρά. Σε κάποιες κλινικές υποθέσεις ασθενών, παρατηρήθηκε ότι 5,3mg/day ήταν η μικρότερη στοματική δόση στην οποία παρατηρήθηκε γαστρεντερική ενόχληση. Κατανάλωση τάξης μεγέθους γραμμαρίων οδήγησε στο θάνατο, ενώ λιγότερο σημαντικές επιπτώσεις είχε κατανάλωση 40-50mg χαλκού από το στόμα. Ο κίνδυνος από μακροχρόνια έκθεση σε χαλκό μέχρι και 5mg/day είναι μικρός. Ιδιαίτερο πρόβλημα παρουσιάζεται στην κατηγορία ανθρώπων που αντιμετωπίζουν την ασθένεια Wilson, μία ασθένεια που σχετίζεται με λάθος στην διαδικασία του μεταβολισμού του χαλκού και προκαλεί συσσώρευσή του στον εγκέφαλο, στο συκώτι και στα νεφρά. Δεν υπάρχουν μελέτες που να αποδεικνύουν ότι ο χαλκός προκαλεί καρκινογενέσεις ή τερατογενέσεις. Η σημαντικότερη πηγή χαλκού στο πόσιμο νερό προέρχεται από τη διάβρωση των χαλκοσωλήνων, οι οποίες μπορούν να μεταδώσουν μια γεύση στο νερό. Η γεύση του χαλκού περιγράφεται ως πικρή, όξινη, αλμυρή και γενικά μεταλλική. Η ύπαρξη του χαλκού στο πόσιμο νερό μπορεί μερικές φορές να υπερβαίνει τις προδιαγραφές ανθρώπινης υγιεινής, συντελώντας σε αυξανόμενη πιθανότητα γευστικών αλλαγών αλλά και διαταραχών στην υγεία. Αυτή η μεταλλική γεύση πολλές φορές μεταφέρεται και στην τσικουδιά (όπως και στο νερό) λόγω της χρήσης των χάλκινων σωληνώσεων και του αποστακτήρα.

20 Η παραγωγή ποιοτικών προϊόντων απαιτεί το «πάντρεμα» ακαδημαϊκών ευρημάτων, της εμπειρικής και πρακτικής γνώσης και του πειραματισμού. Ας ελπίσουμε ότι σήμερα κάναμε ένα μικρό βήμα προς αυτή την κατεύθυνση και όλοι θα βοηθήσουμε να έχει συνέχεια. Πίνω κρασί και δε μεθώ ρακί και δε ζαλίζει, και σ'είδα και επίστεψα ο κόσμος πως γυρίζει ΣΑΣ ΕΥΧΑΡΙΣΤΟΥΜΕ Ε.Φ.Ε ΕΠΑΛ. ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΥ NH 2

-H 2 H2 O R C COOH. α- κετοξύ

-H 2 H2 O R C COOH. α- κετοξύ Παραπροϊόντα αλκοολικής ζύµωσης Τα παραπροϊόντα της αλκοολικής ζύµωσης είναι χηµικές ενώσεις που προέρχονται είτε από τον ίδιο το µηχανισµό της αλκοολικής ζύµωσης, είτε από το µεταβολισµό της ζύµης, είτε

Διαβάστε περισσότερα

ΚΟΡΕΣΜΕΝΕΣ ΜΟΝΟΣΘΕΝΕΙΣ ΑΛΚΟΟΛΕΣ

ΚΟΡΕΣΜΕΝΕΣ ΜΟΝΟΣΘΕΝΕΙΣ ΑΛΚΟΟΛΕΣ ΚΟΡΕΣΜΕΝΕΣ ΜΟΝΟΣΘΕΝΕΙΣ ΑΛΚΟΟΛΕΣ Πρόκειται για αλκοόλες που διαθέτουν µόνο ένα υδροξύλιο και η ανθρακική τους αλυσίδα είναι κορεσµένη (µόνο απλοί δεσµοί). Ο γενικός τους τύπος είναι C ν ν+1 H ή R-H (όπου

Διαβάστε περισσότερα

Ο αλκοολικός τίτλος % vol είναι % v/v. Η αλκοόλη, % vol, μετράται στους 20 o C. Γίνεται διόρθωση της αλκοόλης όταν η θερμοκρασία είναι διαφορετική

Ο αλκοολικός τίτλος % vol είναι % v/v. Η αλκοόλη, % vol, μετράται στους 20 o C. Γίνεται διόρθωση της αλκοόλης όταν η θερμοκρασία είναι διαφορετική ΟΙΝΟΣ ΑΛΚΟΟΛΗ Με απόσταξη 200 ml οίνου συλλέγονται 133-150 ml αποστάγματος. Για την εξουδετέρωση της οξύτητας του οίνου, για να μη ληφθούν στο απόσταγμα πτητικά οξέα (οξικό, ανθρακικό και θειώδες), στα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΟΡΓΑΝΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ

ΕΝΟΡΓΑΝΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΕΝΟΡΓΑΝΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΗΜΕΡΑ: ΤΡΙΤΗ 11-11-2014 ΩΡΑ: 11:00-14:00 OMADA 3 Name: Celia Koutrafouri ΆΣΚΗΣΗ 10 (p.107-114) Εργαστηριακές Σημειώσεις Τίτλος Άσκησης: Φασματοφωτομετρικός Προσδιορισμός Σορβικού

Διαβάστε περισσότερα

Σημειώσεις για την εργαστηριακή άσκηση ΑΝΑΛΥΣΗ ΟΙΝΟΥ του Εργαστηρίου Ανάλυσης και Τεχνολογίας Τροφίμων Καθηγητής Ιωάννης Ρούσσης.

Σημειώσεις για την εργαστηριακή άσκηση ΑΝΑΛΥΣΗ ΟΙΝΟΥ του Εργαστηρίου Ανάλυσης και Τεχνολογίας Τροφίμων Καθηγητής Ιωάννης Ρούσσης. Σημειώσεις για την εργαστηριακή άσκηση ΑΝΑΛΥΣΗ ΟΙΝΟΥ του Εργαστηρίου Ανάλυσης και Τεχνολογίας Τροφίμων Καθηγητής Ιωάννης Ρούσσης Προσδιορισμοί Αλκοόλη Ολική οξύτητα Πτητική οξύτητα Ελεύθερος θειώδης ανυδρίτης

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΣΤ 30 ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ ΓΝΩΣΤΙΚΟΥ ΧΗΜΕΙΑΣ

ΤΕΣΤ 30 ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ ΓΝΩΣΤΙΚΟΥ ΧΗΜΕΙΑΣ ΤΕΣΤ 30 ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ ΓΝΩΣΤΙΚΟΥ ΧΗΜΕΙΑΣ ο αριθμός Avogadro, N A, L = 6,022 10 23 mol -1 η σταθερά Faraday, F = 96 487 C mol -1 σταθερά αερίων R = 8,314 510 (70) J K -1 mol -1 = 0,082 L atm mol -1 K -1 μοριακός

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΧΗΜΕΙΑΣ Β ΤΑΞΗΣ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΧΗΜΕΙΑΣ Β ΤΑΞΗΣ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ Εργαστηριακό Κέντρο Φυσικών Επιστηµών Aγίων Αναργύρων Υπεύθυνος Εργαστηρίου : Χαρακόπουλος Καλλίνικος Επιµέλεια Παρουσίαση : Καραγιάννης Πέτρος ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΧΗΜΕΙΑΣ Β ΤΑΞΗΣ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ

Διαβάστε περισσότερα

Άσκηση 4η. Ανίχνευση χημικών της καθημερινής ζωής

Άσκηση 4η. Ανίχνευση χημικών της καθημερινής ζωής Άσκηση 4η Ανίχνευση χημικών της καθημερινής ζωής 2 Θεωρητικό μέρος Αναλυτική Χημεία ονομάζεται ο κλάδος της Χημείας που αναπτύσσει και εφαρμόζει μεθόδους, όργανα και στρατηγικές για να δώσει πληροφορίες

Διαβάστε περισσότερα

Απώλειες των βιταμινών κατά την επεξεργασία των τροφίμων

Απώλειες των βιταμινών κατά την επεξεργασία των τροφίμων Απώλειες των βιταμινών κατά την επεξεργασία των τροφίμων Αποφλοίωση και καθαρισμός Πολλά φυτικά προϊόντα π.χ, μήλα, πατάτες χρειάζονται αποφλοίωση ή καθαρισμό μερικών τμημάτων τους πριν από την κατεργασία.

Διαβάστε περισσότερα

Άσκηση 5η. Οξέα Βάσεις - Προσδιορισμός του ph διαλυμάτων. Πανεπιστήμιο Πατρών - Τμήμα ΔΕΑΠΤ - Εργαστήριο Γενικής Χημείας - Ακαδ.

Άσκηση 5η. Οξέα Βάσεις - Προσδιορισμός του ph διαλυμάτων. Πανεπιστήμιο Πατρών - Τμήμα ΔΕΑΠΤ - Εργαστήριο Γενικής Χημείας - Ακαδ. Άσκηση 5η Οξέα Βάσεις - Προσδιορισμός του ph διαλυμάτων Πανεπιστήμιο Πατρών - Τμήμα ΔΕΑΠΤ - Εργαστήριο Γενικής Χημείας - Ακαδ. έτος 2016-17 Ιοντικά διαλύματα- 2 Διάσταση Οι ιοντικές ενώσεις γενικώς διαλύονται

Διαβάστε περισσότερα

Τοπικά παραδοσιακά τρόφιμα : Oίνος OΡΘΕΣ ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΠΟΙΟΤΙΚΩΝ ΟΙΝΩΝ

Τοπικά παραδοσιακά τρόφιμα : Oίνος OΡΘΕΣ ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΠΟΙΟΤΙΚΩΝ ΟΙΝΩΝ Τοπικά παραδοσιακά τρόφιμα : Oίνος OΡΘΕΣ ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΠΟΙΟΤΙΚΩΝ ΟΙΝΩΝ ΓΙΩΡΓΟΣ ΚΟΤΣΕΡΙΔΗΣ Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών Τμήμα Επιστήμης Τροφίμων και Διατροφής του Ανθρώπου Τοπικά Παραδοσιακά

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΧΗΜΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΧΗΜΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Εργαστηριακό Κέντρο Φυσικών Επιστηµών Aγίων Αναργύρων Υπεύθυνος Εργ. Κέντρου : Χαρακόπουλος Καλλίνικος Επιµέλεια Παρουσίαση : Καραγιάννης Πέτρος ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΧΗΜΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

3.2 Οξυγόνο. 2-3. Ποιες είναι οι φυσικές ιδιότητες του οξυγόνου. Οι φυσικές ιδιότητες του οξυγόνου εμφανίζονται στον παρακάτω πίνακα.

3.2 Οξυγόνο. 2-3. Ποιες είναι οι φυσικές ιδιότητες του οξυγόνου. Οι φυσικές ιδιότητες του οξυγόνου εμφανίζονται στον παρακάτω πίνακα. 93 Ερωτήσεις θεωρίας με απαντήσεις 3.2 Οξυγόνο 2-1. Ποιο είναι το οξυγόνο και πόσο διαδεδομένο είναι στη φύση. Το οξυγόνο είναι αέριο στοιχείο με μοριακό τύπο Ο 2. Είναι το πλέον διαδεδομένο στοιχείο στη

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 3 ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ

Κεφάλαιο 3 ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ Κεφάλαιο 3 ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ 3.1 Ενέργεια και οργανισμοί Όλοι οι οργανισμοί, εκτός από αυτούς από αυτούς που έχουν την ικανότητα να φωτοσυνθέτουν, εξασφαλίζουν ενέργεια διασπώντας τις θρεπτικές ουσιές που περιέχονται

Διαβάστε περισσότερα

Η παρασκευή του Τσίπουρου. Τυπικό αποστακτήριο Τσίπουρου

Η παρασκευή του Τσίπουρου. Τυπικό αποστακτήριο Τσίπουρου Η παρασκευή του Τσίπουρου Τυπικό αποστακτήριο Τσίπουρου Αποστακτήριο στη Δυτική Μακεδονία Το τσίπουρο βγαίνει... Η πρώτη ύλη για την παρασκευή του Τσίπουρου (η μάζα) αποτελείται από τους φλοιούς των σταφυλιών,

Διαβάστε περισσότερα

Διαλύματα - Περιεκτικότητες διαλυμάτων Γενικά για διαλύματα

Διαλύματα - Περιεκτικότητες διαλυμάτων Γενικά για διαλύματα Διαλύματα - Περιεκτικότητες διαλυμάτων Γενικά για διαλύματα Μάθημα 6 6.1. SOS: Τι ονομάζεται διάλυμα, Διάλυμα είναι ένα ομογενές μίγμα δύο ή περισσοτέρων καθαρών ουσιών. Παράδειγμα: Ο ατμοσφαιρικός αέρας

Διαβάστε περισσότερα

Βασικέσ οδηγίεσ για την απόσταξη τσίπουρου

Βασικέσ οδηγίεσ για την απόσταξη τσίπουρου Βασικέσ οδηγίεσ για την απόσταξη τσίπουρου Το τσίπουρο παρασκευάζεται με την απόσταξη των στεμφύλων (στράφυλα ή τσίπουρα), δηλαδή από τα υπολείμματα των σταφυλιών που μένουν μετά το πάτημα και την εξαγωγή

Διαβάστε περισσότερα

Ιοντική ισορροπία Προσδιορισμός του ph υδατικών διαλυμάτων οξέων βάσεων και αλάτων

Ιοντική ισορροπία Προσδιορισμός του ph υδατικών διαλυμάτων οξέων βάσεων και αλάτων Άσκηση 8η Ιοντική ισορροπία Προσδιορισμός του ph υδατικών διαλυμάτων οξέων βάσεων και αλάτων Πανεπιστήμιο Πατρών - Τμήμα ΔΕΑΠΤ - Εργαστήριο Γενικής Χημείας - Ακαδ. έτος 2016-17 Διάσταση 2 ετεροπολικών

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ

ΕΡΓΑΣΙΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ ΕΡΓΑΣΙΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ Οι οργανισμοί εξασφαλίζουν ενέργεια, για τις διάφορες λειτουργίες τους, διασπώντας θρεπτικές ουσίες που περιέχονται στην τροφή τους. Όμως οι φωτοσυνθετικοί

Διαβάστε περισσότερα

Παρασκευαστικό διαχωρισμό πολλών ουσιών με κατανομή μεταξύ των δύο διαλυτών.

Παρασκευαστικό διαχωρισμό πολλών ουσιών με κατανομή μεταξύ των δύο διαλυτών. 1. ΕΚΧΥΛΙΣΗ Η εκχύλιση είναι μία από τις πιο συνηθισμένες τεχνικές διαχωρισμού και βασίζεται στην ισορροπία κατανομής μιας ουσίας μεταξύ δύο φάσεων, που αναμιγνύονται ελάχιστα μεταξύ τους. Η ευρύτητα στη

Διαβάστε περισσότερα

ΧΗΜΕΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

ΧΗΜΕΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΧΗΜΕΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΘΕΜΑ 1 Ο Για τις ερωτήσεις 1.1 1.4 να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό της ερώτησης και δίπλα το γράμμα που αντιστοιχεί την σωστή απάντηση. 1.1. Στο μόριο του BeF 2 οι δεσμοί

Διαβάστε περισσότερα

ΟΞΕΑ, ΒΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΑΛΑΤΑ. ΜΑΘΗΜΑ 1 o : Γενικά για τα οξέα- Ιδιότητες - είκτες ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΘΕΩΡΙΑΣ

ΟΞΕΑ, ΒΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΑΛΑΤΑ. ΜΑΘΗΜΑ 1 o : Γενικά για τα οξέα- Ιδιότητες - είκτες ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΘΕΩΡΙΑΣ ΟΞΕΑ, ΒΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΑΛΑΤΑ 1.1 Τα οξέα ΜΑΘΗΜΑ 1 o : Γενικά για τα οξέα Ιδιότητες είκτες ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΘΕΩΡΙΑΣ 1. Ποιες χηµικές ενώσεις ονοµάζονται οξέα; Με ποιόν χηµικό τύπο παριστάνουµε γενικά τα οξέα; Οξέα είναι

Διαβάστε περισσότερα

καρβοξυλικά οξέα μεθυλοπροπανικό οξύ

καρβοξυλικά οξέα μεθυλοπροπανικό οξύ 112 4.1. Κορεσμένα μονο - Αιθανικό οξύ Γενικά Τα κορεσμένα μονο προκύπτουν θεωρητικά από τα αλκάνια, αν αντικαταστήσουμε ένα άτομο υδρογόνου με τη ρίζα καρβοξύλιο -COOH. Έχουν το γενικό τύπο: C ν H 2ν+1

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΑ ΘΕΜΑΤΑ ΧΗΜΕΙΑΣ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΑ ΘΕΜΑΤΑ ΧΗΜΕΙΑΣ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΑ ΘΕΜΑΤΑ ΧΗΜΕΙΑΣ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2015-2016 1 Ο ΘΕΜΑ Α1. Για την ισορροπία : 22( g) O2( g) 2 H2 O( g), θ C ισχύει ότι K c =0,25. Για την ισορροπία: H2 O( g) 2( g) O2( g), θ C, ισχύει ότι:

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΠΕΙΡΑΜΑΤΑ ΧΗΜΕΙΑΣ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΠΕΙΡΑΜΑΤΑ ΧΗΜΕΙΑΣ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΠΕΙΡΑΜΑΤΑ ΧΗΜΕΙΑΣ Σύμφωνα με την εγκύκλιο του ΥΠΠΕΘ (με Αρ. Πρωτ. 150022/Δ2/15-9-2016) Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ 1. 1.1 Γνωριμία με το εργαστήριο του Χημικού Από τον εργαστηριακό οδηγό να χρησιμοποιηθούν

Διαβάστε περισσότερα

ΧΗΜΕΙΑ Γ' ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ. + SO 4 Βάσεις είναι οι ενώσεις που όταν διαλύονται σε νερό δίνουν ανιόντα υδροξειδίου (ΟΗ - ). NaOH Na

ΧΗΜΕΙΑ Γ' ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ. + SO 4 Βάσεις είναι οι ενώσεις που όταν διαλύονται σε νερό δίνουν ανιόντα υδροξειδίου (ΟΗ - ). NaOH Na ΧΗΜΕΙΑ Γ' ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΟΞΕΩΝ Αλλάζουν το χρώμα των δεικτών. Αντιδρούν με μέταλλα και παράγουν αέριο υδρογόνο (δες απλή αντικατάσταση) Αντιδρούν με ανθρακικά άλατα και παράγουν αέριο CO2. Έχουν όξινη

Διαβάστε περισσότερα

C x H y -OH. C x H 2x+2 y (OH) y. C x H 2x+1 OH

C x H y -OH. C x H 2x+2 y (OH) y. C x H 2x+1 OH 8 ο ΓΕΛ Πειραιά Χημεία Β Λυκείου. 49 ονομάζεται η τάξη των Οργανικών Ενώσεων με Χαρακτηριστική Ομάδα το υδροξύλιο Γενικός τύπος : C x H y () ν Μονοσθενείς Μονοσθενείς αλκοόλες ονομάζονται οι αλκοόλες εκείνες

Διαβάστε περισσότερα

ενζυμική αμαύρωση. Η ενζυμική αμαύρωση είναι το μαύρισμα τις μελανίνες

ενζυμική αμαύρωση. Η ενζυμική αμαύρωση είναι το μαύρισμα τις μελανίνες Ενζυμική αμαύρωση Όταν καθαρίζουμε ή κόβουμε λαχανικά και φρούτα συμβαίνουν μια σειρά αντιδράσεων που μεταβάλουν το χρώμα της σάρκας τους σε σκούρο. Αυτές οι μεταβολές ονομάζονται ενζυμική αμαύρωση. Η

Διαβάστε περισσότερα

Επιχάλκωση μεταλλικού αντικειμένου και συγκεκριμένα ενός μικρού ελάσματος αλουμινίου με τη μέθοδο της γαλβανοπλαστικής επιμετάλλωσης.

Επιχάλκωση μεταλλικού αντικειμένου και συγκεκριμένα ενός μικρού ελάσματος αλουμινίου με τη μέθοδο της γαλβανοπλαστικής επιμετάλλωσης. Σύντομη περιγραφή του πειράματος Επιχάλκωση μεταλλικού αντικειμένου και συγκεκριμένα ενός μικρού ελάσματος αλουμινίου με τη μέθοδο της γαλβανοπλαστικής επιμετάλλωσης. Διδακτικοί στόχοι του πειράματος Στο

Διαβάστε περισσότερα

Φροντιστήριο ΕΠΙΓΝΩΣΗ Αγ. Δημητρίου Προτεινόμενα θέματα τελικών εξετάσεων Χημεία Β Λυκείου. ΘΕΜΑ 1 ο

Φροντιστήριο ΕΠΙΓΝΩΣΗ Αγ. Δημητρίου Προτεινόμενα θέματα τελικών εξετάσεων Χημεία Β Λυκείου. ΘΕΜΑ 1 ο Προτεινόμενα θέματα τελικών εξετάσεων Χημεία Β Λυκείου ΘΕΜΑ 1 ο Για τις ερωτήσεις 1.1 έως 1.5 να επιλέξετε τη σωστή απάντηση: 1.1 Οι οργανικές ενώσεις που περιέχουν τη χαρακτηριστική ομάδα ΟΗ ονομάζονται

Διαβάστε περισσότερα

Αντιδράσεις οξείδωσης αναγωγής οργανικών ενώσεων.

Αντιδράσεις οξείδωσης αναγωγής οργανικών ενώσεων. Αντιδράσεις οξείδωσης αναγωγής οργανικών ενώσεων. Οξείδωση είναι η αύξηση του αριθμού οξείδωσης ατόμου ή ιόντος. Αναγωγή είναι η ελάττωση του αριθμού οξείδωσης ατόμου ή ιόντος. Στην οργανική οξείδωση είναι

Διαβάστε περισσότερα

MAΘΗΜΑ 5 ο ΠΑΡΑΣΚΕΥΑΣΤΙΚΗ ΟΡΓΑΝΙΚΗ ΧΗΜΕΙΑ ΕΣΤΕΡΟΠΟΙΗΣΗ

MAΘΗΜΑ 5 ο ΠΑΡΑΣΚΕΥΑΣΤΙΚΗ ΟΡΓΑΝΙΚΗ ΧΗΜΕΙΑ ΕΣΤΕΡΟΠΟΙΗΣΗ MAΘΗΜΑ 5 ο ΠΑΡΑΣΚΕΥΑΣΤΙΚΗ ΟΡΓΑΝΙΚΗ ΧΗΜΕΙΑ ΕΣΤΕΡΟΠΟΙΗΣΗ ξικός αιθυλεστέρας ή Οξικό αιθύλιο Δρα. Κουκουλίτσα Αικατερίνη Χημικός Εργαστηριακός Συνεργάτης Τ.Ε.Ι Αθήνας ckoukoul@teiath.gr ΠΑΡΑΓΩΓΑ ΚΑΡΒΟΞΥΛΙΚΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

Παρασκευή σαπουνιού από ελαιόλαδο και υδροξείδιο του νατρίου.

Παρασκευή σαπουνιού από ελαιόλαδο και υδροξείδιο του νατρίου. Σύντομη περιγραφή του πειράματος Παρασκευή σαπουνιού από ελαιόλαδο και υδροξείδιο του νατρίου. Διδακτικοί στόχοι του πειράματος Στο τέλος αυτού του πειράματος θα πρέπει ο μαθητής: Να περιγράφει τον τρόπο

Διαβάστε περισσότερα

αλκοόλες - φαινόλες 1,2,3-προπανοτριόλη ή γλυκερίνη (τρισθενής)

αλκοόλες - φαινόλες 1,2,3-προπανοτριόλη ή γλυκερίνη (τρισθενής) 88 3.1. Αλκοόλες Οι αλκοόλες είναι ενώσεις γνωστές στον άνθρωπο εδώ και πολλά χρόνια. Παλαιότερα ονομάζονταν πνεύματα, ενώ το όνομα αλκοόλη προήλθε από την αραβική ονομασία της λέξης πνεύμα (Al Kojol ονομαζόταν

Διαβάστε περισσότερα

Στην περσινή χρονιά έμαθες ότι η Χημεία έχει τη δική της γλώσσα! Στη γλώσσα της Χημείας:

Στην περσινή χρονιά έμαθες ότι η Χημεία έχει τη δική της γλώσσα! Στη γλώσσα της Χημείας: 12 Κεφάλαιο 1ο 1.2 ΟΞΕΑ ΚΑΤΑ ARRHENIUS Που οφείλεται ο όξινος χαρακτήρας; Στην περσινή χρονιά έμαθες ότι η Χημεία έχει τη δική της γλώσσα! Στη γλώσσα της Χημείας: Τα γράμματα είναι τα σύμβολα των χημικών

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑΤΑ ΧΗΜΕΙΑΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ (Δ. Δ.7 ο ) ΣΥΝΟΛΙΚΗ ΥΛΗ

ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑΤΑ ΧΗΜΕΙΑΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ (Δ. Δ.7 ο ) ΣΥΝΟΛΙΚΗ ΥΛΗ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑΤΑ ΧΗΜΕΙΑΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ (Δ. Δ.7 ο ) ΣΥΝΟΛΙΚΗ ΥΛΗ ΘΕΜΑ 1 ο (7+8+10=25 μονάδες) 1) 2 mol HNO 3 (νιτρικού οξέος) περιέχουν: α) 6 άτομα οξυγόνου, β) 28g αζώτου, γ) 96g οξυγόνου, δ) 6 mol

Διαβάστε περισσότερα

Γ.Κονδύλη 1 & Όθωνος-Μ αρούσι Τ ηλ. Κέντρο: , /

Γ.Κονδύλη 1 & Όθωνος-Μ αρούσι Τ ηλ. Κέντρο: ,  / Γ.Κονδύλη 1 & Όθωνος-Μ αρούσι Τ ηλ. Κέντρο:210-61.24.000, http:/ / www.akadimos.gr ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΑ ΘΕΜΑΤΑ 2016 ΧΗΜΕΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ Επιμέλεια θεμάτων: Βελαώρας Βασίλειος, Χημικός ΘΕΜΑ Α Για

Διαβάστε περισσότερα

Συνήθως ο διαλύτης βρίσκεται στη μεγαλύτερη αναλογία στο διάλυμα.

Συνήθως ο διαλύτης βρίσκεται στη μεγαλύτερη αναλογία στο διάλυμα. Οξέα Διάλυμα ονομάζεται κάθε ομογενές μείγμα. Το διάλυμα έχει την ίδια σύσταση και τις ίδιες ιδιότητες σε όλη του τη μάζα. Τα συστατικά του διαλύματος δεν μπορούν να διακριθούν ούτε με γυμνό μάτι, ούτε

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ ΧΗΜΕΙΑΣ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ 2015-16

ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ ΧΗΜΕΙΑΣ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ 2015-16 ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ ΧΗΜΕΙΑΣ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ 205-6 ΔΕΙΚΤΕΣ ΕΠΙΤΥΧΙΑΣ Οι μαθητές και οι μαθήτριες θα πρέπει να είναι σε θέση: ΔΕΙΚΤΕΣ ΕΠΑΡΚΕΙΑΣ Διδ. περ. Σύνολο διδ.περ.. Η συμβολή της Χημείας στην εξέλιξη του πολιτισμού

Διαβάστε περισσότερα

ΟΞΕΙΔΟΑΝΑΓΩΓΙΚΕΣ ΑΝΤΙΔΡΑΣΕΙΣ

ΟΞΕΙΔΟΑΝΑΓΩΓΙΚΕΣ ΑΝΤΙΔΡΑΣΕΙΣ ΟΞΕΙΔΟΑΝΑΓΩΓΙΚΕΣ ΑΝΤΙΔΡΑΣΕΙΣ Σκοπός Εργαστηριακής Άσκησης Η παρατήρηση και η κατανόηση των μηχανισμών των οξειδοαναγωγικών δράσεων. Θεωρητικό Μέρος Οξείδωση ονομάζεται κάθε αντίδραση κατά την οποία συμβαίνει

Διαβάστε περισσότερα

Μηχανική και Ανάπτυξη Διεργασιών 7ο Εξάμηνο, Σχολή Χημικών Μηχανικών ΕΜΠ ΥΓΡΗ ΕΚΧΥΛΙΣΗ

Μηχανική και Ανάπτυξη Διεργασιών 7ο Εξάμηνο, Σχολή Χημικών Μηχανικών ΕΜΠ ΥΓΡΗ ΕΚΧΥΛΙΣΗ Μηχανική και Ανάπτυξη Διεργασιών 7ο Εξάμηνο, Σχολή Χημικών Μηχανικών ΕΜΠ ΥΓΡΗ ΕΚΧΥΛΙΣΗ Η υγρή εκχύλιση βρίσκει εφαρμογή όταν. Η σχετική πτητικότητα των συστατικών του αρχικού διαλύματος είναι κοντά στη

Διαβάστε περισσότερα

ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΓΙΑΣ ΦΥΛΑΞΕΩΣ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: ΓΡΑΠΤΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ

ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΓΙΑΣ ΦΥΛΑΞΕΩΣ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: ΓΡΑΠΤΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΓΙΑΣ ΦΥΛΑΞΕΩΣ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: 2013-14 ΓΡΑΠΤΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ ΤΑΞΗ :Γ ΜΑΘΗΜΑ : ΧΗΜΕΙΑ ΒΑΘΜΟΣ:.. ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ : 04/06/14 ΔΙΑΡΚΕΙΑ: 2 ΩΡΕΣ (Βιολογία Χημεία) Αριθμός σελίδων γραπτού:7

Διαβάστε περισσότερα

2.3 ΜΕΡΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΜΕΤΑΛΛΩΝ. Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός

2.3 ΜΕΡΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΜΕΤΑΛΛΩΝ. Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός 2.3 ΜΕΡΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΜΕΤΑΛΛΩΝ Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός Σκοπός του μαθήματος: Να επισημαίνουμε τη θέση των μετάλλων στον περιοδικό πίνακα των στοιχείων. Να αναφέρουμε

Διαβάστε περισσότερα

Κατηγορίες οξειδοαναγωγικών αντιδράσεων.

Κατηγορίες οξειδοαναγωγικών αντιδράσεων. Κατηγορίες οξειδοαναγωγικών αντιδράσεων. 1) Αντιδράσεις σύνθεσης: Στις αντιδράσεις αυτές δύο ή περισσότερα στοιχεία ενώνονται προς σχηματισμό μιας χημικής ένωσης. π.χ. C + O 2 CO 2 2) Αντιδράσεις αποσύνθεσης:

Διαβάστε περισσότερα

ΟΜΟΣΠΟΝ ΙΑ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΦΡΟΝΤΙΣΤΩΝ ΕΛΛΑ ΟΣ (Ο.Ε.Φ.Ε.) ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ 2013

ΟΜΟΣΠΟΝ ΙΑ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΦΡΟΝΤΙΣΤΩΝ ΕΛΛΑ ΟΣ (Ο.Ε.Φ.Ε.) ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ 2013 ΤΑΞΗ: ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ: ΜΑΘΗΜΑ: ΘΕΜΑ Α Γ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗ ΧΗΜΕΙΑ Ηµεροµηνία: Κυριακή 14 Απριλίου 01 ιάρκεια Εξέτασης: ώρες ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ Για τις ερωτήσεις Α1 έως και Α4 να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό

Διαβάστε περισσότερα

R 1 R 2 R 3 ΕΞΕΤΑΣΗ ΛΙΠΑΡΩΝ ΥΛΩΝ: ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΣ ΤΗΣ ΟΞΥΤΗΤΑΣ ΤΩΝ ΛΑΔΙΩΝ. Λινολενικό (C 18:3 ) Ελαϊκό (C 18:1 ) Λινελαϊκό (C 18:2 )

R 1 R 2 R 3 ΕΞΕΤΑΣΗ ΛΙΠΑΡΩΝ ΥΛΩΝ: ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΣ ΤΗΣ ΟΞΥΤΗΤΑΣ ΤΩΝ ΛΑΔΙΩΝ. Λινολενικό (C 18:3 ) Ελαϊκό (C 18:1 ) Λινελαϊκό (C 18:2 ) ΕΞΕΤΑΣΗ ΛΙΠΑΡΩΝ ΥΛΩΝ: ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΣ ΤΗΣ ΟΞΥΤΗΤΑΣ ΤΩΝ ΛΑΔΙΩΝ Ελαϊκό οξύ διάρκεια 2 ώρες Στόχοι της άσκησης: Η εξοικείωση με τη χημική σύσταση των λιπαρών υλών. Η κατανόηση της όξινης υδρόλυσης ως παράγοντα

Διαβάστε περισσότερα

1 ο Γυμνάσιο Αργυρούπολης. Χημεία Γ Γυμνασίου. 1. Γενικά να γνωρίζεις Α. τα σύμβολα των παρακάτω στοιχείων

1 ο Γυμνάσιο Αργυρούπολης. Χημεία Γ Γυμνασίου. 1. Γενικά να γνωρίζεις Α. τα σύμβολα των παρακάτω στοιχείων 1 ο Γυμνάσιο Αργυρούπολης Π. Γκίνης 1. Γενικά να γνωρίζεις Α. τα σύμβολα των παρακάτω στοιχείων Β. τις παρακάτω ρίζες Χημεία Γ Γυμνασίου Οξυγόνο O Βρώμιο Br Χαλκός Cu Υδρογόνο H Ιώδιο I Αργίλιο Al Άζωτο

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣΟΡΡΟΠΙΕΣ ΜΕ ΑΝΘΡΑΚΙΚΑ ΙΟΝΤΑ

ΙΣΟΡΡΟΠΙΕΣ ΜΕ ΑΝΘΡΑΚΙΚΑ ΙΟΝΤΑ ΙΣΟΡΡΟΠΙΕΣ ΜΕ ΑΝΘΡΑΚΙΚΑ ΙΟΝΤΑ Α. ΙΣΟΡΡΟΠΙΑ ΔΙΟΞΕΙΔΙΟΥ ΤΟΥ ΑΝΘΡΑΚΑ ΣΕ ΥΔΑΤΙΚO ΔΙΑΛΥΜΑ Λίγα λόγια πριν από το πείραμα. Η σόδα περιέχει διαλυμένο αέριο διοξείδιο του άνθρακα το οποίο προστίθεται κατά την

Διαβάστε περισσότερα

Χηµεία-Βιοχηµεία Τεχνολογικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 2001

Χηµεία-Βιοχηµεία Τεχνολογικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 2001 Χηµεία-Βιοχηµεία Τεχνολογικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 2001 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ Ζήτηµα 1ο 1. Να γράψετε στο τετράδιό σας το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση: Η σταθερά Κ w στους 25 ο C έχει τιµή 10-14 : α.

Διαβάστε περισσότερα

Στις ερωτήσεις 1.1 έως 1.10 να επιλέξτε τη σωστή απάντηση:

Στις ερωτήσεις 1.1 έως 1.10 να επιλέξτε τη σωστή απάντηση: Διαγώνισμα Χημείας B Λυκείου 2 ο και 3 ο Κεφάλαιο 19/04/2015 1 ο Θέμα.... Στις ερωτήσεις 1.1 έως 1.10 να επιλέξτε τη σωστή απάντηση: 1.1. Με προσθήκη νερού στο CH 2 =CHCH 3 σχηματίζεται κύριο προϊόν: α)

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΑΡΧΕΣ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ. Πηκτίνες

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΑΡΧΕΣ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ. Πηκτίνες ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΑΡΧΕΣ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ Πηκτίνες Γενικά Πολυσακχαρίτης ο οποίος βρίσκεται σε διάφορες συγκεντρώσεις στα κυτταρικά τοιχώματα των ανώτερων φυτικών ιστών μαζί με την κυτταρίνη. Η πηκτίνη

Διαβάστε περισσότερα

Σύντομη περιγραφή του πειράματος

Σύντομη περιγραφή του πειράματος Σύντομη περιγραφή του πειράματος Παρασκευή διαλυμάτων ορισμένης περιεκτικότητας και συγκέντρωσης, καθώς επίσης και παρασκευή διαλυμάτων συγκεκριμένης συγκέντρωσης από διαλύματα μεγαλύτερης συγκέντρωσης

Διαβάστε περισσότερα

Ουσίες και Χημικές Οντότητες Μια διδακτική προσέγγιση

Ουσίες και Χημικές Οντότητες Μια διδακτική προσέγγιση Ουσίες και Χημικές Οντότητες Μια διδακτική προσέγγιση Γενικά Οδηγίες για τον εκπαιδευτικό Η Χημεία είναι η επιστήμη που ασχολείται με τη μελέτη της σύστασης των ουσιών καθώς και με τις μεταβολές τους κατά

Διαβάστε περισσότερα

Χημεία Β Λτκείξτ Τπάοεζα θεμάσωμ 33

Χημεία Β Λτκείξτ Τπάοεζα θεμάσωμ 33 Χημεία Β Λτκείξτ Τπάοεζα θεμάσωμ 33 3. Αλκόολεσ 3.1 Να χαρακτηρίςετε τισ προτάςεισ που ακολουθούν ωσ ςωςτέσ ή ωσ λανθαςμένεσ και να αιτιολογήςετε τισ απαντήςεισ ςασ: 1. Να χαρακτηρίσετε τις προτάσεις που

Διαβάστε περισσότερα

ΜΙΑ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΟΣ ΤΗ ΒΔΟΜΑΔΑ ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ ΣΤΟΧΟΙ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΠΡΩΤΗ ΕΝΟΤΗΤΑ

ΜΙΑ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΟΣ ΤΗ ΒΔΟΜΑΔΑ ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ ΣΤΟΧΟΙ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΠΡΩΤΗ ΕΝΟΤΗΤΑ ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΧΗΜΕΙΑΣ Γ ΤΑΞΗ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΓΡΑΦΕΙΑ ΕΠΙΘΕΩΡΗΤΩΝ ΜΕΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΛΕΥΚΩΣΙΑ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2007-2008 ΜΙΑ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΟΣ ΤΗ ΒΔΟΜΑΔΑ ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ ΣΤΟΧΟΙ

Διαβάστε περισσότερα

Προτεινόμενα θέματα για τις εξετάσεις 2011

Προτεινόμενα θέματα για τις εξετάσεις 2011 Προτεινόμενα θέματα για τις εξετάσεις 2011 Τάξη: Γ Γενικού Λυκείου Μάθημα: Χημεία Θετικής Κατεύθυνσης ΘΕΜΑ 1ο Για τις ερωτήσεις 1.1 1.4 να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό της ερώτησης και δίπλα το

Διαβάστε περισσότερα

XHMEIA ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

XHMEIA ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΜΑΘΗΜΑ XHMEIA ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ ΘΕΜΑ 1ο Για τις ερωτήσεις 1.1 1.4 να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό της ερώτησης και δίπλα το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση. 1.1 Ποια από

Διαβάστε περισσότερα

4. KAPB O Ξ ΥΛΙΚΑ ΟΞΕΑ

4. KAPB O Ξ ΥΛΙΚΑ ΟΞΕΑ > -Ί., ' 4. KAPB O Ξ ΥΛΙΚΑ ΟΞΕΑ ' V Iipl 87 ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΩΡΑ: 19 ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: Καρβοξυλικά οξέα. 4. Ταξινόμηση των οξέων. 4.1 Κορεσμένα μονοκαρβοξυλικά οξέα - Αιθανικό οξύ. ΣΤΟΧΟΙ Στο τέλος αυτής της

Διαβάστε περισσότερα

Γ' ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ ΧΗΜΕΙΑ ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ÅÐÉËÏÃÇ

Γ' ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ ΧΗΜΕΙΑ ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ÅÐÉËÏÃÇ 1 Γ' ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ ΧΗΜΕΙΑ ΘΕΜΑ 1 ο ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ Για τις ερωτήσεις 1.1-1.4 να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό της ερώτησης και δίπλα το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση. 1.1. Οι παρακάτω

Διαβάστε περισσότερα

1.1 ΤΑ ΟΞΕΑ. Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός

1.1 ΤΑ ΟΞΕΑ. Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός 1.1 ΤΑ ΟΞΕΑ Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός Σκοπός του μαθήματος: Να διαπιστώνουμε τον όξινο χαρακτήρα σε προϊόντα καθημερινής χρήσης Να ορίζουμε τα οξέα κατά τον Arrhenius

Διαβάστε περισσότερα

Χηµεία-Βιοχηµεία Τεχνολογικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 2001

Χηµεία-Βιοχηµεία Τεχνολογικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 2001 Ζήτηµα 1ο Χηµεία-Βιοχηµεία Τεχνολογικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 2001 1. Να γράψετε στο τετράδιό σας το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση: Η σταθερά Κ w στους 25 ο C έχει τιµή 10-14 : α. µόνο στο

Διαβάστε περισσότερα

Διαρκής απαίτηση της εκπαιδευτικής κοινότητας είναι η ύπαρξη πολλών βιβλίων

Διαρκής απαίτηση της εκπαιδευτικής κοινότητας είναι η ύπαρξη πολλών βιβλίων Διαρκής απαίτηση της εκπαιδευτικής κοινότητας είναι η ύπαρξη πολλών βιβλίων για κάθε μάθημα, τα οποία θα βασίζονται στο ίδιο Αναλυτικό Πρόγραμμα και θα παρουσιάζουν τα ίδια θέματα από μια άλλη ίσως σκοπιά.

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΟΞΙΝΗΣ ΒΡΟΧΗΣ ΣΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ

ΟΙ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΟΞΙΝΗΣ ΒΡΟΧΗΣ ΣΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ !Unexpected End of Formula l ΟΙ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΟΞΙΝΗΣ ΒΡΟΧΗΣ ΣΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΜΕΡΟΣ Παραδεισανός Αδάμ 1. Σκοπός του πειράµατος Η ανάπτυξη δεξιοτήτων στην εκτέλεση εργαστηριακών ασκήσεων χημείας

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΤΥΡΝΑΒΟΥ ΤΜΗΜΑ : B3 B ΤΕΤΡΑΜΗΝΟ ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ : 2012 2013 ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ (PROJECT) ΠΑΡΑ ΟΣΗ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ.

ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΤΥΡΝΑΒΟΥ ΤΜΗΜΑ : B3 B ΤΕΤΡΑΜΗΝΟ ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ : 2012 2013 ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ (PROJECT) ΠΑΡΑ ΟΣΗ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ. ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΤΥΡΝΑΒΟΥ ΤΜΗΜΑ : B3 B ΤΕΤΡΑΜΗΝΟ ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ : 2012 2013 ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ (PROJECT) ΤΟΠΙΚΑ ΠΡΟΪΟΝΤΑ. ΠΑΡΑ ΟΣΗ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ. Η ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΟΥ ΚΡΑΣΙΟΥ ΑΝΑ ΤΟΥΣ ΑΙΩΝΕΣ Στην Ελλάδα άρχισε η

Διαβάστε περισσότερα

ΓΑΛΒΑΝΙΚΑ ΚΑΙ ΗΛΕΚΤΡΟΛΥΤΙΚΑ ΚΕΛΙΑ

ΓΑΛΒΑΝΙΚΑ ΚΑΙ ΗΛΕΚΤΡΟΛΥΤΙΚΑ ΚΕΛΙΑ ΓΑΛΒΑΝΙΚΑ ΚΑΙ ΗΛΕΚΤΡΟΛΥΤΙΚΑ ΚΕΛΙΑ Σκοπός Εργαστηριακής Άσκησης Η κατανόηση του μηχανισμού λειτουργίας των γαλβανικών και ηλεκτρολυτικών κελιών καθώς και των εφαρμογών τους. Θεωρητικό Μέρος Όταν φέρουμε

Διαβάστε περισσότερα

Χημεία Β Γυμνασίου ΦΥΛΛΑΔΙΟ ΑΣΚΗΣΕΩΝ. Τ μαθητ : Σχολικό Έτος:

Χημεία Β Γυμνασίου ΦΥΛΛΑΔΙΟ ΑΣΚΗΣΕΩΝ. Τ μαθητ : Σχολικό Έτος: Χημεία Β Γυμνασίου ΦΥΛΛΑΔΙΟ ΑΣΚΗΣΕΩΝ Τ μαθητ : Σχολικό Έτος: 1 1.2 Καταστάσεις των υλικών 1. Συμπληρώστε το παρακάτω σχεδιάγραμμα 2 2. Πώς ονομάζονται οι παρακάτω μετατροπές της φυσικής κατάστασης; 3 1.3

Διαβάστε περισσότερα

ΚΥΤΤΑΡΙΚΗ ΑΝΑΠΝΟΗ. Καρβουντζή Ηλιάνα Βιολόγος

ΚΥΤΤΑΡΙΚΗ ΑΝΑΠΝΟΗ. Καρβουντζή Ηλιάνα Βιολόγος ΚΥΤΤΑΡΙΚΗ ΑΝΑΠΝΟΗ Η τροφή αποτελείται και από ουσίες μεγάλου μοριακού βάρους (πρωτεΐνες, υδατάνθρακες, λιπίδια, νουκλεϊνικά οξέα). Οι ουσίες αυτές διασπώνται (πέψη) σε απλούστερες (αμινοξέα, απλά σάκχαρα,

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 3 Χημικές Αντιδράσεις

Κεφάλαιο 3 Χημικές Αντιδράσεις Κεφάλαιο 3 Χημικές Αντιδράσεις Οι χημικές αντιδράσεις μπορούν να ταξινομηθούν σε δύο μεγάλες κατηγορίες, τις οξειδοαναγωγικές και τις μεταθετικές. Α. ΟΞΕΙΔΟΑΝΑΓΩΓΙΚΕΣ ΑΝΤΙΔΡΑΣΕΙΣ Στις αντιδράσεις αυτές

Διαβάστε περισσότερα

Παρασκευή της αιθανόλης μέσω της αλκοολικής ζύμωσης της γλυκόζης και οξείδωση της παραγόμενης αλκοόλης με CuO.

Παρασκευή της αιθανόλης μέσω της αλκοολικής ζύμωσης της γλυκόζης και οξείδωση της παραγόμενης αλκοόλης με CuO. Σύντομη περιγραφή του πειράματος Παρασκευή της αιθανόλης μέσω της αλκοολικής ζύμωσης της γλυκόζης και οξείδωση της παραγόμενης αλκοόλης με CuO. Διδακτικοί στόχοι του πειράματος Στο τέλος αυτού του πειράματος

Διαβάστε περισσότερα

ΧΗΜΕΙΑ - ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ Γ' ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ (ΚΥΚΛΟΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ) 2006 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ

ΧΗΜΕΙΑ - ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ Γ' ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ (ΚΥΚΛΟΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ) 2006 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΧΗΜΕΙΑ - ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ Γ' ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ (ΚΥΚΛΟΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ) 006 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ 1ο Για τις ερωτήσεις 1.1 και 1. να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό της ερώτησης και δίπλα

Διαβάστε περισσότερα

Ωρίµανση του Σταφυλιού

Ωρίµανση του Σταφυλιού 1 Ωρίµανση του Σταφυλιού H ωρίµανση του σταφυλιού περνά από διάφορα στάδια-περιόδους: 1. Στο πρώτο στάδιο, η ρόγα είναι πράσινη από την παρουσία της χλωροφύλλης, ενώ η γεύση της έντονα ξινή, λόγω αυξηµένης

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΛΟΣ 1ΗΣ ΑΠΟ 5 ΣΕΛΙΔΕΣ

ΤΕΛΟΣ 1ΗΣ ΑΠΟ 5 ΣΕΛΙΔΕΣ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΝΕΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΘΕΜΑ Α ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΕΤΑΡΤΗ 8 ΙΟΥΝΙΟΥ 2016 - ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΧΗΜΕΙΑ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

Τετάρτη, 27 Μαΐου 2009 Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΧΗΜΕΙΑ

Τετάρτη, 27 Μαΐου 2009 Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΧΗΜΕΙΑ ΕΘΝΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 009 Τετάρτη, 7 Μαΐου 009 Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΧΗΜΕΙΑ ΘΕΜΑ ο Για τις ερωτήσεις. -.4 να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό της ερώτησης και δίπλα το γράμμα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση...

Διαβάστε περισσότερα

Ηλεκτρόλυση νερού ή ηλεκτρόλυση αραιού διαλύματος θειικού οξέος με ηλεκτρόδια λευκοχρύσου και με χρήση της συσκευής Hoffman.

Ηλεκτρόλυση νερού ή ηλεκτρόλυση αραιού διαλύματος θειικού οξέος με ηλεκτρόδια λευκοχρύσου και με χρήση της συσκευής Hoffman. Σύντομη περιγραφή του πειράματος Ηλεκτρόλυση νερού ή ηλεκτρόλυση αραιού διαλύματος θειικού οξέος με ηλεκτρόδια λευκοχρύσου και με χρήση της συσκευής Hoffman. Διδακτικοί στόχοι του πειράματος Στο τέλος

Διαβάστε περισσότερα

ΧΗΜΕΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΘΕΜΑ

ΧΗΜΕΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΘΕΜΑ ΧΗΜΕΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΘΕΜΑ 1 Για τις ερωτήσεις 1.1-1.4 να γράψετε στο τετράδιο σας τον αριθμό της ερώτησης και δίπλα το γράμμα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση. 1.1 Υδατικό διάλυμα NaCl 1M που βρίσκεται

Διαβάστε περισσότερα

Παραγωγή Αποθήκευση & Διάθεση Τσικουδιάς & Ρακόμελου

Παραγωγή Αποθήκευση & Διάθεση Τσικουδιάς & Ρακόμελου Ένωση Ελλήνων Χημικών Περιφερειακό Τμήμα Κρήτης Παραγωγή Αποθήκευση & Διάθεση Τσικουδιάς & Ρακόμελου Ιωάννης Μ. Γαλανάκης Χημικός Μηχανικός Απόσταγμα Στεμφύλων Σταφυλιού Τσικουδιά Τσίπουρο Raki (Ρακί)

Διαβάστε περισσότερα

Φροντιστήρια ΕΠΙΓΝΩΣΗ Αγ. Δημητρίου 2015. Προτεινόμενα θέματα τελικών εξετάσεων Χημεία Β Λυκείου. ΘΕΜΑ 1 ο

Φροντιστήρια ΕΠΙΓΝΩΣΗ Αγ. Δημητρίου 2015. Προτεινόμενα θέματα τελικών εξετάσεων Χημεία Β Λυκείου. ΘΕΜΑ 1 ο Προτεινόμενα θέματα τελικών εξετάσεων Χημεία Β Λυκείου ΘΕΜΑ 1 ο Για τις ερωτήσεις 1.1 έως 1.5 να επιλέξετε τη σωστή απάντηση: 1.1 Ποιος από τους επόμενους μοριακούς τύπος που αναφέρονται σε άκυκλες ενώσεις

Διαβάστε περισσότερα

ΗΜΕΡΙΔΑ ELQA. Καθαρισμός ύδατος από βαρέα μέταλλα με καινοτόμα τεχνολογία. Ερευνητικό εργαστήριο Food InnovaLab 1

ΗΜΕΡΙΔΑ ELQA. Καθαρισμός ύδατος από βαρέα μέταλλα με καινοτόμα τεχνολογία. Ερευνητικό εργαστήριο Food InnovaLab 1 Καθαρισμός ύδατος από βαρέα μέταλλα με καινοτόμα τεχνολογία Σταύρος Λαλάς*, Βασίλειος Αθανασιάδης και Όλγα Γκορτζή Τμήμα Τεχνολογίας Τροφίμων Τ.Ε.Ι. ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ Ερευνητικό εργαστήριο Food InnovaLab 1 Βαρέα

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΚΕΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ. Οι φυσικές καταστάσεις της ύλης είναι η στερεή, η υγρή και η αέρια.

ΦΥΣΙΚΕΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ. Οι φυσικές καταστάσεις της ύλης είναι η στερεή, η υγρή και η αέρια. ΦΥΣΙΚΕΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ Οι φυσικές καταστάσεις της ύλης είναι η στερεή, η υγρή και η αέρια. Οι μεταξύ τους μεταβολές εξαρτώνται από τη θερμοκρασία και την πίεση και είναι οι παρακάτω: ΣΗΜΕΙΟ ΤΗΞΗΣ ΚΑΙ ΣΗΜΕΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

στις Φυσικές Επιστήμες Ονοματεπώνυμα:

στις Φυσικές Επιστήμες Ονοματεπώνυμα: 2 ος Εργαστηριακός Διαγωνισμός των Γυμνασίων ΕΚΦΕ Ν.Ιωνίας στις Φυσικές Επιστήμες Σχολείο: Γυμνάσιο Ονοματεπώνυμα: 1 2 3 1 3 η ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑ Πείραμα 1 ο : Α. Θεωρητικό μέρος Το κιτρικό οξύ

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2013

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2013 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2013 Μάθημα: Χημεία Ημερομηνία και ώρα εξέτασης: Παρασκευή, 24 Μαΐου, 2013 7:30 10:30

Διαβάστε περισσότερα

ΧΗΜΕΙΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ. ΚΕΦ.3.1: ΧΗΜΙΚΕΣ ΑΝΤΙΔΡΑΣΕΙΣ (α)

ΧΗΜΕΙΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ. ΚΕΦ.3.1: ΧΗΜΙΚΕΣ ΑΝΤΙΔΡΑΣΕΙΣ (α) ΚΕΦ.3.1: ΧΗΜΙΚΕΣ ΑΝΤΙΔΡΑΣΕΙΣ (α ΧΗΜΙΚΕΣ ΑΝΤΙΔΡΑΣΕΙΣ είναι οι μεταβολές κατά τις οποίες από κάποια αρχικά σώματα (αντιδρώντα παράγονται νέα σώματα (προϊόντα. CO 2 O γλυκόζη (Φωτοσύνθεση Σάκχαρα αλκοόλη

Διαβάστε περισσότερα

ΧΗΜΕΙΑ - ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ (ΚΥΚΛΟΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ) 24 ΜΑΪΟΥ 2013 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ

ΧΗΜΕΙΑ - ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ (ΚΥΚΛΟΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ) 24 ΜΑΪΟΥ 2013 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ A ΧΗΜΕΙΑ - ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ (ΚΥΚΛΟΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ) 24 ΜΑΪΟΥ 2013 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ Στις ερωτήσεις Α1 και Α2 να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό της ερώτησης και δίπλα το

Διαβάστε περισσότερα

Διαγώνισμα στην Οργανική.

Διαγώνισμα στην Οργανική. Χημεία Γ Λυκείου. Διαγώνισμα στην Οργανική. Θέμα 1 ο.... 1.1. Δεν είναι αλκαλικό το υδατικό διάλυμα της ουσίας: α) CH 3 CH 2 COONa, β)c 6 H 5 OH, γ) CH 3C CNa, δ) CH 3CH 2ONa. Μονάδες 2 1.2. Κατά την αναγωγή

Διαβάστε περισσότερα

CH 3 CH 2 OH + 3O 2 2CO 2 + 3H 2 O CH 3 COOH + 2O 2 2CO 2 + 2H 2 O

CH 3 CH 2 OH + 3O 2 2CO 2 + 3H 2 O CH 3 COOH + 2O 2 2CO 2 + 2H 2 O 1 Οι ασθένειες οφείλονται κυρίως στη δράση µικροοργανισµών. Οι παράγοντες που καθορίζουν το πόσο επιρρεπής είναι ο οίνος στη βακτηριακή προσβολή είναι: 1. Ο αλκοολικός βαθµός, 2. Η οξύτητα και το ph, 3.

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ. Στις ερωτήσεις 1-4 να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό της ερώτησης και δίπλα το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση.

ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ. Στις ερωτήσεις 1-4 να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό της ερώτησης και δίπλα το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση. 1 ΘΕΜΑ 1 Ο ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ A ΛΥΚΕΙΟΥ ΧΗΜΕΙΑ Στις ερωτήσεις 1-4 να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό της ερώτησης και δίπλα το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση. 1) Το άτοµο του καλίου (Κ) έχει µαζικό

Διαβάστε περισσότερα

Ποια στοιχεία ονομάζονται αλογόνα; Ποια η θέση τους στον Περιοδικό πίνακα;

Ποια στοιχεία ονομάζονται αλογόνα; Ποια η θέση τους στον Περιοδικό πίνακα; ΧΗΜΕΙΑ: Οξέα - Βάσεις - Άλατα - Περιοδικός πίνακας - Αλκάλια- Χημικά στοιχεία - Άνθρακας - Πυρίτιο - Αλογόνα 127 Αλογόνα: Ποια στοιχεία ονομάζονται αλογόνα; Ποια η θέση τους στον Περιοδικό πίνακα; Στα

Διαβάστε περισσότερα

Όγδοη Διάλεξη Οξέα - Βάσεις - Άλατα

Όγδοη Διάλεξη Οξέα - Βάσεις - Άλατα Όγδοη Διάλεξη Οξέα - Βάσεις - Άλατα Οξέα Είναι οι χημικές ενώσεις οι οποίες όταν διαλυθούν στο νερό, ελευθερώνουν κατιόντα υδρογόνου (Η + ) Ιδιότητες Οξέων 1. Έχουν όξινη γεύση. 2. Επιδρούν με τον ίδιο

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΗ LE CHATELIER - ΔΙΑΛΥΤΟΤΗΤΑ

ΑΡΧΗ LE CHATELIER - ΔΙΑΛΥΤΟΤΗΤΑ ΑΡΧΗ LE CHATELIER - ΔΙΑΛΥΤΟΤΗΤΑ Σκοπός Εργαστηριακής Άσκησης Η παρατήρηση και η κατανόηση της Αρχής Le Chatelier και η μελέτη της διαλυτότητας των ιοντικών ενώσεων Θεωρητικό Μέρος Αρχή Le Chatelier Οι

Διαβάστε περισσότερα

Εργασία για το μάθημα της Βιολογίας. Περίληψη πάνω στο κεφάλαιο 3 του σχολικού βιβλίου

Εργασία για το μάθημα της Βιολογίας. Περίληψη πάνω στο κεφάλαιο 3 του σχολικού βιβλίου Εργασία για το μάθημα της Βιολογίας Περίληψη πάνω στο κεφάλαιο 3 του σχολικού βιβλίου Στο 3 ο κεφάλαιο του βιβλίου η συγγραφική ομάδα πραγματεύεται την ενέργεια και την σχέση που έχει αυτή με τους οργανισμούς

Διαβάστε περισσότερα

Δρ. Ιωάννης Καλαμαράς, Διδάκτωρ Χημικός. Όλα τα Σωστό-Λάθος της τράπεζας θεμάτων για τη Χημεία Α Λυκείου

Δρ. Ιωάννης Καλαμαράς, Διδάκτωρ Χημικός. Όλα τα Σωστό-Λάθος της τράπεζας θεμάτων για τη Χημεία Α Λυκείου Όλα τα Σωστό-Λάθος της τράπεζας θεμάτων για τη Χημεία Α Λυκείου 1. Το ιόν του νατρίου, 11Νa +, προκύπτει όταν το άτομο του Na προσλαμβάνει ένα ηλεκτρόνιο. Λ, όταν αποβάλλει ένα ηλεκτρόνιο 2. Σε 2 mol NH3

Διαβάστε περισσότερα

ΛΑΝΙΤΕΙΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: 2014 2015 ΓΡΑΠΤΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2015 ΜΑΘΗΜΑ XHMEIAΣ Γ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ: ΤΜΗΜΑ:. ΑΡ:...

ΛΑΝΙΤΕΙΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: 2014 2015 ΓΡΑΠΤΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2015 ΜΑΘΗΜΑ XHMEIAΣ Γ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ: ΤΜΗΜΑ:. ΑΡ:... ΛΑΝΙΤΕΙΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: 2014 2015 ΓΡΑΠΤΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2015 ΜΑΘΗΜΑ XHMEIAΣ Γ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ : 05 /06 /15 ΔΙΑΡΚΕΙΑ : Χημεία Βιολογία 2 ώρες ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ: ΤΜΗΜΑ:. ΑΡ:...

Διαβάστε περισσότερα

ΧΗΜΕΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΧΗΜΕΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΧΗΜΕΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΜΑ 1 ο Για τις ερωτήσεις 1.1-1.4 να γράψετε στο τετράδιο σας τον αριθμό της ερώτησης και δίπλα το γράμμα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση 1.1. Τι είδους τροχιακό

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΜΙΚΡΟΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΑΣΚΗΣΗ 2 ΤΡΟΦΙΜΑ. ΠΛΕΣΣΑΣ ΣΤΑΥΡΟΣ, PhD

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΜΙΚΡΟΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΑΣΚΗΣΗ 2 ΤΡΟΦΙΜΑ. ΠΛΕΣΣΑΣ ΣΤΑΥΡΟΣ, PhD ΑΣΚΗΣΗ 2 ΑΝΑΛΥΣΗ ΛΙΠΩΝ & ΕΛΑΙΩΝ ΣΕ ΤΡΟΦΙΜΑ ΠΛΕΣΣΑΣ ΣΤΑΥΡΟΣ, PhD Εργαστήριο Μικροβιολογίας Τροφίµων, Βιοτεχνολογίας και Υγιεινής, Τµήµα Αγροτικής Ανάπτυξης, ηµοκρίτειο Πανεπιστήµιο Θράκης Λίπη & έλαια (Λιπίδια)

Διαβάστε περισσότερα

Φροντιστήρια ΕΠΙΓΝΩΣΗ Αγ. Δημητρίου 2015. Προτεινόμενα θέματα τελικών εξετάσεων Χημεία Α Λυκείου. ΘΕΜΑ 1 ο

Φροντιστήρια ΕΠΙΓΝΩΣΗ Αγ. Δημητρίου 2015. Προτεινόμενα θέματα τελικών εξετάσεων Χημεία Α Λυκείου. ΘΕΜΑ 1 ο Προτεινόμενα θέματα τελικών εξετάσεων Χημεία Α Λυκείου ΘΕΜΑ 1 ο Για τις ερωτήσεις 1.1 έως 1.5 να επιλέξετε τη σωστή απάντηση: 1.1 Τα ισότοπα άτομα: α. έχουν ίδιο αριθμό νετρονίων β. έχουν την ίδια μάζα

Διαβάστε περισσότερα

Ατομική μονάδα μάζας (amu) ορίζεται ως το 1/12 της μάζας του ατόμου του άνθρακα 12 6 C.

Ατομική μονάδα μάζας (amu) ορίζεται ως το 1/12 της μάζας του ατόμου του άνθρακα 12 6 C. 4.1 Βασικές έννοιες Ατομική μονάδα μάζας (amu) ορίζεται ως το 1/12 της μάζας του ατόμου του άνθρακα 12 6 C. Σχετική ατομική μάζα ή ατομικό βάρος λέγεται ο αριθμός που δείχνει πόσες φορές είναι μεγαλύτερη

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ ΣΤΟΧΟΙ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ

ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ ΣΤΟΧΟΙ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΧΗΜΕΙΑΣ B ΤΑΞΗ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΓΡΑΦΕΙΑ ΕΠΙΘΕΩΡΗΤΩΝ ΜΕΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΛΕΥΚΩΣΙΑ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2007-2008 ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ ΣΤΟΧΟΙ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ 1. Ταξινόμηση

Διαβάστε περισσότερα

ΧΗΜΕΙΑ-ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

ΧΗΜΕΙΑ-ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΧΗΜΕΙΑ-ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΘΕΜΑΤΑ ΘΕΜΑ Α Για τις προτάσεις Α1 και Α να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό της πρότασης και, δίπλα, το γράμμα που αντιστοιχεί στη σωστή επιλογή. Α1. Ποιο

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΦΥΣΙΚΗΣ ΧΗΜΕΙΑΣ ΙΙ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΧΗΜΕΙΑΣ

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΦΥΣΙΚΗΣ ΧΗΜΕΙΑΣ ΙΙ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΧΗΜΕΙΑΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΦΥΣΙΚΗΣ ΧΗΜΕΙΑΣ ΙΙ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΧΗΜΕΙΑΣ Ιωάννης Πούλιος ΔΥΑΔΙΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΜΕΛΕΤΗ ΤΩΝ ΔΙΑΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΤΟΥ ΣΗΜΕΙΟΥ ΖΕΣΗΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΦΥΣΙΚΗΣ ΧΗΜΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΧΗΜΕΙΑΣ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΑ ΚΑΙ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ 2013

ΘΕΜΑΤΑ ΚΑΙ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ 2013 ΧΗΜΕΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΘΕΜΑ Α Για τις ερωτήσεις Α1 έως και Α4 να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό της ερώτησης και δίπλα το γράμμα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση. Α1. Πολυμερισμό 1,4 δίνει η ένωση:

Διαβάστε περισσότερα