ΜΥΣΤΙΚΑ ΟΠΛΑ ΕΛΛΗΝΩΝ. Από την σφενδόνη στο υγρό πυρ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΜΥΣΤΙΚΑ ΟΠΛΑ ΕΛΛΗΝΩΝ. Από την σφενδόνη στο υγρό πυρ"

Transcript

1

2 ΠΑΝΤΕΛΗΣ ΚΑΡΥΚΑΣ ΜΥΣΤΙΚΑ ΟΠΛΑ ΕΛΛΗΝΩΝ Από την σφενδόνη στο υγρό πυρ ΒΙΒΛΙΟ 38 ΑΘΗΝΑ-ΑΠΡΙΛΙΟΣ 2004 ΠΟΛΕΜΙΚΕΣ ΜΟΝΟΓΡΑΦΙΕΣ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΕΣ Α.Ε.

3 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΜΥΣΤΙΚΑ ΟΠΛΑ ΕΛΛΗΝΩΝ Από την σφενδόνη στο υγρό πυρ Βιολογικά, χημικά και έμβια άπλα Τα όπλα της φωτιάς Υγρό Πυρ, πύραυλοι και πτητικές μηχανές Τα όπλα της ελληνικής μηχανικής

4 Εισαγωγή Οι Έλληνες πολεμιστές εξέρχονται του Δουρείου Ίππου. Το ξύλινο άλογο της Τροίας δεν ήταν παρά η πρώτη, ιστορικά καταγεγραμμένη, ελληνική πολιορκητική μηχανή. Οι αρχαίοι Έλληνες υπήρξαν πρωτοπόροι σε κάθε τομέα του πολιτισμού. Μοιραία λοιπόν δεν θα μπορούσαν να υστερήσουν και στην πολεμική τεχνολογία, εφόσον μάλιστα, όπως πίστευαν «Πόλεμος πατήρ πάντων εστί» (ο πόλεμος είναι ο πατέρας των πάντων). Η παρεξηγημένη αυτή φράση του Ηρακλείτου δεν εκφράζει, όπως υποστηρίζουν ορισμένοι, το φιλοπόλεμο και «ιμπεριαλιστικό» πνεύμα των αρχαίων Ελλήνων. Αντιθέτως εκφράζει τπν μεγάλη αλήθεια του αρχαίου κόσμου, ότι η ανάγκη γεννά. Η ανάγκη αντιμετώπισης υπερτέρων αντιπάλων ήταν π γενεσιουργός αιτία της δημιουργίας και ανάπτυξης «ειδικών» όπλων, ήδη από τους χρόνους που γεννήθηκε ο πολιτισμός στην πατρίδα μας, περί την 9η χιλιετία π.χ. Οι σχεδόν πάντα αριθμητικώς ασθενέστεροι Έλληνες δεν είχαν άλλη επιλογή παρά να αναπτύξουν ειδικές δυνατότητες, οι οποίες θα τους επέτρεπαν να αντιμετωπίσουν επί ίσοις όροις τους πολυπληθείς αντιπάλους τους. Δυστυχώς η υψηλή τεχνολογία χρησιμοποιήθηκε όμως και στους αδελφοκτόνους πολέμους, μεταξύ των Ελλήνων, αν και όχι στην ίδια έκταση που χρησιμοποιήθηκε κατά των διαφόρων αλλοφύλων αντιπάλων, είτε αυτοί ελέγοντο «Άριοι», είτε Πέρσες, είτε Ρωμαίοι, είτε οπωσδήποτε αλλιώς. Στην παρούσα εργασία θα επιχειρήσουμε να ανιχνεύσουμε την κρυμμένη γνώση των αρχαίων Ελλήνων στον τομέα της πολεμικής τεχνολογίας, με οδηγό την λογική, χωρίς κανενός είδους υπερβολές και «κορώνες».

5 Συρακούσιοι στρατιώτες πυρπολούν τον ρωμαϊκό στόλο με την βοήθεια των καυστικών κατόπτρων του Αρχιμήδη. Το 1973 ο Ι. Σακκάς επανέλαβε το εγχείρημα, κατορθώνοντας να πυρπολήσει ξύλινο σκάφος.

6 Κεφάλαιο 1ο Βιολογικά, χημικά και έμβια όπλα Οι ανατολίτες τοξότες χρησιμοποίησαν κατά κόρον τοξικά, αλλά και πυρφόρα βέλη. Τοξικά βέλη Η γένεση του τόξου ως όπλου, για το κυνήγι αρχικά και για τον πόλεμο κατόπιν, χάνεται στα βάθη της ανθρώπινης ιστορίας. Κανείς δεν μπορεί να γνωρίζει πότε οι άνθρωποι άρχισαν να το χρησιμοποιούν. Το παράδοξο όμως είναι ότι από το την λέξη τόξο γεννήθηκε και μια ακόμα ελληνική λέξη που υποδηλώνει το δηλητήριο, η λέξη «τοξικό». Ο διάσημος Έλληνας ιατρός του 1ου αιώνα μ.χ. Διοσκουρίδης ήταν ο πρώτος που ετυμολογησε το επίθετο «τοξικός» από το «τόξο», γράφοντας χαρακτηριστικά ότι το επίθετο «τοξικός» δηλώνει τον σχετικό με το τόξο. Πως όμως σχετίζεται ένα όπλο με τα λογής λογής τοξικά, δηλαδή τα δηλητήρια; Η απάντηση είναι απλή. Από πολύ νωρίς οι πρωτόγονοι άνθρωποι ανακάλυψαν ότι κάποιες ουσίες είχαν την ικανότητα να ναρκώνουν ή να σκοτώνουν άμεσα όποιον ή ότι ερχόταν σε επαφή μαζί τους. Στα πρώτα στάδια της ιστορίας οι πρωτόγονοι κυνηγοί χρησιμοποιούσαν τοξικά βέλη για να ναρκώνουν τα ζώα θύματά τους. Η επιλογή του δηλητηρίου έπρεπε να γίνει προσεκτικά, έτσι ώστε να μην κινδυνεύσει και ο

7 ΕΛΛΗΝΑΣ ΤΟΞΟΤΗΣ Από τους προϊστορικούς χρόνους οι τοξότες εμβάπτιζαν τα βέλη τους σε δηλητήρια, τα οποία χρησιμοποιούσαν περισσότερο στο κυνήγι και σπανιότερα στον πόλεμο.

8 Σύγχρονοι Αβορίγινες κυνηγοί της Αυστραλίας. Ακόμα και σήμερα χρησιμοποιούν δηλητιριώδη βλήματα στο κυνήγι τους. Ινδιάνος του Αμαζονίου. Κυνηγά με δηλητιριώδη βέλη εκτοξευόμενα με φυσοκάλαμο. χρήστης, αλλά ούτε και όσοι θα έτρωγαν το σκοτωμένο με τον τρόπο αυτό ζώο. Προφανώς η γνώση αυτή των πρώτων κυνηγών βρήκε εφαρμογή και στους πρώτους πολέμους, όταν ελλείψει ασπίδων και θωράκων τα εκηβόλα όπλα και κυρίως το τόξο αποτελούσαν την τελευταία λέξη της πολεμικής τεχνολογίας. Περί τα μέσα της 5ης χιλιετίας π.χ. όμως μια μεγάλη τεχνολογική επανάσταση έλαβε χώρα στον ελλαδικό χώρο, η έναρξη κατεργασίας των μετάλλων. Η κατεργασία των μετάλλων έδωσε νέες πρωτόγνωρες δυνατότητες στους τότε Έλληνες. Ιδιαιτέρως από την αυγή της 4ης χιλιετίας π.χ. όπου άρχισαν να κατεργάζονται και τον χαλκό, όλα μετεβλήθησαν. Τα νέα όπλα με τις μεταλλικές αιχμές απεδείχθησαν τρομερά εναντίον των αθωράκιστων αντιπάλων. Μοιραία λοιπόν δημιουργήθηκαν και τα αντίμετρα, η ασπίδα και ο θώρακας. Σε αυτό το νέο επιχειρησιακό περιβάλλον που σταδιακά δημιουργήθηκε, το τόξο άρχισε να χάνει τη σημασία του στο πεδίο της μάχης. Το μικρό του βεληνεκές και η επίσης μικρή του διατρητική ικανότητα δεν του προσέδιδαν την αναγκαία δύναμη ανάσχαισης (stopping power) που απαιτείτο για την εξουδετέρωση ενός εφοδιασμένου με ασπίδα ή θώρακα ή και τα δύο αντιπάλου πολεμιστή. Αντιθέτως στην Ανατολή, όπου κανένας στρατός με εξαίρεση ίσως τον Ασσυριακό, δεν πολυχρησιμοποίησε ισχυρές θωρακίσεις, το τόξο παρέμεινε το βασικό όπλο έως το 1700 μ.χ. Στην Ελλάδα όμως οι φάλαγγες των σαρισσοφόρων Μινυών, Μινωιτών και αργότερα Μυκηναίων πολεμιστών, ήταν σχεδόν απρόσβλητες από τα βέλη των αντί πάλων. Ο μόνος τρόπος για να «ανακτήσει» το τόξο την σημασία του ήταν να αποκτήσει δηλητηριώδη αιχμή. Έτσι, ακόμα και αν δεν έπληττε τον αντίπαλο καίρια, αλλά επιπόλαια σε ένα αθωράκιστο σημείο του σώματος του, θα μπορούσε να του επιφέρει ακόμα και τον θάνατο. Κατά πάσα πιθανότητα ένα τέτοιο δηλητηριασμένο βέλος σκότωσε τον Αχιλλέα, πληγώνοντάς τον στην ακάλυπτη πτέρνα του. Ο «άνανδρος» αυτός τρόπος πολέμου καυτηριάζεται από τον Όμηρο, αλλά και από τους μεταγενεστέρους του και το τόξο χαρακτηρίζεται το όπλο των δειλών, υπογραμμίζοντας έτσι την αντιδιαστολή με τον «καθαρό» τρόπο της εκ του συστάδην αντρίκιας μάχης. Ωστόσο τα βιολογικά όπλα υπήρχαν και είναι λογικό οι Έλληνες της Ανατολίας Τρώες να τα χρησιμοποιούν περισσότερο, λόγω της επαφής τους με τους λοιπούς ανατολικούς πολιτισμούς. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι και οι της μητροπολιτικής Ελλάδος συμπατριώτες τους δεν τα γνώριζαν. Απλώς είχαν πάψει να τα πολυχρησιμοποιούν. Πότε πράγματι πρωτοχρησιμοποιήθηκαν βιολογικά όπλα στην Ελλάδα; Στο ερώτημα αυτό κανείς δεν μπορεί να απαντήσει με βεβαιότητα. Μπορεί όμως να στηριχθεί στην κωδικοποιημένη ελληνική πρωτοϊστορία, την μυθολογία, και να αναζητήσει εκεί απαντήσεις. Ο πρώτος λοιπόν που φέρεται να χρησιμοποιεί βιολογικά όπλα είναι ο μεγαλύτερος Έλληνας ήρωας, ο Ηρακλής. Στο σημείο αυτό αξίζει να γίνει μια διευκρίνηση σχετικά με τον μέγιστο Έλληνα ήρωα. Ο Ηρακλής δεν ήταν ένα πρόσωπο, ήταν η προσωποποίηση του ίδιου του Ελληνισμού. Έτσι εμφανίζονται τουλάχιστον δύο πρόσωπα με το αυτό όνομα, τα οποία έδρασαν σε διαφορετικές χρονικές στιγμές, αλλά έφτασαν να ταυτίζονται μεταξύ τους. 0 πρώτος ο Ιδαίος, Κρητικός Ηρακλής, ήταν σύντροφος τους Δία. Ο δεύτερος ο Μινύας - Μυκηναίος είναι ο εκτελεστής των άθλων. Σε έναν από τους άθλους του ο Ηρακλής εκλήθη να σκοτώσει ένα τέρας την Λερναία Ύδρα, το τέρας με την δηλητηριώδη ανάσα. Σύμφωνα με τον μύθο το τέρας είχε εννέα (σύμφωνα με άλλες παραλλαγές ) κεφάλια, το ένα εκ των οποίων ήταν αθάνατο. Ο Ηρακλής τελικώς κατόρθωσε να σκοτώσει το τέρας. Έκοψε ένα προς ένα τα κεφάλια και τους έβαζε φωτιά. Κατόπιν απέκοψε και το αθάνατο

9 Βοειδάμαξα των Λαών της θαλάσσης. κεφάλι και το έθαψε κάτω από έναν μεγάλο βράχο στην Λέρνη. Κατόπιν έσκισε το σώμα του άψυχου τέρατος και βούτηξε τα βέλη του στο δηλητηριώδες αίμα του. Όλα αυτά ακούγονται φυσικά ως χαριτωμένα παραμύθια. Και όμως κρύβουν πίσω τους μια πολύ μεγάλη δόση αλήθειας. Προσφάτως Αμερικανοί επιστήμονες ανακάλυψαν ότι ο Αργολικός Κόλπος διαθέτει πλουσιότατα κοιτάσματα υδρογοναθράκων, πετρελαίου και αερίων. Η εκφυγή των φυσικών αερίων λοιπόν προκαλούσε την δηλητηριώδη ανάσα του τέρατος, το όνομα ακόμα του οποίου - Ύδρα - το συσχετίζει με το νερό, με το υγρό. Ούτε πρέπει να θεωρείται τυχαίο ότι ο ήρωας αναγκάστηκε να κάψει τα κεφάλια του «τέρατος». Το πιο ενδιαφέρον σημείο όμως είναι ότι ο Ηρακλής, γνωρίζοντας προφανώς τις ιδιότητες των υδρογοναθράκων, βούτηξε τα βέλη του στο «αίμα» της Ύδρας. Αρκετά αργότερα, ο Οδυσσέας αυτή τη φορά φέρεται στην Οδύσσεια να ταξιδεύει ως την Εφύρα, την πόλη της Ηπείρου, κοντά στα ύδατα της Στυγός, με σκοπό να κατέβει στον κάτω κόσμο, η είσοδος του οποίου ευρίσκετο εκεί. Ο Όμηρος αναφέρει ότι ο Οδυσσέας πήγε στην Εφύρα αναζητώντας δηλητήρια με τα οποία θα άλειφε τις αιχμές των βελών του. Ο βασιλιάς της πόλης Ίλος όμως, αρνήθηκε να του παραχωρήσει τα δηλητήρια, αν και η Εφύρα χαρακτηριζόταν από τους αρχαίους ως ο παράδεισος των δηλητηρίων. Το παράδοξο όμως είναι ότι και η συγκεκριμένη περιοχή της Ηπείρου είναι πλούσια σε κοιτάσματα υρδογονανθράκων και φυσικού αερίου, όπως απεκάλυψε ο αείμνηστος αρχαιολόγος και ελληνιστής Νίκολας Χάμοντ στο βιβλίο του «Ήπειρος». Φαίνεται λοιπόν από πολύ νωρίς οι Έλληνες να έχουν ανακαλύψει τους υδρογονάνθρακες και τα παράγωγά τους και να τα χρησιμοποιούν και σε πολεμικούς σκοπούς. Με ποιόν τρόπο όμως; Προφανώς ένα βέλος βουτηγμένο σε πίσσα ή σε αργό πετρέλαιο δεν θα προκαλούσε άμεσα τον θάνατο σε έναν άνθρωπο που θα τον έπληττε σε μη καίριο σημείο. Μήπως λοιπόν τα βουτηγμένα σε αυτά τα υλικά βέλη ήταν απλώς πυρφόρα βέλη, με άσβεστο όμως πυρ; Υπάρχουν όμως περιγραφές που φανερώνουν την τοξικότητα της περιοχής, αφού ακόμα και τα πουλιά

10 Τοξότης «ζυγίζει» το βέλος του. Παράσταση από κύλικα του 5ου αιώνα. Ο Φιλοκτήτης, θύμα των δηλητηρίων, στέκει ανήμπορος, θεραπεύτηκε μόλις του εδόθη αντίδοτο. που πετούσαν από πάνω και εισέπνεαν τις δηλητηριώδεις αναθυμιάσεις πέθαιναν. Αναφέρει η Οδύσσεια: «εξ Εφύρης ανιόντα παρ' Ίλου Μερμερίδαο, οίχετο γαρ κείσε θόης νηός Οδυσσεύς φάρμακον ανδροφόνον διζή- μενος, όφρα οι είη ιούς χρίεσθαι χαλκήρεας» (από την Εφύρα καθώς ερχόταν από τον Ίλο Μερμερίδη, γιατί πήγε και εκεί με γρήγορο πλοίο ο Οδυσσέας, φάρμακο ανδροφόνο αναζητώντας, για να το έχει τα χάλκινα βέλη του να αλοίβει. α ). Από την άλλη γνωρίζουμε ότι δηλητηριώδη βέλη, με την κλασσική έννοια του όρου, υπήρχαν. Αυτά όμως δεν τα βουτούσαν σε υδρογονάνθρακες, αλλά σε διαλύματα νερού αναμεμειγμένου με τριμμένα φύλλα ή λουλούδια ορισμένων φυτών ή μανιταριών ή δηλητηρίου φιδιών. Τα πλέον διαδεδομένα τοξικά φυτά ήταν το Ακόνιτο, η Άτροπος, γνωστό ως Μπελλαντόνα, από την οποία παράγεται η στρυχνίνη, το Στραμώνιο, το Κώνιο, το Δελφίνιο, η Δακτυλίτιδα, η Γόγγολη, το Μαυρόχορτο και άλλα. Από αυτά το πλέον θανατηφόρο είναι το Ακόνιτο, το οποίο προκαλεί παύση της καρδιακής λειτουργίας και τελικά τον θάνατο. Σύμφωνα με ορισμένες απόψεις το Ακόνιτο ήταν υπεύθυνο για τον θάνατο του Μεγάλου Αλεξάνδρου. Τον θάνατο όμως προκαλούν και τα περισσότερα από τα παραπάνω αναφερθέντα φυτά. Το Κώνιο άλλωστε είναι ιδιαιτέρως γνωστό από την εκτέλεση του Σωκράτη. Τα γνωστά λοιπόν αυτά φυτά, αποτελούσαν την πρώτη ύλη των αρχαίων βιολογικών όπλων. Η αποτελεσματικότητά τους πάντως εξαρτάτο από πολλούς παράγοντες, όπως η κράση του θύματος, ο χρόνος χρήσης τους και οι κλιματολογικές συνθήκες. Η αντοχή του κάθε ανθρώπου είναι ένας τελείως υποκειμενικός παράγοντας, ο οποίος όμως εξαρτάται και από το πόσο ισχυρό είναι το δηλητήριο, το οποίο εξασθενεί με το πέρασμα του χρόνου. Ακόμα επιδρούν και οι κλιματολογικές συνθήκες καθώς η βροχή για παράδειγμα «ξέπλενε» το δηλητήριο από τα όπλα. Από την άλλη πρέπει να υπήρχαν και ατυχήματα, με φίλια θύματα, όταν για παράδειγμα ένα βέλος έκοβε τον ίδιο τον χρήστη του. Ο μύθος αναφέρει πως ο Ηρακλής έπληξε κατά λάθος με ένα δηλητηριώδες βέλος τον φίλο του κένταυρο Χείρωνα, ενώ και ο κένταυρος Φόλος πέθανε όταν τρυπήθηκε κατά λάθος από ένα βέλος που προσπαθούσε να αποσπάσει από το σώμα ενός πληγωμένου. Ενδιαφέρον παρουσιάζει ακόμα η μυθολογική αναφορά στο τέλος του Ηρακλή. Ο ήρωας σκότωσε τον κένταυρο Νέσσο, με ένα βέλος βουτηγμένο στο αίμα της Ύδρας. Ο κένταυρος πριν πεθάνει έδωσε στην σύζυγο του Ηρακλή Διηάνειρα το μολυσμένο αίμα του, λέγοντας της να το φυλάξει σε μέρος σκοτεινό και δροσερό, μακριά από το φως και την ζέστη - μήπως διότι υπήρχε κίνδυνος ανάφλεξης του; Με το αίμα του κενταύρου η Διηάνειρα άλειψε έναν χιτώνα του Ηρακλή. Ο τελευταίος φόρεσε τον χιτώνα και πήγε να εκτελέσει θυσία στους θεούς. Τότε όμως, εμπρός από την φλόγα του βωμού, ο χιτώνας ανεφλέγη και ο Ηρακλής άρχισε να καίγεται, ή σύμφωνα με άλλη εκδοχή η θερμότητα απλώς ενεργοποίησε το δηλητήριο, το οποίο λειτούργησε ως ένα είδος οξέως. Στην απελπισία του ο ήρωας έπεσε σε ένα ποτάμι, αλλά και εκεί η φωτιά δεν έσβησε!

11 Όταν δε επιχείρησε να βγάλει το δηλητηριασμένο ρούχο αφαίρεσε μαζί και τις σάρκες του. Τελικώς ο Ηρακλής κάηκε ζωντανός. Και αυτός ο μύθος είναι ενδεικτικός των γνώσεων των αρχαίων Ελλήνων για τα παράδοξα αυτά όπλα, τα οποία σκότωσαν ακόμα και έναν Ηρακλή. Πριν πεθάνει ο ήρωας άφησε τα όπλα του στον φίλο του Φιλοκτήτη. Ο Φιλοκτήτης αποτελεί μια πολύ ενδιαφέρουσα προσωπικότητα. Επικεφαλής επτά πλοίων, το καθένα των οποίων είχε πλήρωμα 50 τοξοτών, κίνησε για την Τροία. Άριστος τοξότης και ο ίδιος, είχε εξοπλισθεί με τα δηλητηριώδη βέλη του Ηρακλή. Δεν έμελλε όμως να φτάσει εκεί με τους λοιπούς συστρατιώτες του. Ο Φιλοκτήτης είτε δαγκώθηκε από φίδι, είτε σύμφωνα με άλλη παραλλαγή του μύθου, τρυπήθηκε κατά λάθος από ένα δικό του δηλητηριασμένο βέλος. Αποτέλεσμα τούτου ήταν να αφεθεί σε ένα νησάκι κοντά στη Λήμνο. Ο Φιλοκτήτης, ο καλύτερος τοξότης των Αχαιών, σώθηκε τελικά με την επέμβαση του ιατρού Μαχάωνος. Το γεγονός ότι η δηλητηρίαση του Φιλοκτήτη δεν προερχόταν από δάγκωμα φιδιού δεν χρειάζεται και μεγάλη σοφία για να το καταλάβει κανείς. Στην Ελλάδα μόνο ένα είδος έχιδνας έχει τόσο ισχυρό δηλητήριο ώστε να επιφέρει τον θάνατο. Οι αρχαίοι όμως γνώριζαν πως να αντιμετωπίζουν ακόμα και το δάγκωμα από ένα τέτοιο φίδι - χάραγμα του σημείου δαγκώματος, αναρρόφηση του δηλητηρίου, επίδεση αρκετά εκατοστά πάνω από την πληγή, ώστε να μην φτάσει το δηλητήριο γρήγορα στην καρδιά. Άρα κατά πάσα πιθανότητα ο Φιλοκτήτης επλήγη από κάτι άλλο. Στην περίπτωση του όμως στάθηκε τυχερός στην ατυχία του, εφόσον μάλλον το δηλητήριο είχε εξασθενίσει λόγω του χρόνου που είχε παρέλθει, αλλά και ο ίδιος ήταν νέος και με ισχυρό οργανισμό. Έτσι επέζησε και πήγε τελικώς στην Τροία, σκορπώντας τον όλεθρο με τα δηλητηριώδη βέλη του, ένα εκ των οποίων σκότωσε και τον Πάρι. Σύμφωνα με την ποιητική περιγραφή ο Πάρις υπέφερε ιδιαιτέρως από το δηλητήριο, νιώθοντας αφόρητο κάψιμο και δίψα. Όλα αυτά τα συμπτώματα προϊδεάζουν για δηλητηρίαση από το φυτό Ακόνιτο. Και είναι λογικό ο Φιλοκτήτης να χρησιμοποίησε ένα δραστικό δηλητήριο για τα βέλη του, εφόσον, από ιδία πείρα κατάλαβε ότι το δηλητήριο της Ύδρας είχε πλέον εξασθενήσει. Η φρίκη των αρχαίων βιολογικών όπλων όμως δεν τελείωσε και μετά τα Τρωικά. Τα κείμενα διαφόρων συγγραφέων της ύστερης αρχαιότητος και των πρώτων χριστιανικών χρόνων, όπως ο Γαληνός, ο Κουίντος ο εκ Σμύρνης, αλλά και ο Διόδωρος Σικελιώτης και ο Παυσανίας, αποδεικνύουν ότι τα όπλα αυτά συνέχισαν να χρησιμοποιούνται όλο αυτό το διάστημα, από την προϊστορία έως και τον 4ο αιώνα μ.χ. Τα δηλητήρια που χρησιμοποιήθηκαν στην περίοδο αυτή ήταν δραστικότερα των παλαιοτέρων, απόκοτος της γνώσης που οι χρήστες τους είχαν αποκομίσει από τους παλαιοτέρους. Έτσι αντί ενός μόνο δηλητηρίου πολλές φορές χρησιμοιοποιείτο ένα μίγμα τοξικών υλικών, προερχόμενο κυρίως από δηλητηριώδη φυτά, αναμεμειγμένο μερικές φορές με δηλητήριο φιδιού. Η αρχαία «συνταγή» ακολουθήθηκε κατά γράμμα και σε νεωτέρους χρόνους. Υπάρχουν αναφορές ότι μουσουλμάνοι τοξότες χρησιμοποίησαν εμποτισμένα σε Ακόνιτο βέλη κατά των Ισπανών το Ακόμα και οι Γκούρκα χρησιμοποίησαν παρόμοια βέλη κατά των Βρετανών τον 19ο αιώνα. Προσφάτως δε απεκαλύφθη ότι και Γερμανοί επιστήμονες, κατά τη διάρκεια του Β' Παγκοσμίου Πολέμου, επειραματίζοντο στην κατασκευή «τοξικών» βολίδων, εμποτισμένων επίσης σε Ακόνιτο. Ακόμα και σήμερα φυλές ινδιάνων στον Αμαζόνιο χρησιμοποιούν δηλητηριώδη βέλη, εμποτισμένα με δηλητήριο ενός είδους βατράχου που ζει στην περιοχή. Ωστόσο στους κλασσικούς, ελληνιστικούς και ρωμαίο βασιλιάς του Πόντου Μιθριδάτης Στ' ο Ευπάτωρ υπήρξε μεγάλος γνώστης των δηλητηρίων. Ο ίδιος είχε αποκτήσει ανοσία στα περισσότερα, πέρνοντας καθημερινά μικρές δόσεις. Δοκίμαζε μάλιστα νέα αντίδοτα σε αιχμαλώτους, στους οποίους είχε προηγουμένως χορηγήσει δηλητήριο.

12 Οι σφήκες και οι μέλισες απετέλεσαν ένα από τα έμβια όπλα της αρχαιότητας. Ακόμα και οι σκορπιοί χρησιμοποιήθηκαν ως «γόμωση» ειδικών βλημάτων. βαμμένα μάλιστα με έντονα χρώματα. Το υγρό περιβάλκούς χρόνους φαίνεται πως υπήρξε ένα «μορατόριουμ» θα λέγαμε, στην ανάπτυξη βιολογικών όπλων για πολεμική χρήση. Δηλητήρια εξακολούθησαν φυσικά να χρησιμοποιούνται στο κυνήγι και στις δολοφονίες. Η χρήση τους στον πόλεμο θεωρήθηκε πράξη «βαρβαρική» και σταμάτησε. Φυσικά αν οι Έλληνες και οι Ρωμαίοι έπαψαν να χρησιμοποιούν βιολογικά όπλα, οι αντίπαλοι τους δεν συμμεριζόντο πάντοτε τα ίδια αισθήματα. Έτσι αναφέρεται η χρήση δηλητηριωδών βελών τόσο από τους Πέρσες, όσο και από τους Γαλάτες και τους Δάκες, αλλά και τους Σλάβους, όπως μαρτυρά ο αυτοκράτορας Μαυρίκιος στο «Στρατηγικόν» του 6ου αιώνα π.χ. Και οι λαοί αυτοί όμως έπαψαν σταδιακά να τα χρησιμοποιούν, σε γενικευμένη τουλάχιστον κλίμακα, κυρίως λόγω των αντίποινων τα οποία υφίσταντο όσοι χρήστες τους είχαν την ατυχία να πέσουν ζωντανοί στα χέρια των εχθρών τους. Έτσι όταν ο στρατός τους Αλεξάνδρου πέρασε το 326 π.χ. από το σημερινό Πακιστάν βρέθηκε αντιμέτωπος με τους εντοπίους, οι οποίοι είχαν εμποτίσει σε δηλητήριο φιδιού όχι μονό τα βέλη τους, αλλά ακόμα και τα σπαθιά τους. Αξίζει να σημειωθεί ότι τα βέλη τους δεν έφεραν μεταλλική αιχμή. Η κατάληψη του στελέχους τους ήταν κούφια, προφανώς για να «συγκρατεί» περισσότερο δηλητήριο. Ευτυχώς η έλλειψη μεταλλικής αιχμής περιόριζε τη διατρητικότητα του βέλους, απέναντι στις ασπίδες και τους θώρακες των Ελλήνων. Ίδιου τύπου βέλη χρησιμοποιούσαν και οι Σκύθες, οι οποίοι με αυτά κατανίκησαν την στρατιά του Πέρση βασιλιά Δαρείου, στα τέλη του 6ου αιώνα π.χ. Παρόλα αυτά οι στρατιώτες του Αλεξάνδρου, αγνοώντας το εχθρικό μυστικό, επιτέθηκαν εναντίον τους και τους νίκησαν. Μετά το πέρας της μάχης όμως πολλοί, έστω και ελαφρά τραυματισμένοι, πέθαναν. Ο Αλέξανδρος τότε κατάλαβε ότι οι εχθροί χρησιμοποιούσαν δηλητήριο και κατάφερε να μάθει και το αντίδοτο. Χάρη σε αυτό σώθηκε η ζωή του στρατηγού του Πτολεμαίου του Λάγου, ο οποίος είχε τραυματιστεί ελαφρά από βέλος στον ώμο, αλλά κινδύνευε να πεθάνει. Το τραύμα του είχε μαυρίσει και μύριζε απαίσια. Μετά τη χορήγηση του αντιδότου όμως θεραπεύτηκε άμεσα. Πέραν των γνωστών δηλητηρίων όμως των φυτών και των φιδιών οι Έλληνες πρέπει να γνώριζαν και το δηλητήριο που περιέχει το κεντρί ενός είδους σαλαχιού. Σύμφωνα με μια παράδοση ο Οδυσσέας βρήκε τον θάνατο από πλήγμα με ένα δόρυ που είχε αιχμή από κεντρί σαλαχιού. Δράστης του φόνου ήταν ο νόθος γυιός του από την μάγισσα Κίρκη, ο Τήλεφος. Σκυθικά βέλη Οι Σκύθες ήταν ένας νομαδικός λαός της αρχαιότητας που είχε εξαπλωθεί σε ολόκληρη την Ασία, από τα σύνορα της Κίνας ως την σημερινή Ουκρανία και Αρμενία. Οι Έλληνες είχαν επαφές μαζί τους από πολύ νωρίς και οι ίδιοι οι Σκύθες θεωρούσαν γενάρχη τους τον Ηρακλή. Δεν είναι τυχαίο λοιπόν ότι οι Σκύθες ήταν οι πλέον εξέχοντες τοξότες της αρχαιότητος, οι οποίοι μάλιστα χρησιμοποιούσαν κατά κόρον δηλητηριασμένα βέλη. Σκυθική εφεύρεση θεωρείτο ο γορυτός, μια θήκη εντός της οποίας τοποθετούσαν τόσο τα βέλη, όσο και το τόξο, σε ξεχωριστές υποδοχές. Το 1940 ο Ρώσος αρχαιολόγος Σεργκέϊ Ρουντένκο ξεκίνησε ανασκαφές σε διαφόρους σκυθικούς ταφικούς τύμβους, στις ουκρανικές στέπες. Από τότε έως σήμερα έχουν έρθει στο φως πολλά ευρήματα και κυρίως όπλα ανδρών και γυναικών (αμαζόνων;) πολεμιστών. Ανάμεσα στα ευρήματα που ξεχωρίζουν είναι και πολλά ξύλινα βέλη, χωρίς μεταλλική αιχμή,

13 λον της περιοχής διέσωσε ολόκληρο το ξύλινο στέλεχος του βέλους, το οποίο είχε μήκος 75 εκατοστών. Στην άκρη του, αντί αιχμής είχε μια υποτυπώδη ξύλινη, σχεδόν κούφια «αιχμή». Τα βέλη και οι «αιχμές» τους είχαν διαφορετικά οχήματα και χρώματα. Υπήρχαν βέλη βαμμένα κόκκινα, αλλά βαμμένα ασπρόμαυρα και αλλά μαυροκόκκινα. Κάθε διαφορετικού χρώματος βέλος είχε και διαφορετικά σκαλίσματα στην ξύλινη αιχμή του, τα οποία οι αρχαιολόγοι δεν μπορούσαν να τα εξηγήσουν. Το κατάφεραν όμως οι ντόπιοι εργάτες, οι οποίοι στα σχήματα και στα χρώματα των βελών αναγνώρισαν τα χρώματα και τα οχήματα τριών ειδών δηλητηριωδών εχιδνών που ζουν στην περιοχή. Εργαστηριακές έρευνες απέδειξαν ότι πράγματι το κάθε χρώμα δήλωνε ότι το βέλος ήταν εμποτισμένο με το δηλητήριο συγκεκριμένου φιδιού. Προφανώς τα βέλη είχαν βαφεί ώστε ο χρήστης του να είναι σε θέση να τα αναγνωρίζει άμεσα. Την γνώση αυτή των Σκυθών επιβεβαιώνουν μεγάλες προσωπικότητες του αρχαίου κόσμου, όπως ο Αριστοτέλης, ο εόφραστος και ο Αιλιανός. Ο τελευταίος αναφέρει μάλιστα ότι οι Σκύθες χρησιμοποιούσαν ακόμα και ανθρώπινο αίμα για την παρασκευή δηλητηρίου. Αφαιρούσαν ορό αίματος τον οποίο τοποθετούσαν σε ένα δερμάτινο ασκί, αναμεμειγμένο με κοπριά ζώων ή ανθρώπινα περιττώματα. Κατόπιν το ασκί εθάβετο στο έδαφος για τόσο διάστημα όσο απατείτο ώστε να επέλθει σήψη. Κατόπιν το ημιστερεοποιημένο μίγμα αλειφόταν στις αιχμές των βελών. Το πλήγμα από ένα τέτοιο βέλος προκαλούσε σοβαρή μόλυνση, δύσκολα ιάσιμη. Τα βακτήρια που ανεπτύσσοντο στο μίγμα δεν μπορούσαν να αντιμετωπιστούν με τα φαρμακευτικά μέσα της εποχής. Πολλές φορές, για να ισχυροποιήσουν το καταστρεπτικό αποτέλεσμα, πρόσθεταν και άλλα συστατικά στο μίγμα. Έτσι, βάσει των αρχαίων πηγών, έριχναν και δηλητήριο έχιδνας, αλλά και κομμάτια σάρκας φιδιού στον ίδιο ασκό. Η ζύμωση παρήγαγε σαφώς ένα ισχυρότερο και τοξικότερο δηλητήριο. Το πλήγμα από ένα βέλος εμποτισμένο από το παραγόμενο δηλητήριο, ήταν σίγουρο ότι προκαλούσε τέτανο ή σηπτική γάγγραινα στο θύμα. Το συγκεκριμένο δηλητήριο θα μπορούσε να χαρακτηριστεί ως όπλο εκδίκησης, εφόσον δεν σκότωνε τον αντίπαλο στο πεδίο της μάχης, αλλά πολύ μετά τη μάχη και μάλιστα με ιδιαίτερα επώδυνο τρόπο. Εάν μάλιστα είχε αναμιχθεί και με δηλητήριο φιδιού, ο θάνατος του πληγέντος καθίστατο τραγικότερος. Η περιοχή γύρω από το τραύμα σταδιακά σάπιζε και εξέπεμπε απαίσια οσμή. Σιγά - σιγά η σήψη εξαπλωνόταν σε όλο το σώμα. Ο θάνατος επερχόταν αργά και βασανιστικά, ύστερα από πολλές ημέρες. Σε ορισμένες περιπτώσεις οι Σκύθες τοξότες χρησιμοποιούσαν βέλη με αγκιστροειδή αιχμή. Τα άγκιστρα δεν επέτρεπαν την εύκολη και γρήγορη απόσπαση του βέλους από το σώμα του θύματος, δίδοντας έτσι στο δηλητήριο τον αναγκαίο χρόνο για να δράσει. Αξίζει να σημειωθεί ότι παρόμοια σηπτικά αυτοσχέδια δηλητήρια χρησιμοποίησαν ακόμα και οι Βιετναμέζοι αντάρτες κατά των Αμερικανών στον πόλεμο του Βιετνάμ. Οι Βιετκόνγκ άλειφαν σηπτικά μίγματα σε παγίδες από αιχμηρά μπαμπού. Φυσικά ελάχιστοι Αμερικανοί στρατιώτες πέθαιναν από τα τραύματα αυτά, εφόσον ετύγχαναν άμεσης ιατρικής περίθαλψης. Χιλιάδες όμως ετίθεντο εκτός μάχης! Οι Σκύθες θεωρούσαν ότι και η σχετική με τα δηλητήρια γνώση τους προερχόταν από τον Ηρακλή. Μάλλον δεν είναι τυχαίο ότι ο Ηρακλής είχε, σύμφωνα με την παράδοση, ταξιδεύσει στις χώρες των Σκυθών, ούτε ότι οι Αργοναύτες σύντροφοι του έπλευσαν ως την Κολχίδα, την χώρα του Χρυσόμαλλου Δέρατος, αλλά και της μάγισσας Μήδειας. Στην αρχαία Κολχίδα βέβαια, όπως και στην αρχαία Εφύρα, και στην Λέρνη, δεν είναι τυχαίο ότι υπάρχουν επίσης κοιτάσματα υδρογονανθράκων. Από την άλλη πλευρά Σκύθες τοξότες χρησιμοποίη- «Πολυβόλος» καταπέλτης, όπως εικονίζεται σε γκραβούρα του 19ου αιώνα. Συστοιχεία οξυβελών καταπελτών, ταγμένη γύρω από πολιορκημένη πόλη.

14 Πρωτόγονες «χειροβομβίδες». Γεμισμένες με νάφθα χρησιμοποιούντο όπως οι σύχρονες βόμβες Μολότωφ. Ο Ηρακλής και ο Ιόλαος σκοτώνουν την Λερναία Ύδρα. Το συγκεκριμένο «τέρας» σχετίζεται άμεσα με την γνώση των Ελλήνων για τα πετρελαιοειδή. Άλλωστε είναι γνωστό ότι στον Αργολικό κόλπο υπάρχουν κοιτάσματα πετρελαίου. σε και ο αθηναϊκός στρατός και αντιμετώπισε ο Αλέξανδρος. Σε κάποια μάχη μάλιστα οι Σκύθες κατάφεραν να εξοντώσουν ένα ολόκληρο ελληνικό τμήμα. Στην επόμενη σύγκρουση όμως, όταν βρέθηκαν αντιμέτωποι με τον ίδιο τον Αλέξανδρο, ηττήθηκαν κατά κράτος, εφόσον ο Αλέξανδρος με τη χρήση καταπελτών τους «βομβάρδισε» από μακριά και κατόπιν τους επιτέθηκε ταχύτατα, πριν προλάβουν να συνέλθουν από τα αποτελέσματα του «βομβαρδισμού». Δηλητηριασμένα ύδατα Το νερό αποτελεί ένα από τα πολυτιμότερα αγαθά για τη διατήρηση της ζωής στον πλανήτη. Τη αλήθεια αυτή γνώριζαν και οι αρχαίοι λαοί και πολλές φορές προσπάθησαν να στερήσουν το πολύτιμο αυτό αγαθό από τους αντιπάλους τους, ή ακόμα χειρότερα να το χρησιμοποιήσουν ως όπλο κατά των αντιπάλων τους! Το σκεπτικό ήταν απλό. Σε κάθε περίπτωση είτε τα στρατεύματα των επιτιθεμένων, είτε το σύνολο του πληθυσμού μιας πολιορκημένης για παράδειγμα πόλης, χρειαζόταν νερό. Αν το νερό αυτό καθίστατο μη πόσιμο τότε και στις δύο περιπτώσεις προέκυπτε σοβαρό πρόβλημα. Υπήρχαν πολλοί τρόποι δηλητηριάσεως του νερού. Ο πλέον συνήθης ήταν τα δηλητηριώδη φυτά και μανιτάρια. 'Αλλος τρόπος ήταν να ρίχνουν πτώματα ζώων εντός των πηγαδιών. Η δεύτερη αυτή μέθοδος ήταν ακατάλληλη για την δηλητηρίαση τρεχούμενων νερών, αλλά ήταν εξαιρετικά αποτελεσματική σε πηγάδια, στέρνες κ.λπ. Όσον αφορά τα δηλητηριώδη φυτά, χρησιμοποιούσαν όσα αναφέρθηκαν και παραπάνω. Πολλές φορές όμως έβραζαν τα φυτά και έριχναν τον παραγόμενο χυμό στο νερό. Για να δρα αποτελεσματικά το δηλητήριο όμως, έπρεπε να ανανεώνεται σε τακτά χρονικά διαστήματα. Είναι περιττό να λεχθεί ότι το δηλητηριασμένο νερό ήταν ακατάλληλο ακόμα και για το πότισμα των αγρών, εφόσον μόλυνε και το έδαφος. Δυσάρεστο παράδειγμα αποτελεί η φωκική πόλη της Κύρας, κοντά στην σημερινή Ιτέα. Οι κάτοικοι της καταπάτησαν το 590 η.χ. κτήματα του μαντείου των Δελφών. Αμέσως το Αμφικτιονικό συνέδριο κήρυξε ιερό πόλεμο κατά των ιερόσυλων. Επικεφαλής της συμμαχίας τέθηκε η Αθήνα και η Σικυώνα. Οι σύμμαχοι ορκίσθηκαν από το δελφικό ιερατείο να εξαφανίσουν την πόλη από προσώπου γης, να καταστρέψουν ακόμα και τους αγρούς και τα καρποφόρα δέντρα. Οι ιερείς των Δελφών είπαν ότι ο Απόλλων είχε καταραστεί την ιερόσυλη πόλη. Το χώμα της δεν θα έδινε πια καρπούς και τα παιδιά που θα γεννούσαν οι γυναίκες θα ήταν παραμορφωμένα. Όπως λοιπόν ο θεός δεν θα έδειχνε έλεος, έτσι και τα συμμαχικά στρατεύματα θα έπρεπε να είναι αμείλικτα. Και πράγματι ήταν. Οι σύμμαχοι, υπό τους Κλεισθένη και Ευρύλοχο, πολιόρκησαν την καλά οχυρωμένη Κύρα. Ελλείψει πολιορκητικών μηχανών, αλλά και λόγω του ορεινού εδάφους η πολιορκία δεν εξελισσόταν ικανοποιητικά για τους συμμάχους. Τότε όμως ανακάλυψαν έναν κρυμμένο αγωγό, ο οποίος μετέφερε νερό εντός της πόλης, από μια γειτονική πηγή. Αμέσως έσπασαν τον αγωγό, διακόπτοντας την παροχή νερού. Ύστερα από μερικές μέρες όμως κατά τη διάρκεια των οποίων οι πολιορκημένοι υπέφεραν από την δίψα, επισκεύασαν τον αγωγό και νερό άρχισε να ρέει και πάλι στην πόλη. Δυστυχώς για τους πολιορκημένους ήταν δηλητηριασμένο με μαυρόχορτο. Οι κάτοικοι όλοι αρρώστησαν και η πόλη κατελήφθη χωρίς περαιτέρω αντίσταση. Προφανώς μετά την νίκη τους τα συμμαχικά στρατεύματα πότισαν τα χωράφια της Κύρας με δηλητηριασμένο νερό. Τα δέντρα και τα φυτά ξεράθηκαν και όχι μόνο αυτό. Ακόμα και όταν ο

15 Σχεδιάγραμματική αναπαράσταση καταπέλτη του μεσαίωνα, εμπνευσμένη από το έργο του Φίλωνος «Βελοποιικά». περιπγητής Παυσανίας επισκέφθηκε τον χώρο 740 έτη αργότερα, το έδαφος ήταν ακόμα δηλητηριασμένο! «Ο κάμπος γύρω από την Κύρα είναι ακαλλιέργητος γιατί η γη είναι ακόμα καταραμένη και οι κάτοικοι δεν μπορούν να φυτέψουν δέντρα», γράφει ο Παυσανίας, ο οποίος αποδίδει το σχέδιο δηλητηριάσεως των νερών στον σοφό Αθηναίο νομοθέτη Σόλων. Ευτυχώς η μορφή αυτή ολοκληρωτικού πολέμου δεν φαίνεται να ξαναχρησιμοποιήθηκε από Έλληνες κατά Ελλήνων. Προφανώς όμως η μέθοδος δεν ήταν καινούργια, ούτε εφαρμόστηκε για πρώτη φορά κατά της άμοιρης Κύρας. Η μορφή αυτή βιολογικού - χημικού πολέμου υπήρχε από πολύ παλιά, συνδυαζόμενη άριστα με την μόνιμη λειψυδρία στον ελλαδικό χώρο, ιδίως το καλοκαίρι. Οι Αθηναίοι την χρησιμοποίησαν στα πλαίσια της τακτικής της καμένης γης που χρησιμοποίησαν κατά των Περσών του Ξέρξη. Εγκαταλείποντας την πόλη τους στο έλεος των εισβολέων οι φυγάδες Αθηναίοι δεν παρέλειψαν πρώτα να δηλητηριάσουν τις πηγές, τα πηγάδια και τις στέρνες τους. Αργότερα, κατά την διάρκεια του Πελοποννησιακού Πολέμου οι Αθηναίοι κατηγόρησαν τους Σπαρτιάτες ότι για τον μεγάλο λιμό που έπληξε την

16 Ο άγνωστος σκύλος του Μαραθώνα. Σύμφωνα με τον Αιλιανό, ο σκύλος ενός Μαραθωνομάχου ακολούθησε τον κύριο του και συμπολέμησε μαζί τους στον Μαραθώνα το 490 Π.Χ. Ασσυριακός πολεμικός σκύλος. Οι ανατολίτες χρησιμοποιούσαν μεγάλους αριθμούς πολεμικών σκύλων. Αθήνα το 430 π.χ. ευθυνοντο τα δηλητήρια που είχαν ρίξει στο νερό. Η κατηγορία φυσικά ήταν ανυπόστατη. Ορισμένοι ερευνητές θεωρούν ότι και οι Συρακούσιοι είχαν δηλητηριάσει τα νερά των ποταμών και των πηγών κατά την διάρκεια της Σικελικής Εκστρατείας των Αθηναίων. Η άποψη αυτή όμως δεν τεκμηριώνεται από καμμία αρχαία πηγή. Αντίθετα οι Συρακούσιοι φαίνεται ότι δηλητηρίασαν τις πηγές νερού γύρω από την πόλη τους, κατά τη διάρκεια της μεγάλης επίθεσης των Καρχηδονίων το 397 π.χ. Στα μέσα του 4ου αιώνα π.χ. ο Αινείας ο Τακτικός έκανε λόγο για τη χρήση δηλητηρίων στο νερό, σε πολιορκητικές επιχειρήσεις. Ωστόσο δεν φαίνεται οι Έλληνες να ξαναχρησιμοποίησαν τέτοιες μεθόδους. Η Κύρα ήταν απλώς η εξαίρεση που επιβεβαίωνε τον κανόνα. Οι κάτοικοι της άλλωστε είχαν διαπράξει ιεροσυλία. Οι Ρωμαίοι και οι λοιποί αρχαίοι λαοί χρησιμοποίησαν επίσης κατά κόρον τέτοιες τακτικές. Η τελευταία πάντως καταγεγραμμένη χρήση δηλητηρίων από Έλληνες για στρατιωτικούς σκοπούς έλαβε χώρα το 1275 μ.χ. κατά την διάρκεια της φραγκοκρατίας. Ο Γάλλος ηγεμόνας της Αχαΐας Γουλιέλμος Βιλεαρδουίνος είχε συμμαχήσει με τον βασιλιά των Δύο Σικελιών Κάρολο ντ' Ανζού εναντίον του Έλληνα αυτοκράτορα Μιχαήλ 8ου Παλαιολόγου. Ο Παλαιολόγος κατάφερε να εξεγείρει τους Έλληνες κατοίκους της Πελοποννήσου κατά των Φράγκων. Σε κάποια φάση των επιχειρήσεων ένα ισχυρό γαλλικό απόσπασμα με επικεφαλής τον Γοδεφρείδο ντε Μπρυγέρ κινήθηκε κατά των Ελλήνων επαναστατών στα Σκορτά της Αρκαδίας. Οι Έλληνες αδυνατώντας να αντιμετωπίσουν τους Γάλλους ιππότες σε κατά μέτωπο μάχη βρήκαν καταφύγιο στα βουνά. Οι Γάλλοι τους καταδίωξαν. Οι Έλληνες κατέφυγαν σε μια δασωμένη πλαγιά από όπου πήγαζε και ένα μικρό ποταμάκι. Οι Γάλλοι στρατοπέδευσαν χαμηλά, στους πρόποδες, από όπου μπορούσαν να τροφοδοτούνται με νερό. Η συνέχεια είναι ευκολονόητη. Οι Έλληνες δηλητηρίασαν το νερό, μάλλον με μαυρόχορτο, με αποτέλεσμα οι Γάλλοι να εξοντωθούν κυριολεκτικά από διάρροια. Ο ίδιος ο ντε Μπρυγιέρ, ο μεγαλύτερος πολεμιστής της Φραγκιάς, σύμφωνα με το Χρονικό του Μωρέως, πέθανε άδοξα από το δηλητηριασμένο νερό! Έμβια όπλα Η φύση προμήθευσε τους ανθρώπους με βιολογικά - χημικά όπλα. Η ίδια όμως εφοδίασε και ορισμένα ζώα με δηλητήριο, το οποίο τα βοηθά να κυνηγήσουν τα θηράματα τους και να προστατευτούν από τους εχθρούς τους. Τι συνέβη όμως όταν ο άνθρωπος θέλησε να εκμεταλλευθεί τις ικανότητες των ζώων αυτών για πολεμικούς σκοπούς; Προφανώς οι άνθρωποι δεν μπορούσαν να εκπαιδεύσουν έντομα και ζώα όπως οι σκορπιοί, τα φίδια ή οι σφήκες στο να μάχονται εναντίον ορισμένων αντιπάλων, όπως έπρατταν με τους ελέφαντες, τις καμήλες και τους σκύλους. Κατόρθωσαν όμως να χρησιμοποιήσουν τα δηλητηριώδη έντομα και ζώα ως ζωντανά βλήματα κατά των πολεμίων τους. Οι άνθρωποι εκ φύσεως τρέφουν δικαιολογημένο φόβο και απέχθεια σε όλα αυτά τα πλάσματα. Αυτόν ακριβώς τον φόβο λοιπόν εκμεταλλεύτηκαν οι αρχαίοι στρατηγοί για να αποκτήσουν ένα ακόμα όπλο κατά των αντιπάλων τους. Χρησιμοποιώντας εξειδικευμένους άνδρες μάζευαν φίδια και σκορπιούς και ολόκληρες σφηκοφωλιές. Τα έβαζαν μέσα σε πήλινα δοχεία τα οποία με την σειρά τους εκτοξεύοντο κατά των αντιπάλων με το χέρι ή με βλητική μηχανή. Είναι εύκολο να φανταστεί κανείς τον τρόμο που θα ένοιωθε κάποιος που δίπλα του θα έσπαζε ένα τέτοιο πήλινο βλήμα και από μέσα θα ξεπετάγοντο εξα-

17 γριωμένα ιοβόλα όντα. Οι Έλληνες δεν χρησιμοποίησαν τέτοια ζωντανά όπλα παρά στους ύστερους ελληνιστικούς και στους βυζαντινούς χρόνους. Ωστόσο η γνώση προϋπήρχε. Η ελληνική γη όμως ποτέ δεν διέθετε πληθυσμούς εξαιρετικά επικινδύνων ιοβόλων όντων. Έπρεπε να καταληφθεί η Αίγυπτος και η Ασία για να έρθουν σε επαφή οι Έλληνες με τον ανατολίτικο αυτό τρόπο πολέμου. Τα έμβια όπλα χρησιμοποιούντο κυρίως σε πολιορκητικές επιχειρήσεις και ναυμαχίες. Υπάρχουν πολλές αναφορές για τη χρήση εμβίων ιοβόλων βλημάτων από τους Βυζαντινούς Έλληνες κατά τις ναυμαχίες με τους αντιπάλους τους. Ως «γόμωση» των βλημάτων χρησιμοποιούντο εξαιρετικά δηλητηριώδη εξωτικά φίδια, κυρίως κόμπρες και σκορπιοί της ερήμου. Όσον αφορά τις σφήκες, αυτές αποτελούν σύμφωνα με τους ειδικούς το παλαιότερο τέτοιου τύπου όπλο. Ειδικά εκπαιδευμένοι άνδρες, αποκολλούσαν τις φωλιές τους από τα δέντρα και τις τοποθετούσαν σε πήλινα δοχεία. Τα «βλήματα» αυτά ερίπτοντο συνήθως με το χέρι και ήταν ιδιαιτέρως αποτελεσματικά κατά τους νεολιθικούς χρόνους, όταν δεν υπήρχαν βαρειά ρούχα και θωρακίσεις. Ιδιαιτέρως αποτελεσματικά ήταν τα εν λόγω βλήματα και εναντίον του ιππικού, καθώς το άλογο αντιδρούσε στη θέα ή στα τσιμπήματα τους εντελώς ενστικτωδώς. Μια άλλη κατηγορία ζώων που χρησιμοποιήθηκαν στον πόλεμο ήταν τα ανώτερα θηλαστικά όπως το άλογο, ο ελέφαντας, η καμήλα και ο σκύλος, τα οποία μπορούσαν να εκπαιδευτούν και να χρησιμοποιηθούν ως ανεξάρτητες πολεμικές μονάδες. Για το άλογο δεν υπάρχει λόγος να γίνει εδώ καμμία αναφορά, αφού από την στιγμή της εξημέρωσης του αποτελούσε αχώριστο σύντροφο των αρχαίων λαών. Τα άλλα τρία όμως ζώα της κατηγορίας αποτελούσαν πράγματι «μυστικά όπλα» των αρχαίων χρόνων, ακόμα και της Αναγέννησης. Οι ελέφαντες εξημερώθηκαν από τους ανθρώπους και χρησιμοποιήθηκαν όπως και τα άλογα ως ζώα έλξης. Από νωρίς όμως έγινε αντιληπτό ότι η μεγάλη φυσική δύναμη του ελέφαντα ήταν δυνατό να χρησιμοποιηθεί και για πολεμικούς σκοπούς. Στην Ινδία οι πολεμικοί ελέφαντες εξελίχθηκαν στα κύρια απαρτία των πολεμικών μηχανών των ηγεμόνων της περιοχής, αλλά και στο μέτρο σύγκρισης της πολεμικής και οικονομικής ισχύος του κάθε βασιλείου. Σύμφωνα με την παράδοση οι Έλληνες βρέθηκαν για πρώτη φορά αντιμέτωποι με πολεμικούς ελέφαντες κατά την εκστρατεία του Διονύσου στις Ινδίες, στους νεολιθικούς χρόνους. Έμελλε να ξανά απαντηθούν, τεκμηριωμένα αυτή τη φορά, από τον στρατό του Αλεξάνδρου. Στα Γαυγάμηλα το 331 π.χ. ο στρατός του Δαρείου Γ διέθετε και 15 ινδικούς ελέφαντες, τους οποίους όμως δεν χρησιμοποίησε στη μάχη. Στη μάχη του Υδάσπη το 326 π.χ. πολεμώντας τον βασιλιά Πώρο ο Αλέξανδρος βρέθηκε αντιμέτωπος με 200 εκπαιδευμένους ασιατικούς πολεμικούς ελέφαντες. Οι Έλληνες εξουδετέρωσαν τελικώς τα «θηρία» με τη χρήση της σάρισσας και εκηβόλων όπλων. Τότε αντελήφθησαν ότι δεν ήταν απαραίτητο να σκοτώσουν έναν ελέφαντα. Αρκούσε να τον τραυματίσουν ή να τον τρομάξουν. Το ζώο αντιδρούσε με βάσει το ένστικτο του και συνήθως τρεπόταν σε φυγή, ποδοπατώντας αδιακρίτως εχθρούς και φίλους. Παρά την σοβαρή αυτή αδυναμία οι ελέφαντες ως όπλο εντάχθηκαν αμέσως από τον Αλέξανδρο στον ελληνικό στρατό. Μετά τον θάνατο του χρησιμοποιήθηκαν κατά κόρον στους συνεχείς εμφυλίους πολέμους που ακολούθησαν. Η κοσμοϊστορική και καταλυτική μαχητής Ιψού μάλιστα το 301 π.χ. κερδήθηκε από τους συμμάχους Σέλευκο, Κάσσανδρο και Λυσίμαχο, χάρη στους 400 πολεμικούς ελέφαντες που διέθεταν έναντι των 80 μόνο των αντιπάλων τους Αντιγόνου και Δημητρίου Πολιορκη- Φλογοφόρος συσκευή κατακαίει τείχος. Η εικονιζόμενη συσκευή ομοιάζει με το φλογοβόλο των Βοιωτών που περιγράφει ο Θουκυδίδης.

18 Πολιορκία πόλης. Οι πολιορκητές επιτίθονται με τη χρήση πύργου και τρεμπουσέτου (βαριάς βληιοφόρου μηχανής), το οποίο εκτοξεύει πυρφόρο βλήμα. τή. Στη μάχη αυτή ο Δημήτριος διέσπασε με το ιππικό του την αριστερή πτέρυγα του ιππικού των συμμάχων και καταδίωξε τους φεύγοντες αντιπάλους ιππείς. Όταν όμως επιχείρησε να επιστρέψει για να πλαγιοκοπήσει την εχθρική φάλαγγα βρήκε τον δρόμο αποκλεισμένο από τους ελέφαντες των αντιπάλων. Τα άλογα των ιππέων του δεν τολμούσαν να πλησιάσουν τα εύσωμα ζώα και έτσι η μάχη κερδήθηκε από την συμμαχική στρατιά. Κατά την διάρκεια πάντως των εμφυλίων πολέμων, οι Έλληνες ανακάλυψαν τυχαία και ένα αντίδοτο στην ισχύ των ελεφάντων, τους χοίρους. Οι Μεγαρείς πολιορκήθηκαν κατά τη διάρκεια του Χρεμωνιδίου πολέμου ( π.χ.) από τα στρατεύματα του βασιλιά της Μακεδονίας Αντιγόνου Γονατά. Ο Αντίγονος Γονατάς, όπως και ο Πολυσπέρχων το 318 π.χ. στη Μεγαλόπολη, χρησιμοποίησε τους ελέφαντες ως ζωντανούς πολιορκητικούς κριούς για την κατακρύμνηση των πυλών της πόλης. Οι Μεγαρείς όμως άλειψαν μερικούς χοίρους με πίσσα, άνοιξαν τις πύλες και τους έβαλαν φωτιά. Τα άτυχα ζώα, καιγόμενα ζωντανά, εξέβαλαν φρικτές κραυγές και άρχισαν να τρέχουν σαν τρελλά. Οι ελέφαντες του Αντιγόνου, τρομοκρατήθηκαν με τη σειρά τους από τις φωνές και τις φλόγες και τράπηκαν σε φυγή, ποδοπατώντας τους στρατιώτες του. Ύστερα από αυτό ο Αντίγονος κατασκεύασε ειδική αλέα, εντός της οποίας μαζί με τους ελέφαντες τοποθέτησε και χοίρους, ώστε οι πρώτοι να συνηθίσουν στις φωνές και στην οσμή των δεύτερων. Το ίδιο τέχνασμα του συγχρωτισμού έπρατταν αργότερα όλοι οι βασιλείς των ελληνιστικών βασιλείων, τοποθετώντας τους ελέφαντες και τα άλογα του ιππικού μαζί, ώστε τα δεύτερα να πάψουν να φοβούνται τους ελέφαντες. Χοίρους λέγεται ότι χρησιμοποίησαν και οι Ρωμαίοι κατά του Πύρρου, με λιγότερο λαμπρά αποτελέσματα. Συνήθως οι πολεμικοί ελέφαντες χρησιμοποιούντο κατά του εχθρικού ιππικού, ακριβώς γιατί τρόμαζαν τα άλογα του εχθρικού ιππικού. Σε πολλές περιπτώσεις όμως συγκροτείτο ολόκληρο τακτικό συγκρότημα γύρω από κάθε ελέφαντα, όπως για παράδειγμα στη μάχη του Μπεϊτ Ζακάρια όταν οι Σελευκίδες πολέμησαν κατά των Μακαβαίων οργανωμένοι σε μικτά «συντάγματα», το καθένα των οποίων περιελάμβανε έναν ελέφαντα, πεζούς και 500 ιππείς. Λίγο νωρίτερα πάντως, το 190 π.χ. στην μεγάλη μάχη της Μαγνησίας, οι φίλιοι ελέφαντες και τα δρεπανηφόρα άρματα προκάλεσαν την ήττα του σελευκιδικού στρατού του Αντιόχου Γ, όταν πανικοβλημένοι από τα πλήγματα που εδέχθησαν από το ρωμαϊκό και περγαμηνή ελαφρύ πεζικό, ετράπησαν σε φυγή, διαλύοντας τις τάξεις του φίλιου πεζικού. Ο μεγαλύτερος μετά τον Αλέξανδρο Έλληνας στρατηγός της εποχής, ο Πύρρος, χρησιμοποιούσε με μεγάλη σύνεση τους πολεμικούς του ελέφαντες. Στην μάχη της Ηράκλειας (280 π.χ.) ο Πύρρος ενέπλεξε τους ελέφαντες του στο τελικό στάδιο της μάχης, τηρώντας τους ως τότε σε εφεδρεία. Η έφοδος των ελεφάντων διέλυσε πράγματι το ήδη κλονισμένο ρωμαϊκό μέτωπο, αλλά και πάλι παραλίγο να οδηγήσει σε καταστροφή όταν ένας ελέφαντας τραυματίστηκε και άρχισε να ποδοπατά αδιακρίτως εχθρούς και φίλους. Ο τραυματισμός του ελέφαντα έσωσε κυριολεκτικά τους Ρωμαίους από ολοκληρωτική καταστροφή. Ένα άλλο ζώο - όπλο που χρησιμοποιήθηκε σε μικρή κλίμακα στους αρχαίους στρατούς ήταν η καμήλα. Η καμήλα, όπως και ο ελέφαντας, τρόμαζαν τα ασυνήθιστα στη θέα τους άλογα του εχθρικού ιππικού. Καμήλες φαίνεται ότι χρησιμοποίησαν πρώτοι οι Άραβες, οι Νουμίδες και οι Ασσύριοι. Από αυτούς πήραν την γνώση και οι Πέρσες και τις χρησιμοποίησαν με μεγάλη επιτυχία κατά των Λυδών στην εκστρατεία του Κύρου του Μέγα κατά των Σάρδεων το 546 π.χ. Όπως αναφέρει ο Ξενοφών στο έργο του «Κύρου Παιδεία», οι καμήλες κατατρόμαξαν τα άλογα του αήττητου ως τότε λυδικού ιππικού, χαρίζοντας την νίκη στους Πέρσες. Εναντίον των Ελλήνων καμήλες χρησιμοποιήθηκαν σπανίως. Στη μάχη στις Μαμμές της Βορείου Αφρικής το 534 μ.χ. περί τους Βυζαντινοί στρατιώτες βρέθηκαν αντιμέτωποι με Νουμίδες. Το μικρό βυζαντινό τμήμα απετελείτο κυρίως από τμήματα ιππικού. Έτσι οι Νουμίδες αποφάσισαν να εφαρμόσουν μια τακτική, την οποία είχαν με καταπληκτική επιτυχία ξαναεφαρμόσει κατά των περίφημων Βανδάλων ιππέων. Τάχθηκαν σε σχηματισμό κύκλου, τοποθετώντας γύρω - γύρω καμήλες, σε βάθος 12 ζυγών. Αφού υποχρέωσαν τα ζώα να καθίσουν, τάχθηκαν πίσω από το ζωντανό αυτό φράγμα, σε βαθύς σχηματισμούς, με τα τόξα και τα ακόντια στα χέρια. Υπολόγιζαν ότι τα άλογα των Βυζαντινών θα τρόμαζαν και θα έριχναν κάτω τους αναβάτες τους, τους οποίους οι ίδιοι εύκολα θα αποτελείωναν. Οι Βυζαντινοί όμως είχαν αντίθετη άποψη και δεν συνεργάστηκαν καθόλου. Αντί να επιτεθούν έφιπποι, αφίππευσαν και επιτέθηκαν πεζή. Οι βαρείες τους θωρακίσεις τους προστάτευσαν από την βροχή των εχθρικών βλημάτων. Σύντομα οι

19 Βυζαντινοί είχαν με την σειρά τους τρομοκρατήσει τις καμήλες, οι οποίες σηκώθηκαν και τράπηκαν σε φυγή, προκαλώντας τρομερή σύγχυση στις νουμιδικές δυνάμεις. Οι Βυζαντινοί επέπεσαν με ορμή στον εν πλήρη αταξία ευρισκόμενο εχθρό και τον συνέτριψαν. Αξίζει να σημειωθεί ότι οι Βυζαντινοί είχαν αφήσει ένα τμήμα ιππικού πάνω στα άλογα. Μόλις λοιπόν το ζωντανό φράγμα των Νουμιδών διεσπάσθη και οι εχθροί τράπηκαν σε φυγή, το έφιππο τμήμα τους επιτέθηκε σε αναπεπταμένο πεδίο και τους διέλυσε. Περισσότεροι από Νουμίδες έπεσαν στη μάχη, έναντι ελαχίστων Βυζαντινών. Στον Ελληνορωμαϊκό κόσμο τμήματα καμηλοβατών συγκρότησε ο ρωμαϊκός στρατός μετά την κατάληψη της Βορείου Αφρικής, τους περίφημους Δρομεντάριους. Τα τμήματα αυτά όμως εκτελούσαν κυρίως περιπολίες στις παρυφές της Σαχάρας και δεν χρησιμοποιήθηκαν σε μεγάλη κλίμακα ποτέ. Ένα τρίτο «πολεμικό» ζώο δεν ήταν άλλο από τον καλύτερο φίλο του ανθρώπου, τον σκύλο. Όπως και στο κυνήγι, έτσι και στον πόλεμο, ο οποίος κατά μία έννοια αποτελούσε προέκτασή του, ο σκύλος συντρόφευε τον άνθρωπο, παρέχοντας πολύτιμες υπηρεσίες, τόσο ως φύλακας, όσο και σε κάποιες περιπτώσεις, ως όπλο κρούσης! Ομάδες εξημερωμένων σκύλων συνόδευαν τους πρώτους πολεμιστές και επιτίθεντο στους αντιπάλους, βάσει του αγελαίου ενστίκτου τους. Αργότερα ο σκύλος ανέλαβε απλώς καθήκοντα φύλακα, με αποστολή να «σημαίνει» τον συναγερμό. Τον 16ο αιώνα μ.χ. όμως οι σκύλοι πολέμησαν και πάλι στο πεδίο της μάχης, στο πλευρό των Ισπανών Κονκισταδόρες, εναντίον των Ινδιάνων στην Αμερική. Διάσημοι επίσης είναι και οι σκύλοι διασώστες του Αγίου Βερνάρδου, αλλά και οι «αντιαρματιστές» σκύλοι που χρησιμοποίησαν οι Σοβιετικοί στον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο. Το κύριο χαρακτηριστικό των σκύλων είναι η αφοσίωση που δείχνουν στον κύριο τους, τον οποίο θεωρούν αρχηγό της αγέλης τους, αφοσίωση που φτάνει στα όρια της αυτοθυσίας. Αυτό ακριβώς το χαρακτηριστικό εκμεταλλεύθηκαν και οι άνθρωποι, από την ύστερη παλαιολιθική εποχή, όταν έχουμε και τις πρώτες ενδείξεις εξημέρωσης τους. Πολεμικοί σκύλοι θεωρείται ότι πρωτοχρησιμοποιήθηκαν από τους λαούς γύρω από την Κασπία θάλασσα. Αργότερα τους χρησιμοποίησαν και οι Ίβηρες και οι Γαλάτες. Οι Ίωνες κάτοικοι της πόλης Μαγνησία είχαν εφοδιάσει κάθε οπλίτη τους με έναν σκύλο, κατά την διάρκεια του πολέμου εναντίον της Εφέσσου, τον 6ο αιώνα π.χ. Ήρωας επίσης εχρίσθη και ένας αγνώστου ονόματος σκύλος, ο οποίος ακολούθησε τον αφέντη του στο πεδίο μάχης του Μαραθώνα το 490 π.χ. Ο Ρωμαίος συγγραφέας Αιλιανός (2ος-3ος αιώνας μ.χ.) αναφέρει ότι ο σκύλος πολέμησε στο πλευρό του αφέντη του στο πεδίο της μάχης, ξεσκίζοντας με τα δόντια του όποιον Πέρση εμπλεκόταν με τον αφέντη του. Ο ίδιος συγγραφέας αναφέρει ότι η εικόνα του σκύλου είχε απεικονιστεί μαζί με τους υπολοίπους Μαραθωνομάχους στην Πικοίλη στοά των Αθηνών. Ο Ξέρξης επίσης έφερε εκατοντάδες πολεμικούς σκύλους μαζί κατά την εκστρατεία του στην Ελλάδα το 480 π.χ. Ο Λυδός βασιλιάς Αλυάτης επίσης απέκρουσε μια επιδρομή των Κιμμερίων με το ιππικό του και τους πολεμικούς του σκύλους, οι οποίοι επιτέθηκαν στα άλογα των αντιπάλων και τα έτρεψαν σε φυγή. Υπήρχαν όμως και άλλα ζώα, πολύ ήμερα κατά τα άλλα, τα οποία χρησιμοποιήθηκαν, ακούσια όπως και οι χοίροι, στις πολεμικές επιχειρήσεις. Σύμφωνα με ορισμένες πηγές οι Κινέζοι πρώτοι χρησιμοποίησαν σε μάχη αγέλες βοωειδών. Έδεναν τα βόδια μεταξύ τους, σχηματίζοντας ένα ζωντανό κινούμενο τείχος, το οποίο κατευθυνόταν κατά του εχθρικού μετώπου, από άνδρες εφοδιασμένους με μαστίγια και πυρσούς. Τα φοβισμένα ζώα ορμούσαν πανικόβλητα από τις φωνές, τα μαστιγώματα και τις φωτιές καταπάνω στον εχθρό. Φυσικά οι πιθανότητες επιτυχίας ενός τέτοιου ζωντανού «όπλου» ήταν επίσης μικρές, αφού οι αντίπαλοι μπορούσαν να αντιδράσουν με τα ίδια μέσα, τρομάζοντας με της σειρά τους τα βόδια, ή σκοτώνοντας τους βοσκούς - οδηγούς τους. Την αυτή τακτική πιστεύεται ότι εφάρμοσαν και ορισμένοι νομαδικοί λαοί στον μεσαίωνα. Τεκμηριωμένα αγέλες βοωειδών και καμηλών χρησιμοποίησε ο στρατός του Μογγόλου κατακτητή Ταμερλάνου τον 14ο αιώνα μ.χ. Ωστόσο και το όπλο αυτό αποδεικνύεται ότι έχει ελληνική καταγωγή. Η πρώτη τεκμηριωμένη αναφορά χρήσης βοωειδών στον πόλεμο, αφορά τις επιδρομές των ελληνικής καταγωγής Λαών της θάλασσας κατά της Αιγύπτου, τον 13ο και 12ο αιώνα π.χ. Οι Φιλισταίοι και οι Δαναοί χρησιμοποίησαν βοειδάμαξες, ως άρματα μάχης κατά των αντιστοίχων αιγυπτιακών ιππηλάτων αρμάτων. Ωστόσο τα αιγυπτιακά άλογα, συνηθισμένα στην θέα βοωειδών, δεν εντυπωσιάστηκαν από τα παράξενα άρματα των Λαών της θάλασσας και χάρη στην ταχύτητα τους έδωσαν τη νίκη στους Αιγυπτίους. Μεσαιωνική βαριά βαλίστρα - αρμπαλέστρα. Απετέλεσε εξέλιξη του ελληνικού γαστραφέτη.

20 Κεφάλαιο 2ο Τα όπλα της φωτιάς Πρώιμες χειροβομβίδες. Φλογοφόρα βέλη και όπλα πυρός Τα όπλα της φωτιάς αποτελούν μια επίσης παλαιά επινόηση του ανθρώπου. Ο άνθρωπος από την στιγμή που ανακάλυψε την φωτιά αντελήφθη την καταστροφική της δύναμη, αλλά και τον ψυχολογικό αντίκτυπο που είχε στους άλλους ανθρώπους και τα ζώα. Η φωτιά χρησιμοποιήθηκε ως όπλο για την καταστροφή των εχθρικών εγκαταστάσεων. Για την επίτευξη μεγαλύτερου βεληνεκούς χρησιμοποιήθηκε παράλληλα με το τόξο. Έτσι εντάχθηκαν στο οπλοστάσιο των πρωτογόνων ανθρώπων τα πυρφόρα βέλη. Πυρφόρα βέλη χρησιμοποιήθηκαν από τους προϊστορικούς χρόνους έως τον 20ο αιώνα, σε κάθε γωνιά της Γης. Οι Έλληνες τα χρησιμοποίησαν από τους μυθικούς χρόνους. Τα ελληνικά βέλη όμως, σε σχέση με τα λοιπά πυρφόρα βέλη, είχαν ένα πλεονέκτημα. Η φωτιά τους δεν έσβηνε! Το «άσβεστον πυρ» δεν ήταν ελληνική επινόηση. Υπήρχε στην φύση, όπου υπήρχαν υδρογονάνθρακες. Όπως αναφέρει ο Αρριανός στην «Αλεξάνδρου Ανάβασι» οι Πέρσες έδειξαν στον Αλέξανδρο μια πηγή από όπου ανάβλυζε πέτρας έλαιο, το οποίο όταν ανεφλέγετο δεν έσβηνε με νερό. Πότε όμως οι Έλληνες γνώρισαν το έλαιο της πέτρας για πρώτη φορά; Σίγουρα όχι την εποχή του Αλεξάνδρου. Αναφέρθηκε και παραπάνω ότι τουλάχιστον τρεις ελληνικές παραδόσεις συνδέονται με τους υδρογονάνθρακες, με τα πετρελαιοειδή. Ο Ηρακλής στην Λέρνη, ο Οδυσσέας στην Εφύρα και ο Ιάσων με τους Αργοναύτες στην Κολχίδα, ανακάλυψαν πετρελαιοειδή στους μυθικούς ήδη χρόνους. Ο διάσημος Βρετανός ερευνητής Φορμπς δέχεται ότι κοινό συστατικό όλων των εμπρηστικών μιγμάτων, τουλάχιστον από την εποχή του Ομήρου, ήταν η νάφθα, το αργό δηλαδή πετρέλαιο. Πέραν της χρήσης τους ως δηλητήρια, τα πετρελαιοειδή μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν ως εμπρηστικά υλικά, ιδίως σε πολιορκητικές επιχειρήσεις. Μέχρι την ανακάλυψη των βλητικών μηχανών δύο ήταν οι κύριοι τρόποι χρήσεως του πολεμικού πυρός, τα φλογοφόρα βέλη και οι πήλινες «χειροβομβίδες». Οι τελευταίες δεν ήταν

600 π.χ. - 300 π.χ. Ο ΕΛΛΗΝΑΣ ΟΠΛΙΤΗΣ

600 π.χ. - 300 π.χ. Ο ΕΛΛΗΝΑΣ ΟΠΛΙΤΗΣ 600 π.χ. - 300 π.χ. Ο ΕΛΛΗΝΑΣ ΟΠΛΙΤΗΣ ΠΛΗΣΙΑΣΕ, ΝΥΞΕ ΜΕ ΤΗ ΜΑΚΡΙΑ ΛΟΓΧΗ Ή ΤΟ ΞΙΦΟΣ ΕΚ ΤΟΥ ΣΥΝΕΓΓΥΣ ΚΑΙ ΦΟΝΕΥΣΕ ΕΝΑΝ ΑΝΔΡΑ. ΑΝΤΙΤΑΞΕ ΠΕΛΜΑ ΣΤΟ ΠΕΛΜΑ, ΘΕΣΕ ΑΣΠΙΔΑ ΣΤΗΝ ΑΣΠΙΔΑ, ΠΡΟΤΑΞΕ ΛΟΦΙΟ ΣΤΟ ΛΟΦΙΟ, ΚΡΑΝΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

Από τότε που υπήρχαν άνθρωποι, υπήρχαν και τα όπλα. Τα αρχαία χρόνια οι άνθρωποι κυνηγούσαν και στην προσπάθειά τους να προστατευτούν από τα θηρία

Από τότε που υπήρχαν άνθρωποι, υπήρχαν και τα όπλα. Τα αρχαία χρόνια οι άνθρωποι κυνηγούσαν και στην προσπάθειά τους να προστατευτούν από τα θηρία Η ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΩΝ ΟΠΛΩΝ Από τότε που υπήρχαν άνθρωποι, υπήρχαν και τα όπλα. Τα αρχαία χρόνια οι άνθρωποι κυνηγούσαν και στην προσπάθειά τους να προστατευτούν από τα θηρία χρησιμοποιούσαν τα όπλα. Τεχνολογία

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΘΡΥΛΟΣ ΤΟΥ ΑΧΙΛΛΕΑ, ΒΑΣΙΛΙΑ ΤΩΝ ΜΥΡΜΙΔΟΝΩΝ

Ο ΘΡΥΛΟΣ ΤΟΥ ΑΧΙΛΛΕΑ, ΒΑΣΙΛΙΑ ΤΩΝ ΜΥΡΜΙΔΟΝΩΝ 1ο ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΠΛΑΤΥΚΑΜΠΟΥ ΛΑΡΙΣΑΣ Ο ΘΡΥΛΟΣ ΤΟΥ ΑΧΙΛΛΕΑ, ΒΑΣΙΛΙΑ ΤΩΝ ΜΥΡΜΙΔΟΝΩΝ σε βιβλίο με εικόνες. LET S SHARE OUR CULTURE (ΑΣ ΜΟΙΡΑΣΤΟΥΜΕ ΤΟΝ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΜΑΣ) Αυτό το πρόγραμμα πραγματοποιείται

Διαβάστε περισσότερα

ISBN 978-960-484-159-2

ISBN 978-960-484-159-2 Η ΠΡΩΤΗ ΜΟΥ ΙΣΤΟΡΙΑ Ο Μέγας Αλέξανδρος Κείμενο: Φίλιππος Μανδηλαράς Επιμέλεια κειμένου: Ράνια Ζωίδη Εικονογράφηση: Ναταλία Καπατσούλια Διόρθωση: Αντωνία Κιλεσσοπούλου 2010, Εκδόσεις Κυριάκος Παπαδόπουλος

Διαβάστε περισσότερα

Πόλεμος για το νερό. Συγγραφική ομάδα. Καραγκούνης Τριαντάφυλλος Κρουσταλάκη Μαρία Λαμπριανίδης Χάρης Μυστακίδου Βασιλική

Πόλεμος για το νερό. Συγγραφική ομάδα. Καραγκούνης Τριαντάφυλλος Κρουσταλάκη Μαρία Λαμπριανίδης Χάρης Μυστακίδου Βασιλική Πόλεμος για το νερό Συγγραφική ομάδα Καραγκούνης Τριαντάφυλλος Κρουσταλάκη Μαρία Λαμπριανίδης Χάρης Μυστακίδου Βασιλική 3 ο Δημοτικό Σχολείο Ωραιοκάστρου Τάξη ΣΤ1 Θεσσαλονίκη 2006 ΠΟΛΕΜΟΣ ΓΙΑ ΤΟ ΝΕΡΟ Άκουγα

Διαβάστε περισσότερα

ΗΡΑΚΛΗΣ. Fotografias del Artista canadiense Gregory Colbert

ΗΡΑΚΛΗΣ. Fotografias del Artista canadiense Gregory Colbert ΗΡΑΚΛΗΣ. Fotografias del Artista canadiense Gregory Colbert ΟΙ ΑΘΛΟΙ ΤΟΥ ΗΡΑΚΛΗ ΗΡΑΚΛΗΣ Γονείς Ηρακλή (γιος του Δία) και τον Ιφικλή Αμφιτρύωνας + Αλκμήνη Η Αλκμήνη γέννησε δυο παιδιά. . Η Ήρα θύμωσε όταν

Διαβάστε περισσότερα

Επαναληπτικές Ασκήσεις Ιστορία Γ - 2 η Ενότητα: Ηρακλής. Οδύσσεια Τα απίθανα... τριτάκια! Tετάρτη τάξη. Πηγή πληροφόρησης: e-selides.

Επαναληπτικές Ασκήσεις Ιστορία Γ - 2 η Ενότητα: Ηρακλής. Οδύσσεια Τα απίθανα... τριτάκια! Tετάρτη τάξη. Πηγή πληροφόρησης: e-selides. Οδύσσεια Τα απίθανα... τριτάκια! Tετάρτη τάξη Πηγή πληροφόρησης: e-selides.gr 1. Τι ανέθεσε ο Ευρυσθέας στον Ηρακλή και γιατί; 2. Πώς σκότωσε ο Ηρακλής το λιοντάρι της Νεμέας; 3. Η ακροστιχίδα του λιονταριού.

Διαβάστε περισσότερα

Η Κρήνη είναι οικισμός και πρώην κοινότητα της Επαρχίας Πατρών του Νομού Αχαΐας και σήμερα είναι κοινοτικό διαμέρισμα του Δήμου Πατρέων, που

Η Κρήνη είναι οικισμός και πρώην κοινότητα της Επαρχίας Πατρών του Νομού Αχαΐας και σήμερα είναι κοινοτικό διαμέρισμα του Δήμου Πατρέων, που ΚΡΗΝΗ Η Κρήνη είναι οικισμός και πρώην κοινότητα της Επαρχίας Πατρών του Νομού Αχαΐας και σήμερα είναι κοινοτικό διαμέρισμα του Δήμου Πατρέων, που συνορεύει με τις πρώην κοινότητες και επίσης δημοτικά

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦ. 4. ΟΙ ΑΡΑΒΙΚΕΣ ΚΑΤΑΚΤΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΟΙ ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ

ΚΕΦ. 4. ΟΙ ΑΡΑΒΙΚΕΣ ΚΑΤΑΚΤΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΟΙ ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ ΚΕΦ. 4. ΟΙ ΑΡΑΒΙΚΕΣ ΚΑΤΑΚΤΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΟΙ ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ α. η αραβική εξάπλωση με την καθοδήγηση των δύο πρώτων χαλιφών οι Άραβες εισέβαλαν και κατέκτησαν σε σύντομο χρονικό διάστημα τις πλούσιες χώρες της Εγγύς

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΡΤΑ: α. Γιατί μετακινούνταν οι άνθρωποι της Κύπρου κατά την Αρχαϊκή Εποχή; Ποιοι μετακινούνταν; Πού μετακινούνταν; Πώς μετακινούνταν;

ΚΑΡΤΑ: α. Γιατί μετακινούνταν οι άνθρωποι της Κύπρου κατά την Αρχαϊκή Εποχή; Ποιοι μετακινούνταν; Πού μετακινούνταν; Πώς μετακινούνταν; ΚΑΡΤΑ: α Πηγή 1: Κείμενο αρχαιολόγου Χιλιάδες ειδώλια, μικρά και μεγάλα, βρέθηκαν σε διάφορα ιερά της Κύπρου. Οι προσκυνητές αφιέρωναν τα ειδώλια στους θεούς και τις θέες τους. Πολλοί άνθρωποι όπως αγρότες,

Διαβάστε περισσότερα

Χριστίνα Δρελιώση Αλεξάνδρα Ζάχου

Χριστίνα Δρελιώση Αλεξάνδρα Ζάχου Νεφέλη Φραγκοπούλου Χριστίνα Δρελιώση Αλεξάνδρα Ζάχου Λουκία Καραμολέγκου Μαργιάννα Πετροπούλου Βασικές πληροφορίες για την σελήνη Η σελήνη στην ελληνική μυθολογία Η σελήνη στην παγκόσμια μυθολογία Οι

Διαβάστε περισσότερα

ΣΑΑΝΤΙ ΠΟΙΗΜΑΤΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΕΣ ΑΠΟ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ ΤΟΥ: «Ο ΚΗΠΟΣ ΜΕ ΤΑ ΡΟΔΑ» ΤΑ ΠΑΙΔΙΑ ΤΟΥ ΑΔΑΜ

ΣΑΑΝΤΙ ΠΟΙΗΜΑΤΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΕΣ ΑΠΟ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ ΤΟΥ: «Ο ΚΗΠΟΣ ΜΕ ΤΑ ΡΟΔΑ» ΤΑ ΠΑΙΔΙΑ ΤΟΥ ΑΔΑΜ ΣΑΑΝΤΙ ΠΟΙΗΜΑΤΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΕΣ ΑΠΟ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ ΤΟΥ: «Ο ΚΗΠΟΣ ΜΕ ΤΑ ΡΟΔΑ» ΤΑ ΠΑΙΔΙΑ ΤΟΥ ΑΔΑΜ Τα παιδιά του Αδάμ είναι τα άκρα ενός σώματος, Μοιράζονται όλα την ίδια ρίζα. Όταν ένα άκρο περνάει τις μέρες του

Διαβάστε περισσότερα

1. Χρωματίζω στη γραμμή του χρόνου την εποχή του χαλκού:

1. Χρωματίζω στη γραμμή του χρόνου την εποχή του χαλκού: ΕΠΟΧΗ ΧΑΛΚΟΥ 1. Χρωματίζω στη γραμμή του χρόνου την εποχή του χαλκού: 3000 1100 π. Χ. 1100-800 πχ 800-500 πχ 500-323 πχ 323-146 πχ 146πΧ-330 μχ 2. Καταγράφω τους τρεις (3) σημαντικότερους πολιτισμούς που

Διαβάστε περισσότερα

TAK TAK ΕΡΧΟΝΤΑΙ ΟΙ ΠΕΡΣΕΣ! Σ ΕΦΑΓΑ, ΠΑΛΙΟΒΑΡΒΑΡΕ! Σ ΕΜΕΝΑ ΜΙΛΑΣ, ΣΚΟΥΛΗΚΙ ΑΘΗΝΑΙΕ;

TAK TAK ΕΡΧΟΝΤΑΙ ΟΙ ΠΕΡΣΕΣ! Σ ΕΦΑΓΑ, ΠΑΛΙΟΒΑΡΒΑΡΕ! Σ ΕΜΕΝΑ ΜΙΛΑΣ, ΣΚΟΥΛΗΚΙ ΑΘΗΝΑΙΕ; ΕΝΑ ΗΛΙΟΛΟΥΣΤΟ ΚΑΛΟΚΑΙΡΙΝΟ ΠΡΩΙΝΟ ΤΟΥ 490 Π.Χ., ΣΕ ΚΑΠΟΙΟ ΡΟΜΑΚΙ ΤΗΣ ΑΘΗΝΑΣ. TAK TAK Σ ΕΦΑΓΑ, ΠΑΛΙΟΒΑΡΒΑΡΕ! Σ ΕΜΕΝΑ ΜΙΛΑΣ, ΣΚΟΥΛΗΚΙ ΑΘΗΝΑΙΕ; ΕΡΧΟΝΤΑΙ ΟΙ ΠΕΡΣΕΣ! ΛΕΝΕ ΠΩΣ ΕΙΝΑΙ ΠΕΛΩΡΙΟΙ ΣΑΝ ΤΟΥΣ ΚΥΚΛΩΠΕΣ.

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 5. Κωνσταντινούπολη, 29 Μαίου 1453, Τρίτη μαύρη και καταραμένη

Κεφάλαιο 5. Κωνσταντινούπολη, 29 Μαίου 1453, Τρίτη μαύρη και καταραμένη Κεφάλαιο 5 Κωνσταντινούπολη, 29 Μαίου 1453, Τρίτη μαύρη και καταραμένη Έφτασε μια μισάνοιχτη πόρτα, ένα μικρό κενό στο χώρο και το χρόνο, σαν ένα ασήμαντο λάθος της Ιστορίας για να πέσει η Πόλη. Εκείνο

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΕΜΟΣ ΦΩΤΙΤΣΑΣ - ΣΤΑΓΟΝΙΤΣΑΣ

ΠΟΛΕΜΟΣ ΦΩΤΙΤΣΑΣ - ΣΤΑΓΟΝΙΤΣΑΣ ΠΟΛΕΜΟΣ ΦΩΤΙΤΣΑΣ - ΣΤΑΓΟΝΙΤΣΑΣ Copyright Συνοδινού Ράνια Follow me on Twitter: @RaniaSin Smashwords Edition ΑΠΑΓΟΡΕΥΕΤΑΙ η αναδημοσίευση, η αναπαραγωγή, ολική, μερική ή περιληπτική ή κατά παράφραση ή διασκευή

Διαβάστε περισσότερα

Εθνικό δασικό πάρκο Πέτρας του Ρωμιού

Εθνικό δασικό πάρκο Πέτρας του Ρωμιού Εθνικό δασικό πάρκο Πέτρας του Ρωμιού Στις 17 Φεβρουαρίου 2014, οι τετάρτες τάξεις του Θ Δημοτικού Σχολείου Πάφου πήγαν εκδρομή στο Εθνικό δασικό πάρκο Πέτρας του Ρωμιού. Ο σκοπός τους ήταν να περπατήσουν

Διαβάστε περισσότερα

ΡΟΥΠΕΛ, ΧΡΗΣΤΟΥ ΖΑΛΟΚΩΣΤΑ. Ονοματεπώνυμο: Χρήστος Αριστείδου Τάξη: Γ 6

ΡΟΥΠΕΛ, ΧΡΗΣΤΟΥ ΖΑΛΟΚΩΣΤΑ. Ονοματεπώνυμο: Χρήστος Αριστείδου Τάξη: Γ 6 ΡΟΥΠΕΛ, ΧΡΗΣΤΟΥ ΖΑΛΟΚΩΣΤΑ Ονοματεπώνυμο: Χρήστος Αριστείδου Τάξη: Γ 6 ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΑ.. Τι είναι το Ρούπελ; Το Ρούπελ είναι οχυρό και πρόκειται για το μεγαλύτερο συγκρότημα της οχυρωμένης τοποθεσίας κατά μήκος

Διαβάστε περισσότερα

Γρίφος 1 ος Ένας έχει μια νταμιτζάνα με 20 λίτρα κρασί και θέλει να δώσει σε φίλο του 1 λίτρο. Πώς μπορεί να το μετρήσει, χωρίς καθόλου απ' το κρασί να πάει χαμένο, αν διαθέτει μόνο ένα δοχείο των 5 λίτρων

Διαβάστε περισσότερα

29 Μαΐου 1453: Η ΠΟΛΙΣ ΕΑΛΩ!

29 Μαΐου 1453: Η ΠΟΛΙΣ ΕΑΛΩ! Κωνσταντίνα Ευείδη 29 Μαΐου 1453: Η ΠΟΛΙΣ ΕΑΛΩ! Η χιλιόχρονη αυτοκρατορία έπεσε. Ο θρύλος λέει ότι «ήτανε θέλημα Θεού». Από τότε το φρόνημα των Ελλήνων το κρατάνε ζωντανό ακριβώς αυτοί οι θρύλοι για την

Διαβάστε περισσότερα

7ος αι. 610 641 8 ος αι. ΗΡΑΚΛΕΙΟΣ. αποφασιστικοί αγώνες και μεταρρυθμίσεις

7ος αι. 610 641 8 ος αι. ΗΡΑΚΛΕΙΟΣ. αποφασιστικοί αγώνες και μεταρρυθμίσεις 7ος αι. 610 641 8 ος αι. ΗΡΑΚΛΕΙΟΣ αποφασιστικοί αγώνες και μεταρρυθμίσεις πώς διαχειρίστηκε ο Ηράκλειος τόσο τους κινδύνους που απειλούσαν τα σύνορα του ανατολικού ρωμαϊκού κράτους όσο και τα σοβαρά προβλήματα

Διαβάστε περισσότερα

ΛΕΤΚΩΜΑ ΓΙΑ ΣΟ ΟΛΟΚΑΤΣΩΜΑ ΣΗ ΜΟΝΗ ΑΡΚΑΔΙΟΤ

ΛΕΤΚΩΜΑ ΓΙΑ ΣΟ ΟΛΟΚΑΤΣΩΜΑ ΣΗ ΜΟΝΗ ΑΡΚΑΔΙΟΤ ΔΗΜΟΣΙΚΟ ΧΟΛΕΙΟ ΓΩΝΙΑ Δ ΣΑΞΗ ΛΕΤΚΩΜΑ ΓΙΑ ΣΟ ΟΛΟΚΑΤΣΩΜΑ ΣΗ ΜΟΝΗ ΑΡΚΑΔΙΟΤ ΔΑΣΚΑΛΟΣ: ΦΑΡΜΑΚΗΣ ΗΛΙΑΣ ΙΟΥΝΙΟΣ 2013 ΗΓΟΤΜΕΝΟ ΓΑΒΡΙΗΛ ΜΑΡΙΝΑΚΗ Ήταν πρόεδρος της Επαναστατικής Επιτροπής Ρεθύμνης με καταγωγή από

Διαβάστε περισσότερα

Σχ. Έτος: 2013-2014 Τάξη: Γ1 Μάθηµα: Πληροφορική Άθλοι του Ηρακλή

Σχ. Έτος: 2013-2014 Τάξη: Γ1 Μάθηµα: Πληροφορική Άθλοι του Ηρακλή Σχ. Έτος: 2013-2014 Τάξη: Γ1 Μάθηµα: Πληροφορική Άθλοι του Ηρακλή 1. Λιοντάρι Νεµέας 2. Λερναία Ύδρα (Λίµνη Λέρνη Πελοπόννησος) 3. Κάπρος του Ερύµανθου (βουνό Ερύµανθος Πελοπόννησος) 4. Ελάφι µε χρυσά

Διαβάστε περισσότερα

1.2 Κομμάτια Μικρής Εμβέλειας. 1.2.1 Το άλογο

1.2 Κομμάτια Μικρής Εμβέλειας. 1.2.1 Το άλογο 1.2 Κομμάτια Μικρής Εμβέλειας 1.2.1 Το άλογο Το άλογο είναι το καλπάζον φάντασμα της σκακιέρας και αν τυχόν το ακούσετε, ίσως να είναι πολύ αργά για σας. Η μοναδική σχήματος L κίνηση του ταιριάζει τόσο

Διαβάστε περισσότερα

Αν και η πρώτη αντίδραση από πολλούς είναι η γελοιοποίηση για τη ανάλυση τέτοιων θεμάτων, παρόλα αυτά τα ερωτηματικά υπάρχουν.

Αν και η πρώτη αντίδραση από πολλούς είναι η γελοιοποίηση για τη ανάλυση τέτοιων θεμάτων, παρόλα αυτά τα ερωτηματικά υπάρχουν. Είναι γνωστή σε όλους η σειρά επιστημονικής φαντασίας Star Trek η οποία έχει φανατικούς θαυμαστές σε όλο τον κόσμο. Οι τεχνολογικές καινοτομίες και οι «φανταστικές» τεχνολογίες που είχε συμπεριλάβει στο

Διαβάστε περισσότερα

Ο Αρκάς ή Αρκάδας ήταν πρόσωπο της ελληνικής μυθολογίας, επώνυμος ήρωας της Αρκαδίας, γενάρχης των Αρκάδων και 3ος μυθικός βασιλιάς της Αρκαδίας.

Ο Αρκάς ή Αρκάδας ήταν πρόσωπο της ελληνικής μυθολογίας, επώνυμος ήρωας της Αρκαδίας, γενάρχης των Αρκάδων και 3ος μυθικός βασιλιάς της Αρκαδίας. Ο Αρκάς ή Αρκάδας ήταν πρόσωπο της ελληνικής μυθολογίας, επώνυμος ήρωας της Αρκαδίας, γενάρχης των Αρκάδων και 3ος μυθικός βασιλιάς της Αρκαδίας. Κατά τον Παυσανία, ήταν γιος και διάδοχος του Νύκτιμου,

Διαβάστε περισσότερα

Mικροί - Mεγάλοι σε δράση

Mικροί - Mεγάλοι σε δράση Υπουργείο Πολιτισμού, Παιδείας και Θρησκευμάτων Γενική Διεύθυνση Αρχαιοτήτων και Πολιτιστικής Κληρονομιάς Διεύθυνση Μουσείων Τμήμα Εκπαιδευτικών Προγραμμάτων και Επικοινωνίας Εφορεία Αρχαιοτήτων Αθηνών

Διαβάστε περισσότερα

Λίγα Λόγια για τον Μυκηναϊκό Πολιτισμό

Λίγα Λόγια για τον Μυκηναϊκό Πολιτισμό Λίγα Λόγια για τον Μυκηναϊκό Πολιτισμό Με τον όρο Μυκηναϊκός Πολιτισμός χαρακτηρίζεται ο προϊστορικός πολιτισμός της Ύστερης Εποχής του Χαλκού, που αναπτύχθηκε την περίοδο 1600-1100 π. Χ., κυρίως στην

Διαβάστε περισσότερα

33 Ο ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΣΥΛΟ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΤΜΗΜΑ Ε2 2013-2014 1

33 Ο ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΣΥΛΟ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΤΜΗΜΑ Ε2 2013-2014 1 ΕΝΑ ΓΟΗΤΕΥΤΙΚΟ ΤΑΞΙΔΙ ΣΤΑ ΒΥΖΑΝΤΙΝΑ ΧΡΟΝΙΑ, ΓΕΜΑΤΟ ΕΚΠΛΗΞΕΙΣ ΚΑΙ ΠΟΛΛΑ ΣΗΜΑΝΤΙΚΑ ΓΕΓΟΝΟΤΑ. 33 Ο ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΣΥΛΟ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΤΜΗΜΑ Ε2 2013-2014 1 Εικόνα 1 Εικόνα 2 Ρωμαϊκές λεγεώνες

Διαβάστε περισσότερα

Στην Κεντρική Ασία βρίσκεται η έρημος Γκόμπι και της Αραβίας. Στην Αμερική η Μοχάβι(Βόρεια) και η Ατακάμα (Νότια).

Στην Κεντρική Ασία βρίσκεται η έρημος Γκόμπι και της Αραβίας. Στην Αμερική η Μοχάβι(Βόρεια) και η Ατακάμα (Νότια). H ΖΩΗ ΣΤΗΝ ΕΡΗΜΟ Στη Γη υπάρχουν μεγάλες αφιλόξενες άνυδρες εκτάσεις που ονομάζονται έρημοι.καλύπτουν το 1/3 της ξηράς και βρίσκονται κυρίως κοντά στους δύο Τροπικούς ( Αιγόκερω και Καρκίνου) Στην Κεντρική

Διαβάστε περισσότερα

Η ΜΑΧΗ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ Η ΑΝΤΙΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΛΑΟΥ ΤΗΣ ΟΙ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΣΤΗΝ ΑΝΤΙΣΤΑΣΗ

Η ΜΑΧΗ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ Η ΑΝΤΙΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΛΑΟΥ ΤΗΣ ΟΙ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΣΤΗΝ ΑΝΤΙΣΤΑΣΗ Η ΜΑΧΗ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ Η ΑΝΤΙΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΛΑΟΥ ΤΗΣ ΟΙ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΣΤΗΝ ΑΝΤΙΣΤΑΣΗ Η Μάχη της Κρήτης έχει µια ξεχωριστή θέση στη ροή των γεγονότων του Β' Παγκοσµίου Πολέµου. Ο Ελληνικός λαός στη Κρήτη, εγκαταλελειµµένος

Διαβάστε περισσότερα

Υπεύθυνη καθηγήτρια: κα. Π. Γιαννακοπούλου Μαθήτριες: Ασσάτωφ Άννα, Μιχαλιού Μαντώ, Αργύρη Μαρία, Τσαουσίδου - Πετρίτση Σοφία Τμήμα: Α3

Υπεύθυνη καθηγήτρια: κα. Π. Γιαννακοπούλου Μαθήτριες: Ασσάτωφ Άννα, Μιχαλιού Μαντώ, Αργύρη Μαρία, Τσαουσίδου - Πετρίτση Σοφία Τμήμα: Α3 Υπεύθυνη καθηγήτρια: κα. Π. Γιαννακοπούλου Μαθήτριες: Ασσάτωφ Άννα, Μιχαλιού Μαντώ, Αργύρη Μαρία, Τσαουσίδου - Πετρίτση Σοφία Τμήμα: Α3 Η Σπάρτη ήταν πόλη- κράτος στην Αρχαία Ελλάδα, χτισμένη στις όχθες

Διαβάστε περισσότερα

Η θαυμαστή κοινωνία των μελισσών

Η θαυμαστή κοινωνία των μελισσών Η θαυμαστή κοινωνία των μελισσών Οι Έλληνες ανέκαθεν ήταν στενά δεμένοι με τον κόσμο των μελισσών. Ο πρώτος που ασχολήθηκε επιστημονικά με αυτές 300 χρόνια π.χ., ήταν ο Αριστοτέλης. Την εποχή εκείνη, ο

Διαβάστε περισσότερα

Η Νίκη ήταν κόρη της Στύγας και του Πάλλαντα. Είχε αδέρφια της το Κράτος, το Ζήλο και τη Βία.

Η Νίκη ήταν κόρη της Στύγας και του Πάλλαντα. Είχε αδέρφια της το Κράτος, το Ζήλο και τη Βία. Η Νίκη σε νομίσματα Νίκη: θεά της ελληνικής μυθολογίας προσωποποιούσε τη δόξα του ελληνικού πολιτισμού. Η Νίκη στέλνονταν από το Δία για να εξυμνήσει μία νίκη, να προσφέρει σπονδές ή να στεφανώσει ένα

Διαβάστε περισσότερα

Μινωικός Πολιτισμός σελ. 23-28

Μινωικός Πολιτισμός σελ. 23-28 Μινωικός Πολιτισμός σελ. 23-28 Να περιγράψετε ένα μινωικό ανάκτορο; Μεγάλα Συγκροτήματα κτιρίων, Είχαν πολλές πτέρυγες-δωματίων, Διοικητικά, Οικονομικά, Θρησκευτικά και Καλλιτεχνικά κέντρα της περιοχής,

Διαβάστε περισσότερα

Η ΑΝΘΡΩΠΙΝΗ ΕΞΕΛΙΞΗ. Ερευνητική Εργασία Β' Τετραμήνου. Υπεύθυνη Καθηγήτρια: Μ.Φρονίμου

Η ΑΝΘΡΩΠΙΝΗ ΕΞΕΛΙΞΗ. Ερευνητική Εργασία Β' Τετραμήνου. Υπεύθυνη Καθηγήτρια: Μ.Φρονίμου Η ΑΝΘΡΩΠΙΝΗ ΕΞΕΛΙΞΗ Ερευνητική Εργασία Β' Τετραμήνου Υπεύθυνη Καθηγήτρια: Μ.Φρονίμου Στην επιστήμη της βιολογίας, με τον όρο εξέλιξη εννοείται η αλλαγή στις ιδιότητες ενός πληθυσμού οργανισμών στο πέρασμα

Διαβάστε περισσότερα

Ποιοι ήταν οι Βίκινγκς

Ποιοι ήταν οι Βίκινγκς Βίκινγκς Ποιοι ήταν οι Βίκινγκς Οι Βίκινγκς ζούσαν στους βόρειους λαούς της Ευρώπης: στη Νορβηγία, τη Σουηδία, τη Δανία και την Ισλανδία. Κατά τη διάρκεια του Μεσαίωνα, εμφανίστηκαν ως εξερευνητές, πειρατές,

Διαβάστε περισσότερα

Το συγκλονιστικό άρθρο. του Γλέζου στη Welt. Διαβάστε το συγκλονιστικό άρθρο του Μανώλη Γλέζου στη 1 / 5

Το συγκλονιστικό άρθρο. του Γλέζου στη Welt. Διαβάστε το συγκλονιστικό άρθρο του Μανώλη Γλέζου στη 1 / 5 άρθρο του Μανώλη Γλέζου στη γερμανική εφημερίδα Die Welt, στο οποίο εξηγεί στους Γερμανούς Το συγκλονιστικό άρθρο του Γλέζου στη Welt Διαβάστε το συγκλονιστικό άρθρο του Μανώλη Γλέζου στη 1 / 5 γερμανική

Διαβάστε περισσότερα

Ορτυγία. Κάντε κλικ για να επεξεργαστείτε τον υπότιτλο του υποδείγματος

Ορτυγία. Κάντε κλικ για να επεξεργαστείτε τον υπότιτλο του υποδείγματος Ορτυγία Κάντε κλικ για να επεξεργαστείτε τον υπότιτλο του υποδείγματος Τοποθεσία Πού βρίσκεται; Το νησί της Ορτυγίας βρίσκεται στην κάτω Ιταλία στις Συρακούσες. Τα αξιοθέατα: Ο ναός του Απόλλωνα üη πλατεία

Διαβάστε περισσότερα

Ας προσπαθήσουμε όλοι να μη χαθεί κανένα είδος ζώου από την Κύπρο

Ας προσπαθήσουμε όλοι να μη χαθεί κανένα είδος ζώου από την Κύπρο ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΓΕΩΡΓΙΑΣ, ΦΥΣΙΚΩΝ ΠΟΡΩΝ ΚΑΙ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ Ας προσπαθήσουμε όλοι να μη χαθεί κανένα είδος ζώου από την Κύπρο Ξέρεις ότι: Πανίδα ονομάζουμε όλα τα ζώα μιας περιοχής. Αυτά

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣΤΟΡΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΠΕΜΠΤΗ 3 ΙΟΥΝΙΟΥ 2004 ΟΜΑ Α Α

ΙΣΤΟΡΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΠΕΜΠΤΗ 3 ΙΟΥΝΙΟΥ 2004 ΟΜΑ Α Α ΙΣΤΟΡΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΠΕΜΠΤΗ 3 ΙΟΥΝΙΟΥ 2004 Β ΤΑΞΗΣ ΟΜΑ Α Α Α1.1.Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό των δεδοµένων της Στήλης Α και δίπλα σε κάθε αριθµό το γράµµα του δεδοµένου της Στήλης Β που αντιστοιχεί

Διαβάστε περισσότερα

Η μετατροπή της Αθηναϊκής Συμμαχίας σε Ηγεμονία

Η μετατροπή της Αθηναϊκής Συμμαχίας σε Ηγεμονία Θέμα της διδακτικής πρότασης Η μετατροπή της Αθηναϊκής Συμμαχίας σε Ηγεμονία Τάξη: Α Γυμνασίου Στοχοθεσία Επιδιώκεται οι μαθητές/τριες να προσδιορίσουν την πορεία που οδήγησε την Αθήνα σε ρόλο ηγεμόνα

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΟΔΩΡΟΣ ΠΑΓΚΑΛΟΣ. Συντροφιά με την Κιθάρα ΕΚΔΟΣΗ: ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΙΕΡΟΥ ΝΑΟΥ ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΤΡΙΑΣ ΠΕΙΡΑΙΩΣ

ΘΕΟΔΩΡΟΣ ΠΑΓΚΑΛΟΣ. Συντροφιά με την Κιθάρα ΕΚΔΟΣΗ: ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΙΕΡΟΥ ΝΑΟΥ ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΤΡΙΑΣ ΠΕΙΡΑΙΩΣ ΘΕΟΔΩΡΟΣ ΠΑΓΚΑΛΟΣ Συντροφιά με την Κιθάρα ΕΚΔΟΣΗ: ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΙΕΡΟΥ ΝΑΟΥ ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΤΡΙΑΣ ΠΕΙΡΑΙΩΣ Συντροφιά με την Κιθάρα ΘΕΟΔΩΡΟΣ ΠΑΓΚΑΛΟΣ Συντροφιά με την Κιθάρα ΑΘΗΝΑ 2011 Έκδοση: c Πνευματικό

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΙΓΜΑΤΙΚΟ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΟ ΔΟΚΙΜΙΟ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ

ΔΕΙΓΜΑΤΙΚΟ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΟ ΔΟΚΙΜΙΟ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΔΕΙΓΜΑΤΙΚΟ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΟ ΔΟΚΙΜΙΟ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ Μάθημα: Ιστορία Τάξη: Α Λυκείου Χρόνος εξέτασης: 2 ώρες και 30 λεπτά ΜΕΡΟΣ Α (20 μονάδες) Να απαντήσετε ΥΠΟΧΡΕΩΤΙΚΑ και στις δύο (2) ερωτήσεις. 1. Κάθε

Διαβάστε περισσότερα

Ζώα υπό εξαφάνιση - Το Γιγάντιο Πάντα

Ζώα υπό εξαφάνιση - Το Γιγάντιο Πάντα Ζώα του δάσους υπό εξαφάνιση Τμήμα Α4 Σχ. Έτος 2012-20132013 Α τετράμηνο Είναι διεθνές σύμβολο της WWF. Τ α υ τ ό τ η τ α Όνομα : Γιγάντιο Πάντα Βάρος : 86-125 κιλά Ύψος : 1.20-1.90μ. Βιότοπος, εξάπλωση

Διαβάστε περισσότερα

1:Layout 1 10/2/2009 11:00 μ Page 1. το αρχαιολογικό μουσείο ιωαννίνων

1:Layout 1 10/2/2009 11:00 μ Page 1. το αρχαιολογικό μουσείο ιωαννίνων 1:Layout 1 10/2/2009 11:00 μ Page 1 το αρχαιολογικό μουσείο ιωαννίνων 1:Layout 1 10/2/2009 11:00 μ Page 2 1:Layout 1 10/2/2009 11:00 μ Page 3 ΒΑΣΙΛΕΥΣ ΠΥΡΡΟΣ αντίγραφο από πρωτότυπο του 3ου π.χ. αι. της

Διαβάστε περισσότερα

Release Notes. I. Προσθήκη νέου έθνους - Πέρσες

Release Notes. I. Προσθήκη νέου έθνους - Πέρσες Release Notes I. Προσθήκη νέου έθνους - Πέρσες Μπόνους Περσών: - +10% περισσότερη παραγωγή σιδήρου - 10% φτηνότεροι τοξότες - 10% γρηγορότερη παραγωγή μηχανών - 20% περισσότερες πορείες - 20% μεγαλύτερη

Διαβάστε περισσότερα

1 00:00:08,504 --> 00:00:11,501 το σχολείο της Τσιάπας παρουσιάζει: 2 00:00:14,259 --> 00:00:17,546 "ποιοί είναι οι Ζαπατίστας;"

1 00:00:08,504 --> 00:00:11,501 <i>το σχολείο της Τσιάπας παρουσιάζει:</i> 2 00:00:14,259 --> 00:00:17,546 <b>ποιοί είναι οι Ζαπατίστας;</b> 1 00:00:08,504 --> 00:00:11,501 το σχολείο της Τσιάπας παρουσιάζει: 2 00:00:14,259 --> 00:00:17,546 "ποιοί είναι οι Ζαπατίστας;" 3 00:00:17,967 --> 00:00:20,395 Οι Ζαπατίστας είναι ένα κίνημα.

Διαβάστε περισσότερα

Το τέλος του Μικρασιατικού Ελληνισμού

Το τέλος του Μικρασιατικού Ελληνισμού Το τέλος του Μικρασιατικού Ελληνισμού Η γιαγιά μου, η μητέρα του πατέρα μου, λεγόταν Αλεξάνδρα Καλπάκα και ήταν γεννημένη στο Αϊβαλί. Οι γονείς της ήταν Αϊβαλιώτες, γέννημα θρέμμα. Ζούσαν στο Αϊβαλί πάρα

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑ ΠΙΟ ΕΠΙΚΙΝΔΥΝΑ ΗΦΑΙΣΤΕΙΑ ΣΤΟΝ ΚΟΣΜΟ

ΤΑ ΠΙΟ ΕΠΙΚΙΝΔΥΝΑ ΗΦΑΙΣΤΕΙΑ ΣΤΟΝ ΚΟΣΜΟ ΤΑ ΠΙΟ ΕΠΙΚΙΝΔΥΝΑ ΗΦΑΙΣΤΕΙΑ ΣΤΟΝ ΚΟΣΜΟ 1. Το ηφαίστειο Mount Merapi Η Ινδονησία κατέχει την αδιαμφισβήτητα ηγετική θέση στον κόσμο σε ενεργά ηφαίστεια και σεισμούς. Το Mount Merapi βρίσκεται στο κέντρο

Διαβάστε περισσότερα

«Ο Αϊούλαχλης και ο αετός»

«Ο Αϊούλαχλης και ο αετός» ΠΑΡΑΜΥΘΙ #25 «Ο Αϊούλαχλης και ο αετός» (Φλώρινα - Μακεδονία Καύκασος) Διαγωνισμός παραδοσιακού παραμυθιού ebooks4greeks.gr ΠΑΡΑΜΥΘΙ #25 Ψηφίστε το παραμύθι που σας άρεσε περισσότερο εδώ μέχρι 30/09/2011

Διαβάστε περισσότερα

Τα παιδιά της Πρωτοβουλίας και η Δώρα Νιώπα γράφουν ένα παραμύθι - αντίδωρο

Τα παιδιά της Πρωτοβουλίας και η Δώρα Νιώπα γράφουν ένα παραμύθι - αντίδωρο Τα παιδιά της Πρωτοβουλίας και η Δώρα Νιώπα γράφουν ένα παραμύθι - αντίδωρο Ο Ηλίας ανεβαίνει Ψηλά Ψηλότερα Κάθε Μάρτιο, σε μια Χώρα Κοντινή, γινόταν μια Γιορτή! Η Γιορτή των Χαρταετών. Για πρώτη φορά,

Διαβάστε περισσότερα

Στους Δελφούς το 1900 π.χ. νευροχειρουργική επέμβαση στην Ελλάδα Παρασκευή, 15 Φεβρουάριος 2013 23:40

Στους Δελφούς το 1900 π.χ. νευροχειρουργική επέμβαση στην Ελλάδα Παρασκευή, 15 Φεβρουάριος 2013 23:40 Η πρώτη γνωστή μέχρι σήμερα νευροχειρουργική επέμβαση στην Ελλάδα, έγινε γύρω στο 1900 π.χ. στην περιοχή των Δελφών. Την ανακάλυψη αυτή έκαναν έλληνες επιστήμονες που μελέτησαν το κρανίο ενός άντρα από

Διαβάστε περισσότερα

ΣΠΑΡΤΙΑΤΕΣ. Οδυσσέας Περαντζάκης

ΣΠΑΡΤΙΑΤΕΣ. Οδυσσέας Περαντζάκης ΣΠΑΡΤΙΑΤΕΣ Οδυσσέας Περαντζάκης Α 2 Η Σπάρτη ήταν πόλη-κράτος στην Αρχαία Ελλάδα. Ήταν χτισμένη στις όχθες του ποταμού Ευρώτα στη Λακωνία. Η Σπάρτη έχει μείνει γνωστή στην παγκόσμια ιστορία για τη στρατιωτική

Διαβάστε περισσότερα

Αρχαίοι Πολιτισμοί και Περιβάλλον

Αρχαίοι Πολιτισμοί και Περιβάλλον Αρχαίοι Πολιτισμοί και Περιβάλλον Για την εργασία αυτή εργάστηκαν οι μαθητές της Α2: Κουτσόγλου Α., Λαζαίου Γ., Ματζίρη Α., Μιχαηλίδου Ζ. και Παπαευθυμίου Μ. Ν. ΑΜΕΡΙΚΗ Το κεντρικό τμήμα της οροσειράς

Διαβάστε περισσότερα

Η φιλοσοφία και οι επιστήμες στα Αρχαϊκά χρόνια. Μαριάννα Μπιτσάνη Α 2

Η φιλοσοφία και οι επιστήμες στα Αρχαϊκά χρόνια. Μαριάννα Μπιτσάνη Α 2 Η φιλοσοφία και οι επιστήμες στα Αρχαϊκά χρόνια Μαριάννα Μπιτσάνη Α 2 Τι είναι η φιλοσοφία; Φιλοσοφία είναι η επιστήμη που ασχολείται με: ερωτήματα προβλήματα ή απορίες που μπορούμε να αποκαλέσουμε οριακά,

Διαβάστε περισσότερα

Σ.Δ.Ε. ΦΥΛ. ΚΟΡΥΔΑΛΛΟΥ. Μια φορά κι έναν καιρό, χωρίς το πιο πολύτιμο αγαθό: το νερό Π.Μ.

Σ.Δ.Ε. ΦΥΛ. ΚΟΡΥΔΑΛΛΟΥ. Μια φορά κι έναν καιρό, χωρίς το πιο πολύτιμο αγαθό: το νερό Π.Μ. Σ.Δ.Ε. ΦΥΛ. ΚΟΡΥΔΑΛΛΟΥ Μια φορά κι έναν καιρό, χωρίς το πιο πολύτιμο αγαθό: το νερό Π.Μ. Μια φορά κι έναν καιρό, χωρίς το πιο πολύτιμο αγαθό: το νερό. Πριν από πάρα πολλά χρόνια, ένα πρωινό, ξύπνησε ο

Διαβάστε περισσότερα

2. Η ΒΑΣΙΛΕΙΑ ΤΟΥ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ (610-641). ΑΠΟΦΑΣΙΣΤΙΚΟΙ ΑΓΩΝΕΣ ΚΑΙ ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΕΙΣ

2. Η ΒΑΣΙΛΕΙΑ ΤΟΥ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ (610-641). ΑΠΟΦΑΣΙΣΤΙΚΟΙ ΑΓΩΝΕΣ ΚΑΙ ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΕΙΣ 2. Η ΒΑΣΙΛΕΙΑ ΤΟΥ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ (610-641). ΑΠΟΦΑΣΙΣΤΙΚΟΙ ΑΓΩΝΕΣ ΚΑΙ ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΕΙΣ Συμπλήρωση κενών Να συμπληρώσετε τα κενά του αποσπάσματος, βάζοντας στην κατάλληλη θέση μία από τις ακόλουθες λέξεις (τρεις

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΘΕΟΣ ΗΛΙΟΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΜΥΘΟΛΟΓΙΑ ΑΡΧΑΙΑ ΑΙΓΥΠΤΟΣ ΑΖΤΕΚΟΙ ΙΝΚΑΣ

Ο ΘΕΟΣ ΗΛΙΟΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΜΥΘΟΛΟΓΙΑ ΑΡΧΑΙΑ ΑΙΓΥΠΤΟΣ ΑΖΤΕΚΟΙ ΙΝΚΑΣ Ο ΘΕΟΣ ΗΛΙΟΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΜΥΘΟΛΟΓΙΑ ΑΡΧΑΙΑ ΑΙΓΥΠΤΟΣ ΑΖΤΕΚΟΙ ΙΝΚΑΣ ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΑΡΜΑΚΟΛΑΣ ΝΙΚΗΦΟΡΟΣ ΘΕΟΔΩΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΚΑΣΤΑΝΙΩΤΗΣ 14/3/2014 1 Ο ΗΛΙΟΣ ΜΑΣ Ο Ήλιος είναι ένα άστρο, όμοιο με τα υπόλοιπα

Διαβάστε περισσότερα

KOYTIA ΠΡΩΤΩΝ ΒΟΗΘΕΙΩΝ

KOYTIA ΠΡΩΤΩΝ ΒΟΗΘΕΙΩΝ KOYTIA ΠΡΩΤΩΝ ΒΟΗΘΕΙΩΝ ΑΡΙΘΜΟΙ ΕΚΤΑΚΤΗΣ ΑΝΑΓΚΗΣ Σε περίπτωση που έχετε αμφιβολίες σχετικά με την κατάσταση του θύματος ή αν δεν είστε βέβαιοι πώς να χειριστείτε την κατάσταση, καλέστε 166 ή αναζητήστε

Διαβάστε περισσότερα

Το φως αναφέρεται σε σχετικά έντονο βαθμό στη μυθολογία, τόσο στην ελληνική όσο και στη μυθολογία άλλων αρχαίων λαών που το παρουσιάζουν σε διάφορες

Το φως αναφέρεται σε σχετικά έντονο βαθμό στη μυθολογία, τόσο στην ελληνική όσο και στη μυθολογία άλλων αρχαίων λαών που το παρουσιάζουν σε διάφορες Το φως αναφέρεται σε σχετικά έντονο βαθμό στη μυθολογία, τόσο στην ελληνική όσο και στη μυθολογία άλλων αρχαίων λαών που το παρουσιάζουν σε διάφορες μορφές (ήλιος, σελήνη, αστέρια, κ.ά) και σε ένα μέρος

Διαβάστε περισσότερα

Χημικά και βιολογικά όπλα

Χημικά και βιολογικά όπλα Χημικά και βιολογικά όπλα ΑNAZHTΩNTAΣ τους λόγους για τους οποίους η ιστορία βρίθει παραδειγμάτων χρήσης χημικών και βιολογικών όπλων, φτάνει κανείς εύκολα στο συμπέρασμα ότι οι λόγοι αυτοί παραμένουν

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΑΙΟ ΘΕΑΤΡΟ ΔΙΟΥ, Αλέξανδρος Μπαξεβανάκης, ΒΠΠΓ

ΑΡΧΑΙΟ ΘΕΑΤΡΟ ΔΙΟΥ, Αλέξανδρος Μπαξεβανάκης, ΒΠΠΓ ΑΡΧΑΙΟ ΘΕΑΤΡΟ ΔΙΟΥ, Αλέξανδρος Μπαξεβανάκης, ΒΠΠΓ ΔΙΟΝ ΑΠΟ ΤΙΣ ΠΙΟ ΟΝΟΜΑΣΤΕΣ ΠΟΛΕΙΣ ΤΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ Το αρχαίο Δίον του Ολύμπου βρίσκεται 15 χλμ. νότια της Κατερίνης, στους πρόποδες του Ολύμπου δίπλα στο

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΛΟΓΟΣ: 1 η σκηνή: στίχοι 1-82

ΠΡΟΛΟΓΟΣ: 1 η σκηνή: στίχοι 1-82 ΠΡΟΛΟΓΟΣ: 1 η σκηνή: στίχοι 1-82 1.Α. Ο ρόλος και η λειτουργία του Προλόγου ως δομικό στοιχείο της τραγωδίας: Ο πρόλογος μιας τραγωδίας αποτελεί τα πρώτο από τα απαγγελλόμενα μέρη και εκτελείται από τους

Διαβάστε περισσότερα

Μετεωρολογία. Αν σήμερα στις 12 τα μεσάνυχτα βρέχει, ποια είναι η πιθανότητα να έχει λιακάδα μετά από 72 ώρες;

Μετεωρολογία. Αν σήμερα στις 12 τα μεσάνυχτα βρέχει, ποια είναι η πιθανότητα να έχει λιακάδα μετά από 72 ώρες; Ονόματα Η μητέρα της Άννας έχει άλλους τρεις μεγαλύτερους γιους. Επειδή έχει πάθος με τα χρήματα, τους έχει βαφτίσει ως εξής: Τον μεγάλο της γιο "Πενηνταράκη", τον μεσαίο "Εικοσαράκη" και τον μικρότερο

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΕΣ. Α ομάδα. Αφού επιλέξεις τρία από τα παραπάνω αποσπάσματα που σε άγγιξαν περισσότερο, να καταγράψεις τις δικές σου σκέψεις.

ΕΡΓΑΣΙΕΣ. Α ομάδα. Αφού επιλέξεις τρία από τα παραπάνω αποσπάσματα που σε άγγιξαν περισσότερο, να καταγράψεις τις δικές σου σκέψεις. Α ομάδα ΕΡΓΑΣΙΕΣ 1. Η συγγραφέας του βιβλίου μοιράζεται μαζί μας πτυχές της ζωής κάποιων παιδιών, άλλοτε ευχάριστες και άλλοτε δυσάρεστες. α) Ποια πιστεύεις ότι είναι τα μηνύματα που θέλει να περάσει μέσα

Διαβάστε περισσότερα

Βασιλικοί Παίδες. Υπουργείο Πολιτισμού και Τουρισμού ΙΖ Εφορεία Προϊστορικών και Κλασικών Αρχαιοτήτων ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΧΩΡΟΣ ΑΙΓΩΝ.

Βασιλικοί Παίδες. Υπουργείο Πολιτισμού και Τουρισμού ΙΖ Εφορεία Προϊστορικών και Κλασικών Αρχαιοτήτων ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΧΩΡΟΣ ΑΙΓΩΝ. Υπουργείο Πολιτισμού και Τουρισμού ΙΖ Εφορεία Προϊστορικών και Κλασικών Αρχαιοτήτων ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΧΩΡΟΣ ΑΙΓΩΝ Βασιλικοί Παίδες για Εκπαιδευτικό Πρόγραμμα μαθη τές Δ -Στ Τάξης Δημοτικού Σχολείου και Γυμνασίου

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣΤΟΡΙΚΟΙ ΣΤΑΘΜΟΙ ΙΣΤΟΡΙΚΕΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΤΗΤΕΣ

ΙΣΤΟΡΙΚΟΙ ΣΤΑΘΜΟΙ ΙΣΤΟΡΙΚΕΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΤΗΤΕΣ ΙΣΤΟΡΙΚΟΙ ΣΤΑΘΜΟΙ ΙΣΤΟΡΙΚΕΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΤΗΤΕΣ Στην Αττική οι Αρβανίτες κατοικούσαν στο μεγαλύτερο μέρος της υπαίθρου. Ουσιαστικά την ελληνική γλώσσα την διατηρήσαν οι κλειστές ελληνικές κοινωνίες των Αθηνών

Διαβάστε περισσότερα

Συνήθως ο διαλύτης βρίσκεται στη μεγαλύτερη αναλογία στο διάλυμα.

Συνήθως ο διαλύτης βρίσκεται στη μεγαλύτερη αναλογία στο διάλυμα. Οξέα Διάλυμα ονομάζεται κάθε ομογενές μείγμα. Το διάλυμα έχει την ίδια σύσταση και τις ίδιες ιδιότητες σε όλη του τη μάζα. Τα συστατικά του διαλύματος δεν μπορούν να διακριθούν ούτε με γυμνό μάτι, ούτε

Διαβάστε περισσότερα

Α Λυκείου - Εγχειρίδιο χρήσης, Εντυπο αναφοράς

Α Λυκείου - Εγχειρίδιο χρήσης, Εντυπο αναφοράς Μέλη Οµάδας ανάπτυξης παιχνιδιού Νικόλας Φυλακτού Β Λυκείου - Προγραµµατιστής Κωνσταντίνος Αχιλλέως Α Λυκείου - Προγραµµατιστής Ελπίδα Κυριάκου Αντρέας Χαρή Β Λυκείου - Σχεδιάστρια γραφικών Α Λυκείου -

Διαβάστε περισσότερα

Ομάδα: Μομφές Μέλη: Δανιήλ Σταμάτης Γιαλούρη Άννα Βατίδης Ευθύμης Φαλαγγά Γεωργία

Ομάδα: Μομφές Μέλη: Δανιήλ Σταμάτης Γιαλούρη Άννα Βατίδης Ευθύμης Φαλαγγά Γεωργία Ομάδα: Μομφές Μέλη: Δανιήλ Σταμάτης Γιαλούρη Άννα Βατίδης Ευθύμης Φαλαγγά Γεωργία ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΑ ΑΙΓΥΠΤΟ H γενική τάση των κατοίκων της Αιγύπτου στις επιστήμες χαρακτηριζόταν από την προσπάθεια

Διαβάστε περισσότερα

Όψεις Βυζαντίου... στο Αρχαιολογικό Μουσείο Ηγουμενίτσας. Εφορεία Αρχαιοτήτων Θεσπρωτίας

Όψεις Βυζαντίου... στο Αρχαιολογικό Μουσείο Ηγουμενίτσας. Εφορεία Αρχαιοτήτων Θεσπρωτίας Εφορεία Αρχαιοτήτων Θεσπρωτίας... στο Αρχαιολογικό Μουσείο Ηγουμενίτσας Το φυλλάδιο αυτό είναι του/της... που επισκέφθηκε το Αρχαιολογικό Μουσείο Ηγουμενίτσας στις... Το φυλλάδιο που κρατάς στα χέρια σου

Διαβάστε περισσότερα

«Ο Σάββας η κλώσσα και ο αετός»

«Ο Σάββας η κλώσσα και ο αετός» ΠΑΡΑΜΥΘΙ #26 «Ο Σάββας η κλώσσα και ο αετός» (Πόντος) Διαγωνισμός παραδοσιακού παραμυθιού ebooks4greeks.gr ΠΑΡΑΜΥΘΙ #26 Ψηφίστε το παραμύθι που σας άρεσε περισσότερο εδώ μέχρι 30/09/2011 Δείτε όλα τα παραμύθια

Διαβάστε περισσότερα

Ιστορική αναδρομή!!!

Ιστορική αναδρομή!!! Ιστορική αναδρομή!!! Προϊστορικά χρόνια τροφοσυλλέκτης αρχικά για να βρίσκει την τροφή του να φτιάχνει τα καταφύγιά του σημαντικότεροι σταθμοί στην ιστορία του ανθρώπου μυϊκή ενέργεια αργότερα φτιάχνει

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟ ΤΟ ΜΕΣΑΙΩΝΑ ΣΤΗΝΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ

ΑΠΟ ΤΟ ΜΕΣΑΙΩΝΑ ΣΤΗΝΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΑΠΟ ΤΟ ΜΕΣΑΙΩΝΑ ΣΤΗΝΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ εμφανίζεται ΣΤΗ ΒΟΡΕΙΑ ΙΤΑΛΙΑ Επηρεάζεται από το ελληνικό και ρωμαϊκό πολιτισμό ΟΥΜΑΝΙΣΜΟΣ ΖΩΓΡΑΦΙΚΗ ΘΕΑΤΡΟ ΑΣΤΡΟΝΟΜΙΑ Αξία στον ΝΤΑ ΒΙΝΤΣΙ ΣΑΙΞΠΗΡ ΚΟΠΕΡΝΙΚΟΣ Άνθρωπο ΜΙΧΑΗΛ

Διαβάστε περισσότερα

Έχετε δει ή έχετε ακούσει κάτι για τον πίνακα αυτό του Πικάσο;

Έχετε δει ή έχετε ακούσει κάτι για τον πίνακα αυτό του Πικάσο; Έχετε δει ή έχετε ακούσει κάτι για τον πίνακα αυτό του Πικάσο; Πάμπλο Πικάσο (25 Οκτωβρίου, 1881-8 Απριλίου, 1973) ήταν και είναι ένας από τους κυριότερους Ισπανούς εκπροσώπους της τέχνης του 20ου αιώνα,

Διαβάστε περισσότερα

«ΑΓΝΩΣΤΟΙ ΑΝΑΜΕΣΑ ΜΑΣ»

«ΑΓΝΩΣΤΟΙ ΑΝΑΜΕΣΑ ΜΑΣ» «ΑΓΝΩΣΤΟΙ ΑΝΑΜΕΣΑ ΜΑΣ» ΤΑΞΗ Γ1 2 ο Δ Σ ΓΕΡΑΚΑ ΔΑΣΚ:Αθ.Κέλλη ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ Κατά τη διάρκεια της περσινής σχολικής χρονιάς η τάξη μας ασχολήθηκε με την ανάγνωση και επεξεργασία λογοτεχνικών βιβλίων

Διαβάστε περισσότερα

Πες μου για τα ζώα που κάνουν αυγά μεγάλα και μικρά

Πες μου για τα ζώα που κάνουν αυγά μεγάλα και μικρά Πες μου για τα ζώα που κάνουν αυγά μεγάλα και μικρά Όλα τα πουλιά γεννούν αυγά. Δεν είναι όμως μόνο αυτά! Και άλλα από τα ζώα κάνουνε αυγά. Θα σου πω για μερικά Η κότα Κάθε μέρα η κότα γεννάει ένα με δύο

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΤΟΜΟ ΧΡΟΝΟΛΟΓΙΟ ΑΠΟ ΤΗΝ ΠΑΛΑΙΟΛΙΘΙΚΗ ΕΩΣ ΤΗ ΡΩΜΑΪΚΗ ΕΠΟΧΗ. Χρονολογία. 100.000 ως 20.000 10.000. 7000 ως 6000. Νεότερη

ΣΥΝΤΟΜΟ ΧΡΟΝΟΛΟΓΙΟ ΑΠΟ ΤΗΝ ΠΑΛΑΙΟΛΙΘΙΚΗ ΕΩΣ ΤΗ ΡΩΜΑΪΚΗ ΕΠΟΧΗ. Χρονολογία. 100.000 ως 20.000 10.000. 7000 ως 6000. Νεότερη ΣΥΝΤΟΜΟ ΧΡΟΝΟΛΟΓΙΟ ΑΠΟ ΤΗΝ ΠΑΛΑΙΟΛΙΘΙΚΗ ΕΩΣ ΤΗ ΡΩΜΑΪΚΗ ΕΠΟΧΗ Χρονολογία Ελλάδα - Αιγαίο 100.000 ως 20.000 Μέση και Νεότερη Παλαιολιθική 10.000 Μεσολιθική εποχή 7000 ως 6000 Έναρξη Νεολιθικής 5600 Μέση

Διαβάστε περισσότερα

Σημειώσεις Έκδοσης 5.5

Σημειώσεις Έκδοσης 5.5 Σημειώσεις Έκδοσης 5.5 I. Νέες Προσθήκες gameplay 1. Ορυχεία Χάρτη Οι παίκτες θα μπορούν να κατακτήσουν και να αξιοποιήσουν ορυχεία χάρτη. Αυτό προσθέτουν πόρους και νομίσματα. Οι παίκτες πρέπει να τα

Διαβάστε περισσότερα

Ταξίδι στις ρίζες «Άραγε τι μπορεί να κρύβεται εδώ;»

Ταξίδι στις ρίζες «Άραγε τι μπορεί να κρύβεται εδώ;» Ταξίδι στις ρίζες Είχε φτάσει πια η μεγάλη ώρα για τα 6 αδέρφια Ήταν αποφασισμένα να δώσουν απάντηση στο ερώτημα που τόσα χρόνια τα βασάνιζε! Η επιθυμία τους ήταν να μάθουν την καταγωγή τους και να συλλέξουν

Διαβάστε περισσότερα

Η αιώνια πόλη. Γιορταμάκης Μανώλης Β1 Γυμνασίου

Η αιώνια πόλη. Γιορταμάκης Μανώλης Β1 Γυμνασίου Η αιώνια πόλη Γιορταμάκης Μανώλης Β1 Γυμνασίου Σήμερα, η Ρώμη είναι η πρωτεύουσα της Ιταλίας, της ομώνυμης επαρχίας και μία από τις ιστορικότερες πόλεις της Ευρώπης και κατατάσσεται 6 η σε πληθυσμό ( μετά

Διαβάστε περισσότερα

11. Γυναίκες πολεµίστριες και ηρωίδες

11. Γυναίκες πολεµίστριες και ηρωίδες 11. Γυναίκες πολεµίστριες και ηρωίδες Συλλογή-επιλογή:Μ. ΛΟΟΣ Μετάφραση: Μ. ΣΚΟΜΠΑ Επιµέλεια: Β. ΚΑΝΤΖΑΡΑ Κλεοπάτρα 69 30 π.χ. Αίγυπτος -Βασίλισσα Η Κλεοπάτρα γεννήθηκε το 69 π.χ. Βασίλεψε στην Αίγυπτο

Διαβάστε περισσότερα

Η ΕΛΛΗΝΙΚΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΑΜΑΝΕ

Η ΕΛΛΗΝΙΚΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΑΜΑΝΕ 1 Η ΕΛΛΗΝΙΚΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΑΜΑΝΕ Ο Σμυρναϊκός Μανές ή αλλιώς Μανέρως. Κατά τους Αρχαίους συγγραφείς ο Μανέρως ήταν θλιβερός ήχος και τον ονομάζανε Μανέρω ή Λίναιος θρήνος διότι κατά τα λεγόμενα με τον ήχο αυτό

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ 2015 ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ. Επιμέλεια: Aβραμίδου Δέσποινα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ 2015 ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ. Επιμέλεια: Aβραμίδου Δέσποινα ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ 2015 ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Επιμέλεια: Aβραμίδου Δέσποινα ΘΕΜΑ Α 1. γ 2. α 3. β 4. β 5. δ ΘΕΜΑ Β Β1. 1. Β 2. Α 3. Α 4. Β 5. Β 6. Α 7. Α 8. Β Β2. Η απάντηση βρίσκεται στη σελίδα

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ. Όμορφος κόσμος

ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ. Όμορφος κόσμος ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ Όμορφος κόσμος Φροντίζουμε όλα τα πλάσματα Η Αγία Μελανγκέλ: η προστάτιδα του περιβάλλοντος Εξακόσια χρόνια μετά τη γέννηση του Χριστού, γεννήθηκε στα καταπράσινα δάση της Ιρλανδίας μια

Διαβάστε περισσότερα

Η πριγκίπισσα με τη χαρτοσακούλα

Η πριγκίπισσα με τη χαρτοσακούλα Η πριγκίπισσα με τη χαρτοσακούλα Ρόμπερτ Μανσκ Μετάφραση: Κωνσταντίνος Παπαγεωργίου Κάποτε υπήρχε μια όμορφη πριγκίπισσα που ονομαζόταν Ελισάβετ Ζούσε σε ένα κάστρο και είχε ακριβά ρούχα πριγκίπισσας Επρόκειτο

Διαβάστε περισσότερα

Σύμφωνα με την ελληνική μυθολογία, ο Στάφυλος ήταν γιος του Διονύσου και τηςαριάδνης. Σε άλλο μύθο ο Στάφυλος ήταν βοσκός του βασιλεία της

Σύμφωνα με την ελληνική μυθολογία, ο Στάφυλος ήταν γιος του Διονύσου και τηςαριάδνης. Σε άλλο μύθο ο Στάφυλος ήταν βοσκός του βασιλεία της Σύμφωνα με την ελληνική μυθολογία, ο Στάφυλος ήταν γιος του Διονύσου και τηςαριάδνης. Σε άλλο μύθο ο Στάφυλος ήταν βοσκός του βασιλεία της ΑιτωλίαςΟινέα. Καθώς έβοσκε τις κατσίκες του, παρατήρησε ότι μια

Διαβάστε περισσότερα

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ ΔΕΥΤΕΡΗ ΣΕΙΡΑ Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 02

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ ΔΕΥΤΕΡΗ ΣΕΙΡΑ Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 02 Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ ΔΕΥΤΕΡΗ ΣΕΙΡΑ Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 5 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ 1 Y Π Ο Υ Ρ Γ Ε Ι Ο Π Α Ι Δ Ε Ι Α Σ Κ Α Ι Θ Ρ Η Σ Κ Ε Υ Μ Α Τ Ω Ν

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΣΕΦΟΝΗ: Η ΒΑΣΙΛΙΣΣΑ ΤΟΥ ΚΑΤΩ ΚΟΣΜΟΥ ΜΥΘΟΛΟΓΙΚΗ ΑΝΑΣΚΟΠΗΣΗ. www.zero-project.gr

ΠΕΡΣΕΦΟΝΗ: Η ΒΑΣΙΛΙΣΣΑ ΤΟΥ ΚΑΤΩ ΚΟΣΜΟΥ ΜΥΘΟΛΟΓΙΚΗ ΑΝΑΣΚΟΠΗΣΗ. www.zero-project.gr ΠΕΡΣΕΦΟΝΗ: Η ΒΑΣΙΛΙΣΣΑ ΤΟΥ ΚΑΤΩ ΚΟΣΜΟΥ ΜΥΘΟΛΟΓΙΚΗ ΑΝΑΣΚΟΠΗΣΗ www.zero-project.gr Πολύ πριν τη δική µας εποχή, όταν τον κόσµο κυβερνούσαν ακόµα οι Ολύµπιοι Θεοί, γεννήθηκε η Περσεφόνη, κόρη του θεού ία

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στην Αρχαία Ελληνική Ιστορία (55ΑΥ2) Διδάσκων: Α. Farrington (email: eduserv@otenet.gr. Έλεγχος προόδου (Ενότητες 4 5)

Εισαγωγή στην Αρχαία Ελληνική Ιστορία (55ΑΥ2) Διδάσκων: Α. Farrington (email: eduserv@otenet.gr. Έλεγχος προόδου (Ενότητες 4 5) Εισαγωγή στην Αρχαία Ελληνική Ιστορία (55ΑΥ2) Διδάσκων: Α. Farrington (email: eduserv@otenet.gr 1. Ποια από τις ακόλουθες μάχες δεν έχει σχέση με τους Μηδικούς Πολέμους; α. η μάχη της Μυκάλης β. η μάχη

Διαβάστε περισσότερα

Η λεοπάρδαλη, η νυχτερίδα ή η κουκουβάγια βλέπουν πιο καλά μέσα στο απόλυτο σκοτάδι;

Η λεοπάρδαλη, η νυχτερίδα ή η κουκουβάγια βλέπουν πιο καλά μέσα στο απόλυτο σκοτάδι; ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Η λεοπάρδαλη, η νυχτερίδα ή η κουκουβάγια βλέπουν πιο καλά μέσα στο απόλυτο σκοτάδι; Κανένα από αυτά τα ζώα. Στο απόλυτο σκοτάδι είναι αδύνατο να δει κανείς ο,τιδήποτε. Ποια δουλειά

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΝΟΝΕΣ ΤΟΥ ΠΑΙΧΝΙΔΙΟΥ

ΚΑΝΟΝΕΣ ΤΟΥ ΠΑΙΧΝΙΔΙΟΥ ΚΑΝΟΝΕΣ ΤΟΥ ΠΑΙΧΝΙΔΙΟΥ Στην Αυλή του Βασιλιά Νέα αξιώματα πρέπει να καταληφθούν! Οι Άρχοντες αιτούνται για τα καλύτερα αξιώματα της χώρας, αναζητώντας δύναμη και προνόμια. Νέα περιεχόμενα και αλλαγές στην

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ ΠΡΟΤΖΕΚΤ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΧΩΡΟΙ ΤΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ

ΜΑΘΗΜΑ ΠΡΟΤΖΕΚΤ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΧΩΡΟΙ ΤΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΜΑΘΗΜΑ ΠΡΟΤΖΕΚΤ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΧΩΡΟΙ ΤΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΤΟ ΑΡΧΑΙΟ ΔΙΟΝ ΤΟΠΟΘΕΣΙΑ Το Δίον ήταν μια αρχαιότατη πόλη στρατηγικής σημασίας και μια από τις πιο φημισμένες μακεδονικές πολιτείες. Η γεωγραφική θέση

Διαβάστε περισσότερα

Διδακτική πρόταση 3: 1 Πώς οργανώνονταν οι άνθρωποι κατά την Αρχαϊκή Εποχή;

Διδακτική πρόταση 3: 1 Πώς οργανώνονταν οι άνθρωποι κατά την Αρχαϊκή Εποχή; Διδακτική πρόταση 3: 1 Πώς οργανώνονταν οι άνθρωποι κατά την Αρχαϊκή Εποχή; Ερωτήματα κλειδιά: 2 Ποιες ήταν οι σχέσεις ανάμεσα στις ομάδες; Ποιοι ήταν οι αρχηγοί των ομάδων; Σύνδεση με προηγούμενα μαθήματα

Διαβάστε περισσότερα

Παπαζώης Τριαντάφυλλος

Παπαζώης Τριαντάφυλλος digitalarchive publishing by tag Παπαζώης Τριαντάφυλλος Πρόκειται για τον ιστορικό ερευνητή που ανέτρεψε τα δεδομένα στη Βεργίνα! Έπειτα από πολυετή έρευνα αποκάλυψε ότι στον τάφο της Βεργίνας δεν βρίσκεται

Διαβάστε περισσότερα

Μικρά ζώα, μικρές δράσεις

Μικρά ζώα, μικρές δράσεις Με τη συνεισφορά του χρηματοδοτικού μέσου LIFE της Ευρωπαϊκής Κοινότητας Μικρά ζώα, μικρές δράσεις Η Κύπρος είναι νησί και η θάλασσα τη χωρίζει από Ασία Ευρώπη Αφρική Χάρη στην απομόνωση εξελίχτηκαν μοναδικά

Διαβάστε περισσότερα

Κατανόηση προφορικού λόγου

Κατανόηση προφορικού λόγου Κατανόηση προφορικού λόγου Επίπεδο Γ Δεύτερη διδακτική πρόταση Μυθολογία Ενδεικτική διάρκεια: Ομάδα-στόχος: Διδακτικός στόχος: Στρατηγικές: Υλικό: Ενσωμάτωση δραστηριοτήτων: 1 διδακτική ώρα έφηβοι και

Διαβάστε περισσότερα

Είναι αυτή η πρώτη πόλη της υτικής Ευρώπης;

Είναι αυτή η πρώτη πόλη της υτικής Ευρώπης; Είναι αυτή η πρώτη πόλη της υτικής Ευρώπης; Μέρος της οχύρωσης Οι αρχαιολογικές ανασκαφές που διενεργούνται στην περιοχή της La Bastida (Totana, Murcia στην Ισπανία) έχουν αποκαλύψει ένα επιβλητικό οχυρωματικό

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΟΓΑΛΛΙΚΗ ΣΧΟΛΗ JEANNE D ARC. ΔΙΑΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ β1 Γυμνασίου Σχ.έτος 2012-2013

ΕΛΛΗΝΟΓΑΛΛΙΚΗ ΣΧΟΛΗ JEANNE D ARC. ΔΙΑΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ β1 Γυμνασίου Σχ.έτος 2012-2013 ΕΛΛΗΝΟΓΑΛΛΙΚΗ ΣΧΟΛΗ JEANNE D ARC ΔΙΑΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ β1 Γυμνασίου Σχ.έτος 2012-2013 Η ΠΟΛΕΜΙΚΗ ΑΡΜΑΤΩΣΙΑ ΣΤΗΝ ΙΛΙΑΔΑ Η ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΑΡΜΑΤΩΣΙΑ Η αρματωσιά κάθε πολεμιστή είναι έμβλημα κύρους, περηφάνιας,

Διαβάστε περισσότερα