ΣΧΕΔΙΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΦΡΟΝΤΙΔΑΣ ΠΟΥ ΑΦΟΡΟΥΝ ΣΕ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΣΥΜΠΤΩΜΑΤΩΝ ΔΙΑΤΑΡΑΧΗ ΣΤΟΜΑΤΙΚΟΥ ΒΛΕΝΝΟΓΟΝΟΥ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΣΧΕΔΙΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΦΡΟΝΤΙΔΑΣ ΠΟΥ ΑΦΟΡΟΥΝ ΣΕ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΣΥΜΠΤΩΜΑΤΩΝ ΔΙΑΤΑΡΑΧΗ ΣΤΟΜΑΤΙΚΟΥ ΒΛΕΝΝΟΓΟΝΟΥ"

Transcript

1 ΣΧΕΔΙΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΦΡΟΝΤΙΔΑΣ ΠΟΥ ΑΦΟΡΟΥΝ ΣΕ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΣΥΜΠΤΩΜΑΤΩΝ ΔΙΑΤΑΡΑΧΗ ΣΤΟΜΑΤΙΚΟΥ ΒΛΕΝΝΟΓΟΝΟΥ Συντάκτης: Αργυρή Ψυχογυιού 1

2 Περιεχόμενα 2. ΔΙΑΤΑΡΑΧΗ ΣΤΟΜΑΤΙΚΟΥ ΒΛΕΝΝΟΓΟΝΟΥ Error! Bookmark not defined. Συντάκτης: Αργυρή Ψυχογυιού... Error! Bookmark not defined. ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΒΑΣΗ... Error! Bookmark not defined. Α. Ξηροστομία... Error! Bookmark not defined. Β. Κακοσμία στόματος... 7 Γ. Στοματίτιδα... 9 Δ. Βλεννογονίτιδα Ε. Αντιμετώπιση διαταραχών στοματικού βλεννογόνου...18 Δ.1. Μη Φαρμακευτική Διαχείριση- Γενική στοματική υγιεινή Δ.2.Φαρμακευτική διαχείριση Βιβλιογραφία ΣΧΕΔΙΟ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΦΡΟΝΤΙΔΑΣ Α. Νοσηλευτική Διάγνωση: Διαταραχή Στοματικού βλεννογόνου Σχετιζόμενοι παράγοντες Προσδιοριστικά Χαρακτηριστικά Β. Επιθυμητές Εκβάσεις: Γ. Ενέργειες / Παρεμβάσεις ης ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΠΡΟΤΕΡΑΙΟΤΗΤΑΣ: ης ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΠΡΟΤΕΡΑΙΟΤΗΤΑΣ: ης ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΠΡΟΤΕΡΑΙΟΤΗΤΑΣ: Βιβλιογραφία ΕΝΤΥΠΑ Α. Έντυπο επικεντρωμένης αξιολόγησης διαταραχής στοματικού βλεννογόνου Υποκειμενικά Δεδομένα (Προσωπικες Αναφορές) Αντικειμενικά Δεδομένα (Ευρήματα) Β. Έντυπο διατύπωσης νοσηλευτικής διάγνωσης Γ. Έντυπο καταγραφής επιθυμητών εκβάσεων Δ. Νοσηλευτικές παρεμβάσεις

3 ΔΙΑΤΑΡΑΧΗ ΣΤΟΜΑΤΙΚΟΥ ΒΛΕΝΝΟΓΟΝΟΥ Συντάκτης: Αργυρή Ψυχογυιού Α. ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΒΑΣΗ Η στοματική υγιεινή επηρεάζει τον τρόπο που ένα άτομο εκφράζεται λεκτικά, μασάει, τρώει και γεύεται την τροφή αλλά και αλληλεπιδρά κοινωνικά. Για αυτό και η καλή στοματική υγιεινή αποτελεί πολύ σημαντική συνιστώσα του επιπέδου υγείας ενός ατόμου. Παρόλα αυτά, προβλήματα που εντοπίζονται στη στοματική κοιλότητα είναι πολύ συχνά στο γενικό πληθυσμό, αλλά και σε ειδικούς πλθυσμούς όπως οι ηλικιωμένοι, οι πνευματικά ασθενείς, οι καρκινοπαθείς αλλά και οι ασθενείς με χρόνια και απειλητικά για τη ζωή νοσήματα. Ο βαθμός στον οποίο υπάρχει ανάγκη για οδοντιατρική φροντίδα και φροντίδα στόματος συχνά υποεκτιμάται απο τους επαγγελματίες υγείας. Το γεγονός αυτό επιτείνεται απο τη λανθασμένη αντίληψη των ασθενών που βιώνουν ποικίλλα προβλήματα υγείας ότι είναι αναπόφευκτο να βιώνουν τέτοια προβλήματα αλλά και απο την αδυναμία τους συχνά-σωματική ή πνευματική- να αναφέρουν αυτά τα συμπτώματα. Η δυσκαταποσία, η ξηροστομία, η κακοσμία στόματος και η φλεγμονή του βλενογόνου της στοματικής κοιλότητας είναι συχνά συμπτώματα. Οι επιπτώσεις όμως που μπορεί να έχουν στην ποιότητα ζωής αλλά και την ασφάλεια των ασθενών μπορεί να είναι δραματικές. Μια διαταραχή στην ικανότητα του ασθενή να καταναλώσει τροφή, μπορεί να θέσει σε κίνδυνο την διατροφική υγεία του ασθενούς. Παράλληλα, η διατροφική κατάσταση ενός ασθενή και η έλλειψη επιθυμίας να καταναλώσει τροφή μπορεί να δημιουργήσει μεγάλη επιβάρυνση για την οικογένεια και τους φροντιστές του ασθενή. Στις περιπτώσεις δε που επηρεάζεται και η δυνατότητα ομιλίας του ασθενή τότε η ικανότητα του να επικοινωνήσει παρακωλύεται και η αλληλεπίδραση με το περιβάλλον καθίσταται προβληματική. Α.1 ΞΗΡΟΣΤΟΜΙΑ Α.1.1 Ορισμός Η ξηροστομία (το ξηρό στόμα) ορίζεται ως το υποκειμενικο αίσθημα της ξηρότητας του στόματος. Η επιβάρυνση από το σύμπτωμα μεγιστοποιείται απο την έλλειψη σάλιου, η οποία προδιαθέτει για την ανάπτυξη άλλων παθολογικών καταστάσεων όπως η καντιντίαση. Η ξηροστομία μπορεί να εκδηλωθεί με μια σειρά συμπτωμάτων για τον ασθενή. Τέτοια συμπτώματα είναι το αίσθημα καύσου στο στόμα αλλά και ο πόνος στη στοματική κοιλότητα που μπορεί να προέλθει απο φλεγμονή των βλενογόνων δευτερογενώς μετά απο ξηροστομία οφειλόμενη σε καντιντίαση ή σταφυλοκοκκική λοίμωξη. Η απουσία της προστατευτικής δράσης του σιέλου στην στοματική κοιλότητα είναι ένας σημαντικός παράγοντας για την προαγωγή της μετάδοσης τέτοιων λοιμώξεων και τον αποικισμό εξωγενών βακτηρίων. Η έλλειψη λιπαντικής ουσίας μετατρέπει τη μάσηση και την κατάποση σε μια επίπονη διαδικασία, συμβάλλλοντας στην ανορεξία. Στους ασθενείς που φέρουν τεχνητή οδοντοστοιχία, η επανατοποθέτηση καθίσταται εξαιρετικά επίπονη. Η αλλαγή στην διάκριση των γεύσεων είναι μια ακόμα επίπτωση της ξηροστομίας που επηρεάζει την όρεξη. Η ξηροστομία μπορεί επίσης να επηρεάσει την 3

4 ομιλία, οδηγώντας σε περαιτέρω έλλειψη άνεσης, δυσκολία στην επικοινωνία, και επακόλουθη σύγχυση και ντροπή για τους ασθενείς, τους συγγενείς και τους φροντιστές. Α.1.2 Αίτια ξηροστομίας Οι κυριότερες αιτίες ξηροστομίας φαίνονται στον πίνακα 1.1. Καταρχήν, προκαλείται απο φάρμακα που μειώνουν την παραγωγή σιέλου. Οι Sreebny και Schwartz παραθέτουν 315 φαρμακευτικούς παράγοντες που προκαλούν διαφόρων βαθμών ξηροστομία. Τα αντιχολινεργικά φάρμακα εξ ορισμού προκαλούν ξηροστομία, αλλά η ξηροστομία αποτελεί παρενέργεια φαρμάκων άλλων κατηγοριών όπως τα αντικαταθλιπτικά, τα αντιισταμινικά, τα αντιυπερτασικά, τα κατασταλτικά, τα υπναγωγά και τα διουρητικά. Εκτός απο φάρμακα, μειωμένη παραγωγή σιέλου μπορεί να προκαλέσει η χειρουργική θεραπεία ή ή ακτινοθεραπεία στην περιοχή της κεφαλής και του τραχήλου, λοιμώξεις, υποθυρεοειδισμός, αυτοάνοσες διαδικασίες και σαρκοείδωση. Η ξηροστομία μπορεί επίσης να οφείλεται επίσης σε διάβρωση του στοματικού βλεννογόνου, ως αποτέλεσμα του καρκίνου και της θεραπείας του. Ακόμα, καταστάσεις ανοσοκαταστολής όπως το AIDS, η αρθρίτιδα ή ο ερυθυματώδης λύκος μπορεί να επιδεινώσουν την ξηροστομία. Η ξηροστομία μπορεί να οφείλεται σε τοπική ή γενικευμένη αφυδάτωση. Παράγοντες που προκαλούν αφυδάτωση αποτελούν : η ανορεξία, ο έμετος, η διάρροια, ο πυρετος, η οξυγονοθεραπεία, η αναπνοή απο το στόμα, η πολυουρία, ο διαβήτης, η αιμορραγία και η δυσκαταποσία. Τέλος η ξηροστομία μπορεί να οφείλεται κατάθλιψη, άγχος ή πόνο. Πίνακας 1.1 Αιτίες Ξηροστομίες 1.Αιτίες Μειωμένης Παραγωγής Σιέλου Ακτινοθεραπεία σε κεφαλή-τράχηλο Χειρουργική επέμβαση σε κεφαλή-τράχηλο Απόφραξη, φλεγμονή, απλασία σιελογόνων αδένων Εγκεφαλίτιδα, όγκοι ΚΝΣ, νευροχειρουργικές επεμβάσεις Υποθυρεοειδισμός Αυτοάνοσα νοσήματα Σαρκοείδωση 2. Εκτεταμένος ερεθισμός του βλενογόνου της στοματικής κοιλότητας Καρκίνος 4

5 Χημειο-ακτινο θεραπεία, ανοσοανεπάρκεια Στοματίτιδα Λοιμώξεις απο ιούς, μύκητες, βακτήρια Ανορεξία Διάρροια Πυρετός Οξυγονοθεραπεία Αναπνοή απο το στόμα Εκτεταμένα έλκη Έμετος Πολυουρία Αιμορραγία Άποιος διαβήτης Δυσκολία στην κατάποση 4. Κατάθλιψη, άγχος Α.1.3 Αξιολόγηση ξηροστομίας Η ξηροστομία μπορεί να συνοδεύεται με προβλήματα στη στοματική κοιλότητα και τη γλώσσα όπως ο καύσος, το τσούξιμο, ο πόνος με την παρουσία ή όχι ελκών. Επίσης μπορεί να συνοδέυεται απο προβλήματα στη μάσηση, την κατάποση και την ομιλία. Αλλαγές στη γεύση, δυσκολίες με την οδοντοστοιχία και αύξηση των οδοντιατρικών συμβαμάτων μπορεί να συνδέονται με την ξηροστομία. Για αυτό και θεωρείται απαράμιλλη σημασίας η λήψη ενός λεπτομερούς που θα παρέχει πληροφορίες για όλους τους προαναφερθέντες τομείς. Πρώτο βήμα στην αξιολόγηση αποτελεί η ενδελεχής εξέταση της στοματικής κοιλότητας. Η εξέταση περιλαμβάνει επισκόπηση στοματικού βλεννογόνου, σημειώνοντας αν το στόμα είναι ωχρό και ξηρό, την παρουσία ξηρής και με εκδορές γλώσσας, τα ξηρά χείλη, την απουσία σιέλου, και την παρουσία στοματικών ελκών, ουλίτιδας ή καντιντίασης. Δυο γρήγορα και απλά τεστ αποτελούν το τεστ του τραγανού μπισκότου και το τεστ του γλωσσοπίεστρου. Το τεστ του τραγανού μπισκότου περιλαμβάνει την κατανάλωση απο τον ασθενή ενός τραγανού μπισκότου. Αν ο ασθενής δε μπορεί να το φάει, η ξηροστομία είναι παρούσα. Το τεστ του γλωσσοπίεστρου αποτελεί προέκταση της επισκόπησης της στοματικής 5

6 κοιλότητας. Μετά το τέλος της επισκόπησης, τοποθετούμε το γλωσσοπίεστρο πάνω στη γλώσσα. Αν αυτό κολλήσει τότε ο ασθενής εμφανίζει ξηροστομία. Για την καλύτερη τεκμηρίωση του βαθμού της ξηροστομίας μπορεί να χρησιμοποιηθεί η κλίμακα της ΟΝS (Πίνακας 1.2). Πίνακας 1.2. Τεκμηρίωση Ξηροστομίας 0 Απουσία ξηρότητας στόματος 1 Ήπια ξηρότητα, ελαφρά παχύρευστος σίελος, μικρή αλλαγή στη γεύση 2 Μέτρια ξηρότητα, παχύρευστος και κολλώδης σίελος, σημαντική αλλαγή στη γεύση 3 Ολοκληρωμένη ξηρότητα στόματος 4 Νέκρωση σιελογόνων αδένων (Oncology Nursing Society, 1994) Α.1.4 Αντιμετώπιση της ξηροστομίας Η ανακούφιση των συμπτώματων της ξηρότητας της στοματικής κοιλότητας είναι πολύ δύσκολη. Δύο προσεγγίσεις που μπορούν να ακολουθηθούν είναι ο ερεθισμός της παραγωγής σιέλου και η χρήση υποκατάστατων σιέλου. Ο γευστικός ή μασητικός ερεθισμός, που επιτυγχάνεται με την καταναλωση σκληρών ή μαλακών γλυκών τροφών (οι οποίες δεν περιέχουν ζάχαρη), ή με το μάσημα τσίχλας, μπορεί να αυξήσει την παραγωγή σιέλου αλλά μόνο βραχυπρόθεσμα. Η αυξημένη παραγωγή σιέλου διαρκεί μόνο για όσο είναι παρόν το ερέθισμα. Πίνακας 1.3 Αντιμετώπιση ξηροστομίας Αντιμετώπιση της υποκείμενης λοίμωξης ή αιτίας Αναθεώρηση και αν χρειάζεται, τροποποίηση της φαρμακευτικής αγωγής Ερεθισμός της παραγωγής σιέλου Αντικατάσταση απώλειας εκκρίσεων με υποκατάστατα σιέλου Προστασία των δοντιών Τροποποίηση της δίαιτας 6

7 Τα βασικά σημεία στην αντιμετώπιση της ξηροστομίας παρατίθενται στον Πίνακα 1.3 και περιλαμβάνουν: Αντιμετώπιση της υποκείμενης λοίμωξης ή αιτίας. Η καντιντίαση μπορεί να προκαλέσει ξηροστομία. Η αντιμετώπιση της με διαλυμα νυσταμυσίνης ή με φλουκοναζόλη peros μπορεί να βελτιώσει την ξηροστομία. Αναθεώρηση και αν χρειάζεται, τροποποίηση της φαρμακευτικής αγωγής. Τα αντιχολινεργικά, τα αντιισταμινικά, οι φαινοθειαζινες, τα αντικαταθλιπτικά, τα οπιοειδή, οι β- αποκλειστές, τα διουρητικά, τα αντιθρομβωτικά, τα κατασταλτικά και το κάπνισμα μπορεί να προκαλέσουν στοματική ξηρότητα. Είναι σημαντικό να αξιολογηθεί η αναγκαιότητα φαρμάκων που προκαλούν ξηροστομία. Η μείωση της δοσολογίας μπορεί να επιφέρει μειωση της ξηροστομίας, ενώ η τροποποίηση του προγράμματος λήψης των φαρμάκων μπορεί να εξασφαλίσει η μέγιστη δράση του φαρμάκου να μη συμπίπτει με τη μέγιστη ξηροστομία. Ερεθισμός της παραγωγής σιέλου. Η παραγωγή σιέλου μπορρεί να αυξηθεί τόσο με φαρμακολογικά όσο και με μη φαρμακολογικά μέσα. Τα μη φαρμακολογικά μέσα δεν έχουν παρενέργειες, είναι ανέξοδα αλλά ωστόσο η δράση τους είναι βραχυπρόθεσμη. o Νερό με μέντα. Η μέντα αυξάνει την παραγωγή σιέλου αλλά δεν πρέπει να χρησιμοποιείται μαζί με μετοκλοπραμίδη γιατί έχουν αντίθετη δράση. o Βιταμίνη C. Χορηγείται συνήθως σε μορφή καραμέλας αλλά μπορεί να έχει ερεθιστική δράση, ειδικά αν υπάρχουν έλκη στη στοματική κοιλότητα. o Κιτρικό οξύ. Παρόμοια δράση με την Βιταμίνη C, μπορεί να προκαλέσει ερεθισμό. o Μασημα τσίχλας. Κατα προτίμηση τσίχλες χωρίς ζάχαρη, για την πρόληψη τερηδόνας και άλλων λοιμώξεων. Οι ασθενείς τις προτιμούν και έχει μηδενικό κόστος. o Βελονισμός. Αποτελεσματικούς με μερικούς τύπους ξηροστομίας. Σε μελέτη βρέθηκε ότι βελονισμός δύο φορές για έξι εβδομάδες αύξησε την παραγωγή σιέλου για περισσότερο απο ένα χρόνο. Τα φαρμακολογικά μέσα περιλαμβάνουν: o Η αλκαλοειδής πιλοκαρπίνη είναι ο πιο ευρέως χρησιμοποιούμενος παράγοντας μέχρι σήμερα λόγω της λειτουργίας της ως μουσκαρινικός-χολινεργικός αγωνιστής και της πιθανής επίδρασης της στις λείες μυικές ίνες και εξωκρινείς ιστούς, όπως οι σιελογόνοι και οι ιδρωτοποιοί αδένες. Η βασική ανεπιθύμητη ενέργεια της πιλοκαρπίνης είναι η εφίδρωση. Σε μελέτη σύγκρισης της πιλοκαρπίνης με τεχνητό ανάλογο σιέλου, η πιλοκαρπίνη ήταν πιο αποτελεσματική στην αντιμετώπιση της ξηροστομίας προκαλώντας όμως παράλληλα περισσότερες αν και ήπιες παρενέργειες. 7

8 o Υποκατάστατα σιέλου. Δεν υπάρχουν ακόμα ιδανικά υποκατάστατα σιέλου. Η δράση τους είναι συνήθως βραχυχρόνια και μπορεί να έχουν δυσάρεστη γεύση ή υφή. Επίσης μπορεί να προκαλέσουν μια σειρά απο παρενέργειες όπως: υπόταση, ζάλη, υπνηλία κ.α. Αντικατάσταση απώλειας εκκρίσεων με υποκατάστατα σιέλου. o Νερό. Το νερό είναι απλό κι ανέξοδο. Είναι καλά ανεκτό και εύκολα προσβάσιμο. Η θερμοκρασία αποτελεί επιλογή του ασθενή. o Τεχνητό υποκατάστατο σιέλου. Το υποκατάστατο αυτό εμπεριέχει Καρβοξυμεθυλσελουλόζη ή βλεννίνη και χορηγείται σε δόση 2 ml κάθε 3-4 ώρες. Προστασία των δοντιών. Η στοματική υγιεινή όπως το συχνό βούρτσισμα, η έκπλυση με νερό, ο καθαρισμός της οδοντοστοιχίας, τα φθοριούχα διαλύματα, η χρήση οδοντικού νήματος προάγουν την παραγωγή σιέλου. Επίσης η χρήση προϊόντος ενυδάτωσης των χειλιών προλαμβάνει το σκάσιμο των χειλιών, αλλά πρέπει να αποφεύγονται προίόντα με αλκοόλ που μπορεί να είναι πολύ ερεθιστικά. Ενυδάτωση, με αύξηση της κατανάλωσης νερού απο το στόμα, ψεκασμό με νερό, αύξηση της υγρασίας της ατμόσφαιρας του χώρου. Τροποποίηση της δίαιτας. Εκπαίδευση για την αποφυγή γλυκών, πικάντικων φαγητών, αποφυγή του αλατιού, των μπαχαρικών και των ξηρών φααγητών. Οι ασθενείς μπορούν επίσης να εμβαπτίζουν ορισμένα ξηρά φαγητά σε νερό, γάλα ή τσάι για να διευκολύνονται στην κατάποση. Επίσης η κατανάλωση χυμών ή κάποιων σαλτσών μαζί με το φαγητό μπορεί να να βοηθήσει σε αυτή την κατεύθυνση. Παρόλα αυτά, οι γεύσεις πρέπει να πάντα να εναρμονίζονται με τις προτιμήσεις κάθε ασθενή. Για την αποκατάσταση ξηρού στόματος χωρίς παρουσία ελκών, μπορούμε τέλος να χορηγήσουμε ανθρακούχα ροφήματα όπως χυμό τζιντζερ, χυμό μήλου ή λεμονάδα. Φρέσκα φρούτα ή χυμός ανανά μπορεί επίσης να έχουν ευεργετική επίδραση. Α.2 ΚΑΚΟΣΜΙΑ ΣΤΟΜΑΤΟΣ Η ανθρώπινη αναπνοή αποτελείται από πολύπλοκες ουσίες με διάφορες οσμές που μπορεί να προκαλέσουν διάφορες οσμές όπως η κακοσμία. Α.2.1. Ορισμός κακοσμίας στόματος Η κακοσμία ορίζεται ως μια δυσαρεστη ή ενοχλητική οσμή προερχόμενη απο τη στοματική κοιλότητα, τη μύτη ή το φάρυγγα. Α.2.3 Αίτια κακοσμίας στόματος 8

9 Η κακοσμία προσβάλλει άτομα και των δύο φύλων, όλων των ηλικιών αλλά κυρίως τους τα άτομα που δεν μπορούν μόνα τους λόγω προβλήματος υγείας να διεκπεραιώσουν την φροντίδα της στοματικής κοιλότητας. Το επίχρισμα γλώσσας, η περιοδοντίτιδα και η μυκητιάσεις της στοματικής κοιλότητας οφείλονται περίπου για 85%-90% των περιπτώσεων κακοσμίας του στόματος. Συστατικά των τροφών, η κακή υγιεινή του στόματος, κακοήθειες της στοματικής κοιλότητας, λοιμώξεις του φάρυγγα και το κάπνισμα επίσης συνεισφέρουν στην εμφάνιση κακοσμίας του στόματος. Η κακοσμία του στόματος επηρεάζει αρνητικά την ποιότητα ζωής των ατόμων που την εμφανίζουν. Δημιουργεί κοινωνικές και ψυχολογικές επιπτώσεις για τους ασθενείς, οι οποίες επηρεάζουν τις σχέσεις τους με τους άλλους ανθρώπους. Η κακοσμία στόματος είναι πολύ συχνή στο γενικό πληθυσμό. Στο 90% των ασθενών η αιτία για την εμφάνιση της εντοπίζεται στη στοματική κοιλότητα. Στο 9% η αιτιολογία εντοπίζεται εκτός της στοματικής κοιλότητας σε συστήματα όπως το ΓΕΣ και το αναπνευστικό, ενώ στο 1% αιτία της κακοσμίας αποτελούν ο τύπος της ακολουθούμενης δίαιτας και τα φάρμακα. Παρότι τα αίτια της κακοσμίας είναι πολυπαραγοντικά, στην πλειοψηφία τους προέρχονται απο την στοματική κοιλότητα. Στην στοματική κοιλότητα, η οι θερμοκρασίες μπορεί να ανέλθουν μέχρι και 37 0 C, ενώ κατά την εκπνοή τα επίπεδα υγρασίας πλησιάζουν στο 96%. Οι συνθήκες αυτές ευνοούν εξαιρετικά την ανάπτυξη βακτηρίων. Τα περισσότερα απο τα είδη βακτηρίων μπορούν να παράγουν δυσάρεστες οσμές που οδηγούν σε κακοσμία. Σε τέτοιες καταστάσεις, η κακή στοματική υγιεινή διαδραματίζει πολύ σημαντικό ρόλο, αφού ευνοεί τον πολλαπλασιασμό των βακτηρίων επιτείνοντας έτσι το φαινόμενο της κακοσμίας. Εξαιτίας της κακής υγιεινής στοματικής, τα υπολλείμματα των τροφών και τα οδοντικά βακτήρια συσσωρεύονται στα δόντια και τα ούλα προκαλώντας τερηδόνα και περιοδοντικές βλάβες όπως ουλίτιδα και περιοδοντίτιδα. Επίσης μια ακόμα αιτία της κακοσμίας μπορεί να αποτελούν παραμελημένα σημεία με τερηδόνα αλλά και η έκκριση του σιέλου. Η ξηροστομία ή η μειωμένη έκκριση σιέλου μπορεί να επιτείνει την κακοσμία αφού ο σίελος λειτουργεί ως παράγοντας καθαρισμού που διατηρεί τα επίπεδα των βακτηρίων στη στοματική κοιλότητα σε ένα διαχειρίσιμο σημείο. Η ξηροστομία δυσχεραίνει τον καθαρισμό της στοματικής κοιλότητας με αποτέλεσμα ο αναποτελεσματικός καθαρισμός να προκαλεί κακοσμία. Αίτια μειωμένης παραγωγής σιέλου μπορεί να αποτελούν κάποια φάρμακα, νοσήματα των σιελογόνων αδένων, η χημειοθεραπεία ή η ακτινοθεραπεία. Άλλοι παράγοντες που μπορεί να ευθύνονται για κακοσμία αποτελούν ενδοοδοντικά, χειρουργικά και άλλα προβλήματα όπως μη λειτουργικά δόντια, κακοήθειες της στοματικής κοιλότητας, εμφυτεύματα που δεν εφαρμόζουν σωστά κ.α. Α.2.4 Αξιολόγηση κακοσμίας στόματος Η κακοσμία επηρεάζει αρνητικά τη ζωή του ατόμου, πολλοί απευθύνονται σε ειδικούς για θεραπεία αλλά συχνά η μέτρηση της κακοσμίας δεν είναι δυνατή. Οι μέθοδοι αξιολόγησης της κακοσμίας διασφαλίζουν τη διάκριση της ψευδοκακοσμίας απο την φοβία για κακοσμία. Για αυτό και η αξιολόγηση της κακοσμίας είναι εξαιρετικά σημαντική. Η οργανοληπτική μέτρηση, η 9

10 χρωματογραφία αερίων, η παρακολούθηση σουλφιδίων, η δοκιμασία BANA και οι χημικοί δείκτες αποτελούν δοκιμασίες που έχουν χρησιμοποιηθεί περισσότερο απο άλλες όπως η ποσοτικοποίηση της δράσης της β- Γαλακτοξυδάσης, η δοκιμασία επώασης σιέλου, η παρακολούθηση της αμμωνίας, ή η μέθοδος της νινυδρίνης. Ο παλαιότερος τρόπος εντοπισμού της δυσάρεστης οσμής είναι μυρίζοντας με τη μύτη. Αυτός ο τρόπος μέτρησης καλείται οργανοληπτική μέθοδος. Αποτελεί τον πλέον απλό τρόπο εντοπισμού της κακοσμίας. Στη μέθοδο αυτή ο ασθενής εισπνέει και κατόπιν εκπνέει απο το στόμα ή μέσω μιας πιπέτας, καθώς ο εξεταστής μυρίζει απο απόσταση 20 εκατοστών. Η σοβαρότητα της κακοσμίας αξιολογείται με διάφορες αριθμητικές κλίμακες όπως απο 0 έως 5, ή απο 0 έως 10. Η μέθοδος αυτή είναι απλή, ανέξοδη και εύκολα εφαρμόσιμη για αυτό και εφαρμόζεται συχνότερα. Παρόλα αυτά, τόσο ο εξεταζόμενος όσο και ο εξεταστής ενδέχεται να αντιμετωπίσουν κάποιους περιορισμούς αφού ο εξεταζόμενος πρέπει να απέχει απο τροφές με ιδιαίτερη οσμή για 48 ώρες, ενώ τόσο ο εξεταζόμενος όσο και ο εξεταστής πρέπει να αποφύγουν την κατανάλωση καφέ, τσάι και χυμού, το κάπνισμα και τη χρήση καλλυντικών προϊόντων πριν την εξέταση. Επίσης για μεγιστοποίηση της άνεσης τόσο του εξεταστή όσο και του εξεταζόμενου, ο εξεταζόμενος μπορεί να εκπνεύσει σε σακούλα και κατόπιν ο εξεταστής να αξιολογήσει εκεί την ένταση της κακοσμίας, καθιστωντας έτσι την οργανοληπτική μέθοδο πιο αποδεκτή. Η χρωματογραφία αερίου θεωρείται πολύ αντικειμενική, έγκυρη και αξιόπιστη. Σε αυτή τη μέθοδο ο ασθενής κλείνει το στόμα του γα 30 δευτερόλεπτα και κατόπιν εκπνέει σε αεροστεγή σύριγγα. Όταν συλλεχθεί το δείγμα εγχύεται στη στήλη του χρωματογράφου αερίων στους 70 0 C. Τα αποτελεσματα είναι ακριβή και αξιόπιστα αλλά χρονοβόρα. Επίσης η μέθοδος είναι δαπανηρή κι απαιτεί εξειδικευμένο χειριστή Η μέθοδος των σουλφιδίων είναι λιγότερο δαπανηρή και πιο εύκολα εφαρμόσιμη. Ένας ειδικός σωλήνας τοποθετείται στο στόμα του ασθενή και συλλέγει αέρα, ο οποίος αναλύεται. Στη μέθοδο των χημικών αισθητήρων, οι μετρήσεις γίνονται με ειδική συσκευή και αναγράφονται στην οθόνη με ψηφιακό άθροισμα. Η δοκιμασία ΒΑΝΑ γίνεται με ειδική ταινία που ανιχνεύει μια σειρά βακτηρίων για αυτό και μπορεί να χρησιμοποιηθεί για την αξιολόγηση του κινδύνου για περιοδοντικές νόσους. Α.2.5 Αντιμετώπιση κακοσμίας στόματος Η κακοσμία επηρεάζει την φυσιολογική κοινωνική αλληλεπίδραση του ατόμου. Για αυτό και τα προϊόντα αυτοφροντίδας είναι πολύ σημαντικά για το άτομο που παρουσιάζει κακοσμία. Τα προίόντα αυτά δεν μπορούν να αποτελέσουν θεραπεία της κακοσμίας. Συνήθως τέτοια προϊόντα όπως οι τσίχλες, οι οδοντόκρεμες, τα στοματικά διαλύματα και τα σπρέυ μειώνουν την οσμή και στοχεύουν να αποκρύψουν την κακοσμία. Το μάσιμα τσίχλας βοηθά αυξάνοντας και την παραγωγή του σιέλου. Τα στοματικά διαλύματα με τα συστατικά που περιέχουν δεν επιτρεπουν την διασπορά της άσχημης οσμής. Ομοίως και η αποφυγή τροφών όπως το σκόρδο, το κρεμμύδι αλλά και του καπνίσματος μπορέι να βοηθήσει στην απόκρυψη της κακοσμίας. Παρόλα αυτά, 10

11 οι προσεγγίσεις αυτές αποτελούν μόνο προσωρινή λύση που αυξάνει την ικανοποίηση των ασθενών αλλά πρέπει να συνοδεύονται από επαγγελματική παρέμβαση. Η κακοσμία μπορεί να αντιμετωπιστεί αν εντοπιστεί η αιτία που την προκαλεί. Στην περίπτωση που η αιτία εντοπίζεται στην στοματική κοιλότητα, η μείωση του φορτίου των βακτηρίων είναι απαραίτητη. Η κατάλληλη διαχείριση των περιοδοντικών βλαβών αποτελεί το πρώτο βήμα. Πολύ σημαντική είναι επίσης η καλή στοματική υγιεινή. Το επιμελές βούρτσισμα των δοντιών, η χρήση οδοντικού νήματος αλλά και ο καθαρισμός της γλώσσας είναι μέτρα αυτοφροντίδας εξαιρετικά σημαντικά. Επίσης, πολύ βοηθητική είναι η αποκατάσταση υπαρχόντων εμφυτευμάτων ή προσθετικών στοιχείων. Επίσης χρήσιμη είναι η αντιμετώπιση άλλων πιθανών αιτιών της κακοσμίας όπως η ξηροστομία, τα έλκη της στοματικής κοιλότητας απο κακοήθειες κα. Στις περιπτώσεις όπου τα αίτια της κακοσμίας δεν εντοπίζονται στη στοματική κοιλότητα αλλά σχετίζονται με άλλα συστήματα, οι ασθενείς πρέπει να παραπέμπονται στους κατάλληλους εξειδικευμένους επαγγελματίες ώστε να αντιμετωπίζεται η υποκείμενη αιτία της κακοσμίας κάθε φορά. Α.3 ΣΤΟΜΑΤΙΤΙΔΑ Η στοματίτιδα, που μπορεί να αποτελεί υποκείμενη αιτία δυσφαγίας, συχνά εμφανίζεται σε ανοσοκατασταλμένους ασθενείς, όπως είναι οι ασθενείς που υποβάλλονται σε χημειο- ή ακτινοθεραπεία κι οι ασθενείς με HIV λοίμωξη. Επίσης στοματικά έλκη μπορεί να συνοδέυουν κάθε τύπο καρκίνου, καθώς και πλήθος άλλων καταστάσεων. Στοματίτιδα εξ επαφής μπορεί να προέλθει ως αλλεργική αντίδραση σε φαρμακευτική αγωγή, τρόφιμα, ή συντηρητικά ή ως απάντηση σε ερεθιστικά όπως η θερμότητα ή η τριβή σε κάποιο τραύμα. Ένα επιβαρυμένο ανοσοποιητικό σύστημα μπορεί να προκαλέσει τέτοιες αντιδράσεις ακόμα και σε ασθενείς που δεν είχαν εκδηλώσει ευαισθησία κατά το παρελθόν. Ομάδες ασθενών που βρίσκονται σε εξαιρετικά υψηλό κίνδυνο είναι οι ασθενείς με νόσο τελικού σταδίου αλλά και οι ευπαθείς ηλικιωμένοι με κακή στοματική υγιεινή. Παρότι η στοματίτιδα μπορεί να θεωρηθεί ένας παράγοντας που απλά μειώνει την άνεση των ασθενών, συχνά είναι εξαιρετικά επώδυνη και μπορεί να οδηγήσει σε κακή θρέψη, διαταραχή των υγρών και των ηλεκτρολυτών, λοίμωξη και αιμορραγία. Η διαταραχή του στοματικού βλεννογόνου αποτελεί επιπλέον μια σημαντική μη-αιματολογική επιπλοκή των κυτταροτοξικών φαρμάκων και της ακτινοθεραπείας και σχετίζεται με αυξημένη νοσηρότητα, πόνο, οδυνοδυσφαγία, δυσγευσία και πιθανή αφυδάτωση και υποσιτισμό. Η σοβαρή τοξικότητα της στοματικής κοιλότητας μπορεί να επηρεάσει την συνέχεια της αντικαρκινικής θεραπείας. Για παράδειγμα μπορεί να μειωθεί η δόση ή να αλλάξει το πρόγραμμα της θεραπείας μέχρι να επουλωθεί η βλάβη, ενώ σε σημαντική νοσηρότητα του στοματικού βλεννογόνου ο ασθενής μπορεί να χρειαστεί ακόμα και να διακόψει την θεραπεία. Σε σχέση με τους υπόλοιπους ασθενείς, η χλωρίδα του στοματικού βλενογόνου των ασθενών με με προχωρημένη νόσο συχνά περιλαμβάνει μύκητες (83%), βακτήρια (49%), και κοαγκουλάση 11

12 θετικούς σταφυλόκοκκους (28%). Αυτά τα δεδομένα υποδεικνύουν μειωμένη αντίσταση στον αποικισμό του βλεννογόνου της στοματικής κοιλότητας των ασθενών με προχωρημένη νόσο. Πολλοί προδιαθεσικοί παράγοντες για την εμφάνιση στοματίτιδας μπορεί να είναι παρόντες όπως αντιβιοτικοί και ανοσοκατασταλτικοί παράγοντες, διατροφικοί παράγοντες, και χαμηλά επίπεδα παραγωγής σιέλου. Η καντιντίαση είναι η πιο κοινή μυκητίαση σε ασθενείς ανακουφιστικής φροντίδας. Η ρινοφαρυγγική καντιντίαση μπορεί να αποτελεί την πηγή τοπικής και συστηματικής εξάπλωσης της μυκητίασης, ειδικά σε ουδετεροπενικούς και ανοσοκατασταλμένους ασθενείς. Το πρωταρχικό παθογόνο είναι ο Candida albicans, αλλά και άλλα είδη μυκήτων συμπεριλαμβανομένου του Ασπέργιλλου, μπορεί να εμπλέκονται. Η ανάπτυξη κλινικά ορατής καντιντίασης εξαρτάται απο συστηματικούς και τοπικούς παράγοντες που συχνά εμπλέκονται στην εμφάνιση άλλων λοιμώξεων και συμπτωμάτων της στοματικής κοιλότητας. (Πίνακας 1.4). Πίνακας 1.4 Κύριοι παράγοντες πρόκλησης μηκυτιάσεων της στοματικής κοιλότητας 1. Τοπικοί Παράγοντες Τεχνητή Οδοντοστοιχία Ξηροστομία Αλλαγές στην παραγωγή σιέλου Δ/χές στοματικού βλενογόνου Παρουσία μικροβίων Μειωμένος μηχανικός καθαρισμός Προηγούμενες λοιμώξεις Κακή στοματική υγιεινή 2. Συστηματικοί Παράγοντες Διαβήτης Ανοσοκαταστολή Φάρμακα Αλλαγές διατροφικής κατάστασης Σχετικά με τις βακτηριακές λοιμώξεις, καθώς η συνήθης χλωρίδα του στόματος χαρακτηρίζεται απο gram θετικά βακτήρια, η ξηροστομία, η χημιοθεραπεία, η ακτινοθεραπεία, και η ανοσοκαταστολή μπορεί να οδηγήσουν στη μεταστροφή σε ανάπτυξη gram αρνητικών 12

13 βακτηρίων. Η παρουσία ετερογενούς χλωρίδας, συμπεριλαμβανομένης της κάντιντα και άλλων ειδών, καθιστά τις καλλιέργειες των μικροβίων πολύ δύσκολα ερμηνεύσιμες, και η αλληλεπίδραση μηκύτων και βακτηρίων συμβάλλει στον αποικισμό των ιστών απο μικροοργανισμούς. Μικρές αιμορραγίες, πόνος στο περιοδόντιο και πυρετός μπορεί επίσης να συνυπάρχουν. Οι λοιμώξεις της στοματικής κοιλότητας από ιούς όπως ο ιός του Έρπη, ο κυτταρομεγαλοιός και ο Epstein-Barr αποτελούν επίσης συχνή αιτία πρόκλησης στοματίτιδας. Α.4. ΒΛΕΝΝΟΓΟΝΙΤΙΔΑ Η βλεννογονίτιδα είναι η οξεία φλεγμονή του στοματικού και στοματοφαρυγγικού βλεννογόνου, συμπεριλαμβανομένων των χειλέων, της γλώσσας, των ούλων, του παρειακού βλεννογόνου, της υπερώας και της βάσης του στόματος. Α.4.1 Επιδημιολογία Η επίπτωση, όπως και η σοβαρότητα μπορεί να διαφέρουν από ασθενή σε ασθενή, η πιθανότητα να αναπτύξει ένας ασθενής βλεννογονίτιδα εξαρτάται από την θεραπεία. Υπολογίζεται ότι περίπου το 40% των ασθενών με καρκίνο που λαμβάνουν χημειοθεραπεία θα αναπτύξει βλεννογονίτιδα. Ο κίνδυνος ανάπτυξης βλάβης στον στοματικό βλεννογόνο αυξάνεται με τον αριθμό των κύκλων της χημειοθεραπείας και τα προηγούμενα επεισόδια βλεννογονίτιδας οφειλόμενης σε χημειοθεραπευτικούς παράγοντες. Εκτιμάται ότι υπάρχει αυξημένος κίνδυνος ανάπτυξης βλεννογονίτιδας με εφάπαξ και συνεχείς εγχύσεις σε σύγκριση με παρατεταμένη ή επαναλαμβανόμενη χορήγηση χαμηλότερων δόσεων κυτταροτοξικών παραγόντων. Σε ασθενείς που έχουν υποβληθεί σε μεταμόσχευση μυελού των οστών και παίρνουν υψηλές δόσεις χημειοθεραπείας, η επίπτωση υπολογίζεται ότι είναι περίπου 76%, ενώ το 30% με 60% των ασθενών με καρκίνο κεφαλής και τραχήλου που υποβάλλονται σε ακτινοθεραπεία θα αναπτύξει αντίστοιχα μια βλάβη στην στοματική κοιλότητα. Τέλος περισσότερο από το 90% των ασθενών που λαμβάνουν συνδυασμό χημειο- και ακτινοθεραπείας θα εμφανίσουν βλεννογονίτιδα. Ο βαθμός και η διάρκεια της στοματίτιδας των ασθενών που υποβάλλονται σε ακτινοθεραπεία σχετίζεται άμεσα με την πηγή ακτινοβολίας, την αθροιστική δόση, την ένταση της δόσης, τον όγκο του ακτινοβολούμενου βλεννογόνου, το κάπνισμα, την κατανάλωση αλκοόλ, και τη στοματική υγιεινή. Ερύθημα μπορεί να εμφανιστεί από την πρώτη εβδομάδα, σε ασθενείς που λαμβάνουν ημερήσια κλασματοποιημένη ακτινοβόληση με 200 cgy. Εντοπισμένη ή διάχυτη βλεννογονίτιδα κορυφώνεται κατά την τέταρτη εβδομάδα θεραπείας με την ίδια δόση. Με ημερήσια κλασματοποίηση μικρότερη των 200cGy, η σοβαρότητα της βλάβης αναμένεται μικρότερη. Οι ασθενείς που λαμβάνουν υψηλές δόσεις ακτινοβολίας στην στοματική κοιλότητα και την φαρυγγική περιοχή σε ποσοστό 15% θα πρέπει να νοσηλευτούν εξαιτίας των σοβαρών επιπλοκών της θεραπείας. Οι νεότεροι ασθενείς φαίνεται να είναι σε μεγαλύτερο κίνδυνο να αναπτύξουν βλεννογονίτιδα λόγω της χημειοθεραπείας καθώς το στοματικό επιθήλιο έχει 13

14 υψηλότερο μιτωτικό ρυθμό ενώ έχουν και περισσότερους υποδοχείς του επιδερμικού αυξητικού παράγοντα. Α.4.2 Παθοφυσιολογία βλεννογονίτιδας Η ακριβής παθοφυσιολογία της βλεννογονίτιδας δεν έχει πλήρως διευκρινιστεί, αλλά φαίνεται να έχει δύο μηχανισμούς: την άμεση βλεννογονίτιδα και την έμμεση, που προκαλείται από την χημειοθεραπεία και/ή την ακτινοθεραπεία. Άμεση βλεννογονίτιδα: τα επιθηλιακά κύτταρα του στοματικού βλεννογόνου υποβάλλονται σε ταχεία εξαλλαγή, συνήθως κάθε 7 με 14 ημέρες, το οποίο κάνει αυτά τα κύτταρα ευαίσθητα στις επιπτώσεις της κυτταροτοξικής θεραπείας. Τόσο η χημειοθεραπεία όσο και η ακτινοθεραπεία μπορούν να παρέμβουν στην ωριμότητα και την ανάπτυξη αυτών των επιθηλιακών κυττάρων, προκαλώντας αλλαγές στην φυσιολογική εξαλλαγή και την κυτταρικό θάνατο. Έμμεση βλεννογονίτιδα: η στοματική βλεννογονίτιδα μπορεί ακόμα να προκληθεί από την έμμεση εισβολή gram αρνητικών βακτηρίων και μυκήτων. Οι ασθενείς διατρέχουν αυξημένο κίνδυνο στοματικής λοίμωξης όταν είναι ουδετεροπενικοί, και αυτό συνήθως συμβαίνει όταν εμφανιστεί στοματοτοξικότητα. Η έναρξη της δευτερογενούς βλεννογονίτιδας από μυελοκαταστολή, εξαρτάται από τον χαμηλό αριθμό των ουδετερόφιλων που σχετίζεται με τους χορηγούμενους χημειοθεραπευτικούς παράγοντες και εμφανίζεται συνήθως μεταξύ δέκατης και εικοστής πρώτης ημέρας μετά την χορήγηση της χημειοθεραπείας. Α Φάσεις εξέλιξης βλεννογονίτιδας Φάση 1 αρχική λοίμωξη/αγγειακή φάση: κατά την διάρκεια αυτής της φάσης τα εκτεθειμένα κύτταρα (επιθηλιακά, ενδοθηλιακά και κύτταρα συνδετικού ιστού) του στοματικού βλεννογόνου απελευθερώνουν ελεύθερες ρίζες, τροποποιημένες πρωτεΐνες και κυτοκίνες, συμπεριλαμβανομένης της Ιντερλευκίνης-1Β,των προσταγλαδινών και του παράγοντα νέκρωσης όγκου (tumor necrosis factor TNF). Αυτοί οι φλεγμονώδεις διαμεσολαβητές προκαλούν επιπλέον βλάβη, είτε άμεσα είτε έμμεσα, αυξάνοντας την αγγειακή διαπερατότητα, ενισχύοντας έτσι την κυτταροτοξική πρόσληψη του φαρμάκου στον στοματικό βλεννογόνο. Φάση 2 επιθηλιακή φάση: σε αυτή τη φάση, η χημειοθεραπεία και/ή ακτινοθεραπεία καθυστερούν την κυτταρική διαίρεση στο στοματικό επιθήλιο, μειώνοντας έτσι την επιθηλιακή εξαλλαγή και ανανέωση με αποτέλεσμα την επιθηλιακή διάσπαση. Έτσι δημιουργείται ερύθημα λόγω της αυξημένης αγγειακής και επιθηλιακής ατροφίας, 4 με 5 ημέρες μετά την έναρξη της χημειοθεραπείας. Σε αυτό το στάδιο, μικροτραυματισμοί από καθημερινές δραστηριότητες όπως η ομιλία και η μάσηση, μπορούν να οδηγήσουν σε εξέλκωση. 14

15 Φάση 3 ελκώδης/ βακτηριακή φάση (ψευδομεμβρανώδης): η διάσπαση του επιθηλίου αυτόματα οδηγεί στην ελκώδη φάση, η οποία εμφανίζεται μέσα σε μια εβδομάδα θεραπείας. Η απώλεια του επιθηλίου και η έντονη εξίδρωση οδηγεί στον σχηματισμό ψευδομεμβράνων και ελκών. Σε αυτή την φάση, εμφανίζεται μικροβιακός αποικισμός στις κατεστραμμένες επιφάνειες του βλεννογόνου από gram αρνητικούς οργανισμούς και ζυμομύκητες και αυτό μπορεί να επιτείνεται από την ταυτόχρονη ουδετεροπενία. Οι λοιμώδεις επιπλοκές σε ουδετεροπενικούς ασθενείς που έχουν υποβληθεί σε μεταμόσχευση μυελού των οστών είναι από τις πιο απαιτητικές πλευρές της επιθετικής μεολοκατασταλτικής αντινεοπλασματικής θεραπείας. Φάση 4 η φάση της επούλωσης: η διάρκεια αυτής της φάσης συνήθως κυμαίνεται από 12 με 16 ημέρες, και κυρίως εξαρτάται από παράγοντες όπως ο ρυθμός επιθηλιακής διαφοροποίησης, η αιματολογική ανάρρωση, η επαναφορά της φυσιολογικής στοματικής χλωρίδας και η απουσία παραγόντων που παρεμβαίνουν στη επούλωση του τραύματος όπως η λοίμωξη και ο ερεθισμός του βλεννογόνου. Α.4.3 Παράγοντες κινδύνου Οι παράγοντες κινδύνου ανάπτυξης βλεννογονίτιδας στόματος περιλαμβάνουν την ηλικία, την διατροφική κατάσταση, τον τύπο της κακοήθειας, την στοματική φροντίδα κατά την διάρκεια της θεραπείας και των αριθμό των ουδετερόφιλων πριν την έναρξη της θεραπείας. Γενικά οι νεότεροι σε ηλικία ασθενείς είναι πιο ευάλωτοι στην ανάπτυξη βλεννογονίτιδας εξαιτίας του έντονου επιθηλιακού μιτωτικού τους ρυθμού ή εξαιτίας της παρουσίας περισσότερων υποδοχέων επιδερμικού αυξητικού παράγοντα (TNF). Αντίστοιχα η φυσιολογική εξασθένηση της νεφρικής λειτουργίας με το πέρασμα των χρόνων μπορεί να συμβάλει στην ανάπτυξη βλεννογονίτιδας στους ηλικιωμένους. Υπάρχουν αναφορές που υποστηρίζουν ότι η πτωχή στοματική υγιεινή μπορεί επίσης να συμβάλει στην ανάπτυξη βλεννογονίτιδας μετά από χημειοθεραπεία και/ή ακτινοθεραπεία. Η επισκευή των λάθος τοποθετημένων προθέσεων, η εξάλειψη της περιοδοντικής νόσου και η εξαγωγή δοντιών με βλάβη, συνδυασμένα με σωστή στοματική υγιεινή κατά την διάρκεια της θεραπείας συντελούν στη μείωση της επίπτωσης και της σοβαρότητας της βλεννογονίτιδας. Η πολυφαρμακία είναι σύνηθες γνώρισμα των ασθενών με καρκίνο, έτσι εκτός από τους διάφορους χημειοθεραπευτικούς παράγοντες (Πίνακας 1.5) και την ακτινοβολία σημαντικό ρόλο στην ανάπτυξη βλεννογονίτιδας έχουν και τα υπόλοιπα φάρμακα που χορηγούνται στον ασθενή. Έτσι οι αντιχολινεργικές ιδιότητες των αντικαταθλιπτικών μπορεί να προκαλέσουν ξηροστομία η οποία οδηγεί σταδιακά στην βλεννογονίτιδα. Παρόμοια, βλάβη στον στοματικό βλεννογόνο μπορούν να προκαλέσουν τα οπιοειδή, οι φαινοθειαζίνες, τα αντιυπερτασικά, τα αντιισταμινικά, τα ηρεμιστικά κ.α. 15

16 Πίνακας 1.5 : Χημειοθεραπευτικοί παράγοντες που προκαλούν στοματίτιδα Αλκυλιωτικοί παράγοντες: Busulfan Cyclophosphamide, thiotepa, procarbazine Ανθρακυκλίνες: Doxorubicin, epirubicin, daunorudicin Αντιμεταβολίτες: 5-FU, methotrexate, hydroxyurea Αντινεοπλασματικοί παράγοντες: Actinomycin D, bleomycin, mitomycin Ταξάνες: Paclitaxel Αλκαλοειδή της Vinca: Vincristine, vinblastine Πηγή: Naidu et al. Α.4.4 Αξιολόγηση βλεννογονίτιδας Η διάγνωση της στοματίτιδας βασίζεται αρχικά στις κλινικές εκδηλώσεις του ασθενούς. Η χορήγηση στοματοτοξικής θεραπείας μπορεί να αναγνωριστεί από το ιστορικό του ασθενούς, την εμφάνιση, την θέση και την ανάπτυξη βλαβών στο στοματικό βλεννογόνο που μπορούν να φανούν μετά από κλινική εξέταση. Η προκαλούμενη από την χημειοθεραπεία βλεννογονίτιδα παρατηρείται συνήθως στον κινητό βλεννογόνο και σπάνια επηρεάζει το πίσω μέρος της γλώσσας, την σκληρή υπερώα ή τα ούλα. Η προκαλούμενη από την ακτινοθεραπεία βλεννογονίτιδα επηρεάζει πιο συχνά τον κινητό βλεννογόνο και λιγότερο συχνά τον σταθερό. Ο βαθμός της σοβαρότητας της βλεννογονίτιδας κυμαίνεται σύμφωνα με τις κλίμακες κλινικής αξιολόγησης, οι οποίες περιλαμβάνουν τα διαφορετικά στάδια και την εξέλιξη της βλάβης. Σημαντικό ρόλο στην βλεννογονίτιδα έχει η σωστή διαφορική διάγνωση, καθώς δημιουργεί ευνοϊκό περιβάλλον για την ανάπτυξη βακτηριακών, ιογενών και μυκητιασικών λοιμώξεων. Οι ιογενείς λοιμώξεις διαφέρουν από την βλεννογονίτιδα εξαιτίας της τοποθεσίας τους καθώς συνήθως επηρεάζουν τον κερατινοποιημένο βλεννογόνο της σκληρής υπερώας, τα ούλα και το πίσω μέρος της γλώσσας. Οι ασθενείς αυτοί συχνά παρουσιάζουν πυρετό ταυτόχρονα με τις βλάβες στο στόμα. Μια αποφολιδωτική κυτταρολογική εξέταση και μια μικροβιολογική καλλιέργεια είναι απαραίτητα για την εξακρίβωση της διάγνωσης. 16

17 Στην καθημερινή κλινική πράξη, καθώς και στον τομέα της έρευνας, η ορθή αξιολόγηση του βλεννογόνου του στόματος είναι υψίστης σημασίας πριν την έναρξη της θεραπείας με ακτινοβολία στο κεφάλι και περιοχές του λαιμού, καθώς και πριν την χημειοθεραπεία. Μια ποικιλία από πρωτόκολλα και συστήματα βαθμολόγησης έχουν εισαχθεί, αλλά μόνο λίγα από αυτά είναι τυποποιημένα και έγκυρα. Ένα σύστημα ταξινόμησης θεωρείται καλό όταν αξιολογεί όλους τους σχετιζόμενους με τον ασθενή παράγοντες, την σωματική και διατροφική του κατάσταση καθώς και την λεπτομερή αξιολόγηση του στοματικού βλεννογόνου. Η σοβαρότητα της διαταραχής του στόματος ποικίλει από ήπια, μέτρια έως σοβαρή. Οι κλίμακες ταξινόμησης που χρησιμοποιούνται συνήθως αναφέρονται παρακάτω: Σύστημα ταξινόμησης της βλεννογονίτιδας στόματος σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας (WHO): είναι το πιο συχνά χρησιμοποιούμενο σύστημα ταξινόμησης στην κλινική πρακτική αλλά και στις ερευνητικές κλινικές δοκιμές. Παίρνει τιμές από το 0 έως το 4, αν ο ασθενής δεν έχει καμία βλάβη στον στοματικό βλεννογόνο βαθμολογείται με 0 ενώ με 4 όταν κρίνετε αναγκαία η παρεντερική ή εντερική υποστήριξη του ασθενούς (Πίνακας 1.6). Πίνακας 1.6. WHO Ταξινόμηση βλεννογονίτιδας στόματος Grade Grade 0 Grade 1 Grade 2 Grade 3 Grade 4 Περιγραφή Καμία αλλαγή στον βλεννογόνο Πόνος/ερύθημα Πόνος/ερύθημα + εξέλκωση + αδυναμία κατάποσης στερεών τροφών Πόνος/ ερύθημα + εξέλκωση + λήψη μόνο υγρών Πόνος/ερύθημα + εξέλκωση + αδύνατη η λήψη τροφής από το στόμα (Πηγή:WHO) Κλίμακα National Cancer Institute (NCI)- Common Toxicity Criteria (CTC): Παίρνει τιμές από 0 έως 5. Σύμφωνα με την κλίμακα αυτή στη βλεννογονίτιδα grade 0 δεν υπάρχει καμία βλάβη, ενώ στην βλεννογονίτιδα grade 5 αντιμετωπίζουμε απειλητική για την ζωή διαταραχή που μπορεί να οδηγήσει στον θάνατο από τοξικότητα (Πίνακας 1.6). Πίνακας 1.6. NCI-CTCAE Κλίμακα Διαβάθμισης Βλεννογονίτιδας 17

18 Grade Grade 0 (καμία βλάβη) Grade 1 (ήπια βλεννογονίτιδα) Grade 2 ( μέτρια βλεννογονίτιδα) Grade 3 (σοβαρή βλεννογονίτιδα) Grade 4 (απειλητική για την ζωή) Grade 5 (θάνατος) Περιγραφή Καμία βλάβη. Ανώδυνα έλκη, ερύθημα ή ήπια ευαισθησία απουσία αλλοιώσεων. Οδυνηρό ερύθημα, οίδημα ή έλκη αλλά το φαγητό ή την κατάποση είναι δυνατό να πραγματοποιηθούν. Οδυνηρό ερύθημα, οίδημα ή έλκη απαιτούν ενδοφλέβια (IV) ενυδάτωση. Σοβαρή εξέλκωση ή ανάγκη για παρεντερική ή εντερική θρεπτική υποστήριξη ή προφυλακτική διασωλήνωση. Θάνατος που σχετίζεται με την τοξικότητα. ( Πηγή: National Cancer Institute) Radiation therapy oncology oral mucositis grading system: Αυτή η κλίμακα διακρίνεται σε ολική και λειτουργική. Ολική είναι όταν η αξιολόγηση της βλάβης γίνεται από επαγγελματία υγείας ή ερευνητή και λειτουργική όταν πραγματοποιείται από τον ίδιο τον ασθενή. Παίρνει τιμές από 0 έως 4 (Πίνακας 1.7). Πίνακας 1.7. Radiation Therapy Oncology Oral Mucositis Grading System Grade Grade 0 Grade 1 (Ήπια) Grade 2 (Μέτρια) Grade 3 (Σοβαρή) Grade 4 (Απειλητική για την ζωή) Περιγραφή Καμία βλάβη Ερεθισμός του βλεννογόνου, ήπιος πόνος που δεν απαιτεί αναλγητικά Ανομοιογενής βλεννογονίτιδα που μπορεί να προκαλέσει φλεγμονή του ορογόνου, μέτριος πόνος που απαιτεί αναλγησία Συρρέουσα, ινώδης βλεννογονίτιδα με έντονο πόνο που απαιτεί αναλγησία Εξέλκωση, αιμορραγία ή νέκρωση (Πηγή: Wilkes JP) 18

19 Α.4.5 Αντιμετώπιση βλεννογονίτιδας Δεν υπάρχουν μέτρα πρόληψης ή θεραπείας της στοματίτιδας. Η θεραπεία εστιάζεται στην ανακούφιση των ελκών και την προαγωγή της επούλωσης τους. Τα περισσότερα ερευνητικά δεδομένα προκύπτουν απο ασθενείς με καρκίνο. Η χρήση αντιμικροβιακών παραγόντων έχει φανεί να μειώνει τη λοίμωξη. Η χλωρεξιδίνη έχει φανεί να έχει αποτελεσματική δράση ενάντια σε Gram αρνητικά και θετικά βακτήρια. Παράγοντες λιπαντικοί όπως η σουκραλφάτη και η ιξώδης λιδοκαίνη θεωρείται ότι προάγουν την επούλωση και την κυτταρική αναγέννηση, αν και στις μελτες δεν έχει δειχθεί διαφορά στη σοβαρότητα της στοματίτιδας. Οι αντιφλεγμονώδεις παράγοντες δεν φαίνεται να βοηθούν, ένώ πιο αποτελεσματική φαίνεται να είναι η χρήση ενός ήπιου στοματικού διαλύματος. Η καλή στοματική υγιεινή για τους ασθενείς που διατρέχουν υψηλό κίνδυνο να αναπτύξουν στοματίτιδα συνίσταται σε: Καθημερινή αξιολόγηση της στοματικής κοιλότητας Λεπτομερής στοματική υγιεινή και χρήση καθαριστικών διαλυμάτων πριν την έναρξη χημειο- ή ακτινοθεραπείας. Στοματική φροντίδα μετά απο κάθε γεύμα και πριν την κατάκλιση, συμπεριλαμβανομένων της χρήσης φθοριούχας οδοντόκρεμας και της πιο απαλής οδοντόβουρτσας που διατίθεται στο εμπόριο. Αν η στοματίτιδα εμφανιστεί, η αντιμετώπιση μπορεί να περιλαμβάνει: Αντιβιοτικά. Οι μηκυτιάσεις μπορέι να εμφανίζονται με την όψη αλλοιωμένου τυριού και ανταποκρίνονται σε νυστατίνη ή κλοτριμαζόλη. Λοιμώξεις απο ιούς όπως ο έρπης, ανταποκρίνονται στην ασικλοβίρη, υποτροπιάζοντα αφθώδη έλκη μπορούν να αντιμετωπιστούν με τοπικά στεροειδή όπως η φλουοσινονίδη 0,05% έξι φορές ημερησίως ή η κλομπετασόλη 0,05%. Διάλυμα δεξαμεθαζόνης 0,5 mg μπορεί να χρησιμοποιηθεί για στοματικές πλύσεις. Στοματικά διαλύματα φυσιολογικού ορού ή διαλύματα διττανθρακικών. Το δεύτερο είναι το πιο γρήγορο και ήπιο διάλυμα. Στις μελέτες έχει φανεί ότι και τα δύο είδη διαλυμάτων είναι εξίσου αποτελεσματικά στην απομάκρυνση ιστικών ρακών και καθαρισμό του στόματος. Άλλα διαλύματα περιλαμβάνουν χλρεξιδίνη ή σουλφακράτη, και διατίθενται με ιατρική συνταγή, και γλουταμίνη, ένα αμινοξύ που συνήθως διατίθεται σε μορφή σκόνης. Διαιτητικές τροποποιήσεις. Σκληρά, αιχμηρά, πικάντικα, αλμυρά και όξινα φαγητά που ενδέχεται να ερεθίσουν ή να τραυματίσουν τον εύθραυστο βλενογόνο και τα υπάρχοντα έλκη πρέπει να αποφεύγονται. Μια ήπια, χαμηλής οξύτητας, υψηλής πρωτεινικής σύνθεσης προτείνεται, που θα περιλαμβάνει παγωμένα ροφήματα γάλακτος, μπανάνες, λιωμένη πατάτα, μαγειρευμένα δημητριακά, ελαφρά βρασμένα αυγά, μαλακά τυριά, ζελέ. Γρανίτες, παγωμένο γιαούρτι και παγωτό μπορεί να είναι ιδιαίτερα ανακουφιστικά. 19

20 Προγευματικά προστατευτικά. Η χρήση κάποιων αναισθητικών όπως η λιδοκαίνη ή η σουκραλφάτη είναι η πλέον ασφαλής και μπορέι να μεγιστοποιήσει την άνεση του ασθενή κατά το γεύμα. Αναλγητικά. Η κρυοθεραπεία μπορεί να βοηθήσει, όπως και η χρήση ΜΣΑΦ. Εάν ο πόνος είναι ισχυρός μπορούν χορηγηθούν παυσίπονα είτε απο το στόμα είτε παρεντερικά. Ελαχιστοποίηση του τραυματισμού της στοματικής κοιλότητας, τεμαχίζοντας την τροφή σε μέγεθος μπουκιάς ή μετατρέποντας τη φαρμακευτική αγωγή σε μορφή χαπιών σε σκόνη. Στοματική ενυδάτωση και λίπανση με χρήση σπρέυ νερού ή υποκατάστατου σιέλου, και με εφαρμογή ουδέτερου ενυδατικού προϊόντος χειλιών. Α. 5 ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΔΙΑΤΑΡΑΧΩΝ ΣΤΟΜΑΤΙΚΟΥ ΒΛΕΝΝΟΓΟΝΟΥ Α.5.1 Γενική στοματική υγιεινή-μη φαρμακολογικές μέθοδοι: Η καλή στοματική υγιεινή είναι κύριος στόχος για την πρόληψη και μείωση των επιπλοκών από την στοματική κοιλότητα. Ο κύριος στόχος της στοματικής φροντίδας είναι να διατηρήσει την φυσιολογική λειτουργία των ιστών και την άνεση και να μειώσει τον κίνδυνο αιμορραγίας, τοπικής και συστηματικής λοίμωξης. Έτσι προτείνεται: Η χρήση ενός ενιαίου, συστηματικού πλάνου στοματικής φροντίδας με στόχο να βοηθήσει τον ασθενή να καταλάβει και να διαχειριστεί τις στοματικές επιπλοκές. Η συμμετοχή της διεπιστημονικής ομάδας καθότι είναι σημαντική στην ανάπτυξη και αξιολόγηση των πρωτόκολλων στοματικής φροντίδας, πριν και κατά την διάρκεια όλων των φάσεων της θεραπείας και της ανακουφιστικής φροντίδας. Ένα ολοκληρωμένο (περιεκτικό) πλάνο διαχείρισης που μπορεί να μειώσει την σοβαρότητα της βλεννογονίτιδας που προκαλείται από χημειοθεραπεία και/ή ακτινοθεραπεία. Αξιολόγηση της διατροφικής κατάστασης του ασθενούς. o Η κατάλληλη διατροφή και η πρόσληψη υγρών, σύμφωνα με την μάζα σώματος είναι σημαντική στη διατήρηση της ακεραιότητας του στοματικού βλεννογόνου. o Το αλκοόλ και ο καπνός μπορεί να διαβρώσουν τους ιστούς της στοματικής κοιλότητας και να συμβάλουν στην υπολειτουργία των σιελογόνων αδένων. Ζωτικής σημασίας παράγοντες στην στοματική φροντίδα είναι η συχνότητα, η συνέπεια και η ακρίβεια με την οποία εκτελείται. Για την πρόληψη των επιπλοκών, η συχνότητα της στοματικής φροντίδας είναι πιο σημαντική από τους φαρμακευτικούς παράγοντες που χορηγούνται. Οι ακόλουθες οδηγίες για την συχνότητα της φροντίδας προτείνονται με βάση την κατάσταση του ασθενούς: o Who Grade 0: φροντίδα κάθε 4-6 ώρες μπορεί να μειώσει τον κίνδυνο δυνητικής λοίμωξης. 20

ΣΥΣΤΑΣΕΙΣ ΥΠΕΡ ΜΙΑΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗΣ (δηλ. ισχυρή απόδειξη υποστηρίζει την αποτελεσματικότητα στην ακόλουθη λίστα θεραπειών)

ΣΥΣΤΑΣΕΙΣ ΥΠΕΡ ΜΙΑΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗΣ (δηλ. ισχυρή απόδειξη υποστηρίζει την αποτελεσματικότητα στην ακόλουθη λίστα θεραπειών) ΚΑΤΕΥΘΥΝΤΗΡΙΕΣ ΟΔΗΓΙΕΣ ΤΟΥ MASCC/ISOO ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΡΑΚΤΙΚΗ ΒΑΣΙΖΟΜΕΝΕΣ ΣΕ ΑΠΟΔΕΙΞΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗ ΒΛΕΝΝΟΓΟΝΙΤΙΔΑ ΠΟΥ ΑΝΑΠΤΥΣΣΕΤΑΙ ΔΕΥΤΕΡΟΓΕΝΩΣ ΚΑΤΑ ΤΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ ΕΓΓΡΑΦΟΥ: 7 Νοεμβρίου

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΟΜΑΤΙΚΗ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΓΚΟΛΟΓΙΚΟΣ ΑΣΘΕΝΗΣ

ΣΤΟΜΑΤΙΚΗ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΓΚΟΛΟΓΙΚΟΣ ΑΣΘΕΝΗΣ ΣΤΟΜΑΤΙΚΗ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΓΚΟΛΟΓΙΚΟΣ ΑΣΘΕΝΗΣ ISBN 978-960-372-099-7 ΘΕΣΣΑΛΙΑ ΑΘΑΝΑΣΟΥΛΗ Ομότιμη Καθηγήτρια Προληπτικής και Κοινωνικής Οδοντιατρικής Πανεπιστημίου Αθηνών ΟΥΡΑΝΙΑ ΝΙΚΟΛΑΤΟΥ - ΓΑΛΙΤΗ Αναπληρώτρια

Διαβάστε περισσότερα

Η στοματική υγεία στην τρίτη ηλικία

Η στοματική υγεία στην τρίτη ηλικία ΟΔΟΝΤΙΑΤΡΙΚΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΠΕΙΡΑΙΑ Η στοματική υγεία στην τρίτη ηλικία Ενημερωτική Ομιλία για την επιτροπή Προληπτικής, Σεληνίδου Αγγελική Οδοντίατρος Δημόσιας Υγείας Πρόεδρος της Επιτροπής Προληπτικής ΟΣΠ

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΟΝΤΙΑΤΡΙΚΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΣ ΓΙΑ ΓΟΝΕΙΣ ΚΑΙ ΠΑΙΔΙΑ. Πρόληψη: Το κλειδί για την στοματική υγεία

ΟΔΟΝΤΙΑΤΡΙΚΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΣ ΓΙΑ ΓΟΝΕΙΣ ΚΑΙ ΠΑΙΔΙΑ. Πρόληψη: Το κλειδί για την στοματική υγεία ΟΔΟΝΤΙΑΤΡΙΚΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΣ ΓΙΑ ΓΟΝΕΙΣ ΚΑΙ ΠΑΙΔΙΑ Πρόληψη: Το κλειδί για την στοματική υγεία Η πρώτη επίσκεψη στον οδοντίατρο, συνήθως αποτελεί μια δυσάρεστη δοκιμασία για το παιδί. Και αυτό γιατί, ακόμη και

Διαβάστε περισσότερα

Ενημέρωση και συγκατάθεση για χειρουργική τοποθέτηση οδοντικών εμφυτευμάτων

Ενημέρωση και συγκατάθεση για χειρουργική τοποθέτηση οδοντικών εμφυτευμάτων Ενημέρωση και συγκατάθεση για χειρουργική τοποθέτηση οδοντικών εμφυτευμάτων Προτεινόμενη θεραπεία: Μετά από προσεκτική κλινική και ακτινογραφική εξέταση του στόματος και εκτίμηση της κατάστασης μου, ο

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΟΜΑΤΙΚΗ ΥΓΙΕΙΝΗ. Επιμέλεια: Φρίντα Εγγλεζάκη (Χημικός)

ΣΤΟΜΑΤΙΚΗ ΥΓΙΕΙΝΗ. Επιμέλεια: Φρίντα Εγγλεζάκη (Χημικός) ΣΤΟΜΑΤΙΚΗ ΥΓΙΕΙΝΗ Επιμέλεια: Φρίντα Εγγλεζάκη (Χημικός) Η φροντίδα της καθαριότητας και υγείας των δοντιών και γενικά της στοματικής κοιλότητας επιβάλλεται για να αποφεύγονται δυσάρεστα συμπτώματα όπως......πόνος,

Διαβάστε περισσότερα

Οδοντιατρική Επιστήμη

Οδοντιατρική Επιστήμη Οδοντιατρική Επιστήμη Επιστήμη της Yγείας του Στόματος & των Δοντιών «Επιστήμη των Mεταμορφώσεων» Ανδρεάδης Δημήτριος Οδοντίατρος-Στοματολόγος Λέκτορας Εργαστηρίου Στοματολογίας Οδοντιατρικής Σχολής ΑΠΘ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΚΗ ΚΑΤΑΚΛΙΣΕΩΝ DR. ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗΣ ΛΙΑΚΟΣ ΧΕΙΡΟΥΡΓΟΣ

ΕΛΚΗ ΚΑΤΑΚΛΙΣΕΩΝ DR. ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗΣ ΛΙΑΚΟΣ ΧΕΙΡΟΥΡΓΟΣ ΕΛΚΗ ΚΑΤΑΚΛΙΣΕΩΝ DR. ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗΣ ΛΙΑΚΟΣ ΧΕΙΡΟΥΡΓΟΣ ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΑ Κατάκλιση ορίζεται η εξέλκωση του δέρματος εξαιτίας πίεσης σε διάφορες περιοχές του σώματος υπερκείμενες οστικών προεξοχών Συχνότητα εμφάνισης

Διαβάστε περισσότερα

FroiPlak FroiDent ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΠΡΟΪΟΝΤΩΝ. Στοματικής Υγιεινής

FroiPlak FroiDent ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΠΡΟΪΟΝΤΩΝ. Στοματικής Υγιεινής ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΠΡΟΪΟΝΤΩΝ πληρησ σειρα προϊοντων Στοματικς Υγιεινς ΕΝΤΑΤΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ Κατά της μικροβιακς πλάκας... ΟΥΛΙΤΙΔΑ - ΠΕΡΙΟΔΟΝΤΙΤΙΔΑ...και του ερεθισμού των ούλων 500 ml & Στοματικό Διάλυμα Χλωρεξιδίνη

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ

ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ 14: ΤΡΑΥΜΑ Η διατροφική υποστήριξη κρίνεται απαραίτητη κατά την φλεγμονώδη και μεταβολική φάση διότι βελτιώνει σημαντικά την έκβαση του ασθενούς. Η μέτρια

Διαβάστε περισσότερα

Στοματική Υγιεινή & Φροντίδα: Τεχνικές Προσέγγισης και Επικοινωνίας Πελάτη στο Φαρμακείο

Στοματική Υγιεινή & Φροντίδα: Τεχνικές Προσέγγισης και Επικοινωνίας Πελάτη στο Φαρμακείο Στοματική Υγιεινή & Φροντίδα: Τεχνικές Προσέγγισης και Επικοινωνίας Πελάτη στο Φαρμακείο Το στόμα μας: καθρέφτης Υγείας, Ευεξίας, Ομορφιάς ΟΜΟΡΦΟ ΧΑΜΟΓΕΛΟ ΚΑΘΡΕΦΤΗΣ ΤΗΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ Η ΠΑΡΑΜΕΛΗΣΗ ΤΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ

ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ: ΠΑΓΚΡΕΑΤΙΚΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΠΑΓΚΡΕΑΤΙΤΙΔΑ ΕΝΔΕΙΞΕΙΣ Κάλυψη των ενεργειακών αναγκών Πρόληψη/ αντιμετώπιση κακής θρέψης Πρόληψη της απώλειας βάρους Αντιμετώπιση της

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ

ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ 12: HIV Ο HIV έχει συνδεθεί με κακή θρέψη και με το σύνδρομο απώλειας καθαρής σωματικής μάζας και λιπώδους ιστού (AIDS wasting syndrome). Η απώλεια σωματικού

Διαβάστε περισσότερα

7 ο Λύκειο ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2009-2010 ΤΑΞΗ ΤΜΗΜΑ ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ ΠΑΥΛΟΥ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ

7 ο Λύκειο ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2009-2010 ΤΑΞΗ ΤΜΗΜΑ ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ ΠΑΥΛΟΥ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ Τεχνολογία Α λυκείου 7 ο Λύκειο ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2009-2010 ΤΑΞΗ Α ΤΜΗΜΑ 3 Ο ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ ΠΑΥΛΟΥ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΘΕΜΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ: ΠΟΣΟ ΟΙ ΝΕΟΙ ΕΙΝΑΙ ΕΥΑΙΣΘΗΤΟΠΟΙΗΜΕΝΟΙ ΣΤΟ ΘΕΜΑ ΤΗΣ ΣΤΟΜΑΤΙΚΗΣ ΥΓΙΕΙΝΗΣ ΤΙ ΕΙΝΑΙ

Διαβάστε περισσότερα

Διατροφή και ηλικιωμένοι

Διατροφή και ηλικιωμένοι Διατροφή και ηλικιωμένοι Η διατροφή αποτελεί τη σημαντικότερη ανάγκη για τη διατήρηση της ανθρώπινη ζωής σε όλα τα στάδιά της. Το είδος και η ποσότητα της τροφής που χρειάζεται ο άνθρωπος εξαρτάται από

Διαβάστε περισσότερα

Παράρτημα I Επιστημονικά πορίσματα και λόγοι για την τροποποίηση των όρων αδειών κυκλοφορίας

Παράρτημα I Επιστημονικά πορίσματα και λόγοι για την τροποποίηση των όρων αδειών κυκλοφορίας Παράρτημα I Επιστημονικά πορίσματα και λόγοι για την τροποποίηση των όρων αδειών κυκλοφορίας Επιστημονικά πορίσματα Λαμβάνοντας υπόψη την έκθεση αξιολόγησης της PRAC σχετικά με την PSUR για το ζολεδρονικό

Διαβάστε περισσότερα

Οδοντικά Εμφυτεύματα. Τι χρειάζεται να γνωρίζετε: Θεραπεία Φροντίδα Συντήρηση ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΟΣ ΟΔΗΓΟΣ ΑΣΘΕΝΩΝ. Με την υποστήριξη της

Οδοντικά Εμφυτεύματα. Τι χρειάζεται να γνωρίζετε: Θεραπεία Φροντίδα Συντήρηση ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΟΣ ΟΔΗΓΟΣ ΑΣΘΕΝΩΝ. Με την υποστήριξη της Οδοντικά Εμφυτεύματα Τι χρειάζεται να γνωρίζετε: Θεραπεία Φροντίδα Συντήρηση Με την υποστήριξη της ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΟΣ ΟΔΗΓΟΣ ΑΣΘΕΝΩΝ Εισαγωγή Η επιτυχία στη θεραπεία με εμφυτεύματα δεν εξαρτάται μόνο από την

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ 2: ΠΝΕΥΜΟΝΟΛΟΓΙΚΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ

ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ 2: ΠΝΕΥΜΟΝΟΛΟΓΙΚΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ 2: ΠΝΕΥΜΟΝΟΛΟΓΙΚΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ Χρόνια Αποφρακτική Πνευμονοπάθεια 25% - 40% των ασθενών με ΧΑΠ υποσιτίζονται. ΕΝΔΕΙΞΕΙΣ Κάλυψη των ενεργειακών αναγκών Πρόληψη

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΥΧΟΣ 16, ΑΘΗΝΑ, ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2009 - ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ - ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΣ 2010

ΤΕΥΧΟΣ 16, ΑΘΗΝΑ, ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2009 - ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ - ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΣ 2010 ΤΕΥΧΟΣ 16, ΑΘΗΝΑ, ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2009 - ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ - ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΣ 2010 11 10 Η φροντίδα του στόματος στους ασθενείς με Νόσο Αλτσχάιμερ Η στοματική υγεία είναι πολύ σημαντική για τον άνθρωπο. Σχετίζεται με τη

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ

ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ 3: ΗΠΑΤΟΛΟΓΙΚΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΗΠΑΤΙΚΗ ΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑ ΕΝΔΕΙΞΕΙΣ Κάλυψη των ενεργειακών αναγκών Πρόληψη της απώλειας βάρους Ενίσχυση προγράμματος αποκατάστασης ΕΡΓΑΛΕΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΣΗ ΝΕΦΡΟΥ. Λειτουργία των νεφρών. Συμπτώματα της χρόνιας νεφρικής ανεπάρκειας

ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΣΗ ΝΕΦΡΟΥ. Λειτουργία των νεφρών. Συμπτώματα της χρόνιας νεφρικής ανεπάρκειας ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΣΗ ΝΕΦΡΟΥ Η χρόνια νεφρική ανεπάρκεια είναι η προοδευτική, μη αναστρέψιμη μείωση της νεφρικής λειτουργίας, η οποία προκαλείται από βλάβη του νεφρού ποικίλης αιτιολογίας. Η χρόνια νεφρική ανεπάρκεια

Διαβάστε περισσότερα

MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΚΑΡΚΙΝΟΣ. ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C.

MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΚΑΡΚΙΝΟΣ. ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C. MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C.S The "Annual Report to the Nation on the Status of Cancer,, 1975-2001*"

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή(στη(στοματική(υγιεινή Pierre(Fabre(Oral(Care

Εισαγωγή(στη(στοματική(υγιεινή Pierre(Fabre(Oral(Care Εισαγωγή(στη(στοματική(υγιεινή Pierre(Fabre(Oral(Care !μορφο χαμόγελο Καθρέφτης της γενικής υγείας Η παραμέληση μπορεί να προκαλέσει προβλήματα υγείας Στοματική υγιεινή στην Ελλάδα 62% των Ελλήνων επισκέπτονται

Διαβάστε περισσότερα

Διαταραχές του στομάχου.

Διαταραχές του στομάχου. Διαταραχές του στομάχου. Δυσπεψία Η δυσπεψία δεν είναι μια ασθένεια αλλά ένα σύνολο συμπτωμάτων. Πρόκειται για κατάσταση κακής λειτουργίας του πεπτικού συστήματος που δημιουργεί δυσχέρειες κατά την πέψη.

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΔΟΔΟΝΤΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ

ΕΝΔΟΔΟΝΤΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΕΝΔΟΔΟΝΤΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ Όλα όσα πρέπει να γνωρίζουμε Αιμίλιος Τίγκος Χειρουργός Οδοντίατρος - Ενδοδοντολόγος Κάθε δόντι αποτελείται από τη «μύλη», το τμήμα δηλαδή που βρίσκεται έξω από τα ούλα και είναι ορατό

Διαβάστε περισσότερα

Χρόνια βρογχίτιδα στην τρίτη ηλικία. Χρυσόστομος Αρβανιτάκης 7ο εξάμηνο

Χρόνια βρογχίτιδα στην τρίτη ηλικία. Χρυσόστομος Αρβανιτάκης 7ο εξάμηνο Χρόνια βρογχίτιδα στην τρίτη ηλικία Χρυσόστομος Αρβανιτάκης 7ο εξάμηνο Τι είναι η χρόνια βρογχίτιδα? Βρογχίτιδα είναι μια φλεγμονή των βρογχικών σωλήνων, που μεταφέρουν τον αέρα στους πνεύμονες. Χρόνια

Διαβάστε περισσότερα

UROCOURSE 2014. ELENI GAGARI DMD, DMSc. ΕΠΙΚ. ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ, Α ΠΑΝΕΠ. ΚΛΙΝΙΚΙΗ ΔΕΡΜΑΤΟΛΟΓΙΑΣ ΕΚΠΑ

UROCOURSE 2014. ELENI GAGARI DMD, DMSc. ΕΠΙΚ. ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ, Α ΠΑΝΕΠ. ΚΛΙΝΙΚΙΗ ΔΕΡΜΑΤΟΛΟΓΙΑΣ ΕΚΠΑ UROCOURSE 2014 ELENI GAGARI DMD, DMSc. ΕΠΙΚ. ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ, Α ΠΑΝΕΠ. ΚΛΙΝΙΚΙΗ ΔΕΡΜΑΤΟΛΟΓΙΑΣ ΕΚΠΑ ΔΗΛΩΣΗ ΣΥΜΦΕΡΟΝΤΩΝ: ΚΑΝΕΝΑ ΣΥΜΦΕΡΟΝ Σίελος (Σάλιο) και Στοματική Κοιλότητα Σάλιο: Σύνθεση Αρχικά ισότονο και

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΠΕΡΙΛΑΜΒΑΝΕΙ

Ο ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΠΕΡΙΛΑΜΒΑΝΕΙ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ Ο ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΠΕΡΙΛΑΜΒΑΝΕΙ ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟ ΤΩΝ ΣΚΟΠΩΝ/ΕΚΒΑΣΕΩΝ ΓΙΑ ΤΟΝ ΑΣΘΕΝΗ ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΩΝ ΠΑΡΕΜΒΑΣΕΩΝ ΟΙ ΟΠΟΙΕΣ ΜΠΟΡΟΥΝ ΝΑ ΒΟΗΘΗΣΟΥΝ ΤΟΝ ΑΣΘΕΝΗ ΣΤΗΝ ΕΚΠΛΗΡΩΣΗ ΑΥΤΩΝ ΤΩΝ ΕΚΒΑΣΕΩΝ Τα

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ 5: ΓΑΣΤΡΕΝΤΕΡΟΛΟΓΙΚΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΙΔΙΟΠΑΘΗΣ ΦΛΕΓΜΟΝΩΔΗΣ ΝΟΣΟΣ ΤΟΥ ΕΝΤΕΡΟΥ

ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ 5: ΓΑΣΤΡΕΝΤΕΡΟΛΟΓΙΚΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΙΔΙΟΠΑΘΗΣ ΦΛΕΓΜΟΝΩΔΗΣ ΝΟΣΟΣ ΤΟΥ ΕΝΤΕΡΟΥ ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ 5: ΓΑΣΤΡΕΝΤΕΡΟΛΟΓΙΚΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΙΔΙΟΠΑΘΗΣ ΦΛΕΓΜΟΝΩΔΗΣ ΝΟΣΟΣ ΤΟΥ ΕΝΤΕΡΟΥ Νόσος Crohn ΕΝΔΕΙΞΕΙΣ Πρόληψη και αντιμετώπιση της κακής θρέψης Πρόληψη της απώλειας

Διαβάστε περισσότερα

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΚΟ ΥΛΙΚΟ. για την έρευνα. «Πανελλήνια Επιδημιολογική Μελέτη Καταγραφής Στοματικής Υγείας»

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΚΟ ΥΛΙΚΟ. για την έρευνα. «Πανελλήνια Επιδημιολογική Μελέτη Καταγραφής Στοματικής Υγείας» ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΚΟ ΥΛΙΚΟ για την έρευνα «Πανελλήνια Επιδημιολογική Μελέτη Καταγραφής Στοματικής Υγείας» Η Έρευνα - γενικά Η έρευνα αυτή αφορά τη σχεδίαση και διεξαγωγή μιας πανελλαδικής έρευνας για την καταγραφή

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΗΓΙΕΣ/ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΑ ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΑ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΑΣΘΕΝΩΝ ΜΕ ΧΝΝ ΣΕ ΕΞΩΝΕΦΡΙΚΗ ΚΑΘΑΡΣΗ*

ΟΔΗΓΙΕΣ/ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΑ ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΑ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΑΣΘΕΝΩΝ ΜΕ ΧΝΝ ΣΕ ΕΞΩΝΕΦΡΙΚΗ ΚΑΘΑΡΣΗ* ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΝΕΦΡΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΜΑΙΑΝΔΡΟΥ 15 11528 ΑΘΗΝΑ ΤΗΛ.: 2107298586 FAX: 2107237705 E-mail: nefreter@otenet.gr HELLENIC SOCIETY OF NEPHROLOGY 15 MEANDROU STR. ATHENS, 11528 GREECE TEL.: (+3021) 07298586

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ 5 ΓΑΣΤΡΕΝΤΕΡΟΛΟΓΙΚΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ

ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ 5 ΓΑΣΤΡΕΝΤΕΡΟΛΟΓΙΚΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ 5 ΓΑΣΤΡΕΝΤΕΡΟΛΟΓΙΚΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ Σύνδρομο βραχέος εντέρου ΕΝΔΕΙΞΕΙΣ Πρόληψη/αντιμετώπιση της κακής θρέψης Κάλυψη των ενεργειακών αναγκών Προσαρμογή του εναπομείναντος

Διαβάστε περισσότερα

Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ. νεφρά

Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ. νεφρά Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ νεφρά νεφρών Η υψηλή αρτηριακή πίεση (υπέρταση) είναι ένα από τα δύο κύρια αίτια χρόνιας νεφρικής νόσου παγκοσμίως (το άλλο είναι ο διαβήτης). Επίσης, τα νεφρά έχουν βασικό ρόλο στη

Διαβάστε περισσότερα

6 ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΟΓΚΟΛΟΓΙΚΩΝ ΠΑΘΗΣΕΩΝ

6 ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΟΓΚΟΛΟΓΙΚΩΝ ΠΑΘΗΣΕΩΝ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Πρόλογος συγγραφέα... 7 Εισαγωγή... 9 Πώς να διαβάσετε αυτό το βιβλίο... 11 Απλές συμβουλές για την ώρα των εξετάσεων... 13 Κατάλογος ερωτήσεων... 15 Α. Φροντίδα ασθενούς στο νοσοκομείο...

Διαβάστε περισσότερα

Παγκόσμια Ημέρα. Τα 5 λεπτά που μπορούν να σώσουν τη ζωή σου! κατά του. Δωρεάν εξέταση για καρκίνο Κεφαλής και Τραχήλου

Παγκόσμια Ημέρα. Τα 5 λεπτά που μπορούν να σώσουν τη ζωή σου! κατά του. Δωρεάν εξέταση για καρκίνο Κεφαλής και Τραχήλου Παγκόσμια Ημέρα κατά του Τα 5 λεπτά που μπορούν να σώσουν τη ζωή σου! Δωρεάν εξέταση για καρκίνο Κεφαλής και Τραχήλου http://www.ifhnos.org/world- cancer- day Σύλλογος Καρκινοπαθών Μακεδονίας- Θράκης 27η

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΕΡΤΡΟΦΙΑ ΡΙΝΙΚΩΝ ΚΟΓΧΩΝ. Τι είναι οι ρινικές κόγχες;

ΥΠΕΡΤΡΟΦΙΑ ΡΙΝΙΚΩΝ ΚΟΓΧΩΝ. Τι είναι οι ρινικές κόγχες; ΥΠΕΡΤΡΟΦΙΑ ΡΙΝΙΚΩΝ ΚΟΓΧΩΝ Τι είναι οι ρινικές κόγχες; Οι Ρινικές κόγχες είναι οστικές δομές μέσα στη μύτη σας που καλύπτονται από τους βλεννογόνους. Ενεργούν ως θερμαντικά σώματα στη μύτη σας, υγραίνουν,

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ

ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ 13: ΕΝΤΑΤΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ Η χορήγηση διατροφής δεν ΠΡΕΠΕΙ να ξεπερνά την ικανότητα χρησιμοποίησης/οξείδωσης τους απο τον οργανισμό ΕΝΔΕΙΞΕΙΣ Κάλυψη των ενεργειακών

Διαβάστε περισσότερα

Μικροοργανισμοί. Οι μικροοργανισμοί διακρίνονται σε: Μύκητες Πρωτόζωα Βακτήρια Ιούς

Μικροοργανισμοί. Οι μικροοργανισμοί διακρίνονται σε: Μύκητες Πρωτόζωα Βακτήρια Ιούς Μικροοργανισμοί Οι μικροοργανισμοί διακρίνονται σε: Μύκητες Πρωτόζωα Βακτήρια Ιούς Παθογόνοι μικροοργανισμοί Παθογόνοι μικροοργανισμοί ονομάζονται οι μικροοργανισμοί που χρησιμοποιούν τον άνθρωπο ως ξενιστή

Διαβάστε περισσότερα

Βλέννα, υδαρές υγρό. ή τοιχωματικό ή οξυπαραγωγικό = HCl + ενδογενή παράγοντα. βλέννα. ή ζυμογόνο ή πεπτικό = πεψινογόνο

Βλέννα, υδαρές υγρό. ή τοιχωματικό ή οξυπαραγωγικό = HCl + ενδογενή παράγοντα. βλέννα. ή ζυμογόνο ή πεπτικό = πεψινογόνο Στόμαχος Δομή βλεννογόνου στομάχου - Γαστρικοί αδένες Βλέννα, υδαρές υγρό ή τοιχωματικό ή οξυπαραγωγικό = HCl + ενδογενή παράγοντα βλέννα ή ζυμογόνο ή πεπτικό = πεψινογόνο Κύτταρα G = γαστρίνη Διάσπαρτα

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΟΜΑΤΙΚΗΥΓΙΕΙΝΗ ΤωνφοιτητώντηςΝοσηλευτικής

ΣΤΟΜΑΤΙΚΗΥΓΙΕΙΝΗ ΤωνφοιτητώντηςΝοσηλευτικής ΣΤΟΜΑΤΙΚΗΥΓΙΕΙΝΗ ΤωνφοιτητώντηςΝοσηλευτικής ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ Τι σημαίνει σωστή στοματική υγιεινή; Η σωστή στοματική υγιεινή μας εξασφαλίζει στόμα υγιές και ευχάριστη αναπνοή. Αυτό σημαίνει ότι: 1. Τα

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ 18: ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ

ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ 18: ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ 18: ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΝΕΥΡΟΓΕΝΗΣ ΑΝΟΡΕΞΙΑ Οι ασθενείς με νευρογενή ανορεξία παρουσιάζουν σημαντική απώλεια βάρους, είναι ανορεκτικοί και υποφέρουν από

Διαβάστε περισσότερα

Νέα Δεδομένα στην Αγγειοχειρουργική στην Κύπρο - Ενδοφλεβική Θεραπεία με λέϊζερ Μέθοδος EVLA Η πιολιγότερο ανώδυνη ιατρική πρακτική για Κιρσούς

Νέα Δεδομένα στην Αγγειοχειρουργική στην Κύπρο - Ενδοφλεβική Θεραπεία με λέϊζερ Μέθοδος EVLA Η πιολιγότερο ανώδυνη ιατρική πρακτική για Κιρσούς Νέα Δεδομένα στην Αγγειοχειρουργική στην Κύπρο - Ενδοφλεβική Θεραπεία με λέϊζερ Μέθοδος EVLA Η πιολιγότερο ανώδυνη ιατρική πρακτική για Κιρσούς Πια είναι η καλύτερη μέθοδος θεραπείας; Κιρσοί είναι το αποτέλεσμα

Διαβάστε περισσότερα

Αρμοδιότητες διεπιστημονικής ομάδας Χρόνιας Αποφρακτικής Πνευμονοπάθειας

Αρμοδιότητες διεπιστημονικής ομάδας Χρόνιας Αποφρακτικής Πνευμονοπάθειας Επαγγελματίες υγείας και υπηρεσίες υγείας Αρμοδιότητες διεπιστημονικής ομάδας Χρόνιας Αποφρακτικής Πνευμονοπάθειας Σύσταση 40: Συστήνεται να γίνεται εκτίμηση των αναγκών του ασθενή, συμβουλευτική σε προγράμματα

Διαβάστε περισσότερα

«Ανοσοκατασταλμένοι Ασθενείς και Λοιμώξεις στο Νοσοκομείο» Σοφία Σπαθοπούλου, Ν.Ε.Λ. Α.Ν.Θ. «Θεαγένειο Θεαγένειο»

«Ανοσοκατασταλμένοι Ασθενείς και Λοιμώξεις στο Νοσοκομείο» Σοφία Σπαθοπούλου, Ν.Ε.Λ. Α.Ν.Θ. «Θεαγένειο Θεαγένειο» «Ανοσοκατασταλμένοι Ασθενείς και Λοιμώξεις στο Νοσοκομείο» Σοφία Σπαθοπούλου, Ν.Ε.Λ. Α.Ν.Θ. «Θεαγένειο Θεαγένειο» Μηχανισμοί Άμυνας κατά των Λοιμώξεων Παρεμπόδιση διείσδυσης μικροβίων Καλυπτήρια επιθήλια

Διαβάστε περισσότερα

ΕΦΑΡΜΟΓΗ HACCP ΣΤΗΝ ΚΟΥΖΙΝΑ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟΥ ΕΙΔΙΚΕΣ ΔΙΑΙΤΕΣ. Ελπίδα Παπαδοπούλου Διαιτολόγος, Ε. Α. Ν. Πειραιά «ΜΕΤΑΞΑ»

ΕΦΑΡΜΟΓΗ HACCP ΣΤΗΝ ΚΟΥΖΙΝΑ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟΥ ΕΙΔΙΚΕΣ ΔΙΑΙΤΕΣ. Ελπίδα Παπαδοπούλου Διαιτολόγος, Ε. Α. Ν. Πειραιά «ΜΕΤΑΞΑ» ΕΦΑΡΜΟΓΗ HACCP ΣΤΗΝ ΚΟΥΖΙΝΑ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟΥ ΕΙΔΙΚΕΣ ΔΙΑΙΤΕΣ Ελπίδα Παπαδοπούλου Διαιτολόγος, Ε. Α. Ν. Πειραιά «ΜΕΤΑΞΑ» ΣΧΕΣΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ ΚΑΙ ΥΓΕΙΑΣ Πρόληψη εμφάνισης νοσημάτων Θεραπεία ασθενών στο χώρο του νοσοκομείου

Διαβάστε περισσότερα

Το συχνότερο χρόνιο νόσημα της παιδικής ηλικίας.

Το συχνότερο χρόνιο νόσημα της παιδικής ηλικίας. ΤΟ ΠΑΙΔΙΚΟ ΑΣΘΜΑ Το συχνότερο χρόνιο νόσημα της παιδικής ηλικίας. Αν από το τρέξιμο, τη γυμναστική ή άλλη εργασία, δυσκολεύεται η αναπνοή, αυτό λέγεται άσθμα. Αρεταίος Καππαδόκης, 100 μχ Οι γυναίκες ήταν

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΙΚΗ ΠΑΘΟΛΟΓΙΑ ΘΕΡΜΟΜΕΤΡΗΣΗ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΚΗ ΘΕΡΜΟΚΡΑΣΙΑ ΥΠΕΡΘΕΡΜΙΑ ΠΥΡΕΤΟΣ ΥΠΟΘΕΡΜΙΑ. Λ.Β. Αθανασίου Παθολογική Κλινική, Τμήμα Κτηνιατρικής, Π.Θ.

ΓΕΝΙΚΗ ΠΑΘΟΛΟΓΙΑ ΘΕΡΜΟΜΕΤΡΗΣΗ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΚΗ ΘΕΡΜΟΚΡΑΣΙΑ ΥΠΕΡΘΕΡΜΙΑ ΠΥΡΕΤΟΣ ΥΠΟΘΕΡΜΙΑ. Λ.Β. Αθανασίου Παθολογική Κλινική, Τμήμα Κτηνιατρικής, Π.Θ. ΓΕΝΙΚΗ ΠΑΘΟΛΟΓΙΑ ΘΕΡΜΟΜΕΤΡΗΣΗ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΚΗ ΘΕΡΜΟΚΡΑΣΙΑ ΥΠΕΡΘΕΡΜΙΑ ΠΥΡΕΤΟΣ ΥΠΟΘΕΡΜΙΑ Λ.Β. Αθανασίου Παθολογική Κλινική, Τμήμα Κτηνιατρικής, Π.Θ. ΘΕΡΜΟΜΕΤΡΗΣΗ Ζωτικά σημεία (TPR) Θερμοκρασία Σφυγμός Αναπνοές

Διαβάστε περισσότερα

Επιστημονικά πορίσματα. Γενική περίληψη της επιστημονικής αξιολόγησης του Prevora

Επιστημονικά πορίσματα. Γενική περίληψη της επιστημονικής αξιολόγησης του Prevora ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΙΙ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΑ ΠΟΡΙΣΜΑΤΑ ΚΑΙ ΛΟΓΟΙ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΚΔΟΣΗ ΘΕΤΙΚΗΣ ΓΝΩΜΗΣ ΚΑΙ ΤΗΝ ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΣΗ ΤΗΣ ΠΕΡΙΛΗΨΗΣ ΤΩΝ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΩΝ ΤΟΥ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ, ΤΗΣ ΕΠΙΣΗΜΑΝΣΗΣ ΚΑΙ ΤΟΥ ΦΥΛΛΟΥ ΟΔΗΓΙΩΝ ΧΡΗΣΗΣ ΠΟΥ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΤΗΚΑΝ

Διαβάστε περισσότερα

Ρ. ΛΕΧΟΥ Γ. ΠΑΠΑ ΑΚΗΣ

Ρ. ΛΕΧΟΥ Γ. ΠΑΠΑ ΑΚΗΣ Ρ. ΛΕΧΟΥ Γ. ΠΑΠΑ ΑΚΗΣ Στοµατική Υγιεινή & Φροντίδα: Τεχνικές Προσέγγισης και Επικοινωνίας Πελάτη στο Φαρµακείο 6 Το στόµα µας: καθρέφτης Υγείας, Ευεξίας, Οµορφιάς ΟΜΟΡΦΟ ΧΑΜΟΓΕΛΟ ΚΑΘΡΕΦΤΗΣ ΤΗΣ ΓΕΝΙΚΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1: ΔΥΣΠΛΑΣΙΕΣ ΣΤΟΜΑΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΓΝΑΘΟΠΡΟΣΩΠΙΚΗΣ ΠΕΡΙΟΧΗΣ

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1: ΔΥΣΠΛΑΣΙΕΣ ΣΤΟΜΑΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΓΝΑΘΟΠΡΟΣΩΠΙΚΗΣ ΠΕΡΙΟΧΗΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1: ΔΥΣΠΛΑΣΙΕΣ ΣΤΟΜΑΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΓΝΑΘΟΠΡΟΣΩΠΙΚΗΣ ΠΕΡΙΟΧΗΣ...... Εισαγωγή. Μετωπορινογενείς δυσπλασίες (δυσπλασίες μέσης γραμμής)... Κρανιοσυνοστώσεις ή κρανιοσυνοστεώσεις.. Βραγχιακές

Διαβάστε περισσότερα

Δεκαπεντάλεπτη προετοιμασία του φοιτητή, για την παρακολούθηση του μαθήματος του καρκίνου του προστάτη.

Δεκαπεντάλεπτη προετοιμασία του φοιτητή, για την παρακολούθηση του μαθήματος του καρκίνου του προστάτη. Δεκαπεντάλεπτη προετοιμασία του φοιτητή, για την παρακολούθηση του μαθήματος του καρκίνου του προστάτη. Καρκίνος του προστάτη Επιδημιολογία: Αποτελεί τον συχνότερα διαγνωσμένο καρκίνο στον άνδρα. 186.320

Διαβάστε περισσότερα

Στοματική Υγιεινή: Οι Πολύτιμοι Φίλοι, τα Δόντια μου!

Στοματική Υγιεινή: Οι Πολύτιμοι Φίλοι, τα Δόντια μου! 3 ο ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΑΛΜΥΡΟΥ Στοματική Υγιεινή: Οι Πολύτιμοι Φίλοι, τα Δόντια μου! ΤΑΞΕΙΣ: Β1 Β2 Υπεύθυνες εκπαιδευτικοί: Καραβασίλη Ελένη, Σκλαβούνου Σοφία Σχολική χρονιά 2014 2015 1 1) Εισαγωγή Στα πλαίσια

Διαβάστε περισσότερα

Κλινικό Φροντιστήριο «Εφαρμόζοντας τις Κατευθυντήριες Οδηγίες για την Αρτηριακή Υπέρταση στο Σχεδιασμό της Νοσηλευτικής Φροντίδας»

Κλινικό Φροντιστήριο «Εφαρμόζοντας τις Κατευθυντήριες Οδηγίες για την Αρτηριακή Υπέρταση στο Σχεδιασμό της Νοσηλευτικής Φροντίδας» Κλινικό Φροντιστήριο «Εφαρμόζοντας τις Κατευθυντήριες Οδηγίες για την Αρτηριακή Υπέρταση στο Σχεδιασμό της Νοσηλευτικής Φροντίδας» Παρουσίαση Κλινικής Περίπτωσης : Χατζοπούλου Μ., Νοσηλεύτρια ΠΕ, MSc,

Διαβάστε περισσότερα

Με την κλίμακα ph μετράμε το πόσο όξινο ή βασικό είναι ένα διάλυμα.

Με την κλίμακα ph μετράμε το πόσο όξινο ή βασικό είναι ένα διάλυμα. Ουδέτερα Οξέα Με την κλίμακα ph μετράμε το πόσο όξινο ή βασικό είναι ένα διάλυμα. Βάσεις Για να δείτε περίπου πως μετριέται η ποσότητα οξέος ή βάσης στα διαλύματα, σε σχέση με το ph, δείτε αυτό τον πινάκα!!!

Διαβάστε περισσότερα

Πληροφορίες σχετικά με την Μετεγχειρητική Αναλγησία

Πληροφορίες σχετικά με την Μετεγχειρητική Αναλγησία Πληροφορίες σχετικά με την Μετεγχειρητική Αναλγησία H εξασφάλιση μετεγχειρητικής αναλγησίας είναι εξίσου σημαντική με την επιτυχή πραγματοποίηση της επέμβασης. Η αναλγησία εξασφαλίζει την ομαλή μετεγχειρητική

Διαβάστε περισσότερα

4. ΟΙ ΑΣΘΕΝΕΙΕΣ ΚΑΙ ΟΙ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΠΟΥ ΣΧΕΤΙΖΟΝΤΑΙ ΜΕ ΤΗΝ ΕΜΦΑΝΙΣΗ ΤΟΥΣ

4. ΟΙ ΑΣΘΕΝΕΙΕΣ ΚΑΙ ΟΙ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΠΟΥ ΣΧΕΤΙΖΟΝΤΑΙ ΜΕ ΤΗΝ ΕΜΦΑΝΙΣΗ ΤΟΥΣ 4.1 Ομοιόσταση 4.2 Ασθένειες 4. ΟΙ ΑΣΘΕΝΕΙΕΣ ΚΑΙ ΟΙ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΠΟΥ ΣΧΕΤΙΖΟΝΤΑΙ ΜΕ ΤΗΝ ΕΜΦΑΝΙΣΗ ΤΟΥΣ 4.3 Αμυντικοί μηχανισμοί του ανθρώπινου οργανισμού 4.4 Τρόποι ζωής και ασθένειες Μάρθα Καρβουνίδου ΠΕ1404

Διαβάστε περισσότερα

ΒΛΑΒΕΡΕΣ ΕΠΙΔΡΑΣΕΙΣ ΤΟΥ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥ ΑΠΟ ΥΨΗΛΗ ΘΕΡΜΟΚΡΑΣΙΑ. Εμμ. Μ. Καραβιτάκης Παιδίατρος

ΒΛΑΒΕΡΕΣ ΕΠΙΔΡΑΣΕΙΣ ΤΟΥ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥ ΑΠΟ ΥΨΗΛΗ ΘΕΡΜΟΚΡΑΣΙΑ. Εμμ. Μ. Καραβιτάκης Παιδίατρος ΒΛΑΒΕΡΕΣ ΕΠΙΔΡΑΣΕΙΣ ΤΟΥ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥ ΑΠΟ ΥΨΗΛΗ ΘΕΡΜΟΚΡΑΣΙΑ Εμμ. Μ. Καραβιτάκης Παιδίατρος Στοιβάδες δέρματος Επιδερμίδα (τέσσερις στοιβάδες κυττάρων) Χόριο (άφθονα αγγεία και νεύρα) Υποδερμάτιο πέταλο (περιέχει

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ

ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ 6: ΝΕΦΡΟΛΟΓΙΚΑ ΤΕΛΙΚΟΥ ΣΤΑΔΙΟΥ ΝΕΦΡΙΚΗ ΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑ Η νεφρική υποκατάσταση (αιμοδιάλυση) οδηγεί στις ακόλουθες απώλειες: αμινοξέων (2gr/ώρα διάλυσης) και γλουταμίνης

Διαβάστε περισσότερα

ΑΛΛΕΡΓΙΑ: Ο ΑΟΡΑΤΟΣ ΕΧΘΡΟΣ ΠΩΣ ΓΙΝΕΤΑΙ ΚΑΠΟΙΟΣ ΑΛΛΕΡΓΙΚΟΣ;

ΑΛΛΕΡΓΙΑ: Ο ΑΟΡΑΤΟΣ ΕΧΘΡΟΣ ΠΩΣ ΓΙΝΕΤΑΙ ΚΑΠΟΙΟΣ ΑΛΛΕΡΓΙΚΟΣ; ΑΛΛΕΡΓΙΑ: Ο ΑΟΡΑΤΟΣ ΕΧΘΡΟΣ ΠΩΣ ΓΙΝΕΤΑΙ ΚΑΠΟΙΟΣ ΑΛΛΕΡΓΙΚΟΣ; Αλλεργία, όπως ορίζει και η λέξη, σημαίνει άλλο έργο. Είναι η μη αναμενόμενη αντίδραση του ανοσιακού συστήματος του οργανισμού εναντίον ακίνδυνων

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΓΑΣΤΡΕΝΤΕΡΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ. «Καούρα» «Ξινίλες» ΑΘΗΝΑΙ 2008

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΓΑΣΤΡΕΝΤΕΡΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ. «Καούρα» «Ξινίλες» ΑΘΗΝΑΙ 2008 ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΓΑΣΤΡΕΝΤΕΡΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ & «Καούρα» «Ξινίλες» ΑΘΗΝΑΙ 2008 Γαστροοισοφαγική Παλινδρομική Νόσος Απλό κάψιμο στο στήθος και ξινίλα ή κάτι περισσότερο; Τι είναι και πως εκδηλώνεται η

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΥΤΙΚΗ ΔΥΣΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ.

ΣΤΥΤΙΚΗ ΔΥΣΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ. ΣΤΥΤΙΚΗ ΔΥΣΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ. Η στυτική δυσλειτουργία είναι ένα από τα συχνότερα νοσήματα των ανδρών στην σημερινή εποχή.σε νεαρότερες ηλικίες το 30% οφείλεται σε οργανικές αιτίες και το 70 % σε ψυχολογικά αίτια

Διαβάστε περισσότερα

Πρότυπα περίθαλψης (ΠΠ) για ανθρώπους με οστεοαρθρίτιδα

Πρότυπα περίθαλψης (ΠΠ) για ανθρώπους με οστεοαρθρίτιδα Πρότυπα περίθαλψης () για ανθρώπους με οστεοαρθρίτιδα Μετάφρασ η σε: Ολοκληρώθ ηκε από: Email: 1 1 2 3 4 Οι άνθρωποι με συμπτώματα οστεοαρθρίτιδας (ΟΑ) θα πρέπει να έχουν πρόσβαση σε επαγγελματία του τομέα

Διαβάστε περισσότερα

ΤΙ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΞΕΡΕΤΕ ΓΙΑ ΤΗΝ ΤΡΟΦΙΚΗ ΑΛΛΕΡΓΙΑ

ΤΙ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΞΕΡΕΤΕ ΓΙΑ ΤΗΝ ΤΡΟΦΙΚΗ ΑΛΛΕΡΓΙΑ ΤΙ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΞΕΡΕΤΕ ΓΙΑ ΤΗΝ ΤΡΟΦΙΚΗ ΑΛΛΕΡΓΙΑ Τι είναι η τροφική αλλεργία; Τροφική αλλεργία είναι η αναπάντεχη και μη κανονική ανοσολογική αντίδραση του οργανισμού εναντίον ενός τμήματος μιας τροφής (συνήθως

Διαβάστε περισσότερα

Οδοντιατρική Αξιολόγηση και Υποστηρικτική Φροντίδα του Στόματος

Οδοντιατρική Αξιολόγηση και Υποστηρικτική Φροντίδα του Στόματος 1 Κακοήθεις όγκοι κεφαλής & τραχήλου: Οδοντιατρική Αξιολόγηση και Υποστηρικτική Φροντίδα του Στόματος Ουρανία Νικολάτου-Γαλίτη, DDS, MSc, PhD, Καθηγήτρια και Διευθύντρια, nicolatou.galitis@hotmail.com

Διαβάστε περισσότερα

ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΔΙΕΡΓΑΣΙΑ

ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΔΙΕΡΓΑΣΙΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΔΙΕΡΓΑΣΙΑ Η νοσηλευτική διεργασία : Αποτελεί συστηματική μέθοδο που κατευθύνει τον νοσηλευτή και τον ασθενή στον αμοιβαίο: Προσδιορισμό των αναγκών για νοσηλευτική φροντίδα σχεδιασμό και εφαρμογή

Διαβάστε περισσότερα

Ερωτήσεις & Απαντήσεις

Ερωτήσεις & Απαντήσεις Ερωτήσεις & Απαντήσεις Μεσοδόντιo Ζελέ (Gel) με Φθόριο της TePe www.placcontrol.gr/interdentalgel Ερωτήσεις & Απαντήσεις Μεσοδόντιo Ζελέ (Gel) με Φθόριο της TePe 1. Τι είναι το Μεσοδόντιο Ζελέ (Gel) της

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΚΟΗΘΗ ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΚΑΙ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗ

ΚΑΚΟΗΘΗ ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΚΑΙ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗ ΚΑΚΟΗΘΗ ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΚΑΙ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗ Επιβλέπουσα Α.ΤΕΙ.Θ Ε. ΔΙΑΜΑΝΤΟΠΟΥΛΟΥ Μέλη Επιτροπής Λαβδανίτη Μαρία Μινασίδου Ευγενία Αλεξιάδη Αθηνά Γεωργάκη Ελένη Αλεξάνδρειο Τεχνολογικό

Διαβάστε περισσότερα

Πιθανές παρενέργειες ορισµένων φαρµάκων χηµειοθεραπείας

Πιθανές παρενέργειες ορισµένων φαρµάκων χηµειοθεραπείας Πιθανές παρενέργειες ορισµένων φαρµάκων χηµειοθεραπείας Το πεπτικό σας σύστηµα Το αίσθηµα αδιαθεσίας, που πολλές φορές συνοδεύεται από ναυτία και εµετό, είναι ένα σύµπτωµα συνδεδεµένο µε τη δράση ορισµένων

Διαβάστε περισσότερα

(dietary fiber, nonnutritive fiber)

(dietary fiber, nonnutritive fiber) KΥΤΤΑΡΙΝΗ - ΦΥΤΙΚΕΣ ΙΝΕΣ Στα τρόφιμα, παράλληλα με τους υδατάνθρακες που πέπτονται στον ανθρώπινο οργανισμό (δηλαδή που υδρολύονται, απορροφώνται και μεταβολίζονται κατά τα γνωστά), υπάρχουν και υδατάνθρακες

Διαβάστε περισσότερα

Η φλεγμονή των βρόγχων προκαλεί οίδημα και παραγωγή εκκρίσεων, και έτσι περιορίζεται περισσότερο η ροή του αέρα μέσα από τους βρόγχους.

Η φλεγμονή των βρόγχων προκαλεί οίδημα και παραγωγή εκκρίσεων, και έτσι περιορίζεται περισσότερο η ροή του αέρα μέσα από τους βρόγχους. Βρογχικό Άσθμα Το άσθμα είναι μια πάθηση που χαρακτηρίζεται από χρόνια κυτταρική φλεγμονή των αεραγωγών και βρογχική υπεραντιδραστικότητα. Έτσι προκαλείται μια μεταβλητή απόφραξη των αεροφόρων οδών που

Διαβάστε περισσότερα

Διατροφικές Διαταραχές & η αντιμετώπιση τους

Διατροφικές Διαταραχές & η αντιμετώπιση τους Διατροφικές Διαταραχές & η αντιμετώπιση τους www.cydadiet.org www.iph.com.cy Προσφορά Συνδέσμου Διαιτολόγων και Διατροφολόγων Κύπρου σε συνεργασία με την εταιρεία Iacovos Photiades Foodstuff Suppliers

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΖΟΝΤΑΣ ΤΗΝ ΤΡΙΤΗ ΗΛΙΚΙΑ ΣΤΟ ΑΙΜΟΔΥΝΑΜΙΚΟ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ. ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΣ ΠΑΠΑΛΑΜΠΡΟΥ ΝΟΣΗΛΕΥΤΗΣ BscN, Msc(c), TCN(C).

ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΖΟΝΤΑΣ ΤΗΝ ΤΡΙΤΗ ΗΛΙΚΙΑ ΣΤΟ ΑΙΜΟΔΥΝΑΜΙΚΟ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ. ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΣ ΠΑΠΑΛΑΜΠΡΟΥ ΝΟΣΗΛΕΥΤΗΣ BscN, Msc(c), TCN(C). ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΖΟΝΤΑΣ ΤΗΝ ΤΡΙΤΗ ΗΛΙΚΙΑ ΣΤΟ ΑΙΜΟΔΥΝΑΜΙΚΟ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΣ ΠΑΠΑΛΑΜΠΡΟΥ ΝΟΣΗΛΕΥΤΗΣ BscN, Msc(c), TCN(C). ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΗΛΙΚΙΩΜΕΝΟΥ ΑΣΘΕΝΟΥΣ Η ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΓΕΜΙΖΕΙ ΤΟ ΚΕΝΟ ΜΕΤΑΞΥ ΠΕΡΙΘΑΛΨΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Βογιατζόγλου E, Βογιατζόγλου Δ. Γενικό Νοσοκομείο «Αμαλία. Δόνου Α.,

Βογιατζόγλου E, Βογιατζόγλου Δ. Γενικό Νοσοκομείο «Αμαλία. Δόνου Α., ΠΡΟΛΗΨΗ ΚΑΙ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΔΙΑΒΗΤΙΚΟΥ ΠΟΔΙΟΥ. Η ΕΜΠΕΙΡΙΑ ΜΑΣ ΣΤΟ ΙΑΤΡΕΙΟ ΦΡΟΝΤΙΔΑΣ ΔΙΑΒΗΤΙΚΟΥ ΠΟΔΙΟΥ, ΣΤΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ «ΑΜΑΛΙΑ ΦΛΕΜΙΝΓΚ». Μεϊμέτη Ε., Καφαντάρης Ι., Δόνου Α., Βογιατζόγλου E, Βογιατζόγλου Δ.

Διαβάστε περισσότερα

Τα αποτελέσματά μας δεν αποτελούν ελεγχόμενη μελέτη ή κλινική δοκιμή, αλλά στοιχεία μητρώου των ασθενών μας.

Τα αποτελέσματά μας δεν αποτελούν ελεγχόμενη μελέτη ή κλινική δοκιμή, αλλά στοιχεία μητρώου των ασθενών μας. CUMMULATINE SUCCESS SCORE % ΙΣΧΙΟ CUMMULATINE SUCCESS RATE % YΛΙΚΟ ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΟΥ ΑΣΘΕΝΕΙΣ 42 ΑΝΔΡΕΣ 16 ΓΥΝΑΙΚΕΣ 26 ΗΛΙΚΙΑ 63.1 (42-92) ΥΨΟΣ 171 (162-191) Δ.Μ.Σ 36 (22-47) Το ποσοστό των ασθενών που αναφέρουν

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ( Η!ΚΑΤΑΠΟΣΗ!ΕΙΝΑΙ!ΈΝΑ! ΣΥΝΘΕΤΟ!ΦΑΙΝΟΜΕΝΟ! ΣΥΜΜΕΤΕΧΟΥΝ!:! ΤΟ!ΕΓΚΕΦΑΛΙΚΟ! ΣΤΕΛΕΧΟΣ! ΠΕΝΤΕ!ΚΡΑΝΙΑΚΑ!ΝΕΥΡΑ! και!! 25!ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΟΙ!ΜΥΕΣ!

ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ( Η!ΚΑΤΑΠΟΣΗ!ΕΙΝΑΙ!ΈΝΑ! ΣΥΝΘΕΤΟ!ΦΑΙΝΟΜΕΝΟ! ΣΥΜΜΕΤΕΧΟΥΝ!:! ΤΟ!ΕΓΚΕΦΑΛΙΚΟ! ΣΤΕΛΕΧΟΣ! ΠΕΝΤΕ!ΚΡΑΝΙΑΚΑ!ΝΕΥΡΑ! και!! 25!ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΟΙ!ΜΥΕΣ! ΚΑΤΑΠΟΣΗ(!ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ! ΜΕΤΑΦΟΡΑΣ!ΤΡΟΦΩΝ! ΑΠΟ!ΤΟ!ΣΤΟΜΑ!ΕΩΣ! ΤΟ!ΣΤΟΜΑΧΙ! ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑ!ΤΗΣ! ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΚΗΣ! ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ!ΚΑΙ!ΤΗΣ! ΜΥΙΚΗΣ!ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑΣ:! ΤΟΥ!ΣΤΟΜΑΤΟΣ!!ΤΟΥ!ΦΑΡΥΓΓΑ!ΚΑΙ!!ΤΟΥ!ΟΙΣΟΦΑΓΟΥ! ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ( Η!ΚΑΤΑΠΟΣΗ!ΕΙΝΑΙ!ΈΝΑ!

Διαβάστε περισσότερα

ΙΦΝΕ (ΕΚ, ν.crohn, απροσδιόριστη) Συνήθεις λοιμώδεις, παρατεταμένες συστηματικές, αφροδισιακές-παρασιτικές, ιογενείς λοιμώξεις Φάρμακα και τοξίνες

ΙΦΝΕ (ΕΚ, ν.crohn, απροσδιόριστη) Συνήθεις λοιμώδεις, παρατεταμένες συστηματικές, αφροδισιακές-παρασιτικές, ιογενείς λοιμώξεις Φάρμακα και τοξίνες ΦΛΕΓΜΟΝΩΔΗ ΝΟΣΗΜΑΤΑ Π.Ε ΙΦΝΕ (ΕΚ, ν.crohn, απροσδιόριστη) Συνήθεις λοιμώδεις, παρατεταμένες συστηματικές, αφροδισιακές-παρασιτικές, ιογενείς λοιμώξεις Φάρμακα και τοξίνες (ΜΣΑΦ κ.ά) Ισχαιμική Μετακτινική

Διαβάστε περισσότερα

ΤΙΤΛΟΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΝΕΥΡΙΚΗ ΑΝΟΡΕΞΙΑ ΦΟΙΤΗΤΡΙΕΣ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΡΟΓΙΑΝΝΗ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ ΜΑΥΡΙΔΟΥ ΠΑΡΘΕΝΑ

ΤΙΤΛΟΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΝΕΥΡΙΚΗ ΑΝΟΡΕΞΙΑ ΦΟΙΤΗΤΡΙΕΣ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΡΟΓΙΑΝΝΗ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ ΜΑΥΡΙΔΟΥ ΠΑΡΘΕΝΑ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΜΑΘΗΜΑ : ΚΟΙΝΟΤΙΚΗ ΝΟΣ/ΚΗ ΙΙ ΥΠ. ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ : ΚΥΠΑΡΙΣΗ ΤΙΤΛΟΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΝΕΥΡΙΚΗ ΑΝΟΡΕΞΙΑ ΦΟΙΤΗΤΡΙΕΣ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΡΟΓΙΑΝΝΗ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ ΜΑΥΡΙΔΟΥ ΠΑΡΘΕΝΑ ΛΑΡΙΣΑ 2010 1 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. Εισαγωγή

Διαβάστε περισσότερα

Εικόνες ζωής. Στάση πρόληψης.

Εικόνες ζωής. Στάση πρόληψης. Εικόνες ζωής. Στάση πρόληψης. Αν είστε 55-70 ετών ελάτε και εσείς για ΔΩΡΕΑΝ προληπτικές εξετάσεις για τον καρκίνο παχέος εντέρου, από 1-31 Μαρτίου σε Αθήνα-Πειραιά, Θεσσαλονίκη, Πάτρα και Ηράκλειο. Πληροφορίες

Διαβάστε περισσότερα

Κατευθυντήριες οδηγίες για την αλλεργία στο αυγό(bsaci)

Κατευθυντήριες οδηγίες για την αλλεργία στο αυγό(bsaci) Κατευθυντήριες οδηγίες για την αλλεργία στο αυγό(bsaci) Clinical & Experimental Allergy 2010(40):1116-1129 Παρουσίαση : Αντιγόνη Μαυρουδή, Λέκτορας Παιδιατρικής Αλλεργιολογίας, Γ ΠΔ Α.Π.Θ. ΕΙΣΑΓΩΓΗ: ΤΥΠΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

AΣΘΜΑ ΚΑΙ ΕΓΚΥΜΟΣΥΝΗ ΑΛΛΗΛΕΠΙΔΡΑΣΕΙΣ ΑΣΘΜΑΤΟΣ & ΚΥΗΣΗΣ

AΣΘΜΑ ΚΑΙ ΕΓΚΥΜΟΣΥΝΗ ΑΛΛΗΛΕΠΙΔΡΑΣΕΙΣ ΑΣΘΜΑΤΟΣ & ΚΥΗΣΗΣ AΣΘΜΑ ΚΑΙ ΕΓΚΥΜΟΣΥΝΗ Το άσθμα είναι ένα από τις πιο συχνές νόσους που περιπλέκει την εγκυμοσύνη. Πρόσφατες μελέτες δείχνουν πως περίπου 8-10% των εγκύων έχουν άσθμα και μπορεί να επηρεάσει την εγκυμοσύνη

Διαβάστε περισσότερα

Μηχανικές ιδιότητες των οστών

Μηχανικές ιδιότητες των οστών Τα οστά δρουν σαν κατασκευές υποστήριξης και μεταφέρουν φορτία: h Απλή συμπίεση h Λυγισμός (φόρτιση του ενός φλοιού ελκυσμός του άλλου) h Στρέψη Μηχανικές ιδιότητες των οστών h Ισχυρότερα στη συμπίεση

Διαβάστε περισσότερα

Πρόληψη στα καρδιαγγειακά νοσήματα

Πρόληψη στα καρδιαγγειακά νοσήματα Πρόληψη στα καρδιαγγειακά νοσήματα www.pegkaspanagiotis.gr Τι εννοούμε με τον όρο πρόληψη καρδιαγγειακής νόσου; Εννοούμε τη συντονισμένη δέσμη ενεργειών, τόσο σε ατομικό, όσο και σε συλλογικό επίπεδο,

Διαβάστε περισσότερα

Ενυδάτωση & Ηλικωμένοι. Αδελαΐς Αθανασάτου, MSc Υποψήφια Διδάκτωρ Διατροφής του Ανθρώπου Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνων

Ενυδάτωση & Ηλικωμένοι. Αδελαΐς Αθανασάτου, MSc Υποψήφια Διδάκτωρ Διατροφής του Ανθρώπου Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνων Ενυδάτωση & Ηλικωμένοι Αδελαΐς Αθανασάτου, MSc Υποψήφια Διδάκτωρ Διατροφής του Ανθρώπου Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνων Ποιοί είναι ηλικιωμένοι? Ορίζονται ως οι ενήλικοι ηλικίας μεγαλύτερης των 65 ετών Διαφοροποιήσεις

Διαβάστε περισσότερα

Από τον Κώστα κουραβανα

Από τον Κώστα κουραβανα Από τον Κώστα κουραβανα Περιεχόμενα Γενικός ορισμός παχυσαρκίας Ορμονικοί-Γονιδιακοί-παράγοντες Επιπτώσεις στην υγεία Θεραπεία-Δίαιτα Γενικός ορισμός παχυσαρκίας Παχυσαρκία είναι κλινική κατάσταση στην

Διαβάστε περισσότερα

Η ΠΡΟΑΓΩΓΗ ΤΗΣ ΣΩΜΑΤΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΩΣ ΔΙΑΧΡΟΝΙΚΟ ΑΙΤΗΜΑ: ΓΝΩΡΙΖΩ-ΠΡΟΛΑΜΒΑΝΩ-ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΖΩ

Η ΠΡΟΑΓΩΓΗ ΤΗΣ ΣΩΜΑΤΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΩΣ ΔΙΑΧΡΟΝΙΚΟ ΑΙΤΗΜΑ: ΓΝΩΡΙΖΩ-ΠΡΟΛΑΜΒΑΝΩ-ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΖΩ Ημερίδα με Θέμα Η ΠΡΟΑΓΩΓΗ ΤΗΣ ΣΩΜΑΤΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΩΣ ΔΙΑΧΡΟΝΙΚΟ ΑΙΤΗΜΑ: ΓΝΩΡΙΖΩ-ΠΡΟΛΑΜΒΑΝΩ-ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΖΩ 2 Ιουνίου 2014 / 14 O Δημοτικό Σχολείο Ιλίου Αλεξάδρα Κολοβού Παιδικές Ιώσεις-Συμπτώματα

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΙΚΑ ΓΙΑ ΤΗ ΝΕΦΡΟΛΙΘΙΑΣΗ

ΓΕΝΙΚΑ ΓΙΑ ΤΗ ΝΕΦΡΟΛΙΘΙΑΣΗ 1 ΓΕΝΙΚΑ ΓΙΑ ΤΗ ΝΕΦΡΟΛΙΘΙΑΣΗ Κυριακή Σταματέλου Ειδικός Νεφρολόγος, MBA Τι είναι η νεφρολιθίαση; Η νεφρολιθίαση λέγεται κοινά «πέτρες στα νεφρά» και είναι γνωστή στην ανθρωπότητα από τα αρχαία χρόνια.

Διαβάστε περισσότερα

Διαβάστε περισσότερα στο διαδικτυακό τόπο www.psorinfo.gr

Διαβάστε περισσότερα στο διαδικτυακό τόπο www.psorinfo.gr Αυτό το φυλλάδιο είναι μέρος του «Προγράμματος Ενημέρωσης για την Ψωρίαση», το οποίο δημιουργήθηκε για να παρέχει πληροφορίες για την πάθηση. Το φυλλάδιο κάνει μία εισαγωγή στην ψωρίαση και στις θεραπείες

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΔΙΑΤΑΡΑΧΩΝ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ ΚΑΙ ΚΑΤΑΠΟΣΗΣ ΣΕ ΕΝΗΛΙΚΕΣ ΜΕ ΤΡΑΧΕΙΟΣΤΟΜΙΑ. Μπάρδης Παναγιώτης 10522

ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΔΙΑΤΑΡΑΧΩΝ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ ΚΑΙ ΚΑΤΑΠΟΣΗΣ ΣΕ ΕΝΗΛΙΚΕΣ ΜΕ ΤΡΑΧΕΙΟΣΤΟΜΙΑ. Μπάρδης Παναγιώτης 10522 ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΔΙΑΤΑΡΑΧΩΝ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ ΚΑΙ ΚΑΤΑΠΟΣΗΣ ΣΕ ΕΝΗΛΙΚΕΣ ΜΕ ΤΡΑΧΕΙΟΣΤΟΜΙΑ Μπάρδης Παναγιώτης 10522 ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΤΩΝ ΑΕΡΑΓΩΓΩΝ ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΤΩΝ ΑΕΡΑΓΩΓΩΝ Οι Τεχνικές Διαχείρισης των

Διαβάστε περισσότερα

Βλάβες του Αρθρικού Χόνδρου του Γόνατος: Διάγνωση και Αντιμετώπιση

Βλάβες του Αρθρικού Χόνδρου του Γόνατος: Διάγνωση και Αντιμετώπιση Βλάβες του Αρθρικού Χόνδρου του Γόνατος: Διάγνωση και Αντιμετώπιση Τι είναι ο αρθρικός χόνδρος; Ο αρθρικός χόνδρος είναι ένας στιλπνός, ομαλός, λείος και ανάγγειος ιστός που καλύπτει τις αρθρικές επιφάνειες

Διαβάστε περισσότερα

HPV. Τι είναι τα κονδυλώματα?

HPV. Τι είναι τα κονδυλώματα? HPV O HPV (Human papilloma virus) ιός των ανθρώπινων θηλωμάτων είναι ιός που βασίζεται στο DNA και μολύνει το δέρμα και τις βλεννογόνες μεμβράνες ανθρώπων και ορισμένων ζώων. Μέχρι στιγμής έχουν αναγνωριστεί

Διαβάστε περισσότερα

Όταν χρειάζεται ρύθμιση της ποσότητας των χορηγούμενων υγρών του ασθενή. Όταν θέλουμε να προλάβουμε την υπερφόρτωση του κυκλοφορικού συστήματος

Όταν χρειάζεται ρύθμιση της ποσότητας των χορηγούμενων υγρών του ασθενή. Όταν θέλουμε να προλάβουμε την υπερφόρτωση του κυκλοφορικού συστήματος Ερωτήσεις Αξιολόγησης Εργαστηριακού Μαθήματος Θέμα: «Κεντρική Φλεβική Πίεση» 1. Τι είναι η Κεντρική Φλεβική Πίεση (ΚΦΠ); Είναι η υδροστατική πίεση των μεγάλων φλεβών που είναι πλησιέστερα στην καρδιά,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΝΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ ΔΡΑΣΗΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΚΑΡΚΙΝΟ 2011-2015 ΕΘΝΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΠΡΟΣΥΜΠΤΩΜΑΤΙΚΟΥ ΕΛΕΓΧΟΥ ΓΙΑ ΤΟΝ ΚΑΡΚΙΝΟ ΤΟΥ ΤΡΑΧΗΛΟΥ ΤΗΣ ΜΗΤΡΑΣ

ΕΘΝΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ ΔΡΑΣΗΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΚΑΡΚΙΝΟ 2011-2015 ΕΘΝΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΠΡΟΣΥΜΠΤΩΜΑΤΙΚΟΥ ΕΛΕΓΧΟΥ ΓΙΑ ΤΟΝ ΚΑΡΚΙΝΟ ΤΟΥ ΤΡΑΧΗΛΟΥ ΤΗΣ ΜΗΤΡΑΣ ΕΘΝΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ ΔΡΑΣΗΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΚΑΡΚΙΝΟ 2011-2015 ΕΘΝΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΠΡΟΣΥΜΠΤΩΜΑΤΙΚΟΥ ΕΛΕΓΧΟΥ ΓΙΑ ΤΟΝ ΚΑΡΚΙΝΟ ΤΟΥ ΤΡΑΧΗΛΟΥ ΤΗΣ ΜΗΤΡΑΣ 500.000 νέα κρούσµατα καρκίνου του τραχήλου διαγιγνώσκονται ετησίως. 250.000

Διαβάστε περισσότερα

Η ΟΜΟΙΟΠΑΘΗΤΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΣΤΗΝ ΟΔΟΝΤΙΑΤΡΙΚΗ ΠΡΑΞΗ

Η ΟΜΟΙΟΠΑΘΗΤΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΣΤΗΝ ΟΔΟΝΤΙΑΤΡΙΚΗ ΠΡΑΞΗ Η ΟΜΟΙΟΠΑΘΗΤΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΣΤΗΝ ΟΔΟΝΤΙΑΤΡΙΚΗ ΠΡΑΞΗ Αφροδίτη Χατζημανουήλ* Νικόλαος Βαγδατλής** *Οδοντίατρος - Μετεκπαιδευθείσα στην Ομοιοπαθητική **Οδοντίατρος Μετεκπαιδευθείς στη Στοματολογία Η ΟΜΟΙΟΠΑΘΗΤΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΣΕ ΑΣΘΕΝΗ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟ ΟΥΡΟΠΟΙΗΤΙΚΟΥ

ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΣΕ ΑΣΘΕΝΗ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟ ΟΥΡΟΠΟΙΗΤΙΚΟΥ ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΣΕ ΑΣΘΕΝΗ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟ ΟΥΡΟΠΟΙΗΤΙΚΟΥ ΜΠΑΡΚΟΥ ΑΝΑΣΤΑΣΙΑ ΑΝ Α Π Λ Η Ρ Ω Τ Ρ Ι Α Π Ρ Ο Ϊ Σ ΤΑΜ Ε Ν Η ΟΥ Ρ ΟΛΟ Γ Ι ΚΟΥ- Ο Γ ΚΟΛΟ Γ Ι ΚΟΥ Τ Μ Η Μ ΑΤΟ Σ ΑΝ Θ «Θ Ε ΑΓ Ε Ν Ε Ι Ο» ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ Βασική

Διαβάστε περισσότερα

ΔΩΔΕΚΑ ΜΥΘΟΙ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΡΤΗΡΙΑΚΗ ΥΠΕΡΤΑΣΗ ΔΡ ΓΕΩΡΓΙΟΣ Ι. ΚΟΥΡΤΟΓΛΟΥ ΠΑΘΟΛΟΓΟΣ-ΔΙΑΒΗΤΟΛΟΓΟΣ ΔΙΔΑΚΤΩΡ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΑΠΘ

ΔΩΔΕΚΑ ΜΥΘΟΙ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΡΤΗΡΙΑΚΗ ΥΠΕΡΤΑΣΗ ΔΡ ΓΕΩΡΓΙΟΣ Ι. ΚΟΥΡΤΟΓΛΟΥ ΠΑΘΟΛΟΓΟΣ-ΔΙΑΒΗΤΟΛΟΓΟΣ ΔΙΔΑΚΤΩΡ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΑΠΘ ΔΩΔΕΚΑ ΜΥΘΟΙ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΡΤΗΡΙΑΚΗ ΥΠΕΡΤΑΣΗ ΔΡ ΓΕΩΡΓΙΟΣ Ι. ΚΟΥΡΤΟΓΛΟΥ ΠΑΘΟΛΟΓΟΣ-ΔΙΑΒΗΤΟΛΟΓΟΣ ΔΙΔΑΚΤΩΡ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΑΠΘ ΙΑΤΡΕΙΟ: ΜΗΤΡΟΠΟΛΕΩΣ 46 ΚΛΙΝΙΚΗ ΑΓΙΟΣ ΛΟΥΚΑΣ ΘΕΣ/ΝΙΚΗ 2310254030 ΠΑΝΟΡΑΜΑ 2310380000 Aρτηριακή

Διαβάστε περισσότερα

Μια ενημέρωση για ασθενείς και παρόχους φροντίδας

Μια ενημέρωση για ασθενείς και παρόχους φροντίδας Μια ενημέρωση για ασθενείς και παρόχους φροντίδας Τι είναι το FoundationOne ; Το FoundationOne είναι μια εξέταση που ανιχνεύει γενωμικές μεταβολές (π.χ. μεταλλάξεις) που είναι γνωστό ότι σχετίζονται με

Διαβάστε περισσότερα

Σύνδρομο Sjogren: αυτοάνοση επιθηλπτιδα

Σύνδρομο Sjogren: αυτοάνοση επιθηλπτιδα Σύνδρομο Sjogren: αυτοάνοση επιθηλπτιδα Α. Γ. Τζιούφας Αναπλ. Καθηγητής Παθολογικής Φυσιολογίας, Ιατρική Σχολή Πανεπιστημίου Αθηνών ο σύνδρομο Sjogren ή αυτοάνοση επιθηλιΐτιδα είναι ένα χρόνιο αυτοάνοσο

Διαβάστε περισσότερα

ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗ. Ποια είναι τα αίτια που προκαλούν την οστεοπόρωση ;

ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗ. Ποια είναι τα αίτια που προκαλούν την οστεοπόρωση ; ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗ Ο σ τ ε ο π ό ρ ω σ η καλείται η ελάττωση της οστικής μάζας, χωρίς όμως να έχουμε διαταραχή της χημικής σύστασης του οστού. Η φυσιολογική αποδόμηση του οστού δεν ακολουθείται από αντίστοιχη

Διαβάστε περισσότερα

Υγρά φακών & Τεχνητά δάκρυα

Υγρά φακών & Τεχνητά δάκρυα Υγρά φακών & Τεχνητά δάκρυα Τι είναι η ξηροφθαλμία Η ξηροφθαλμία είναι η πάθηση του οφθαλμού όπου παράγονται λιγότερα δάκρυα από αυτά που χρειάζεται το μάτι για να διατηρηθεί σε μια υγρή κατάσταση.τα δάκρυα

Διαβάστε περισσότερα

Διάγνωση λανθάνουσας φυματίωσης. Χαράλαμπος Μόσχος Επιμελητής Α Πνευμονολόγος-Φυματιολογος ΝΝΘΑ Η ΣΩΤΗΡΙΑ

Διάγνωση λανθάνουσας φυματίωσης. Χαράλαμπος Μόσχος Επιμελητής Α Πνευμονολόγος-Φυματιολογος ΝΝΘΑ Η ΣΩΤΗΡΙΑ Διάγνωση λανθάνουσας φυματίωσης 1 Χαράλαμπος Μόσχος Επιμελητής Α Πνευμονολόγος-Φυματιολογος ΝΝΘΑ Η ΣΩΤΗΡΙΑ Τι είναι η λανθανουσα φυματική λοίμωξη (ΛΦ)? 2 Υποκλινική νόσος ΛΦ είναι η παρουσία M. tuberculosis

Διαβάστε περισσότερα