ΑΠΡΙΛΙΟΣ-ΙΟΥΝΙΟΣ 2004 ΤΟΜΟΣ 1 ΤΕΥΧΟΣ 2

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΑΠΡΙΛΙΟΣ-ΙΟΥΝΙΟΣ 2004 ΤΟΜΟΣ 1 ΤΕΥΧΟΣ 2"

Transcript

1 ΑΠΡΙΛΙΟΣ-ΙΟΥΝΙΟΣ 2004 ΤΟΜΟΣ 1 ΤΕΥΧΟΣ 2 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΑΠΟ ΤΗ ΣΥΝΤΑΞΗ 39 ΑΝΑΣΚΟΠΗΣΕΙΣ Εφαρµογή µεθόδου πρόκλησης οπτοκινητικού νυσταγµού για την ανάπτυξη αντοχής του ιπτάµενου προσωπικού στην αεροναυτία µε τη χρήση τεχνικών εικονικής πραγµατικότητας Βεράνης Σ 40 Ιατροδικαστική του στόµατος. Η συµβολή της στην αναγνώριση θυµάτων αεροπορικών ατυχηµάτων ιαµαντή Σ 44 Ιατρικοί προβληµατισµοί στα αεροσκάφη νέας γενιάς Τσιρώνης Χ 51 Επιχειρήσεις αεροδιακοµιδών σε ΠΒΧ περιβάλλον Καρυδάκη Α 58 Ο ΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ 61 CONTENTS FROM THE EDITOR 39 REVIEWS Application of virtual reality techiques to induce adaptation to airsickness Veranis S 40 Forensic Odontology. Its contribution in the identification of air disaster victims Diamanti S 44 Medical concerns in high agility aircrafts Tsironis Ch 51 Medical evacuation in an nuclear, biological and chemical environment Karydaki A 58 INSTRUCTIONS TO AUTHORS 61 ΣΗΜΕΙΩΜΑ ΤΗΣ ΣΥΝΤΑΞΗΣ Πρόσφατα συµπληρώθηκε ένας αιώνας πτητικής δραστηριότητας του ανθρώπου µε µηχανές βαρύτητες του αέρα. Στα 100 αυτά χρόνια η εξέλιξη της επιστήµης οδήγησε σε εκπληκτικής τεχνολογίας πτητικά µέσα και στην κατάκτηση του διαστήµατος, ενώ η εποχή αεροσκαφών που θα λειτουργούνται από ροµπότ δεν φαίνεται µακριά. Αντίστοιχα εκρηκτική υπήρξε η πρόοδος της ιατρικής επιστήµης. εν είναι µόνο η ανακάλυψη και χρήση νέων τεχνικών διάγνωσης και θεραπείας, και νέων φαρµάκων αποτελεσµατικότερων και ασφαλέστερων. Σήµερα η γενετική µηχανική εισάγει βαθµιαία τον γενετικό έλεγχο για την πρόγνωση ασθενειών, αλλά και την γονιδιακή θεραπεία. Η νανοτεχνολογία υπόσχεται την παρακολούθηση της λειτουργίας των οργάνων του σώµατος µε την εισαγωγή νανο-βιοαισθητήρων, και την θεραπεία συγκεκριµένων παθήσεων µε την εισαγωγή µικροσκοπικών ροµπότ. Με τις καταλυτικές αυτές εξελίξεις ζυµώνεται η Αεροπορική και ιαστηµική Ιατρική, ως αποτέλεσµα και ως αιτία. Και αυτονόητη αναδύεται η ανάγκη αυξηµένης προσπάθειας για την ενσωµάτωση και χρήση των νέων γνώσεων που αφορούν την πτήση στη χώρα µας. Η Ελληνική Εταιρεία Αεροπορικής και ιαστηµικής Ιατρικής, σε συνεργασία µε τους λοιπούς φορείς που έχουν ως αντικείµενο την υγεία του ιπτάµενου προσωπικού και

2 την ασφάλεια των πτήσεων, φιλοδοξεί να ανταποκριθεί στην πρόκληση των καιρών. Η αύξηση του αριθµού των ιπτάµενων ιατρών Αεροπορικής Ιατρικής και των ιατρών εξεταστών στα πλαίσια των JAA, καθώς και η εκπόνηση πρωτότυπων ερευνητικών εργασιών διεθνούς αναγνώρισης, παρά τα πενιχρά µέσα, µόνο αισιοδοξία µπορούν να γεννήσουν για το µέλλον. ηµήτριος Μακρατζάκης ιευθυντής Σύνταξης Εφαρµογή µεθόδου πρόκλησης οπτοκινητικού νυσταγµού για την ανάπτυξη αντοχής του ιπτάµενου προσωπικού στην αεροναυτία µε τη χρήση τεχνικών εικονικής πραγµατικότητας Σ. Βεράνης Υπσγός (ΥΙ) 1η ΜΣΕΠ, ιδυµότειχο Application of virtual reality techiques to induce adapration to airsickness Abstract at the end of the article H αεροναυτία είναι ένα αρκετά µελετηµένο αεροϊατρικό πρόβληµα για την επίλυση του οποίου έχουν προταθεί και εφαρµοστεί πολυάριθµες λύσεις. Τα συµπτώµατα του συνδρόµου πλήττουν κυρίως εκπαιδευόµενους πιλότους, πληρώµατα αεροσκαφών χωρίς πτητικά καθήκοντα και πιλότους που αλλάζουν τύπο αεροσκάφους. Η σοβαρότητα των συµπτωµάτων µπορεί σαφώς να επηρεάσει το πτητικό έργο και κατά συνέπεια την ασφάλεια της πτήσης. Είναι γνωστό ότι επαναλαµβανόµενη έκθεση στο κινηµατικό περιβάλλον της πτήσης προκαλεί αντοχή στην αεροναυτία και εξάλειψη των συµπτωµάτων. Ένα ποσοστό των ατόµων εµφανίζει δυσχέρεια προσαρµογής ή αδυναµία διατήρησης αυτής µε αποτέλεσµα να αδυνατεί να συνεχίσει το πτητικό του έργο. Στο παρόν άρθρο γίνεται µια ανασκόπηση των γνώσεών µας πάνω στο πρόβληµα της αεροναυτίας και προτείνεται µια µέθοδος ανάπτυξης αντοχής στην αεροναυτία, εφαρµόσιµη σε επίπεδο µοίρας µε τη χρήση τεχνικών εικονικής πραγµατικότητας. Λέξεις ευρετηρίου Αεροναυτία, εικονική πραγµατικότητα, ναυτία, έµετος 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Το φαινόµενο της αεροναυτίας πλήττει πιλότους ή πληρώµατα αεροσκαφών απειλώντας την ασφάλεια πτήσεων. Η κλινική εικόνα του συνδρόµου είναι ετερογενής και τα συµπτώµατα µπορεί να ποικίλουν µεταξύ διαφορετικών ατόµων. Ως κύριο αίτιο αναγνωρίζεται η έκθεση του ανθρώπου σε κινηµατικό περιβάλλον µε το οποίο δεν έχει εξοικειωθεί, ενώ η ακριβής φυσιολογία των συµπτωµάτων δεν έχει ακόµα πλήρως διευκρινιστεί. Εκτός από τους φαρµακευτικούς τρόπους αντιµετώπισης της αεροναυτίας υπάρχουν και µη φαρµακευτικοί, οι οποίοι αποσκοπούν στην έκθεση και προσαρµογή του ατόµου στις ιδιοµορφίες του νέου κινηµατικού περιβάλλοντος. Στο παρόν άρθρο προτείνεται η εφαρµογή µέσων και τεχνικών εικονικής πραγµατικότητας µε σκοπό την πρόκληση εθισµού και ανοσίας στην

3 αεροναυτία. 2. Ορισµός Η αεροναυτία χαρακτηρίζεται από έµετο ή κάποιο συνδυασµό µείζονων συµπτωµάτων όπως ναυτία, ωχρότητα, εφιδρώσεις, αδυναµία έπειτα από έκθεση µη προσαρµοσµένου ατόµου χωρίς οργανική νόσο ή λειτουργικές διαταραχές σε άγνωστο πραγµατικό ή φαινοµενικό κινηµατικό περιβάλλον. Η αεροναυτία εποµένως δεν συνιστά νόσηµα αλλά κατάσταση στην οποία περιέρχεται ένα φυσιολογικό άτοµο κάτω από µη φυσιολογικές κινηµατικές συνθήκες. Η ευαισθησία των ατόµων στην αεροναυτία ποικίλλει από άτοµο σε άτοµο, ενώ πλήρη ανοσία έχουν µόνο άτοµα µε αµφοτερόπλευρη έκπτωση της λειτουργίας των λαβυρίνθων. Τα κινητικά ερεθίσµατα που προκαλούν αεροναυτία µπορεί να είναι πολλά, αλλά έχουν ορισµένα κοινά χαρακτηριστικά. 3. Επιδηµιολογία Το φαινόµενο αφορά κυρίως εκπαιδευόµενους πιλότους και πληρώµατα αεροσκαφών χωρίς πτητικά καθήκοντα. Σε µια µελέτη της USAF το 76% των χειριστών οπλικών συστηµάτων και το 57% των χειριστών µέσων ηλεκτρονικού πολέµου ανέφερε συµπτώµατα αεροναυτίας. Σε εκπαιδευόµενους πιλότους η αεροναυτία είναι αρκετά συχνή (US Navy 70%, RAΑF 50%, Israeli AF 46%), αλλά τα ποσοστά ελαττώνονται µετά από το βασικό στάδιο εκπαίδευσης. 4. Κλινική Εικόνα Αρχικό σύµπτωµα είναι ένα αίσθηµα επιγαστρικής δυσφορίας το οποίο ακολουθείται από εφίδρωση, ναυτία, ερυγές, επιθυµία αναζήτησης δροσερού αέρα, σιελόρροια, κεφαλαλγία, αδυναµία, διαταραχές συµπεριφοράς µε τη µορφή της νευρικότητας και της αδιαφορίας για το περιβάλλον και υπεραερισµό (πίνακας 1). Η όλη συµπτωµατολογία µπορεί να συνοδεύεται και από εµέτους, οι οποίοι κάνουν ακόµα πιο εµφανή τα συµπτώµατα χωρίς να είναι απαραίτητοι για τη διάγνωση. 5. Αιτιολογία 5.1. Θεωρία αντιτιθέµενων αισθητικών ερεθισµάτων Σύµφωνα µε την πρώτη δηµοσίευση αυτής της θεωρίας η αεροναυτία οφείλεται στην αλλαγή του κινηµατικού περιβάλλοντος κατά τέτοιο τρόπο ώστε τα προκαλούµενα αισθητικά ερεθίσµατα (οπτικά, λαβυρινθικά, ιδιοδεκτικά) να έρχονται σε αντίθεση µε τα ήδη υπάρχοντα αποθηκευµένα κινητικά πρότυπα στη µνήµη του εγκεφάλου. Η νεότερη εκδοχή της ίδιας θεωρίας ισχυρίζεται ότι η κινέτωση εµφανίζεται όταν ο προσλαµβανόµενος ως κάθετος άξονας του σώµατος, δηλαδή ως άξονας της βαρύτητας, όπως προκύπτει από τη συµβολή και επεξεργασία οπτικών, λαβυρινθικών και ιδιοδεκτικών ερεθισµάτων, έρχεται σε αντίθεση (γωνία) µε τον αναµενόµενο βάση προηγούµενης εµπειρίας. Υπάρχει επίσης και µία άλλη θεωρία η οποία προσπαθεί να ερµηνεύσει το φαινόµενο από την τελεολογική του πλευρά και σηµασία, σύµφωνα µε την οποία ο λόγος ύπαρξης της κινέτωσης εξελικτικά είναι ότι µια πιθανή κατάποση νευροτοξινών από έναν ζωικό οργανισµό προκαλεί διαταραχή στην πρόσληψη των αισθητικών ερεθισµάτων άρα και µία αντίθεση µε βάση την προηγούµενη εµπειρία µε αποτέλεσµα την πρόκληση εµέτου και αποβολή της δηλητηριασµένης τροφής. Τα νευρικά σήµατα από την οπτική οδό και τους λαβύρινθους µπορούν να συγκρούονται µε δύο τρόπους, είτε να λείπει το ένα από τα δύο, είτε να είναι

4 ασύµβατα σε σχέση µε την προηγούµενη εµπειρία. Γενικά διακρίνουµε ασυµφωνίες µεταξύ οπτικής οδού και λαβυρίνθων, καθώς και ενδολαβυρινθικές συγκρούσεις µεταξύ ηµικύκλιων σωλήνων και αίθουσας. 6. Σχέση µεταξύ αιτίων και συµπτωµάτων Η σχέση αυτή καθορίζεται από δύο παραµέτρους: (α) τα κινηµατικά χαρακτηριστικά του ερεθίσµατος και (β) την ευαισθησία του ατόµου. Ως προς τα κινηµατικά χαρακτηριστικά του ερεθίσµατος είναι γνωστό ότι ταλαντώσεις που δρουν στον προσθοπίσθιο άξονα(xx') προκαλούν ευκολότερα ναυτία σε σχέση µε αυτές που δρουν στον κεφαλουριαίο άξονα(zz'), ενώ ταλαντώσεις µε συχνότητα από 0,125 0,25 Ηz είναι πιο ισχυρές στην πρόκληση ναυτίας. Η θέση του ατόµου έχει επίσης σηµασία, µε την έννοια ότι εάν το άτοµο βρίσκεται σε ύπτια θέση παθαίνει δυσκολότερα αεροναυτία σε σχέση µε την καθιστή θέση.

5 ÅðéãáóôñéêÞ áäéáèåóßá Íáõôßá ÅñõãÝò Þ Ýìåôïò Áßóèçìá õðåñèåñìßáò Åößäñùóç Ù ñüôçôá Åñõèñüôçôá äýñìáôïò Óéåëüññïéá Áäõíáìßá Êåöáëáëãßá Õðåñáåñéóìüò ÊáôÜèëéøç Äéáôáñá Ýò ôçò óõìðåñéöïñüò (áäéáöïñßá, áðüèåéá) H ναυτία που προκαλείται από την παραίσθηση τύπου Corriolis σχετίζεται εκθετικά µε τη σταθερή ταχύτητα της περιστροφής, µε αποτέλεσµα στροφή της κεφαλής κατά την περιστροφή του αεροσκάφους µε ταχύτητα 20ο/s roll να είναι τέσσερις φορές πιο ισχυρή στην πρόκληση αεροναυτίας σε σχέση µε την ίδια στροφή σε περιστροφή 10ο/s roll. Ο βαθµός της ευαισθησίας του ατόµου στην αεροναυτία αναλύεται θεωρητικά µε

6 τρεις παραµέτρους-λειτουργίες του κεντρικού νευρικού συστήµατος, την δεκτικότητα των υποδεκτικών οργάνων στα ερεθίσµατα (receptivity), την ικανότητα προσαρµογής στο άγνωστο κινηµατικό περιβάλλον (adaptability) και την ικανότητα διατήρησης της προσαρµογής (retention of adaptability). Έχει βρεθεί ότι ορισµένοι παράγοντες επηρεάζουν την ευαισθησία στην αεροναυτία όπως τα γονίδια, η ηλικία, το φύλο, η δίαιτα, διαταραχές προσωπικότητας και η φυσική κατάσταση. Πολυµορφισµοί του γονιδίου για τον α2-υποδοχέα της νοραδρεναλίνης έχουν συσχετισθεί µε µεγαλύτερη ευαισθησία. Το γυναικείο φύλο είναι πιο ευαίσθητο στην εκδήλωση του συνδρόµου, ιδιαίτερα κατά την περίοδο της εµµήνου ρύσης, χωρίς αυτό να µπορεί να αιτιολογηθεί απόλυτα. Γεύµα πλούσιο σε ζωικά λίπη και αλάτι πριν την πτήση επιβαρύνει το άτοµο, σε σχέση µε ένα γεύµα που περιέχει κυρίως υδατάνθρακες και φυτικές ίνες. Νευρωτικά αγχώδη άτοµα εκδηλώνουν αεροναυτία συχνότερα και ειδικότερα άτοµα που εµφανίζουν συχνά τρόµο στα άκρα, εφιάλτες, συχνοουρία, εφιδρώσεις και ερυθρότητα στο πρόσωπο. Ο ρόλος της ηλικίας έχει σηµασία για παιδιά και εφήβους από 9 17 ετών, όπου το φαινόµενο είναι συχνότερο, ενώ µετά τα 21 έτη η συχνότητά του τείνει να ελαττώνεται. Η έντονη αερόβια γυµναστική επιδεινώνει την ευαισθησία στην αεροναυτία. 7. Παθοφυσιολογία νευροφυσιολογία της αεροναυτίας Η παθοφυσιολογία του φαινοµένου της αεροναυτίας δεν έχει πλήρως εξακριβωθεί αν και σήµερα µπορούµε να ισχυριστούµε µε σχετική βεβαιότητα κάποιες από τις πτυχές του φαινοµένου. Είναι βέβαιο ότι απαιτείται ένα άθικτο λαβυρινθικό σύστηµα για την εκδήλωση του φαινοµένου, ενώ το κεντρικό και το αυτόνοµο νευρικό σύστηµα επηρεάζουν την ένταση, τη διάρκεια και τη µορφή εκδήλωσης των κλινικών συµπτωµάτων. Η κύρια θεωρία της ασυµφωνίας νευρικών σηµάτων µεταξύ της οπτικής οδού και του λαβυρινθικού συστήµατος (neural mismatch theory) δεν έχει αντιστοιχιστεί πλήρως σε ένα νευροανατοµικό υπόβαθρο. Αυτό που έχει ιδιαίτερη σηµασία είναι η εντόπιση του κέντρου που συγκρίνει τα δύο ερεθίσµατα (comperator). Υπάρχουν αρκετές ενδείξεις ότι το κέντρο αυτό αποτελείται από τα κύτταρα Purkinje στο κροκυδοειδές λόβιο και στη σταφυλή του κάτω σκώληκα της παρεγκεφαλίδας, λόγω του ότι καταγράφονται µεταβολές των δυναµικών στις περιοχές αυτές σε συνθήκες ασυµφωνίας µεταξύ οπτικών και λαβυρινθικών ερεθισµάτων. Ένα άλλο σηµείο του νευρικού κυκλώµατος που ερευνάται είναι το πως διεγείρετε το αυτόνοµο νευρικό σύστηµα για την εκδήλωση των συµπτωµάτων. Κεντρικό ρόλο έχει ο πυρήνας της µονήρους δεσµίδας όπου καταλήγουν σπλαγχνοαισθητικές πληροφορίες και ο οποίος µπορεί να διεγείρει τον ραχιαίο πυρήνα του πνευµονογαστρικού (παρασυµπαθητικός πυρήνας). Ο πυρήνας της µονήρους δεσµίδας δέχεται ερεθίσµατα τόσο από τους αιθουσαίους πυρήνες, όσο και από την παρεγκεφαλίδα και στη συνέχεια ενεργοποιεί πνευµονογαστρικές φυγόκεντρες ίνες προς την καρδιά και το γαστρεντερικό σύστηµα, καθώς και το δικτυωτό σχηµατισµό του προµήκους που ελέγχει το περιφερικό συµπαθητικό σύστηµα. Ένα άλλο νευρικό κύκλωµα που έχει περιγραφεί είναι αυτό του αιθουσοοφθαλµικού αντανακλαστικού (Vestibulooccular Reflex-VOR). Είναι γνωστό ότι το αιθουσο-οφθαλµικό αντανακλαστικό αποσκοπεί στη διατήρηση του ειδώλου πάνω στην ωχρή κηλίδα του αµφιβληστροειδούς κατά τις κινήσεις της κεφαλής και βρίσκεται κάτω από τον ρυθµιστικό ρόλο της παρεγκεφαλίδας, ανάλογα µε τα προσαγωγά ερεθίσµατα από την οπτική οδό. Σε ένα άγνωστο κινηµατικό περιβάλλον το αντανακλαστικό δεν λειτουργεί σωστά και αυτό, σε συνδυασµό µε

7 βουλητικές κινήσεις παρακολούθησης των οφθαλµών οδηγεί στην ανάπτυξη τάσης στις καταφύσεις των οφθαλµοκινητικών µυών, κάτι το οποίο είναι γνωστό ότι ενεργοποιεί το πνευµονογαστρικό νεύρο και µπορεί να προκαλέσει βραδυκαρδία και έµετο. Η επαναλαµβανόµενη έκθεση του ατόµου και η τροποποίηση του αντανακλαστικού από την παρεγκεφαλίδα συµβάλλει σταδιακά στην προσαρµογή του ατόµου. Κατά τη διάρκεια της αεροναυτίας συµβαίνει και ενεργοποίηση του άξονα υποθάλαµος-υπόφυση-επινεφρίδια µε χαρακτηριστική αύξηση της αντιδιουρητικής ορµόνης και της αδρεναλίνης στο αίµα. Η ακετυλοχολίνη (Ach) φαίνεται ότι είναι ο κύριος νευροδιαβιβαστής για την ενεργοποίηση των κέντρων που προκαλούν την αεροναυτία στο κεντρικό νευρικό σύστηµα µέσω των µουσκαρινικών υποδοχέων, ενώ ο αποκλεισµός υποδοχέων της ισταµίνης εµποδίζει τη µετάδοση των ερεθισµάτων από το λαβυρινθικό σύστηµα στους αιθουσαίους πυρήνες. Για το λόγο αυτό χρησιµοποιούνται κυρίως φάρµακα µε αντιχολινεργικές και αντιµουσκαρινικές ιδιότητες στη συµπτωµατική θεραπεία της αεροναυτίας. 8. Μέθοδοι προσαρµογής στην αεροναυτία Στις περισσότερες πολεµικές αεροπορίες χρησιµοποιούνται πτήσεις εθισµού, σε συνδυασµό µε κάποια εκπαίδευση εδάφους και ταυτόχρονη φαρµακολογική πρόληψη των συµπτωµάτων. Όλες οι µέθοδοι έχουν διάφορα ποσοστά επιτυχίας, ενώ τα ποσοστά αυτά είναι µεγαλύτερα όταν συνδυάζονται µεταξύ τους. Στον παρόν άρθρο προτείνεται η εφαρµογή µεθόδων εικονικής πραγµατικότητος (virtual reality) για την πρόκληση οπτοκινητικού νυσταγµού και σταδιακή αύξηση της ανοσίας στα ερεθίσµατα που προκαλούν αεροναυτία. Παρόµοιες µέθοδοι χρησιµοποιούνται στους εξοµοιωτές πτήσης για την εκπαίδευση των πιλότων (flight simulators). Ο οπτοκινητικός νυσταγµός που προκαλείται από φαινοµενική κίνηση µπορεί να προκαλέσει κινέτωση και να ενεργοποιήσει διαδικασίες προσαρµογής του κεντρικού νευρικού συστήµατος. Σύµφωνα µε τη θεωρία προσαρµογής στην αεροναυτία η διαδικασία αυτή έχει ένα γενικό και ένα ειδικό στοιχείο, το οποίο σηµαίνει ότι προσαρµογή σε ένα µη γνώριµο κινηµατικό περιβάλλον, µπορεί να προκαλέσει προσαρµογή και σε ένα άλλο νέο κινηµατικό περιβάλλον µε διαφορετικά όµως χαρακτηριστικά. Στην αρχή αυτή βασίζονται και οι διάφορες εκπαιδεύσεις εδάφους πριν από τις πτήσεις εθισµού. To οπτοκινητικό ερέθισµα στην προτεινόµενη µέθοδο µπορεί να δίνεται από ένα προσοφθάλµιο σύστηµα προβολής (εικόνα 1) είτε µε απλές εικόνες ενός

8 ψηφιακού γεωµετρικού χώρου, ο οποίος θα περιστρέφεται σε διάφορους άξονες και µε διαφορετικές συχνότητες, είτε µε την προβολή ενός πραγµατικού σεναρίου πτήσης, όπως στους διάφορους εξοµοιωτές, χωρίς όµως δυνατότητα πτήσης. Κατά τη διάρκεια της εκπαίδευσης η κεφαλή του ατόµου θα πρέπει να είναι σχετικά ακινητοποιηµένη, το σώµα σε καθιστική θέση ενώ το κάθισµα µπορεί να περιστρέφεται ή όχι. Η συχνότητα έκθεσης στο οπτοκινητικό ερέθισµα δεν θα πρέπει να είναι µικρότερη από µία φορά το 24ωρο, γιατί έχει αποδειχθεί ότι η προκαλούµενη προσαρµογή δεν διατηρείται σε αραιότερες εκθέσεις του ατόµου. Για την ολοκληρωµένη εφαρµογή της τεχνικής αυτής απαιτείται ένας υπολογιστής µε αυξηµένες δυνατότητες στη χρήση γραφικών (hardware) και ένα απλό πρόγραµµα δηµιουργίας τρισδιάστατων εφφέ κίνησης. Είναι γνωστό ότι ταχύτητες περιστροφής περίπου στα 60 Hz και ταλαντώσεις από 0,125 0,25 Hz στον z,z' άξονα αποτελούν ισχυρά ερεθίσµατα κινέτωσης. Όσον αφορά το software απαιτεί ειδικές γνώσεις τρισδιάστατων γραφικών και πολυµέσων. Ωστόσο, έχουν αναπτυχθεί από το συγγραφέα δύο µικρά clip περιστροφικής κίνησης και κινήσεων roll και yaw διάρκειας 10 sec, χρησιµοποιώντας απλά γεωµετρικά σχήµατα τα οποία είναι διαθέσιµα σε ψηφιακή µορφή εάν ζητηθούν. To oπτοκινητικό ερέθισµα είναι δυνατό να συνδυαστεί και µε µηχανική περιστροφή σε περιστρεφόµενο κάθισµα (εικόνα 2). Βιοανάδραση, είναι η πληροφόρηση του υποκειµένου για τις µεταβολές φυσιολογικών παραµέτρων του σώµατός του όπως σφύγξεις, αναπνοές, εφίδρωση, θερµοκρασία σώµατος τις οποίες προσπαθεί να οµαλοποιήσει αφού έχει διδαχθεί προηγουµένως µεθόδους αυτοχαλάρωσης. Τα δεδοµένα αυτά στο παρόν πειραµατικό σχέδιο θα µπορούσαν να προβάλλονται στην οθόνη του χειριστή και αυτός να είναι ενήµερος των µεταβολών τους. Εάν συνδυάσουµε την παραπάνω µέθοδο µε τεχνικές βιοανάδρασης δίνοντας την δυνατότητα στον εκπαιδευόµενο να παρατηρεί τις µεταβολές του οργανισµού του, καρδιακοί παλµοί, συχνότητα αναπνοών, γαστρεντερική κινητικότητα, βαθµός εφίδρωσης, χρησιµοποιώντας κατάλληλους αισθητήρες τα ποσοστά πιθανής επιτυχίας µπορεί να αυξηθούν γιατί µε τον τρόπο αυτό το άτοµο «µαθαίνει» να ελέγχει τις αντιδράσεις του αυτόνοµου νευρικού συστήµατος. 9. Συζήτηση Η προτεινόµενη µέθοδος έχει αρκετές οµοιότητες µε προηγούµενες µεθόδους αντιµετώπισης της αεροναυτίας αφού στηρίζεται στις ίδιες αρχές.

9 Μία από τις κύριες διαφορές σε σχέση µε τις αµιγώς µηχανικές µεθόδους, όπως το περιστρεφόµενο κάθισµα του Αµερικανικού Πολεµικού Ναυτικού, είναι ότι δίνεται η δυνατότητα χρήσης µεγαλύτερης ποικιλίας οπτοκινητικών ερεθισµάτων λόγω του µεγαλύτερου βαθµού ελευθερίας κινήσεων που παρέχουν οι τεχνικές εικονικής πραγµατικότητας, ενώ ταυτόχρονα µπορεί να συνδυαστεί και µε οποιαδήποτε άλλη µηχανική µέθοδο. Λόγω της χρησιµοποίησης απλούστερου λογισµικού, σε σχέση µε έναν εξοµοιωτή πτήσης, η παραγόµενη εικόνα θα είναι αναµενόµενο να υστερεί. Επίσης, το στενό οπτικό πεδίο που παρέχει ένα προσοφθάλµιο σύστηµα είναι πιθανό να επηρεάσει τον βαθµό πρόκλησης φαινοµενικής κίνησης, κάτι που θα µπορούσε να αντιµετωπιστεί µε κάλυψη του περιφερικού οπτικού πεδίου και χρήση χαµηλού φωτισµού στο χώρο εκτέλεσης της εκπαίδευσης. Σχετικά µε τη µέτρηση και προβολή στον εκπαιδευόµενο των φυσιολογικών παραµέτρων (ρυθµός αναπνοής, συχνότητα καρδιακών παλµών, κινητικότητα στοµάχου, εφίδρωση), οι τρόποι µέτρησης είναι γνωστοί και γίνονται κυρίως µε ηλεκτρόδια τα οποία τοποθετούνται στην επιφάνεια του δέρµατος. Η βιοανάδραση ως µέθοδος έχει διάφορα ποσοστά επιτυχίας στην αντιµετώπιση της αεροναυτίας, κυρίως όταν χρησιµοποιείται σε συνδυασµό µε άλλες µεθόδους και όχι ξεχωριστά. Στην πράξη είναι ο τρόπος µε τον οποίον προσπαθούµε να µάθουµε στους πιλότους να είναι θερµοί και στεγνοί και όχι κάθιδροι και ψυχροί. Application of virtual reality techiques to induce adaptation to airsickness S. VERANIS MD FS, 1st CRP, Didymoteixo Hellenic Aviation & Space Medicine 2004, 1(2):40 43 Airsickness is an aeromedical problem that has been studied enough by researchers in urder to propose and apply numerous solutions. This clinical syndrome affects mainly pilots under training (UTP) or aircrew with no flight duties (radar operators, airgunners). In some cases symptoms can be so severe that flight-safety is directly and seriously affected. Although it is widely accepted that repeated exposure of an individual to an unfamiliar motion environment leads to adaptation, there is a small percentage of pilots or aircrew that cannot adapt or cannot retain adaptation. In this article after a review concerning our knowledge about airsickness there is a scientific project proposal for a new motion sickness adaptation technique that can be easily applied at the flight surgeon's office. Key words: Μotion sickness, airsickness, virtual reality, vomitting, nausea Bιβλιογραφία 1. Javid FA, Naylor RJ. The effect of serotonin and serotonin receptor antagonists on motion sickness in Suncus murinus. Pharmacology Biochemistry and Behavior 2002, 4: Atsumi B, Tokunaga H, Kanamori H, Sugawara T, Yasuda E, Inagaki H. Evaluation of vehicle motion sickness due to vehicle vibration. JSAE 2002, 23: Guerraz M, Yardley L, Bertholon P, Pollak L, Rudge P, Gresty MB. Bronstein Visual vertigo: symptom assessment, spatial orientation and postural control. Brain (Oxford University Press) 2001, 124: Wood SJ. Human otolith-ocular reflexes during off-vertical axis rotation: effect of frequency on tilt-translation ambiguity and motion sickness. Neuroscience

10 Letters 2002, 323: Akiduki H, Nishiike S, Watanabe H, Matsuoka K, Kubo T, Takeda N. Visual-vestibular conflict induced by virtual reality in humans. Neuroscience Letters Year 2003, 340: Bonato F, Bubka A, Alfieri L. Display Color Affects Motion Sickness Symptoms in an Optokinetic Drum. Aviation, Space, and Environmental Medicine 2004, 75: Nishiike S, Takeda N, Kubo T. Shoji Nakamura. Noradrenergic Pathways Involved in the Development of Vertigo and Dizziness A review. Acta Oto- Laryngologica 2001, 121(Suppl): Robert S, Stanney KM, William P. Dunlap-Duration and Exposure to Virtual Environments: Sickness Curves During and Across Sessions Presence. Teleoperators & Virtual Environments 2000, 9: Henrietta V, Howarth C, Michael J. Griffin. Effect of Roll Oscillation Frequency on Motion Sickness. Aviation, Space, and Environmental Medicine 2003, 74: Corresponding author: S. Veranis, 1st CRP Medical Office, Didymoteixo Ιατροδικαστική του στόµατος Η συµβολή της στην αναγνώριση θυµάτων αεροπορικών ατυχηµάτων Σ. ιαµαντή Σµηναγός Οδοντίατρος, Ειδικευόµενη Στοµατολόγος, Τµήµα Στοµατολογίας, 251 Γενικό Νοσοκοµείο Αεροπορίας Forensic Odontology. Its contribution in the identification of air disaster victims Abstract at the end of the article Η αναγνώριση ενός πτώµατος είναι πολύ σηµαντική τόσο για νοµικούς όσο και κοινωνικούς λόγους και έχει άλλοτε άλλη δυσκολία ανάλογα µε την κατάσταση αλλά και τoν αριθµό των πτωµάτων. Τα αεροπορικά ατυχήµατα αποτελούν χαρακτηριστική περίπτωση µαζικής καταστροφής, όπου η κατάσταση των πτωµάτων καθιστά εξαιρετικά δύσκολη την αναγνώρισή τους. Η µεγάλη αντοχή τόσο των οδοντικών ιστών, όσο και των υλικών που χρησιµοποιούνται για την αποκατάστασή τους καθιστά την αναγνώριση µε οδοντογναθικά κριτήρια πολύτιµη στις περιπτώσεις όπου η αναγνώριση δεν είναι δυνατή µε άλλες µεθόδους. Στο άρθρο αυτό γίνεται ιστορική αναδροµή και περιγράφονται οι τεχνικές και το πρωτόκολλο που χρησιµοποιεί η ιατροδικαστική του στόµατος στην αναγνώριση πτώµατος. Λέξεις ευρετηρίου Ιατροδικαστική του στόµατος, αναγνώριση πτώµατος, αεροπορικά ατυχήµατα, µαζικές καταστροφές 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η ταυτοποίηση ενός πτώµατος ή των υπολειµµάτων ενός πτώµατος µε ένα συγκεκριµένο άτοµο που έχει εξαφανισθεί ή που αναζητείται, είναι θέµα

11 ουσιαστικό, είτε πρόκειται να διαλευκανθεί µια εγκληµατική ενέργεια είτε να πιστοποιηθεί νοµότυπα ο θάνατος του ατόµου αυτού. Τα αεροπορικά ατυχήµατα αποτελούν τυπικό παράδειγµα όπου η αναγνώριση των θυµάτων αποτελεί µια εξαιρετικά δύσκολη υπόθεση. Η βιαιότητα του τραύµατος, που συνεπάγεται ένα αεροπορικό ατύχηµα, έχει ως συνέπεια τη µεγάλη παραµόρφωση, τoν ακρωτηριασµό και πολλές φορές την απανθράκωση των θυµάτων. Και όσο αυξάνεται ο αριθµός των επιβαινόντων στο αεροσκάφος, τόσο τα πράγµατα περιπλέκονται ακόµα περισσότερο. Η ιατροδικαστική του στόµατος είναι ο κλάδος εκείνος της ιατροδικαστικής στον οποίο χρησιµοποιούνται οι γνώσεις της οδοντιατρικής επιστήµης στην απονοµή δικαιοσύνης. Η συνεισφορά της στη διαδικασία της αναγνώρισης πτωµάτων είναι µεγάλη, ιδίως σε περιπτώσεις µαζικών καταστροφών. Μέχρι την καθιέρωση της ταυτοποίησης του DNA, αποτέλεσε πολλές φορές τη µοναδική µέθοδο που µπορούσε να χρησιµοποιηθεί προκειµένου να γίνει η αναγνώριση ενός οικτρά παραµορφωµένου, διαµελισµένου ή απανθρακωµένου πτώµατος. 2. Ιστορική Αναδροµή Ιστορικά, η χρήση οδοντικών στοιχείων για την αναγνώριση ενός πτώµατος χάνεται στα βάθη των αιώνων. Η Αγριππίνα η µητέρα του Νέρωνα το 41 µ.χ. έγινε σύζυγος του Αυτοκράτορα της Ρώµης και θείου της Κλαύδιου. Η συνήθης πρακτική που εφάρµοζε η Αγριππίνα προκειµένου να εξασφαλίσει τη θέση της στους κύκλους εξουσίας της Ρώµης ήταν η δολοφονία όσων γινόταν εµπόδιο στις βλέψεις της. Θύµα αυτής της πρακτικής έπεσε αργότερα και ο ίδιος ο Κλαύδιος. Το 49 µ.χ η Αγριππίνα αποφάσισε τη δολοφονία της πλούσιας αντιζήλου της και πρώην συζύγου του αδελφού της Καλιγούλα Λολλίας Παολίνας. ιέταξε τους στρατιώτες, στους οποίους ανέθεσε τη δολοφονία, να της φέρουν το κεφάλι της, καθώς αυτό θα ήταν η µοναδική απόδειξη ότι η αποστολή τους εκτελέστηκε. Η Αγριππίνα κοιτούσε επί ώρα το φρικτά κακοποιηµένο κεφάλι που της έφεραν οι στρατιώτες. Όµως η απόδειξη ότι το κεφάλι αυτό άνηκε στη µισητή αντίζηλό της ήρθε µόνο όταν σήκωσε µε τα δάχτυλα της τα χείλη της νεκρής και αναγνώρισε τα δύο δυσχρωµικά πρόσθια δόντια της.1,2 Υπάρχουν ιστορικά επιβεβαιωµένες περιπτώσεις οδοντιατρικής αναγνώρισης του 15ου αιώνα, όπως αυτές του John Talbot που σκοτώθηκε στη µάχη του Castillon, και του ούκα της Βουργουνδίας Καρόλου.3 Τρεις αιώνες αργότερα, εµφανίζεται ο πρώτος οδοντίατρος που κάνει αναγνώριση πτώµατος µε τη βοήθεια οδοντιατρικών στοιχείων. Ήταν ο Paul Revere, αµερικάνος αντισυνταγµατάρχης οδοντίατρος, που έγινε ο πρωτοπόρος της ιατροδικαστικής του στόµατος µετά από την αναγνώριση του πτώµατος του στενού φίλου του, γιατρού και ήρωα της αµερικανικής επανάστασης Joseph Warren. Ο Warren σκοτώθηκε από τους Βρετανούς και θάφτηκε σε άγνωστο τάφο το Μετά την εκταφή που έγινε 10 µήνες αργότερα, o Paul Revere αναγνώρισε το πτώµα του Warren από µια ασηµένια γέφυρα που ο ίδιος είχε κατασκευάσει.1 Η πρώτη όµως ολοκληρωµένη πραγµατογνωµοσύνη ιατροδικαστικής του στόµατος έγινε το 1850 στην υπόθεση George Parkman, όπου το διαµελισµένο και αποκεφαλισµένο πτώµα του Parkman αναγνωρίσθηκε από ένα κοµµάτι ολικής οδοντοστοιχίας µε δόντια από χρυσό και πορσελάνη που βρέθηκε στις στάχτες του κλιβάνου όπου απανθρακώθηκε το κεφάλι του

12 πτώµατος. Ο οδοντίατρος που κατασκεύασε την οδοντοστοιχία παρουσίασε στο δικαστήριο τα εκµαγεία, όπου και αποδείχθηκε ότι εφάρµοζε το τµήµα της οδοντοστοιχίας που διασώθηκε από τη φωτιά.4 Το 1897 ο Oscar Amoedo, ο οποίος θεωρείται διεθνώς ως ο πατέρας της ιατροδικαστικής του στόµατος, παρουσιάζει στο παγκόσµιο ιατρικό συνέδριο που έγινε στη Μόσχα την πρώτη ανακοίνωση µε θέµα ιατροδικαστικής στόµατος. Σε αυτή ανέφερε ότι 30 από τα 126 θύµατα της καταστροφικής φωτιάς στο Bazar de la Charite αναγνωρίστηκαν τελικά από οδοντιάτρους, αφού η κατάσταση των πτωµάτων δεν επέτρεπε την εξακρίβωση της ταυτότητάς τους µε οποιονδήποτε άλλον τρόπο. Ο ίδιος το 1898 γράφει και το πρώτο βιβλίο ιατροδικαστικής του στόµατος µε τον τίτλο L'art dentaire en medicine legal.1 Η συστηµατική όµως ανάπτυξη της ιατροδικαστικής του στόµατος άρχισε ουσιαστικά τα τελευταία 60 χρόνια, κυρίως λόγω των πολέµων στην Κορέα και στο Βιετνάµ, που έδωσαν και το έναυσµα για τη µηχανοργάνωση της διαδικασίας της αναγνώρισης. Με αυτόν τον τρόπο πολλοί αµερικανοί νεκροί στρατιώτες αναγνωρίστηκαν από οδοντικά ευρήµατα.5 Ένας άλλος παράγοντας που προώθησε την ανάπτυξη της ιατροδικαστικής του στόµατος είναι η µεγάλη αύξηση των αεροπορικών ταξιδιών και εποµένως και των αεροπορικών ατυχηµάτων, που αποτελούν σήµερα µία από τις κύριες µορφές µαζικής καταστροφής. Με την πάροδο των ετών, η ιατροδικαστική του στόµατος αποκτούσε ολοένα και σηµαντικότερη υπόσταση, τόσο σε επιστηµονικό όσο και σε κοινωνικό επίπεδο. Το 1970 ιδρύθηκε η Αµερικανική Εταιρεία Ιατροδικαστικής του Στόµατος (American Society of Forensic Odontology), από το Συνταγµατάρχη Robert Boyers, ιοικητή του Τµήµατος Παθολογίας Στόµατος του Ινστιτούτου Παθολογοανατοµίας των Αµερικανικών Ενόπλων υνάµεων (Armed Forces Institute of Pathology- AFIP). Το AFIP ξεκίνησε πρώτο και τη µεταπτυχιακή εκπαίδευση οδοντιάτρων στο αντικείµενο της ιατροδικαστικής του στόµατος, µε πολλά αµερικανικά πανεπιστήµια να ακολουθούν.1 3. Μέθοδοι Αναγνώρισης Πτώµατος Η ιατροδικαστική του στόµατος καταξιώθηκε από τις περιπτώσεις όπου χρειάστηκε να προσφέρει τις υπηρεσίες της στην αναγνώριση πτωµάτων, ιδίως σε µαζικές καταστροφές. Η αναγνώριση ενός πτώµατος µπορεί να γίνει: οπτικά µε ταυτοποίηση των δακτυλικών αποτυπωµάτων µε ακτινολογικές µεθόδους µε ταυτοποίηση του DNA µε τη χρησιµοποίηση οδοντογναθικών στοιχείων Οπτική αναγνώριση Η οπτική αναγνώριση συνίσταται στην αποκάλυψη της ταυτότητας του πτώµατος από τα χαρακτηριστικά της εξωτερικής του εµφάνισης. Η µέθοδος αυτή δεν είναι η πλέον αξιόπιστη λόγω του ψυχολογικού stress και της υποκειµενικής εκτίµησης του ατόµου που καλείται να αναγνωρίσει το πτώµα, ενώ δεν είναι δυνατόν να εφαρµοσθεί στις περιπτώσεις εκείνες όπου το πτώµα είναι παραµορφωµένο ή διαµελισµένο Αναγνώριση από τα δακτυλικά αποτυπώµατα Η αναγνώριση από τα δακτυλικά αποτυπώµατα είναι µια πολύ αξιόπιστη και ακριβής µέθοδος. Αλλά στις περιπτώσεις εκείνες όπου το πτώµα είναι απανθρακωµένο, όπως πολλές φορές συµβαίνει στα αεροπορικά ατυχήµατα,

13 δεν είναι δυνατό να ληφθούν µεταθανάτια δακτυλικά αποτυπώµατα, οπότε η µέθοδος χάνει κάθε χρησιµότητα Αναγνώριση µε ακτινολογικές µεθόδους Η αναγνώριση µε ακτινολογική εξέταση του πτώµατος είναι χρήσιµη εφόσον υπάρχουν ακτινογραφίες του θύµατος προ του θανάτου και κυρίως σε περιπτώσεις όπου αυτές αποκαλύπτουν ιδιαίτερες ανατοµικές παραλλαγές, ξένα σώµατα ή µεταλλικά εµφυτεύµατα Αναγνώριση µε ταυτοποίηση DNA Η αναγνώριση µε ταυτοποίηση DNA είναι µια σχετικά νέα, δαπανηρή και χρονοβόρος µέθοδος, η οποία τείνει να γίνει µέθοδος εκλογής στον αµερικανικό στρατό. Είναι εξαιρετικά ακριβής, ενώ η πρώτη φορά που δοκιµάστηκε σε µαζική καταστροφή ήταν στις επιθέσεις εναντίον των διδύµων πύργων και του πενταγώνου την 11η Σεπτεµβρίου Αναγνώριση µε οδοντογναθικά στοιχεία Η µέθοδος αναγνώρισης πτώµατος µε την βοήθεια της ιατροδικαστικής του στόµατος στηρίζεται στο γεγονός ότι τα 32 δόντια ενός ενήλικα προσφέρουν στον οδοντίατρο 160 επιφάνειες πρόσφορες για θεραπεία. Έτσι, τα ελλείποντα και τερηδονισµένα δόντια, οι εµφράξεις, τα εµφρακτικά υλικά, οι προσθετικές εργασίες, η ακτινογραφική εικόνα των ριζών, των περιακρορριζικών περιοχών και του οστού των γνάθων, οδηγούν σε δυόµισι δισεκατοµµύρια πιθανούς συνδυασµούς, καθιστώντας έτσι απίθανη την περίπτωση να υπάρχουν δύο άτοµα που να έχουν την ίδια οδοντοστοµατολογική εικόνα. Επίσης, η κάθε αποκατάσταση ξεχωριστά εµφανίζει µοναδικά στοιχεία που µπορούν να καθορισθούν µε ακρίβεια ακτινογραφικά και µπορούν να οδηγήσουν στην αναγνώριση ενός πτώµατος από ένα και µόνο δόντι.9 Έτσι η οδοντοστοµατολογική εικόνα αποκτά τη µοναδικότητα των δακτυλικών αποτυπωµάτων, καθιστώντας την οδοντιατρική αναγνώριση µια εξαιρετικά ακριβή µέθοδο. Το γεγονός ότι τα δόντια και τα υλικά που χρησιµοποιούνται στην οδοντιατρική είναι εξαιρετικά ανθεκτικά στους τραυµατισµούς, τη φωτιά και το νερό, είναι άλλο ένα πλεονέκτηµα, που αποδεικνύεται πολύτιµο στις περιπτώσεις αεροπορικών ατυχηµάτων.6 4. Μεθοδολογία Αναγνώρισης Πτώµατος µε τη Βοήθεια της Ιατροδικαστικής του Στόµατος Η οδοντιατρική αναγνώριση στηρίζεται, όπως και όλες οι µέθοδοι αναγνώρισης, στη σύγκριση προθανάτιων και µεταθανάτιων στοιχείων. Για την διεκπεραίωση της διαδικασίας αυτής και ιδίως στις περιπτώσεις µαζικών καταστροφών, είναι απαραίτητη η σύσταση µιας οµάδας οδοντιατρικής αναγνώρισης.5,6, Κέντρο αναγνώρισης Στις µαζικές καταστροφές, η αναγνώριση των θυµάτων είναι αποτέλεσµα της συνεργασίας διαφόρων οµάδων, η καθεµία από τις οποίες έχει και διαφορετικό ρόλο στη διαδικασία της αναγνώρισης. Έτσι για παράδειγµα µία οµάδα ασχολείται µε τα δακτυλικά αποτυπώµατα, άλλη οµάδα µε τη φωτογράφιση, άλλη µε την ιατροδικαστική και ανθρωπολογική εξέταση και άλλη µε τις εργαστηριακές εξετάσεις. Το σύνολο των οµάδων απαρτίζουν το κέντρο αναγνώρισης, όπου υπάγεται και η οµάδα οδοντιατρικής αναγνώρισης Οργάνωση οµάδας οδοντιατρικής αναγνώρισης Η οµάδα αυτή συνήθως αποτελείται από τρία τµήµατα: το τµήµα προθανάτιων στοιχείων, το τµήµα µεταθανάτιας εξέτασης, καταγραφής και

14 ακτινογράφησης και το τµήµα µεταθανάτιων στοιχείων και σύγκρισης. Της οµάδας προΐσταται ένας ειδικός οδοντίατρος. Ο προϊστάµενος της οµάδας συντονίζει και οργανώνει την οµάδα, είναι υπεύθυνος απέναντι στον αρχηγό του κέντρου αναγνώρισης και φροντίζει για την οµαλή ροή πληροφοριών µεταξύ των τµηµάτων της οµάδας του, καθώς και µε τις άλλες οµάδες του κέντρου αναγνώρισης Τµήµα προθανάτιων στοιχείων Αποστολή του τµήµατος προθανάτιων στοιχείων είναι καταρχήν να καθορίσει το ποια άτοµα πιθανόν εµπλέκονται στο ατύχηµα. Ακολούθως φροντίζει για την ανεύρεση και τη µεταφορά των προθανάτιων στοιχείων. Τα στοιχεία αυτά µπορεί να είναι οδοντιατρικά αρχεία, ακτινογραφίες, εκµαγεία, φωτογραφίες και γενικά οτιδήποτε µπορεί να δώσει πληροφορίες για την οδοντοστοµατολογική εικόνα ενός ατόµου. Τέλος δηµιουργεί έναν φάκελο για κάθε πιθανό θύµα, αφού γίνει λεπτοµερής καταγραφή των στοιχείων που συλλέχθηκαν. Όσον αφορά την καταγραφή, η οµάδα πρέπει να ακολουθεί το ίδιο πρωτόκολλο, προκειµένου να εξασφαλισθεί η οµοιοµορφία στην τεκµηρίωση των στοιχείων. Γι' αυτό το σκοπό µοιράζονται πρότυπα πρωτόκολλα σε όλα τα µέλη της οµάδας, τα οποία χρησιµεύουν ως οδηγός στην καταγραφή. Στην καταγραφή προτιµάται το διεθνές σύστηµα αρίθµησης των οδόντων, για τον λόγο ότι είναι απλό στη φύση του και προσφέρεται ιδιαίτερα για τη µηχανογράφηση των στοιχείων. Τα στοιχεία που συλλέγονται συµπληρώνονται στην ειδική φόρµα προθανάτιων οδοντιατρικών στοιχείων (εικόνα 1). Η καταγραφή όπως είπαµε ακολουθεί το διεθνές σύστηµα αρίθµησης (εικόνα 2), που περιλαµβάνει αριθµούς από το ένα έως το τριανταδύο. Η αρίθµηση ξεκινά από τον άνω δεξιά σωφρονιστήρα, ο οποίος αριθµείται µε το νούµερο ένα, συνεχίζει στα υπόλοιπα κατά σειρά δόντια της άνω γνάθου, µε τον άνω αριστερά σωφρονιστήρα να αριθµείται µε το νούµερο δεκαέξι, συνεχίζει αριστερά στο σωφρονιστήρα της κάτω γνάθου και τελειώνει στον δεξιό σωφρονιστήρα της κάτω γνάθου, ο οποίος αριθµείται µε το νούµερο τριανταδύο. Τα διάφορα ευρήµατα στις επιφάνειες των δοντιών,

15 όπως υλικά αποκατάστασης, τερηδόνες, ελλείποντα δόντια, προσθετικές αποκαταστάσεις σηµειώνονται µε συγκεκριµένες συντµήσεις (εικόνα 3), προκειµένου να µπορούν να µηχανογραφηθούν στο σύστηµα WinID. Το σύστηµα WinID αποτελεί την εξέλιξη του συστήµατος CAPMI (Computer Assisted PostΜortem Identification-ηλεκτρονικά υποβοηθούµενη µεταθανάτια αναγνώριση) που αναπτύχθηκε από το Ινστιτούτο Οδοντιατρικής Έρευνας του Αµερικανικού Στρατού. Χρησιµοποιείται συστηµατικά στις ΗΠΑ, αλλά και σε άλλες χώρες, γιατί προσφέρει γρήγορη επεξεργασία των πιθανών οµοιοτήτων µεταξύ των προθανάτιων και µεταθανάτιων στοιχείων. Αυτό αποδεικνύεται πολύτιµο σε περιπτώσεις µαζικών καταστροφών, όπου ο όγκος των στοιχείων που πρέπει να επεξεργασθούν είναι µεγάλος. Παρόλα αυτά η επιβεβαίωση και η

16 τελική ταυτοποίηση βασίζεται στον ανθρώπινο παράγοντα. Το προσωπικό του τµήµατος προθανάτιων στοιχείων αντιµετωπίζει δυσκολίες που προκύπτουν από την ποικιλία στην ποσότητα και στην ποιότητα των στοιχείων που συλλέγουν, ενώ η δουλειά τους δυσχεραίνει περαιτέρω από την ανοµοιοµορφία που υφίσταται στον τρόπο που κάθε οδοντίατρος τεκµηριώνει τις εργασίες που εκτελεί. Για τον λόγο αυτό και για να αποφευχθούν λάθη ή παραλήψεις στην καταγραφή, δύο µέλη της οµάδας επανελέγχουν τους φακέλους µε τα στοιχεία που συλλέχθηκαν. Οι φάκελοι, στους οποίους αναγράφεται το όνοµα του πιθανού θύµατος, καταχωρούνται αλφαβητικά και φυλάσσονται σε ασφαλές µέρος Τµήµα µεταθανάτιας εξέτασης Το δεύτερο τµήµα της οµάδας οδοντιατρικής αναγνώρισης, είναι το τµήµα της µεταθανάτιας εξέτασης. Το τµήµα αυτό αναλαµβάνει την προετοιµασία του πτώµατος, την κλινική και ακτινογραφική εξέταση του οδοντοστοµατικού συστήµατος και την καταγραφή των µεταθανάτιων στοιχείων. Στην προετοιµασία του πτώµατος περιλαµβάνεται η εκτοµή του προσώπου. Αυτή γίνεται προκειµένου να αποκαλυφθεί η στοµατική κοιλότητα του πτώµατος, µια και η νεκρική ακαµψία δεν επιτρέπει την διάνοιξη του στόµατος. Αφαιρούνται όλα τα µαλακά µόρια που περιβάλλουν την στοµατική κοιλότητα, προκειµένου να γίνει µε ευχέρεια ο κλινικός και ακτινογραφικός έλεγχος. Οι γνάθοι συνήθως δεν αφαιρούνται από το σώµα, εκτός και αν δεν επιτευχθεί αναγνώριση, οπότε και αυτές αφαιρούνται και φυλάσσονται σε φορµόλη. Η εκτοµή του προσώπου περιλαµβάνει: περιστοµατική τοµή και την αφαίρεση των µαλακών µορίων οστεοτοµία της κάτω γνάθου και υπογνάθιες και υπογενείδιες δερµατικές τοµές διαχωρισµό του κλάδου και τοµή του έσω πτερυγοειδούς µυός τοµή στο έδαφος του στόµατος και ένωση µε τις εξωστοµατικές τοµές. Αναλυτικότερα µε την περιστοµατική τοµή αφαιρούνται οι εξωστοµατικοί µαλακοί ιστοί που καλύπτουν τα δόντια (εικόνα 4). Έτσι αποκαλύπτονται οι χειλικές και οι παρειακές επιφάνειες των δοντιών και η εξωτερική επιφάνεια της κάτω γνάθου (εικόνα 5). Στη συνέχεια γίνονται µία οριζόντια οστεοτοµία στον κλάδο της κάτω γνάθου µε τη χρήση ειδικού πριονιού και υπογνάθιες και υπογενείδιες δερµατικές τοµές (εικόνα 6). Ο κλάδος της κάτω γνάθου διαχωρίζεται στην περιοχή της οστεοτοµίας και αποκαλύπτεται ο έσω πτερυγοειδής µυς, στον οποίο γίνεται τοµή προκειµένου να απελευθερωθεί η κάτω γνάθος από τη µυϊκή σύσπαση λόγω της νεκρικής ακαµψίας (εικόνα 7).

17 Τέλος αφού απελευθερωθεί η κάτω γνάθος και γίνει διάνοιξη του στόµατος, γίνεται τοµή στο έδαφος τους στόµατος (εικόνα 8) η οποία και συνδέεται µε τις εξωστοµατικές δερµατικές τοµές, ώστε να απελευθερωθεί εντελώς η κάτω γνάθος από τα µαλακά µόρια που την περιβάλλουν. Μετά από αυτό το στάδιο µπορεί να ξεκινήσει η κλινική εξέταση, η λήψη ακτινογραφιών και η καταγραφή των µεταθανάτιων στοιχείων. Η εξέταση και η καταγραφή των στοιχείων γίνεται ταυτόχρονα από δύο άτοµα της οµάδας. Ο εξεταστής ξεκινάει από το δόντι νούµερο #1 και δηλώνει λεκτικά τα ευρήµατα. Αυτά επιβεβαιώνονται οπτικά από τον καταγραφέα, ο οποίος στη συνέχεια τα σηµειώνει στην ειδική φόρµα µεταθανάτιων στοιχείων. Η καταγραφή είναι απαραίτητο να επιβεβαιώνεται οπτικά απ όλους. Αυτή η επιµονή στην επιβεβαίωση των ευρηµάτων εξασφαλίζει την απαραίτητη ακρίβεια στην καταγραφή. Κατά την εξέταση και την καταγραφή τα στοιχεία που πρέπει να λαµβάνονται υπόψη είναι: Ελλείποντα, µη ανατέλλοντα, εξαχθέντα και υπεράριθµα δόντια Επιφάνειες, µορφολογία, τύπος και υλικά των αποκαταστάσεων και των προσθετικών εργασιών Τερηδόνες και σπασµένα δόντια Έκτοπη θέση, στροφές, συνωστισµός και διαστήµατα µεταξύ δοντιών Ιδιαίτερο σχήµα και µέγεθος των δοντιών Ακτινογραφική εικόνα ριζικών σωλήνων και φατνιακού οστού Συγκλεισιακή σχέση ιάφορες παθολογικές καταστάσεις της στοµατικής κοιλότητας. Η καταγραφή των παραπάνω στοιχείων ακολουθεί την ίδια µεθοδολογία µε την καταγραφή των προθανάτιων στοιχείων και γίνεται στην ειδική φόρµα µεταθανάτιων στοιχείων (εικόνα 9). Αυτή αποτελεί εικόνα είδωλο της φόρµας προθανάτιων στοιχείων, επιτρέποντας έτσι την άµεση σύγκριση των δεδοµένων βάζοντας τις δύο φόρµες τη µία δίπλα στην άλλη. Η καταγραφή των στοιχείων δεν ολοκληρώνεται πριν να γίνει και ο ακτινογραφικός έλεγχος. Για τον έλεγχο αυτό είναι αρκετό ένα φορητό

18 οδοντιατρικό ακτινογραφικό µηχάνηµα. Καλό είναι οι ακτινογραφίες να λαµβάνονται από ένα πτώµα κάθε φορά. Σε περιπτώσεις µαζικών καταστροφών, χρήσιµο είναι ένα µηχάνηµα αυτόµατης εµφάνισης το οποίο επιταχύνει την όλη διαδικασία. Τα πλακίδια σταθεροποιούνται στη σωστή θέση µε τη χρήση πακέτων γάζας, και ακτινοβολούνται µε µικρότερη δόση ακτινοβολίας λόγω της έλλειψης των µαλακών µορίων γύρω από τα δόντια. Οι µεταθανάτιες ακτινογραφίες είναι απαραίτητες γιατί αποτελούν ένα αντικειµενικό και αναντικατάστατο βοήθηµα στη διαδικασία της οδοντιατρικής αναγνώρισης. Και αυτό γιατί οι αποκαταστάσεις των δοντιών και η ανατοµία τους είναι µοναδική, µε αποτέλεσµα αναγνώριση να µπορεί να επιτευχθεί από ένα δόντι ή τµήµα δοντιού εφόσον αυτό φέρει κάποια αποκατάσταση. Σε έλλειψη αποκαταστάσεων, αναγνώριση µπορεί να επιτευχθεί

19 από τη µοναδική ανατοµία του φατνιακού οστού και των δοντιών Τµήµα µεταθανάτιων στοιχείων και σύγκρισης Το τρίτο τµήµα της οµάδας οδοντιατρικής αναγνώρισης είναι το τµήµα µεταθανάτιων στοιχείων και σύγκρισης. Αποστολή του τµήµατος αυτού είναι η σύγκριση των προθανάτιων και µεταθανάτιων φορµών οδοντιατρικών στοιχείων για πιθανές οµοιότητες. Όταν αποκαλυφθεί σηµαντική οµοιότητα, τότε αξιολογούνται ξεχωριστά και συγκρίνονται οι ακτινογραφίες. Η διαδικασία ανεύρεσης οµοιοτήτων, όπως αναφέρθηκε και παραπάνω, επιταχύνεται σηµαντικά µε την χρήση του συστήµατος WinID, ιδιαίτερα στις περιπτώσεις µαζικών καταστροφών. Όταν επιτευχθεί οδοντιατρική αναγνώριση ενός πτώµατος, τότε γίνεται

20 λεπτοµερής τεκµηρίωση των στοιχείων που οδήγησαν σε αυτή. Όλα τα έγγραφα του θύµατος τοποθετούνται µαζί σε ασφαλές µέρος, αφού γίνουν αντίγραφα των φακέλων. Σε περιπτώσεις µαζικών καταστροφών, όλες οι αναγνωρίσεις ανακοινώνονται από τον προϊστάµενο της οδοντιατρικής οµάδας στον αρχηγό του κέντρου αναγνώρισης Αποτελέσµατα διαδικασίας οδοντιατρικής αναγνώρισης Τα αποτελέσµατα της διαδικασίας της οδοντιατρικής αναγνώρισης ενός πτώµατος µπορεί να είναι: Θετική ταυτοποίηση: τα προ- και µεταθανάτια στοιχεία ταιριάζουν σε αρκετές λεπτοµέρειες, έτσι ώστε να αποδεικνύεται ότι προέρχονται από το ίδιο άτοµο. Πιθανή ταυτοποίηση: τα προ- και µεταθανάτια στοιχεία παρουσιάζουν σηµαντικές οµοιότητες, αλλά δεν είναι δυνατή η θετική ταυτοποίηση εξαιτίας της ποιότητας είτε των προθανάτιων στοιχείων είτε των µεταθανάτιων ευρηµάτων λόγω της κατάστασης του πτώµατος.

Κεφάλαιο 1 ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΝΕΥΡΟΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ

Κεφάλαιο 1 ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΝΕΥΡΟΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ Κεφάλαιο 1 ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΝΕΥΡΟΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ 1.1. Εισαγωγή Ο ζωντανός οργανισµός έχει την ικανότητα να αντιδρά σε µεταβολές που συµβαίνουν στο περιβάλλον και στο εσωτερικό του. Οι µεταβολές αυτές ονοµάζονται

Διαβάστε περισσότερα

Η ΟΡΘΟΔΟΝΤΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΩΣ ΜΙΑ ΚΑΙΝΟΤΟΜΑ ΠΡΑΚΤΙΚΗ ΔΡ. ΜΙΧΑΛΗΣ ΚΑΛΑΒΡΥΤΙΝΟΣ, ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ ΠΑΡΕΜΒΑΤΙΚΩΝ ΔΡΑΣΕΩΝ, ΟΡΘΟΔΟΝΤΙΚΟΣ, ΟΕΕ

Η ΟΡΘΟΔΟΝΤΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΩΣ ΜΙΑ ΚΑΙΝΟΤΟΜΑ ΠΡΑΚΤΙΚΗ ΔΡ. ΜΙΧΑΛΗΣ ΚΑΛΑΒΡΥΤΙΝΟΣ, ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ ΠΑΡΕΜΒΑΤΙΚΩΝ ΔΡΑΣΕΩΝ, ΟΡΘΟΔΟΝΤΙΚΟΣ, ΟΕΕ Η ΟΡΘΟΔΟΝΤΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΩΣ ΜΙΑ ΚΑΙΝΟΤΟΜΑ ΠΡΑΚΤΙΚΗ ΔΡ. ΜΙΧΑΛΗΣ ΚΑΛΑΒΡΥΤΙΝΟΣ, ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ ΠΑΡΕΜΒΑΤΙΚΩΝ ΔΡΑΣΕΩΝ, ΟΡΘΟΔΟΝΤΙΚΟΣ, ΟΕΕ Το πρόγραμμα εντάσσεται στο Επιχειρησιακό Πρόγραμμα Ανάπτυξης Ανθρώπινου Δυναμικού

Διαβάστε περισσότερα

Ενημέρωση και συγκατάθεση για χειρουργική τοποθέτηση οδοντικών εμφυτευμάτων

Ενημέρωση και συγκατάθεση για χειρουργική τοποθέτηση οδοντικών εμφυτευμάτων Ενημέρωση και συγκατάθεση για χειρουργική τοποθέτηση οδοντικών εμφυτευμάτων Προτεινόμενη θεραπεία: Μετά από προσεκτική κλινική και ακτινογραφική εξέταση του στόματος και εκτίμηση της κατάστασης μου, ο

Διαβάστε περισσότερα

Μήπως έχω µεγαλακρία; Πώς θα το καταλάβω;

Μήπως έχω µεγαλακρία; Πώς θα το καταλάβω; Μήπως έχω µεγαλακρία; Πώς θα το καταλάβω; MegalakriaBroshure.indd 1 17/11/2010 1:27:39 μμ Η Πανελλήνια Ένωση Σπανίων Παθήσεων (Π.Ε.Σ.ΠΑ) είναι ο μόνος φορέας, μη κερδοσκοπικό σωματείο, συλλόγων ασθενών

Διαβάστε περισσότερα

Συνιστώνται για... Οι δονήσεις είναι αποτελεσματικές...

Συνιστώνται για... Οι δονήσεις είναι αποτελεσματικές... ΠΕΔΙΑ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ Εκφυλιστικές αλλοιώσεις Αγγειακές παθήσεις Παθολογίες των πνευμόνων Ουρο-γυναικολογικές διαταραχές Καρδιακές παθήσεις Παθολογίες σπονδυλικής στήλης Παθολογίες αρθρώσεων Παθολογίες συνδέσμων

Διαβάστε περισσότερα

Συµµόρφωση στη φαρµακευτική αγωγή. Ευαγγελία Χαρέλα Νοσηλεύτρια MSc Β ΚΚ Ιπποκράτειο Θεσ/νικης

Συµµόρφωση στη φαρµακευτική αγωγή. Ευαγγελία Χαρέλα Νοσηλεύτρια MSc Β ΚΚ Ιπποκράτειο Θεσ/νικης Συµµόρφωση στη φαρµακευτική αγωγή Ευαγγελία Χαρέλα Νοσηλεύτρια MSc Β ΚΚ Ιπποκράτειο Θεσ/νικης Η καρδιακή ανεπάρκεια αποτελεί ένα σύνδροµο µε ζοφερή πρόγνωση :! ΝΥΗΑ Ι-ΙΙ: 2-5% θνητότητα ανά έτος! ΝΥΗΑ

Διαβάστε περισσότερα

Ιατροδικαστική Φωτογράφιση. Καθηγητής. Thomas Wenzel

Ιατροδικαστική Φωτογράφιση. Καθηγητής. Thomas Wenzel Δράση: «Κατάρτιση δημοσίων λειτουργών (ιατρικών λειτουργών, ψυχολόγων κτλ) για διαπίστωση βασανιστηρίων και ανίχνευση ειδικών αναγκών σε θύματα βασανιστηρίων» Εκπαιδευτής: Dr. Thomas Wenzel Medical University

Διαβάστε περισσότερα

Άν καπνίζεις... Η ιστορία του καπνίσματος

Άν καπνίζεις... Η ιστορία του καπνίσματος Άν καπνίζεις... Η ιστορία του καπνίσματος Οι πρώτοι που ανακάλυψαν τις χαλαρωτικές ιδιότητες του καπνού ήταν οι Ινδιάνοι. Συνήθιζαν να καπνίζουν πίπα ή πούρο. Με την άφιξη των πρώτων ευρωπαίων στην αμερικανική

Διαβάστε περισσότερα

ΔΥΣΚΟΛΙΑ ΣΤΗΝ ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΔΥΣΚΟΛΙΑ ΜΕ ΤΗΝ ΟΡΘΟΓΡΑΦΙΑ ΔΥΣΑΝΑΓΝΩΣΤΑ ΓΡΑΜΜΑΤΑ ΧΑΜΗΛΗ ΦΩΝΟΛΟΓΙΚΗ ΕΝΗΜΕΡΟΤΗΤΑ

ΔΥΣΚΟΛΙΑ ΣΤΗΝ ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΔΥΣΚΟΛΙΑ ΜΕ ΤΗΝ ΟΡΘΟΓΡΑΦΙΑ ΔΥΣΑΝΑΓΝΩΣΤΑ ΓΡΑΜΜΑΤΑ ΧΑΜΗΛΗ ΦΩΝΟΛΟΓΙΚΗ ΕΝΗΜΕΡΟΤΗΤΑ ΔΥΣΚΟΛΙΑ ΣΤΗΝ ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΔΥΣΚΟΛΙΑ ΜΕ ΤΗΝ ΟΡΘΟΓΡΑΦΙΑ ΔΥΣΑΝΑΓΝΩΣΤΑ ΓΡΑΜΜΑΤΑ ΧΑΜΗΛΗ ΦΩΝΟΛΟΓΙΚΗ ΕΝΗΜΕΡΟΤΗΤΑ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΣΤΗ ΒΡΑΧΥΠΡΟΘΕΣΜΗ ΚΑΙ ΜΑΚΡΟΠΡΟΘΕΣΜΗ ΜΝΗΜΗ ΧΑΜΗΛΗ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ ΚΕΙΜΕΝΩΝ ΕΠΙΛΟΓΗ ΑΝΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΟΝΤΙΑΤΡΙΚΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΣ ΓΙΑ ΓΟΝΕΙΣ ΚΑΙ ΠΑΙΔΙΑ. Πρόληψη: Το κλειδί για την στοματική υγεία

ΟΔΟΝΤΙΑΤΡΙΚΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΣ ΓΙΑ ΓΟΝΕΙΣ ΚΑΙ ΠΑΙΔΙΑ. Πρόληψη: Το κλειδί για την στοματική υγεία ΟΔΟΝΤΙΑΤΡΙΚΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΣ ΓΙΑ ΓΟΝΕΙΣ ΚΑΙ ΠΑΙΔΙΑ Πρόληψη: Το κλειδί για την στοματική υγεία Η πρώτη επίσκεψη στον οδοντίατρο, συνήθως αποτελεί μια δυσάρεστη δοκιμασία για το παιδί. Και αυτό γιατί, ακόμη και

Διαβάστε περισσότερα

Μειώστε τον κίνδυνο για πρόωρο θάνατο µε τα Ωµέγα-3

Μειώστε τον κίνδυνο για πρόωρο θάνατο µε τα Ωµέγα-3 Μειώστε τον κίνδυνο για πρόωρο θάνατο µε τα Ωµέγα-3 Για χρόνια, οι καταναλωτές µαθαίνουν για τα οφέλη της µείωσης των καρδιαγγειακών παθήσεων µε τη λήψη ωµέγα-3 λιπαρών οξέων. Αυτή η άποψη έχει επικρατήσει,

Διαβάστε περισσότερα

1 -Μέγιστη Επανάληψη (1-ΜΕ) Ηλίας Σµήλιος, Ph.D. Βελτίωση ή ιατήρηση της Φυσικής Κατάστασης. Φυσική Κατάσταση

1 -Μέγιστη Επανάληψη (1-ΜΕ) Ηλίας Σµήλιος, Ph.D. Βελτίωση ή ιατήρηση της Φυσικής Κατάστασης. Φυσική Κατάσταση Βασικά Στοιχεία και Έννοιες της Άσκησης µε Βάρη Φυσική Κατάσταση Το σύνολο των φυσικών ικανοτήτων που καθορίζουν την επίδοση Ηλίας Σµήλιος, Ph.D. Μαζικός Αθλητισµός Βελτίωση ή ιατήρηση της Φυσικής Κατάστασης

Διαβάστε περισσότερα

Από τον Κώστα κουραβανα

Από τον Κώστα κουραβανα Από τον Κώστα κουραβανα Περιεχόμενα Γενικός ορισμός παχυσαρκίας Ορμονικοί-Γονιδιακοί-παράγοντες Επιπτώσεις στην υγεία Θεραπεία-Δίαιτα Γενικός ορισμός παχυσαρκίας Παχυσαρκία είναι κλινική κατάσταση στην

Διαβάστε περισσότερα

3D N E W T O N. 3D Σύστημα ενδυνάμωσης & μυϊκής αποκατάστασης σπονδυλικής στήλης ΕΝΔΕΙΞΕΙΣ

3D N E W T O N. 3D Σύστημα ενδυνάμωσης & μυϊκής αποκατάστασης σπονδυλικής στήλης ΕΝΔΕΙΞΕΙΣ 3D N E W T O N 3D Σύστημα ενδυνάμωσης & μυϊκής αποκατάστασης ΕΝΔΕΙΞΕΙΣ Σταθεροποίηση Σπονδυλικών Μυών Σταθεροποιεί ταυτόχρονα τους εκ βαθέων και ανταγωνιστές μυς Αυτόχθων Ραχιαίος, Εγκάρσιος Κοιλιακός

Διαβάστε περισσότερα

ξεχάστε αυτά που ξέρατε παλιά για τα δόντια. οδοντιατρείο αισθητικής αποκατάστασης dental art institute

ξεχάστε αυτά που ξέρατε παλιά για τα δόντια. οδοντιατρείο αισθητικής αποκατάστασης dental art institute Project1 25/1/11 13:55 Page 1 ξεχάστε αυτά που ξέρατε παλιά για τα δόντια. οδοντιατρείο αισθητικής αποκατάστασης dental art institute Project1 25/1/11 13:55 Page 2 Project1 25/1/11 13:55 Page 3 τι είναι

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή διατριβή Η ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΩΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ ΚΙΝΔΥΝΟΥ ΓΙΑ ΑΠΟΠΕΙΡΑ ΑΥΤΟΚΤΟΝΙΑΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή διατριβή Η ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΩΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ ΚΙΝΔΥΝΟΥ ΓΙΑ ΑΠΟΠΕΙΡΑ ΑΥΤΟΚΤΟΝΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή διατριβή Η ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΩΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ ΚΙΝΔΥΝΟΥ ΓΙΑ ΑΠΟΠΕΙΡΑ ΑΥΤΟΚΤΟΝΙΑΣ Παναγιώτου Νεοφύτα 2008969752 Επιβλέπων καθηγητής Δρ. Νίκος Μίτλεττον,

Διαβάστε περισσότερα

Επίπεδο της συνείδησης

Επίπεδο της συνείδησης Καθηγητής ρ. Λάζαρος Ι. Τσούσκας ΠΡΩΤΕΣ ΒΟΗΘΕΙΕΣ Θεσσαλονίκη 2003: 20-25 Επίπεδο της συνείδησης Η µερική ή ολική απώλεια της συνείδησης του πάσχοντος είναι µια σοβαρή κατάσταση, κατά την οποία διαταράσσεται

Διαβάστε περισσότερα

Σύνδροµο Μηροκοτυλιαίας Πρόσκρουσης Femoroacetabular Impingement Syndrome (FAI)

Σύνδροµο Μηροκοτυλιαίας Πρόσκρουσης Femoroacetabular Impingement Syndrome (FAI) Σύνδροµο Μηροκοτυλιαίας Πρόσκρουσης Femoroacetabular Impingement Syndrome (FAI) Τι είναι το σύνδροµο µηροκοτυλιαίας πρόσκρουσης; Φυσιολογικά, η κεφαλή του ισχίου δεν προσκρούει στο χείλος της κοτύλης κατά

Διαβάστε περισσότερα

Μυϊκές θλάσεις και αποκατάσταση ΠΗΔΟΥΛΑΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΤΕΦΑΑ ΚΟΜΟΤΙΝΗΣ

Μυϊκές θλάσεις και αποκατάσταση ΠΗΔΟΥΛΑΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΤΕΦΑΑ ΚΟΜΟΤΙΝΗΣ Μυϊκές θλάσεις και αποκατάσταση ΠΗΔΟΥΛΑΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΤΕΦΑΑ ΚΟΜΟΤΙΝΗΣ Ορισμός : Οξεία μυϊκή θλάση ορίζεται η ρήξη των μυϊκών ινών στο μυ η οποία είναι αποτέλεσμα εφαρμογής υπέρμετρης ξαφνικής δύναμης στο μυ

Διαβάστε περισσότερα

Οσφυαλγία-Ισχιαλγία ( Πόνος στη µέση )

Οσφυαλγία-Ισχιαλγία ( Πόνος στη µέση ) Οσφυαλγία-Ισχιαλγία ( Πόνος στη µέση ) Συντηρητική ή Χειρουργική Αντιµετώπιση Γ. Στράντζαλης Νευροχειρουργική Κλινική, Πανεπιστήµιο Αθηνών, Θεραπευτήριο Ευαγγελισµός ΓΕΝΙΚΑ Η οσφυo-ισχιαλγία ή ο «πόνος

Διαβάστε περισσότερα

Μοντέλα πρόγνωσης. του Σακχαρώδη Διαβήτη. Ηλιάδης Φώτης. Επίκουρος Καθηγητής Παθολογίας-Διαβητολογίας ΑΠΘ Α ΠΡΠ, Νοσοκοµείο ΑΧΕΠΑ

Μοντέλα πρόγνωσης. του Σακχαρώδη Διαβήτη. Ηλιάδης Φώτης. Επίκουρος Καθηγητής Παθολογίας-Διαβητολογίας ΑΠΘ Α ΠΡΠ, Νοσοκοµείο ΑΧΕΠΑ Μοντέλα πρόγνωσης του Σακχαρώδη Διαβήτη Ηλιάδης Φώτης Επίκουρος Καθηγητής Παθολογίας-Διαβητολογίας ΑΠΘ Α ΠΡΠ, Νοσοκοµείο ΑΧΕΠΑ IDF Diabetes Atlas 5th Edition 2012 Update 3.8 million men and women worldwide

Διαβάστε περισσότερα

Πανοραμική ακτινογραφία. Π. Γκρίτζαλης Επίκουρος Καθηγητής

Πανοραμική ακτινογραφία. Π. Γκρίτζαλης Επίκουρος Καθηγητής Πανοραμική ακτινογραφία Π. Γκρίτζαλης Επίκουρος Καθηγητής Ενδοστοματικές ακτινογραφίες Εξωστοματικές ακτινογραφίες Οι τεχνικές που χρησιμοποιούνται για τις περισσότερες κλινικές ανάγκες είναι: Οι ενδοστοματικές

Διαβάστε περισσότερα

ΑΛΛΕΡΓΙΑ: Ο ΑΟΡΑΤΟΣ ΕΧΘΡΟΣ ΠΩΣ ΓΙΝΕΤΑΙ ΚΑΠΟΙΟΣ ΑΛΛΕΡΓΙΚΟΣ;

ΑΛΛΕΡΓΙΑ: Ο ΑΟΡΑΤΟΣ ΕΧΘΡΟΣ ΠΩΣ ΓΙΝΕΤΑΙ ΚΑΠΟΙΟΣ ΑΛΛΕΡΓΙΚΟΣ; ΑΛΛΕΡΓΙΑ: Ο ΑΟΡΑΤΟΣ ΕΧΘΡΟΣ ΠΩΣ ΓΙΝΕΤΑΙ ΚΑΠΟΙΟΣ ΑΛΛΕΡΓΙΚΟΣ; Αλλεργία, όπως ορίζει και η λέξη, σημαίνει άλλο έργο. Είναι η μη αναμενόμενη αντίδραση του ανοσιακού συστήματος του οργανισμού εναντίον ακίνδυνων

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΡΕΣ ΚΑΙ ΕΓΚΕΦΑΛΟΣ ΜΑΡΓΑΡΙΤΑ ΜΑΝΩΛΙΑ ΑΦΡΟΔΙΤΗ ΟΙΚΟΝΟΜΟΥ ΣΤΕΛΛΑ ΠΑΝΑΓΟΥΛΗ ΕΥΗ ΡΕΜΕΔΙΑΚΗ

ΣΤΡΕΣ ΚΑΙ ΕΓΚΕΦΑΛΟΣ ΜΑΡΓΑΡΙΤΑ ΜΑΝΩΛΙΑ ΑΦΡΟΔΙΤΗ ΟΙΚΟΝΟΜΟΥ ΣΤΕΛΛΑ ΠΑΝΑΓΟΥΛΗ ΕΥΗ ΡΕΜΕΔΙΑΚΗ ΣΤΡΕΣ ΚΑΙ ΕΓΚΕΦΑΛΟΣ ΜΑΡΓΑΡΙΤΑ ΜΑΝΩΛΙΑ ΑΦΡΟΔΙΤΗ ΟΙΚΟΝΟΜΟΥ ΣΤΕΛΛΑ ΠΑΝΑΓΟΥΛΗ ΕΥΗ ΡΕΜΕΔΙΑΚΗ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Το στρες Πρώτη νευροενδοκρινολογική απάντηση Δεύτερη νευροενδοεκρινολογική απάντηση Ο υποθάλαμος Κορτιζόλη

Διαβάστε περισσότερα

Μια Δικτυακή Υποδοµή Για την Ασφάλεια των Πεζοπόρων Σε Εθνικούς Δρυµούς και Μονοπάτια

Μια Δικτυακή Υποδοµή Για την Ασφάλεια των Πεζοπόρων Σε Εθνικούς Δρυµούς και Μονοπάτια Μια Δικτυακή Υποδοµή Για την Ασφάλεια των Πεζοπόρων Σε Εθνικούς Δρυµούς και Μονοπάτια Ιωάννης Επανωµεριτάκης 3012 iepanom@csd Τµήµα Επιστήµης Υπολογιστών Πανεπιστήµιο Κρήτης Σχεδιάγραµµα Ιστορική Αναδροµή

Διαβάστε περισσότερα

Τα Διδακτικά Σενάρια και οι Προδιαγραφές τους. του Σταύρου Κοκκαλίδη. Μαθηματικού

Τα Διδακτικά Σενάρια και οι Προδιαγραφές τους. του Σταύρου Κοκκαλίδη. Μαθηματικού Τα Διδακτικά Σενάρια και οι Προδιαγραφές τους του Σταύρου Κοκκαλίδη Μαθηματικού Διευθυντή του Γυμνασίου Αρχαγγέλου Ρόδου-Εκπαιδευτή Στα προγράμματα Β Επιπέδου στις ΤΠΕ Ορισμός της έννοιας του σεναρίου.

Διαβάστε περισσότερα

Αισθητήρια όργανα Αισθήσεις

Αισθητήρια όργανα Αισθήσεις Βιολογία Α Λυκείου Κεφ. 10 Αισθητήρια όργανα Αισθήσεις Ειδικές Αισθήσεις Όραση Ακοή Δομή του οφθαλμικού βολβού Οφθαλμικός βολβός Σκληρός χιτώνας Χοριοειδής χιτώνας Αμφιβληστροειδής χιτώνας Μ.Ντάνος Σκληρός

Διαβάστε περισσότερα

Οπτική οδός. Έξω γονατώδες σώµα. Οπτική ακτινοβολία

Οπτική οδός. Έξω γονατώδες σώµα. Οπτική ακτινοβολία Όραση Γ Όραση Οπτική οδός Έξω γονατώδες σώµα Οπτική ακτινοβολία Οπτικό χίασµα: Οι ίνες από το ρινικό ηµιµόριο περνούν στην αντίπλευρη οπτική οδό ενώ τα κροταφικά ηµιµόρια δεν χιάζονται. Εποµένως κάθε οπτική

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ: ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΕΣ ΠΡΟΛΗΨΗΣ Αντωνίου Χαρά Διευθύντρια Β Χειρουργικής Κλινικής Γενικού Νοσοκομείου Χανίων ΣΕ ΤΙ ΘΑ ΑΝΑΦΕΡΘΟΥΜΕ??? Πόσο συχνός είναι ο καρκίνος του μαστού? Ποια αίτια τον προκαλούν?

Διαβάστε περισσότερα

Στυλιανή Ανή Χρόνη, Ph.D. Λέκτορας ΤΕΦΑΑ, ΠΘ, Τρίκαλα

Στυλιανή Ανή Χρόνη, Ph.D. Λέκτορας ΤΕΦΑΑ, ΠΘ, Τρίκαλα ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ & ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΤΟ ΓΥΝΑΙΚΕΙΟ ΦΥΛΟ ΣΤΟΝ ΑΘΛΗΤΙΣΜΟ Στυλιανή Ανή Χρόνη, Ph.D. Λέκτορας ΤΕΦΑΑ, ΠΘ, Τρίκαλα ΕΠΕΑΕΚ: ΠΡΟΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΘΕΜΑΤΑ ΦΥΛΟΥ ΚΑΙ

Διαβάστε περισσότερα

Η Τεχνολογία στην Ιατρική

Η Τεχνολογία στην Ιατρική Εκπαιδευτήριο TO ΠΑΓΚΡΗΤΙΟΝ Σχολικό Έτος 2007-2008 Συνθετικές εργασίες στο μάθημα Πληροφορική Τεχνολογία της Β Γυμνασίου: Όψεις της Τεχνολογίας Θέμα: Η Τεχνολογία στην Ιατρική Τμήμα: ΗΥ: Ομάδα: Β2 pc27

Διαβάστε περισσότερα

ΛΟΓΟΙ ΚΑΤΑΝΑΛΩΣΗΣ ΑΛΚΟΟΛΗΣ

ΛΟΓΟΙ ΚΑΤΑΝΑΛΩΣΗΣ ΑΛΚΟΟΛΗΣ ΑΛΚΟΟΛ ΛΟΓΟΙ ΚΑΤΑΝΑΛΩΣΗΣ ΑΛΚΟΟΛΗΣ v Μεταξύ ατόμων ηλικίας από 15 μέχρι 25 ετών βγήκαν τα ακόλουθα συμπεράσματα: Κοινωνικότητα (71%) Τους αρέσει η γεύση (51%) Δημιουργεί αίσθημα χαλάρωσης (12%) Προκαλεί

Διαβάστε περισσότερα

DENTOMEDICA A.E CS 8100 Ψηφιακό Πανοραµικό CS 8100 από την Carestream. Με έξυπνο σχεδιασµό, µικρό όγκο και τέλεια εικόνα, είναι αυτό ακριβώς που χρειάζεστε για το ιατρείο σας. Είναι σχεδιασµένο εργονοµικά,

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΟΝΤΙΑΤΡΙΚΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΠΕΙΡΑΙΩΣ

ΟΔΟΝΤΙΑΤΡΙΚΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΠΕΙΡΑΙΩΣ ΟΔΟΝΤΙΑΤΡΙΚΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΠΕΙΡΑΙΩΣ Πρωτόκολλο προγράμματος πρόληψης και προαγωγής της στοματικής υγείας «Ημέρες Πρόληψης» Εισαγωγή Ο Οδοντιατρικός Σύλλογος Πειραιά (ΟΣΠ) εδώ και 30 χρόνια πρωτοπορεί στο χώρο

Διαβάστε περισσότερα

Τι είναι το γλαύκωμα;

Τι είναι το γλαύκωμα; Αυτές οι πληροφορίες προορίζονται για γενική πληροφόρηση και ενημέρωση του κοινού και σε καμία περίπτωση δεν μπορούν να αντικαταστήσουν τη συμβουλή ιατρού ή άλλου αρμοδίου επαγγελματία υγείας. Τι είναι

Διαβάστε περισσότερα

Σύμφωνα με το Ινστιτούτο Ρομποτικής της Αμερικής

Σύμφωνα με το Ινστιτούτο Ρομποτικής της Αμερικής ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ: ΟΡΙΣΜΟΣ: Σύμφωνα με το Ινστιτούτο Ρομποτικής της Αμερικής, ρομπότ είναι ένας αναπρογραμματιζόμενος και πολυλειτουργικός χωρικός μηχανισμός σχεδιασμένος να μετακινεί υλικά, αντικείμενα, εργαλεία

Διαβάστε περισσότερα

Κίνηση των οφθαλμών και Οφθαλμοπληγία ΔΕΡΜΙΤΖΑΚΗΣ ΜΑΝΩΛΗΣ ΝΕΥΡΟΛΟΓΟΣ

Κίνηση των οφθαλμών και Οφθαλμοπληγία ΔΕΡΜΙΤΖΑΚΗΣ ΜΑΝΩΛΗΣ ΝΕΥΡΟΛΟΓΟΣ Κίνηση των οφθαλμών και Οφθαλμοπληγία ΔΕΡΜΙΤΖΑΚΗΣ ΜΑΝΩΛΗΣ ΝΕΥΡΟΛΟΓΟΣ Γιατί μιλάμε για συζυγείς κινήσεις των οφθαλμών? Αν τα μάτια δεν παρουσίαζαν «συζυγή», δηλ. σύγχρονη κίνηση θα κινούνταν άσκοπα προς

Διαβάστε περισσότερα

Γλαύκωμα. www.ophthalmica.gr IΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΟΦΘΑΛΜΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΜΙΚΡΟΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗΣ

Γλαύκωμα. www.ophthalmica.gr IΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΟΦΘΑΛΜΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΜΙΚΡΟΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗΣ Γλαύκωμα www.ophthalmica.gr IΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΟΦΘΑΛΜΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΜΙΚΡΟΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗΣ Τι ακριβώς είναι το γλαύκωμα; Ο όρος γλαύκωμα ορίζει μια ομάδα παθήσεων που τις χαρακτηρίζει μια σταδιακή καταστροφή του οπτικού

Διαβάστε περισσότερα

Θεραπεία παθήσεων αυχενικής µοίρας (6o µάθηµα)

Θεραπεία παθήσεων αυχενικής µοίρας (6o µάθηµα) Θεραπεία παθήσεων αυχενικής µοίρας (6o µάθηµα) Ασκήσεις κινητικότητας (ROM) ΑΜΣΣ Σε αυτές τις ασκήσεις κινητικότητας (Εικ. 1), στο εργαστήριο εφαρµόστηκαν & έγινε πρακτική άσκηση στις εξής ασκήσεις: Κάµψη

Διαβάστε περισσότερα

Επανάληψη πριν τις εξετάσεις Καλό διάβασμα

Επανάληψη πριν τις εξετάσεις Καλό διάβασμα Επανάληψη πριν τις εξετάσεις Καλό διάβασμα 2013-2014 Θέματα πολλαπλής επιλογής Κύτταρα όμοια μορφολογικά και λειτουργικά αποτελούν α. ένα όργανο. β. ένα ιστό. γ. ένα οργανισμό. δ. ένα σύστημα οργάνων.

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΕΝΔΟΔΟΝΤΙΑΣ. ΟΔΟΝΤΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ 5 Ο ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΟ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ ΕΝΔΟΔΟΝΤΙΑΣ 5 ΟΥ ΕΞΑΜΗΝΟΥ ΥΠΟΛΟΓΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΜΗΚΟΥΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΕΝΔΟΔΟΝΤΙΑΣ. ΟΔΟΝΤΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ 5 Ο ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΟ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ ΕΝΔΟΔΟΝΤΙΑΣ 5 ΟΥ ΕΞΑΜΗΝΟΥ ΥΠΟΛΟΓΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΜΗΚΟΥΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΕΝΔΟΔΟΝΤΙΑΣ. ΟΔΟΝΤΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ 5 Ο ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΟ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ ΕΝΔΟΔΟΝΤΙΑΣ 5 ΟΥ ΕΞΑΜΗΝΟΥ ΥΠΟΛΟΓΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΜΗΚΟΥΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΣΚΟΠΟΣ ΤΟΥ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟΥ Είναι να αποκτήσουν οι φοιτητές

Διαβάστε περισσότερα

ΕΜΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΟΙ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ. Σοφία Α. Ξεργιά PT, MSc, PhD

ΕΜΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΟΙ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ. Σοφία Α. Ξεργιά PT, MSc, PhD ΕΜΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΟΙ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ Σοφία Α. Ξεργιά PT, MSc, PhD Ανάλυση της Ανθρώπινης Κίνησης Εμβιομηχανική Κινησιολογία Κινηματική Κινητική Λειτουργική Ανατομική Γραμμική Γωνιακή Γραμμική Γωνιακή Θέση Ταχύτητα

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία. Κόπωση και ποιότητα ζωής ασθενών με καρκίνο.

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία. Κόπωση και ποιότητα ζωής ασθενών με καρκίνο. ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία Κόπωση και ποιότητα ζωής ασθενών με καρκίνο Μαργαρίτα Μάου Λευκωσία 2012 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΘΡΟΣΚΟΠΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΤΗΣ ΜΗΡΟΚΟΤΥΛΙΑΙΑΣ ΠΡΟΣΚΡΟΥΣΗΣ ΣΕ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΜΕ ΧΡΟΝΙΟ ΠΟΝΟ ΣΤΟ ΙΣΧΙΟ.

ΑΡΘΡΟΣΚΟΠΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΤΗΣ ΜΗΡΟΚΟΤΥΛΙΑΙΑΣ ΠΡΟΣΚΡΟΥΣΗΣ ΣΕ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΜΕ ΧΡΟΝΙΟ ΠΟΝΟ ΣΤΟ ΙΣΧΙΟ. ΑΡΘΡΟΣΚΟΠΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΤΗΣ ΜΗΡΟΚΟΤΥΛΙΑΙΑΣ ΠΡΟΣΚΡΟΥΣΗΣ ΣΕ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΜΕ ΧΡΟΝΙΟ ΠΟΝΟ ΣΤΟ ΙΣΧΙΟ. Η μηροκοτυλιαία πρόσκρουση αποτελεί, σύμφωνα με τα τελευταία δεδομένα της σύγχρονης βιβλιογραφίας, το συχνότερο

Διαβάστε περισσότερα

1 Η δημιουργία ενός Πιλότου-Ηγέτη

1 Η δημιουργία ενός Πιλότου-Ηγέτη Περιεχόμενα Ευχαριστίες... 15 Εισαγωγή... 17 1 Η δημιουργία ενός Πιλότου-Ηγέτη... 23 2 Η Ματιά του Πιλότου... 33 3 Η επίγνωση της κατάστασης... 43 4 Η δύναμη του σχεδιασμού... 59 5 Στο απόγειο της τεχνολογίας...

Διαβάστε περισσότερα

Kλινικές ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΕ ΒΑΣΙΚΑ ΕΡΩΤΗΜΑΤΑ

Kλινικές ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΕ ΒΑΣΙΚΑ ΕΡΩΤΗΜΑΤΑ Kλινικές Mελέτες ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΕ ΒΑΣΙΚΑ ΕΡΩΤΗΜΑΤΑ 1Τι είναι οι κλινικές μελέτες είναι σημαντικές; > Μη διστάσετε να ρωτήσετε το γιατρό σας για οποιαδήποτε και άλλη γιατί πληροφορία ή διευκρίνηση χρειάζεστε

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ 4ο ΜΕΡΟΣ Β ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΝΕΥΡΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ

ΜΑΘΗΜΑ 4ο ΜΕΡΟΣ Β ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΝΕΥΡΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ ΜΑΘΗΜΑ 4ο ΜΕΡΟΣ Β ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΝΕΥΡΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ Το Νευρικό Σύστημα έχει δύο μοίρες Το Κεντρικό Νευρικό Σύστημα (Εγκέφαλος και Νωτιαίος Μυελός) Περιφερικό Νευρικό Σύστημα (Σωματικό και Αυτόνομο τμήμα) ΑΝΑΤΟΜΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

*Γράφει ο Φώτης Βελισσαράκος

*Γράφει ο Φώτης Βελισσαράκος *Γράφει ο Φώτης Βελισσαράκος Πότε ένα παιδί βλέπει σωστά; Ποιές είναι οι δεξιότητες εκείνες που καθορίζουν την καλή λειτουργία της όρασης του; Πώς μπορεί μια δυσλειτουργία της όρασης να επηρεάσει την απόδοση

Διαβάστε περισσότερα

Τεχνολογίες Πληροφορικής και Επικοινωνιών (ΤΠΕ) για την υποστήριξη ιατρικών πράξεων σε νησιωτικές περιοχές στο Αιγαίο

Τεχνολογίες Πληροφορικής και Επικοινωνιών (ΤΠΕ) για την υποστήριξη ιατρικών πράξεων σε νησιωτικές περιοχές στο Αιγαίο Τεχνολογίες Πληροφορικής και Επικοινωνιών (ΤΠΕ) για την υποστήριξη ιατρικών πράξεων σε νησιωτικές περιοχές στο Αιγαίο ρ. Η. Μαγκλογιάννης Πανεπιστήµιο Αιγαίου Τµήµα Μηχανικών Πληροφοριακών και Επικοινωνιακών

Διαβάστε περισσότερα

Συστήµατα Αισθήσεων Σωµατικές Αισθήσεις

Συστήµατα Αισθήσεων Σωµατικές Αισθήσεις Συστήµατα Αισθήσεων Σωµατικές Αισθήσεις ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΝΕΥΡΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ Φλοιός (Ανώτερος Εγκέφαλος) Κατώτερος Εγκέφαλος Ειδικές Αισθήσεις Εν τω Βάθει Αισθητικότητα Επί πολλής Αισθητικότητα Χυµικά Ερεθίσµατα

Διαβάστε περισσότερα

Συγγενές Εξάρθρηµα του Ισχίου. Χρήστος Κ. Γιαννακόπουλος Ορθοπαιδικός Χειρουργός

Συγγενές Εξάρθρηµα του Ισχίου. Χρήστος Κ. Γιαννακόπουλος Ορθοπαιδικός Χειρουργός Συγγενές Εξάρθρηµα του Ισχίου Χρήστος Κ. Γιαννακόπουλος Ορθοπαιδικός Χειρουργός ΣΥΓΓΕΝΕΣ ΕΞΑΡΘΡΗΜΑ ΙΣΧΙΟΥ ΟΡΙΣΜΟΣ Συγγενής διαταραχή του ισχίου που προκαλείται από την ανώµαλη ανάπτυξη ενός ή όλων των

Διαβάστε περισσότερα

Ακτινογραφία στην ενδοδοντία - Τρισδιάστατη απεικόνιση (Λαµπριανίδης Θ) Άµεση και έµµεση κάλυψη του πολφού Σύγχρονα δεδοµένα (Κουλαουζίδου Ε)

Ακτινογραφία στην ενδοδοντία - Τρισδιάστατη απεικόνιση (Λαµπριανίδης Θ) Άµεση και έµµεση κάλυψη του πολφού Σύγχρονα δεδοµένα (Κουλαουζίδου Ε) ΣΥΝΕΤΑΙΡΙΣΜΟΣ ΟΔΟΝΤΙΑΤΡΩΝ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΓΕΝΙΚΕΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΤΟΠΟΣ ΙΕΞΑΓΩΓΗΣ: ΡΟ ΟΣ Mediterranean Hotel 35, Cos str. 85100 Rhodes, Greece Tel.: +30 22410 24661, ISDN Line: +3022410 97000 Fax: +30 22410 22828

Διαβάστε περισσότερα

χρόνιου πόνου κι των συναισθημάτων. Μάλιστα, μεγάλο μέρος αυτού

χρόνιου πόνου κι των συναισθημάτων. Μάλιστα, μεγάλο μέρος αυτού Το μαιτεχμιακό σύστημα συνδέεται με τμήματα του μετωπιαίου κι κροταφικού λοβού ( τμήματα των εγκεφαλικών ημισφαιρίων,ονομασμένα σύμφωνα με το κρανιακό οστό που τα καλύπτει). Το ίδιο σχετίζεται με τον έλεγχο

Διαβάστε περισσότερα

όταν οι απλές ακτινογραφίες βάζουν την υπόνοια οστεοπόρωσης, τότε το άτοµο έχει χάσει το 30 % της οστικής του µάζας.

όταν οι απλές ακτινογραφίες βάζουν την υπόνοια οστεοπόρωσης, τότε το άτοµο έχει χάσει το 30 % της οστικής του µάζας. 1 ΕΝΗΜΕΡΩΣΗ για την ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗ Εισαγωγή Η οστεοπόρωση είναι απ ότι δείχνουν τα στατιστικά στοιχεία όλων των χωρών µια ΑΡΚΕΤΑ ΣΥΧΝΗ κατάσταση. Μία στις δύο γυναίκες 65 χρόνων έχει υποστεί τουλάχιστον ένα

Διαβάστε περισσότερα

Δυσκοίλιο, θεωρούμε ένα άτομο όταν εμφανίζει δύο τουλάχιστον από τα παρακάτω προβλήματα για 3 ή περισσότερους μήνες:

Δυσκοίλιο, θεωρούμε ένα άτομο όταν εμφανίζει δύο τουλάχιστον από τα παρακάτω προβλήματα για 3 ή περισσότερους μήνες: Δυσκοιλιότητα. Η δυσκοιλιότητα αποτελεί ένα από τα πιο συχνά συμπτώματα του κατώτερου πεπτικού σωλήνα, επηρεάζοντας κάθε χρόνο ένα μεγάλο αριθμό ασθενών, κυρίως των χωρών του δυτικού κόσμου. Εικόνα 1.

Διαβάστε περισσότερα

Οδοντιατρική Επιστήμη

Οδοντιατρική Επιστήμη Οδοντιατρική Επιστήμη Επιστήμη της Yγείας του Στόματος & των Δοντιών «Επιστήμη των Mεταμορφώσεων» Ανδρεάδης Δημήτριος Οδοντίατρος-Στοματολόγος Λέκτορας Εργαστηρίου Στοματολογίας Οδοντιατρικής Σχολής ΑΠΘ

Διαβάστε περισσότερα

Μήπως έχω Σκληρόδερµα;

Μήπως έχω Σκληρόδερµα; Μήπως έχω Σκληρόδερµα; Για να πληροφορηθώ µýëïò ôçò Σπάνιος ναι... Μόνος όχι Η Πανελλήνια Ένωση Σπανίων Παθήσεων (Π.Ε.Σ.ΠΑ) είναι ο μόνος φορέας, μη κερδοσκοπικό σωματείο, συλλόγων ασθενών σπανίων παθήσεων

Διαβάστε περισσότερα

ΕΓΧΕΙΡΙΔΙΟ ΑΣΦΑΛΟΥΣ ΟΔΗΓΗΣΗΣ ΣΕ ΜΕΓΑΛΥΤΕΡΗ ΗΛΙΚΙΑ

ΕΓΧΕΙΡΙΔΙΟ ΑΣΦΑΛΟΥΣ ΟΔΗΓΗΣΗΣ ΣΕ ΜΕΓΑΛΥΤΕΡΗ ΗΛΙΚΙΑ ΗΜΕΡΙΔΑ Πρωτοβουλίες-Δράσεις Οδικής Ασφάλειας σε περίοδο οικονομικής κρίσης Αθήνα, 6 Ιουνίου 2012 ΕΓΧΕΙΡΙΔΙΟ ΑΣΦΑΛΟΥΣ ΟΔΗΓΗΣΗΣ ΣΕ ΜΕΓΑΛΥΤΕΡΗ ΗΛΙΚΙΑ Σοφία Βαρδάκη, Δρ. Συγκοινωνιολόγος ΕΜΠ ΕΘΝΙΚΟ ΜΕΤΣΟΒΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

Σύναψη µεταξύ της απόληξης του νευράξονα ενός νευρώνα και του δενδρίτη ενός άλλου νευρώνα.

Σύναψη µεταξύ της απόληξης του νευράξονα ενός νευρώνα και του δενδρίτη ενός άλλου νευρώνα. ΟΙ ΝΕΥΡΩΝΕΣ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΟΥΝ ΜΕΣΩ ΤΗΣ ΣΥΝΑΨΗΣ Άντα Μητσάκου Αναπληρώτρια Καθηγήτρια, Ιατρική Σχολή, Πανεπιστήµιο Πατρών Γνωρίζουµε ότι είµαστε ικανοί να εκτελούµε σύνθετες νοητικές διεργασίες εξαιτίας της

Διαβάστε περισσότερα

Διαταραχές Πρόσληψης Τροφής στην Εφηβεία

Διαταραχές Πρόσληψης Τροφής στην Εφηβεία Διαταραχές Πρόσληψης Τροφής στην Εφηβεία Β. Α. Παπαγεωργίου MD, Med, Δρ. Α.Π.Θ. Παιδοψυχίατρος - TEACCH Consultant τ. Επίκουρος Καθηγήτρια Παιδοψυχιατρικής Οι Δ.Π.Τ. Δεν είναι απλώς αποκλίνουσες διατροφικές

Διαβάστε περισσότερα

ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΟ ΜΕΤΑΙΧΜΙΟ Επαναληπτικό στη Φυσική 1. Θέµα 1 ο

ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΟ ΜΕΤΑΙΧΜΙΟ Επαναληπτικό στη Φυσική 1. Θέµα 1 ο ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΟ ΜΕΤΑΙΧΜΙΟ Επαναληπτικό στη Φυσική 1 Θέµα 1 ο 1. Το διάγραµµα του διπλανού σχήµατος παριστάνει τη χρονική µεταβολή της αποµάκρυνσης ενός σώµατος που εκτελεί απλή αρµονική ταλάντωση. Ποια από

Διαβάστε περισσότερα

Ασφάλειαστοδρόµο, ασφάλειαστηζωή αφιέρωµα στους νέους

Ασφάλειαστοδρόµο, ασφάλειαστηζωή αφιέρωµα στους νέους Ασφάλειαστοδρόµο, ασφάλειαστηζωή αφιέρωµα στους νέους Καλές πρακτικές για ασφαλείς µετακινήσεις Ευη Μπλάνα Γραµµατεία ιυπουργικής Επιτροπής Οδικής Ασφάλειας 1 6 Απριλίου 2012 Τροχαία ατυχήµατα και νέοι

Διαβάστε περισσότερα

Αιτίες τραυµάτων στη στοµατική κοιλότητα

Αιτίες τραυµάτων στη στοµατική κοιλότητα Οι τραυµατισµοί στην παιδική και εφηβική ηλικία είναι συνηθισµένο φαινόµενο ειδικά στις ηλικίες 7-14 ετών το στόµα είναι µία περιοχή που τραυµατίζεται περισσότερο από οποιαδήποτε άλλη, ειδικά κατά τη διάρκεια

Διαβάστε περισσότερα

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΑΣΘΕΝΕΙΣ

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΔΕΙΚΤΗΣ STRESS ΕΠΙΝΕΦΡΙΔΙΩΝ (ASI) Τα επινεφρίδια είναι δυο µικροί αδένες. Βρίσκονται πάνω από τα νεφρά και ο καθένας τους ζυγίζει 3 έως 5 γραµµάρια. Τους χαρακτηρίζει ο γοργός

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΗ ΠΡΟΣΛΗΨΗ ΘΡΕΠΤΙΚΕΣ ΑΠΑΙΤΗΣΕΙΣ

ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΗ ΠΡΟΣΛΗΨΗ ΘΡΕΠΤΙΚΕΣ ΑΠΑΙΤΗΣΕΙΣ Περιορισμοί της άσκησης σε άτομα με ΣΔ Παναγιώτης Β. Τσακλής PhD Καθηγητής Εµβιοµηχανικής Τµ Φυσικοθεραπείας - ΑΤΕΙΘ Dept Mechanical Engineering Fibers & Polymers Lab Massachusetts Institute of Technology

Διαβάστε περισσότερα

Εγκέφαλος-Αισθητήρια Όργανα και Ορμόνες. Μαγδαληνή Γκέιτς Α Τάξη Γυμνάσιο Αμυγδαλεώνα

Εγκέφαλος-Αισθητήρια Όργανα και Ορμόνες. Μαγδαληνή Γκέιτς Α Τάξη Γυμνάσιο Αμυγδαλεώνα Εγκέφαλος-Αισθητήρια Όργανα και Ορμόνες O εγκέφαλος Ο εγκέφαλος είναι το κέντρο ελέγχου του σώματος μας και ελέγχει όλες τις ακούσιες και εκούσιες δραστηριότητες που γίνονται μέσα σε αυτό. Αποτελεί το

Διαβάστε περισσότερα

314 ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ ΤΗΣ ΑΣΚΗΣΗ ΜΥΪΚΗ ΥΠΕΡΤΡΟΦΙΑ. ΦΑΤΟΥΡΟΣ Γ. ΙΩΑΝΝΗΣ, Ph.D. Επίκουρος Καθηγητής Τ.Ε.Φ.Α.Α. Δ.Π.Θ.

314 ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ ΤΗΣ ΑΣΚΗΣΗ ΜΥΪΚΗ ΥΠΕΡΤΡΟΦΙΑ. ΦΑΤΟΥΡΟΣ Γ. ΙΩΑΝΝΗΣ, Ph.D. Επίκουρος Καθηγητής Τ.Ε.Φ.Α.Α. Δ.Π.Θ. 314 ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ ΤΗΣ ΑΣΚΗΣΗ ΜΥΪΚΗ ΥΠΕΡΤΡΟΦΙΑ ΦΑΤΟΥΡΟΣ Γ. ΙΩΑΝΝΗΣ, Ph.D. Επίκουρος Καθηγητής Τ.Ε.Φ.Α.Α. Δ.Π.Θ. ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΜΥΪΚΗΣ ΥΠΕΡΤΡΟΦΙΑΣ ΠΡΟΣΩΡΙΝΗ ΥΠΕΡΤΡΟΦΙΑ ΧΡΟΝΙΑ Ή ΜΟΝΙΜΗ ΥΠΕΡΤΡΟΦΙΑ ΥΠΕΡΤΡΟΦΙΑ ΜΥΪΚΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Κλινική Οπτική και Διαταραχές της Διάθλασης. Σοφία Ανδρούδη Επίκουρη Καθηγήτρια Οφθαλμολογίας

Κλινική Οπτική και Διαταραχές της Διάθλασης. Σοφία Ανδρούδη Επίκουρη Καθηγήτρια Οφθαλμολογίας Κλινική Οπτική και Διαταραχές της Διάθλασης Σοφία Ανδρούδη Επίκουρη Καθηγήτρια Οφθαλμολογίας ΟΡΑΣΗ Η όραση είναι ένας συνδυασμός: Ανατομικών Οπτικών Νευρικών μηχανισμών ΑΝΑΤΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ Κερατοειδής Πρόσθιος

Διαβάστε περισσότερα

Η θέση ύπνου του βρέφους και η σχέση της με το Σύνδρομο του αιφνίδιου βρεφικού θανάτου. ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

Η θέση ύπνου του βρέφους και η σχέση της με το Σύνδρομο του αιφνίδιου βρεφικού θανάτου. ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Η θέση ύπνου του βρέφους και η σχέση της με το Σύνδρομο του αιφνίδιου βρεφικού θανάτου. Χρυσάνθη Στυλιανού Λεμεσός 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία Η ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΑΝΕΚΤΙΚΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΛΑΚΟΣΑΜΙΔΗΣ ΣΕ ΠΑΙΔΙΑ ΜΕ ΦΑΡΜΑΚΟΑΝΘΕΚΤΙΚΗ ΕΣΤΙΑΚΗ ΕΠΙΛΗΨΙΑ Κωνσταντίνα Κυπριανού Α.Τ.:

Διαβάστε περισσότερα

Υγεία και Άσκηση Ειδικών Πληθυσμών ΜΚ0958

Υγεία και Άσκηση Ειδικών Πληθυσμών ΜΚ0958 ΣΧΟΛΙΑΣΜΟΣ ΠΡΟΟΔΟΥ ΛΑΝΘΑΣΜΕΝΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΥΠΟΓΛΥΚΑΙΜΙΑ ΕΙΝΑΙ Η ΜΕΓΑΛΗ ΠΡΟΣΛΗΨΗ ΣΑΚΧΑΡΩΝ-ΠΡΟΤΕΙΝΕΤΑΙ ΑΣΚΗΣΗ ΣΕ ΑΛΜΥΡΟ ΝΕΡΟ ΥΠΟΓΛΥΚΑΙΜΙΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑ ΑΡΤΗΡΙΑΚΗ ΥΠΕΡΤΑΣΗΣ ΑΣΚΗΣΗ ΣΤΟΝ ΣΔ -ΜΕΙΩΣΗ ΥΠΕΡΒΟΛΙΚΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΚΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ & ΕΠΑ.Λ. Β 22 ΜΑΪΟΥ 2013 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ÓÕÃ ÑÏÍÏ

ΦΥΣΙΚΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ & ΕΠΑ.Λ. Β 22 ΜΑΪΟΥ 2013 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ÓÕÃ ÑÏÍÏ Θέµα Α ΦΥΣΙΚΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ & ΕΠΑ.Λ. Β ΜΑΪΟΥ 03 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ Στις ερωτήσεις Α-Α να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό της ερώτησης και δίπλα το γράµµα που αντιστοιχεί στη φράση, η οποία συµπληρώνει

Διαβάστε περισσότερα

Levin E.M The Diabetic Foot 3 rd edition 1986. ιαβητολογικό Κέντρο Τζανείου Γ.Ν. Πειραιά

Levin E.M The Diabetic Foot 3 rd edition 1986. ιαβητολογικό Κέντρο Τζανείου Γ.Ν. Πειραιά Ίσως πουθενά αλλού στο ανθρώπινο σώµα δεν µπορούµε να παρατηρήσουµε τόσο καθαρά και σε τέτοια έκταση, τις καταστροφικές συνέπειες των επιπλοκών που επιφέρει ο Σ, όπως τις παρατηρούµε στα πόδια των ατόµων

Διαβάστε περισσότερα

ΠΩΣ ΕΝΑΣ ΓΙΑΤΡΟΣ ΘΑ ΙΑΓΝΩΣΕΙ ΜΙΑ ΣΥΓΓΕΝΗ ΚΑΡ ΙΟΠΑΘΕΙΑ

ΠΩΣ ΕΝΑΣ ΓΙΑΤΡΟΣ ΘΑ ΙΑΓΝΩΣΕΙ ΜΙΑ ΣΥΓΓΕΝΗ ΚΑΡ ΙΟΠΑΘΕΙΑ 2 ΠΩΣ ΕΝΑΣ ΓΙΑΤΡΟΣ ΘΑ ΙΑΓΝΩΣΕΙ ΜΙΑ ΣΥΓΓΕΝΗ ΚΑΡ ΙΟΠΑΘΕΙΑ Κατά κανόνα, η διάγνωση µιας συγγενούς καρδιοπάθειας γίνεται στη βρεφική ηλικία, αν και αρκετές περιπτώσεις µπορούν να διαγνωσθούν σε οποιαδήποτε

Διαβάστε περισσότερα

ΚΡΙΤΗΡΙΟ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΦΥΣΙΚΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ Αντικείµενο εξέτασης: Όλη η διδακτέα ύλη Χρόνος εξέτασης: 3 ώρες

ΚΡΙΤΗΡΙΟ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΦΥΣΙΚΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ Αντικείµενο εξέτασης: Όλη η διδακτέα ύλη Χρόνος εξέτασης: 3 ώρες ΚΡΙΤΗΡΙΟ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΦΥΣΙΚΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ Αντικείµενο εξέτασης: Όλη η διδακτέα ύλη Χρόνος εξέτασης: 3 ώρες ΘΕΜΑ 1ο Στις ερωτήσεις 1-4 να γράψετε στο φύλλο απαντήσεών σας τον αριθµό

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΗΓΗΤΗΣ: ΛΥΔΙΑ ΝΑΣΤΑΣΙΑ ΜΠΡΑΤΟΥ ΕΠΙΒΛΕΠΩΝ: ΠΑΥΛΟΣ ΧΡΙΣΤΟΔΟΥΛΙΔΗΣ

ΕΙΣΗΓΗΤΗΣ: ΛΥΔΙΑ ΝΑΣΤΑΣΙΑ ΜΠΡΑΤΟΥ ΕΠΙΒΛΕΠΩΝ: ΠΑΥΛΟΣ ΧΡΙΣΤΟΔΟΥΛΙΔΗΣ ΕΙΣΗΓΗΤΗΣ: ΛΥΔΙΑ ΝΑΣΤΑΣΙΑ ΜΠΡΑΤΟΥ ΕΠΙΒΛΕΠΩΝ: ΠΑΥΛΟΣ ΧΡΙΣΤΟΔΟΥΛΙΔΗΣ Ιστορική αναδρομή Ο πρώτος που αναγνώρισε αυτό το σύνδρομο ήταν ο John Langdon Down, το 1866. Μέχρι τα μέσα του 20 ου αιώνα, η αιτία που

Διαβάστε περισσότερα

Όραση Α. Ιδιότητες των κυµάτων. Ανατοµικάστοιχείαοφθαλµού. Ορατό φως

Όραση Α. Ιδιότητες των κυµάτων. Ανατοµικάστοιχείαοφθαλµού. Ορατό φως Ιδιότητες των κυµάτων Όραση Α Μήκος κύµατος: απόσταση µεταξύ δύο διαδοχικών κυµατικών µορφών Συχνότητα: αριθµός κύκλων ανά δευτερόλεπτα (εξαρτάται από το µήκος κύµατος) Ορατό φως Ανατοµικάστοιχείαοφθαλµού

Διαβάστε περισσότερα

ΤΙ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΞΕΡΟΥΝ ΟΙ ΓΟΝΕΙΣ

ΤΙ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΞΕΡΟΥΝ ΟΙ ΓΟΝΕΙΣ ΤΙ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΞΕΡΟΥΝ ΟΙ ΓΟΝΕΙΣ για την πλατυποδία, τη στροφή των ποδιών προς τα "μέσα", τα"στραβά γόνατα" και τα παιδικά παπούτσια Lynn T. Staheli, MD ΠΛΑΤΥΠΟΔΙΑ Οι γονείς ανησυχούν για την πλατυποδία,

Διαβάστε περισσότερα

Εργασία Βιολογίας Α' Λυκείου με θέμα: Μάριος Μ., Α'2. Νόσος του Πάρκινσον

Εργασία Βιολογίας Α' Λυκείου με θέμα: Μάριος Μ., Α'2. Νόσος του Πάρκινσον Εργασία Βιολογίας Α' Λυκείου με θέμα: Μάριος Μ., Α'2 Νόσος του Πάρκινσον Τρόπος αντιμετώπισης νόσου Πάρκινσον. Η νόσος του Πάρκινσον (Parkinson) είναι νευροεκφυλιστική ασθένεια της μέλαινας ουσίας με συχνότητα

Διαβάστε περισσότερα

ΜΟΡΙΑΚΗ ΒΑΣΗ ΓΕΝΕΤΙΚΩΝ ΑΣΘΕΝΕΙΩΝ ΘΕΜΑ: ΠΟΛΛΑΠΛΗ ΝΕΥΡΟΙΝΩΜΑΤΩΣΗ. Ομάδα ΑΡΕΑΛΗ ΑΝΤΩΝΙΑ ΜΠΑΗ ΙΩΑΝΝΑ ΠΑΤΕΡΑΚΗ ΕΛΕΝΗ

ΜΟΡΙΑΚΗ ΒΑΣΗ ΓΕΝΕΤΙΚΩΝ ΑΣΘΕΝΕΙΩΝ ΘΕΜΑ: ΠΟΛΛΑΠΛΗ ΝΕΥΡΟΙΝΩΜΑΤΩΣΗ. Ομάδα ΑΡΕΑΛΗ ΑΝΤΩΝΙΑ ΜΠΑΗ ΙΩΑΝΝΑ ΠΑΤΕΡΑΚΗ ΕΛΕΝΗ ΜΟΡΙΑΚΗ ΒΑΣΗ ΓΕΝΕΤΙΚΩΝ ΑΣΘΕΝΕΙΩΝ ΘΕΜΑ: ΠΟΛΛΑΠΛΗ ΝΕΥΡΟΙΝΩΜΑΤΩΣΗ Ομάδα ΑΡΕΑΛΗ ΑΝΤΩΝΙΑ ΜΠΑΗ ΙΩΑΝΝΑ ΠΑΤΕΡΑΚΗ ΕΛΕΝΗ ΑΠΡΙΛΙΟΣ 2015 ΣΚΟΠΟΣ Σκοπός της εργασίας αυτής είναι η παρουσίαση των χαρακτηριστικών της

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΤΟΜΙΑ Ι. Εισαγωγή στην Ανατομία. 460-377 Π.Χ «Η φύση του σώματος είναι η αρχή της ιατρικής επιστήμης» Ιπποκράτης. Ανά----- τομή

ΑΝΑΤΟΜΙΑ Ι. Εισαγωγή στην Ανατομία. 460-377 Π.Χ «Η φύση του σώματος είναι η αρχή της ιατρικής επιστήμης» Ιπποκράτης. Ανά----- τομή ΑΝΑΤΟΜΙΑ Ι Μάθημα 1ο ΘΩΡΑΚΑΣ ΚΟΙΛΙΑ ΠΥΕΛΟΣ-ΠΕΡΙΝΕΟ ΡΑΧΗ Ροβίθης Μιχαήλ 500 Π.Χ Εισαγωγή στην Ανατομία 460-377 Π.Χ «Η φύση του σώματος είναι η αρχή της ιατρικής επιστήμης» Ιπποκράτης Ανά----- τομή Αριστοτέλης

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑΦΥΓΟΝΤΑ ΚΑΤΑΓΜΑΤΑ ΑΣΤΡΑΓΑΛΟΥ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΜΙΚΡΗΣ ΒΙΑΣ ΣΤΡΟΦΙΚΕΣ ΚΑΚΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΠΟ ΟΚΝΗΜΙΚΗΣ.

ΙΑΦΥΓΟΝΤΑ ΚΑΤΑΓΜΑΤΑ ΑΣΤΡΑΓΑΛΟΥ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΜΙΚΡΗΣ ΒΙΑΣ ΣΤΡΟΦΙΚΕΣ ΚΑΚΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΠΟ ΟΚΝΗΜΙΚΗΣ. ΙΑΦΥΓΟΝΤΑ ΚΑΤΑΓΜΑΤΑ ΑΣΤΡΑΓΑΛΟΥ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΜΙΚΡΗΣ ΒΙΑΣ ΣΤΡΟΦΙΚΕΣ ΚΑΚΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΠΟ ΟΚΝΗΜΙΚΗΣ. Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΑΞΟΝΙΚΗΣ ΤΟΜΟΓΡΑΦΙΑΣ (CT)( N.Λασανιάνος, Ν.Κανακάρης, Α.Παπαθανασόπουλος, Π.Γιαννούδης 65o Πανελλήνιο

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ ΦΩΤΟΡΕΑΛΙΣΤΙΚΑ, 3Δ ΜΟΝΤΕΛΑ ΒΟΗΘΟΥΝ ΚΡΙΣΙΜΕΣ ΙΑΤΡΙΚΕΣ ΚΑΙ ΙΑΤΡΟΔΙΚΑΣΤΙΚΕΣ ΕΡΕΥΝΕΣ. Αγορές της ιατρικής βιοµηχανία

ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ ΦΩΤΟΡΕΑΛΙΣΤΙΚΑ, 3Δ ΜΟΝΤΕΛΑ ΒΟΗΘΟΥΝ ΚΡΙΣΙΜΕΣ ΙΑΤΡΙΚΕΣ ΚΑΙ ΙΑΤΡΟΔΙΚΑΣΤΙΚΕΣ ΕΡΕΥΝΕΣ. Αγορές της ιατρικής βιοµηχανία ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ ΦΩΤΟΡΕΑΛΙΣΤΙΚΑ, 3Δ ΜΟΝΤΕΛΑ ΒΟΗΘΟΥΝ ΚΡΙΣΙΜΕΣ ΙΑΤΡΙΚΕΣ ΚΑΙ ΙΑΤΡΟΔΙΚΑΣΤΙΚΕΣ ΕΡΕΥΝΕΣ ΙΑΤΡΙΚΗ Στο διαρκώς εξελισσόµενο χώρο της ιατρικής, η Arius3D πιστεύει ότι υπάρχουν πολλές εφαρµογές

Διαβάστε περισσότερα

Νανοτεχνολογίες: Οφέλη και Κίνδυνοι για τις Ανεπτυγµένες και Αναπτυσσόµενες Χώρες 1 1 Ο Μεγάλος ιάλογος για τη Νανοτεχνολογία: Γίνεται µεγάλη συζήτηση για το πώς η Νανοτεχνολογία διαθέτει τεράστιο τεχνολογικόκαι

Διαβάστε περισσότερα

Αποκαθιστώντας την αυτοπεποίθηση του φυσικού σας χαμόγελου. Αντικαθιστώντας χαμένα δόντια με εμφυτεύματα

Αποκαθιστώντας την αυτοπεποίθηση του φυσικού σας χαμόγελου. Αντικαθιστώντας χαμένα δόντια με εμφυτεύματα Αποκαθιστώντας την αυτοπεποίθηση του φυσικού σας χαμόγελου Αντικαθιστώντας χαμένα δόντια με εμφυτεύματα Τι είναι τα οδοντικά εμφυτεύματα; Τα οδοντικά εμφυτεύματα είναι μικρές βίδες τιτανίου που εκτελούν

Διαβάστε περισσότερα

Εργαστήριο Ανατοµίας Ιατρική Σχολή Πανεπιστήµιο Αθηνών

Εργαστήριο Ανατοµίας Ιατρική Σχολή Πανεπιστήµιο Αθηνών Εργαστήριο Ανατοµίας Ιατρική Σχολή Πανεπιστήµιο Αθηνών ΣΥΝΟΠΤΙΚΕΣ ΣΗΜΕΙΏΣΕΙΣ ΑΝΑΤΟΜΙΑΣ Το Μυοσκελετικό Σύστηµα Δρ. Ε. Τζόνσον Αναπληρώτρια Καθηγήτρια Αθήνα 2012 2 ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΑΝΑΤΟΜΙΑ Ι. Α. Τα µέρη και

Διαβάστε περισσότερα

Χρωµοσωµικές Αλλαγές. Πληροφορίες για Ασθενείς και Οικογένειες

Χρωµοσωµικές Αλλαγές. Πληροφορίες για Ασθενείς και Οικογένειες 12 Orphanet Ιστοσελίδα ελεύθερης πρόσβασης που παρέχει πληροφορίες για τις σπάνιες παθήσεις, τα κλινικά πειράµατα, τα φάρµακα και συνδέσµους για οµάδες υποστήριξης σε ολόκληρη την Ευρώπη. Ιστοσελίδα: www.orpha.net

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΑ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΙΣΟΚΙΝΗΣΗ

ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΑ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΙΣΟΚΙΝΗΣΗ ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΑ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΙΣΟΚΙΝΗΣΗ ΙΣΟΚΙΝΗΤΙΚΗ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ Ορισμός ΙΣΟΚΙΝΗΤΙΚΗ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ Αξιολόγηση της ροπής που ασκείται σε μια άρθρωση κατά την κίνησή της (περιστροφική) με σταθερή γωνιακή ταχύτητα. ΙΣΟΚΙΝΗΤΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

Προσωπικός Ηλεκτρονικός Φάκελος Υγείας: Ασθενοκεντρική Προσέγγιση, Βελτίωση της. Επικ. Καθηγήτρια Φλώρα Μαλαματένιου

Προσωπικός Ηλεκτρονικός Φάκελος Υγείας: Ασθενοκεντρική Προσέγγιση, Βελτίωση της. Επικ. Καθηγήτρια Φλώρα Μαλαματένιου Προσωπικός Ηλεκτρονικός Φάκελος Υγείας: Ασθενοκεντρική Προσέγγιση, Βελτίωση της Ποιότητας και Περιστολή της Δαπάνης Επικ. Καθηγήτρια Φλώρα Μαλαματένιου Ηλεκτρονικός Φάκελος Υγείας Χειρόγραφος Ιατρικός

Διαβάστε περισσότερα

Aξιολόγηση κινητικότητας αρθρώσεων

Aξιολόγηση κινητικότητας αρθρώσεων ΓΝΑ «Ο ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΜΟΣ» ΚΛΙΝΙΚΗ ΕΝΤΑΤΙΚΗΣ ΘΕΡΑΠΕΙΑΣ, ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΦΥΣΙΚΟΘΕΡΑΠΕΥΤΩΝ Aξιολόγηση κινητικότητας αρθρώσεων Μανώλης Παπαδόπουλος Διδάκτωρ ΕΚΠΑ, MSc Φυσικοθεραπευτής ΜΑΦ ΓΝΑ «Ο ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΜΟΣ»

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4 ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟΥ ΑΝΑΛΥΣΗ S.W.O.T. (STRENGTHS WEAKNESS - OPPORTUNITIES THREATS)

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4 ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟΥ ΑΝΑΛΥΣΗ S.W.O.T. (STRENGTHS WEAKNESS - OPPORTUNITIES THREATS) 137 4 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4 ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟΥ ΑΝΑΛΥΣΗ S.W.O.T. (STRENGTHS WEAKNESS - OPPORTUNITIES THREATS) Στα προηγούµενα κεφάλαια πραγµατοποιήθηκε αναλυτική παρουσίαση και ανάλυση του εσωτερικού

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΝΟΙΞΗ ΓΙΑ ΕΝΔΟΔΟΝΤΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ. ΣΤΟΧΟΙ, ΜΕΣΑ ΚΑΙ ΣΥΜΒΑΜΑΤΑ.

ΔΙΑΝΟΙΞΗ ΓΙΑ ΕΝΔΟΔΟΝΤΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ. ΣΤΟΧΟΙ, ΜΕΣΑ ΚΑΙ ΣΥΜΒΑΜΑΤΑ. ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΕΝΔΟΔΟΝΤΙΑΣ ΟΔΟΝΤΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ 3 Ο ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΟ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ ΕΝΔΟΔΟΝΤΙΑΣ 5 ΟΥ ΕΞΑΜΗΝΟΥ ΔΙΑΝΟΙΞΗ ΓΙΑ ΕΝΔΟΔΟΝΤΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ. ΣΤΟΧΟΙ, ΜΕΣΑ ΚΑΙ ΣΥΜΒΑΜΑΤΑ. ΣΚΟΠΟΣ ΤΟΥ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΞΟΝΙΚΗ ΤΟΜΟΓΡΑΦΙΑ. Ευάγγελος Παντελής Επ. Καθ. Ιατρικής Φυσικής Εργαστήριο Ιατρικής Φυσικής Ιατρική Σχολή Αθηνών

ΑΞΟΝΙΚΗ ΤΟΜΟΓΡΑΦΙΑ. Ευάγγελος Παντελής Επ. Καθ. Ιατρικής Φυσικής Εργαστήριο Ιατρικής Φυσικής Ιατρική Σχολή Αθηνών ΑΞΟΝΙΚΗ ΤΟΜΟΓΡΑΦΙΑ Ευάγγελος Παντελής Επ. Καθ. Ιατρικής Φυσικής Εργαστήριο Ιατρικής Φυσικής Ιατρική Σχολή Αθηνών ΙΑΤΡΙΚΗ ΦΥΣΙΚΗ Διαγνωστικές και θεραπευτικές εφαρμογές ακτινοβολιών : Κεφάλαιο 11 ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Διαβάστε περισσότερα

της µιτροειδούς βαλβίδος

της µιτροειδούς βαλβίδος Πότε και πως θα αντιµετωπίσω επεµβατικά τον ασθενή µε ασυµπτωµατική ανεπάρκεια της µιτροειδούς βαλβίδος Αθανάσιος Τσούκας,, MD, FESC ιευθυντής Γ. Ν. «Ασκληπιείο Βούλας» ΜΙΤΡΟΕΙ ΗΣ ΒΑΛΒΙ Α Αποτελείται από

Διαβάστε περισσότερα

ΤΙ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΞΕΡΕΤΕ ΓΙΑ ΤΗΝ ΤΡΟΦΙΚΗ ΑΛΛΕΡΓΙΑ

ΤΙ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΞΕΡΕΤΕ ΓΙΑ ΤΗΝ ΤΡΟΦΙΚΗ ΑΛΛΕΡΓΙΑ ΤΙ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΞΕΡΕΤΕ ΓΙΑ ΤΗΝ ΤΡΟΦΙΚΗ ΑΛΛΕΡΓΙΑ Τι είναι η τροφική αλλεργία; Τροφική αλλεργία είναι η αναπάντεχη και μη κανονική ανοσολογική αντίδραση του οργανισμού εναντίον ενός τμήματος μιας τροφής (συνήθως

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΑ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΜΥΙΚΗΣ ΥΝΑΜΗΣ ΚΑΙ ΙΣΧΥΟΣ

ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΑ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΜΥΙΚΗΣ ΥΝΑΜΗΣ ΚΑΙ ΙΣΧΥΟΣ ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΑ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΜΥΙΚΗΣ ΥΝΑΜΗΣ ΚΑΙ ΙΣΧΥΟΣ ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΑ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΤΗΣ ΜΥΙΚΗΣ ΥΝΑΜΗΣ Πώς μπορούμε να μετρήσουμε τη δύναμη; Ημικάθισμα Smith Ισοκίνηση - Ισομετρία Βάρος του σώματος Ρίψη ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΑ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Οπτική αντίληψη. Μετά?..

Οπτική αντίληψη. Μετά?.. Οπτική αντίληψη Πρωτογενής ερεθισµός (φυσικό φαινόµενο) Μεταφορά µηνύµατος στον εγκέφαλο (ψυχολογική αντίδραση) Μετατροπή ερεθίσµατος σε έννοια Μετά?.. ΓΙΑ ΝΑ ΚΑΤΑΝΟΗΣΟΥΜΕ ΤΗΝ ΟΡΑΣΗ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΑΝΑΛΟΓΙΣΤΟΥΜΕ

Διαβάστε περισσότερα

ΗΧΟΣ και ΘΟΡΥΒΟΣ μια εισαγωγή. Νίκος Κ. Μπάρκας. Τμήμα Αρχιτεκτόνων Μηχανικών ΔΠΘ. nbarkas@arch.duth.gr

ΗΧΟΣ και ΘΟΡΥΒΟΣ μια εισαγωγή. Νίκος Κ. Μπάρκας. Τμήμα Αρχιτεκτόνων Μηχανικών ΔΠΘ. nbarkas@arch.duth.gr ΗΧΟΣ και ΘΟΡΥΒΟΣ μια εισαγωγή Νίκος Κ. Μπάρκας Τμήμα Αρχιτεκτόνων Μηχανικών ΔΠΘ nbarkas@arch.duth.gr Ήχος και Θόρυβος μια εισαγωγή στα ακουστικά χαρακτηριστικά του ήχου στις αιτίες και στις συνέπειες του

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑΦΑΝΕΙΑ 3 Ο διασώστης έχει προτεραιότητες µε την άφιξη στο τόπο του ατυχήµατος: - ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΣΤΟ ΧΩΡΟ ΤΟΥ ΑΤΥΧΗΜΑΤΟΣ

ΙΑΦΑΝΕΙΑ 3 Ο διασώστης έχει προτεραιότητες µε την άφιξη στο τόπο του ατυχήµατος: - ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΣΤΟ ΧΩΡΟ ΤΟΥ ΑΤΥΧΗΜΑΤΟΣ 1 ΙΑΦΑΝΕΙΑ 3 Ο διασώστης έχει προτεραιότητες µε την άφιξη στο τόπο του ατυχήµατος: - ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΣΤΟ ΧΩΡΟ ΤΟΥ ΑΤΥΧΗΜΑΤΟΣ - ΠΡΩΤΟΓΕΝΗΣ ΕΚΤΙΜΗΣΗ - ΕΥΤΕΡΟΓΕΝΗΣ ΕΚΤΙΜΗΣΗ - ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗ-ΕΠΑΝΕΚΤΙΜΗΣΗ 1)Αξιολόγηση

Διαβάστε περισσότερα