«ΕΦΑΡΜΟΣΙΜΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΕΘΝΙΚΟΥ ΚΑΙ ΙΕΘΝΟΥΣ ΕΛΕΓΧΟΥ ΤΗΣ ΡΑΣΗΣ ΤΩΝ ΠΟΛΥΕΘΝΙΚΩΝ ΤΟΥΡ ΟΠΕΡΕΪΤΟΡ»

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "«ΕΦΑΡΜΟΣΙΜΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΕΘΝΙΚΟΥ ΚΑΙ ΙΕΘΝΟΥΣ ΕΛΕΓΧΟΥ ΤΗΣ ΡΑΣΗΣ ΤΩΝ ΠΟΛΥΕΘΝΙΚΩΝ ΤΟΥΡ ΟΠΕΡΕΪΤΟΡ»"

Transcript

1 Παύλος Θ. Παυλίδης * «ΕΦΑΡΜΟΣΙΜΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΕΘΝΙΚΟΥ ΚΑΙ ΙΕΘΝΟΥΣ ΕΛΕΓΧΟΥ ΤΗΣ ΡΑΣΗΣ ΤΩΝ ΠΟΛΥΕΘΝΙΚΩΝ ΤΟΥΡ ΟΠΕΡΕΪΤΟΡ» (ΜΕΡΟΣ ΕΥΤΕΡΟ) Applicable Policy for National and International Control of the Activities of Multinational Tour Operators (Second part) Abstract Tour operators, aiming mainly at maximizing their profit, have formed oligopsony and oligopoly multinational groups, the activities of which often contradict the interests of the countries of origin and destination of tourists. The paper analyses the positive and negative effects of their activities, examines the economic and social transparency of multinational tour operators and the differences between their policy and the countries receiving tourists. The following conclusion is drawn: the effective control of multinational tour operators is only feasible with the decisive cooperation between states either in the context of unified economic areas or in the context of international organizations. Περίληψη Η προκείµενη µελέτη αποσκοπεί στη διερεύνηση των δυνατοτήτων επιβολής εθνικού και διεθνούς ελέγχου της δράσης των πολυεθνικών τουρ οπερέιτορ. Τα σχετικά µε το αντικείµενο της µελέτης συµπεράσµατα είναι τα ακόλουθα. Στις χώρες υποδοχής τουρισµού ο έλεγχος των πολυεθνικών τουρ οπερέιτορ είναι δυσχερέστατος έως αδύνατος, ενώ στις χώρες αποστολής τουριστών οι δυνατότητες ελέγχου σε εθνικό επίπεδο περιορίζονται στην προστασία τού καταναλωτή-τουρίστα και στην απαγόρευση διαµόρφωσης τυπικού µονοπωλίου. Για το απώτερο µέλλον είναι εφικτός ο αποτελεσµατικός έλεγχος των πολυεθνικών τουρ οπερέιτορ, µόνο εάν συνεργαστούν αποφασιστικά τα κράτη τόσο στο πλαίσιο των ενοποιηµένων οικονοµικών χώρων όσο και στο πλαίσιο των διεθνών οργανισµών. 6. Κριτική τής πολιτικής των αναπτυσσόµενων χωρών υποδοχής Το φαινόµενο των πολυεθνικών τουρ οπερέιτορ και η εξάρτηση πολλών χωρών υποδοχής τουριστών (µεταξύ των οποίων και η Ελλάδα) ορθώς απασχόλησε και απασχολεί έντονα τις κυβερνήσεις αυτών των χωρών, τους τουριστικούς φορείς, τις συνδικαλιστικές οργανώσεις των εργαζοµένων, αλλά και τους διεθνείς οργανισµούς. Μεταξύ των πολυεθνικών τουρ οπερέιτορ αναπτύςσονται * Καθηγητής Τ.Ε.Ι. Αθήνας, Τµήµα Τουριστικών Επιχειρήσεων Το πρώτο µέρος αυτής της µελέτης δηµοσιεύτηκε στο τεύχος 2 της «Τουριστικής Επιστηµονικής Επιθεώρησης».

2 2 συνεργασίες καταµερισµού των αγορών τουριστικής προσφοράς και ζήτησης. Επίσης συνεργασίες αναπτύσσονται µεταξύ τους στους τοµείς διαµόρφωσης και πώλησης τουριστικών πακέτων. Όλες αυτές οι συνεργασίες, επειδή υπερβαίνουν τα εθνικά σύνορα της χώρας που είναι έδρα του οµίλου του τουρ οπερέιτορ, καθοδηγούνται και ελέγχονται από την διοίκηση των µητρικών επιχειρήσεων, δηλ. των ελάχιστων οικονοµικών ή τραπεζικών οµίλων. Ως εκ τούτου οι δραστηριότητες των πολυεθνικών τουρ οπερέιτορ δηµιουργούν, κυρίως στις χώρες υποδοχής τουριστών, οικονοµικά, κοινωνικά και πολιτικά προβλήµατα. Συχνά δε και οικολογικά, όταν εκµεταλλεύονται την άγνοια ή την ανικανότητα εθνικών κυβερνήσεων και επιβάλλουν µορφές τουριστικής ανάπτυξης που υποβαθµίζουν ή καταστρέφουν το φυσικό και δοµηµένο περιβάλλον ενός τόπου, διότι αυτό υπαγορεύουν τα συµφέροντά τους. 39 Τέτοια προβλήµατα προκαλούν τις διαµαρτυρίες τόσο των ιδιωτικών όσο και των κρατικών φορέων. Για παράδειγµα, στις χώρες υποδοχής οι ιδιωτικοί τουριστικοί φορείς και οι συνδικαλιστικές οργανώσεις τού κλάδου δικαιολογηµένα διαµαρτύρονται προς το κράτος είτε γιατί δεν φρόντισε για την αναγκαία υποδοµή του τουριστικού τόπου, είτε γιατί επέτρεψε την αυθαίρετη δόµηση, είτε γιατί άφησε την παράνοµη παραξενοδοχία να ανθεί σε βάρος όλων των νόµιµων καταλυµάτων. Το κράτος δικαιολογηµένα διαµαρτύρεται προς τους τουρ οπερέιτορ και τους παγκόσµιους διεθνείς οργανισµούς για την «πριµοδότηση» ανταγωνιστικών χωρών π.χ. της Ισπανίας µέσω των πακέτων των ελληνικών ξενοδοχείων (αύξηση της τιµής των πακέτων των ελληνικών µονάδων και µείωση των όµοιων ή παρόµοιων ισπανικών πακέτων). 40 Οι ισχύουσες εθνικές νοµοθεσίες των χωρών υποδοχής δεν είναι σε θέση να ελέγξουν τους πολυεθνικούς τουρ οπερέιτορ και να αποτρέψουν τη δηµιουργία τέτοιων προβληµάτων. Οι τουριστικοί φορείς των αναπτυσσόµενων χωρών υ- ποδοχής δικαιολογηµένα καταγγέλλουν στα όργανα των διεθνών ενώσεων τις πρακτικές που οι πολυεθνικοί τουρ οπερέιτορ εφαρµόζουν και την εξάρτηση που δηµιουργούν για τις επιχειρήσεις και τον τουρισµό τους. 41 ιαφαίνεται, όµως, ο κίνδυνος ολοκληρωτικής επίρριψης στους πολυεθνικούς τουρ οπερέιτορ των σηµαντικότερων προβληµάτων του παγκόσµιου τουρισµού. Είναι άλλο θέµα να καταγγέλλεται και να πολεµάται η «πολιτική τής εξάρτησης» που σταδιακά επιχειρούν (επιτυχώς µέχρι τώρα) να επιβάλλουν οι τουρ οπερέιτορ στις επιχειρήσεις και στους τουριστικούς τόπους των χωρών υποδοχής και άλλο θέµα η µη αναγνώριση της θετικής προσφοράς τους στην ανάπτυξη του παγκόσµιου τουρισµού. Με βάση το παράδειγµα της Ελλάδας θα καταδειχθεί στα επόµενα, πολύ αδρά και συνοπτικά, η ευθύνη τόσο του κράτους όσο και των ιδιωτικών επιχειρήσεων και φορέων τού τουρισµού, ώστε να καταστεί ευχερής η συναγωγή σχετικών συµπερασµάτων. ιασκευάζοντας, λοιπόν, το περιεχόµενο της προτελευταίας παραγράφου και προσαρµόζοντάς το στην περίπτωση της Ελλάδας απορρέει το ακόλουθο κείµενο: Είναι άλλο θέµα να καταγγέλλεται και να πολεµάται η «πολιτική τής εξάρτησης» που (επιτυχώς µέχρι τώρα) επιβάλλουν οι τουρ οπερέιτορ στις επιχειρήσεις των ελληνικών τουριστικών τόπων και άλλο θέµα η µη αναγνώριση της θετικής προσφοράς τους στην ανάπτυξη του ελληνικού τουρισµού. εν ευθύνονται οι µικροί, οι µεγάλοι ή οι πολυεθνικοί τουρ οπερέιτορ για το ότι οι ελληνικές ξενοδοχειακές επιχειρήσεις είναι µικροµεσαίου µεγέθους και δεν συνεργάζονται µεταξύ τους ούτε σε επίπεδο α- γορών ούτε σε επίπεδο πωλήσεων. Επίσης δεν ευθύνονται αυτοί διότι η περιβόητη ιδιωτική πρωτοβουλία δεν εκσυγχρονίζει τις απαρχαιωµένες ξενοδοχεια-

3 3 κές µονάδες της, όταν το κράτος δεν της χορηγεί σκανδαλωδώς ευνοϊκά δάνεια και άλλα κίνητρα. Ούτε γιατί ορισµένοι ξενοδόχοι έχουν αντιεπαγγελµατική νοοτροπία, αδιαφορούν για το φυσικό περιβάλλον τού τόπου εγκατάστασης των µονάδων τους, προσλαµβάνουν φθηνό ανειδίκευτο προσωπικό ή αρνούνται να συµµετάσχουν σε συλλογικά προγράµµατα µάρκετινγκ (π.χ. συνδιαφήµισης, πωλήσεων µέσω του διαδυκτίου, προσφοράς συλλογικών πακέτων για µείωση της εποχικότητας και για την ανάπτυξη νέων µορφών τουρισµού). εν φταίνε µόνο οι τουρ οπερέιτορ για την οµοιογένεια της ελληνικής ξενοδοχειακής προσφοράς και την εύκολη υποκατάστασή της από τους ανταγωνιστές. εν ευθύνονται οι τουρ οπερέιτορ γιατί παρήλθαν 20 χρόνια για να διαµορφωθεί ένα σύγχρονο σύστηµα κατηγοριοποίησης των ελληνικών ξενοδοχείων µε βάση τη διεθνώς αναγνωρισµένη µέθοδο αξιολόγησης µε «αστέρια». Ούτε ήταν ασφαλώς εκείνοι που επέβαλαν την κατάργηση των ανώτατων ορίων των ξενοδοχειακών τιµών. Αυτοί απλώς επωφελήθηκαν από την παράλογη αυτή ενέργεια των ελληνικών τουριστικών φορέων. 42 Σε ό,τι αφορά στο ελληνικό κράτος είναι γνωστό ότι συχνά χρησιµοποιεί ως άλλοθι τις δραστηριότητες των τουρ οπερέιτορ για να δικαιολογήσει την ανικανότητά του να προγραµµατίζει και να ελέγξει την ανάπτυξη των τουριστικών τόπων τής χώρας. Επιπλέον, για να δικαιολογήσει την αδυναµία του να ελέγξει καθοιονδήποτε τρόπο τους πολυεθνικούς τουρ οπερέιτορ. Και τούτο είναι παράδοξο: το κράτος επικαλείται τις εις βάρος των επιχειρήσεων και του ελληνικού τουρισµού δραστηριότητες των τουρ οπερέιτορ, επειδή το ίδιο αδυνατεί ή δεν είναι σε θέση ή δεν θέλει να τις ελέγξει. Όταν το κράτος δηλώνει ότι «έχει σαν στόχο τη µείωση της εξάρτησής µας από το µαζικό τουρισµό που κύρια εξυπηρετεί τα συµφέροντα των µεγάλων ολιγοψωνιακών τουριστικών συγκροτηµάτων του εξωτερικού» 43 το ερώτηµα που προβάλλει είναι: ποιος ευθύνεται γι αυτό το είδος ανάπτυξης του ελληνικού τουρισµού και ποιος βαρύνεται µε το ανεπίτρεπτο φαινόµενο του κορεσµού των σηµαντικότερων τουριστικών τόπων της χώρας. Ασφαλώς πρώτιστα η ελληνική πολιτεία. Επίσης εύλογο είναι το ερώτηµα σχετικά µε το ποιος φέρει την ευθύνη για την αποτυχία δηµιουργίας ελληνικής αεροπορικής εταιρείας τσάρτερ, όταν ο Ε.Ο.Τ. από τη δεκαετία του 80 τη θεωρούσε «θέµα πρώτης προτεραιότητας» και πίστευε «ότι µόνο η δηµιουργία θυγατρικής εταιρίας charter της ΟΑ θα επιτρέψει τις διαρθρωτικές αλλαγές στον τουριστικό τοµέα». 44 Ο Ελληνικός Οργανισµός Τουρισµού αναγνωρίζει ότι: πρώτον οι τουριστικές δραστηριότητες εκτός από τις θετικές επιπτώσεις προκαλούν και αρνητικές καθώς «επιβαρύνουν το φυσικό περιβάλλον, ενθαρρύνουν την παραοικονοµία...των τοπικών κοινωνιών», επιτρέπουν την αυθαίρετη δόµηση καταλυµάτων τής παραξενοδοχίας, 45 δεύτερον η σχετική νοµοθεσία είναι αναποτελεσµατική, 46 τρίτον σηµαντικές δυσχέρειες στην υλοποίηση τουριστικών προγραµµάτων οφείλονται «στις πάγιες αδυναµίες των δηµοσίων υπηρεσιών» και «στην ελλιπή προπαρασκευή, στον ανεπαρκή σχεδιασµό και τη σχετικά συνοπτική επεξεργασία του επιχειρησιακού προγράµµατος σε εθνικό και περιφερειακό επίπεδο», τέταρτον υπάρχει «έλλειψη χωροταξικού σχεδιασµού σε εθνικό και περιφερειακό επίπεδο», «απουσία ολοκληρωµένων τοµεακών και κλαδικών στρατηγικών», καθώς και «χαλαρή σύνδεση των επί µέρους στόχων µεταξύ τους και µε τους στρατηγικούς στόχους», 47

4 4 Πέραν όλων αυτών ο Ελληνικός Οργανισµός Τουρισµού οµολογεί ότι επί 30 χρόνια δεν επιτεύχθηκε σηµαντική επιµήκυνση της τουριστικής περιόδου και α- ξιόλογη ανάπτυξη νέων και εναλλακτικών µορφών τουρισµού, που συνεχίζουν να αποτελούν στόχους της τουριστικής πολιτικής της χώρας. Η παραδοχή από τον κρατικό φορέα τουρισµού πλήθους προβληµάτων και συγκεκριµένων αρνητικών φαινοµένων τού ελληνικού τουρισµού µαρτυρεί την ευθύνη τού ελληνικού κράτους και όχι των πολυεθνικών τουρ οπερέιτορ στους οποίους συχνά επιχειρεί να επιρρίψει το βάρος. 7. Αρνητικές επιπτώσεις τής δράσης των πολυεθνικών τουρ οπερέιτορ 7.1. Αντιθέσεις πολιτικής των πολυεθνικών τουρ οπερέιτορ και των αναπτυσσόµενων χωρών υποδοχής τουριστών Είναι προφανές ότι οι στόχοι που θέτει και υλοποιεί η επιχειρησιακή πολιτική των πολυεθνικών τουρ οπερέιτορ δεν περιορίζονται στα εθνικά πλαίσια των κρατών στων οποίων τις αγορές δρουν. Ως εκ τούτου συχνά οι στόχοι τής πολιτικής των τουρ οπερέιτορ συγκρούονται µε τους στόχους τής πολιτικής τής χώρας υποδοχής τουριστών. Τότε επιστρατεύονται οι οικονοµικές, πολιτικές και κοινωνικές δυνάµεις των πολυεθνικών τουρ οπερέιτορ, για να προστατευθούν τα συµφέροντά τους στη χώρα υποδοχής, αλλά και για να επιτευχθεί η µεγιστοποίηση των κερδών τους στις αγορές όπου πωλούν τα τουριστικά πακέτα τής ενλόγω χώρας. Σε κάθε περίπτωση τα επιχειρησιακά συµφέροντα του τουρ ο- περέιτορ τίθενται υπεράνω των συµφερόντων τής χώρας υποδοχής τουριστών. 48 Η εφαρµογή αυτού του κανόνα δεν παρατηρήθηκε µόνο στις υπανάπτυκτες χώρες. Μεσογειακές τουριστικές χώρες της Ευρώπης αλλά και χώρες όπως η Αυστρία και Ελβετία γνώρισαν τις αρνητικές επιπτώσεις τής ανεξέλεγκτης οικονοµικής δύναµης των πολυεθνικών τουρ οπερέιτορ. 49 ιαπιστώθηκε ήδη πως υπάρχουν κράτη τα οποία συµµετέχουν στα καρτέλ των πολυεθνικών τουρ οπερέιτορ και στα διεθνή συστήµατα κρατήσεων µε ηλεκτρονικούς υπολογιστές. Είναι, λοιπόν, αυτονόητο ότι τέτοια κράτη προστατεύουν µε την πολιτική τους τα συµφέροντα των τουρ οπερέιτορ. Συχνά δε, η προστασία αυτή ξεπερνά τα αποδεκτά ή θεµιτά όρια. Ακόµα και όταν η χώρα υποδοχής λαµβάνει αποφάσεις προς όφελος του κοινωνικού συνόλου, που έστω και ελάχιστα µπορούν να βλάψουν τα συµφέροντα των τουρ οπερέιτορ (δηλ. να περιορίσουν ελάχιστα τα υπερκέρδη τους), τότε αυτοί εφαρµόζουν πολιτική επικυριαρχίας. Αρχικώς προσπαθούν να συνετίσουν τη χώρα υποδοχής µε εκφοβισµούς, απειλές, πιέσεις κ.λπ. Μια τέτοια πολιτική γνώρισε η Ελλάδα στις αρχές της δεκαετίας του 80, όταν γνωστοποίησε την πρόθεσή της να αυξήσει το χα- µηλότατο µέχρι τότε τέλος αεροδροµίου για τους Έλληνες και αλλοδαπούς ταξιδιώτες. Οι πιέσεις τόσο των πολυεθνικών τουρ οπερέιτορ και των κυβερνήσεών τους, καθώς και των διεθνών οργανισµών στους οποίους οι ίδιοι συµµετέχουν (π.χ. IFTO) απέφεραν το επιθυµητό γι αυτούς αποτέλεσµα. Επί τρία συνεχή έτη αναβαλλόταν η είσπραξη του τέλους αεροδροµίου. Την ίδια πολιτική ακολούθησαν οι τουρ οπερέιτορ και στα τέλη της δεκαετίας του 90 πριν και µετά την επιβολή του λεγόµενου «σπατόσηµου», ευτυχώς χωρίς το ίδιο αποτέλεσµα. Στις περιπτώσεις που το κράτος υποδοχής λαµβάνει αποφάσεις (έστω και για λόγους εθνικής πολιτικής) οι οποίες εµποδίζουν σηµαντικά τα σχέδια ή την απο-

5 5 τελεσµατικότητα των πολυεθνικών τουρ οπερέιτορ, τότε οι τελευταίοι ακολουθούν επιθετικότερη και σκληρότερη πολιτική. Χαρακτηριστική είναι η περίπτωση της Ελλάδας, όταν, εξ αιτίας της κατοχής τµήµατος της Κύπρου από τα τουρκικά στρατεύµατα, αρνήθηκε στους τουρ οπερέιτορ την υλοποίηση προγραµµάτων συνδυασµένων διακοπών (two center holidays) µεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας. Η απόφαση αυτή του ελληνικού κράτους εµπόδιζε τις στρατηγικές µάρκετινγκ των πολυεθνικών τουρ οπερέιτορ (π.χ. διαποίκιλση και διαφοροποίηση πακέτων). Η Ελλάδα κατηγορήθηκε για «υπερβολικά ευαίσθητη αντίδραση προς τη γείτονα Τουρκία» και οι εκπρόσωποί της άκουσαν, µέσω του προέδρου των γερµανικών τουρ οπερέιτορ, την ακόλουθη άποψη των πολυεθνικών τουριστικών οµίλων για τη λεγόµενη ελεύθερη οικονοµία της αγοράς. Κατ αυτούς, τους πολέµιους του ανταγωνισµού και οποιουδήποτε κρατικού ή διεθνούς ελέγχου, «ο τουρισµός λειτουργεί πολύ καλύτερα εκεί όπου το κράτος παρεµβαίνει όσο γίνεται λιγότερο». 50 Όταν, όµως, απαιτούν από τις αναπτυσσόµενες, ακόµα και τις πάµφτωχες υπανάπτυκτες χώρες, οικονοµικά και φορολογικά κίνητρα, κατεβαίνοντας µέχρι εκείνο το χαµηλότατο επίπεδο επιχειρησιακού ευτελισµού, όπου ζητούν, αυτοί οι πάµπλουτοι, από τους πενόµενους χρη- µατοδότηση της έκδοσης των καταλόγων τους, τότε φρονούν ότι ο τουρισµός λειτουργεί πολύ καλύτερα εκεί όπου το κράτος παρεµβαίνει όσο γίνεται περισσότερο. Πάντως η προαναφερθείσα πολιτική τής Ελλάδας, που ακολουθήθηκε λόγω της επέµβασης της Τουρκίας στην Κύπρο, δεν άλλαξε. Τιµωρήθηκε, όµως, η χώρα από τους τουρ οπερέιτορ, οι οποίοι προώθησαν µε τα προγράµµατα και τις ε- πενδύσεις τους τα µικρασιατικά παράλια της Τουρκίας αντί των ελληνικών νησιών τής υποβαθµισµένης περιοχής του Ανατολικού Αιγαίου. Προβάλλει, λοιπόν, το ερώτηµα, όταν οι πολυεθνικοί τουρ οπερέιτορ, όχι µόνο δεν ελέγχονται αλλά ελέγχουν µία χώρα που είναι µέλος της Ε.Ε. και σχετικώς ανεπτυγµένη, πώς είναι δυνατόν να ελεγχθούν από τις κυβερνήσεις φτωχών χωρών, οι οποίες εναποθέτουν στον τουρισµό τις ελπίδες τους για οικονοµική και κοινωνική ανάπτυξη. Εκτός, όµως, από την άµεση παρέµβαση των πολυεθνικών τουρ οπερέιτορ στην πολιτική µιας χώρας υποδοχής, υπάρχει και η έµµεση παρέµβασή τους, η οποία επιτυγχάνεται µέσω των κυβερνήσεων των χωρών όπου αυτοί εδρεύουν. Εάν εξαιρέσει κανείς την έκδοση ταξιδιωτικής οδηγίας (π.χ. των Η.Π.Α. σε βάρος της Ελλάδας το 1995) ως µέσο πολιτικής πίεσης µιας χώρας αποστολής επί µιας χώρας υποδοχής τουριστών (διότι κατά κανόνα βλάπτει και τα συµφέροντα των τουρ οπερέιτορ), όλες οι άλλες απειλές για έκδοση ταξιδιωτικής οδηγίας ή επιβολής τουριστικού εµπάργκο υπηρετούν τα συµφέροντα των πολυεθνικών τουρ οπερέιτορ. Τούτο γιατί οι σχετικές απειλές προκαλούν φόβο και ανασφάλεια στις τουριστικές επιχειρήσεις τής χώρας υποδοχής, οι οποίες σπεύδουν να συµµορφωθούν προς τις απαιτήσεις των τουρ οπερέιτορ, για να µη µείνουν έξω από τους καταλόγους των προγραµµάτων τους τη στιγµή που οι απειλές προοιωνίζουν κρίσιµη τουριστική χρονιά. Ακόµα πιο έντονες είναι οι παρεµβάσεις των πλούσιων χωρών αποστολής τουριστών, όταν οι κυβερνήσεις των χωρών υποδοχής εξαγγέλλουν ότι θα προβούν σε εθνικοποιήσεις στον τουριστικό κλάδο. Εδώ υπάρχουν δύο αξιοπρόσεκτα παραδείγµατα. Το πρώτο αφορά στην Τανζανία και το δεύτερο στην Κένυα. Και οι δύο χώρες ανέπτυξαν τον τουρισµό τους τόσο µε εθνικά κεφάλαια όσο και µε την οικονοµική βοήθεια των πλούσιων χωρών αποστολής τουριστών. Και

6 6 οι δύο χώρες, θέλοντας να προωθήσουν την αφρικανοποίηση των τουριστικών επιχειρήσεών τους, εξήγγειλαν ότι θα προβούν σε εθνικοποιήσεις. Στην Τανζανία πραγµατοποιήθηκαν οι εθνικοποιήσεις, αλλά οι επενδυτές και οι τουρ οπερέιτορ εγκατέλειψαν τη χώρα. Καµία κυβέρνηση πλούσιας χώρας αποστολής τουριστών, ούτε έστω µιας από εκείνες που χρηµατοδότησαν τον τουρισµό τής Τανζανίας, δεν έδειξε να ενοχλείται από την ενέργεια αυτή των τουρ οπερέιτορ. Στην Κένυα το πρόγραµµα εθνικοποίησης εγκαταλείφθηκε µετά από έντονες παρεµβάσεις των ιδιωτών επενδυτών και των κυβερνήσεων των χωρών αποστολής τουριστών Πολυεθνικοί τουρ οπερέιτορ και νοµισµατική πολιτική Στην παράγραφο αυτή η εξέταση της εκµετάλλευσης από τους πολυεθνικούς τουρ οπερέιτορ της νοµισµατικής πολιτικής µιας χώρας θα περιοριστεί στις νο- µισµατικές ισοτιµίες, δηλ. δεν θα επεκταθεί και στις υπερτιµολογήσεις ή υποτι- µολογήσεις που λαµβάνουν χώρα στις συναλλαγές µεταξύ των τουρ οπερέιτορ. Το πλέον χαρακτηριστικό γνώρισµα των πολυεθνικών τουρ οπερέιτορ είναι η µεγάλη και συνεχώς αυξανόµενη επέκτασή τους τόσο στις αγορές τουριστικής προσφοράς όσο και σε εκείνες της τουριστικής ζήτησης. Η έντονη εξάρτηση από αυτούς µεµονωµένων τουριστικών επιχειρήσεων, οι οποίες είναι εγκατεστηµένες σε ένα πλήθος χωρών αποστολής και υποδοχής τουριστών, αλλά και η καθυπόταξη των τουριστικών επιχειρήσεων στα συµφέροντα και στις αποφάσεις τής κεντρικής διοίκησης του οµίλου κάθε πολυεθνικού τουρ οπερέιτορ επιτρέπει σε αυτόν, µέσω της παραγωγής τουριστικών πακέτων για διάφορα κράτη και την πώλησή τους σε όλο και περισσότερες χώρες υποδοχής, µια αποτελεσµατική εκµετάλλευση των νοµισµατικών ισοτιµιών. 52 Η πρακτική που εφαρµόζουν οι πολυεθνικοί τουρ οπερέιτορ είναι η ακόλουθη. Οι τιµές των συµβολαίων αλότµεντ που υπογράφουν µε τις τουριστικές επιχειρήσεις των χωρών υποδοχής, συνήθως ένα χρόνο πριν από την τουριστική περίοδο στην οποία αφορούν (π.χ. υπογραφή αλότµεντ τον Ιούνιο 2002 για την τουριστική περίοδο του 2003), είναι εκφρασµένες στο πιο «µαλακό» νόµισµα. Οι υπανάπτυκτες και αναπτυσσόµενες χώρες έχουν κατά κανόνα «µαλακό» νό- µισµα, και συνεπώς σε αυτό εκφράζονται οι τιµές των αλότµεντ. Οποιαδήποτε αστάθεια (διολίσθηση ή υποτίµηση) παρουσιάσει το «µαλακό» νόµισµα, κατά το χρονικό διάστηµα που µεσολαβεί µεταξύ τής υπογραφής των συµφωνιών αλότµεντ και της αποπληρωµής κατά την επόµενη τουριστική περίοδο των ξενοδοχειακών και των άλλων τουριστικών επιχειρήσεων της χώρας υποδοχής, θα αποβεί προς όφελος των πολυεθνικών τουρ οπερέιτορ. 53 Για την προκείµενη περίπτωση αξιοσηµείωτο είναι το παράδειγµα της Ελλάδας στην οποία η διατήρηση της νοµισµατικής σταθερότητας και του περιορισµού των έντονων πληθωριστικών πιέσεων αποτέλεσαν µόνιµα φαινόµενα της οικονοµίας της. Στον πίνακα που ακολουθεί εµφανίζεται ο πληθωρισµός της Ελλάδας κατά τα µεταπολεµικά χρόνια. Έτη υψηλού πληθωρισµού και υποτιµήσεων κατά τα οποία οι τουρ οπερέιτορ καρπώθηκαν σηµαντικό τµήµα τής διολίσθησης ή υποτίµησης της δραχµής λόγω διαφοράς προβλεφθείσης (για τα αλότµεντ) και πραγµατικής ισοτιµίας τού εθνικού νοµίσµατος. Μέχρι 1967 (ασήµαντη διαφορά) < 5,0% 1983 (υποτίµηση) 19,0 % 1972 (ασήµαντη διαφορά) < 6,0% ,5 %

7 (κρίση πετρελαίου, Πολυτεχνείο) 31,0 % 1985 (έτος εκλογών) (υποτίµηση) 19,3 % 1974 (πτώση της χούντας, τουρκική εισβολή στην Κύπρο) 27,0 % ,0 % ,0 % 1989 (έτος εκλογών) 14,0 % 1979 (κρίση πετρελαίου) 15,0 % ,5 % ,0 % 1993 (έτος εκλογών) 14,5 % 1981 (έτος εκλογών) 24,5 % 1995 (ασήµαντη διαφορά, καθώς και τα επόµενα έτη) 9,3 % ,0 % 1998 (υποτίµηση) 4,5 % Στη διάρκεια αυτής της περιόδου η πολιτική που εφαρµόστηκε για την οικονοµική και κοινωνική ανάπτυξη της χώρας συνοδεύτηκε από εξαιρετικά προβλήµατα σταθερότητας της ισοτιµίας τού εθνικού νοµίσµατος. Για πολλές δεκαετίες ο πληθωρισµός τής χώρας ήταν από τους υψηλότερους της Ευρώπης. Όλα αυτά τα χρόνια στόχος τής κρατικής και επιχειρησιακής τιµολογιακής πολιτικής ήταν η σύναψη συµβολαίων πώλησης µε τους τουρ οπερέιτορ σε τιµές εκφρασµένες σε σκληρό νόµισµα. Ο στόχος αυτός ποτέ δεν επιτεύχθηκε. Οι τουριστικές και ιδιαίτερα οι ξενοδοχειακές επιχειρήσεις, συνεπικουρούµενες από το κράτος, δεν κατόρθωσαν να αναγκάσουν τους τουρ οπερέιτορ να υπογράψουν συµβόλαια αλότµεντ σε σκληρό νόµισµα, ώστε ο πληθωρισµός να µη βαρύνει τις δαπάνες τους και περιστέλλει επικίνδυνα τα κέρδη τους. Ελάχιστες ήταν οι περιπτώσεις που υπογράφηκαν συµβόλαια αλότµεντ αποκλειστικά σε σκληρό νόµισµα ή 50 % σε συνάλλαγµα και 50 % σε δραχµές. Έτσι το ποσοστό εκείνο του πληθωρισµού που κάθε χρόνο ήταν µεγαλύτερο από εκείνο το οποίο είχε προβλεφθεί και ενσωµατωθεί στις τιµές των αλότµεντ το καρπώνονταν οι τουρ οπερέιτορ. Το ίδιο έγινε και µε τις υποτιµήσεις του εθνικού νοµίσµατος της Ελλάδας τον Φεβρουάριο του 1983, τον Οκτώβριο του 1985 και το Μάρτιο του Προσπάθειες που καταβλήθηκαν, για να µην καρπωθούν οι τουρ οπερέιτορ ο- λόκληρη την υποτίµηση, αλλά να µεταβιβάσουν µέρος της στους δυνητικούς πελάτες, ώστε να πωληθούν περισσότερα ελληνικά πακέτα και οι µονάδες να αυξήσουν τις πληρότητες και τις εσωτερικές καταναλώσεις τους, µόνο σε σπάνιες περιπτώσεις έγιναν αποδεκτές από τους τουρ οπερέιτορ. Με άλλα λόγια, σε ό,τι αφορά στις πωλήσεις µέσω των τουρ οπερέιτορ, είτε διολισθαίνει είτε υποτιµάται το εθνικό νόµισµα µιας χώρας δεν προκύπτει κανένα (ή προκύπτει ελάχιστο µόνο) όφελος τόσο για τον πελάτη (δηλ. µείωση της τιµής τού πακέτου που αγοράζει) όσο και για τις ξενοδοχειακές και άλλες τουριστικές επιχειρήσεις τής χώρας υποδοχής. Έτσι, ενώ τις διαφορές που προέρχονται από υποτιµήσεις και διολισθήσεις της δραχµής τις καρπώνονται, σχεδόν αποκλειστικά, οι τουρ οπερέιτορ, τα βάρη που αυτές προκαλούν τα επωµίζονται οι τουριστικές επιχειρήσεις. 54 Εκτός από την περίπτωση της εκ µέρους των τουρ οπερέιτορ εκµετάλλευσης των νοµισµατικών ισοτιµιών τόσο η Ελλάδα όσο και άλλα αναπτυσσόµενα κράτη επιρρίπτουν σηµαντική ευθύνη στους τουρ οπερέιτορ, επειδή, ακόµα και τα έτη κατά τα οποία παρουσιάζεται έντονη τουριστική ζήτηση (δηλ. περισσότεροι τουρίστες και αυξηµένες τιµές), το τουριστικό συνάλλαγµα που εισρέει στις χώρες υποδοχής δεν εµφανίζει την αναµενόµενη αύξηση. 55 Εικάζεται ότι µέρος τού απαραίτητου για τις χώρες υποδοχής τουριστικού συναλλάγµατος παραµένει στο εξωτερικό µετά από συµφωνία των εγχώριων τουριστικών επιχειρήσεων και των τουρ οπερέιτορ. 56 Πάντως, επειδή δεν υπάρχουν επιστηµονικές έρευνες που να επιβεβαιώνουν τα ανωτέρω, οι τουρ οπερέιτορ αρνούνται οποιαδήποτε σχέση µε το ενλόγω φαινόµενο. Από την άλλη πλευρά ουδέποτε κατάφεραν να εξηγήσουν πειστικά στις κυβερνήσεις των χωρών υποδοχής το ακόλουθο παράδοξο. Οι ίδιοι οι τουρ οπερέιτορ υποστηρίζουν πως τις χρονιές κατά τις οποίες αναµένεται αυξηµένη τουριστική ζήτηση οι εγχώριες τουριστικές επιχειρήσεις ζητούν και συχνά λαµβάνουν υπέρογκες αυξήσεις. ιαµαρτύρονται, λοιπόν, οι

8 8 τουρ οπερέιτορ στις κυβερνήσεις των χωρών υποδοχής και ζητούν από αυτές είτε τον καθορισµό χαµηλότερων ποσοστιαίων αυξήσεων των τιµών που ίσχυσαν κατά το προηγούµενο έτος είτε την παρέµβαση του κράτους για συνετισµό των εγχώριων τουριστικών επιχειρήσεων και περιορισµό των αυξήσεων. Κατ αυτόν τον τρόπο οι τουρ οπερέιτορ µαρτυρούν ότι τα έτη τής έντονης τουριστικής ζήτησης, εκτός από τον αριθµό των τουριστών, αυξάνουν σηµαντικά και οι τιµές των τουριστικών προϊόντων. Συνεπώς προβάλλει το ακόλουθο ερώτηµα: Με βάση αυτά τα δεδοµένα πως είναι δυνατόν η εισροή τουριστικού συναλλάγ- µατος της χώρας υποδοχής να εµφανίζει ελάχιστη αύξηση ή ακόµα και µείωση. Ο ισχυρισµός των τουρ οπερέιτορ, που συχνά γίνεται εκ των υστέρων αποδεκτός και από µερίδα των εγχώριων τουριστικών επιχειρήσεων, πως η αύξηση των τιµών µείωσε (σε χρονιά οικονοµικής ευηµερίας) τις κατά κεφαλή καταναλώσεις των τουριστών δεν αποτελεί παρά αίολο επιχείρηµα στο οποίο δεν προσήκει οποιοσδήποτε σχολιασµός Πολυεθνικοί τουρ οπερέιτορ και περιφερειακή ανάπτυξη των µη βιο- µηχανικών χωρών υποδοχής Προώθηση τουριστικών τόπων µαζικού τουρισµού Οι πολυεθνικοί τουρ οπερέιτορ ως φορείς άριστης οργάνωσης, ορθολογικού µάρκετινγκ, υπέρµετρης οικονοµικής δύναµης και σύγχρονης τεχνολογίας θα µπορούσαν να βοηθήσουν την περιφερειακή ανάπτυξη µιας χώρας. Τούτο διότι η δηµιουργία, η προώθηση και η πώληση νέων τουριστικών τόπων προϋποθέτουν ένα δαπανηρό και εξαιρετικά επισφαλές µάρκετινγκ, το οποίο µόνο πολυεθνικοί τουρ οπερέιτορ µπορούν να εφαρµόσουν µε επιτυχία. Επειδή, όµως, επιλέγουν τουριστικούς τόπους που ευνοούν αποκλειστικά το δικό τους µάρκετινγκ 57 και τη δική τους οργάνωση, προωθούν περιοχές που διαθέτουν: πρώτον αεροδρόµια για πτήσεις τσάρτερ, δεύτερον πολλά και µεγάλα ξενοδοχεία, τρίτον φθηνή και άφθονη γη για την κατασκευή µεγάλων και οικονοµικών ξενοδοχείων. 58 Έτσι συχνά δεν προωθούνται από τους πολυεθνικούς τουρ οπερέιτορ ε- ξαίρετοι τουριστικοί τόποι, όταν τούτο αντίκειται στα συµφέροντά τους. 59 Λόγου χάρη, διότι δηµιουργούν ανταγωνιστικές συνθήκες και συνεπώς κινδύνους για την πώληση τουριστικών τόπων για τους οποίους οι πολυεθνικοί τουρ οπερέιτορ έχουν επενδύσει για τη δηµιουργία ξενοδοχείων και άλλων τουριστικών ε- γκαταστάσεων, για την οργάνωση συστηµάτων εξυπηρέτησης πελατών, για τη δηµιουργία φήµης του τουριστικού τόπου κ.ά. Κατ αυτόν τον τρόπο µεγεθύνουν την άνιση περιφερειακή ανάπτυξη της χώρας, αυξάνουν την εσωτερική µετανάστευση, εγκαταλείπεται ο πρωτογενής τοµέας τής παραγωγής και προωθούν την «τουριστική µονοκαλλιέργεια». ηµόσιες ε- πενδύσεις που είναι απαραίτητες για την ανάπτυξη προβληµατικών περιοχών τής περιφέρειας και των άλλων κλάδων τής παραγωγής παραµελούνται για να πραγµατοποιηθούν έργα υποδοµής και ανωδοµής στις πλούσιες τουριστικές περιοχές των χωρών υποδοχής. Εδώ σηµαντικό ρόλο διαδραµατίζουν οι απειλές των φορέων των τουρ οπερέιτορ και των εθνικών κυβερνήσεών τους. Είναι γνωστές οι απειλές κατά της Ελλάδας για έκδοση ταξιδιωτικών οδηγιών και ε- πιβολής εµπάργκο, ώστε το ελληνικό κράτος να προβεί στη βελτίωση της α- σφάλειας, των εγκαταστάσεων και των υπηρεσιών των αεροδροµίων των καθιερωµένων (όµως, δυστυχώς, κορεσµένων) τουριστικών τόπων της χώρας.

9 9 ηµιουργία ανταγωνιστικών τουριστικών τόπων Τέλος, οι πολυεθνικοί τουρ οπερέιτορ εφαρµόζουν στρατηγικές µάρκετινγκ που τους επιτρέπουν να επεκτείνονται σε νέες αγορές τουριστικής προσφοράς, ώ- στε, σε περίπτωση που η διεθνής ζήτηση αυξήσει τις τιµές των επιχειρήσεων ενός τουριστικού τόπου, να µπορούν να στρέψουν µέρος έστω της δικής τους πελατείας σε εκείνες τις αγορές από τις οποίες αναµένουν µεγαλύτερα κέρδη. 60 Τέτοιες δραστηριότητες των πολυεθνικών τουρ οπερέιτορ δηµιουργούν προβλήµατα στις τουριστικές επιχειρήσεις, στα εργατικά συνδικάτα και στην οικονο- µία της χώρας υποδοχής. Προσπελασιµότητα των τουριστικών τόπων Για την Ελλάδα και άλλες µεσαίας και µακράς απόστασης τουριστικές χώρες τα ναυλωµένα αεροπλάνα αποτελούν το σηµαντικότερο µέσο µεταφοράς. Τα πλεονεκτήµατα που παρουσιάζει η µεταφορά τουριστών µε πτήσεις τσάρτερ είναι το χαµηλό κόστος και κυρίως η απευθείας σύνδεση των τόπων αποστολής µε τους τόπους υποδοχής τουριστών. Σε περιοχές, δηλαδή, που δύσκολα εξυπηρετούνται ή δεν εξυπηρετούνται καθόλου από της τακτικές αεροπορικές εταιρείες. Τα πλεονεκτήµατα της αεροµεταφοράς µε πτήσεις τσάρτερ θεωρούνται ως ο σπουδαιότερος παράγοντας για την ανάπτυξη των «συνδυασµένων διακοπών» (two or more center holidays) και για τη συνδυασµένη µεταφορά τουριστών (αεροπλάνο-κρουαζιέρα, αεροπλάνο-ναυλωµένο θαλάσσιο σκάφος, αεροπλάνοενοικιαζόµενο αυτοκίνητο κ.ά.). Κατά συνέπεια οι πτήσεις τσάρτερ βοηθούν ουσιαστικά (συχνά δε, αποτελούν βασική προϋπόθεση για) την περιφερειακή α- νάπτυξη µιας τουριστικής χώρας. Γι αυτό τόσο η Ελλάδα όσο και άλλες τουριστικές χώρες επιδίωξαν να δηµιουργήσουν δικές τους εθνικές αεροπορικές ε- ταιρείες τσάρτερ. Ορισµένες, όπως η Ισπανία, δηµιούργησαν τέτοιες εταιρείες. Άλλες, όπως η Ελλάδα, δεν κατάφεραν να υλοποιήσουν το στόχο τους. 61 Πάντως οι αεροπορικές εταιρείες τσάρτερ είτε είναι θυγατρικές των πολυεθνικών τουρ οπερέιτορ, είτε είναι εθνικές εταιρείες, είτε λειτουργούν ως ξεχωριστές ή θυγατρικές µονάδες άλλων αεροπορικών και λοιπών επιχειρήσεων εξαρτώνται από τους πολυεθνικούς τουρ οπερέιτορ οι οποίοι κατευθύνουν την πελατεία τους προς τους καθιερωµένους τουριστικούς τόπους και περιοχές, όπου η µεγιστοποίηση των κερδών τους είναι ευχερέστερη. Στην Ελλάδα, αυτή η πολιτική των πολυεθνικών τουρ οπερέιτορ και η εξάρτηση από αυτούς των αεροπορικών εταιρειών είχαν τα ακόλουθα αποτελέσµατα. Πρώτον, συνέβαλαν στον κορεσµό των άλλοτε περιζήτητων ελληνικών τουριστικών τόπων. εύτερον, δεν επέτρεψαν ή επιβράδυναν την ανάπτυξη οικονοµικώς προβληµατικών περιοχών της χώρας. Τρίτον, οδήγησαν σε πώληση ή πλήρη υποταγή όλους τους σπεσιαλίστες της Ελλάδας ή συγκεκριµένων περιοχών της. Τέταρτον, εκµηδένισαν τις ελπίδες για ταχεία αύξηση των συνδυασµένων διακοπών τόσο µέσα στον ελλαδικό χώρο όσο και µεταξύ των περιοχών τής Ελλάδας και άλλων κρατών. Από την προηγηθείσα επισκόπηση προκύπτει ότι, εκτός από τα λάθη και τις παραλείψεις τού ελληνικού κράτους, οι πολυεθνικοί τουρ οπερέιτορ συνετέλεσαν στην ανορθολογική περιφερειακή ανάπτυξη της Ελλάδας 62. Επιπλέον γίνεται φανερό ότι δεν βρίσκει αντίκρισµα ο µύθος που θέλει τα µονοπώλια των πολυεθνικών τουρ οπερέιτορ να διαδραµατίζουν σπουδαίο ρόλο στην περιφερειακή ανάπτυξη των φτωχότερων χωρών της Ευρώπης και των υποανάπτυκτων κρατών της γης. Στις σπάνιες περιπτώσεις που ο ενλόγω µύθος υλοποιείται, είναι γιατί οι πολυεθνικοί τουρ οπερέιτορ προσδοκούν µεγιστοποίηση των κερδών τους. Σε κάθε άλλη περίπτωση αδιαφορούν για την περιφερειακή ανάπτυξη της χώρας υποδοχής, ενώ συχνά φανερώνουν την ανάλγητη οικονοµική και

10 10 κοινωνική τους πολιτική, αποκλείοντας από τα προγράµµατά τους (µετά από µία ή δύο περιόδους δοκιµής) περιοχές τουριστικής ανάπτυξης που βρίσκονται µέσα σε οικονοµικώς προβληµατικές περιφέρειες Πολυεθνικοί τουρ οπερέιτορ και επιχειρησιακός ανταγωνισµός Τόσο η επιστήµη όσο και η πράξη αναγνωρίζουν ότι ο ανταγωνισµός µεταξύ των τουρ οπερέιτορ στις αγορές ζήτησης (πώλησης) διεξάγεται κυρίως υπό την µορφή πολέµου των τιµών. 63 Με το γεγονός αυτό ως δικαιολογία, την επίκληση άλλων παραγόντων (ελαστικότητα ζήτησης, προσφορές ανταγωνιστικών ξενοδοχείων π.χ. της Τουρκίας κ.ά.) άλλα και τις έµµεσες ή άµεσες απειλές ότι θα κατευθύνουν το τµήµα τής πελατείας που αποδεδειγµένα ελέγχουν προς άλλες αγορές, οι τουρ οπερέιτορ πιέζουν τις ξενοδοχειακές και τις άλλες τουριστικές επιχειρήσεις και συχνά επιβάλλουν σε αυτές τις τιµές και την τιµολογιακή πολιτική που τους συµφέρει. Σχετικές έρευνες µαρτυρούν ότι οι τουρ οπερέιτορ εκµεταλλευόµενοι αφενός τα ξενοδοχεία και αφετέρου τη ζήτηση αποκοµίζουν τεράστια κέρδη. 64 Στη διαµόρφωση υψηλών κερδών συµβάλλουν οι εξαιρετικά µεγάλες συγκεντρώσεις των τουρ οπερέιτορ, οι οποίες πραγµατοποιήθηκαν για την εξάλειψη ή το σηµαντικό περιορισµό του ανταγωνισµού και τον εκ µέρους τους έλεγχο των τιµών. ιότι χωρίς ανταγωνισµό ή µε την ύπαρξη ενός οιονεί ανταγωνισµού οι πολυεθνικοί τουρ οπερέιτορ, που κυριαρχούν στις εθνικές και διεθνείς αγορές πώλησης, είναι σε θέση να καθορίζουν σχεδόν κατά βούληση τις τιµές τους. Το γεγονός ότι επιτρέπουν να υφίστανται στις αγορές όπου οι ίδιοι δρουν ορισµένοι µικροί τουρ οπερέιτορ, οι οποίοι εποπτεύονται και εξαρτώνται από αυτούς, βοηθάει στο σχηµατισµό υψηλών τιµών πώλησης, καθόσον οι µικροί τουρ οπερέιτορ δεν µπορούν να συνθέσουν τα ίδια µε τους µεγάλους τουριστικά πακέτα µε χαµηλότερο από αυτούς κόστος παραγωγής και διάθεσης. Τούτο διότι, λόγου χάρη, οι πολυεθνικοί τουρ οπερέιτορ έχουν ιδιόκτητα πολυτελή ξενοδοχεία, είναι σε θέση να «κλείσουν» µε αλότµεντ (και να αποκλείσουν τους µικρούς α- πό) ολόκληρα ξενοδοχειακά συγκροτήµατα, 65 είναι ιδιοκτήτες κρουαζιεροπλοίων καθώς και αεροπλάνων τσάρτερ, ενώ διαθέτουν χιλιάδες ιδιόκτητα γραφεία πώλησης τουριστικών πακέτων και προϊόντων. Παρ όλα αυτά όταν ένα κράτος προσπαθεί να βοηθήσει ορισµένους µικρούς τουρ οπερέιτορ που είναι σπεσιαλίστες για τη χώρα αυτή (π.χ. διάθεση ναυλωµένων θέσεων στα αεροσκάφη της Ολυµπιακής Αεροπορίας) οι πολυεθνικοί τουρ οπερέιτορ διαµαρτύρονται ότι η κρατική παρέµβαση διαµορφώνει συνθήκες αθέµιτου ανταγωνισµού εις βάρους τους και κατά συνέπεια πρέπει να εγκαταλειφθεί Πολυεθνικοί τουρ οπερέιτορ και ξενοδοχία ιαµόρφωση του αξιολογικού επιπέδου της ξενοδοχίας Στον τουρισµό των αναπτυσσόµενων χωρών προσδόθηκε ένας µονοσήµαντος οικονοµικός προσανατολισµός. Με αποκλειστικό στόχο την ταχύτατη εισροή συναλλάγµατος ο τουρισµός ταυτίσθηκε µε την ανάπτυξη του ξενοδοχειακού κλάδου. 66 Οι τουρ οπερέιτορ εκµεταλλευόµενοι το τουριστικό ρεύµα για µία ορισµένη χώρα και την ραγδαία αύξηση της παγκόσµιας τουριστικής ζήτησης, προσανατόλιζαν τους επενδυτές προς συγκεκριµένους τουριστικούς τόπους και συγκεκριµένες κατηγορίες ξενοδοχείων, που εξυπηρετούσαν τη δική τους (των τουρ οπερέιτορ) οργανωµένη πελατεία. Αφού οι τουρ οπερέιτορ διακινούσαν

11 11 µαζικώς τουρίστες χαµηλού και µέσου εισοδήµατος, ήταν φυσικό να προσανατολίσουν τους επενδυτές στη δηµιουργία ανάλογης προσφοράς. Έτσι κατασκευάστηκαν ξενοδοχειακές µονάδες χαµηλής και µεσαίας κατηγορίας σε λίγους τουριστικούς τόπους κάθε χώρας, ώστε η µαζική και φθηνή προσφορά να εξυπηρετεί τη µαζική και οικονοµικά ασθενή πελατεία των τουρ οπερέιτορ. 67 Η παραξενοδοχία ως παράγοντας εκµετάλλευσης της ξενοδοχίας Η επιθυµία των οικονοµικώς ασθενέστερων τουριστών να κρατήσουν τις δαπάνες διαµονής και διατροφής τους στο χαµηλότερο δυνατό επίπεδο, έστρεψε τη ζήτησή τους στα νόµιµα και παράνοµα καταλύµατα της παραξενοδοχίας. Συνέπεια αυτής της ζήτησης υπήρξε η εκ µέρους των τουρ οπερέιτορ δηµιουργία προγραµµάτων µε προσφορά καταλυµάτων τής παραξενοδοχίας, καθώς και η χρηµατοδότηση των επενδυτών τέτοιων καταλυµάτων, ώστε να καταστεί δυνατή η γρήγορη επέκταση τής κατασκευής τους. Κυρίως άτοµα µε περιορισµένα κεφάλαια και ιδιοκτήτες µικρών οικοπέδων δανείζονταν από τους πολυεθνικούς τουρ οπερέιτορ, για να επενδύσουν σε ενοικιαζόµενα δωµάτια, σε επιπλωµένα διαµερίσµατα, σε εξοχικά σπίτια κ.λπ., τα οποία στη συνέχεια διέθεταν στους δανειστές τους µε πολυετείς συµβάσεις αλότµεντ. 68 Με την πάροδο του χρόνου η προαναφερθείσα «δανειακή πολιτική» των τουρ οπερέιτορ, η ολιγωρία του κράτους και η αριβίστικη θέση ορισµένων οικονοµικών στρωµάτων των τουριστικών περιοχών κάθε χώρας είχαν ως αποτέλεσµα τη δηµιουργία ενός υψηλού αριθµού καταλυµάτων της παραξενοδοχίας. Όταν, λοιπόν, έρχονται τουριστικές χρονιές κατά τις οποίες οι παραπάνω παράγοντες συµπίπτουν µαζί µε απρόσµενα δυσµενείς οικονοµικές, κοινωνικές και πολιτικές συνθήκες, τότε επέρχονται ουσιώδεις µεταστροφές τής ζήτησης και προκαλείται εντονότατος ανταγωνισµός στο χώρο τής προσφοράς καταλυµάτων, ο οποίος φανερώνει το βαθµό που οι πολυεθνικοί τουρ οπερέιτορ κατέστησαν υποχείριά τους τις µονάδες της ξενοδοχίας και παραξενοδοχίας. 69 Η συνεχής αύξηση τέτοιων καταλυµάτων δηµιουργεί κινδύνους υπερπροσφοράς κλινών και πολέµου τιµών µεταξύ των µονάδων της ξενοδοχίας και της παραξενοδοχίας. 70 Η κατάσταση επιτείνεται στο έπακρο, όταν, παράλληλα µε την νόµιµη παραξενοδοχία αναπτύσσεται και η παράνοµη παραξενοδοχία. Τα παράνοµα καταλύµατα δεν πληρώνουν φόρους και τέλη στο δηµόσιο και στους οργανισµούς τοπικής αυτοδιοίκησης. Εποµένως µπορούν να διατεθούν σε τιµές πολύ χαµηλότερες από εκείνες των κάθε είδους νόµιµων καταλυµάτων, προκαλώντας έναν εξοντωτικό, αθέµιτο ανταγωνισµό προς τα νόµιµα καταλύµατα, τα οποία αναγκάζονται να µειώσουν τις τιµές τους. Έτσι τα νόµιµα και παράνοµα καταλύµατα της παραξενοδοχίας γίνονται έµµεσα «όργανα» των τουρ οπερέιτορ για τη ληστρική εκµετάλλευση των ξενοδοχείων. Οι τουρ οπερέιτορ αφού εξασφαλίσουν, είτε µε συµφωνίες αλότµεντ είτε µε ετήσιες ή πολυετείς µισθώσεις, µεγάλο αριθµό καταλυµάτων τής παραξενοδοχίας εκβιάζουν τα ξενοδοχεία και πετυχαίνουν τιµές για τα καταλύµατά τους που συχνά πλησιάζουν εκείνες των καταλυµάτων τής παραξενοδοχίας. Η τακτική αυτή των τουρ οπερέιτορ εµποδίζει την επίτευξη υψηλών κερδών εκ µέρους των ξενοδοχειακών µονάδων. Η µη επίτευξη υψηλών κερδών σηµαίνει αδυναµία γρήγορης συσσώρευσης νέου επενδυτικού κεφαλαίου, το οποίο είναι απαραίτητο προπάντων για τον εκσυγχρονισµό, δηλαδή την αποτροπή γήρανσης, των ξενοδοχείων.

12 12 Υποκατάσταση των ξενοδοχειακών µονάδων Για την εξυπηρέτηση των διαφόρων ειδών και µορφών τού τουρισµού είναι α- παραίτητη η ύπαρξη ποικίλων ειδών και µορφών τουριστικών καταλυµάτων. Τα ξενοδοχειακά καταλύµατα αποτελούν τον πλέον καθοριστικό παράγοντα για την τουριστική ανάπτυξη µιας χώρας. Οι τουριστικοί τόποι προσαρµόζουν την ξενοδοχειακή προσφορά τους στις απαιτήσεις της ζήτησης, δηλ. πρώτιστα των τουρ οπερέιτορ. 71 Η προσαρµογή των ξενοδοχείων στα πρότυπα που τους επέβαλλε η συνεργασία τους µε τους τουρ οπερέιτορ είχε σαν αποτέλεσµα η προσφορά τού ενός ξενοδοχείου να µοιάζει µε την προσφορά εκείνων των ξενοδοχείων τής αυτής ή παραπλήσιας τάξης που ακολούθησαν την ίδια µε αυτό πολιτική δια- µόρφωσης προϊόντος. Όταν η προσφορά των ξενοδοχείων µοιάζει τότε παρατηρείται µεταξύ τους το «φαινόµενο της υποκατάστασης». 72 Πράγµατι η εµπειρική έρευνα έχει αποδείξει ότι σε µια σηµαντική µερίδα των δυνητικών πελατών (που χαρακτηρίζονται ως αναποφάσιστοι) σχηµατίζεται η εντύπωση ότι οι παροχές των ξενοδοχείων τής ίδιας ή παραπλήσιας τάξης είναι όµοιες ή σχεδόν όµοιες. Τούτη η εντύπωση υπηρέτησε το «φαινόµενο της υποκατάστασης» των ξενοδοχειακών µονάδων. Σήµερα µεγάλος αριθµός πελατών επιλέγει το ξενοδοχείο του µε βάση τη λανθασµένη αντίληψη ότι οι παροχές ε- νός ξενοδοχείου πολυτελείας π.χ. της Ρόδου και ενός της Κω ή της Μαρµαρίδας (Τουρκία) είναι «όµοιες» ή «σχεδόν όµοιες». Κατά συνέπεια τα χιλιάδες µικρο- µεσαία ξενοδοχεία που ανήκουν στην ίδια ή παραπλήσια τάξη απειλούνται από το «φαινόµενο της υποκατάστασης». Τον ίδιο αν όχι µεγαλύτερο κίνδυνο διατρέχουν τα µεγάλα ξενοδοχεία, ιδιαίτερα εκείνα των παραθεριστικών περιοχών, που ανταγωνίζονται τόσο τα ηµεδαπά όσο και τα αλλοδαπά όµοιά τους. 73 Οι τουρ οπερέιτορ έχουν όφελος να καλλιεργούν στους δυνητικούς πελάτες την αντίληψη της υποκατάστασης των τουριστικών χωρών, τόπων και ξενοδοχείων. 74 Κατευθύνοντας σηµαντικό τµήµα τής δυνητικής πελατείας όπως το συµφέρον τους κελεύει, εκµεταλλεύονται τα ξενοδοχεία, στρέφοντας το ένα ενάντια στο άλλο. 75 Εγγύηση των ποιοτικών χαρακτηριστικών των ξενοδοχείων Στη σύγχρονη τουριστική αγορά οι τουρ οπερέιτορ δρουν ως παραγωγοί και ως πωλητές δικών τους πακέτων. Προωθούν δε εκείνα τα τουριστικά προϊόντα που θεωρούν ότι αφενός είναι τα πλέον προσοδοφόρα για αυτούς και αφετέρου αυξάνουν τη φήµη και το κύρος τους. 76 Καθοδηγούµενοι από το επιχειρησιακό συµφέρον τους εγγυώνται στη δυνητική πελατεία τους την τάξη των ξενοδοχείων µε τα οποία συνεργάζονται. Η ενλόγω εγγύηση βασίζεται σε αξιολογική κατάταξη των ξενοδοχείων την οποία πραγµατοποιούν οι ίδιοι οι τουρ οπερέιτορ, χωρίς να λαµβάνουν υπόψη τη σχετική κατηγοριοποίηση του κάθε κράτους. Με αιτιολογικό την προστασία τής επιχείρησής τους από τη δυσφήµιση και τον κίνδυνο τής εκ µέρους τους αποζηµίωσης δυσαρεστηµένων από τα ξενοδοχεία πελατών, κατηγοριοποιούν τις µονάδες µε τις οποίες συνεργάζονται, χρησιµοποιώντας δικά τους, «οιονεί αντικειµενικά» συστήµατα. Με την τακτική αυτή οι τουρ οπερέιτορ πρώτα πιέζουν και αγοράζουν το ξενοδοχειακό πακέτο σε χα- µηλές τιµές, ύστερα µέσα από τους καταλόγους των προγραµµάτων τους δια- µορφώνουν στην πελατεία τους µια εικόνα για τα ξενοδοχεία η οποία µόνο αυτούς εξυπηρετεί και η οποία δεν ανταποκρίνεται στην εθνική κατηγορία τους, αφού τα κριτήρια αλλά και τα κίνητρα των τουρ οπερέιτορ είναι τελείως διαφορετικά από εκείνα τού κάθε κράτους. 77 Το γεγονός αυτό επιτείνει τον ανταγωνισµό και δηµιουργεί κινδύνους µεγαλύτερης εξάρτησης των ξενοδοχείων από τους

13 13 αλλοδαπούς τουρ οπερέιτορ, καθ όσον η διάθεση του ξενοδοχειακού προϊόντος των αναπτυσσόµενων µεσογειακών και άλλων ανταγωνιστριών χωρών στις διεθνείς αγορές τουριστικής ζήτησης πραγµατοποιείται σχεδόν αποκλειστικά µέσω των τουρ οπερέιτορ. Εγγύηση των τιµών των ξενοδοχείων Εκτός από την ποιότητα της ξενοδοχειακής προσφοράς, οι τουρ οπερέιτορ εγγυώνται στη δυνητική πελατεία και τις τιµές των ξενοδοχείων. Ιδιαίτερα όταν τα κράτη, όπως π.χ. η Ελλάδα, δεν καθορίζουν τα ανώτατα όρια τιµών των ξενοδοχειακών καταλυµάτων. Το γεγονός αυτό µαρτυρά απουσία αντικειµενικότητας στη σχέση τιµής προς προϊόν, ιδιαίτερα κατά την υψηλή τουριστική περίοδο. Ως εκ τούτου δηµιουργείται κρίση εµπιστοσύνης στους δυνητικούς πελάτες των ξενοδοχείων. 78 Η κρίση εµπιστοσύνης εξυπηρετεί τα συµφέροντα των τουρ οπερέιτορ, οι οποίοι, υποκαθιστώντας το κράτος, προβάλλονται στη δυνητική πελατεία ως εγγυητές της αναλογίας τιµής και προϊόντος των µονάδων µε τις ο- ποίες συνεργάζονται. Στόχος αυτής της πολιτικής των τουρ οπερέιτορ είναι και πάλι η προώθηση εκείνων των ξενοδοχείων 79 από τα οποία οι ίδιοι προσδοκούν µεγαλύτερο όφελος. Για τούτο φροντίζουν να επηρεάσουν τη δυνητική πελατεία, ώστε σε κάθε περίπτωση να προτιµήσει τα πακέτα άλλου από αυτό που ζητά ξενοδοχείου, το οποίο είτε βρίσκεται στον ίδιο ή σε άλλο τουριστικό τόπο της ηµεδαπής είτε βρίσκεται σε γειτονικό αλλοδαπό τουριστικό τόπο Οικονοµική και κοινωνική διαφάνεια των πολυεθνικών τουρ ο- περέιτορ Όλες οι χώρες στις οποίες δραστηριοποιούνται οι πολυεθνικοί τουρ οπερέιτορ εκδηλώνουν την αντίθεσή τους προς την αδιαφάνεια που χαρακτηρίζει το επιχειρησιακό γίγνεσθαι αυτών των γιγάντιων οικονοµικών οµίλων. Ιδιαίτερα έντονα είναι τα αιτήµατα των χωρών υποδοχής όσον αφορά στη διαφάνεια της οικονοµικής κατάστασης (φόβοι πτώχευσης 81 ενός τουρ οπερέιτορ µέλους καρτέλ) και της πολιτικής µάρκετινγκ των πολυεθνικών τουρ οπερέιτορ (φόβοι δηµιουργίας αθέµιτου ανταγωνισµού µε άλλους τουριστικούς τόπους, προώθησης α- νταγωνιστών κ.λπ.) Γίνεται φανερό ότι η δηµοσίευση ενός ετήσιου ισολογισµού του µητρικού οµίλου ή οι πληροφορίες που διοχετεύονται υπό µορφή αντικειµενικής πληροφόρησης, συχνά µέσω ελεγχόµενων από τους ίδιους ΜΜΕ, δεν α- νταποκρίνονται στις απαιτήσεις των κυβερνήσεων, των τουριστικών επιχειρήσεων ή των εργαζόµενων και των εργατικών συνδικάτων των χωρών υποδοχής [π.χ. αριθµός νόµιµα και παράνοµα απασχολούµενων αλλοδαπών αρχηγών οµάδων (tour leaders) και διασκεδαστών (animateurs)] Οι υποχρεώσεις διαφάνειας που απορρέουν για έναν πολυεθνικό τουρ οπερέιτορ από την εθνική νοµοθεσία του κράτους στο οποίο αυτός εδρεύει είναι αδύνατο να καλύπτουν τις ανάγκες διαφάνειας (από οικονοµική, κοινωνική και οικολογική άποψη) τόσο πολλών και τόσο διαφορετικών φορέων των χωρών υποδοχής. Τούτο έχει επανειληµµένως αποδειχθεί 82 σε ζητήµατα που αφορούν στην ποιότητα, τις τιµές των πακέτων, τις προπωλήσεις, τη συνδιαφήµιση, την πριµοδότηση έκδοσης των εθνικών καταλόγων των τουρ οπερέιτορ κ.λπ. Άξια επισήµανσης είναι η περίπτωση των προπωλήσεων εκείνων των πακέτων που περιλαµβάνουν ελληνικά ξενοδοχεία. Εάν οι προπωλήσεις αυτών των πακέτων ήταν διαφανείς, τότε θα εξαλειφόταν ή τουλάχιστον θα περιοριζόταν αισθητά το φαινόµενο των υπερπωλήσεων (overbooking).

14 14 Είναι προφανές ότι στην προκείµενη σπουδή δεν είναι δυνατή η ανάλυση της πολύπλοκης προβληµατικής τού ανταγωνισµού και του ελέγχου των τιµών των πολυεθνικών τουρ οπερέιτορ. Επιβάλλεται, όµως, να σηµειωθεί πως η διεθνής σπουδαιότητά τους καθιστά απαραίτητη τη σχετική ροή πληροφοριών και την πλήρη διαφάνεια, ιδιαίτερα όταν για σηµαντικές διαφορές στις τιµές (συχνά πάνω από 50 % και κάποτε πάνω από 100 %) ορισµένων τουρ οπερέιτορ για τα ίδια ή παρόµοια τουριστικά πακέτα δίνονται ανεπαρκέστατες εξηγήσεις. Λόγου χάρη ότι ο ακριβότερος τουρ οπερέιτορ µεταφέρει τους τουρίστες µε νεότευκτα αεροσκάφη και επιπλέον προσφέρει καλύτερες υπηρεσίες τόσο κατά τη διάρκεια της πτήσης όσο και µέσα στις εγκαταστάσεις των αεροδροµίων. Και ακόµα ότι ο ακριβότερος τουρ οπερέιτορ προσφέρει πτήσεις για την Κω (διαφορά τιµής πακέτων 96 %) ή την Κρήτη (διαφορά τιµής πακέτων από 55 έως 85 %) ή την πορτογαλική ακτή Algarve (διαφορά τιµής πακέτων πάνω από 100 %) οι οποίες πραγµατοποιούνται τις καλύτερες ηµέρες της εβδοµάδας και τις καταλληλότερες ώρες της ηµέρας Ανεξαρτησία των πολυεθνικών τουρ οπερέιτορ και των χωρών υποδοχής Όλες οι σηµαντικές αποφάσεις των πολυεθνικών τουρ οπερέιτορ λαµβάνονται από τον µητρικό όµιλο. Κατά κανόνα οι αποφάσεις αυτές επηρεάζουν άµεσα τις αγορές τόσο των χωρών υποδοχής όσο και των χωρών αποστολής. Παρ όλα αυτά οι χώρες υποδοχής δεν είναι σε θέση να αλλάξουν οποιαδήποτε απόφαση θεωρούν ότι είναι βλαπτική για τα συµφέροντα των ηµεδαπών τουριστικών επιχειρήσεων. 84 Ποιος τουριστικός τόπος θα µπει στους καταλόγους ή θα βγει από τους καταλόγους ενός πολυεθνικού τουρ οπερέιτορ, µε ποιας κατηγορίας ξενοδοχεία θα υπογραφούν αλότµεντ, που και σε ποια ξενοδοχεία θα γίνουν επενδύσεις, πως θα αναπτυχθεί και θα επεκταθεί ο τουρ οπερέιτορ, καθώς και άλλες ιδιαίτερης σπουδαιότητας αποφάσεις λαµβάνονται από την κεντρική διοίκηση του οικονοµικού οµίλου. 85 Στις περισσότερες χώρες υποδοχής οι τουρ οπερέιτορ αναπτύσσουν δραστηριότητες µέσω των ταξιδιωτικών πρακτόρων τους, οι οποίοι είναι επιχώριοι επιχειρηµατίες. εν απαιτείται ούτε καν η ίδρυση µιας θυγατρικής εταιρείας, η ο- ποία θα µπορούσε να ελεγχθεί µε βάση την νοµοθεσία τής χώρας υποδοχής. Οι πράκτορες και οι θυγατρικές επιχειρήσεις στις χώρες υποδοχής και στις χώρες αποστολής περιορίζονται στην εφαρµογή ελάχιστων λειτουργιών τού µάρκετινγκ, όπως π.χ. η σύνθεση πακέτων και η πώλησή τους ή µόνο η πώλησή τους ή µόνο η διαµόρφωσή τους. Έτσι ο πολυεθνικός τουρ οπερέιτορ ενώ δρα σε πολλές εθνικές και διεθνείς αγορές, ουσιαστικά είναι µια εθνική επιχείρηση, η οποία µπορεί να ελεγχθεί µόνο από το κράτος στο οποίο εδρεύει και πάντα σύµφωνα µε τη δική του µόνο νοµοθεσία. 86 Συνεπώς ένας τουρ οπερέιτορ δεν παρανοµεί και δεν ελέγχεται όταν π.χ. προκαλεί αθέµιτο ανταγωνισµό επειδή στο κατάλογό του κατηγοριοποιεί ξενοδοχεία τής Ρόδου κατατάσσοντάς τα σε κατώτερη τάξη από εκείνη που τα αξιολόγησε το ελληνικό κράτος, ενώ παράλληλα κατηγοριοποιεί τα ξενοδοχεία τού Bordum (Τουρκία) κατατάσσοντάς τα σε ανώτερη από την πρέπουσα τάξη. Με άλλα λόγια η νοµική ανεξαρτησία που παρέχεται στον τουρ οπερέιτορ µέσω της εθνικής νοµοθεσίας τού κράτους ό- που αυτός εδρεύει µπορεί να προκαλεί αθέµιτο ανταγωνισµό στους τόπους υ- ποδοχής ή να καταστρέφει την οικονοµική υπόσταση τουριστικών µονάδων και περιοχών των χωρών υποδοχής, χωρίς αυτές (οι χώρες) να µπορούν να παρέµβουν. 87

15 15 Για τη χώρα-έδρα τού πολυεθνικού τουρ οπερέιτορ δεν υφίσταται κανένας λόγος επέµβασης χάριν των συµφερόντων της χώρας υποδοχής. Καµία χώρα δεν επιθυµεί να λάβει µέτρα κατά των εθνικών επιχειρήσεών της για τις αρνητικές επιπτώσεις που αυτές προκαλούν στο οικονοµικό, κοινωνικό, πολιτιστικό και φυσικό περιβάλλον άλλων (και µάλιστα αναπτυσσόµενων ή υπανάπτυκτων) χωρών. 88 Αντιθέτως θεωρεί υποχρέωσή της να προστατεύει τον τουρ οπερέιτορ ο οποίος εδρεύει σε αυτήν και αποτελεί εθνική οικονοµική επιχείρησή της. 89 Μάλιστα αυτή η στάση του κράτους-έδρα χαρακτηρίζεται ως επιβαλλόµενη, δεδοµένου ότι ορισµένα κράτη έχουν αυστηρή νοµοθεσία για τις συγκεντρώσεις και τις δραστηριότητες των πολυεθνικών επιχειρήσεων, ενώ άλλα διαθέτουν µια χαλαρή ή ανεπαρκέστατη, και για αυτό επιεικέστερη, σχετική νοµοθεσία. Βασιζόµενα, λοιπόν, σε αυτό το γεγονός φρονούν ότι οποιοσδήποτε αυστηρός εθνικός έλεγχος θα αποτελούσε διάκριση σε βάρος των εδρευόντων σε αυτά τουρ οπερέιτορ Συµπεράσµατα και προτάσεις Με βάση τις παρούσες παγκόσµιες πολιτικές και οικονοµικές συνθήκες οι δυνατότητες ελέγχου των πολυεθνικών τουρ οπερέιτορ σε εθνικό και διεθνές επίπεδο είναι εξαιρετικά περιορισµένες. Στις χώρες υποδοχής τουρισµού εφικτή είναι µόνο η λήψη ελάχιστων παρεµβατικών µέτρων, όταν οι πολυεθνικοί τουρ οπερέιτορ ως µονοπώλια προσπαθούν να δηµιουργήσουν έντονα φαινόµενα παραοικονοµίας, αθέµιτο ανταγωνισµό, πλήρη έλεγχο των τουριστικών αγορών προσφοράς µιας χώρας και σε ελάχιστες άλλες περιπτώσεις (π.χ. εξωτερικής πολιτικής ενός κράτους). Είναι προφανής η αδυναµία των χωρών υποδοχής να επιβάλλουν ουσιαστικά µέτρα ελέγχου στους πολυεθνικούς τουρ οπερέιτορ, αφού αυτοί δραστηριοποιούνται στις διεθνείς αγορές τουριστικής προσφοράς και ζήτησης, δηλ. έξω και πέρα από τα εθνικά σύνορα, τις εθνικές αγορές αυτών των χωρών. Αδύνατος φαίνεται ο έλεγχός τους ακόµα και µέσα στις εθνικές τουριστικές αγορές των χωρών υποδοχής, διότι οι πολυεθνικοί τουρ οπερέιτορ εκλαµβάνουν οποιονδήποτε ουσιαστικό έλεγχο σαν απειλή για τα συµφέροντά τους και για αυτό µποϋκοτάρουν ή και βγάζουν από τους καταλόγους τους χώρες που επιχειρούν οποιονδήποτε έλεγχο της δράσης τους. Όσο πιο φτωχή είναι µια χώρα και όσο περισσότερο εξαρτάται από τον εισερχόµενο τουρισµό, τόσο περιορίζονται οι δυνατότητές της να ελέγξει τους πολυεθνικούς τουρ οπερέιτορ που δρουν στην επικράτειά της. Στις χώρες αποστολής τουριστών οι δυνατότητες ελέγχου σε εθνικό επίπεδο περιορίζονται στην προστασία τού καταναλωτή-τουρίστα και στην απαγόρευση διαµόρφωσης τυπικού µονοπωλίου, δηλ. ενός µοναδικού τουρ οπερέιτορπωλητού. Εξάλλου είναι γνωστό ότι οι πολυεθνικοί τουρ οπερέιτορ απαιτούν από την εθνική κυβέρνησή τους (δηλ. της χώρας στην οποία εδρεύει ο µητρικός όµιλός τους) να τις προστατεύουν και να τους βοηθούν για να αντεπεξέλθουν στον ανταγωνισµό των τουρ οπερέιτορ των άλλων κρατών. Προβάλλει λοιπόν το ερώτηµα εάν οι κυβερνήσεις των χωρών αποστολής τουριστών (κυρίως των πλούσιων βιοµηχανικών χωρών, για τις οποίες οι πολυεθνικοί τουρ οπερέιτορ αποτελούν εθνικές επιχειρήσεις) θα συµφωνήσουν να αναθέσουν τον έλεγχο αυτών των δικών τους επιχειρήσεων σε έναν διεθνή οργανισµό. Σε ό,τι αφορά στο προσεχές και ιδιαίτερα στο απώτερο µέλλον υφίστανται βάσι- µες ελπίδες ότι µπορούν να αναπτυχθούν εθνικές και διεθνείς δραστηριότητες οι

16 16 οποίες είναι δυνατόν να οδηγήσουν στην επίτευξη ενός αποτελεσµατικού ελέγχου των πολυεθνικών τουρ οπερέιτορ. Εδώ γίνεται λόγος κυρίως για το απώτερο µέλλον, διότι η εµπειρία που προέκυψε από τις µέχρι τούδε συνεργασίες των χωρών της Ευρωπαϊκής Ένωσης διδάσκει ότι τα προβλήµατα που συνδέονται µε τον έλεγχο των πολυεθνικών τουρ οπερέιτορ ούτε είναι γνωστά σε ικανοποιητικό βαθµό, ούτε λύνονται χωρίς την αποφασιστική συµµετοχή όλων των κρατών του ενοποιηµένου οικονοµικού χώρου τους. Αναµφίβολα τα προβλήµατα αυτά θα λυνόταν εύκολα, εάν οι πολυεθνικοί τουρ οπερέιτορ αντιλαµβάνονταν τον κοινωνικο-οικονοµικό ρόλο τους ως βασικού συντελεστού ύπαρξής τους. Στο σηµείο αυτό επιβάλλεται να σηµειωθεί πως εφόσον η προκείµενη ανάλυση αφορά σε επιχειρήσεις τής κεφαλαιοκρατικής οικονοµίας τα µέτρα ελέγχου δεν πρέπει να εµποδίζουν τις θεµιτές δραστηριότητες των πολυεθνικών τουρ οπερέιτορ. Κυρίως εκείνες των οποίων οι θετικές επιπτώσεις στην οικονοµική και κοινωνική ανάπτυξη των χωρών υποδοχής και αποστολής έχουν αναγνωριστεί. Επιδίωξη των ελεγκτικών διαδικασιών πρέπει να είναι η εξάλειψη των αρνητικών επιπτώσεων που δηµιουργούν οι συγκεντρώσεις των τουρ οπερέιτορ. Όσο περισσότερες χώρες και όσο µεγαλύτερες οικονοµικές περιοχές αποφασίσουν να εφαρµόσουν τις ίδιες ελεγκτικές διαδικασίες (τα ίδια συστήµατα ελέγχου) τόσο αρτιότερος θα είναι ο έλεγχος και τόσο περισσότερο θα περιορίζονται στα επιθυµητά επίπεδα οι συγκεντρώσεις των τουρ οπερέιτορ. Για να φέρουν αποτέλεσµα οι προσπάθειες ουσιαστικού ελέγχου των πολυεθνικών τουρ οπερέιτορ θα απαιτηθεί µεγάλο χρονικό διάστηµα και συντονισµένες προσπάθειες τόσο των τουριστικών φορέων και των κυβερνήσεων των χωρών υποδοχής και αποστολής τουριστών όσο και των διεθνών ενώσεων (π.χ. Ευρωπαϊκή Ένωση) και οργανισµών (ΟΗΕ, ΠΟΤ κ.λπ.). Στα πλαίσια αυτού του µακροπρόθεσµου στόχου οι κυβερνήσεις των χωρών υποδοχής και αποστολής, οι ενώσεις καταναλωτών-τουριστών, οι επιχειρήσεις και οι συνδικαλιστικοί οργανισµοί των χωρών υποδοχής πρέπει να συνεργάζονται για να αποκαλύπτουν στο διεθνές κοινό τις εις βάρος των χωρών υποδοχής και των τουριστών των χωρών αποστολής ενέργειες των πολυεθνικών τουρ οπερέιτορ. Να καταστρέφουν το ψεύτικο κύρος και τη χειραγωγηµένη φήµη των τουρ οπερέιτορ και να ξεσκεπάζουν τα τεχνάσµατά τους σε βάρος των τουριστικών επιχειρήσεων, των εργαζόµενων στον τουριστικό κλάδο, των τουριστικών χωρών, του φυσικού και δοµηµένου περιβάλλοντος, αλλά και των πελατών τουριστών τους. Οι προαναφερθείσες δραστηριότητες επιβάλλεται να συνδυαστούν µε αύξηση των µεµονωµένων τουριστών και µείωση της εξάρτησης των επιχειρήσεων και των τουριστικών τόπων των χωρών υποδοχής από τους πολυεθνικούς τουρ οπερέιτορ. Η µείωση της εξάρτησης από του πολυεθνικούς τουρ οπερέιτορ πρέπει να αφορά και στους τουρ οπερέιτορ που αποτελούν τους σπεσιαλίστες της κάθε χώρας. Τούτο επιτυγχάνεται κυρίως όταν τα κράτη υποδοχής βοηθούν τους σπεσιαλίστες τους µε εθνικές αεροπορικές εταιρείες τσάρτερ, συνδιαφήµιση, επιχορηγήσεις συµµετοχής σε εκθέσεις ή παρουσιάσεις (work shop) κ.λπ. Είναι βέβαιο ότι όλες αυτές οι ενέργειες δεν θα αλλάξουν σε σύντοµο χρονικό διάστηµα την συµπεριφορά των πολυεθνικών τουρ οπερέιτορ. Οι διοικήσεις τους δεν ξεχνάνε ότι η µεγιστοποίηση των δικών τους κερδών είναι ο στόχος και όχι το γενικό συµφέρον. Γι αυτό και θα επιστρατεύσουν όλες τις οικονοµικές πολιτικές και κοινωνικές δυνάµεις (π.χ. εθνικές κυβερνήσεις, ΜΜΕ), για να απο-

17 17 τρέψουν οποιονδήποτε ουσιαστικό έλεγχο της δράσης τους. Η συµπεριφορά τους όµως αυτή υποθηκεύει το µέλλον τους. ιότι όταν µια ιδιωφελής οικονοµική µονάδα δεν θέλει να µεταβληθεί σε κοινωνικο-οικονοµική µονάδα, 91 τότε α- ναπόδραστα δεν µπορεί να µετέχει στο γίγνεσθαι του οικονοµικού, κοινωνικού, πολιτικού και οικολογικού περιβάλλοντός της. ΠΑΡΑΠΟΜΠΕΣ ΚΑΙ ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ Βλ. Suchanek, N. (2000), Ausgebucht - Zivilisationsfluch Tourismus, ό.α., σελ. 27 Παρόµοια πολιτική ακολούθησαν οι τουρ οπερέιτορ όταν πριµοδοτούσαν τα προγράµµατα µακρινών προορισµών µέσω των προγραµµάτων των µεσογειακών χωρών. Βλ. Euler, G. (1974), Die Ferne liegt so nah, στη συλλογή Studienkreis fuer Tourismus, Ferntourismus, αυτοέκδοση, Starnberg, σελ. 48 Βλ. Υπουργείο Ανάπτυξης (2001), Τουριστική Πολιτική , ό.α., σελ. 26 επ. Βλ. Παυλίδης, Π. (2002), Κατηγοριοποίηση και παρεµβατικές τιµές ως παράγοντες διαφάνειας της τουριστικής προσφοράς, Ινστιτούτο Τεχνολογικής Εκπαίδευσης, Ειδικά Θέµατα, τόµος 3, τεύχος 1, έκδοση ΥΠΕΠΘ, Αθήνα, σελ. 76 επ. Σκουλάς, Νίκος (1985), Ε.Ο.Τ. Τουρισµός 85, έκδοση Ε.Ο.Τ., Αθήνα, σελ. 6 Ε.Ο.Τ. (1985), Τουρισµός 85, έκδοση Ε.Ο.Τ., Αθήνα, σελ. 95 Βλ. Υπουργείο Ανάπτυξης (1999), Πρόταση Σχεδίου Περιφερειακής Ανάπτυξης , Τοµέας Τουρισµού, αυτοέκδοση, Αθήνα, σελ. 17 Βλ. Υπουργείο Ανάπτυξης (1999), Πρόταση Σχεδίου Περιφερειακής Ανάπτυξης , Τοµέας Τουρισµού, ό.α, σελ. 39 Βλ. Υπουργείο Ανάπτυξης (1999), Πρόταση Σχεδίου Περιφερειακής Ανάπτυξης , Τοµέας Τουρισµού, ό.α, σελ. 21 Βλ. Σκουλάς, Νίκος (1985), Ε.Ο.Τ. Τουρισµός 85, ό.α., σελ. 6 Βλ. Krippendorf, Jost (1971), Marketing im Fremdenverkehr, ό.α., σελ. 26 Βλ. Fremdenverkehrswirtschaft (1986), Massive Kritik an den Griechen, τεύχος 10, Verlag Dieter Niedecken, Hamburg, σελ. 9 Βλ. Schmidt, H.G. (1975), Ausverkauf. Oekonomische und sozialpsychologische Aspekte des Tourismus in Entwicklungslaendern, στη συλλογή Reinhard Schmitz-Scherzer, Reisen und Tourismus, έκδοση Steinkopff Verlag, Darmstadt, σελ. 56 επ. Βλ. Teuscher, H. (1971), Analyse und Moeglichkeiten des internationalen Tourismus in Suedamerika, ό.α., σελ. 34 επ., επίσης

18 18 Βλ. Υπουργείο Ανάπτυξης (1999), Πρόταση Σχεδίου Περιφερειακής Ανάπτυξης , Τοµέας Τουρισµού, ό.α, σελ Βλ. Teuscher, H. (1971), Analyse und Moeglichkeiten des internationalen Tourismus in Suedamerika, ό.α., σελ. 134 επ. Βλ. Υπουργείο Ανάπτυξης (1999), Πρόταση Σχεδίου Περιφερειακής Ανάπτυξης , Τοµέας Τουρισµού, ό.α, σελ. 16 Εδώ γίνεται λόγος µόνο για αύξηση τής τουριστικής ζήτησης και τού τουριστικού συναλλάγµατος, όχι όµως για «αύξηση της παραγωγής του τουριστικού κλάδου». Γι αυτήν την τελευταία περίπτωση αξιοπρόσεκτες είναι οι επισηµάνσεις του Γεράσιµου Ζαχαράτου. Βλ. Ζαχαράτος, Γ. (1986), Τουριστική Κατανάλωση, ΚΕΠΕ, Επιστηµονικές µελέτες, τεύχος 25, έκδοση ΚΕΠΕ, Αθήνα Βλ. Ε.Ο.Τ. (1985), Τουρισµός 85, έκδοση Ε.Ο.Τ., Αθήνα, σελ. 83, επίσης Βλ. Schmidt, H.G. (1975), Ausverkauf. Oekonomische und sozialpsychologische Aspekte des Tourismus in Entwicklungslaendern, ό.α., σελ. 56 Βλ. Τσάρτας, Πάρις (1998), Κοινωνικότητα και τουρισµός: Ανάλυση χαρακτηριστικών σε διαφορετικούς τύπους τουρισµού, ό.α., σελ. 113 Βλ. United Nations (1973), Elements of tourism policy in developing countries, ό.α. σελ. 57, επίσης Βλ. Riedel, U. (1971), Der Fremdenverkehr auf den Kanarischen Inseln, Schriften des Geographischen Instituts der Universitaet Kiel, σελ. 9 επ., επίσης Βλ. Teuscher, H. (1971), Analyse und Moeglichkeiten des internationalen Tourismus in Suedamerika, ό.α., σελ. 130 επ. Βλ. Ε.Ο.Τ. (1983), Πρακτικά Β Σύσκεψης Τουρισµού, αυτοέκδοση Ε.Ο.Τ., Αθήνα, σελ. 36 Βλ. Zahn, U. (1973), Tourismus in Spanien, Schriftenreihe fuer Tourismusforschung, Studienkreis fuer Tourismus, Starnberg, σελ. 56 επ., επίσης Βλ. Schmidt, H.G. (1975), Ausverkauf. Oekonomische und sozialpsychologische Aspekte des Tourismus in Entwicklungslaendern, ό.α., σελ. 47 Ε.Ο.Τ. (1985), Συµπεράσµατα Γενικού Γραµµατέα από τη ιάσκεψη 1985, έκδοση Ε.Ο.Τ., Αθήνα, σελ. 7, επίσης Βλ. Ε.Ο.Τ. (1985), Τουρισµός 85, ό.α., σελ. 83 Πάντως ο Π. Παυλόπουλος, χωρίς να υπεισέρχεται στο ρόλο που διαδραµατίζουν οι τουρ οπερέιτορ και χωρίς να κρίνει τη συµβολή του τουρισµού στην περιφερειακή ανάπτυξη της Ελλάδας, σηµειώνει ότι «ο τουρισµός έχει προκαλέσει σχεδόν στο σύνολο της βελτιώσεως της κατανοµής του περιφερειακού εισοδήµατος που συντελέστηκε κατά τα τελευταία έτη». Παυλόπουλος, Παναγιώτης Γ. (2001), Θέµατα Οικονοµικής και Τουριστικής Πολιτικής, Ειδικές Εκδόσεις Ι.Τ.Ε.Π. αρ. 2, Αθήνα, σελ. 58, επίσης Βλ. Riedel, U. (1971), Der Fremdenverkehr auf den Kanarischen Inseln, ό.α., σελ. 23 Βλ. Mundt, J. (1996), Reiseveranstaltung, έκδοση Oldenbourg Verlag, Muenchen-Wien, σελ. 96 επ., επίσης Βλ. Koch, A. (1969), Die touristische Nachfrage der europaeischen Bevoelkerung, Jahrbuch fuer Fremdenverkehr, 17 ο έτος, έκδοση Institut fuer Fremdenverkehr an der Universitaet Muenchen, σελ. 21, 37 επ. Βλ. Ε.Ο.Τ. (1986) Συγκριτική ανάλυση τιµών προγραµµάτων Γερµανών και Ελβετών τουρ οπερέιτορ για το 1986, Έκδοση Ε.Ο.Τ., Αθήνα, σελ. 1 επ., επίσης Βλ. χ.ο., Tourismus: Gefraessige Bullen, Der Spiegel Nr. 11, 1988, σελ. 264 επ., επίσης Βλ. χ.ο., Tourismus: Verluderte Sitten, Der Spiegel Nr. 31, 1995, σελ. 73 επ., Βλ. Επιτροπή των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων (1996), Έκθεση της επιτροπής σχετικά µε τα κοινοτικά µέτρα που επηρεάζουν τον τουρισµό, ό.α., σελ. 57

19 Βλ. David, J.E. (1976), Hotelgewerbe im Wandel, 10th International Tourism-Exchange (ITB) Berlin, έκδοση AMK, Berlin, σελ. 19 Βλ. United Nations (1973), Elements of tourism policy in developing countries, ό.α. σελ. 42, επίσης Βλ. Zahn, U. (1973), Tourismus in Spanien, ό.α., σελ. 163 Βλ. Σύνδεσµος των εν Ελλάδι Τουριστικών και Ταξιδιωτικών Γραφείων (1987), Πρακτικά της 11 ης Ετήσιας Συνάντησης Τουριστικών Παραγόντων, Αθήνα, σελ. 23 Παυλίδης, Π. (1985), χ.ό., Εισαγωγή - Η ανάπτυξη του ελληνικού τουρισµού και τα αποτελέσµατά της, στη συλλογή Τουρισµός 85, έκδοση Ε.Ο.Τ., Αθήνα, σελ. 24 επ. Αξίζει να σηµειωθεί ότι οι επενδυτές της ξενοδοχίας και της παραξενοδοχίας τόσο στην Ελλάδα όσο και σε άλλες αναπτυσσόµενες χώρες, λόγω του υψηλού πληθωρισµού (δηλ. της µείωσης της αξίας του εθνικού νοµίσµατός τους), συχνά θεωρούσαν τη διάθεση των κινητών και ακίνητων περιουσιακών στοιχείων τους για τη δηµιουργία καταλυµάτων ως τοποθέτηση στον παραδοσιακά ασφαλή κλάδο των ακινήτων. Βλ. Prechtl, H. (1974), Probleme der touristischen Entwicklungsplanung, dargestellt am Beispiel von Marokko, ό.α., σελ. 92, επίσης Βλ. Μαυράκης, Π. (1975), Τουριστικαί Επενδύσεις, στη συλλογή Ελληνικός Τουρισµός, Οικονοµική Βιβλιοθήκη Εµπορικού και Βιοµηχανικού Επιµελητηρίου Ρόδου, Αθήνα, τεύχος 9, σελ. 43 Βλ. Επιτροπή των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων (1987), Οι Ευρωπαίοι και οι διακοπές, αυτοέκδοση, Αθήνα, σελ. 68 επ. Βλ. Ηγουµενάκης, Ν. (1996), Τουριστικό Μάρκετινγκ, ό.α. σελ. 103 επ., επίσης Βλ. Παυλίδης, Π. (2002), Κατηγοριοποίηση και παρεµβατικές τιµές ως παράγοντες διαφάνειας της τουριστικής προσφοράς, ό.α., σελ. 93 επ., επίσης Βλ. Gilbert, D. (1984), The Need for Countries to Differentiate their Tourist Product and How to Do so, ό.α. σελ. 24 Βλ. Παυλίδης, Π. (2002), Κατηγοριοποίηση και παρεµβατικές τιµές ως παράγοντες διαφάνειας της τουριστικής προσφοράς, ό.α., σελ. 51 επ. Burkart, A.J. (1975), The Role of the Large Tour Operator in the Development and Promotion of Tourism, ό.α. σελ. 125, επίσης Βλ. Bieger, Th. (2002), Management von Destinationen, ό.α., σελ. 26 Βλ. Ε.Ο.Τ. (1983), Πρακτικά Β Σύσκεψης Τουρισµού, ό.α., σελ. 36 Βλ. Weisshaar, K. (1999), Drei Buchstaben bleiben haften, FVW-Horizont, ειδικό τεύχος Tourismus und Werbung, Dezember 1999, σελ. 24 επ. Βλ. Παυλίδης, Π. (2001), Ξενοδοχειακό Μάρκετινγκ, αυτοέκδ., Αθήνα, σελ. 132 επ., 288επ. Βλ. Teuscher, H. (1971), Analyse und Moeglichkeiten des internationalen Tourismus in Suedamerika, ό.α., σελ. 180 Βλ. Παυλίδης, Π. (2002), Κατηγοριοποίηση και παρεµβατικές τιµές ως παράγοντες διαφάνειας της τουριστικής προσφοράς, ό.α., σελ. 80 επ. Βλ. Bieger, Th. (2002), Management von Destinationen, ό.α., σελ. 285 Ε.Ο.Τ. (1985), Συµπεράσµατα Γενικού Γραµµατέα από τη ιάσκεψη 1985, ό.α., σελ. 8 Βλ. Επιτροπή των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων (1996), Έκθεση της επιτροπής σχετικά µε τα κοινοτικά µέτρα που επηρεάζουν τον τουρισµό, ό.α., σελ. 57 επ. Βλ. Ε.Ο.Τ. (1986) Συγκριτική ανάλυση τιµών προγραµµάτων Γερµανών και Ελβετών τουρ οπερέιτορ για το 1986, Έκδοση Ε.Ο.Τ., Αθήνα, σελ. 1 επ., επίσης

20 20 Βλ. χ.ο., Tourismus: Gefraessige Bullen, Der Spiegel Nr. 11, 1988, σελ. 264 επ., επίσης Βλ. χ.ο., Tourismus: Verluderte Sitten, Der Spiegel Nr. 31, 1995, σελ. 73 επ., Τούτο γνωρίζουν οι ελληνικοί ιδιωτικοί και κρατικοί φορείς από ετών. Βλ. Ε.Ο.Τ. (1976), Ετήσια Σύσκεψις Ε.Ο.Τ., αυτοέκδοση, Αθήνα, σελ. 79 Βλ. Schmidt, H.G. (1975), Ausverkauf. Oekonomische und sozialpsychologische Aspekte des Tourismus in Entwicklungslaendern, ό.α., σελ. 56, επίσης Βλ. Ε.Ο.Τ. (1985), Τουρισµός 85, ό.α., σελ. 83, επίσης Βλ. Riedel, U. (1971), Der Fremdenverkehr auf den Kanarischen Inseln, ό.α., σελ. 23 Βλ. Επιτροπή των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων (1996), Έκθεση της επιτροπής σχετικά µε τα κοινοτικά µέτρα που επηρεάζουν τον τουρισµό, ό.α., σελ. 57 επ. Βλ. Krippendorf, Jost (1971), Marketing im Fremdenverkehr, ό.α., σελ. 26, επίσης Βλ. Ε.Ο.Τ. (1985), Συµπεράσµατα Γενικού Γραµµατέα από τη ιάσκεψη 1985, ό.α., σελ. 8, όπου αναφέρονται τα εξής: «Υπάρχει το γενικό συµπέρασµα από την έρευνα που κάναµε και από τις διαπιστώσεις που έχουµε ότι δεν υπάρχει νοµοθεσία στο εξωτερικό που να µας προστατεύει...» Βλ. Suchanek, N. (2000), Ausgebucht - Zivilisationsfluch Tourismus, έκδοση Schmetterling Verlag, Stuttgart, σελ. 7 Βλ. Επιτροπή των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων (1996), Έκθεση της επιτροπής σχετικά µε τα κοινοτικά µέτρα που επηρεάζουν τον τουρισµό, ό.α., σελ. 56, 58, επίσης Βλ. Bieger, Th. (2002), Management von Destinationen, ό.α., σελ. 254 Βλ. Schaefer, H. (1999), Ausbildung in der Touristik, ό.α., σελ. 8 Βλ. Ulrich, P., Fluri, E. (1975), Management, έκδοση Verlag Paul Haupt, Bern und Stuttgart, σελ. 33, 55, επίσης Βλ. Ulrich, H., Krieg, W. (1974), St. Galler Management-Modell, έκδοση Verlag Paul Haupt, Bern, σελ. 17 επ. ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ ελιβάνης,.,1966, Παραδόσεις Θεωρητικής Πολιτικής Οικονοµίας, έκδοση Αφοι Σάκκουλα, Θεσσαλονίκη-Αθήνα Ε.Ο.Τ., 1976, Ετήσια Σύσκεψις Ε.Ο.Τ., έκδοση Ε.Ο.Τ., Αθήνα Ε.Ο.Τ., 1983, Πρακτικά Β Σύσκεψης Τουρισµού, έκδοση Ε.Ο.Τ., Αθήνα Ε.Ο.Τ., 1985, Συµπεράσµατα Γενικού Γραµµατέα από τη ιάσκεψη 1985, έκδοση Ε.Ο.Τ., Αθήνα Ε.Ο.Τ., 1985, Τουρισµός 85, έκδοση Ε.Ο.Τ., Αθήνα Ε.Ο.Τ., 1986, Συγκριτική ανάλυση τιµών προγραµµάτων γερµανικών και ελβετικών τουρ οπερέιτορ για το 1986, Έκδοση Ε.Ο.Τ., Αθήνα ΕΕC, 1978, The Economic Significance of Tourism within the European Community, British Tourist Authority, London Επιτροπή των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, 1982, Μια κοινοτική πολιτική στον το- µέα του τουρισµού, ελτίο Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, Συµπλήρωµα 4/82 Επιτροπή των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, 1987, Οι Ευρωπαίοι και οι διακοπές, Αθήνα

ΤΡΑΠΕΖΙΚΗ ΧΡΗΜΑΤΟΔΟΤΗΣΗ ΓΙΑ ΤΟΝ ΤΟΥΡΙΣΜΟ

ΤΡΑΠΕΖΙΚΗ ΧΡΗΜΑΤΟΔΟΤΗΣΗ ΓΙΑ ΤΟΝ ΤΟΥΡΙΣΜΟ ΤΡΑΠΕΖΙΚΗ ΧΡΗΜΑΤΟΔΟΤΗΣΗ ΓΙΑ ΤΟΝ ΤΟΥΡΙΣΜΟ Πρόταση για ρύθμιση δανείων ξενοδοχειακών επιχειρήσεων 1. Ελληνική Οικονομία και Τουρισμός Ο τουρισμός είναι σημαντικός τομέας για την ελληνική οικονομία από απόψεως

Διαβάστε περισσότερα

3.2 Ισοζύγιο πληρωµών

3.2 Ισοζύγιο πληρωµών 3 Ισοζύγιο πληρωµών 3.1 Εισαγωγή ιεθνή οικονοµία Ύφεση στην Γερµανία οικονοµίες του Ευρώ Αυξηση των αµερικανικών επιτοκίων διεθνή επιτόκια και δολάριο($) Χρηµατοοικονοµική κρίση στην Ασία Ανοιχτή οικονοµία

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΑΒΟΛΕΣ ΠΛΗΡΟΤΗΤΑΣ

ΜΕΤΑΒΟΛΕΣ ΠΛΗΡΟΤΗΤΑΣ ΠΕΡΙΛΗΨΗ Στην παρούσα διπλωµατική εργασία µε τίτλο «Η πόλη της Καστοριάς ως τουριστικός προορισµός», µελετάται η σχέση τουρισµού και πόλης, εξετάζοντας αν η αλλαγή που παρατηρείται σήµερα στη φυσιογνωµία

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ. Οι Ελληνικές Τουριστικές Εισπράξεις

ΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ. Οι Ελληνικές Τουριστικές Εισπράξεις ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΤΟΥΡΙΣΤΙΚΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ ΚΑΙ ΠΡΟΒΛΕΨΕΩΝ Σταδίου 24, 105 33 Τηλ. 331 2253, 331 0022 Fax: 33 120 33 Email: itep@otenet.gr URL: http://www.itep.gr Αθήνα, 7 Σεπτεµβρίου 2005 ΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ Οι Ελληνικές

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΕΡΕΥΝΑΣ ΤΟΥΡΙΣΤΙΚΗΣ ΣΥΓΚΥΡΙΑΣ

ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΕΡΕΥΝΑΣ ΤΟΥΡΙΣΤΙΚΗΣ ΣΥΓΚΥΡΙΑΣ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΕΡΕΥΝΑΣ ΤΟΥΡΙΣΤΙΚΗΣ ΣΥΓΚΥΡΙΑΣ ΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2008 Εξαµηνιαία Έρευνα Συγκυρίας στις Ξενοδοχειακές Επιχειρήσεις 2 1. Εισαγωγή Το ΙΤΕΠ άρχισε να διεξάγει δύο φορές το χρόνο Έρευνα Συγκυρίας µεταξύ

Διαβάστε περισσότερα

Αντιμετωπίζοντας την Εποχικότητα της Αεροπορικής Κίνησης στη Ρόδο και την Κρήτη μέσα από τις Αεροπορικές Εταιρείες Χαμηλών Ναύλων.

Αντιμετωπίζοντας την Εποχικότητα της Αεροπορικής Κίνησης στη Ρόδο και την Κρήτη μέσα από τις Αεροπορικές Εταιρείες Χαμηλών Ναύλων. Αντιμετωπίζοντας την Εποχικότητα της Αεροπορικής Κίνησης στη Ρόδο και την Κρήτη μέσα από τις Αεροπορικές Εταιρείες Χαμηλών Ναύλων Παύλος Αρβανίτης Ερευνητής ΕΤΕΜ Δρ Ανδρέας Παπαθεοδώρου Αν. Καθηγητής Παν.

Διαβάστε περισσότερα

Αγορά εύτερης Κατοικίας

Αγορά εύτερης Κατοικίας Αγορά εύτερης Κατοικίας Rhodes Tourism Forum 2006 10-11 Νοεµβρίου Θάλεια ρουσιώτου 1 Η Αγορά της εύτερης Κατοικίας στην Ευρώπη Ιστορικό Χρονολογείται από τη δεκαετία του 70 και συνδέεται άµεσα µε την ανάπτυξη

Διαβάστε περισσότερα

Η σύσταση ενός DMO ως Προϋπόθεση Αειφορίας για τον Τουρισµό της Ρόδου

Η σύσταση ενός DMO ως Προϋπόθεση Αειφορίας για τον Τουρισµό της Ρόδου Η σύσταση ενός DMO ως Προϋπόθεση Αειφορίας για τον Τουρισµό της Ρόδου ρ. ηµήτρης Κούτουλας Ειδικός Σύµβουλος Τουριστικού Μάρκετινγκ ιδάσκων Ελληνικού Ανοικτού Πανεπιστηµίου E-Mail: d.koutoulas@ba.aegean.gr

Διαβάστε περισσότερα

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΚΟΥΒΑΡΗ ΣΤΑΥΡΙΑΝΗ ΤΕΙ ΠΕΙΡΑΙΑ 2014

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΚΟΥΒΑΡΗ ΣΤΑΥΡΙΑΝΗ ΤΕΙ ΠΕΙΡΑΙΑ 2014 ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΚΟΥΒΑΡΗ ΣΤΑΥΡΙΑΝΗ ΤΕΙ ΠΕΙΡΑΙΑ 2014 ΘΕΜΑ : «Η Θεωρητική και Κριτική Διάσταση των Εναλλακτικών και Ειδικών Μορφών Τουρισμού στην Ελλάδα» ΤΟΥΡΙΣΤΙΚΕΣ ΠΕΡΙΟΔΟΙ 1. Η πρώτη τουριστική περίοδος

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ, ΤΟΥΡΙΣΤΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΚΑΙ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΤΟΥΡΙΣΤΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ

ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ, ΤΟΥΡΙΣΤΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΚΑΙ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΤΟΥΡΙΣΤΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΕΝΤΥΠΟ ΥΛΙΚΟ 1 ΗΣ ΙΑΛΕΞΗΣ ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ, ΤΟΥΡΙΣΤΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΚΑΙ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΤΟΥΡΙΣΤΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ Ι. ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ Τουρισµός είναι η επίσκεψη ενός τόπου της ηµεδαπής ή αλλοδαπής µε σκοπό την ξεκούραση ή ψυχαγωγία

Διαβάστε περισσότερα

«Ποιότητα και Κερδοφορία των Ξενοδοχειακών Επιχειρήσεων στην Ελλάδα»

«Ποιότητα και Κερδοφορία των Ξενοδοχειακών Επιχειρήσεων στην Ελλάδα» «Ποιότητα και Κερδοφορία των Ξενοδοχειακών Επιχειρήσεων στην Ελλάδα» Γκίκας Α. Χαρδούβελης Καθηγητής, Τμήμα Χρηματοοικονομικής και Τραπεζικής Διοικητικής Παν. Πειραιώς Οικονομικός Σύμβουλος Ομίλου Eurobank

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ ΤΟΥ ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ ΜΕ ΙΑΤΡΙΚΗ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗ

ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ ΤΟΥ ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ ΜΕ ΙΑΤΡΙΚΗ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ ΤΟΥ ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ ΜΕ ΙΑΤΡΙΚΗ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗ ΥΝΑΤΟΤΗΤΑ ΤΩΝ ΑΝΘΡΩΠΩΝ ΠΟΥ ΧΡΕΙΑΖΟΝΤΑΙ ΙΑΤΡΙΚΗ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗ ΝΑ ΤΑΞΙ ΕΥΟΥΝ ΑΠΡΟΣΚΟΠΤΑ ΣΤΟΝ ΚΟΣΜΟ ΕΙΣΗΓΗΤΗΣ: ΘΕΟ ΩΡΟΣ ΠΑΤΣΟΥΛΕΣ ΕΡΕΥΝΗΤΗΣ ΣΥΜΒΟΥΛΟΣ, ΣΥΝΤΟΝΙΣΤΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΟΥ ΚΛΑΔΟΥ ΤΩΝ ΤΗΛΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΩΝ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΟΥ ΚΛΑΔΟΥ ΤΩΝ ΤΗΛΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΩΝ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΟΥ ΚΛΑΔΟΥ ΤΩΝ ΤΗΛΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΩΝ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ Ως κλάδος τηλεπικοινωνιών ορίζεται η παραγωγή τηλεπικοινωνιακού υλικού και η χρήση των παραγόμενων τηλεπικοινωνιακών προϊόντων και

Διαβάστε περισσότερα

03/03/2015. Ι. Το Εξωτερικό Περιβάλλον της Επιχείρησης. Το Περιβάλλον της Επιχείρησης. Οργάνωση & Διοίκηση Επιχειρήσεων

03/03/2015. Ι. Το Εξωτερικό Περιβάλλον της Επιχείρησης. Το Περιβάλλον της Επιχείρησης. Οργάνωση & Διοίκηση Επιχειρήσεων ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΚΡΗΤΗΣ ΣΧΟΛΗ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ Ακαδηµαϊκό έτος 2014-2015, Εαρινό Εξάµηνο Οργάνωση & Διοίκηση Επιχειρήσεων Μάθηµα 2ο Το Περιβάλλον της

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 21: Αντιμετωπίζοντας τις συναλλαγματικές ισοτιμίες

Κεφάλαιο 21: Αντιμετωπίζοντας τις συναλλαγματικές ισοτιμίες Μυρτώ - Σμαρώ Γιαλαμά Α.Μ.: 1207 Μ 075 Διεθνής Πολιτική Οικονομία Μάθημα: Γεωπολιτική των Κεφαλαιαγορών Κεφάλαιο 21: Αντιμετωπίζοντας τις συναλλαγματικές ισοτιμίες 1. Τι είναι η παγκόσμια αγορά συναλλάγματος;

Διαβάστε περισσότερα

Πίνακας 2: Η ιάρθρωση της Απασχόλησης κατά Τµήµα στα Ελληνικά Ξενοδοχεία Ποσοστό απασ χολο

Πίνακας 2: Η ιάρθρωση της Απασχόλησης κατά Τµήµα στα Ελληνικά Ξενοδοχεία Ποσοστό απασ χολο Σ Υ Ν Ο Ψ Η Αντικείµενο της µελέτης είναι η ανάλυση της διάρθρωσης της απασχόλησης στα ελληνικά ξενοδοχεία. Η παρούσα µελέτη αποτελεί την τρίτη και τελευταία µελέτη που στηρίζεται σε δύο δειγµατοληψίες

Διαβάστε περισσότερα

η πληρότητα των ξενοδοχείων στο σύνολο της χώρας την ίδια περίοδο, καθώς αυτό αποτελεί μια σημαντική ένδειξη του συνολικού τζίρου των τουριστικών

η πληρότητα των ξενοδοχείων στο σύνολο της χώρας την ίδια περίοδο, καθώς αυτό αποτελεί μια σημαντική ένδειξη του συνολικού τζίρου των τουριστικών ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ 2005-2008 Η Ελλάδα είναι ένας από τους δημοφιλέστερους τουριστικούς προορισμούς παγκοσμίως, ένας πόλος έλξης για χιλιάδες επισκέπτες κάθε χρόνο. Ο τουριστικός τομέας αποτελεί, αδιαμφισβήτητα,

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΩΠΟΛΙΤΙΚΗ ΤΩΝ ΚΕΦΑΛΑΙΑΓΟΡΩΝ

ΓΕΩΠΟΛΙΤΙΚΗ ΤΩΝ ΚΕΦΑΛΑΙΑΓΟΡΩΝ ΠΑΝΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ Π.Μ.Σ. ΔΕΣ ερωτήματα στο μάθημα ΓΕΩΠΟΛΙΤΙΚΗ ΤΩΝ ΚΕΦΑΛΑΙΑΓΟΡΩΝ από το βιβλίο των PAUL R. KRUGMAN & «ΔΙΕΘΝΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ Θεωρία και Πολιτική» MAURICE

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΜΕΛΕΤΗ ΣΚΟΠΙΜΟΤΗΤΑΣ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΤΟΥΡΙΣΤΙΚΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ Ι ΡΥΣΗ ΙΟΙΚΗΣΗΣ ΚΑΙ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΕΠΙΤΕΛΙΚΗ ΣΥΝΟΨΗ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΜΕΛΕΤΗ ΣΚΟΠΙΜΟΤΗΤΑΣ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΤΟΥΡΙΣΤΙΚΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ Ι ΡΥΣΗ ΙΟΙΚΗΣΗΣ ΚΑΙ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΕΠΙΤΕΛΙΚΗ ΣΥΝΟΨΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΜΕΛΕΤΗ ΣΚΟΠΙΜΟΤΗΤΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ Ι ΡΥΣΗ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΤΟΥΡΙΣΤΙΚΗΣ ΙΟΙΚΗΣΗΣ ΚΑΙ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΕΠΙΤΕΛΙΚΗ ΣΥΝΟΨΗ Πρωτοβουλία Ίδρυσης Πανεπιστηµιακού Τµήµατος Τουρισµού στην Κρήτη Μάρτιος 2007 Τουρισµός:

Διαβάστε περισσότερα

«ΑΠΟΘΕΜΑΤΙΚΑ ΝΟΜΙΣΜΑΤΑ ΣΤΟ ΔΙΕΘΝΕΣ. ΝΟΜΙΣΜΑΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ» (σελ. 196-206)

«ΑΠΟΘΕΜΑΤΙΚΑ ΝΟΜΙΣΜΑΤΑ ΣΤΟ ΔΙΕΘΝΕΣ. ΝΟΜΙΣΜΑΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ» (σελ. 196-206) ΠΑΝΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ & ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΔΙΕΘΝΩΝ & ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ: ΔΙΕΘΝΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΜΑΘΗΜΑ: ΓΕΩΠΟΛΙΤΙΚΗ ΤΩΝ ΚΕΦΑΛΑΙΑΓΟΡΩΝ ΔΙΔΑΣΚΩΝ: ΑΝ. ΜΑΣΤΡΟΓΙΑΝΝΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Εισήγηση της ΓΓΠΠ Αγγέλας Αβούρη στην ενημερωτική συνάντηση για τη δημιουργία Οργανισμού Τουριστικής Ανάπτυξης (23-11-06)

Εισήγηση της ΓΓΠΠ Αγγέλας Αβούρη στην ενημερωτική συνάντηση για τη δημιουργία Οργανισμού Τουριστικής Ανάπτυξης (23-11-06) Εισήγηση της ΓΓΠΠ Αγγέλας Αβούρη στην ενημερωτική συνάντηση για τη δημιουργία Οργανισμού Τουριστικής Ανάπτυξης (23-11-06) Η χώρα μας είναι ένας από τους πλέον δημοφιλείς τουριστικούς προορισμούς παγκοσμίως.

Διαβάστε περισσότερα

Να δίνει την έννοια του τουρισµού. Να γνωρίζει τις κατηγορίες των τουριστών.

Να δίνει την έννοια του τουρισµού. Να γνωρίζει τις κατηγορίες των τουριστών. 1 Εισαγωγή (4 περίοδοι) : Να δίνει την έννοια του τουρισµού. Να γνωρίζει τις κατηγορίες των τουριστών. 2 Ιστορική εξέλιξη του τουρισµού (5 περίοδοι) Να γνωρίζει την ιστορική εξέλιξη του τουρισµού. Να αναφέρει

Διαβάστε περισσότερα

Ο Συνεδριακός Τουρισµός ιεθνώς και στην Ελλάδα. Σύνοψη Μελέτης

Ο Συνεδριακός Τουρισµός ιεθνώς και στην Ελλάδα. Σύνοψη Μελέτης Ο Συνεδριακός Τουρισµός ιεθνώς και στην Ελλάδα Σύνοψη Μελέτης 1. Από τα αποσπασµατικά στοιχεία που υπάρχουν, συνάγεται ότι ο συνεδριακός τουρισµός καλύπτει το 3-4% του αριθµού των αφίξεων αλλοδαπών τουριστών

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΤΑΣΗ ΓΙΑ ΜΙΑ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΗ ΔΙΑΔΡΟΜΗ ΑΡΧΑΙΩΝ ΘΕΑΤΡΩΝ ΣΤΗΝ ΗΠΕΙΡΟ. τουρισμό

ΠΡΟΤΑΣΗ ΓΙΑ ΜΙΑ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΗ ΔΙΑΔΡΟΜΗ ΑΡΧΑΙΩΝ ΘΕΑΤΡΩΝ ΣΤΗΝ ΗΠΕΙΡΟ. τουρισμό ΠΡΟΤΑΣΗ ΓΙΑ ΜΙΑ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΗ ΔΙΑΔΡΟΜΗ ΑΡΧΑΙΩΝ ΘΕΑΤΡΩΝ ΣΤΗΝ ΗΠΕΙΡΟ Συμβολή του ΔΙΑΖΩΜΑΤΟΣ στον πολιτιστικό τουρισμό Η πολιτιστική διαδρομή, ως επώνυμο τουριστικό προϊόν Η πολιτιστική διαδρομή είναι ένα εξειδικευμένο

Διαβάστε περισσότερα

Α) ΒΑΣΙΚΕΣ ΤΑΣΕΙΣ ΠΟΥ ΕΠΗΡΕΑΖΟΥΝ ΤΙΣ ΕΠΕΝΔΥΣΕΙΣ

Α) ΒΑΣΙΚΕΣ ΤΑΣΕΙΣ ΠΟΥ ΕΠΗΡΕΑΖΟΥΝ ΤΙΣ ΕΠΕΝΔΥΣΕΙΣ ΔΗΜΟΣΙΟΝΟΜΙΚΕΣ ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΛΙΤΟΤΗΤΑΣ Μελέτη του ΔΝΤ για 17 χώρες του ΟΑΣΑ επισημαίνει ότι για κάθε ποσοστιαία μονάδα αύξησης του πρωτογενούς πλεονάσματος, το ΑΕΠ μειώνεται κατά 2 ποσοστιαίες μονάδες και

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΑ ΣΧΕΔΙΑ

ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΑ ΣΧΕΔΙΑ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΑ ΣΧΕΔΙΑ Ενότητα 6η: ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΗ ΚΑΙ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΗ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗ ΑΛΕΞΑΝΔΡΙΔΗΣ ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΣ Τμήμα Διοίκησης Επιχειρήσεων (Κοζάνη) Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες

Διαβάστε περισσότερα

Δευτέρα 4 Φεβρουαρίου 2013. Συνέντευξη Τύπου. Για την παρουσίαση της μελέτης του κ. Ρερρέ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΤΟΥΡΙΣΤΙΚΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ ΚΑΙ ΠΡΟΒΛΕΨΕΩΝ

Δευτέρα 4 Φεβρουαρίου 2013. Συνέντευξη Τύπου. Για την παρουσίαση της μελέτης του κ. Ρερρέ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΤΟΥΡΙΣΤΙΚΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ ΚΑΙ ΠΡΟΒΛΕΨΕΩΝ Δευτέρα 4 Φεβρουαρίου 2013 Συνέντευξη Τύπου Για την παρουσίαση της μελέτης του κ. Ρερρέ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΤΟΥΡΙΣΤΙΚΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ ΚΑΙ ΠΡΟΒΛΕΨΕΩΝ Ο ελληνικός τουρισμός παραμένει διεθνώς ανταγωνιστικός και είναι σε

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ & ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ

ΠΑΝΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ & ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΠΑΝΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ & ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ Τµήµα Διεθνών & Ευρωπαϊκών Σπουδών (ΔΕΣ) Μεταπτυχιακό Πρόγραµµα Ειδίκευσης στις Διεθνείς και Ευρωπαϊκές Σπουδές Εργασία στο µάθηµα «Γεωπολιτική των

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ. Θετικά αποτελέσµατα, λόγω ισχυρών διεθνών περιθωρίων διύλισης - απρόσκοπτη λειτουργία κατά τη διάρκεια της τραπεζικής κρίσης

ΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ. Θετικά αποτελέσµατα, λόγω ισχυρών διεθνών περιθωρίων διύλισης - απρόσκοπτη λειτουργία κατά τη διάρκεια της τραπεζικής κρίσης ΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ 27 Αυγούστου 2015 Αποτελέσµατα Β Τριµήνου / Α Εξαµήνου 2015 Θετικά αποτελέσµατα, λόγω ισχυρών διεθνών περιθωρίων διύλισης - απρόσκοπτη λειτουργία κατά τη διάρκεια της τραπεζικής κρίσης Ο Όµιλος

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ. 3 Αυγούστου 2009

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ. 3 Αυγούστου 2009 Νέες ευκαιρίες για αλλαγή επιχειρηματικού προφίλ των ελληνικών τουριστικών επιχειρήσεων μέσα από την αξιοποίηση των Τεχνολογιών Πληροφορικής και Επικοινωνιών (ΤΠΕ) Η Ελλάδα καταλαμβάνει την 24η θέση στο

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνική Περιβαλλοντική ευθύνη και απασχόληση. ρ Χριστίνα Θεοχάρη

Κοινωνική Περιβαλλοντική ευθύνη και απασχόληση. ρ Χριστίνα Θεοχάρη Κοινωνική Περιβαλλοντική ευθύνη και απασχόληση Συνάντηση Εργασίας ρ Χριστίνα Θεοχάρη Περιβαλλοντολόγος Μηχανικός Γραµµατέας Οικολογίας και Περιβάλλοντος ΓΣΕΕ 7 Ιουνίου 2006 1 1. Η Κοινωνική εταιρική ευθύνη

Διαβάστε περισσότερα

Εάν το ποσοστό υποχρεωτικών καταθέσεων είναι 25% και υπάρξει μια αρχική κατάθεση όψεως 2.000 σε μια εμπορική Τράπεζα, τότε η μέγιστη ρευστότητα που μπορεί να δημιουργηθεί από αυτή την κατάθεση είναι: Α.

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγικές Έννοιες Επιχειρηματικότητας

Εισαγωγικές Έννοιες Επιχειρηματικότητας Εισαγωγικές Έννοιες Επιχειρηματικότητας Μάθημα 2 1 Εισαγωγή Χαρακτηριστικά στοιχεία της επιχείρησης ως οργανισμού Συστατικά μέρη και το περιβάλλον της επιχείρησης Διάφορες μορφές επιχειρήσεων που λειτουργούν

Διαβάστε περισσότερα

HELLENIC MEMORIES TRAVEL SERVICES. Προσφορά για το Πρότυπο Πειραματικό ΓΕΛ Ηρακλείου

HELLENIC MEMORIES TRAVEL SERVICES. Προσφορά για το Πρότυπο Πειραματικό ΓΕΛ Ηρακλείου Προσφορά για το Πρότυπο Πειραματικό ΓΕΛ Ηρακλείου Ταυτότητα του Hellenic Memories Travel Services Μια επιχείρηση συνεπής με την ιστορία και τις υπηρεσίες. Το Hellenic Memories Travel Services δραστηριοποιείται

Διαβάστε περισσότερα

PRODEXPO 2015 Τουρισμός & Real Estate

PRODEXPO 2015 Τουρισμός & Real Estate PRODEXPO 2015 Τουρισμός & Real Estate Οκτώβριος 2015 Στοιχεία & Αριθμοί Στοιχεία & Αριθμοί Ισοζύγιο ταξιδιωτικών υπηρεσιών (σε εκατ. ευρώ) και βασικά ταξιδιωτικά μεγέθη Ιανουάριος-Ιούλιος Ιούλιος 2013

Διαβάστε περισσότερα

Ενημερωτικό δελτίο 1 ΓΙΑΤΙ ΧΡΕΙΑΖΕΤΑΙ Η ΕΕ ΕΝΑ ΕΠΕΝΔΥΤΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ;

Ενημερωτικό δελτίο 1 ΓΙΑΤΙ ΧΡΕΙΑΖΕΤΑΙ Η ΕΕ ΕΝΑ ΕΠΕΝΔΥΤΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ; Ενημερωτικό δελτίο 1 ΓΙΑΤΙ ΧΡΕΙΑΖΕΤΑΙ Η ΕΕ ΕΝΑ ΕΠΕΝΔΥΤΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ; Από την έναρξη της παγκόσμιας οικονομικής και χρηματοπιστωτικής κρίσης, η ΕΕ βρίσκεται αντιμέτωπη με χαμηλά επίπεδα επενδύσεων. Απαιτούνται

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΕΘΝΗ ΤΡΑΠΕΖΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ

ΔΙΕΘΝΗ ΤΡΑΠΕΖΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ Ενότητα 11: Διεθνείς Χρηματοδοτικοί Οργανισμοί Μιχαλόπουλος Γεώργιος Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative Commons. Για εκπαιδευτικό υλικό, όπως εικόνες, που υπόκειται

Διαβάστε περισσότερα

Αριθμός Εργαζόμενων ΕΛΛΑΔΑ & Δ. ΕΥΡΩΠΗ 3 7 1.162 Η.Π.Α. 2 4 1.715 ΝΟΤΙΟΑΝΑΤΟΛΙΚΗ ΕΥΡΩΠΗ 5 6 1.629 ΑΝΑΤΟΛΙΚΗ ΜΕΣΟΓΕΙΟΣ 3 8 1.031 ΣΥΝΟΛΟ 13 24 5.

Αριθμός Εργαζόμενων ΕΛΛΑΔΑ & Δ. ΕΥΡΩΠΗ 3 7 1.162 Η.Π.Α. 2 4 1.715 ΝΟΤΙΟΑΝΑΤΟΛΙΚΗ ΕΥΡΩΠΗ 5 6 1.629 ΑΝΑΤΟΛΙΚΗ ΜΕΣΟΓΕΙΟΣ 3 8 1.031 ΣΥΝΟΛΟ 13 24 5. ΤΙΤΑΝ Α.Ε. ΓΕΝΙΚΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΤΑΙΡΙΑ ΚΑΙ ΤΟΝ ΟΜΙΛΟ Η ΤΙΤΑΝ Α.Ε. είναι ένας Όμιλος εταιριών με μακρόχρονη πορεία στη βιομηχανία τσιμέντου. Ιδρύθηκε το 1902 και η έδρα του βρίσκεται στα Άνω Πατήσια. Ο Όμιλος

Διαβάστε περισσότερα

Πρόταση Διαχείρισης Παράτυπων Μεταναστών και Προσφύγων

Πρόταση Διαχείρισης Παράτυπων Μεταναστών και Προσφύγων ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΔΗΜΟΣ ΛΕΣΒΟΥ ΓΡΑΦΕΙΟ ΔΗΜΑΡΧΟΥ ΤΗΛ: 2251037040-60 ΦΑΞ 2251037046 E-MAIL: grafeiotypou@mytilene.gr Μυτιλήνη 12/09/2015 Πρόταση Διαχείρισης Παράτυπων Μεταναστών και Προσφύγων Δήμαρχος

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΟΧΙΚΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ ΒΑΣΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ

ΕΠΟΧΙΚΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ ΒΑΣΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΕΠΟΧΙΚΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ ΒΑΣΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ Η συγκέντρωση της τουριστικής ζήτησης σε λίγους μήνες του έτους Μέτρηση Εποχικότητας Διανυκτερεύσεις Αφίξεις Δαπάνες Δείκτες Συγκέντρωσης Herfindahl - Hirschman

Διαβάστε περισσότερα

Πίνακες Εισροών-Εκροών της Ελληνικής Οικονοµίας για τον Τουρισµό. Σύνοψη Μελέτης

Πίνακες Εισροών-Εκροών της Ελληνικής Οικονοµίας για τον Τουρισµό. Σύνοψη Μελέτης Πίνακες Εισροών-Εκροών της Ελληνικής Οικονοµίας για τον Τουρισµό Σύνοψη Μελέτης Η παρούσα µελέτη των Πινάκων Εισροών-Εκροών µε επίκεντρο τους τοµείς τουρισµού του έτους 1992 εκπονήθηκε µε χρηµατοδότηση

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ & ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ

ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ & ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ & ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ ΞΕΝΟΔΟΧΕΙΑΚΟ ΔΥΝΑΜΙΚΟ ΧΩΡΑΣ ΤΟΥΡΙΣΤΙΚΟΣ ΠΡΟΟΡΙΣΜΟΣ Ν. ΧΑΝΙΩΝ ΚΥΡΙΟ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΟ : ΕΝΤΟΝΗ ΕΠΟΧΙΚΟΤΗΤΑ. ΜΟΡΦΗ ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ : ΜΑΖΙΚΟΣ ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ ΤΡΙΠΤΥΧΟ ΑΜΜΟΣ ΗΛΙΟΣ ΘΑΛΛΑΣΑ

Διαβάστε περισσότερα

Διεθνής Οικονομική. Paul Krugman Maurice Obsfeld

Διεθνής Οικονομική. Paul Krugman Maurice Obsfeld Paul Krugman Maurice Obsfeld Διεθνής Οικονομική Κεφάλαιο 21 Η Διεθνής Αγορά Κεφαλαίου και τα κέρδη από το Εμπόριο Διεθνής Τραπεζική Λειτουργία και Διεθνής Κεφαλαιαγορά Φιλίππου Ευαγγελία Α.Μ. 1207 Μ069

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΕΝΩΣΗΣ ΣΤΟΝ ΚΟΣΜΟ

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΕΝΩΣΗΣ ΣΤΟΝ ΚΟΣΜΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 ο Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΕΝΩΣΗΣ ΣΤΟΝ ΚΟΣΜΟ 2.1 Εισαγωγή Η έρευνα διεξήχθη κατά την χρονική περίοδο Φεβρουαρίου έως και Ιουνίου του 2003. Ο συνολικός αριθµός των ευρωπαίων πολιτών που απάντησε

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ. Αθήνα, 20 εκεµβρίου 2012. Θέµα: Ισοζύγιο Πληρωµών: Οκτώβριος 2012. Ισοζύγιο Τρεχουσών Συναλλαγών

ΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ. Αθήνα, 20 εκεµβρίου 2012. Θέµα: Ισοζύγιο Πληρωµών: Οκτώβριος 2012. Ισοζύγιο Τρεχουσών Συναλλαγών ΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ Αθήνα, 20 εκεµβρίου 2012 Θέµα: Ισοζύγιο Πληρωµών: Οκτώβριος 2012 Ισοζύγιο Τρεχουσών Συναλλαγών Τον Οκτώβριο του 2012 το ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών παρουσίασε έλλειµµα το οποίο διαµορφώθηκε

Διαβάστε περισσότερα

ΟΡΓΑΝΩΣΗ & ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ

ΟΡΓΑΝΩΣΗ & ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΟΡΓΑΝΩΣΗ & ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ Αναδημοσίευση από τις παρουσιάσεις Α) Η ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗ ΤΟΥ ΜΕΘΟΛΟΓΙΚΟΥ ΕΡΓΑΛΕΙΟΥ T SWOT ANALYSIS - Μάθημα: Πολεοδομική και Οικιστική Ανάπτυξη και Πολιτική Β) Βαγής Σαμαθρακής

Διαβάστε περισσότερα

ΙΚΤΥΟ ΟΙΝΟΠΟΙΩΝ ΝΟΜΟΥ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ

ΙΚΤΥΟ ΟΙΝΟΠΟΙΩΝ ΝΟΜΟΥ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ ΙΚΤΥΟ ΟΙΝΟΠΟΙΩΝ ΝΟΜΟΥ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ Το ίκτυο Οινοποιών Νοµού Ηρακλείου ιδρύθηκε ως αστική µη κερδοσκοπική εταιρεία τον Νοέµβριο του 2006 και αποτελεί την κύρια συλλογική, συγκροτηµένη και συντονισµένη έκφραση

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΕΡΓΙΑ ΟΡΙΣΜΟΣ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΑΝΑΔΡΟΜΗ ΜΟΡΦΕΣ ΑΝΕΡΓΙΑΣ

ΑΝΕΡΓΙΑ ΟΡΙΣΜΟΣ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΑΝΑΔΡΟΜΗ ΜΟΡΦΕΣ ΑΝΕΡΓΙΑΣ ΑΝΕΡΓΙΑ ΟΡΙΣΜΟΣ Η κατάσταση έλλειψης εργασίας, κατά την οποία υπάρχει δυσαρμονία μεταξύ προσφοράς και ζήτησης, προσφέρονται λίγες θέσεις εργασίας, ενώ υπάρχουν πάρα πολλοί ενδ9ιαφερόμενοι. Είναι έννοια

Διαβάστε περισσότερα

χώρας το δεκάμηνο του 2014 ξεπέρασαν το σύνολο των διανυκτερεύσεων ολόκληρου του έτους 2013.

χώρας το δεκάμηνο του 2014 ξεπέρασαν το σύνολο των διανυκτερεύσεων ολόκληρου του έτους 2013. Σημαντική ήταν η αύξηση που παρουσίασε ο εισερχόμενος τουρισμός προς τη χώρα μας την τελευταία διετία (2013-2014), καθώς οι αφίξεις των αλλοδαπών τουριστών εκτιμάται ότι ξεπέρασαν το επίπεδο ρεκόρ των

Διαβάστε περισσότερα

ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΝΩΣΗ ΚΥΠΡΙΑΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΚΥΠΡΙΑΚΟΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΣ ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ

ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΝΩΣΗ ΚΥΠΡΙΑΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΚΥΠΡΙΑΚΟΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΣ ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ Σχέδιο Κινήτρων για επενδύσεις αειφόρου εμπλουτισμού και αναβάθμισης του τουριστικού προϊόντος ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΝΩΣΗ ΚΥΠΡΙΑΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΚΥΠΡΙΑΚΟΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΣ ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ Το Σχέδιο Κινήτρων θα συγχρηματοδοτηθεί

Διαβάστε περισσότερα

Τίτλος μαθήματος/συνεδρίας: Επιχειρηματικός Σχεδιασμός ΙΙ Εισηγητής: Ιωάννης Χαραλαμπίδης Σάμος, 03 07 Μαΐου 2014

Τίτλος μαθήματος/συνεδρίας: Επιχειρηματικός Σχεδιασμός ΙΙ Εισηγητής: Ιωάννης Χαραλαμπίδης Σάμος, 03 07 Μαΐου 2014 ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ "ΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΒΑΣΙΚΟΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΟΥ ΑΙΓΑΙΟΠΕΛΑΓΙΤΙΚΟΥ ΧΩΡΟΥ" «Στήριξη και Ανάδειξη Πολυνησιωτικών ΑΕΙ» ΔΡΑΣΗ 4: Εκπαίδευση και

Διαβάστε περισσότερα

«Ο θεσμός των μετακλητών υπαλλήλων»

«Ο θεσμός των μετακλητών υπαλλήλων» Αθήνα, 09/07/2012 «Ο θεσμός των μετακλητών υπαλλήλων» Ένα από τα προτεινόμενα μέτρα για την εξεύρεση ισοδύναμων δημοσιονομικών μέτρων είναι και η κατάργηση του δαπανηρού θεσμού των μετακλητών υπαλλήλων,

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ 4 ο ΤΟΥΡΙΣΤΙΚΟΙ ΦΟΡΕΙΣ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ

ΜΑΘΗΜΑ 4 ο ΤΟΥΡΙΣΤΙΚΟΙ ΦΟΡΕΙΣ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ ΜΑΘΗΜΑ 4 ο ΤΟΥΡΙΣΤΙΚΟΙ ΦΟΡΕΙΣ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ 1. ΕΛΛΗΝΙΚΟΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΣ ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ (www.gnto.gov.gr) v Ίδρυση: έτος 1950 v Αποστολή: οργάνωση, ανάπτυξη και προώθηση του τουρισµού στην Ελλάδα v Δράσεις: τουριστική

Διαβάστε περισσότερα

2009-2011: ΠΤΩΣΗ ΟΙΚΟΔΟΜΙΚΗΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑΣ ΚΑΙ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ - ΔΥΝΑΤΟΤΗΤΕΣ ΑΠΟΡΡΟΦΗΣΗΣ ΤΩΝ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΩΝ

2009-2011: ΠΤΩΣΗ ΟΙΚΟΔΟΜΙΚΗΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑΣ ΚΑΙ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ - ΔΥΝΑΤΟΤΗΤΕΣ ΑΠΟΡΡΟΦΗΣΗΣ ΤΩΝ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΩΝ 2009-2011: ΠΤΩΣΗ ΟΙΚΟΔΟΜΙΚΗΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑΣ ΚΑΙ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ - ΔΥΝΑΤΟΤΗΤΕΣ ΑΠΟΡΡΟΦΗΣΗΣ ΤΩΝ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΩΝ Σύνοψη και συμπέρασμα Αντώνης Τορτοπίδης, οικονομολόγος 1 Φεβρουάριος 2009 Η σημερινή ύφεση της οικοδομικής

Διαβάστε περισσότερα

Λεωνίδα Πασχαλίδη, ιευθυντή Εκπαίδευσης και Ανάπτυξης

Λεωνίδα Πασχαλίδη, ιευθυντή Εκπαίδευσης και Ανάπτυξης ΕΓΚΥΚΛΙΟΣ Λευκωσία, 27 εκεμβρίου 2013 ΠΡΟΣ: ΑΠΟ: Όλους τους ενδιαφερόμενους Λεωνίδα Πασχαλίδη, ιευθυντή Εκπαίδευσης και Ανάπτυξης ΘΕΜΑ: ιερεύνηση με την αγορά για το σχεδιασμό των κατάλληλων σχεδίων χορηγιών

Διαβάστε περισσότερα

ΓΡΗΓΟΡΗΣ ΣΑΡΑΝΤΗΣ Α.Β.Ε.Ε. ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ Α ΤΡΙΜΗΝΟΥ 2005

ΓΡΗΓΟΡΗΣ ΣΑΡΑΝΤΗΣ Α.Β.Ε.Ε. ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ Α ΤΡΙΜΗΝΟΥ 2005 ΓΡΗΓΟΡΗΣ ΣΑΡΑΝΤΗΣ Α.Β.Ε.Ε. ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ Α ΤΡΙΜΗΝΟΥ 2005 Ισόρροπη και σταθερή ανάπτυξη των οικονοµικών µεγεθών τόσο στην Ελλάδα, όσο και στο εξωτερικό. Περαιτέρω βελτίωση των περιθωρίων κέρδους

Διαβάστε περισσότερα

Χρηματοδότηση σε αρχικό στάδιο ανάπτυξης: μια γενική προσέγγιση

Χρηματοδότηση σε αρχικό στάδιο ανάπτυξης: μια γενική προσέγγιση Χρηματοδότηση σε αρχικό στάδιο ανάπτυξης: μια γενική προσέγγιση (βασισμένη στο μοντέλο στρατηγικής που αναπτύχθηκε για το έργο SEED REG) Ε.Κ.Ε.Τ.Α. Εθνικό Κέντρο Έρευνας & Τεχνολογικής Ανάπτυξης Εισαγωγή

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ "ʺΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΒΑΣΙΚΟΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΟΥ ΑΙΓΑΙΟΠΕΛΑΓΙΤΙΚΟΥ ΧΩΡΟΥ"ʺ «Στήήριξη και Ανάάδειξη Πολυνησιωτικώών ΑΕΙ» ΔΡΑΣΗ 4: Εκπαίίδευση

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΣΜΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ - ΝΟΜΟΣ

ΘΕΣΜΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ - ΝΟΜΟΣ ΘΕΣΜΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ - ΝΟΜΟΣ 2244/94 : Ρύθµιση θεµάτων Ηλεκτροπαραγωγής από Ανανεώσιµες Πηγές Ενέργειας, από Συµβατικά Καύσιµα και άλλες διατάξεις Oί ανανεώσιµες πηγές ενέργειας (ΑΠΕ) - αιολική, ηλιακή, γεωθερµία,

Διαβάστε περισσότερα

ΡΑΣΕΙΣ ΜΜΕ ΣΤΑ ΠΕΠ ΜΕ ΦΟΡΕΙΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΤΙΣ ΤΡΑΠΕΖΕΣ

ΡΑΣΕΙΣ ΜΜΕ ΣΤΑ ΠΕΠ ΜΕ ΦΟΡΕΙΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΤΙΣ ΤΡΑΠΕΖΕΣ ΡΑΣΕΙΣ ΜΜΕ ΣΤΑ ΠΕΠ ΜΕ ΦΟΡΕΙΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΤΙΣ ΤΡΑΠΕΖΕΣ Σε περιφερειακό επίπεδο, αποτελεί κρίσιµης σηµασίας ζήτηµα η στήριξη, µε τη µορφή της άµεσης κεφαλαιουχικής ενίσχυσης, των µικροµεσαίων επιχειρήσεων.

Διαβάστε περισσότερα

Οι αυξανόµενες οικονοµικές σχέσεις µε τη ΝΑ Ευρώπη τροφοδοτούν την ανάπτυξη της ελληνικής οικονοµίας

Οι αυξανόµενες οικονοµικές σχέσεις µε τη ΝΑ Ευρώπη τροφοδοτούν την ανάπτυξη της ελληνικής οικονοµίας ΙΕΥΘΥΝΣΗ ΣΧΕ ΙΑΣΜΟΥ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΑΝΑΛΥΣΗΣ (008) ΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ Οι αυξανόµενες οικονοµικές σχέσεις µε τη ΝΑ Ευρώπη τροφοδοτούν την ανάπτυξη της ελληνικής οικονοµίας 12 10 8 6 4 2 0-2 % 1999 Η δυναµική ανάπτυξη

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΛΙΚΗ ΠΡΑΞΗ. AF/CE/LB/el 1

ΤΕΛΙΚΗ ΠΡΑΞΗ. AF/CE/LB/el 1 ΤΕΛΙΚΗ ΠΡΑΞΗ AF/CE/LB/el 1 Οι πληρεξούσιοι: ΤΟΥ ΒΑΣΙΛΕΙΟΥ ΤΟΥ ΒΕΛΓΙΟΥ, ΤΟΥ ΒΑΣΙΛΕΙΟΥ ΤΗΣ ΑΝΙΑΣ, ΤΗΣ ΟΜΟΣΠΟΝ ΙΑΚΗΣ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ ΤΗΣ ΓΕΡΜΑΝΙΑΣ, ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ, ΤΟΥ ΒΑΣΙΛΕΙΟΥ ΤΗΣ ΙΣΠΑΝΙΑΣ, ΤΗΣ ΓΑΛΛΙΚΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Εξελίξεις στον Παγκόσμιο και τον Ελληνικό Τουρισμό

Εξελίξεις στον Παγκόσμιο και τον Ελληνικό Τουρισμό Εξελίξεις στον Παγκόσμιο και τον Ελληνικό Τουρισμό και στα Βασικά Μεγέθη της Ελληνικής Ξενοδοχίας το 2014 ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΤΟΥΡΙΣΤΙΚΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ ΚΑΙ ΠΡΟΒΛΕΨΕΩΝ 2 Αφίξεις, Εισπράξεις, Πληρωμές ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΤΟΥΡΙΣΤΙΚΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

1. Τι γνωρίζετε για το θεσμό της ιδιωτικής ασφάλισης στη χώρα μας; Τι γνωρίζετε παγκοσμίως;

1. Τι γνωρίζετε για το θεσμό της ιδιωτικής ασφάλισης στη χώρα μας; Τι γνωρίζετε παγκοσμίως; 1. Τι γνωρίζετε για το θεσμό της ιδιωτικής ασφάλισης στη χώρα μας; Τι γνωρίζετε παγκοσμίως; Η ιδιωτική ασφάλιση βρίσκεται μπροστά σε μια νέα πραγματικότητα, διεκδικώντας ισχυρότερη θέση στο χρηματοπιστωτικό

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ. Ενημέρωση για δραστηριότητες της ΕΤΙΝ. Σύντομη παρουσίαση της εταιρείας

ΘΕΜΑ. Ενημέρωση για δραστηριότητες της ΕΤΙΝ. Σύντομη παρουσίαση της εταιρείας Κέρκυρα, 19 Απριλίου 2013 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ ΙΟΝΙΩΝ ΝΗΣΩΝ ΓΡΑΦΕΙΟ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΡΧΗ Ταχ. Διεύθυνση: Αλυκές Ποταμού Ταχ. Κώδικας: 49100, Κέρκυρα Τηλέφωνο: 2661039606, 2661031696 Fax: 2661042335

Διαβάστε περισσότερα

Τίτλος Ειδικού Θεματικού Προγράμματος: «Διοίκηση, Οργάνωση και Πληροφορική για Μικρομεσαίες Επιχειρήσεις»

Τίτλος Ειδικού Θεματικού Προγράμματος: «Διοίκηση, Οργάνωση και Πληροφορική για Μικρομεσαίες Επιχειρήσεις» ΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ, ΒΑΣΙΚΟΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΟΥ ΑΙΓΑΙΟΠΕΛΑΓΙΤΙΚΟΥ ΧΩΡΟΥ Τίτλος Ειδικού Θεματικού Προγράμματος: «Διοίκηση, Οργάνωση και Πληροφορική για Μικρομεσαίες

Διαβάστε περισσότερα

[ΓΙΩΡΓΟΣ ΚΑΜΑΡΙΝΟΣ - ΟΙΚΟΝΟΜΟΛΟΓΟΣ] ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΟ ΤΕΣΤ ΣΤΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ & ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΟΜΑΔΑ Α

[ΓΙΩΡΓΟΣ ΚΑΜΑΡΙΝΟΣ - ΟΙΚΟΝΟΜΟΛΟΓΟΣ] ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΟ ΤΕΣΤ ΣΤΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ & ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΟΜΑΔΑ Α ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΟ ΤΕΣΤ ΣΤΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ & ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΟΜΑΔΑ Α Στις παρακάτω προτάσεις, από Α.1. μέχρι και Α.5, να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό της καθεμιάς και δίπλα του την

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ 10 ο ΤΟΥΡΙΣΤΙΚΗ ΠΡΟΣΦΟΡΑ 2. ΜΕΤΑΦΟΡΕΣ

ΜΑΘΗΜΑ 10 ο ΤΟΥΡΙΣΤΙΚΗ ΠΡΟΣΦΟΡΑ 2. ΜΕΤΑΦΟΡΕΣ ΜΑΘΗΜΑ 10 ο ΤΟΥΡΙΣΤΙΚΗ ΠΡΟΣΦΟΡΑ 2. ΜΕΤΑΦΟΡΕΣ Ι. ΑΕΡΟΠΟΡΙΚΕΣ ΜΕΤΑΦΟΡΕΣ Τα αεροπορικά ταξίδια επέτρεψαν να χτιστούν εκπληκτικά θέρετρα σε αποµακρυσµένα νησιά, έχουν ενδυναµώσει τις πολυεθνικές επιχειρήσεις

Διαβάστε περισσότερα

Ο Ι Ε ΛΛΗΝΙΚΕΣ Τ ΟΥΡΙΣΤΙΚΕΣ Ε ΙΣΠΡΑΞΕΙΣ Σ ΥΝΟΨΗ

Ο Ι Ε ΛΛΗΝΙΚΕΣ Τ ΟΥΡΙΣΤΙΚΕΣ Ε ΙΣΠΡΑΞΕΙΣ Σ ΥΝΟΨΗ Ο Ι Ε ΛΛΗΝΙΚΕΣ Τ ΟΥΡΙΣΤΙΚΕΣ Ε ΙΣΠΡΑΞΕΙΣ Σ ΥΝΟΨΗ Σκοπός της παρούσης µελέτης είναι η ανάλυση των αλλοδαπών τουριστικών δαπανών που πραγµατοποιούνται στη χώρα τους όσο και στη διάρκεια της παραµονής τους

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΖΙΚΟΣ ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΕΣ ΜΟΡΦΕΣ : ΠΟΣΟ «ΤΟΥΡΙΣΜΟ» ΑΝΤΕΧΕΙ Η ΦΥΣΗ ; Της Ελένης Σβορώνου

ΜΑΖΙΚΟΣ ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΕΣ ΜΟΡΦΕΣ : ΠΟΣΟ «ΤΟΥΡΙΣΜΟ» ΑΝΤΕΧΕΙ Η ΦΥΣΗ ; Της Ελένης Σβορώνου 1 ΜΑΖΙΚΟΣ ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΕΣ ΜΟΡΦΕΣ : ΠΟΣΟ «ΤΟΥΡΙΣΜΟ» ΑΝΤΕΧΕΙ Η ΦΥΣΗ ; Της Ελένης Σβορώνου Στη Μεσόγειο (και μάλιστα σε Ισπανία, Ιταλία, πρώην Γιουγκοσλαβία, Ελλάδα, Τουρκία, Κύπρο, Μάλτα, Τυνησία

Διαβάστε περισσότερα

Κώδικας συµπεριφοράς και δεοντολογίας για τον κλάδο της ιδιωτικής ασφάλειας I. Γιατί ο κλάδος χρειάζεται έναν κώδικα συµπεριφοράς και δεοντολογίας; Ο τοµέας της ιδιωτικής ασφάλειας στην Ευρωπαϊκή Ένωση

Διαβάστε περισσότερα

10. ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗΣ ΤΩΝ ΠΕ

10. ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗΣ ΤΩΝ ΠΕ 10. ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗΣ ΤΩΝ ΠΕ Όπως είδαµε στην Ενότητα 9, οι ΑΞΕ µπορούν να έχουν πολλές θετικές επιδράσεις στις χώρες υποδοχής τους. Οι αναµενόµενες αυτές θετικές επιδράσεις τους οδηγούν συχνά στην

Διαβάστε περισσότερα

9. ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΩΝ ΠΕ ΣΤΗ ΧΩΡΑ ΥΠΟ ΟΧΗΣ ΚΑΙ ΣΤΗ ΧΩΡΑ ΠΡΟΕΛΕΥΣΗΣ

9. ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΩΝ ΠΕ ΣΤΗ ΧΩΡΑ ΥΠΟ ΟΧΗΣ ΚΑΙ ΣΤΗ ΧΩΡΑ ΠΡΟΕΛΕΥΣΗΣ 9. ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΩΝ ΠΕ ΣΤΗ ΧΩΡΑ ΥΠΟ ΟΧΗΣ ΚΑΙ ΣΤΗ ΧΩΡΑ ΠΡΟΕΛΕΥΣΗΣ 9.1 ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΣΤΗ ΧΩΡΑ ΥΠΟ ΟΧΗΣ Ποιες είναι οι κυριότερες επιπτώσεις των ΑΞΕ στη χώρες στις οποίες πραγµατοποιούνται; Σε αυτό το ερώτηµα

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ

ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΚΥΠΡΟΥ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑTΩΝ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Click to add subtitle

Click to add subtitle Company LOGO ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΑΕΡΟΜΕΤΑΦΟΡΕΣ ΠΡΟΚΛΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ ΣΤΗΝ ΑΓΟΡΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ Click to add subtitle ΔΗΜΗΤΡΙΟΥ Δ.,ΣΑΡΤΖΕΤΑΚΗ Μ, CRANFIELD UNIVERSITY,SoE Department of Fluid mechanics and Computational

Διαβάστε περισσότερα

Προτεινόµενη φορολογική µεταρρύθµιση σχετικάµετηµεταβίβασηεισηγµένων µετοχών και οµολόγων

Προτεινόµενη φορολογική µεταρρύθµιση σχετικάµετηµεταβίβασηεισηγµένων µετοχών και οµολόγων Προτεινόµενη φορολογική µεταρρύθµιση σχετικάµετηµεταβίβασηεισηγµένων µετοχών και οµολόγων Επισηµάνσεις Η µελέτη για το ισχύον φορολογικό πλαίσιο σε άλλες ευρωπαικές κεφαλαιαγορές, πραγµατοποιήθηκε απο

Διαβάστε περισσότερα

Οι αιτίες του χρέους των χωρών της περιφέρειας: Συμμετοχή στην ΟΝΕ και ελλείμματα του ιδιωτικού τομέα

Οι αιτίες του χρέους των χωρών της περιφέρειας: Συμμετοχή στην ΟΝΕ και ελλείμματα του ιδιωτικού τομέα ΣΥΝΟΨΗ 21 ΣΥΝΟΨΗ Οι αιτίες του χρέους των χωρών της περιφέρειας: Συμμετοχή στην ΟΝΕ και ελλείμματα του ιδιωτικού τομέα 1. Η αναταραχή στην Ευρωζώνη οφείλεται στην παγκόσμια κρίση χρηματιστικοποίησης η

Διαβάστε περισσότερα

Στις παρακάτω προτάσεις να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό της πρότασης και δίπλα του το γράμμα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση.

Στις παρακάτω προτάσεις να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό της πρότασης και δίπλα του το γράμμα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση. 1 Ομάδα Α Στις παρακάτω προτάσεις να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό της πρότασης και δίπλα του το γράμμα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση. 1. Η συνολική παραγωγή µιας χώρας µελετάται από τη µικροοικονοµία.

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΤΟΒΙΟΜΗΧΑΝΙΑ ΚΑΡΑΜΟΛΕΓΚΟΣ Α.Ε. ΕΝ ΙΑΜΕΣΕΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΕΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ Α ΤΡΙΜΗΝΟΥ 2005

ΑΡΤΟΒΙΟΜΗΧΑΝΙΑ ΚΑΡΑΜΟΛΕΓΚΟΣ Α.Ε. ΕΝ ΙΑΜΕΣΕΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΕΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ Α ΤΡΙΜΗΝΟΥ 2005 Α Ρ Τ Ο Β Ι Ο Μ Η Χ Α Ν Ι Α Κ Α Ρ Α Μ Ο Λ Ε Γ Κ Ο Σ Ανώνυµη Παραγωγής & Εµπορίας Ειδών Αρτοποιϊας & Ζαχαροπλαστικής Αριθµός Μητρώου Ανωνύµων Εταιρειών: 20474/06/Β/89/42 Θ έ σ η Τ ζ ή µ α, Κ ο ρ ω π ί Α

Διαβάστε περισσότερα

Επιβολή δασμών στα φωτοβολταϊκά panels κινεζικής προέλευσης

Επιβολή δασμών στα φωτοβολταϊκά panels κινεζικής προέλευσης Αθήνα, 20 Μαΐου 2013 Επιβολή δασμών στα φωτοβολταϊκά panels κινεζικής προέλευσης Ο Σύνδεσμος Εταιριών Φωτοβολταϊκών εκφράζει την αντίθεσή του στην επιβολή δασμών σε φωτοβολταϊκά panels κινεζικής προέλευσης,

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟΜΕΑΣ ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ ΣΥΝΕΔΡΙΑΚΑ ΚΕΝΤΡΑ

ΤΟΜΕΑΣ ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ ΣΥΝΕΔΡΙΑΚΑ ΚΕΝΤΡΑ Ο επιχειρηματικός τουρισμός αποτελεί έναν από τους πιο ισχυρούς τομείς της τουριστικής αγοράς παγκοσμίως. Συνέργιες Αγορών Ο επιχειρηματικός τουρισμός αποτελεί έναν από τους πιο ισχυρούς τομείς της τουριστικής

Διαβάστε περισσότερα

Η Έρευνα στα Ελληνικά Πανεπιστήµια και η Ευρωπαϊκή Πραγµατικότητα

Η Έρευνα στα Ελληνικά Πανεπιστήµια και η Ευρωπαϊκή Πραγµατικότητα Η Έρευνα στα Ελληνικά Πανεπιστήµια και η Ευρωπαϊκή Πραγµατικότητα Ιωάννης Π. Γεροθανάσης Καθηγητής Πανεπιστηµίου Ιωαννίνων Πρώην Πρύτανης Πανεπιστηµίου Ιωαννίνων Μέλος της Α ΙΠ Η ανώτατη εκπαίδευση, η

Διαβάστε περισσότερα

Λευκωσία, 10 Ιουλίου 2015. Frank Hoffer, Bureau for Workers Activities

Λευκωσία, 10 Ιουλίου 2015. Frank Hoffer, Bureau for Workers Activities Μηχανισμός καθορισμού των μισθών στην προσδοκόμενη επανενωμένη Κύπρο Οι οικονομικές επιπτώσεις των ελάχιστων μισθών και της συλλογικής διαπραγμάτευσης : Ένα αμφισβητούμενο πεδίο Λευκωσία, 10 Ιουλίου 2015

Διαβάστε περισσότερα

ΦΩΤΟΒΟΛΤΑΪΚΑ. Ο ήλιος χρειάζεται κίνητρα για να λάµψει!

ΦΩΤΟΒΟΛΤΑΪΚΑ. Ο ήλιος χρειάζεται κίνητρα για να λάµψει! ΦΩΤΟΒΟΛΤΑΪΚΑ Ο ήλιος χρειάζεται κίνητρα για να λάµψει! Μάιος 2004 Έξω πάµε καλά, µέσα θα µπορούσαµε και καλύτερα Με πρωτόγνωρους ρυθµούς ανάπτυξης κινείται η διεθνής αγορά φωτοβολταϊκών τα τελευταία χρόνια,

Διαβάστε περισσότερα

Η ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗ ΚΑΙ ΤΑ ΜΕΣΑ ΤΗΣ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ

Η ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗ ΚΑΙ ΤΑ ΜΕΣΑ ΤΗΣ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ Η ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗ ΚΑΙ ΤΑ ΜΕΣΑ ΤΗΣ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ Ι. ΤΑ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ ΤΙ ΕΙΝΑΙ Η ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗ ΤΗΣ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ; Η πορεία που πρέπει να ακολουθηθεί για την πραγματοποίηση των αντικειμενικών

Διαβάστε περισσότερα

Προκλήσεις στην Αγορά Ηλεκτρισµού της Κύπρου Ενεργειακό Συµπόσιο ΙΕΝΕ 26 Ιανουαρίου 2012 Εισαγωγή Προτού προχωρήσω να αναλύσω το ρόλο της Αρχής Ηλεκτρισµού στο νέο περιβάλλον της απελευθερωµένης Αγοράς

Διαβάστε περισσότερα

Η Προοπτική Ανάπτυξης του Κυπριακού Τουρισµού µέσω των PPPs Αντώνης Πασχαλίδης Υπουργός Εµπορίου, Βιοµηχανίας και Τουρισµού 1 Τι είναι οι Συµπράξεις ηµοσίου Ιδιωτικού Τοµέα; PPP s: είναι ευρέως γνωστές,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ 2011-2012 ΜΟΝΑΔΑ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑΣ ΚΑΙ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ (ΜΚΕ)

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ 2011-2012 ΜΟΝΑΔΑ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑΣ ΚΑΙ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ (ΜΚΕ) ΕΠΙ ΧΕΙΡ Η ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ 2011-2012 ΜΟΝΑΔΑ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑΣ ΚΑΙ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ (ΜΚΕ) ΜΑΤΙ ΚΟ ΤΗ ΤΑ Το έργο υλοποιείται στο πλαίσιο του Επιχειρησιακού Προγράµµατος «Εκπαίδευση και Δια Βίου Μάθηση»

Διαβάστε περισσότερα

Παγκόσμιος και Ελληνικός Τουρισμός

Παγκόσμιος και Ελληνικός Τουρισμός ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΤΟΥΡΙΣΤΙΚΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ ΚΑΙ ΠΡΟΒΛΕΨΕΩΝ RESEARCH INSTITUTE FOR TOURISΜ Παγκόσμιος και Ελληνικός Τουρισμός I. Παγκόσμιος Τουρισμός Σύμφωνα με τα τελευταία στοιχεία του Παγκόσμιου Οργανισμού Τουρισμού

Διαβάστε περισσότερα

Από τον ευρωβουλευτή του ΠΑ.ΣΟ.Κ. Ιωάννη Κουκιάδη, αντιπρόεδρο της. Επιτροπής Νοµικών Θεµάτων και Εσωτερικής Αγοράς

Από τον ευρωβουλευτή του ΠΑ.ΣΟ.Κ. Ιωάννη Κουκιάδη, αντιπρόεδρο της. Επιτροπής Νοµικών Θεµάτων και Εσωτερικής Αγοράς Από τον ευρωβουλευτή του ΠΑ.ΣΟ.Κ. Ιωάννη Κουκιάδη, αντιπρόεδρο της Επιτροπής Νοµικών Θεµάτων και Εσωτερικής Αγοράς εκδόθηκε η ακόλουθη ανακοίνωση µε αφορµή την τροπολογία που κατέθεσε ο ευρωβουλευτής της

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣΧΕ ΙΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4 ΗΜΟΣΙΟ ΧΡΕΟΣ

ΠΡΟΣΧΕ ΙΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4 ΗΜΟΣΙΟ ΧΡΕΟΣ ΗΜΟΣΙΟ ΧΡΕΟΣ Η επιβράδυνση του ρυθµού ανάπτυξης της παγκόσµιας οικονοµίας επηρεάζει άµεσα και τις χρηµαταγορές, οι οποίες χαρακτηρίζονται από έντονη µεταβλητότητα παρά τα αυστηρά δη- µοσιονοµικά µέτρα

Διαβάστε περισσότερα

ιευθύνων Σύµβουλος της ΑΝΟΣ ιεθνείς Σύµβουλοι & Εκτιµητές Ακινήτων

ιευθύνων Σύµβουλος της ΑΝΟΣ ιεθνείς Σύµβουλοι & Εκτιµητές Ακινήτων ιευθύνων Σύµβουλος της ΑΝΟΣ ιεθνείς Σύµβουλοι & Εκτιµητές Ακινήτων Υπερπροσφορά ΟΡΙΣΜΟΣ ΤΗΣ ΕΝΝΟΙΑΣ «υπερπροσφορά» (Investopedia) Η υπερβολική ποσότητα ενός αγαθού ή µιας υπηρεσίας. Η Υπερπροσφορά προκύπτει,

Διαβάστε περισσότερα

Περιφερειακή Ανάπτυξη

Περιφερειακή Ανάπτυξη ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Περιφερειακή Ανάπτυξη Διάλεξη 3: Το Περιφερειακό Πρόβλημα (κεφάλαιο 1, Πολύζος Σεραφείμ) Δρ. Βασιλείου Έφη Τμήμα Οργάνωση και Διοίκηση Επιχειρήσεων Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ. «Η Επιχειρηματικότητα στην Ελλάδα 2012-13: Ενδείξεις ανάκαμψης της μικρής επιχειρηματικότητας;»

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ. «Η Επιχειρηματικότητα στην Ελλάδα 2012-13: Ενδείξεις ανάκαμψης της μικρής επιχειρηματικότητας;» ΙΔΡΥΜΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ & ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ FOUNDATION FOR ECONOMIC & INDUSTRIAL RESEARCH Τσάμη Καρατάσου 11, 117 42 Αθήνα, Tηλ.: 210 92 11 200-10, Fax: 210 92 33 977, www.iobe.gr 11 Tsami Karatassou, 117

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4 ΤΑΞΙΝΟΜΗΣΕΙΣ ΤΩΝ ΟΡΓΑΝΙΣΜΩΝ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4 ΤΑΞΙΝΟΜΗΣΕΙΣ ΤΩΝ ΟΡΓΑΝΙΣΜΩΝ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4 ΤΑΞΙΝΟΜΗΣΕΙΣ ΤΩΝ ΟΡΓΑΝΙΣΜΩΝ 1. Η ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ 203. Η προσέγγιση εστιάζει στις χαρακτηριστικές ιδιότητες της καινοτοµικής επιχείρησης και όλα τα χαρακτηριστικά των δραστηριοτήτων καινοτοµίας και

Διαβάστε περισσότερα

ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΤΟΥΡΙΣΤΙΚΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ ΚΑΙ ΠΡΟΒΛΕΨΕΩΝ Σταδίου 24, 10564 Αθήνα Τηλ. 3312253, 3310022 Fax: 3312033 Αθήνα, 5 εκεµβρίου 2001 ΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ

ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΤΟΥΡΙΣΤΙΚΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ ΚΑΙ ΠΡΟΒΛΕΨΕΩΝ Σταδίου 24, 10564 Αθήνα Τηλ. 3312253, 3310022 Fax: 3312033 Αθήνα, 5 εκεµβρίου 2001 ΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΤΟΥΡΙΣΤΙΚΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ ΚΑΙ ΠΡΟΒΛΕΨΕΩΝ Σταδίου 24, 10564 Αθήνα Τηλ. 3312253, 3310022 Fax: 3312033 Αθήνα, 5 εκεµβρίου 2001 ΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ Η ιοίκηση του ΙΤΕΠ βρίσκεται στην ευχάριστη θέση να δώσει στην

Διαβάστε περισσότερα

Μεθοδολογία κατάρτισης της νέας σειράς επιτοκίων τραπεζικών καταθέσεων και δανείων

Μεθοδολογία κατάρτισης της νέας σειράς επιτοκίων τραπεζικών καταθέσεων και δανείων Μεθοδολογία κατάρτισης της νέας σειράς επιτοκίων τραπεζικών καταθέσεων και δανείων Η Τράπεζα της Ελλάδος (ΤτΕ), εφαρµόζοντας την Π /ΤΕ 2496/28.5.2002, άρχισε από το Σεπτέµβριο του 2002 να συγκεντρώνει

Διαβάστε περισσότερα

Συναλλαγματικές ισοτιμίες και επιτόκια

Συναλλαγματικές ισοτιμίες και επιτόκια Κεφάλαιο 2 Συναλλαγματικές ισοτιμίες και επιτόκια 2.1 Σύνοψη Στο δεύτερο κεφάλαιο του συγγράμματος περιγράφεται αρχικά η συνθήκη της καλυμμένης ισοδυναμίας επιτοκίων και ο τρόπος με τον οποίο μπορεί ένας

Διαβάστε περισσότερα

8. Συµπεράσµατα Προτάσεις

8. Συµπεράσµατα Προτάσεις 8. Συµπεράσµατα Προτάσεις Όπως φάνηκε από όλα τα παραπάνω ο οικότοπος των Μεσογειακών Εποχικών Λιµνίων αποτελεί συγκριτικό πλεονέκτηµα των περιοχών µελέτης και η διατήρηση του µπορεί να συνδυαστεί άµεσα

Διαβάστε περισσότερα

Τιμολόγηση του νερού. Μάρκος Σκληβανιώτης

Τιμολόγηση του νερού. Μάρκος Σκληβανιώτης Τιμολόγηση του νερού Μάρκος Σκληβανιώτης Η τιμολογιακή πολιτική αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα ζητήματα των Δημοτικών Επιχειρήσεων Ύδρευσης- Αποχέτευσης και για το λόγο αυτό στα άρθρα 25 και 26 του

Διαβάστε περισσότερα