Current Concepts on the Pathogenesis of chronic rhinosinusitis and nasal polyps.

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Current Concepts on the Pathogenesis of chronic rhinosinusitis and nasal polyps."

Transcript

1 Otorhinolaryngologia - Head and Neck Surgery Issue 46, October - November - December 2011, pages Περίληψη Η χρόνια ρινοκολπίτιδα (ΧΡΚ) είναι μια χρόνια φλεγμονώδης νόσος του ανώτερου αεραγωγού που συχνά συνδέεται με την παρουσία ρινικών πολυπόδων (ΡΠ). Παθοφυσιολογικά εμπλέκονται η διαταραχή της κάθαρσης του βλεννοκροσσωτού επιθηλίου και του αερισμού των παραρρίνιων κόλπων, ενώ η ηωσινοφιλική φλεγμονή αποτελεί σημαντικό εύρημα στην ιστοπαθολογία της ΧΡΚ με ΡΠ. Σήμερα, δυο τουλάχιστον διακριτοί μηχανισμοί, ένας ανοσολογικός και ενας γενετικός, μπορεί να συνυπάρχουν και ευθύνονται για την φλεγμονή που οδηγεί στην παθογένεση των ΡΠ. Έτσι, υψηλά επίπεδα διαφόρων ανοσοσφαιρινών, κυτταροκινών και αυξητικών παραγόντων, χημειοκινών, τρυπτάσης, ισταμίνης, υαλουρονιδασών και υαλουρονοσυνθασών, και μορίων προσκόλησης (VCAM-1), καθώς και διαφόρων άλλων μορίων, έχουν βρεθεί στο βλεννογόνο και στις ρινικές εκκρίσεις ασθενών με ΧΡΚ και ΡΠ. Πρόσφατες μελέτες δείχνουν επίσης ότι η σταφυλοκοκκική εντεροτοξίνη (SAE) επάγει την παραγωγή IL-5 και άλλων κυτταροκινών που συντηρούν την ηωσινοφιreview Current Concepts on the Pathogenesis of chronic rhinosinusitis and nasal polyps. Σύγχρονες απόψεις στην παθογένεση της χρόνιας Ρινοκολπίτιδας και των Ρινικών πολυπόδων. Mastronikolis N. 1, Panogeorgou T. 1, Vynios D. 2, Stathas T. 1, Aletras A. 2, Goumas P. 1, Naxakis S. 1 1 Department of Otorhinolaryngology, University Hospital of Patras, Rion Patras 2 Laboratory of Biochemistry, Section of Organic Chemistry and Natural Products, Department of Chemistry, University of Patras, Patras, Greece Μαστρονικολής Ν. 1, Πανογεώργου Θ. 1, Βύνιος Δ. 2, Σταθάς Θ. 1, Αλετράς Α. 2, Γκούμας Π. 1, Ναξάκης Σ. 1 1 ΩΡΛ Κλινική, Πανεπιστημιακό Νοσοκομείο Πατρών, Ιατρική Σχολή Πανεπιστημίου Πατρών, Ρίο Πατρών 2 Εργαστήριο Βιοχημείας, Τομέας Οργανικής Χημείας, Βιοχημείας και Φυσικών Προϊόντων, Τμήμα Χημείας, Πανεπιστήμιο Πατρών, Ρίο Πατρών Corresponding author: Nicholas S. Mastronikolis Ass. Professor of Otorhinolaryngology, University of Patras Medical School Ampelonon str 21 - Ovria Patras, 26500, Tel: , Fax: Συγγραφέας αλληλογραφίας: Νικόλαος Σ. Μαστρονικολής Επ. Καθηγητής ΩΡΛ, Πανεπιστημίου Πατρών, Αμπελώνων 21 - Οβρυά Πατρών, 26500, Τηλ: Φαξ: , Abstract Chronic rhinosinusitis is a chronic inflammatory disease of the upper respiratory tract usually related with the presence of nasal polyps. The pathophysiology involves both disturbunce of mucociliary epithelium clearance and of paranasal sinuses aeration. Eosinophilic inflammation consist an important feature of histopathology of chronic rhinosinusitis with nasal polyps. At least two discrete mechanisms, an immunologic and a genetic, can co-exist and be considered responsible for the inflammation leading to the pathogenesis of nasal polyps. Thus, high levels of various substances like inteleukins, immunoglobulins, cytokines, chemokines, tryptase, histamine, hyaluronidases and hyaluronosynthases, TNF-α, VCAM-1, etc, have been determined in nasal mucosa and nasal secretions of patients suffering chronic rhinosinusitis with nasal polyps. Recent studies demonstrated that staphylococcal enterotoxin (SAE) could induce the production of IL-5 and other cytokines that could maintain eosinophilic inflammation. Other studies showed that the possibility of nasal polyp formation could be related with the short arm of chromosome 6 and HLA system, the complement and especially TNF-α, that leads to high secretion of cytokines and massive nasal polyposis. There is also evidence of increased sodium absorption from the nasal polyp epithelium producing water retention and edema and remodeling of polyps through the action of metalloproteinases, such as MMP-9. Keywords: chronic rhinosinusitis, nasal polyps, eosinophils, cytokines. 21

2 λική φλεγμονή. Από την άλλη φαίνεται ότι ο κίνδυνος ανάπτυξης ΡΠ μπορεί να σχετίζεται με το βραχύ σκέλος του χρωμοσώματος 6 και τα HLA, το συμπλήρωμα και κυρίως τον TNF-α, που συνδέεται με αυξημένη έκκριση κυτταροκινών, που προσελκύουν τα ηωσινόφιλα, και την ανάπτυξη μαζικών ΡΠ. Υπάρχουν επίσης ενδείξεις αυξημένης απορρόφησης νατρίου από το επιθήλιο των ΡΠ, που οδηγεί σε συσσώρευση ύδατος και οίδημα. Τέλος, υπάρχει ένδειξη για ανάπλαση ιστού (remodeling) στους ΡΠ που πραγματοποιείται με την δράση διαφόρων μεταλλοπρωτεϊνασών (π.χ. MMP-9). Λέξεις κλειδιά: χρόνια ρινοκολπιτίδα, ρινικοί πολύποδες, ηωσινόφιλα, κυτταροκίνες. 1. Παθοφυσιολογία ΧΡΚ Η χρόνια ρινοκολπίτιδα (ΧΡΚ) είναι μια χρόνια φλεγμονώδης νόσος του ανώτερου αεραγωγού που διαιρείται σε δυο υποκατηγορίες, ανάλογα με την παρουσία ή όχι ρινικών πολυπόδων (ΡΠ). Χαρακτηρίζεται από διήθηση φλεγμονωδών κυττάρων, κυρίως ηωσινοφίλων (Η/Φ) ή ουδετερόφιλων, αλλά και σιτευτικών κυττάρων (mast cells), Τ-λεμφοκυττάρων, μεσολαβητών φλεγμονής, διαφόρων μορίων προσκόλλησης και μεταλλοπρωτεϊνασών. Όταν δεν συνοδεύεται από ΡΠ είναι περισσότερο ουδετεροφιλική, ενώ όταν συνυπάρχουν ΡΠ, ιδίως όταν συσχετίζεται με ευαισθησία στην ασπιρίνη, άσθμα, ή αλλεργία, είναι περισσότερο ηωσινοφιλική στην φύση της. Aνάπλαση (remodeling) του επιθηλίου όπως πλακώδη μεταπλασία, πάχυνση της βασικής μεμβράνης, εναπόθεση κολλαγόνου, υπερπλασία των βλεννογονίων αδένων και των κυπελλοειδών κυττάρων (goblet cells), είναι ευρήματα που απαντώνται και στις δυο υποομάδες της ΧΡΚ. Δυο είναι οι κύριοι, γνωστοί, παθοφυσιολογικοί μηχανισμοί που ενέχονται στην ανάπτυξη ΧΡΚ. Ο πρώτος σχετίζεται με διαταραχή της κάθαρσης του βλεννοκροσσωτού επιθηλίου, ενώ ο δεύτερος με διαταραχή του αερισμού των κόλπων. Η διαταραχή της κάθαρσης του βλεννοκροσσωτού επιθηλίου αφορά την πρωτοπαθή και δευτεροπαθή δυσκινησία των κροσσών. Η τελευταία μπορεί να οφείλεται σε: α) τοπική υποξία που προέρχεται από την απόφραξη του στομίου ενός κόλπου, β) ενσφήνωση ποσότητας βλέννας αυξημένου ιξώδους, γ) λοίμωξη και καταστροφή των βλεννογονικών φραγμών, και δ) έκθεση σε ερεθιστικούς παράγοντες, όπως η μεταβολή της θερμοκρασίας και ο καπνός. Η δραστηριότητα του βλεννοκροσσωτού επιθηλίου είναι μεγάλης σημασίας για την απομάκρυνση των μικροοργανισμών από τις παραρρίνιες κοιλότητες. Η διαταραχή αερισμού των παραρρινίων κόλπων προκύπτει όχι μόνο από την πλήρη απόφραξη του στομίου του κόλπου, αλλά και από διαταραχή της αεροδυναμικής, με ανάπτυξη αρνητικής πίεσης στο στόμιο κατά την αναπνοή. Η απόφραξη των στομίων μπορεί να οφείλεται σε βλεννογονική πάχυνση ή σε κάποια οστική ανατομική ανωμαλία ή άλλα αίτια όπως όγκοι, υπερπλασία της μέσης ρινικής κόγχης, ανωμαλίες του Εικ. 1: Μηχανικοί παράγοντες και παθολογικές καταστάσεις που συντελούν στη δημιουργία μιας ΧΡΚ. ρινικού διαφράγματος, ξένα σώματα, κλπ (Εικ.1). Οι αιτίες της απόφραξης των στομίων μπορεί να είναι αναστρέψιμες με κατάλληλη συντηρητική ή χειρουργική αντιμετώπιση. Ο καθηγητής Messerklinger 1, πρότεινε το 1967 την εξής υπόθεση: όταν υπάρχει απόφραξη του στομίου τότε ακολουθεί κατακράτηση και συσσώρευση των βλεννωδών εκκρίσεων μέσα στην κοιλότητα του κόλπου. Η ρευστότητα των στάσιμων αυτών εκκρίσεων σταδιακά μειώνεται, αποτελώντας έτσι κατάλληλο υπόστρωμα για την ανάπτυξη μικροβίων. Η απόφραξη του στομίου παρεμποδίζει τον αερισμό και την ανταλλαγή αεριών μέσα στην κοιλότητα του κόλπου. Η σταδιακή απορρόφηση του παγιδευμένου οξυγόνου στον κόλπο οδηγεί σε υποξία, που επιδεινώνει ακόμη περισσότερο την κατάσταση γιατί αυτό ευνοεί την ανάπτυξη αναερόβιων βακτηριδίων. Οι μεταβολές αυτές οδηγούν επίσης και σε δυσλειτουργία του κροσσωτού επιθηλίου. Οι λιμνάζουσες εκκρίσεις και η επιμόλυνση αυτών προκαλούν φλεγμονή και οίδημα του υποβλεννογόνιου στρώματος και του περιοστέου, που παχύνονται και επιφέρουν περαιτέρω απόφραξη των στομίων των παραρρινίων κόλπων. Ο φαύλος αυτός κύκλος, αν δεν αντιμετωπισθεί έγκαιρα, οδηγεί σε μη αναστρέψιμες βλάβες του κροσσωτού επιθηλίου και στη δημιουργία ΧΡΚ. Παρόμοια αποτελέσματα έχει και οποιαδήποτε άλλη παθολογική κατάσταση προκαλεί βλάβη στην λειτουργία του αναπνευστικού κροσσωτού επιθηλίου, όπως π.χ. η κυστική ίνωση και το σ. Kartagener. 22

3 2. Φλεγμονώδεις μηχανισμοί και κυτταρική διήθηση στην ΧΡΚ με ΡΠ Νεότερα δεδομένα σήμερα καταδεικνύουν ότι η ιστοπαθολογία του ΡΠ δεν αντιπροσωπεύει ένα απλό οίδημα του βλεννογόνου του πλαγίου ρινικού τοιχώματος, αλλά ουσιαστικά το τελικό στάδιο μιας χρόνιας φλεγμονώδους εξεργασίας του βλεννογόνου, κυρίως στην περιοχή του αγκίστρου ή της ηθμοειδούς οστεοκύστης. Τα ιστολογικά χαρακτηριστικά του φλεγμαίνοντος βλεννογόνου και τα φλεγμονώδη κύτταρα, τόσο στο εξίδρωμα των κόλπων όσο και στους ΡΠ, εξαρτώνται από την αλλεργική ή μη κατάσταση του ασθενούς. Στο υγρό των κόλπων ασθενών με ΧΡΚ χωρίς αλλεργία, τα ουδετερόφιλα είναι κυρίαρχα, μπορεί όμως να παρατηρηθεί και ένα χαμηλό ποσοστό Η/Φ, σιτευτικών κυττάρων και βασεοφιλων 2. Ανιχνεύονται επίσης υψηλά επίπεδα ισταμίνης, λευκοτριενίων C4, D4 και E4, και προσταγλανδίνης D2, που υποθέτουν μιαν ενεργοποίηση σιτευτικών κυττάρων και βασεοφίλων 3,4,5. Υψηλά επίπεδα IL-1β, ICAM-1 (Inter-Cellular Adhesion Molecule 1) και E-selectin έχουν ανιχνευθεί σε ιστούς των παραρρινίων κολπων 3 και IL-8 στις ρινικές εκκρίσεις ασθενών με ΧΡΚ6. H IL-8 είναι χημειοτακτικός παράγων για τα ουδετερόφιλα τα οποία παράγουν in vitro ουσίες, όπως οι IL-1, IL-6, IFN-γ και TNF-α (tumor necrosis factor-α), που συνεισφέρουν περαιτέρω στην χημειοταξία και την ενεργοποίηση και άλλων φλεγμονωδών κυττάρων 7, 8. Σε ασθενείς με αλλεργική ρινίτιδα και/ή άσθμα και συνοδό XΡK με ΡΠ, υπάρχει μαζική διήθηση των παραρρινίων κόλπων από Η/Φ, και εξωκυττάρια εναπόθεση της μείζονος βασικής πρωτεΐνης (MBP major basic protein) που σχετίζεται με την καταστροφή του αναπνευστικού επιθηλίου των κόλπων 9. Η σχετική αφθονία των Η/Φ και ο μικρός αριθμός των ουδετερόφιλων σε ασθενείς με ΧΡΚ με ΡΠ και συνυπάρχον άσθμα, υποθέτει ότι αυτός ο τύπος φλεγμονώδους απόκρισης μπορεί να είναι ανεξάρτητος από λοίμωξη και ίσως αντιπροσωπεύει μια αλλεργική φλεγμονή, αν και είναι πιθανό ότι και η λοίμωξη μπορεί να έχει επίδραση στην εξέλιξη της νόσου. Κλινικά, φαίνεται ότι υπάρχει ένα συνεχές φάσμα νόσου, που κυμαίνεται από μια χρόνια λοιμώδη ρινοκολπίτιδα μέχρι μια μη-λοιμώδη φλεγμονή. Η ηωσινοφιλική φλεγμονή αποτελεί σημαντικό εύρημα στην ιστοπαθολογία της ΧΡΚ με ΡΠ. Η ηωσινοφιλική συσσώρευση εντός των ΡΠ προκαλείται κυρίως από αυξημένη ενδοεπιθηλιακή μετανάστευση των Η/Φ και αυξημένο χρόνο επίβιωσής τους στους ιστούς, όπου η αυξημένη συγκέντρωση της IL-5 παίζει σημαντικό ρόλο 10,11. Η IL-5 απελευθερώνεται κυρίως από τα Τ-λεμφοκύτταρα, ανεξάρτητα από την ύπαρξη ατοπίας, και η μεγαλύτερη συγκέντρωσή της έχει βρεθεί σε ΡΠ ασθενών με μη-αλλεργικό βρογχικό άσθμα και ευαισθησία στην ασπιρίνη. Αυτές άλλωστε είναι και οι ομάδες ασθενών που είναι γνωστό ότι εμφανίζουν την μεγαλύτερη συσσώρευση Η/Φ 12. Όσον αφορά τους ασθενείς με ευαισθησία στην ασπιρίνη, έχει παρατηρηθεί επίσης μια χαμηλότερη παραγωγή PGE2. Η PGE2 έχει σημαντική αντιφλεγμονώδη δράση, συμπεριλαμβανομένης και της αναστολής διήθησης των Η/Φ. Ένα πιθανό ενδογενές έλλειμμα στην παραγωγή PGE2 μπορεί ως εκ τούτου να είναι υπεύθυνο για μια περαιτέρω αύξηση της συσσώρευσης Η/Φ σε ασθενείς με ευαισθησία στην ασπιρίνη 13. Εκτός της IL-5 αυξημένες απαντώνται επίσης οι IL-4 και IL-13, που μπορεί να παίζουν κάποιο ρόλο στην αυξημένη έκφραση του VCAM-1 (Vascular cell adhesion protein molecule 1), το οποίο οδηγεί σε περαιτέρω διήθηση από Η/Φ. Από την άλλη τα ενεργοποιημένα σιτευτικά κύτταρα απελευθερώνουν ισταμίνη και τρυπτάση, που αυξάνουν περαιτέρω την παραγωγή RANTES (Regulated on Activation Normal T Cell Expressed and Secreted) και GM-CSF (Granulocyte-macrophage colony-stimulating factor) από τα επιθηλιακά κύτταρα, οδηγώντας έτσι σε μεγαλύτερη διήθηση και επιβίωση των Η/Φ 14, 15,16. Πράγματι, αυξημένα επίπεδα τρυπτάσης και ισταμίνης άνω των ng/ml έχουν βρεθεί σε ΡΠ, ενώ έχει επίσης τεκμηριωθεί μια ισχυρή συσχέτιση μεταξύ των επιπέδων της ECP (eosinophilic cationic protein) και της ισταμίνης τρυπτάσης 16. Οι IL-4, IL-13 και TNF-α από τα σιτευτικά κύτταρα και τα Τ-λεμφοκύτταρα μπορούν επίσης να αυξήσουν την παραγωγή eotaxin από τα επιθηλιακά κύτταρα 17 καθώς και των μορίων προσκόλλησης, ICAM-1 και E-selectin 18. Οι ανοσοσφαιρίνες IgA, IgE, IgG, και IgM αυξάνονται επίσης στο υγρό και τον ιστό των ΡΠ 16 και οι συγκεντρώσεις των IgE, IL-5, eotaxin, ECP, LTC 4 /D 4 /E 4 και scd23 έχουν βρεθεί σημαντικά υψηλότερες στους ΡΠ σε σύγκριση με μη πολυποειδικό ιστο 13. H ολική δε IgE σχετίζεται στατιστικώς σημαντικά με τις IL-5, ECP, LTC 4 /D 4 /E 4 και scd23, καθώς και με τον αριθμό των Η/Φ στους ΡΠ 19. Έτσι, μπορεί να υπάρχει συσχέτιση μεταξύ των επιπέδων ολικής και ειδικής IgE και της ηωσινοφιλικής φλεγμονής στους ΡΠ, που πιθανόν παίζει κάποιο ρόλο στην παθοφυσιολογία τους, αν και μερικοί ΡΠ δεν έχουν μεγάλη συγκέντρωση Η/Φ και τα μονοπύρηνα είναι τα κυρίαρχα διηθητικά κύτταρα 16. Στην κλασσική AFRS (allergic fungal rhinosinusitis) έχει ανευρεθεί ειδική IgE έναντι του αιτιοπαθογενετικού μικροοργανισμού. Έχει επίσης παρατηρηθεί εντός των ΡΠ εξάλειψη των Β-λεμφοκυττάρων και μεγάλος αριθμός Τ-λεμφοκυττάρων με ελαφρά αύξηση των CD44+, καθώς και μια αύξηση των CD8+ έναντι των CD4+. Έχει βρεθεί επίσης υψηλή συσχέτιση μεταξύ κλινικής υποτροπής ΡΠ και ηωσινοφιλικής συσσώρευσης, ενώ δεν βρέθηκε κάποια τέτοια σχέση στα Τ- και Β-λεμφοκύτταρα, καθώς και στο συνολικό αριθμό των φλεγμονωδών κυττάρων

4 Ένας άλλος πιθανός αιτιολογικός παράγων που θα μπορούσε να παίζει κάποιο ρόλο στην φλεγμονώδη απόκριση των ΡΠ είναι και η σταφυλοκοκκική εντεροτοξίνη (SAE) που επάγει την παραγωγή IL-5 από τα Τ-λεμφοκύτταρα με αποτέλεσμα την ενεργοποίηση και την αύξηση της επιβίωσης των Η/Φ 21. Το SAE IgE Ab βρέθηκαν στο 80% των ασθενών με άσθμα και ευαισθησία στην ασπιρίνη και στο 60-80% των ασθματικών ασθενών χωρίς ευαισθησία 22. Με βάση τα ανωτέρω ευρήματα, θα μπορούσε να γίνει μια ταξινόμηση των ΡΠ βασισμένη στα κυτταρικά παθοφυσιολογικά ευρήματα και στις κλινικές παραμέτρους. Έτσι, η ηωσινοφιλική ομάδα συνιστά την μεγαλύτερη ομάδα ασθενών με ΡΠ, ενώ η ουδετεροφιλική είναι αρκετά μικρότερη, αν και υπάρχει αλληλοεπικάλυψη μεταξύ τους. Στην πρώτη ομάδα υπάρχουν αρκετοί που εκδηλώνουν άσθμα και μιαν αύξηση της ηωσινοφιλικής διήθησης, η οποία είναι ακόμη πιο έκδηλη σε ασθενείς με ευαισθησία στην ασπιρίνη. Οι SAE προκαλούν σοβαρή ηωσινοφιλία και σχετίζονται και με τις δυο ομάδες. Η ηωσινοφιλική βλεννώδης ρινοκολπίτιδα περιγράφεται ως συστηματική νόσος που προκαλείται από δυσλειτουργία του ανοσοποιητικού συστήματος και έχει επίσης ισχυρή συσχέτιση και με τις δυο ομάδες. Άλλες δυο ηωσινοφιλικές ομάδες αποτελούν η κλασσική AFRS και το σ. Churg Straus. Η κυστική ίνωση είναι μια ξεχωριστή ομάδα εντός της ουδετεροφιλικής ομάδας ΡΠ, όπως ο αντροχοανικός ΡΠ, καθώς και οι ΡΠ στα σ. Young και Kartagener. Τέλος αξίζει να σημειωθεί, όπως προκύπτει από μελέτες, ότι οι διάφορες κλινικές, ακτινολογικές και ιστολογικές αλλαγές που συμβαίνουν στα οστά των παραρρινίων κόλπων ασθενών με ΧΡΚ και ΡΠ, μπορεί να παίζουν ενεργό ρόλο στην εξέλιξη της νόσου, καθώς και ότι η φλεγμονή που σχετίζεται με XΡK μπορεί να επεκταθεί μέσω του Haversian συστήματος εντός του οστού 23,24. Σε μια μελέτη φάνηκε ότι ο ρυθμός του οστικού μεταβολισμού σε ΧΡΚ ήταν παρόμοιος με αυτόν που φαίνεται στην οστεομυελίτιδα Νεότερα δεδομένα με βάση την γενετική και την μοριακή βιολογία Σήμερα οι μοριακές βιολογικές διεργασίες που λαμβάνουν χώρα κατά την ανάπτυξη των ΡΠ αναθεωρούνται υπό το πρίσμα νέων πληροφοριών, όσον αφορά την γενετική προδιάθεση στον σχηματισμό της ΧΡΚ με ΡΠ 25. Έτσι, ο σχετικός κίνδυνος ανάπτυξης ΡΠ μπορεί να σχετίζεται με το βραχύ σκέλος του χρωμοσώματος 6, όπου βρίσκονται τα HLA αντιγόνα, τις πρωτεΐνες θερμικού σόκ (heat shock proteins), μερικές πρωτεΐνες του συμπληρώματος, και κυρίως τον TNF-α Γενετική προδιάθεση και σταφυλοκοκκικές εντεροτοξίνες ως προδιαθεσικοί παράγοντες στην ανάπτυξη ΧΡΚ με ΡΠ. Πρόσφατες μελέτες έχουν προτείνει ότι ο Staph. aureus εκκρίνει εντεροτοξίνες που μπορεί να λειτουργούν ως υπεραντιγόνα και να αυξάνουν την έκφραση της περιοχής Vβ των Τ-λεμφοκυττάρων στην ΧΡΚ με ΡΠ 27,28,29. Σε πολλές κλινικές καταστάσεις στις οποίες ο Staph. aureus είναι παρών, όπως η οξεία και η ετησία αλλεργική ρινίτιδα, η ατοπική δερματίτιδα και το άσθμα, μπορεί να συμβεί μια ειδική αλλεργική αντίδραση έναντι αυτών των εντεροτοξινών, έχοντας σαν αποτέλεσμα την παραγωγή μιας ειδικής IgE. Οι εξωτοξίνες του Staph. aureus και η ειδική IgE έναντι αυτών, φαίνεται να είναι δυο ανεξάρτητοι ανοσολογικοί μηχανισμοί που μπορούν να αυξήσουν τον ρόλο των λεμφοκυττάρων και τους διαβιβαστές της φλεγμονής στο πλάγιο ρινικό τοίχωμα 27. Μελέτες έχουν δείξει ότι σε ασθενείς με ΧΡΚ με ΡΠ, υπάρχει ένας υποδοχέας των T λεμφοκυττάρων και ότι μια ειδική εξωτοξίνη συσχετίζεται με την κατάλληλη V β περιοχή του υποδοχέα αυτού (TCR) στο πλάγιο ρινικό τοίχωμα 30. Έτσι τουλάχιστον δυο διακριτοί μηχανισμοί, ένας γενετικός και ένας ανοσολογικός, μπορεί να συνυπάρχουν στο πλάγιο ρινικό τοίχωμα κ αι να είναι υπεύθυνοι για την ανάπτυξη και διατήρηση της φλεγμονής που οδηγεί στην παθογένεση των ΡΠ. Επιπλέον, έχει παρατηρηθεί ότι υπάρχει και in vivo παρουσία εξωτοξίνης στην βλέννα πλησίον των ΡΠ. Μελέτη έχει καταδείξει ότι το αλλήλιο Α σε έναν απλό νουκλεοτιδικό πολυμορφισμό (SNP) που εντοπίζεται στον TNF-α (rs ), έχει στατιστικώς σημαντική διαφορά σε ασθενείς με ΡΠ έναντι της ομάδας ελέγχου χωρίς ΡΠ, 18,6% και 11,5%, αντίστοιχα. Η πιθανότητα αυξάνει σχεδόν 2 φορές στους ΡΠ, δεδομένου τουλάχιστον ενός αντιγράφου του αλληλίου Α στο SNP, που εντοπίζεται στην θέση 308 στην περιοχή του εκκινητή του γονιδιου του TNF-α στο χρωμοσωμα Στην μελέτη αυτή όλοι οι άλλοι πολυμορφισμοί των γονιδίων των κυτταροκινών, φλεγμονωδών και μη, καθώς και των χημειοκινών, δεν ανέδειξαν στατιστικώς σημαντικές διαφορές μεταξύ της ομάδας των ΡΠ και της ομάδας ελέγχου. Το συμπέρασμα της μελέτης αυτής ήταν ότι ο TNF-α 308, ένας απλός νουκλεοτιδικός πολυμορφισμός (SNP), στην θέση του εκκινητή του γονιδίου της κυτταροκίνης, σχετίζεται με αυξημένες πιθανότητες ανάπτυξης μαζικών ΡΠ. Τελικά, το αλλήλιο Α σε αυτήν την θέση του TNF-α γονιδίου σχετίζεται με αυξημένη μεταγραφή της πρωτεΐνης TNF-α. Ο TNF-α είναι ένας δυνητικός ανοσοδιαβιβαστής και μια προφλεγμονώδης κυτταροκίνη, που εμπλέκεται στην παθογένεση μεγάλου αριθμού νόσων όπως, περιοδοντίτιδα, φλεγμονώδης νόσος του εντέρου, καρκίνος, σήψη, ημικρανία χωρίς αύρα, και ανεπάρκεια πολλαπλών οργάνων. 24

5 3.2. Κυτταροκίνες στο πλάγιο ρινικό τοίχωμα: η δράση του TNF-α και ο ρόλος του υαλουρονικού οξέος Όπως προαναφέρθηκε, από μελέτες έχει δειχθεί ότι μόρια όπως: IL-1β, RANTES, eotaxin, TNF-α και VCAM-1 είναι παρόντα στους περισσοτέρους ΡΠ, π.χ. στο επιθήλιο, ενδοθήλιο, ινοβλάστες, μακροφάγα, λεμφοκύτταρα και κυρίως στα Η/Φ 25. Η έκφρασή τους παρατηρείται τόσο στο επίπεδο του mrna όσο και στο επίπεδο της πρωτεΐνης. Πρόσφατες ανακαλύψεις της μοριακής βιολογίας για τις κυτταροκίνες έχουν ρίξει φως στον μηχανισμό με τον οποίο αυτοί οι φλεγμονώδεις διαβιβαστές δίνουν γένεση στα κλασσικά ιστοπαθολογικά ευρήματα της βασικής μεμβράνης (lamina propria) των ΡΠ, κυρίως την λεμφοκυττάρωση, την ηωσινοφιλία και το οίδημα. O TNF-α παράγεται κυρίως, αλλά όχι αποκλειστικά, από τα μακροφάγα και τα Τ λεμφοκυτταρα 32. Αρχικά αναγνωρίσθηκε για την κυτταροτοξική και την αντινεοπλασματική δράση του, και σήμερα είναι τεκμηριωμένο ότι παίζει σημαντικό ρολό σε ποικιλία ανοσολογικών εξεργασιών, όπως η φλεγμονή, η δευτεροπαθής ανάπτυξη των λεμφικών οργάνων και ο έλεγχος των ενδοκυττάριων παθογόνων 33. Εικ. 2: Δομή του ανθρώπινου μείζονος συμπλέγματος ιστοσυμβατότη-τας στο βραχύ σκέλος του χρωμοσώματος 6. Η θέση του TNF βρίσκεται ανάμεσα στα γονίδια της ανοσοαπόκρισης. O TNF-α βρίσκεται στην τάξη ΙΙΙ της περιοχής του ανθρωπίνου συμπλέγματος μείζονος ιστοσυμβατότητας, στο βραχύ σκέλος του χρωμοσώματος 6. Εντοπίζεται ανάμεσα στα γονίδια που περιλαμβάνουν τους HLA-A, B και C τόπους (τάξη Ι) και HLA DR, DQ, και DP τόπους (τάξη ΙΙ), τα οποία συλλογικά αναφέρονται ως γονίδια της ανοσοαπόκρισης. Αυτά τα γονίδια, καθώς και αλλά προφλεγμονώδη γονίδια, είναι στενά συνδεδεμένα και συνήθως κληρονομούνται μαζί από γενιά σε γενιά, δηλαδή από τον γονέα στο παιδί. Έτσι εξηγείται και η γενετική προδιάθεση για παθήσεις όπως η αλλεργική ρινίτιδα, το άσθμα και οι ΡΠ (Εικ. 2). Ο TNF-α αυξάνει την έκφραση των VCAM-1 και NF-κβ στους ινοβλάστες των ΡΠ 34,35. Οι ρινικοί ινοβλάστες παράγουν VCAM-1 και η παραγωγή του αυξάνεται κατόπιν διέγερσης από τον TNF-α, ενώ η έκφραση του μορίου αυτού επάγεται μέσω του NF-κβ. Αυτά τα ευρήματα μπορεί να παρέχουν και μια λογική εξήγηση για την χρήση των NF-κβ αναστολέων ως θεραπεία της ρινικής φλεγμονής 36,37. Η γνώση μας για την κυκλοφορία των λεμφοκυττάρων και των Η/Φ στο ρινικό επιθήλιο από την κυκλοφορία του αίματος, σχετίζεται με τους υποδοχείς αυτών των δυο κυττάρων, καθώς και τους ανταγωνιστές υποδοχείς τους (counterreceptors) στην επιφάνεια των ενδοθηλιακών φλεβιδίων της βασικής μεμβράνης του πλαγίου ρινικού τοιχώματος. Ο υποδοχέας στην επιφάνεια των λεμφοκυττάρων και των Η/Φ, που μεταναστεύει στους ανταγωνιστές υποδοχείς και τα ενδοθηλιακά φλεβίδια, έχει τεκμηριωθεί ότι είναι το VLA 4 (very late antigen), είτε το α-4, β-1 ή το α-4, β-7. Από μελέτες φαίνεται ότι και το VCAM-1 στο ενδοθήλιο των ΡΠ και το VLA 4 στην επιφάνεια των Η/Φ, είναι παρόντα στους ΡΠ 24. Συμπερασματικά, η αυξημένη μεταγραφή του TNF-α στα κύτταρα των ΡΠ όχι μόνο αυξάνει τις ιντεγρίνες (integrins) στην επιφάνεια των Η/Φ και των λεμφοκυττάρων στον ιστό των ΡΠ, αλλά επίσης αυξάνει τον ανταγωνιστή υποδοχέα VCAM-1 στο ενδοθήλιο. Αυτή η αλληλεπίδραση υποδοχέα-ανταγωνιστή οδηγεί τελικά τα Η/Φ και τα λεμφοκύτταρα στους ΡΠ. Τα Η/Φ που έχουν συσσωρευθεί εντός των ΡΠ μπορούν επίσης να συνθέτουν TNF-α 38. Μάλιστα σε μια μελέτη των Finnoto και συν., ανιχνεύθηκε ένα σήμα ειδικό για το TNF-α mrna στα Η/Φ του ΡΠ 39. Έτσι, μπορεί να συμβεί μια ενδογενής αύξηση των Η/Φ στους ΡΠ. Τα Η/Φ τα οποία φθάνουν στον ΡΠ μπορεί να συνθέτουν TNF-α, που με την σειρά του επιστρατεύει κι αλλά Η/Φ και έτσι μια χρόνια φλεγμονώδης διαταραχή, στην οποία κυριαρχούν τα Η/Φ και τα λεμφοκύτταρα, αναδύεται στην ΧΡΚ με ΡΠ. Τελικά, ο TNF-α μπορεί να αυξήσει την έκκριση των χημειοκινών που ελκύουν τα Η/Φ στον βλεννογόνο του ΡΠ. Ο TNF-α αυξάνει όχι μόνο την έκκριση της εοταξίνης, αλλά επίσης και την έκφραση του RANTES από τους ινοβλάστες του ΡΠ 40, 41. Πρόσφατες μελέτες εξαλλου 42,43, έχουν δείξει την παρουσία 3 διαφορετικών ισομορφιών υαλουρονιδασών (Hyal-1, Hyal-2 και PH-20), αλλά και υαλουρονοσυνθασών (HAS-2, και -3), που διασπούν ή συνθέτουν αντίστοιχα το υαλουρονικό οξύ, σε διαφορετικές συγκεντρώσεις ανάμεσα στους ΡΠ και τον φυσιολογικό ρινικό βλεννογόνο, προτείνοντας έτσι ένα σημαντικό ρόλο του υαλουρονικού οξέος στην παθοφυσιολογία των ΡΠ. 4. Οι αλλαγές στην ηλεκτροφυσιολογία του ρινικού επιθηλιακού κυττάρου και στους διαύλους Νατρίου Οι φλεγμονώδεις μεσολαβητές μπορεί να έχουν κάποια επίδραση στην ρύθμιση της μεταφοράς ιόντων στο επιθήλιο του ΡΠ. Ο ηωσινοφιλικός μεσολαβητής, η μείζων βασική πρωτεΐνη (MBP), θα μπορούσε να έχει κάποια δράση στην μετακίνη- 25

6 ση του νερού εντός του κυττάρου και ακολούθως στο διάμεσο ιστό προκαλώντας οίδημα, που αποτελεί ένα από τα χαρακτηριστικότερα ευρήματα των ΡΠ44. Η MBP έχει σημαντική δράση στην ροή του νατρίου, αυξάνοντας την συγκέντρωσή του στο εσωτερικό του επιθηλιακού κυττάρου του ρινικού βλεννογόνου. Επίσης, καταστέλλει την παραγωγή βλέννας από τον αεραγωγό, ενώ είναι γνωστό ότι η ηωσινοφιλική κατιονική πρωτεΐνη (ECP) κάνει το αντίθετο 45. Eνδιαφέρον παρουσιάζει, υπό την έννοια μιας δυνητικής μελλοντικής θεραπείας για την αντιμετώπιση του οιδηματώδους ρινικού βλεννογόνου και των ΡΠ, η δράση της αμιλορίδης ή της φουροσεμίδης που μπλοκάρουν τους διαύλους νατρίου και την μετακίνηση νερού από και προς τον ρινικό βλεννογόνο. Η χρήση των ουσιών αυτών ως τοπικών ρινικών σκευασμάτων θα μπορούσε έτσι να μειώσει το κυτταρικό και υποκυτταρικό οίδημα στον βλεννογόνο του ΡΠ 46. Συμπερασματικά, το επιθήλιο του ΡΠ εμφανίζει αυξημένη απορρόφηση νατρίου, κυρίως λόγω αυξημένου αριθμού ανοικτών διαύλων νατρίου. Αυτά τα αποτελέσματα είναι σύμφωνα με την υπόθεση ότι η αυξημένη επιθηλιακή απορρόφηση υγρών συνεισφέρει στην ανάπτυξη ΡΠ. 5. Ανάπλαση (Remodeling) στην ΧΡΚ με ΡΠ. Ανάπλαση (remodeling) ορίζεται η διεξεργασία εκείνη που οδηγεί σε προσωρινές ή μόνιμες αλλαγές στην αρχιτεκτονική των ιστών και περιλαμβάνει καταστροφή ιστικών δομών, όπως οι βασικές μεμβράνες και το διάμεσο στρώμα, καθώς και την αποκατάστασή τους. Στην ΧΡΚ, υπάρχει βλάβη του αναπνευστικού επιθηλίου, πλακώδης μεταπλασία, καταστροφή των κροσσών, αύξηση των μικρολαχνωτών (microvillus) κυττάρων και των βλεννογόνιων αδένων, καθώς και υπερπλασία των κυπελλοειδών κυττάρων. Παραταύτα, η επιθηλιακή απόρριψη (shedding), που είναι χαρακτηριστική του άσθματος, δεν παρατηρείται στο ιγμόρειο άντρο. Η πάχυνση της βασικής μεμβράνης στην ΧΡΚ είναι το αποτέλεσμα μιας ισχυρής απόκρισης του ινώδους συνδετικού ιστού, που χαρακτηρίζεται από έντονη συσσώρευση ινοσυνδετίνης και κολλαγόνου τύπου Ι, ΙΙΙ και V 47. Στην ΧΡΚ υπάρχει πάχυνση του βλεννογόνου του ιγμόρειου και ο μέσος ρυθμός της υποεπιθηλιακής εναπόθεσης κολλαγόνου είναι σημαντικά υψηλότερος σε σχέση με μια ομάδα ελέγχου, αν και η κλινική συσχέτιση αυτής της εναπόθεσης παραμένει ασαφής 48. Παρατηρείται επίσης μια αύξηση στα υποβλεννογόνια λοβώδη (acinar) κύτταρα και σ αυτήν μπορεί να οφείλεται η υπερέκκριση βλέννας που παρατηρείται στην ΧΡΚ, ενώ και η έκφραση του EGF-R (epidermal growth factor-receptor) είναι αυξημένη στα υποβλεν-νογόνια αδενικά κύτταρα τέτοιων ασθενών, καταδεικνύοντας έτσι ότι οι EGF και EGF-R μπορεί να ρυθμίζουν τoν πολλαπλασιασμό των υποβλεννογόνιων αδενικών κυττάρων 49. Υπάρχει ένδειξη για ανάπλαση (remodeling) στους ΡΠ με πάχυνση της βασικής μεμβράνης και ιστική αποδόμηση. Οι μεταλλοπρωτεϊνάσες του εξωκυττάριου χώρου (MMPs) είναι επίσης γνωστό ότι παίζουν σημαντικό ρόλο στην κυτταρική μετανάστευση, στο οίδημα και την αποδόμηση της εξωκυττάριας ουσίας. Πρόσφατη μελέτη έδειξε αύξηση της MMP-9 σε ΡΠ, με σχετικά χαμηλά επίπεδα των ιστικών αναστολέων των μεταλλοπρωτεϊνασών-1 και -2 (TIMP-1 και -2, tissue inhibitor of metalloproteinases) 50, ενώ σε άλλη μελέτη, τα επίπεδα της MMP-9 βρέθηκε να συσχετίζονται καλά με τα επίπεδα της ECP και της τρυπτάσης 16. Επιπλέον, τα σιτευτικά κύτταρα από μόνα τους εκφράζουν MMP-9, ενώ έχει βρεθεί ότι η τρυπτάση και η χυμάση τους θα μπορούσαν να αυξήσουν την παραγωγή MMP-9 από τα επιθηλιακά κύτταρα του ΡΠ, προτείνοντας έτσι έναν σημαντικό ρόλο για τα σιτευτικά κύτταρα, που όχι μόνο μπορούν να επάγουν την ηωσινοφιλική διήθηση, αλλά και την αποδόμηση της ECP στους ΡΠ. Σημαντικότερο πάντως είναι το γεγονός ότι, φλεγμονώδη κύτταρα θετικά για MMP-9 εντοπίζονται γύρω και εντός των ΡΠ, υπονοώντας τον άμεσο ρόλο τους στην αποικοδόμηση της εξωκυττάριας ουσίας. Έτσι, η MΜP-9 μπορεί να βοηθά τα φλεγμονώδη αυτά κύτταρα να μεταναστεύουν εντός της εξωκυττάριας ουσίας και να απελευθερώνουν τα ένζυμά τους δημιουργώντας ψευδοκύστεις γύρω από αυτά, οι οποίες μπορούν προοδευτικά να γεμίζουν με ιστικά υγρά, όπως πρωτεΐνες του πλάσματος και κυρίως αλβουμίνη. Με in vitro μελέτες έχει δειχθεί ότι για τη μετανάστευση των Η/Φ δια μέσω της βασικής μεμβράνης απαιτείται η δράση της ΜΜΡ Τα φλεγμονώδη κύτταρα που εκφράζουν MMP-9 είναι κυρίως μονοπύρηνα, όπως π.χ. τα σιτευτικά κύτταρα, ή ακόμα και πολυμορφο-πύρηνα. Η MMP-7 (ματριλυσίνη) που μπορεί να αποικοδομήσει την ινοσυνδετίνη, την λαμινίνη, την αγγρικάνη και την ελαστίνη, μπορεί επίσης να διεγείρει την έκφραση της MMP-9, και βρίσκεται και αυτή αυξημένη στους ΡΠ 52. Αποικοδομώντας αρκετά συστατικά της βασικής μεμβράνης, η MMP-9 μπορεί επίσης να αυξήσει την αγγειακή διαπερατότητα, οδηγώντας σε οίδημα του αεραγωγού και μετανάστευση των φλεγμονωδών κυττάρων, ενώ μπορεί ακόμη να διευκολύνει την μετανάστευση των επι- και ενδοθηλιακών κυττάρων που παρατηρείται κατά την διάρκεια της ανάπτυξης των ΡΠ. Έτσι η MMP-9 στους ΡΠ μπορεί να παίζει έναν ρόλο κλειδί όσον αφορά την ανάπλαση του ανώτερου αεραγωγού. Από μελέτες έχει φανεί ότι μια αύξηση των επιπέδων του TGF-β στους ΡΠ μπορεί να συμβάλλει στην ίνωση του στρώματος που παρατηρείται σε αυτούς. Επίσης, ο TGF-β μπορεί να αυξήσει την ηωσινοφιλική φλεγμονή, ενισχύοντας την IL-4 και την LPS (lipopolysaccharide)-επαγομένη παραγωγή eotaxin και VEGF (vascular endothelial growth factor) στους ινοβλάστες των ΡΠ, που αποτελούν σημαντικούς παράγοντες αγγειογένεσης και οιδήμα-τος 53,54. Είναι επίσης τεκμηριωμέ- 26

7 νο ότι στους ΡΠ έχει παρατηρηθεί μια αύξηση των βλεννογόνιων αδένων, αυξημένη αγγειοβρίθεια, αύξηση των α-sma+ μυοϊνοβλαστών, εναπόθεση κολλαγόνου τύπου Ι, ΙΙΙ και V, καθώς και αύξηση των προϊνωτικών (profibrotic) κυτταροκινών, όπως GM-CSF, TGF-β, PDGF, FGF, VEGF, EGF και KGF. Οι μυοϊνοβλάστες αποτελούν μείζονα πηγή κολλαγονούχων και μη-συστατικών του εξωκυττάριου χώρου και μπορεί να εμπλέκονται στην ανάπτυξη ΡΠ προκαλώντας την συσσώρευση εξωκυττάριας ουσίας (ECM) 53. Λαμβάνοντας υπόψιν όλα αυτά, γίνεται κατανοητό ότι τα σιτευτικά κύτταρα και οι ανωτέρω παράγοντες μπορεί να συμβάλλουν στην ανάπτυξη των ΡΠ και την ανάπλαση, που πιθανόν τελικά να αντιπροσωπεύει κάποιο επακόλουθο της χρονιάς φλεγμονής. ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ 1. Messerklinger W. On the drainage of human paranasal sinuses under normal and pathologic conditions, 2. The frontal sinus and its evacuation system. Monatsschr Ohrenheilkd Laryngorhinol 1967;101: Bachert C, VanCauwenberge PB. Inflammatory mechanisms in chronic sinusitis. Acta Otorhinolaryngol Belg 1997;51: Georgitis JW, Matthews BL, Stone B. Chronic sinusitis: characterization of cellular influx and inflammatory mediators in sinus lavage. Int Arch Allergy Immunol 1995;106: Lund VJ, Henderson B, Song Y. Involvement of cytokines and vascular adhesion molecules in the pathophysiology of fronto-ethmoidal mucoceles. Acta Otolaryngol (Stockh) 1993;13: , 5. Suzuki H, Takahashi Y, Wataya H et al. Mechanism of neutrophil recruitment induced by IL-8 in chronic sinusitis. J Allergy Clin Immunol 1996;98: Tokushige E, Itoh K, Ushikai M, Katahira S, Fukuda K Localization of IL-1 beta mrna and cell adhesion molecules in the maxillary sinus mucosa of patients with chronic sinusitis. Laryngoscope 1994;104: Bazzoni F, Cassatella MA, Rossi F, Ceska M, Dewald B, Bagglioni M Phagocytosing neutrophils produce and release high amounts of NAP-1/ IL-8. J Exp Med 1991;173: Dubravec DB, Spriggs DR, Mannick JA, Rodrick ML Circulating human peripheral blood granulocytes synthesize and secrete tumor necrosis factor a. Proc Natl Acad Sci USA 1990;87: Hisamatsu K, Ganbo T, Nakazawa T et al Cytotoxicity of human eosinophil granule major basic protein to human nasal sinus mucosa in vitro. J Allergy Clin Immunol 1990;86: Ferguson BJ. Eosinophilic mucin rhinosinusitis: a distinct clinicopathological entity. Laryngoscope 2000;110: Kowalski ML, Pawliczack R, Wozniak J et al. Differential metabolism of arachidonic acid in nasal polyp epithelial cells cultured from aspirin-sensitive and aspirin-tolerant patients. Am J Respir Crit Care Med 2000;161: Bachert C, Gevaert P, Holtappels G, Johansson SG, Van Cauwenberge P. Total and specific IgE in nasal polyps are related to local eosinophilic inflammation. J Allergy Clin Immunol 2001;107: Perez-Novo CA, Watelet, JB, Claeys C, Van Cauwenberge P, Bachert C. Prostaglandin, leukotriene, and lipoxin balance in chronic rhinosinusitis with and without nasal polyposis. J Allergy Clin Immunol 2005;115: Hamilos DL, Leung DYM, Wood R, Cunningham L, Bean DK, Yasruel S, Schotman E, Hamid Q. Evidence for distinct cytokine expression in allergic versus nonallergic sinusitis. J Allergy Clin Immunol 1995;96: Hamilos DL, Leung DYM, Huston DP, Kamil A, Wood R, Hamid Q GM- CSF, IL-5 and RANTES immunoreactivity and mrna expression in chronic hyperplastic sinusitis with nasal polyposis (NP). Clin Exp Allergy 1998; 28: Min YG, Lee CH, Rhee CS, Hong SK, Kwon SH. Increased expression of IL-4, IL-5, IFN-gamma, IL-6, IL-8 and TGF-beta mrnas in maxillary mucosa of patients with chronic sinusitis. Am J Rhinol 1999;13: Nonaka M, Pawankar R, Saji F, Yagi T. Distinct expression of RANTES and GM-CSF by lipopolysaccharide in human nasal fibroblasts but not in other airway fibroblasts. Int Arch Allergy Imunol 1999;119: Harlin SL, Ansel DG, Lane SR, et al. A clinical and pathologic study of chronic sinusitis: the role of the eosinophil. J Allergy Clin Immunol 1988;81: Van Zele T, Gevaert P, Watelet JB et al. Staphylococcus aureus colonization and IgE antibody formation to enterotoxins is increased in nasal polyposis. J Allergy Clin Immunol 2004;114: Stewart AE, Hunsaker DH. Fungus-specific IgG and IgE in allergic fungal rhinosinusitis. Otolaryngol Head Neck Surg 2002;127: Sanchez-Segura A, Brieva JA, Rodiguez C. T lymphocytes that infiltrate nasal polyps have a specialized phenotype and produce a mixed TH1/TH2 pattern of cytokines. J Allergy Clin Immunol 1998;102: Perez-Novo CA, Kowalski ML, Kuna P, Ptasinska A, Holtappels G, Van Cauwenberge P, Gevaert P, Johansson S, Bachert C Aspirin sensitivity and IgE antibodies to Staphylococcus aureus enterotoxins in nasal polyposis: studies on the relationship. Int Arch Allergy Immunol 2004;133: Kennedy DW. Two cases of Aspergillus sinusitis with bone destruction. Auris Nasus Larynx 2003;30(suppl):S Khalid AN, Hunt J, Perloff JR, Kennedy DW The role of bone in chronic rhinosisnusistis. Laryngoscope 2002;112: Bernstein JM. The molecular biology of nasal polyposis. Curr Allergy Asthma Rep 2001;1: Shaw BE, Moldonado H, Madrigal JA, Smith C, Petronzelli F, Mayor MP, Potter MN, Bodmer JG, Marsh SG. Polymorphisms in the TNF-α gene promoter region show evidence of strong linkage disequilibrium with HLA and are associated with HLA and are associated with delayed neutrophil engraftment in unrelated donor hematopoietic stem cell transplantation. J Tissue Antigens 2004;63: Bernstein JM, Ballow M, Schlievert PM, Rich G, Allen C, Dryja DA. Superantigen hypothesis for the pathogenesis of chronic hyperplastic sinusitis with massive nasal polyposis. Am J Rhinol 2003;17: Conley DB, Tripathi A, Seiberling KA, Schleimer RP, Suh LA, Harris K, Paniagua MC, Grammer LC, Kern RC. Superantigens and chronic rhinosinusitis: skewing of T-cell receptor Vβ distributions in polyp-derived CD4+ and CD8+ T cells. Am J Rhinol 2006;20: Wang M, Shi P, Chen B, Zhang H, Gian J, Chen X, Wang Z, Zhang D. The role of superantigens in chronic rhinosinusitis with nasal polyps. ORL J Otorhinolaryngol Relat Spec 2008;70: Rossi RE, Monasterolo G. Prevalence of serum IgE antibodies to the Staphylococcus aureus enterotoxins (SAE, SEB, SEC, SED TSST-1) in patients with persistent allergic rhinitis. Int Arch Allergy Immunol 2004; 133: Freezor RJ, Moldawer LL. Genetic polymorphisms, functional genomics and the host inflammatory response to injury and inflammation. Nestle Nutr Workshop Ser Clin Perform Programme 2003;8: Lieu EZ, Lock JG, Hammond LA, LaGruta NL, Stow JL, Gleeson PA. A trans-golgi network golgin is required for the regulated secretion of TNF and activated macrophages in vivo. Proc Natl Acad Sci USA 2008;105: Tracey D, Klaresko GL, Sasso EH, Salfeld GG, Gak PP. Tumor necrosis factor antagonist mechanisms of action: a comprehensive review. Pharmacol Ther 2008;117: Hamilos DL, Leung DY, Wood R, Bean DK, Song YL, Schotman E, Hamid Q.Eosinophil infiltration in non allergic chronic hyperplastic sinusitis with nasal polyposis (CHS/NP) is associated with endothelial VCAM-1 upregulation and expression of TNF-a. Am J Respir Cell Mol Biol 1996;15: Ohori J, Ushikai M, Sun D, Nishimoto K, Sagara Y, Fukuiwa T, Matsune S, Kurono Y. TNF-α upregulates VCAM-1 and NF-κβ in fibroblasts from nasal polyps. Auris Nasus Larynx 2007;34: Sawa Y, Sugimoto Y, Ueki T, Ishikawa H, Sato A, Nagato T, Yoshida S. Effects of TNF-alpha on leukocyte adhesion molecule expressions in cultured human lymphtic endothelium J Histochem 2007;55: Warfel JM, D Agnillo F. Anthrax lethal toxin enhances TNF-induced endothelial VCAM-1 expression via an IFN regulatory factor-1-dependent mechanism J Immunol 2008;180; Liu LY, Bates ME, Jarjour NN, Busse WW, Bertics PJ, Kelly EA. Generation of TH1 and TH2 chemokines by human eosinophils: evidence for a critical role of TNF-α. J Immunol 2007;179: Finnoto S, Ohno I, Marshall JS, Gauldie J, Denbeurg JA, Dolovich J, Clark DA, Jordana M. TNF-α production by eosinophils in upper airways inflammation (nasal polyposis) J Immunol 1994;153: Sajai F, Nonaka M, Pawankar R. Expression of RANTES by IL-1β and TNF-α stimulated nasal polyp fibroblasts. Auris Nasus Larynx 2000;27:

8 41. Yoshifuku K, Matsune S, Ohori J, Sagara Y, Fukuwa T, Kurono Y. IL-4 and TNF-α increases the secretion of eotaxin from cultured fibroblasts of nasal polyps with eosinophil infiltration. Rhinology 2007;45: Hatziri Α, Vynios DH, Panogeorgou T, Bouga H, Triantaphyllidou IE, Naxakis SS, Stathas T, Aletras AJ, Kourousis C, Mastronikolis NS. Presence of hyaluronidase isoforms in nasal polyps (accepted for publication in Eur Rev Med Pharm Sci) 43. Triantaphyllidou IE, Tserbini E, Hatziri A, Filou S, PanogeorgouT, Mastronikolis NS, Naxakis S, Goumas PD, Vynios DH. Hyaluronidases and hyaluronan synthases in nasal polyps. 3rd FEBS Advanced Lecture Course: Matrix Pathobiology, Signaling and Molecular Targets, P55: p.122 (abstract book), September 2-7, 2011, Greece. 44. Bernstein JM, Yankaskas JR. Increased ion transport in cultured nasal polyp epithelial cells. Arch Otolaryngol Head Neck Surg 1994;120: Lundegren JD, Davey RT, Lundegren B, Mullol J, Marom Z, Logun C, Baraniuk J, Kaliner MA, Shelhamer JH. Eosinophil cationic protein stimulates and major basic protein inhibits airway mucus secretion. J Allergy Clin Immunol 1991;87: Passali D, Bernstein JM, Passali FM, Damiani V, Passali GC, Bellussi L. Treatment of recurrent chronic hyperplastic sinusitis with nasal polyposis. Arch Otolaryngol Head Neck Surg 2003;129: Sobol SE, Fukakusa M, Christodoulopoulos P, et al. Inflammation and remodeling of the sinus mucosa in children and adults with chronic sinusitis. Laryngoscope 2003;113: Chetta A, Foresi A, Del Donno M, Bertorelli G, Pesci A, Olivieri D. Airways remodeling is a distinctive feature of asthma and is related to severity of disease. Chest 1997;111: Bachert C, Gevaert P, Holtappels G, Cuvelier C, Van Cauwenberge P. Nasal polyposis: from cytokines to growth. Am J Rhinology 2000;14: Pawankar R, Watanabe S, Nonaka M, Ozu C, Aida M, Yagi T. Differential expression of matrix metalloproteinase 2 and 9 in the allergic nasal mucosa and nasal polyps. J Allergy Clin Immunol 2004;114: Okada S, Kita H, George TJ, Gleich GJ, Leiferman KM. Migration of eosinophils through basement membrane componets in vitro: role of matrix metalloproteinase-9. Am J Respir Cell Mol Biol 1997;17: Watelet JB, Bachert C, Claeys C, Van Cauwenberge P. Matrix metalloproteinases MMP-7, MMP-9 and their tissue inhibitor TIMP-1: expression in chronic sinusitis vs nasal polyposis. Allergy 2004;59: Nonaka M, Pawankar R, Fukumoto A, Ogihara N, Sakanushi A, Yagi T. Induction of eotaxin production by interleukin-4, interleukin-13 and lipopolysaccharide by nasal fibroblasts. Clin Exp Allergy 2004;34: Nonaka M, Pawankar R, Fukumoto A, Yagi T. Synergistic induction of eotaxin in fibroblasts by IL-4 and LPS: modulation by TGF-β. J Allergy Clin Immunol 2002;109:S38. 28

Παρουσίαση περιστατικού: Φαρμακευτική πολυπεκτομή με μακροχρόνια λήψη μοντελουκάστης.

Παρουσίαση περιστατικού: Φαρμακευτική πολυπεκτομή με μακροχρόνια λήψη μοντελουκάστης. Ε Ν Δ Ι Α Φ Ε Ρ Ο Υ ΣΑ Π Ε Ρ Ι Π Τ Ω ΣΗ / C A S E R E P O RT Παρουσίαση περιστατικού: Φαρμακευτική πολυπεκτομή με μακροχρόνια λήψη μοντελουκάστης. Nasal polyposis near total remission after long term treatment

Διαβάστε περισσότερα

Σοβαρό άσθμα: φλεγμονή

Σοβαρό άσθμα: φλεγμονή Ειδικά Άρθρα για το Άσθμα Σοβαρό άσθμα: φλεγμονή Νικολέττα Ροβίνα 1, Simonetta Baraldo 2, Marina Saetta 2 1 1 η Πανεπιστημιακή Πνευμονολογική Κλινική, ΓΝΝΘΑ «Η Σωτηρία» Ιατρική Σχολή, Εθνικό Καποδιστριακό

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΙΚΤΕΣ ΦΛΕΓΜΟΝΗΣ ΣΕ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΜΕ ΜΗ ΑΛΛΕΡΓΙΚΟ ΣΟΒΑΡΟ ΒΡΟΓΧΙΚΟ ΑΣΘΜΑ

ΔΕΙΚΤΕΣ ΦΛΕΓΜΟΝΗΣ ΣΕ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΜΕ ΜΗ ΑΛΛΕΡΓΙΚΟ ΣΟΒΑΡΟ ΒΡΟΓΧΙΚΟ ΑΣΘΜΑ ΔΕΙΚΤΕΣ ΦΛΕΓΜΟΝΗΣ ΣΕ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΜΕ ΜΗ ΑΛΛΕΡΓΙΚΟ ΣΟΒΑΡΟ ΒΡΟΓΧΙΚΟ ΑΣΘΜΑ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΚΑΤΣΑΟΥΝΟΥ ΛΕΚΤΟΡΑΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ ΜΟΝΑΔΑ ΠΝΕΥΜΟΝΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΗΣ ΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑΣ- Κ.Ε.Θ. ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΣΟΒΑΡΟ ΑΣΘΜΑ ΚΑΙ ΡΙΝΙΤΙΔΑ «ΩΡΛ ΑΠΟΨΗ» ΠΑΥΛΟΣ Β. ΜΑΡΑΓΚΟΥΔΑΚΗΣ ΕΠ. ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ Β ΏΡΛ ΚΛΙΝΙΚΗ ΕΚΠΑ

ΣΟΒΑΡΟ ΑΣΘΜΑ ΚΑΙ ΡΙΝΙΤΙΔΑ «ΩΡΛ ΑΠΟΨΗ» ΠΑΥΛΟΣ Β. ΜΑΡΑΓΚΟΥΔΑΚΗΣ ΕΠ. ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ Β ΏΡΛ ΚΛΙΝΙΚΗ ΕΚΠΑ ΣΟΒΑΡΟ ΑΣΘΜΑ ΚΑΙ ΡΙΝΙΤΙΔΑ «ΩΡΛ ΑΠΟΨΗ» ΠΑΥΛΟΣ Β. ΜΑΡΑΓΚΟΥΔΑΚΗΣ ΕΠ. ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ Β ΏΡΛ ΚΛΙΝΙΚΗ ΕΚΠΑ ΝΕΟΤΕΡΕΣ ΑΠΟΨΕΙΣ Το δεύτερο αιώνα ο Γαληνός τόνιζε τη συσχέτιση ρινικών συμπτωμάτων και άσθματος συνιστώντας

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΜΘ ΣΤΗΝ ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΟΥ ΑΣΘΜΑΤΟΣ

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΜΘ ΣΤΗΝ ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΟΥ ΑΣΘΜΑΤΟΣ Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΜΘ ΣΤΗΝ ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΟΥ ΑΣΘΜΑΤΟΣ Ε. Παρασκάκης Επικ. Καθηγητής Παιδιατρικής Μονάδα Αναπνευστικών Νοσημάτων Παίδων Παιδιατρική Κλινική Πανεπιστημίου Θράκης Ορισμός Το άσθμα είναι μία χρόνια φλεγμονώδης

Διαβάστε περισσότερα

Φαινότυπος μόνιμης απόφραξης αεραγωγών

Φαινότυπος μόνιμης απόφραξης αεραγωγών Φαινότυπος μόνιμης απόφραξης αεραγωγών Δρ. Κατσούλης Κωνσταντίνος Δντης Πνευμονολογικής κλινικής 424 Στρατιωτικού Νοσοκομείου Θεσσαλονίκης Ορισμός του άσθματος σήμερα Το άσθμα είναι μια χρόνια φλεγμονώδης

Διαβάστε περισσότερα

Παθογένεια της ΧΑΠ: νεώτερα δεδοµένα. Καθηγητής: : N.M.Σιαφάκας Ιατρική Σχολή Πανεπιστήµιο Κρήτης

Παθογένεια της ΧΑΠ: νεώτερα δεδοµένα. Καθηγητής: : N.M.Σιαφάκας Ιατρική Σχολή Πανεπιστήµιο Κρήτης Παθογένεια της ΧΑΠ: νεώτερα δεδοµένα Καθηγητής: : N.M.Σιαφάκας Ιατρική Σχολή Πανεπιστήµιο Κρήτης Ορισµός της ΧΑΠ Η Χρόνια αποφρακτική πνευµονοπάθεια (ΧΑΠ) χαρακτηρίζεται από απόφραξη των αεραγωγών, η οποία

Διαβάστε περισσότερα

ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΣ 2012. Η ενδιαφέρουσα περίπτωση του μήνα Α Κ Τ Ι Ν Ο Λ Ο Γ Ι Κ Η Ε Τ Α Ι Ρ Ε Ι Α Β Ο Ρ Ε Ι Ο Υ Ε Λ Λ Α Δ Ο Σ

ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΣ 2012. Η ενδιαφέρουσα περίπτωση του μήνα Α Κ Τ Ι Ν Ο Λ Ο Γ Ι Κ Η Ε Τ Α Ι Ρ Ε Ι Α Β Ο Ρ Ε Ι Ο Υ Ε Λ Λ Α Δ Ο Σ Η ενδιαφέρουσα περίπτωση του μήνα ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΣ 2012 Α Κ Τ Ι Ν Ο Λ Ο Γ Ι Κ Η Ε Τ Α Ι Ρ Ε Ι Α Β Ο Ρ Ε Ι Ο Υ Ε Λ Λ Α Δ Ο Σ Γυναίκα με χρόνιες ρινικές εκκρίσεις και αίσθημα πίεσης στο γναθιαίο κόλπο Παρουσιάζεται

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΟΣΟΠΟΙΗΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΜΟΝΟΚΛΩΝΙΚΑ ΑΝΤΙΣΩΜΑΤΑ ΕΜΒΟΛΙΑ. Εργαστήριο Γενετικής, ΓΠΑ

ΑΝΟΣΟΠΟΙΗΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΜΟΝΟΚΛΩΝΙΚΑ ΑΝΤΙΣΩΜΑΤΑ ΕΜΒΟΛΙΑ. Εργαστήριο Γενετικής, ΓΠΑ ΑΝΟΣΟΠΟΙΗΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΜΟΝΟΚΛΩΝΙΚΑ ΑΝΤΙΣΩΜΑΤΑ ΕΜΒΟΛΙΑ Στάδια μικροβιακής λοίμωξης δημιουργία αποικίας σε εξωτερική επιφάνεια διείσδυση στον οργανισμό τοπική μόλυνση συστηματική (γενικευμένη) μόλυνση H σημασία

Διαβάστε περισσότερα

Ο ρόλος της ΕΘΟ. στην αναγέννηση. & την επανόρθωση

Ο ρόλος της ΕΘΟ. στην αναγέννηση. & την επανόρθωση Ο ρόλος της ΕΘΟ στην αναγέννηση & την επανόρθωση Νοvo E & Parola M. Fibrogenesis & Tissue Repair 2008, 1:5 Χρόνια παγκρεατίτιδα Ιστολογία παγκρεατικού καρκινώµατος Αδενοκαρκίνωµα εξ εκφορητικών

Διαβάστε περισσότερα

Ενδείξεις μέτρησης εκπνεομένου NO στα παιδιά

Ενδείξεις μέτρησης εκπνεομένου NO στα παιδιά Ενδείξεις μέτρησης εκπνεομένου NO στα παιδιά Ε.Παρασκάκης Eπικ. Καθηγητής Παιδιατρικής Μονάδα Αναπνευστικών Νοσημάτων Παίδων Παιδιατρική Κλινική Πανεπιστημίου Θράκης ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η παρακολούθηση αρκετών αναπνευστικών

Διαβάστε περισσότερα

Μεταβολικές ανάγκες ανοσοκυττάρων

Μεταβολικές ανάγκες ανοσοκυττάρων Μεταβολικές ανάγκες ανοσοκυττάρων Στέργιος Κατσιουγιάννης PhD Μεταδιδακτορικός συνεργάτης Χαροκόπειο Πανεπιστήµιο Τµήµα Επιστήµης ιαιτολογίας και ιατροφής Μεταβολισµός και Ανοσολογία Ιστορικά το καλύτερο

Διαβάστε περισσότερα

Η ΕΠΙ ΡΑΣΗ ΙΝΩΤΙΚΩΝ ΠΑΡΑΓΟΝΤΩΝ ΣΤΟΝ ΕΝΤΕΡΙΚΟ ΒΛΕΝΝΟΓΟΝΟ ΩΣ ΣΤΟΧΟΣ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΩΝ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΩΝ ΣΤΗ ΝΟΣΟ ΤΟΥ CROHN

Η ΕΠΙ ΡΑΣΗ ΙΝΩΤΙΚΩΝ ΠΑΡΑΓΟΝΤΩΝ ΣΤΟΝ ΕΝΤΕΡΙΚΟ ΒΛΕΝΝΟΓΟΝΟ ΩΣ ΣΤΟΧΟΣ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΩΝ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΩΝ ΣΤΗ ΝΟΣΟ ΤΟΥ CROHN ΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ ΤΜΗΜΑ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ιατµηµατικό Μεταπτυχιακό Πρόγραµµα Σπουδών «Κλινική Φαρµακολογία και Θεραπευτική» Η ΕΠΙ ΡΑΣΗ ΙΝΩΤΙΚΩΝ ΠΑΡΑΓΟΝΤΩΝ ΣΤΟΝ ΕΝΤΕΡΙΚΟ ΒΛΕΝΝΟΓΟΝΟ ΩΣ ΣΤΟΧΟΣ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Διαπανεπιστημιακό Μεταπτυχιακό Πρόγραμμα Σπουδών Κλινική Φαρμακολογία Θεραπευτική

Διαπανεπιστημιακό Μεταπτυχιακό Πρόγραμμα Σπουδών Κλινική Φαρμακολογία Θεραπευτική Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης Τμήμα Ιατρικής Πανεπιστήμιο Κρήτης Τμήμα Ιατρικής Διαπανεπιστημιακό Μεταπτυχιακό Πρόγραμμα Σπουδών Κλινική Φαρμακολογία Θεραπευτική Ανασκόπηση της βιβλιογραφίας των πολυμορφισμών

Διαβάστε περισσότερα

Mηχανισμοί πρόκλησης φλεγμονωδών αντιδράσεων στην ενιαία αναπνευστική οδό

Mηχανισμοί πρόκλησης φλεγμονωδών αντιδράσεων στην ενιαία αναπνευστική οδό Otorhinolaryngologia - Head and Neck Surgery Issue 41, July - August - September 2010, pages 25-32 REVIEW Mηχανισμοί πρόκλησης φλεγμονωδών αντιδράσεων στην ενιαία αναπνευστική οδό Εμμανουήλ Προκοπάκης,

Διαβάστε περισσότερα

Μικροοργανισμοί. Οι μικροοργανισμοί διακρίνονται σε: Μύκητες Πρωτόζωα Βακτήρια Ιούς

Μικροοργανισμοί. Οι μικροοργανισμοί διακρίνονται σε: Μύκητες Πρωτόζωα Βακτήρια Ιούς Μικροοργανισμοί Οι μικροοργανισμοί διακρίνονται σε: Μύκητες Πρωτόζωα Βακτήρια Ιούς Παθογόνοι μικροοργανισμοί Παθογόνοι μικροοργανισμοί ονομάζονται οι μικροοργανισμοί που χρησιμοποιούν τον άνθρωπο ως ξενιστή

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗΣ ΦΑΡΜΑΚΟΛΟΓΙΑΣ

ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗΣ ΦΑΡΜΑΚΟΛΟΓΙΑΣ ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗΣ ΦΑΡΜΑΚΟΛΟΓΙΑΣ ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΔΙΔΑΚΤΟΡΙΚΗΣ ΔΙΑΤΡΙΒΗΣ ΑΘΗΝΑΣ ΓΙΑΓΚΙΝΗ ΧΗΜΙΚΟΥ Μελέτη των ιστολογικών και βιοχημικών αλλοιώσεων

Διαβάστε περισσότερα

Φυσική Ανοσία. Ανοσολογικοί µηχανισµοί. Κυτταροκίνες

Φυσική Ανοσία. Ανοσολογικοί µηχανισµοί. Κυτταροκίνες Ανοσολογικοί µηχανισµοί Ειδικοί ανοσολογικοί µηχανισµοί (επίκτητη ανοσία) εξαρτώνται από την ειδική αναγνώριση από τα λεµφοκύτταρα της ξένης ουσίας ή κυττάρου Φυσική Ανοσία Μηχανισµοί φυσικής (µη ειδικής)

Διαβάστε περισσότερα

Η φλεγμονή των βρόγχων προκαλεί οίδημα και παραγωγή εκκρίσεων, και έτσι περιορίζεται περισσότερο η ροή του αέρα μέσα από τους βρόγχους.

Η φλεγμονή των βρόγχων προκαλεί οίδημα και παραγωγή εκκρίσεων, και έτσι περιορίζεται περισσότερο η ροή του αέρα μέσα από τους βρόγχους. Βρογχικό Άσθμα Το άσθμα είναι μια πάθηση που χαρακτηρίζεται από χρόνια κυτταρική φλεγμονή των αεραγωγών και βρογχική υπεραντιδραστικότητα. Έτσι προκαλείται μια μεταβλητή απόφραξη των αεροφόρων οδών που

Διαβάστε περισσότερα

Θεραπεύοντας με βάση τους βιολογικούς δείκτες-εφικτό; Α. Ι. Παπαϊωάννου Ειδικευόμενη Πνευμονολόγος Γ Πνευμονολογική Κλινική Γ.Ν.

Θεραπεύοντας με βάση τους βιολογικούς δείκτες-εφικτό; Α. Ι. Παπαϊωάννου Ειδικευόμενη Πνευμονολόγος Γ Πνευμονολογική Κλινική Γ.Ν. Θεραπεύοντας με βάση τους βιολογικούς δείκτες-εφικτό; Α. Ι. Παπαϊωάννου Ειδικευόμενη Πνευμονολόγος Γ Πνευμονολογική Κλινική Γ.Ν. «Σισμανόγλειο» Βιολογικοί δείκτες Ορισμός Ο βιολογικός δείκτης είναι ένα

Διαβάστε περισσότερα

Ανοσιακή απάντηση (immune response)

Ανοσιακή απάντηση (immune response) Ανοσιακή απάντηση (immune response) Το σύνολο των μηχανισμών που καθιστούν τον οργανισμό ικανό να αναγνωρίζει,να εξουδετερώνει και να απομακρύνει κάθε ξένη ουσία προς αυτόν χαρακτηρίζεται ως ανοσία. Αποτέλεσμα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΝΕΦΡΙΔΙΑ ΚΟΡΤΙΖΟΛΗ

ΕΠΙΝΕΦΡΙΔΙΑ ΚΟΡΤΙΖΟΛΗ ΕΠΙΝΕΦΡΙΔΙΑ ΚΟΡΤΙΖΟΛΗ Μεταβολισμός της κορτιζόλης Η κορτιζόλη μεταβολίζεται στο ήπαρ. Στην συνέχεια οι μεταβολίτες συζευγνύνται με γλυκουρονιδικές και θειικές ομάδες, γίνονται υδατοδιαλυτά, εισέρχονται

Διαβάστε περισσότερα

ΧΡΟΝΙΑ ΔΥΣΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ/ΝΕΦΡΟΠΑΘΕΙΑ ΚΑΙ ΑΠΩΛΕΙΑ ΝΕΦΡΙΚΩΝ ΜΟΣΧΕΥΜΑΤΩΝ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ Σ. ΓΟΥΜΕΝΟΣ

ΧΡΟΝΙΑ ΔΥΣΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ/ΝΕΦΡΟΠΑΘΕΙΑ ΚΑΙ ΑΠΩΛΕΙΑ ΝΕΦΡΙΚΩΝ ΜΟΣΧΕΥΜΑΤΩΝ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ Σ. ΓΟΥΜΕΝΟΣ ΧΡΟΝΙΑ ΔΥΣΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ/ΝΕΦΡΟΠΑΘΕΙΑ ΚΑΙ ΑΠΩΛΕΙΑ ΝΕΦΡΙΚΩΝ ΜΟΣΧΕΥΜΑΤΩΝ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ Σ. ΓΟΥΜΕΝΟΣ Εισαγωγή Η πρόληψη των επεισοδίων οξείας απόρριψης και η μακροχρόνια διατήρηση του νεφρικού μοσχεύματος αποτελούν

Διαβάστε περισσότερα

Επίκτητη Ανοσιακή Απάντηση (χυμικό σκέλος) Β λεμφοκύτταρα

Επίκτητη Ανοσιακή Απάντηση (χυμικό σκέλος) Β λεμφοκύτταρα Επίκτητη Ανοσιακή Απάντηση (χυμικό σκέλος) Β λεμφοκύτταρα φυσική ή μη ειδική ανοσία δεν απαιτεί προηγούμενη έκθεση στο παθογόνο και δεν διαθέτει μνήμη. σε επίκτητη ή ειδική ανοσία χυμική ανοσία με παραγωγή

Διαβάστε περισσότερα

Πτυχιακή εργασία Ο ΡΟΛΟΣ ΤΩΝ ΚΟΙΝΟΤΙΚΩΝ ΝΟΣΗΛΕΥΤΩΝ ΣΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΜΕ ΧΡΟΝΙΟ ΑΣΘΜΑ

Πτυχιακή εργασία Ο ΡΟΛΟΣ ΤΩΝ ΚΟΙΝΟΤΙΚΩΝ ΝΟΣΗΛΕΥΤΩΝ ΣΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΜΕ ΧΡΟΝΙΟ ΑΣΘΜΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ Πτυχιακή εργασία Ο ΡΟΛΟΣ ΤΩΝ ΚΟΙΝΟΤΙΚΩΝ ΝΟΣΗΛΕΥΤΩΝ ΣΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΜΕ ΧΡΟΝΙΟ ΑΣΘΜΑ ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ: ΚΥΡΙΑΚΟΣ ΛΟΙΖΟΥ ΑΡΙΘΜΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

Η ΕΠΙΔΡΑΗ ΣΗ ΕΓΚΤΜΟΤΝΗ ΣΗΝ ΚΑΣΑΣΑΗ ΣΩΝ ΠΕΡΙΟΔΟΝΣΙΚΩΝ ΙΣΩΝ

Η ΕΠΙΔΡΑΗ ΣΗ ΕΓΚΤΜΟΤΝΗ ΣΗΝ ΚΑΣΑΣΑΗ ΣΩΝ ΠΕΡΙΟΔΟΝΣΙΚΩΝ ΙΣΩΝ 10 ο σνέδριο Φοιηηηών Οδονηιαηρικής τολής Πανεπιζηημίοσ Αθηνών ΓΝΩΣΙΚΟ ΑΝΣΙΚΕΙΜΕΝΟ ΠΕΡΙΟΔΟΝΣΟΛΟΓΙΑ Η ΕΠΙΔΡΑΗ ΣΗ ΕΓΚΤΜΟΤΝΗ ΣΗΝ ΚΑΣΑΣΑΗ ΣΩΝ ΠΕΡΙΟΔΟΝΣΙΚΩΝ ΙΣΩΝ σμμεηέτονηες: Λαμπροπούλοσ Ν. Οσρανία* Παπαγεωργίοσ

Διαβάστε περισσότερα

Βιολογία γενικής παιδείας τάξη Γ

Βιολογία γενικής παιδείας τάξη Γ Βιολογία γενικής παιδείας τάξη Γ Παραδόσεις του μαθήματος Επιμέλεια: Γιάννης Αργύρης Βιολόγος M.Sc. Καθηγητής 3 ου Γεν. Λυκ. Ηλιούπολης Κεφάλαιο 1ο Άνθρωπος και υγεία 2. Μηχανισμοί Άμυνας του Ανθρώπινου

Διαβάστε περισσότερα

Ν. Κατσίκη[1], Α. Γκοτζαμάνη-Ψαρράκου[2], Φ. Ηλιάδης[1], Τρ. Διδάγγελος[1], Ι. Γιώβος[3], Δ. Καραμήτσος[1]

Ν. Κατσίκη[1], Α. Γκοτζαμάνη-Ψαρράκου[2], Φ. Ηλιάδης[1], Τρ. Διδάγγελος[1], Ι. Γιώβος[3], Δ. Καραμήτσος[1] Ολόγοςλεπτίνης/αδιπονεκτίνης ως ανεξάρτητος προγνωστικός παράγοντας 10ετούς καρδιαγγειακού κινδύνου σε ινσουλινοθεραπευόμενους ασθενείς με διαβήτη τύπου 2 Ν. Κατσίκη[1], Α. Γκοτζαμάνη-Ψαρράκου[2], Φ. Ηλιάδης[1],

Διαβάστε περισσότερα

ΙΦΝΕ (ΕΚ, ν.crohn, απροσδιόριστη) Συνήθεις λοιμώδεις, παρατεταμένες συστηματικές, αφροδισιακές-παρασιτικές, ιογενείς λοιμώξεις Φάρμακα και τοξίνες

ΙΦΝΕ (ΕΚ, ν.crohn, απροσδιόριστη) Συνήθεις λοιμώδεις, παρατεταμένες συστηματικές, αφροδισιακές-παρασιτικές, ιογενείς λοιμώξεις Φάρμακα και τοξίνες ΦΛΕΓΜΟΝΩΔΗ ΝΟΣΗΜΑΤΑ Π.Ε ΙΦΝΕ (ΕΚ, ν.crohn, απροσδιόριστη) Συνήθεις λοιμώδεις, παρατεταμένες συστηματικές, αφροδισιακές-παρασιτικές, ιογενείς λοιμώξεις Φάρμακα και τοξίνες (ΜΣΑΦ κ.ά) Ισχαιμική Μετακτινική

Διαβάστε περισσότερα

Μυκητιασική ρινοκολπίτιδα και ο ρόλος του σταφυλοκόκκου: βιβλιογραφική ανασκόπηση

Μυκητιασική ρινοκολπίτιδα και ο ρόλος του σταφυλοκόκκου: βιβλιογραφική ανασκόπηση ΑνασκοπήσΗ / Review Μυκητιασική ρινοκολπίτιδα και ο ρόλος του σταφυλοκόκκου: βιβλιογραφική ανασκόπηση Fungal sinusitis and the role of staphylococcus: Literature review Σεβαστίδου Κ 1, MD, MSc Κατωτομιχελάκης

Διαβάστε περισσότερα

94 95 96 97 98 Ο ρόλος της αγγειογένεσης στη μετάσταση Η νεοαγγείωση αποτελεί ένα απαραίτητο τμήμα της ογκογόνου διεργασίας που διασφαλίζει τη γρηγορότερη και ανεμπόδιστη ανάπτυξη του όγκου. Η λειτουργική

Διαβάστε περισσότερα

Mitomycin C application for the prevention of postoperative synechiae formation at the anterior commissure.

Mitomycin C application for the prevention of postoperative synechiae formation at the anterior commissure. Otorhinolaryngologia - Head and Neck Surgery Issue 50, October - November - December 2012, pages 18-22 ORIGINAL REVIEW ARITCLE Mitomycin C application for the prevention of postoperative synechiae formation

Διαβάστε περισσότερα

Ατυπία Υπερπλασία- Δυσπλασία. Κίττυ Παυλάκη

Ατυπία Υπερπλασία- Δυσπλασία. Κίττυ Παυλάκη Ατυπία Υπερπλασία- Δυσπλασία Κίττυ Παυλάκη Jeanne Calment Κάπνιζε µέχρι τα 117 Πέθανε στα 122 Η σωστή λειτουργία των οργανισµών απαιτεί τη δυνατότητα προσαρµογής των κυττάρων και κατά συνέπεια και των

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΕΚΤΑΣΗ ΚΑΚΟΗΘΩΝ. Ι. ελλαδέτσιµα

ΕΠΕΚΤΑΣΗ ΚΑΚΟΗΘΩΝ. Ι. ελλαδέτσιµα ΕΠΕΚΤΑΣΗ ΚΑΚΟΗΘΩΝ ΝΕΟΠΛΑΣΜΑΤΩΝ Ι. ελλαδέτσιµα Χαρακτηριστικά φυσιολογικών ιστών Κυτταρική συνοχή και επικοινωνία µέσω µορίων προσκόλλησης (καντχερίνες, σελεκτίνες, ιντεγκρίνες) Εξ επαφής αναστολή κυτταρικής

Διαβάστε περισσότερα

West JB. Η Φυσιολογία της Αναπνοής απαραίτητα στοιχεία

West JB. Η Φυσιολογία της Αναπνοής απαραίτητα στοιχεία Ο ρόλος των μικρών αεραγωγών σε Άσθμα και ΧΑΠ Δρ. Κατσούλης Κωνσταντίνος Αρχίατρος Πνευμονολόγος Δντης Πνευμονολογικής κλινικής 424 ΓΣΝΘ Ανατομία μικρών αεραγωγών Φυσιολογία μικρών αεραγωγών Εκτίμηση λειτουργίας

Διαβάστε περισσότερα

Η ΦΛΕΓΜΟΝΩ ΗΣ ΑΝΤΙ ΡΑΣΗ ΤΟΥ ΓΑΣΤΡΙΚΟΥ ΒΛΕΝΝΟΓΟΝΟΥ ΣΤΗ ΛΟΙΜΩΞΗ ΜΕ ΕΛΙΚΟΒΑΚΤΗΡΙ ΙΟ ΤΟΥ ΠΥΛΩΡΟΥ ΠΡΙΝ ΚΑΙ ΜΕΤΑ ΤΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ

Η ΦΛΕΓΜΟΝΩ ΗΣ ΑΝΤΙ ΡΑΣΗ ΤΟΥ ΓΑΣΤΡΙΚΟΥ ΒΛΕΝΝΟΓΟΝΟΥ ΣΤΗ ΛΟΙΜΩΞΗ ΜΕ ΕΛΙΚΟΒΑΚΤΗΡΙ ΙΟ ΤΟΥ ΠΥΛΩΡΟΥ ΠΡΙΝ ΚΑΙ ΜΕΤΑ ΤΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΤΟΜΕΑΣ ΥΓΕΙΑΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΟΣ ΙΕΥΘΥΝΤΗΣ: Ο ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΚΑΡΚΑΒΕΛΑΣ ΠΑΝΕΠ. ΕΤΟΣ 2008-2009 Αριθµ. 2084 Η ΦΛΕΓΜΟΝΩ ΗΣ ΑΝΤΙ

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΥΚΛΟΦΟΡΙΑ. Σχηµατική απεικόνιση της µεγάλης και της µικρής κυκλοφορίας

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΥΚΛΟΦΟΡΙΑ. Σχηµατική απεικόνιση της µεγάλης και της µικρής κυκλοφορίας ΤΕΙ ΠΑΤΡΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΑΝΑΤΟΜΙΑ Ι ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ : Γεράσιµος Π. Βανδώρος ΑΙΜΟΦΟΡΑ ΑΓΓΕΙΑ ΑΡΤΗΡΙΕΣ - ΦΛΕΒΕΣ - ΤΡΙΧΟΕΙ Η 1 ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΥΚΛΟΦΟΡΙΑ Μεγάλη και µικρή κυκλοφορία Σχηµατική

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΣΟΘΕΡΑΠΕΙΑ ΕΝΕΣΙΜΗ ΤΟΠΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ

ΜΕΣΟΘΕΡΑΠΕΙΑ ΕΝΕΣΙΜΗ ΤΟΠΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΜΕΣΟΘΕΡΑΠΕΙΑ ΕΝΕΣΙΜΗ ΤΟΠΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΜΕΣΟΘΕΡΑΠΕΙΑ Αυτό σημαίνει ότι χρησιμοποιούμε μόνο ενέσιμα φάρμακα και μόνο στο σημείο που πάσχει. ΜΕΣΟΘΕΡΑΠΕΙΑ Ξεκίνησε στη λογική του γιατί να μη χορηγήσω ένα αντιφλεγμονώδες

Διαβάστε περισσότερα

ΑΛΛΕΡΓΙΑ: Ο ΑΟΡΑΤΟΣ ΕΧΘΡΟΣ ΠΩΣ ΓΙΝΕΤΑΙ ΚΑΠΟΙΟΣ ΑΛΛΕΡΓΙΚΟΣ;

ΑΛΛΕΡΓΙΑ: Ο ΑΟΡΑΤΟΣ ΕΧΘΡΟΣ ΠΩΣ ΓΙΝΕΤΑΙ ΚΑΠΟΙΟΣ ΑΛΛΕΡΓΙΚΟΣ; ΑΛΛΕΡΓΙΑ: Ο ΑΟΡΑΤΟΣ ΕΧΘΡΟΣ ΠΩΣ ΓΙΝΕΤΑΙ ΚΑΠΟΙΟΣ ΑΛΛΕΡΓΙΚΟΣ; Αλλεργία, όπως ορίζει και η λέξη, σημαίνει άλλο έργο. Είναι η μη αναμενόμενη αντίδραση του ανοσιακού συστήματος του οργανισμού εναντίον ακίνδυνων

Διαβάστε περισσότερα

4 ο Σεμινάριο Συνεχιζόμενης Ιατρικής Εκπαίδευσης Ημέρες Άσθματος 2014 «ΦΑΙΝΟΤΥΠΟΙ & ΕΝΔΟΤΥΠΟΙ ΑΣΘΜΑΤΟΣ» 14-16 Μαρτίου 2016

4 ο Σεμινάριο Συνεχιζόμενης Ιατρικής Εκπαίδευσης Ημέρες Άσθματος 2014 «ΦΑΙΝΟΤΥΠΟΙ & ΕΝΔΟΤΥΠΟΙ ΑΣΘΜΑΤΟΣ» 14-16 Μαρτίου 2016 4 ο Σεμινάριο Συνεχιζόμενης Ιατρικής Εκπαίδευσης Ημέρες Άσθματος 2014 «ΦΑΙΝΟΤΥΠΟΙ & ΕΝΔΟΤΥΠΟΙ ΑΣΘΜΑΤΟΣ» 14-16 Μαρτίου 2016 Μιχάλης Π. Μακρής, Αλλεργιολόγος, Επιμ. Α, Υπεύθυνος Μονάδας Αλλεργιολογίας Δ.

Διαβάστε περισσότερα

Αντιγόνα & Ανοσοσφαιρίνες

Αντιγόνα & Ανοσοσφαιρίνες Αντιγόνα & Ανοσοσφαιρίνες Ανοσολογικά χαρακτηριστικά των αντιγόνων I Τα αντιγόνα είναι ουσίες ικανές να επάγουν ειδική ανοσιακή απάντηση (ανοσογόνα) Ανοσογονικότητα (immunogenicity) ικανότητα επαγωγής

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΟΣΟΒΙΟΛΟΓΙΑ. Εξεταστική Ιανουαρίου 2010

ΑΝΟΣΟΒΙΟΛΟΓΙΑ. Εξεταστική Ιανουαρίου 2010 Εξεταστική Ιανουαρίου 2010 Ποιες είναι οι διαφορές μιας πρωτογενούς από μια δευτερογενή χυμική ανοσολογική απόκριση; Περιγράψετε τους μηχανισμούς ενεργοποίησης στις δυο περιπτώσεις. ΘΕΜΑ 2 (1 μονάδα) Περιγράψετε

Διαβάστε περισσότερα

4. ΛΕΜΦΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ. περιλαμβάνονται ο σπλήνας και ο θύμος αδένας (εικ.4.1). Το λεμφικό σύστημα είναι πολύ σημαντικό γιατί:

4. ΛΕΜΦΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ. περιλαμβάνονται ο σπλήνας και ο θύμος αδένας (εικ.4.1). Το λεμφικό σύστημα είναι πολύ σημαντικό γιατί: ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4 4. ΛΕΜΦΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ Το λεμφικό σύστημα αποτελείται από τα λεμφαγγεία, τη λέμφο και τους λεμφαδένες. Οι λεμφαδένες είναι δομές που αποτελούνται από εξειδικευμένη μορφή συνδετικού ιστού, το λεμφικό

Διαβάστε περισσότερα

ΛΕΜΦΟΚΥΤΤΑΡΑ. Τ λεµφοκύτταρα:

ΛΕΜΦΟΚΥΤΤΑΡΑ. Τ λεµφοκύτταρα: ΛΕΜΦΟΚΥΤΤΑΡΑ Προέλευση: µυελός των οστών. Μερικά µεταναστεύουν στο θύµο, όπου παραµένουν για ποικίλες περιόδους πριν διασκορπισθούν στο σώµα. Βίος: η ζωή τους ποικίλει. Τα µνηµοκύτταρα ζουν για πολλά χρόνια

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΣΧΟΛΗ ΘΕΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΧΗΜΕΙΑΣ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΣΧΟΛΗ ΘΕΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΧΗΜΕΙΑΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΣΧΟΛΗ ΘΕΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΧΗΜΕΙΑΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ Εφαρμοσμένη Βιοχημεία: Κλινική χημεία, βιοτεχνολογία και αξιολόγηση φαρμακευτικών προϊόντων ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΟΥ TGF-β1

Διαβάστε περισσότερα

οµή Ανοσιακού Συστήµατος Ελένη Φωτιάδου-Παππά Τµήµα Ανοσολογίας Γ.Ν. Νίκαιας-Πειραιά

οµή Ανοσιακού Συστήµατος Ελένη Φωτιάδου-Παππά Τµήµα Ανοσολογίας Γ.Ν. Νίκαιας-Πειραιά οµή Ανοσιακού Συστήµατος Ελένη Φωτιάδου-Παππά Τµήµα Ανοσολογίας Γ.Ν. Νίκαιας-Πειραιά Ανοσολογικό σύστηµα Βασικό σύστηµα του οργανισµού Λειτουργικές µονάδες του ανοσολογικού συστήµατος Οργανωµένος λεµφικός

Διαβάστε περισσότερα

Συχνότητα. Άντρες Γυναίκες 5 1. Νεαρής και μέσης ηλικίας

Συχνότητα. Άντρες Γυναίκες 5 1. Νεαρής και μέσης ηλικίας Η αιτιολογία της πάθησης είναι άγνωστη, αν και έχει μεγάλη σχέση με το κάπνισμα καθώς το 90% των ασθενών είναι ενεργείς καπνιστές Συχνότητα Άντρες Γυναίκες 5 1 Νεαρής και μέσης ηλικίας Στο 60% των περιπτώσεων

Διαβάστε περισσότερα

Αντιμικροβιακά πεπτίδια και ψωρίαση

Αντιμικροβιακά πεπτίδια και ψωρίαση Αντιμικροβιακά πεπτίδια και ψωρίαση Ψωρίαση: Πέρα από τα όρια Πορταριά, 18-20 Ιανουαρίου 2013 Ελισάβετ Λαζαρίδου Επικ. Καθηγήτρια Δερματολογίας-Αφροδισιολογίας Α Δερματολογική Κλινική Α.Π.Θ. Αντιμικροβιακά

Διαβάστε περισσότερα

ΙΩΑΝΝΗΣ ΚΛΑΓΚΑΣ. Χημικός, MSc ΔΙΔΑΚΤΟΡΙΚΗ ΔΙΑΤΡΙΒΗ ΥΠΟΒΛΗΘΗΚΕ ΣΤΗΝ ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΟΥ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟΥ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ

ΙΩΑΝΝΗΣ ΚΛΑΓΚΑΣ. Χημικός, MSc ΔΙΔΑΚΤΟΡΙΚΗ ΔΙΑΤΡΙΒΗ ΥΠΟΒΛΗΘΗΚΕ ΣΤΗΝ ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΟΥ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟΥ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΟΜΕΑΣ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ ΦΑΡΜΑΚΟΛΟΓΙΑΣ B ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΦΑΡΜΑΚΟΛΟΓΙΑΣ ΔΙΕΥΘΥΝΤΗΣ: ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΓΙΩΡΓΟΣ ΚΑΡΑΚΙΟΥΛΑΚΗΣ ΠΑΝΕΠ. ΕΤΟΣ 2008-2009 ΑΡΙΘΜ. 2376 Η ΕΠΙΔΡΑΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

Ο ρόλος των προκλητών πτυέλων στο βρογχικό άσθμα

Ο ρόλος των προκλητών πτυέλων στο βρογχικό άσθμα Ανασκόπηση Ο ρόλος των προκλητών πτυέλων στο βρογχικό άσθμα Αναστασία Παπαπορφυρίου 1, Στυλιανός Λουκίδης 1, Γεώργιος Χειλάς 3, Θωμάς Τσαγανός 4, Φίλιππος Εμμανουήλ 2, Βασιλική Πέττα 2, Πέτρος Μπακάκος

Διαβάστε περισσότερα

H παρουσίαση αυτή αποτελεί δημιουργία του ομιλητή Παρακαλείστε να τη χρησιμοποιήσετε μόνο για ενημέρωσή σας

H παρουσίαση αυτή αποτελεί δημιουργία του ομιλητή Παρακαλείστε να τη χρησιμοποιήσετε μόνο για ενημέρωσή σας H παρουσίαση αυτή αποτελεί δημιουργία του ομιλητή Παρακαλείστε να τη χρησιμοποιήσετε μόνο για ενημέρωσή σας Άσθμα στα παιδιά: ομοιότητες και διαφορές με τους ενήλικες Ε.Παρασκάκης Eπικ. Καθηγητής Παιδιατρικής

Διαβάστε περισσότερα

Ηλίας Ηλιόπουλος Εργαστήριο Γενετικής, Τµήµα Γεωπονικής Βιοτεχνολογίας, Γεωπονικό Πανεπιστήµιο Αθηνών

Ηλίας Ηλιόπουλος Εργαστήριο Γενετικής, Τµήµα Γεωπονικής Βιοτεχνολογίας, Γεωπονικό Πανεπιστήµιο Αθηνών Χηµική Μεταβίβαση Σήµατος Ηλίας Ηλιόπουλος Εργαστήριο Γενετικής, Τµήµα Γεωπονικής Βιοτεχνολογίας, Γεωπονικό Πανεπιστήµιο Αθηνών 1 Η Επικοινωνία στα Ζωϊκά Κύτταρα 1. Δίκτυα εξωκυτταρικών και ενδοκυτταρικών

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΛΟΣ 1ΗΣ ΑΠΟ 5 ΣΕΛΙΔΕΣ

ΤΕΛΟΣ 1ΗΣ ΑΠΟ 5 ΣΕΛΙΔΕΣ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β ) ΣΑΒΒΑΤΟ 26 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ 2013 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: ΠΕΝΤΕ (5) Θέμα Α Μονάδες 25 Α1.

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ 1 ο ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ 1 ο ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ 1 ο ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΘΕΜΑ 1 ο Α. Ερωτήσεις πολλαπλής επιλογής 1. γ 2. α 3. β 4. δ 5. δ Β. Ερωτήσεις σωστού - λάθους 1. Σωστό 2. Λάθος 3. Λάθος 4. Λάθος 5. Σωστό ΘΕΜΑ

Διαβάστε περισσότερα

H παρουσίαση αυτή αποτελεί δημιουργία του ομιλητή Παρακαλείστε να τη χρησιμοποιήσετε μόνο για ενημέρωσή σας

H παρουσίαση αυτή αποτελεί δημιουργία του ομιλητή Παρακαλείστε να τη χρησιμοποιήσετε μόνο για ενημέρωσή σας H παρουσίαση αυτή αποτελεί δημιουργία του ομιλητή Παρακαλείστε να τη χρησιμοποιήσετε μόνο για ενημέρωσή σας ΑΣΘΜΑ: ΑΠΟ ΤΟ Α ΩΣ ΤΟ Α Αμφιθέατρο ΝΝΘΑ Η Σωτηρία 6-4-2013 ΦΑΙΝΟΤΥΠΟΙ ΑΣΘΜΑΤΟΣ: Άσθμα και ρινίτιδα

Διαβάστε περισσότερα

Συσχέτιση Περιοδοντικών Λοιμώξεων με Συστηματικά Νοσήματα

Συσχέτιση Περιοδοντικών Λοιμώξεων με Συστηματικά Νοσήματα Συσχέτιση Περιοδοντικών Λοιμώξεων με Συστηματικά Νοσήματα Πέτρος Δ. Δαμουλής, D.M.D., D.M.Sc. Περιοδοντολόγος Επισκέπτης Καθηγητής Πανεπιστημίου Tufts, ΗΠΑ Η Περιοδοντική Νόσος είναι μία Λοίμωξη που προκαλείται

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΜΑ 1ο Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό καθεμιάς από τις παρακάτω ημιτελείς προτάσεις 1 έως 5 και δίπλα το γράμμα που αντιστοιχεί στη λέξη ή στη φράση, η οποία

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΑΝΟΣΟΠΑΘΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗ ΣΗΨΗ

ΓΕΝΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΑΝΟΣΟΠΑΘΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗ ΣΗΨΗ 5 ο ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ ΑΙΜΑΦΑΙΡΕΣΗΣ ΓΕΝΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΑΝΟΣΟΠΑΘΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗ ΣΗΨΗ Θωμάς Τσαγανός, MD, PhD Πανεπιστημιακός Υπότροφος Δ Παθολογική Κλινική Πανεπιστημιακό Γενικό Νοσοκομείο

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ ΤΟΥ ΑΙΜΑΤΟΣ KAI ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΑΝΟΣΟΛΟΓΙΑΣ

ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ ΤΟΥ ΑΙΜΑΤΟΣ KAI ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΑΝΟΣΟΛΟΓΙΑΣ ΑΚΑ ΗΜΙΑ ΑΙΜΟ ΟΣΙΑΣ ΕΒ ΟΜΑ Α ΑΙΜΟ ΟΣΙΑΣ ΓΙΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΕΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΟΥΣ ΑΘΗΝΑ, 31/5 4/6/2010 ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ, 20/9 24/9/2010 ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ ΤΟΥ ΑΙΜΑΤΟΣ KAI ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΑΝΟΣΟΛΟΓΙΑΣ Ηλίας Σπ. Κυριάκου

Διαβάστε περισσότερα

ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ Αναστολή αντλίας πρωτονίων ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΚΥΤΤΑΡΙΚΗΣ ΜΕΜΒΡΑΝΗΣ

ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ Αναστολή αντλίας πρωτονίων ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΚΥΤΤΑΡΙΚΗΣ ΜΕΜΒΡΑΝΗΣ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ Αναστολή αντλίας πρωτονίων ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΚΥΤΤΑΡΙΚΗΣ ΜΕΜΒΡΑΝΗΣ Περιγραφή της περίπτωσης Άνδρας 43 ετών εισάγεται σε κλινική λόγω επιγαστραλγίας. Μετά από έλεγχο ετέθη η διάγνωση του πεπτικού

Διαβάστε περισσότερα

Τι θεωρείται «παθολογικό» στον ύπνο στα παιδιά

Τι θεωρείται «παθολογικό» στον ύπνο στα παιδιά Τι θεωρείται «παθολογικό» στον ύπνο στα παιδιά What is "abnormal" in pediatric sleep? Συγγραφέας : Leila Kheiradish- Gozal MD Κέντρο :Department of Pediatrics and Comer Children's Hospital, Pritzker School

Διαβάστε περισσότερα

Γενετική Προδιάθεση Ψωρίασης - Πού βρισκόμαστε?

Γενετική Προδιάθεση Ψωρίασης - Πού βρισκόμαστε? Γενετική Προδιάθεση Ψωρίασης - Πού βρισκόμαστε? Κατερίνα Πατσατσή Λέκτορας Δερματολογίας Αφροδισιολογίας Β Κλινική Δερματικών & Αφροδισίων Νόσων ΑΠΘ Νοσοκομείο Παπαγεωργίου ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ Προσβάλλει 0.2

Διαβάστε περισσότερα

Στηρικτικά Κύτταρα και Εξωκυττάρια Ουσία. Κοτσίνας Αθανάσιος Επικ. Καθηγητής Εργ. Ιστολογίας-Εμβρυολογίας Ιατρική Σχολή - ΕΚΠΑ

Στηρικτικά Κύτταρα και Εξωκυττάρια Ουσία. Κοτσίνας Αθανάσιος Επικ. Καθηγητής Εργ. Ιστολογίας-Εμβρυολογίας Ιατρική Σχολή - ΕΚΠΑ Στηρικτικά Κύτταρα και Εξωκυττάρια Ουσία Κοτσίνας Αθανάσιος Επικ. Καθηγητής Εργ. Ιστολογίας-Εμβρυολογίας Ιατρική Σχολή - ΕΚΠΑ Συνδετικός Ιστός - Ορισμός Παρέχει το: Υποστηρικτικό και Συνδετικό πλαίσιο

Διαβάστε περισσότερα

Εργαστήριο Ανοσοποιητικό σύστημα Λεμφικά όργανα. Υπατία Δούση-Αναγνωστοπούλου, MD, PhD Αναπληρώτρια Καθηγήτρια, Εργαστήριο Ιστολογίας-Εμβρυολογίας

Εργαστήριο Ανοσοποιητικό σύστημα Λεμφικά όργανα. Υπατία Δούση-Αναγνωστοπούλου, MD, PhD Αναπληρώτρια Καθηγήτρια, Εργαστήριο Ιστολογίας-Εμβρυολογίας Εργαστήριο Ανοσοποιητικό σύστημα Λεμφικά όργανα Υπατία Δούση-Αναγνωστοπούλου, MD, PhD Αναπληρώτρια Καθηγήτρια, Εργαστήριο Ιστολογίας-Εμβρυολογίας Λειτουργία ανοσοποιητικού λεμφικού συστήματος Προστασία

Διαβάστε περισσότερα

7 ο ετήσιο συνέδριο αθηροσκλήρωσης. Θεσσαλονίκη 10-12 Μαρτίου 2011

7 ο ετήσιο συνέδριο αθηροσκλήρωσης. Θεσσαλονίκη 10-12 Μαρτίου 2011 7 ο ετήσιο συνέδριο αθηροσκλήρωσης Θεσσαλονίκη 10-12 Μαρτίου 2011 Κάπνισμα, περιοδοντική νόσος και υγιεινή του στόματος Νίκος Α. Ευθυμιάδης, D.D.S., M.Sc. Οδοντίατρος-Περιοδοντολόγος Τι είναι η περιοδοντίτιδα

Διαβάστε περισσότερα

Το σοβαρό άσθμα τα παιδιά. Ε.Παρασκάκης Eπικ. Καθηγητής Παιδιατρικής Παιδοπνευμονολογική Μονάδα Παιδιατρική Κλινική Πανεπιστημίου Θράκης

Το σοβαρό άσθμα τα παιδιά. Ε.Παρασκάκης Eπικ. Καθηγητής Παιδιατρικής Παιδοπνευμονολογική Μονάδα Παιδιατρική Κλινική Πανεπιστημίου Θράκης Το σοβαρό άσθμα τα παιδιά Ε.Παρασκάκης Eπικ. Καθηγητής Παιδιατρικής Παιδοπνευμονολογική Μονάδα Παιδιατρική Κλινική Πανεπιστημίου Θράκης Εισαγωγή Τα περισσότερα παιδιά με άσθμα ανταποκρίνονται καλά στη

Διαβάστε περισσότερα

DEPARTMENT OF IMMUNOLOGY & HISTOCOMPATIBILITY UNIVERSITY OF THESSALY

DEPARTMENT OF IMMUNOLOGY & HISTOCOMPATIBILITY UNIVERSITY OF THESSALY Μαμάρα Α. (1), Καλαλά Φ. (1), Λιαδάκη Κ. (1), Παπαδούλης Ν. (2), Μανδαλά Ε. (3), Παπαδάκης Ε. (4), Γιαννακούλας N. (5), Παλασοπούλου M. (5), Λαφιωνιάτης Σ. (6), Κιουμή A. (4), Κοραντζής I. (4), Καρτάσης

Διαβάστε περισσότερα

Νόσος Parkinson-Νέοι ορίζοντες Ξηροµερήσιου Γεωργία Νευρολόγος-Μέλος ερευνητικής οµάδας Νευρογενετικής Αίτια της νόσου Parkinson Περιβαλλοντικοί παράγοντες Γενετικοί παράγοντες Γενετική βλάβη (παθογόνα

Διαβάστε περισσότερα

ΘΗΛΑΣΜΟΣ-ΑΛΛΕΡΓΙΑ. Π Α Ι Ο Γ Α ς Τ Ρ Ε Ν Τ Ε Ρ Ο Λ Ο Γ Ο ς

ΘΗΛΑΣΜΟΣ-ΑΛΛΕΡΓΙΑ. Π Α Ι Ο Γ Α ς Τ Ρ Ε Ν Τ Ε Ρ Ο Λ Ο Γ Ο ς ΘΗΛΑΣΜΟΣ-ΑΛΛΕΡΓΙΑ Κ Α Ρ Α Γ Κ Ι Ο Ζ Ο Γ Λ Ο Υ - Λ Α Μ Π Ο Υ Η Θ Ω Μ Α Η Π Α Ι Ο Γ Α ς Τ Ρ Ε Ν Τ Ε Ρ Ο Λ Ο Γ Ο ς Πρωτεϊνες γάλατος αγελάδος % συνόλου % Καζείνη % Λεύκωμα ορού Ειδική απάντηση % περιπτ. ΑΓΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΣΗ ΝΕΦΡΟΥ. Λειτουργία των νεφρών. Συμπτώματα της χρόνιας νεφρικής ανεπάρκειας

ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΣΗ ΝΕΦΡΟΥ. Λειτουργία των νεφρών. Συμπτώματα της χρόνιας νεφρικής ανεπάρκειας ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΣΗ ΝΕΦΡΟΥ Η χρόνια νεφρική ανεπάρκεια είναι η προοδευτική, μη αναστρέψιμη μείωση της νεφρικής λειτουργίας, η οποία προκαλείται από βλάβη του νεφρού ποικίλης αιτιολογίας. Η χρόνια νεφρική ανεπάρκεια

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ 2002

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ 2002 ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ 2002 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ 1 ο Στις ερωτήσεις 1-5, να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό της ερώτησης και δίπλα του το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση.

Διαβάστε περισσότερα

Κεντρικό νευρικό σύστημα. Το νευρικό σύστημα αποτελείται από ένα κεντρικό και ένα

Κεντρικό νευρικό σύστημα. Το νευρικό σύστημα αποτελείται από ένα κεντρικό και ένα Κεντρικό νευρικό σύστημα. Το νευρικό σύστημα αποτελείται από ένα κεντρικό και ένα περιφερικό τμήμα. Το κεντρικό τμήμα του νευρικού συστήματος ονομάζεται κεντρικό νευρικό σύστημα (ΚΝΣ) και αποτελείται από

Διαβάστε περισσότερα

Aποµυελινωτικά νοσήµατα Γεώργιος Καρκαβέλας Καθηγητής Παθολογικής

Aποµυελινωτικά νοσήµατα Γεώργιος Καρκαβέλας Καθηγητής Παθολογικής Aποµυελινωτικά νοσήµατα Γεώργιος Καρκαβέλας Καθηγητής Παθολογικής Ανατοµικής ΑΠΘ ΑΠΟΜΥΕΛΙΝΩΣΗ καταστροφή µυελίνης αποκλείονται παθολογικές καταστάσεις από αποτυχία σχηµατισµού µυελίνης (δυσµυελίνωση) ή

Διαβάστε περισσότερα

Παθογένεια της έξαρσης της Χ.Α.Π

Παθογένεια της έξαρσης της Χ.Α.Π α ρ χ ή π ρ ο η γ ο ύ µ ε ν ο ε π ό µ ε ν ο Παθογένεια της έξαρσης της Χ.Α.Π Νίκος Τζανάκης, Πνευµονολόγος Επίκουρος Καθηγητής Πανεπιστήµιο Κρήτης ΧΑΠ -παρόξυνση Ορισµός! Ορισµός δύσκολος και σχετικά ανακριβής!

Διαβάστε περισσότερα

Αλληλεπικάλυψη Άσθματος και ΧΑΠ. Μ.Τουμπής Πνευμονολόγος

Αλληλεπικάλυψη Άσθματος και ΧΑΠ. Μ.Τουμπής Πνευμονολόγος Αλληλεπικάλυψη Άσθματος και ΧΑΠ Μ.Τουμπής Πνευμονολόγος Αλληλεπικάλυψη Άσθματος και ΧΑΠ Χαρακτηριστικές διαφορές Προϋποθέσεις επικάλυψης Επιπολασμός Ορισμοί Ιδιαίτερα χαρακτηριστικά Θεραπευτικές προτάσεις

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΘΟΦΥΣΙΟΛΟΓΙΚΕΣ ΠΑΡΑΜΕΤΡΟΙ ΤΟΥ ΣΑΥΥ

ΠΑΘΟΦΥΣΙΟΛΟΓΙΚΕΣ ΠΑΡΑΜΕΤΡΟΙ ΤΟΥ ΣΑΥΥ ΠΑΘΟΦΥΣΙΟΛΟΓΙΚΕΣ ΠΑΡΑΜΕΤΡΟΙ ΤΟΥ ΣΑΥΥ Λάμπρου Καλλιρρόη Πνευμονολόγος Πανεπιστημιακή Υπότροφος Α Κλινική Εντατικής Θεραπείας ΕΚΠΑ 13 Ο Πνευμονολογικό Συνέδριο Ιωάννινα O Το Σύνδρομο Άπνοιας στον Ύπνο (ΣΑΥ)

Διαβάστε περισσότερα

ηλικία περιεκτικότητα σε λίπος φύλο

ηλικία περιεκτικότητα σε λίπος φύλο ΥΓΡΑ ΤΟΥ ΣΩΜΑΤΟΣ Το ύδωρ αποτελεί το 60% του βάρους σώματος α) από την ηλικία (νεογνά 75%) β) περιεκτικότητα σε λίπος (ο λιπώδης ιστός έχει μικρή περιεκτικότητα σε ύδωρ) γ) το φύλο ( το ύδωρ είναι λιγότερο

Διαβάστε περισσότερα

Μελέτη του ρόλου ανοσο-τροποποιητικής δράσεως της p38 µιτογονο-ενεργοποιηµένης κινάσης ( p38 MAPK ) Μαυρόπουλος Αθανάσιος, PhD ΕΙΣΑΓΩΓΗ-Ι H p38 MAPK ενεργοποιείται από τις ιντερλευκίνες IL-12 και IL-18

Διαβάστε περισσότερα

- Θεωρία- Δρ. ΠέτρουΚαρκαλούσου

- Θεωρία- Δρ. ΠέτρουΚαρκαλούσου - Θεωρία- Έκδοση2008 Πρόλογος Αγαπητοίσπουδαστέςοισημειώσειςπουκρατάτεσταχέριασαςέχουνσκοπόνασας εισαγάγουνστιςβασικέςγνώσειςμιαςαπότιςσημαντικότερεςβιοιατρικέςεπιστήμες, της ανοσολογίας. Η ανοσολογίαείναιμιασχετικάνέαεπιστήμηηοποίαεμφανίστηκεστοτέλοςτου

Διαβάστε περισσότερα

Ιδιαιτερότητες παιδικού άσθματος

Ιδιαιτερότητες παιδικού άσθματος Ιδιαιτερότητες παιδικού άσθματος Νίκος Παπαδόπουλος Επ.Καθηγητής, Αλλεργιολογικό τμήμα Β ΠΠΚ Ένα παιδί δεν είναι ένας μικρόσωμος ενήλικας Η διαφορά μοιάζει εμφανής Επίδραση της ηλικίας Δυσκολίεςσεπαιδία

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ. Φαρμακολογία Ι

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ. Φαρμακολογία Ι ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Φαρμακολογία Ι Αυτόχθονα Βιοδραστικά Μόρια Διδάσκοντες: Μ. Μαρσέλος, Μ. Κωνσταντή, Π. Παππάς, Κ. Αντωνίου, Γ. Λεονταρίτης Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

Σακχαρώδης Διαβήτης τύπου 1 και τύπου 2 Δύο διαφορετικές οντότητες;

Σακχαρώδης Διαβήτης τύπου 1 και τύπου 2 Δύο διαφορετικές οντότητες; Σακχαρώδης Διαβήτης τύπου 1 και τύπου 2 Δύο διαφορετικές οντότητες; Δρ. Χρήστος Μανές Παθολόγος Διευθυντής ΕΣΥ Διαβητολογικό Κέντρο Γ.Π.Ν. «ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ» Νέα ταξινόμηση Σακχαρώδη Διαβήτη Σακχ. Διαβήτης

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΜΑΖΙΚΟΥ ΑΔΕΝΑ. Τριανταφυλλιά Κολέτσα Λέκτορας

ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΜΑΖΙΚΟΥ ΑΔΕΝΑ. Τριανταφυλλιά Κολέτσα Λέκτορας ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΜΑΖΙΚΟΥ ΑΔΕΝΑ Τριανταφυλλιά Κολέτσα Λέκτορας ΕΓΠΠΑ, Α.Π.Θ. Μαστός Λοβοί: εκβάλουν στη θηλή με γαλακτοφόρο πόρο. Διακλαδιζόμενοι πόροι κατάληξη-λοβιακές λοβιακές μονάδες. Λοβιακή μονάδα: αποτελείται

Διαβάστε περισσότερα

Σάββατο, 25 Μαΐου 2002 Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗ ΠΑΙ ΕΙΑ. Βιολογία

Σάββατο, 25 Μαΐου 2002 Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗ ΠΑΙ ΕΙΑ. Βιολογία Σάββατο, 25 Μαΐου 2002 Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗ ΠΑΙ ΕΙΑ Βιολογία ΘΕΜΑ 1 Στις ερωτήσεις 1 5, να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό της ερώτησης και δίπλα του το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση. 1. Ποιο

Διαβάστε περισσότερα

ΤΙ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΞΕΡΕΤΕ ΓΙΑ ΤΗΝ ΤΡΟΦΙΚΗ ΑΛΛΕΡΓΙΑ

ΤΙ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΞΕΡΕΤΕ ΓΙΑ ΤΗΝ ΤΡΟΦΙΚΗ ΑΛΛΕΡΓΙΑ ΤΙ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΞΕΡΕΤΕ ΓΙΑ ΤΗΝ ΤΡΟΦΙΚΗ ΑΛΛΕΡΓΙΑ Τι είναι η τροφική αλλεργία; Τροφική αλλεργία είναι η αναπάντεχη και μη κανονική ανοσολογική αντίδραση του οργανισμού εναντίον ενός τμήματος μιας τροφής (συνήθως

Διαβάστε περισσότερα

Ο ρόλος της αιμαφαίρεσης στην μεταμόσχευση αιμοποιητικών κυττάρων. Παναγιώτης Τσιριγώτης

Ο ρόλος της αιμαφαίρεσης στην μεταμόσχευση αιμοποιητικών κυττάρων. Παναγιώτης Τσιριγώτης Ο ρόλος της αιμαφαίρεσης στην μεταμόσχευση αιμοποιητικών κυττάρων Παναγιώτης Τσιριγώτης Αιμαφαίρεση και Μεταμόσχευση Λήψη του μοσχεύματος Αντιμετώπιση επιπλοκών Αντιμετώπιση νόσου του μοσχεύματος έναντι

Διαβάστε περισσότερα

Πεπτικός σωλήνας Κύρια λειτουργία του είναι η εξασφάλιση του διαρκούς ανεφοδιασμού του οργανισμού με νερό, ηλεκτρολύτες και θρεπτικά συστατικά.

Πεπτικός σωλήνας Κύρια λειτουργία του είναι η εξασφάλιση του διαρκούς ανεφοδιασμού του οργανισμού με νερό, ηλεκτρολύτες και θρεπτικά συστατικά. Πεπτικός σωλήνας Κύρια λειτουργία του είναι η εξασφάλιση του διαρκούς ανεφοδιασμού του οργανισμού με νερό, ηλεκτρολύτες και θρεπτικά συστατικά. Στον πεπτικό σωλήνα πραγματοποιείται ο τεμαχισμός της τροφής

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΕΡΤΡΟΦΙΑ ΡΙΝΙΚΩΝ ΚΟΓΧΩΝ. Τι είναι οι ρινικές κόγχες;

ΥΠΕΡΤΡΟΦΙΑ ΡΙΝΙΚΩΝ ΚΟΓΧΩΝ. Τι είναι οι ρινικές κόγχες; ΥΠΕΡΤΡΟΦΙΑ ΡΙΝΙΚΩΝ ΚΟΓΧΩΝ Τι είναι οι ρινικές κόγχες; Οι Ρινικές κόγχες είναι οστικές δομές μέσα στη μύτη σας που καλύπτονται από τους βλεννογόνους. Ενεργούν ως θερμαντικά σώματα στη μύτη σας, υγραίνουν,

Διαβάστε περισσότερα

ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ Θ Ρ Α Κ Η Σ

ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ Θ Ρ Α Κ Η Σ ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ Θ Ρ Α Κ Η Σ ΤΜΗΜΑ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΟΣ ΤΟΜΕΑΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥΠΟΛΗ - ΔΡΑΓΑΝΑΣ Τ.Κ. 68100 ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥΠΟΛΗ ΩΤΟΡΙΝΟΛΑΡΥΓΓΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ Δ/ντής: Kαθηγητής Β. Δανιηλίδης DEMOKRITUS UNIVERSITY

Διαβάστε περισσότερα

ΠΝΕΥΜΟΝΙΚΗ ΑΓΓΕΙΪΤΙΣ ΚΑΙ ΚΟΚΚΙΩΜΑΤΩΣΗ

ΠΝΕΥΜΟΝΙΚΗ ΑΓΓΕΙΪΤΙΣ ΚΑΙ ΚΟΚΚΙΩΜΑΤΩΣΗ ΠΝΕΥΜΟΝΙΚΗ ΑΓΓΕΙΪΤΙΣ ΚΑΙ ΚΟΚΚΙΩΜΑΤΩΣΗ Πνευμονική αγγειίτις και κοκκιωμάτωση είναι ένας περιγραφικός όρος που χαρακτηρίζεται από κυτταρική διήθηση του τοιχώματος των αγγείων (αγγειίτις) με καταστροφή και

Διαβάστε περισσότερα

Ηωσινοφιλική οισοφαγίτιδα

Ηωσινοφιλική οισοφαγίτιδα Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης Γενικό Περιφερειακό Νοσοκομείο Θεσσαλονίκης - Ιπποκράτειο Ηωσινοφιλική οισοφαγίτιδα Λαζαρίδης Νίκος 23 Μαΐου 2012 Ονοματολογία Πρωτοπαθής ηωσινοφιλική οισοφαγίτιδα

Διαβάστε περισσότερα

Μαρία Κατσιφοδήμου. Ο ρόλος της έκκρισης HLA-G από τα ανθρώπινα έμβρυα στην επιτυχία της εξωσωματικής γονιμοποίησης. Μεταπτυχιακή Διπλωματική Εργασία

Μαρία Κατσιφοδήμου. Ο ρόλος της έκκρισης HLA-G από τα ανθρώπινα έμβρυα στην επιτυχία της εξωσωματικής γονιμοποίησης. Μεταπτυχιακή Διπλωματική Εργασία ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗ ΘΕΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ: ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗ ΓΕΝΕΤΙΚΗ ΚΑΙ ΒΙΟΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ Ο ρόλος της έκκρισης HLA-G από τα ανθρώπινα

Διαβάστε περισσότερα

Χρόνια παραρρινοκολπίτιδα στους ενήλικες: διαγνωστική και θεραπευτική προσέγγιση

Χρόνια παραρρινοκολπίτιδα στους ενήλικες: διαγνωστική και θεραπευτική προσέγγιση Ωτορινολαρυγγολογία - Χειρουργική Κεφαλής & Τραχήλου: τεύχος 25, Ιούλιος-Αύγουστος-Σεπτέμβριος 2006, σελίδες 6-16 Ενημερωτικό άρθρο Χρόνια παραρρινοκολπίτιδα στους ενήλικες: διαγνωστική και θεραπευτική

Διαβάστε περισσότερα

Ανθρώπινο σώμα: 1200 gr Ca. 99% στα οστά και τα δόντια Το υπόλοιπο βρίσκεται στους ιστούς

Ανθρώπινο σώμα: 1200 gr Ca. 99% στα οστά και τα δόντια Το υπόλοιπο βρίσκεται στους ιστούς ΡΥΘΜΙΣΗ ΑΣΒΕΣΤΙΟΥ Ανθρώπινο σώμα: 1200 gr Ca 99% στα οστά και τα δόντια Το υπόλοιπο βρίσκεται στους ιστούς ΡΟΛΟΣ ΕΞΩΚΥΤΤΑΡΙΟΥ Ca ++ Μυϊκή συστολή Συναπτική διαβίβαση Συσσώρευση αιμοπεταλίων Πήξη του αίματος

Διαβάστε περισσότερα

"Κύτταρα και µηχανισµοί της αλλεργικής νόσου"

Κύτταρα και µηχανισµοί της αλλεργικής νόσου ΣΤΡΟΓΓΥΛΟ ΤΡΑΠΕΖΙ IV "Κύτταρα και µηχανισµοί της αλλεργικής νόσου" Προεδρείο: Μ. Βάρλα, Ι. Σιδηρόπουλος Γ Μαυρολέων: "Μεταχρωµατικά κύτταρα στην IgE και µη IgE µεσολαβούµενη νόσο" Α. Μάνικας: "Αντιγονοπαρουσιαστικά

Διαβάστε περισσότερα

ANOΣΟΓΗΡΑΝΣΗ. Ιωάννα Οικονοµίδου. Αναπληρώτρια Καθηγήτρια Ιατρικής Πανεπιστηµίου Αθηνών

ANOΣΟΓΗΡΑΝΣΗ. Ιωάννα Οικονοµίδου. Αναπληρώτρια Καθηγήτρια Ιατρικής Πανεπιστηµίου Αθηνών ANOΣΟΓΗΡΑΝΣΗ Ιωάννα Οικονοµίδου Αναπληρώτρια Καθηγήτρια Ιατρικής Πανεπιστηµίου Αθηνών Το ανοσιακό σύστηµα θεωρείται αποφασιστικός παράγοντας για την διατήρηση της υγείας και την επιβίωση στους ηλικιωµένους

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ 23 10 2011 ΘΕΡΙΝΑ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΜΑ 1 Ο Α. Να επιλέξετε τη φράση που συμπληρώνει ορθά κάθε μία από τις ακόλουθες προτάσεις: 1. Όλα τα βακτήρια: Α. διαθέτουν

Διαβάστε περισσότερα

Κατευθυντήριες οδηγίες στη διερεύνηση της χρόνιας πνευμονοπάθειας στα παιδιά

Κατευθυντήριες οδηγίες στη διερεύνηση της χρόνιας πνευμονοπάθειας στα παιδιά Κατευθυντήριες οδηγίες στη διερεύνηση της χρόνιας πνευμονοπάθειας στα παιδιά 2012 Ελπίδα Χατζηαγόρου Παιδοπνευµονολογική Μονάδα Ιπποκράτειο Νοσοκοµείο Αριστοτέλειο Πανεπιστήµιο Θεσσαλονίκης Χρόνια πνευµονοπάθεια

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΚΗ ΚΑΤΑΚΛΙΣΕΩΝ DR. ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗΣ ΛΙΑΚΟΣ ΧΕΙΡΟΥΡΓΟΣ

ΕΛΚΗ ΚΑΤΑΚΛΙΣΕΩΝ DR. ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗΣ ΛΙΑΚΟΣ ΧΕΙΡΟΥΡΓΟΣ ΕΛΚΗ ΚΑΤΑΚΛΙΣΕΩΝ DR. ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗΣ ΛΙΑΚΟΣ ΧΕΙΡΟΥΡΓΟΣ ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΑ Κατάκλιση ορίζεται η εξέλκωση του δέρματος εξαιτίας πίεσης σε διάφορες περιοχές του σώματος υπερκείμενες οστικών προεξοχών Συχνότητα εμφάνισης

Διαβάστε περισσότερα

Ανοσιακή απάντηση Αικατερίνη Ταράση

Ανοσιακή απάντηση Αικατερίνη Ταράση Ανοσιακή απάντηση Αικατερίνη Ταράση ιευθύντρια Τµ. Ανοσολογίας- Ιστοσυµβατότητας Γ.Ν.Α.. " Ο Ευαγγελισµός" ανοσιακή απάντηση είναι το σύνολο των πολύπλοκων διεργασιών µε τις οποίες ο οργανισµός (ξενιστής)

Διαβάστε περισσότερα