Με τον όρο «Χρόνια Αποφρακτική

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Με τον όρο «Χρόνια Αποφρακτική"

Transcript

1 A N A Σ Κ Ο Π Η Σ Η Χρόνια αποφρακτική πνευµονοπάθεια και άσκηση Ε. Γερµανού, Α. Μπενέκα, Κ. Χαριτόπουλος, Π. Μάλλιου, Γ. Γκοδόλιας, Τµήµα Επιστήµης Φυσικής Αγωγής και Αθλητισµού, ηµοκρίτειο Πανεπιστήµιο Θράκης, Ευαγγελία Γερµανού, Καθηγήτρια Φυσικής Αγωγής, Υποψήφια ιδάκτωρ, Αναστασία Μπενέκα, ρ. Επίκουρος Καθηγήτρια, Κωνσταντίνος Χαριτόπουλος, ρ. Ιατρός Πνευµονολόγος, Παρασκευή Μάλλιου, ρ. Επίκουρος Καθηγήτρια, Γεώργιος Γκοδόλιας, ρ. Καθηγητής Επικοινωνία: Ευαγγελία Γερµανού, Καθηγήτρια Φυσικής Αγωγής, Υποψήφια ιδάκτωρ, Τµήµα Επιστήµης Φυσικής Αγωγής & Αθλητισµού, ηµοκρίτειο Πανεπιστήµιο Θράκης, Κοµοτηνή, Τηλ & , Fax , ΕΙΣΑΓΩΓΗ Με τον όρο «Χρόνια Αποφρακτική Πνευµονοπάθεια» αναφερόµαστε σε µια νοσολογική οντότητα που χαρακτηρίζεται από µειωµένη ροή αέρα στους αεραγωγούς (απόφραξη), η οποία είναι συνήθως προοδευτική και σχετίζεται µε µια παθολογική φλεγµονώδη αντίδραση των πνευ- µόνων στην εισπνοή τοξικών σωµατιδίων ή αερίων (Brewis, 1996). Οι ανακριβείς και µεταβα λ- λόµενοι ορισµοί της ΧΑΠ δυσκολεύουν τον προσδιορισµό της νοσηρότητας και της θνησιµότητας λόγω της ασθένειας αυτής στις α- νεπτυγµένες και στις αναπτυσσό- µενες χώρες. Οι πιο πολλές διαθέσιµες πληροφορίες σχετικά µε την επίπτωση, τη νοσηρότητα και τη θνησιµότητα της ΧΑΠ προέρχονται από τις ανεπτυγµένες χώρες. Ακόµη όµως και σε αυτές τις χώρες η συλλογή αξιόπιστων επιδηµιολογικών δεδοµένων είναι µια διαδικασία δύσκολη και µε µεγάλο κόστος. Τα υπάρχοντα δεδοµένα σχετικά µε τη συχνότητα εµφάνισης της νόσου δεν αρκούν για να αξιολογήσουν το βαθµό εξάπλωσης της ΧΑΠ, καθώς συνήθως η ασθένεια είναι δύσκολο 12 ΠΕΡΙΛΗΨΗ Η Χρόνια Αποφρακτική Πνευµονοπάθεια (ΧΑΠ) αποτελεί σήµερα ένα από τα µεγαλύτερα παγκόσµια προβλήµατα Υγείας και συνιστά την τέταρτη κύρια αιτία νοσηρότητας και θνησιµότητας στις Ηνωµένες Πολιτείες Α- µερικής. Υπολογίζεται ότι τρία εκατοµµύρια άνθρωποι πεθαίνουν το χρόνο λόγω της πάθησης αυτής και ότι ο αριθµός αυτός θα αυξηθεί δραµατικά στο µέλλον, ενώ προβλέπεται ότι το 2020 η ΧΑΠ θα καταλάβει την πέµπτη θέση όσον αφορά στην παγκόσµια προκαλούµενη οικονοµική επιβάρυνση από ασθένειες, σύµφωνα µε µια µελέτη που δηµοσιεύτηκε από την Παγκόσµια Τράπεζα και τον Παγκόσµιο Οργανισµό Υγείας. Ωστόσο, η ΧΑΠ δεν έχει καταφέρει µέχρι σήµερα να τύχει ανάλογης αποτελεσµατικότητας από τις οµάδες υγείας και τους κυβερνητικούς παράγοντες. Ένα από τα κύρια προβλήµατα είναι η ελλιπής πληροφόρηση όσον αφορά τις αιτίες και τον επιπολασµό της ΧΑΠ, ειδικότερα στις αναπτυσσόµενες χώρες. Παρότι το κάπνισµα είναι ο κύριος παράγων κινδύνου, πολλά θα πρέπει να µάθουµε σχετικά µε τις άλλες αιτίες που προκαλούν την ασθένεια καθώς και σχετικά µε τις στρατηγικές πρόληψης και αντιµετώπισης της νόσου. Σκοπός της εργασίας αυτής ήταν να συγκεντρωθούν πληροφορίες, µέσα από την ανασκόπηση της σύγχρονης βιβλιογραφίας, σχετικά µε τις τρέχουσες αντιλήψεις για τους µηχανισµούς παθογένειας της νόσου όσο και τα διαθέσιµα στοιχεία σχετικά µε τα εφαρµοζόµενα προγράµµατα άσκησης σε ασθενείς µε ΧΑΠ και τα απορρέοντα οφέλη. Λέξεις κλειδιά: Χρόνια Αποφρακτική Πνευµονοπάθεια (ΧΑΠ), παθογένεια, παθοφυσιολογία, πνευµονική αποκατάσταση, άσκηση. να διαγνωστεί προτού εµφανιστούν κλινικά συµπτώµατα και εξελιχθεί η νόσος σε σχετικά προχωρηµένο στάδιο. Επιπλέον, τα δεδοµένα θνησιµότητας δεν αντανακλούν το βαθµό σοβαρότητας της ΧΑΠ, καθώς η ασθένεια είναι πιο πιθανό να αναφέρεται ως ένας από τους συνυπάρχοντες παρά ως ο κύριος παράγων θανάτου, ή ακόµη µπορεί να µην αναφέρεται καθόλου (Mannino et al, 1997). Σε σχετική µελέτη του Παγκόσµιου Οργανισµού Υγείας (WHO)

2 και της Παγκόσµιας Τράπεζας (Murray & Lopez, 1996), που πραγ- µατοποιήθηκε για να προσδιοριστεί παγκοσµίως η οικονοµική επιβάρυνση για τις διάφορες ασθένειες, η συχνότητα εµφάνισης της ΧΑΠ ε- κτιµήθηκε σε 9,34/1000 στους άνδρες και 7,33/1000 στις γυναίκες. Εν τούτοις οι εκτιµήσεις αυτές περιλαµβάνουν όλες τις ηλικίες κάτι που σηµαίνει ότι η αληθινή συχνότητα εµφάνισης στις µεγαλύτερες ηλικίες δεν είναι δυνατόν να ε- κτιµηθεί. Η συχνότητα εµφάνισης της ΧΑΠ είναι µεγαλύτερη σε χώρες όπου το κάπνισµα υπήρξε στο παρελθόν ή ακόµη παραµένει πολύ συχνό, ενώ είναι χαµηλότερη σε χώρες όπου το κάπνισµα είναι λιγότερο συχνό ή η ανά άτοµο συνολική κατανάλωση καπνού είναι χαµηλή. Τα διαθέσιµα επιδηµιολογικά στοιχεία, αν και περιορισµένα, δείχνουν ότι η νοσηρότητα της ΧΑΠ αυξάνει µε την πάροδο της ηλικίας και είναι µεγαλύτερη στους άνδρες σε σχέση µε τις γυναίκες (National Heart, Lung, and Blood Institute, 1998). Η ΧΑΠ ευθύνεται για ένα σηµαντικό αριθµό επισκέψεων στον ιατρό, επισκέψεων στα τµή- µατα επειγόντων περιστατικών και νοσηλείας. Αποτελεί σήµερα την τέταρτη πιο συχνή αιτία θανάτου στον κόσµο, ενώ προβλέπεται ότι στις ερχόµενες δεκαετίες θα παρατηρηθεί περαιτέρω αύξηση στη συχνότητα εµφάνισης και στη θνησι- µότητα λόγω ΧΑΠ (Murray & Lopez, 1996). Στις Ηνωµένες Πολιτείες η συχνότητα θανάτου λόγω ΧΑΠ είναι πολύ χαµηλή σε ηλικίες µικρότερες των 45 ετών, αλλά η συχνότητα αυτή γίνεται πιο σηµαντική αυξανοµένης της ηλικίας και τελικά α- ποτελεί την τέταρτη ή πέµπτη πιο συχνή αιτία θανάτου σε ηλικίες άνω των 45 ετών (National Heart, Lung, and Blood Institute, 1998). ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΠΑΘΟΓΕΝΕΙΑΣ ΤΗΣ ΧΑΠ Η ΧΑΠ χαρακτηρίζεται από χρόνια φλεγµονή σε όλη την έκταση των αεραγωγών, του πνευµονικού παρεγχύµατος και του πνευµονικού αγγειακού δικτύου. Η χρόνια φλεγµονή χαρακτηρίζεται από αύξηση των µακροφάγων, των Τ λεµφοκυττάρων (κυρίως των CD8 + ) και των ουδετερόφιλων. Τα ενεργοποιηµένα, λόγω φλεγµονής, κύτταρα εκκρίνουν µια ποικιλία µεσολαβητικών ενώσεων συµπεριλαµβανοµένων του λευκοτριενίου Β4 (LTB4) (Hill et al 1999), της ιντερλευκίνης 8 (IL-8) (Keatings et al, 1-996; Yamamoto et al 1997; Pesci et al, 1998), του παράγοντα νέκρωσης των καρκινικών κυττάρων α (TNFa) (Keatings et al, 1996; Mueller et al, 1996) και άλλων οι οποίες είναι ικανές να καταστρέφουν τις πνευ- µονικές δοµές. Επιπλέον της φλεγ- µονής δύο άλλες διαδικασίες που φαίνεται ότι είναι σηµαντικές στην παθογένεια της ΧΑΠ είναι η διαταραχή της ισορροπίας πρωτεασών και αντι-πρωτεασών στον πνεύµονα και το οξειδωτικό στρες. Η φλεγµονή στους πνεύµονες προκαλείται λόγω της έκθεσης σε εισπνεόµενα βλαβερά σωµατίδια ή α- έρια. Το κάπνισµα µπορεί να προκαλέσει φλεγµονή και να καταστρέψει απευθείας τους πνεύµονες (Hunninghake & Crystal, 1983; Wright et al 1983; Mullen et al, 1985; Ollerenshaw & Woolcock, 1992). Παρά δε τα σχετικά λιγότερα διαθέσι- µα δεδοµένα όσον αφορά άλλες αιτίες, φαίνεται ότι και άλλοι παράγοντες είναι δυνατόν να προκαλέσουν µια παρόµοια διαδικασία δηµιουργίας φλεγµονής (Von Essen et al 1995; Monn & Becker, 1999; Salvi et al, 1999). Πιστεύεται δε ότι η φλεγµονή αυτή µπορεί στη συνέχεια να ο- δηγήσει στην ανάπτυξη ΧΑΠ. ΠΑΘΟΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ Α Ν Α Σ Κ Ο Π Η Σ Η Οι παθολογοανατοµικές µεταβολές στον πνεύµονα έχουν ως αποτέλεσµα την εµφάνιση αντίστοιχων φυσιολογικών µεταβολών οι οποίες είναι χαρακτηριστικές της νόσου. Ως τέτοιες αναφέρονται η υπερέκκριση βλέννης, η δυσλειτουργία του κροσσωτού επιθηλίου, η µείωση της ροής του αέρα, η υπερδιάταση των πνευ- µόνων, οι διαταραχές στην ανταλλαγή αερίων, η πνευµονική υπέρταση και τέλος η πνευµονική καρδία. Οι ε- πιπλοκές αυτές κατά την εξέλιξη της ασθένειας συνήθως εµφανίζονται µε τη σειρά που αναφέρθηκαν. Η υπερέκκριση βλέννης και η δυσλειτουργία του κροσσωτού ε- πιθηλίου έχουν ως αποτέλεσµα το χρόνιο βήχα και τη παραγωγή πτυέλων. Τα συµπτώµατα αυτά µπορεί να υπάρχουν για πολλά χρόνια πριν αναπτυχθούν άλλα συµπτώµατα ή λειτουργικές διαταραχές. Η µείωση της ροής του εκπνεό- µενου αέρα, η οποία µετράται µε τη σπιροµέτρηση, αποτελεί την χαρακτηριστική λειτουργική µεταβολή της ΧΑΠ και είναι κριτικής σηµασίας για τη διάγνωση της νόσου. Η παρουσία µιας FEV 1 < 80% της προβλεπόµενης τιµής σε συνδυασµό µε µια τιµή του λόγου FEV 1 /FVC< 70% επιβεβαιώνει την παρουσία µειωµένης ροής του αέρα, η οποία οφείλεται κυρίως στη µόνιµη καταστροφή των αεραγωγών που έχει ως αποτέλεσµα αύξηση της αντίστασης αυτών. Το Εθνικό Ινστιτούτο Καρδιάς, Πνεύµονα και Αίµατος και ο Παγκόσµιος Οργανισµός Υγείας (2001) προτείνει µια απλή κατάταξη του βαθµού σοβαρότητας της ασθένειας σε πέντε στάδια, όπως παρουσιάζεται στον Πίνακα 1. Η διαχείριση της ΧΑΠ σε µεγάλο βαθµό καθοδηγείται από τη συµπτωµατολογία δεδο- µένου ότι η σχέση µεταξύ του βαθ- µού µείωσης της ροής του αέρα και 13

3 ΠΙΝΑΚΑΣ 1 Κατάταξη της ΧΑΠ µε βάση την βαρύτητα (National Institutes of Health, National Heart, Lungand Blood Institute, 2001) Στάδιο 0: Σε κίνδυνο 1: Ήπια ΧΑΠ 2: Μέτρια ΧΑΠ 3: Σοβαρή ΧΑΠ 4: Πολύ Σοβαρή ΧΑΠ Χαρακτηριστικά Φυσιολογική σπιροµετρία Χρόνια συµπτώµατα (βήχας, παραγωγή πτυέλων) FEV 1 /FVC< 70% 80% > FEV 1 ³ 70% της προβλεπόµενης τιµής µε ή χωρίς χρόνια συµπτώµατα (βήχας, παραγωγή πτυέλων) FEV 1 /FVC< 70% 70% > FEV 1 ³ 50% της προβλεπόµενης τιµής µε ή χωρίς χρόνια συµπτώµατα (βήχας, παραγωγή πτυέλων, δύσπνοια) FEV 1 /FVC< 70% 50% > FEV 1 ³ 30% της προβλεπόµενης τιµής µε ή χωρίς χρόνια συµπτώµατα (βήχας, παραγωγή πτυέλων, δύσπνοια) FEV 1 /FVC< 70% FEV 1 < 30% της προβλεπόµενης τιµής ή FEV 1 < 50% της προβλεπόµενης τιµής συνοδευόµενο από αναπνευστική ανεπάρκεια ή κλινικά συµπτώµατα δεξιάς καρδιακής ανεπάρκειας Όλες οι τιµές FEV 1 αναφέρονται σε τιµές FEV 1 µετά από βρογχοδιαστολή FEV 1 : βίαια εκπνεόµενος όγκος αέρα στο πρώτο δευτερόλεπτο FVC: βίαια εκπνεόµενη ζωτική χωρητικότητα Aναπνευστική ανεπάρκεια: µερική αρτηριακή πίεση οξυγόνου (PaO 2 ) µικρότερη από 8.0 kpa (60 mmhg) µε ή χωρίς αρτηριακή πίεση CO 2 (PaCO 2 ) µεγαλύτερη από 6.7 kpa (50 mmhg) αναπνέοντας αέρα στο επίπεδο της θάλασσαςόλες οι τιµές FEV 1 αναφέρονται σε τιµές FEV 1 µετά από βρογχοδιαστολή FEV 1 : βίαια εκπνεόµενος όγκος αέρα στο πρώτο δευτερόλεπτο FVC: βίαια εκπνεόµενη ζωτική χωρητικότητα Aναπνευστική ανεπάρκεια: µερική αρτηριακή πίεση οξυγόνου (PaO 2 ) µικρότερη από 8.0 kpa (60 mmhg) µε ή χωρίς αρτηριακή πίεση CO 2 (PaCO 2 ) µεγαλύτερη από 6.7 kpa (50 mmhg) αναπνέοντας αέρα στο επίπεδο της θάλασσας της παρουσίας συµπτωµάτων είναι ατελής. Για το λόγο αυτό η προτεινόµενη σταδιοποίηση αποτελεί µια προσέγγιση που στοχεύει στην πρακτική υλοποίηση και θα πρέπει να θεωρηθεί ως ένα εκπαιδευτικό εργαλείο και ως µια πολύ γενικευµένη ένδειξη της προσέγγισης για την αντι- µετώπιση της ασθένειας. Στην προχωρηµένη ΧΑΠ, η καταστροφή των περιφερειακών αεραγωγών και του παρεγχύµατος, καθώς και οι διαταραχές της πνευµονικής κυκλοφορίας µειώνουν την ικανότητα του πνεύµονα για ανταλλαγή αερίων προκαλώντας υποξαιµία και αργότερα υπερκαπνία. Η πνευ- µονική υπέρταση που αναπτύσσεται αργότερα κατά την εξέλιξη της ΧΑΠ (Στάδιο IV: Πολύ σοβαρή ΧΑΠ) είναι η κυριότερη καρδιαγγειακή επιπλοκή της ΧΑΠ και συνδέεται µε την ανάπτυξη πνευµονικής καρδίας καθώς και µε φτωχή πρόγνωση (Mac Nee, 1994). ΠΝΕΥΜΟΝΙΚΗ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ Οι βασικοί στόχοι ενός προγράµ- µατος πνευµονικής αποκατάστασης είναι η ελαχιστοποίηση της απόφραξης των αεραγωγών, η βελτίωση της αναπνευστικής λειτουργίας, η µείωση των συµπτωµάτων, η βελτίωση της ικανότητας για άσκηση, η βελτίωση της συναισθηµατικής κατάστασης και της ποιότητας ζωής των ασθενών, όπως και η αύξηση της φυσικής και συναισθηµατικής συµµετοχής τους στις καθηµερινές δραστηριότητες (San Pedro, 1999; Gary, 2000; Guell et al, 2000; Ringbaek et al, 2000). Προκειµένου να επιτευχθούν οι στόχοι αυτοί, η πνευµονική αποκατάσταση καλύπτει ένα εύρος προβληµάτων που δεν σχετίζονται µόνο µε την πνευµονική δυσλειτουργία συµπεριλαµβανοµένων της µείωσης της φυσικής κατάστασης λόγω έλλειψης άσκησης, της σχετικής κοινωνικής αποµόνωσης, των µεταβαλλόµενων καταστάσεων ψυχικής διάθεσης (ειδικότερα κατάθλιψη), της µυϊκής αδυναµίας και της α- πώλειας βάρους. Η παρέµβαση αποκατάστασης ρυθµίζεται ανάλογα µε τα προβλήµατα και τις ανάγκες του κάθε ασθενή χωριστά και εφαρµόζεται από µια πολυσύνθετη οµάδα που απαρτίζεται από επαγγελµατίες διαφόρων ειδικοτήτων από τον χώρο της υγείας όπως ιατρό πνευµονολόγο, φυσικοθεραπευτή, γυµναστή, 14

4 διαιτολόγο, φαρµακοποιό, ψυχολόγο, ψυχίατρο, κοινωνική λειτουργό, κ.ά. Με βάση όλες αυτές τις αρχές, η American Thoracic Society έχει υιοθετήσει τον ακόλουθο ορισµό: Η πνευµονική αποκατάσταση είναι ένα πολυσύνθετο πρόγραµµα φροντίδας για ασθενείς µε χρόνια αναπνευστική δυσλειτουργία, το οποίο σχεδιάζεται εξατοµικευµένα για να µεγιστοποιήσει τη φυσική και κοινωνική απόδοση και αυτονοµία. Σε ιδανικές συνθήκες ένα εµπεριστατωµένο πρόγραµµα αποκατάστασης θα πρέπει να περιλαµβάνει προγράµµατα άσκησης, διατροφικές συµβουλές, ψυχολογική υποστήριξη και εκπαίδευση του ασθενή (Brooks et al, 1999; San Pedro, 1999; Ringbaek et al, 2000). Αρκετές µελέτες έχουν αποδείξει ότι ένα τόσο καλά οργανωµένο πρόγραµ- µα που προσαρµόζεται στις ανάγκες του κάθε ασθενή µπορεί να βελτιώσει τη λειτουργική ικανότητα για ά- σκηση, να µειώσει τα συµπτώµατα δύσπνοιας και κόπωσης και να βελτιώσει την ποιότητα ζωής των ασθενών µε ΧΑΠ σε όλα τα στάδια της α- σθένειας (Berry et al, 1999; Brooks et al, 1999). Ωφέλειες έχουν αναφερθεί από προγράµµατα αποκατάστασης που έγιναν σε εσωτερικούς ή εξωτερικούς ασθενείς νοσοκοµείων, ιατρείων και κατ οίκον (Goldstein et al 1994; Wijkstra et al, 1994; Guell et al 2000). Σύµφωνα µε τον Fuchs- Climent (1999) τα προγράµµατα α- ποκατάστασης που πραγµατοποιούνται ενδονοσοκοµειακά έχουν παρόµοια οφέλη µε αυτά που γίνονται εξωνοσοκοµειακά µε τη διαφορά ό- τι κοστίζουν περισσότερο και οι βελτιώσεις µπορεί να παρατηρηθούν σε πιο σύντοµο χρονικό διάστηµα 2-3 εβδοµάδων. Τα οικονοµικά οφέλη που απορρέουν από τη συµµετοχή των ασθενών σε τέτοια προγράµµατα αποκατάστασης τώρα αρχίζουν να ερευνώνται, ωστόσο έχουν ήδη αναφερθεί µειώσεις στη συχνότητα εισαγωγής σε νοσοκοµεία, στη διάρκεια παραµονής στα νοσοκοµεία, στο ρυθµό εµφάνισης των εξάρσεων της νόσου, στη συχνότητα επισκέψεων γενικών θεραπευτών στο σπίτι και στη χρήση βρογχοδιασταλτικών φαρµάκων (Gallefoss & Bakke, 1999; Young et al, 1999; Griffiths et al, 2000; Guell et al, 2000). Όπως προαναφέρθηκε, εκτός α- πό τα προγράµµατα άσκησης για τα οποία γίνεται λόγος εκτενέστερα παρακάτω, εξίσου σηµαντικό ρόλο σε έ- να ολοκληρωµένο πρόγραµµα πνευ- µονικής αποκατάστασης έχει και η ενσωµάτωση προγραµµάτων εκπαίδευσης, ψυχολογικής και διατροφικής υποστήριξης. Η εκπαίδευση των ασθενών αποτελεί κεντρικό άξονα των προγραµµάτων αποκατάστασης των ασθενών µε ΧΑΠ, αλλά δεν µπορεί να είναι αποτελεσµατική από µόνη της στη βελτίωση της ποιότητας ζωής ή της φυσικής απόδοσης χωρίς ΠΙΝΑΚΑΣ 2 Προτεινόµενες θεµατικές ενότητες των εκπαιδευτικών συνεδρίων (American Thoracic Society, 1999) Ανατοµία, φυσιολογία, παθολογία Φαρµακολογία, οξυγονοθεραπεία ύσπνοια / αντιµετώπιση των συµπτωµάτων, τεχνικές απόχρεµψης ιατήρηση ενέργειας / ρυθµός ιατροφικές συµβουλές ιακοπή καπνίσµατος Αντιµετώπιση καθηµερινών δυσκολιών Εύρεση εναλλακτικών πλάνων δράσης Αντιµετώπιση άγχους Kαθορισµός στόχων και αποτελεσµάτων Η άσκηση ως θεραπευτικό µέσο Σχέσεις µεταξύ των δύο φύλων / σεξουαλικότητα Τα οφέλη της φυσικής δραστηριοποίησης Αναπνευστική φυσικοθεραπεία (τεχνικές βρογχικής παροχέτευσης, χαλάρωσης, αντιµετώπισης της δύσπνοιας κ.α.) την ταυτόχρονη ύπαρξη των άλλων στοιχείων που απαρτίζουν το πρόγραµµα (Toshima et al, 1990). Οι θε- µατικές ενότητες που καλύπτονται µέσω της εκπαίδευσης των ασθενών παρουσιάζονται στον Πίνακα 2. Όσον αφορά στην ψυχολογική παρέµβαση στα πλαίσια των προγραµµάτων πνευµονικής αποκατάστασης, αυτή µπορεί να γίνει µε τη µορφή τακτικών εκπαιδευτικών συνεδριών ή συζητήσεων κατά οµάδες εστιάζοντας στην αντιµετώπιση ειδικών προβληµάτων όπως το άγχος, κατάθλιψη, αποµόνωση κ.α. Ο- δηγίες για προοδευτική µυϊκή χαλάρωση, µείωση του στρες και έλεγχο του πανικού µπορεί να βοηθήσουν, ώστε να µειωθεί η δύσπνοια και το άγχος (Renfroe, 1988). Εξαιτίας των επιδράσεων της ασθένειας στο οικογενειακό περιβάλλον, ενθαρρύνεται η συµµετοχή των µελών της οικογένειας του ασθενή στις οµάδες στήριξης των προγραµµάτων πνευµονικής αποκατάστασης (American Th- 15

5 16 oracic Society, 1999). Εξίσου σηµαντικός σε ένα πρόγραµµα πνευµονικής αποκατάστασης είναι και ο ρόλος της διατροφικής υποστήριξης των ασθενών, καθώς η διατροφή αποτελεί για τους α- σθενείς µε παθήσεις των πνευµόνων έναν ανεξάρτητο παράγοντα πρόβλεψης της επιδείνωσης της υγείας και της αύξησης της θνησιµότητας (Landbo et al, 1999). Έχει εκτιµηθεί ότι περισσότεροι από το 40% των α- σθενών µε ΧΑΠ έχουν χάσει το 10% ή και περισσότερο του ιδανικού σω- µατικού τους βάρους. Η έκταση του προβλήµατος είναι πολύ µεγάλη, αν αναλογιστεί κανείς ότι η απώλεια κατά 10% από το ιδανικό σωµατικό βάρος σχετίζεται µε υψηλό ρυθ- µό ανάπτυξης της νόσου (Hodgkin et al, 1997). Επίσης, έρευνες αναφέρουν ότι οι ασθενείς µε ΧΑΠ που χάνουν βάρος παρουσιάζουν µικρότερο ρυθµό επιβίωσης από αυτούς που δεν χάνουν βάρος (Vandenbrug et al, 1967). Τα ακριβή αίτια α- πώλειας βάρους στους ασθενείς µε ΧΑΠ δεν είναι ξεκάθαρα, αλλά παράγοντες όπως το αυξηµένο ενεργειακό κόστος της αναπνοής και η µειωµένη πρόσληψη τροφών εξαιτίας της δύσπνοιας ενδεχοµένως να ευθύνονται για τον υποσιτισµό των ασθενών (Celli, 1997). Η δίαιτα που προτείνεται στη βιβλιογραφία σε ασθενείς µε ΧΑΠ περιλαµβάνει αυξηµένη πρόσληψη λιπών και χαµηλή πρόσληψη υδατανθράκων εξαιτίας του µειωµένου αναπνευστικού πηλίκου που προκαλεί η πρόσληψη υδατανθράκων. Επιπλέον, κρίνεται απαραίτητη η συµπληρωµατική λήψη ηλεκτρολυτών και ι- διαίτερα φωσφόρου, ασβεστίου, καλίου και µαγνησίου, καθώς έχει βρεθεί ότι τα χαµηλά επίπεδα των συγκεκριµένων ηλεκτρολυτών σχετίζονται µε µειωµένη λειτουργία των αναπνευστικών µυών, ενώ η αναπλήρωσή τους βελτιώνει τη λειτουργία τους (Celli, 1997). Πολλά και µικρά γεύµατα την ηµέρα µπορούν να βοηθήσουν στην κάλυψη των θερ- µιδικών αναγκών και στην αποφυγή µειωµένης πρόσληψης τροφών λόγω δύσπνοιας. Σε µια πρόσφατη µετα-ανάλυση διαπιστώθηκε ό- τι η διατροφική υποστήριξη από µόνη της δεν έχει καµία επίδραση στη βελτίωση των ανθρωποµετρικών παραµέτρων, στη λειτουργία των πνευ- µόνων ή στη λειτουργική ικανότητα για άσκηση (Ferreira et al, 2000). Ω- στόσο, ο αριθµός σχετικών διαθέσι- µων ερευνών για ανάλυση είναι πολύ µικρός και χρειάζεται περαιτέρω έρευνα σε αυτόν τον τοµέα. Οι παθοφυσιολογικοί, ψυχολογικοί και κοινωνικοί παράγοντες που επιδρούν στους ασθενείς µε ΧΑΠ συνοψίζονται στο σχηµατικό διάγραµµα του Σχήµατος 1. Κάθε άτο- µο που πάσχει από αυτήν την πάθηση γίνεται λιγότερο ενεργητικό και κατά συνέπεια επιδεινώνεται η φυσική του κατάσταση. Υπάρχουν α- ποδείξεις ότι αυτό µπορεί να σχετίζεται µε παραγωγή γαλακτικού οξέος ακόµη και σε χαµηλούς ρυθµούς έργου, που συνδέεται µε µια αύξηση στη απαίτηση αερισµού και αυξηµένη δύσπνοια. Αυτοί οι παράγοντες περιορίζουν ακόµη περισσότερο την ικανότητα για άσκηση και οδηγούν σε κοινωνική αποµόνωση, φόβο, άγχος και κατάθλιψη. Το σύνολο όλων αυτών των φυσιολογικών και ψυχολογικών διαταραχών έχει σαν αποτέλεσµα τη µεγαλύτερη ανικανότητα για άσκηση, δηµιουργώντας έτσι έναν «φαύλο κύκλο» ακινησίας και απώλειας της φυσικής κατάστασης όπως φαίνεται στο Σχήµα 1. Η πνευµονική αποκατάσταση, ως µια γενική στρατηγική θεραπείας, έ- χει στόχο να σπάσει αυτόν τον φαύλο κύκλο βελτιώνοντας τη λειτουργική ικανότητα µέσω προγραµµάτων άσκησης. Τα οφέλη από την ά- σκηση είναι τα εξής: α) επανάκτηση της φυσικής κατάστασης µε µείωση της παραγωγής γαλακτικού οξέος και ελάττωση των απαιτήσεων αερισµού, β) απευαισθητοποίηση στη δύσπνοια και γ) βελτίωση της ικανότητας αερισµού των πνευµόνων µέσω του ελαττωµένου ρυθµού αναπνοών και της µείωσης του λόγου V D /V T *. Επιπροσθέτως, η ψυχοκοινωνική ε- πίδραση της ανικανότητας περιορίζεται µέσα από τις οµάδες ψυχοθεραπείας. Στο σύνολο, ο συνδυασµός των φυσιολογικών και ψυχολογικών ωφελειών δηµιουργούν έναν «ευνοϊκό κύκλο» επαναπόκτησης της φυσικής κατάστασης και βελτίωσης της ικανότητας για άσκηση σε ασθενείς που συµµετέχουν σε πρόγραµµα πνευµονικής αποκατάστασης. Σε φυσιολογικά άτοµα ο φυσιολογικός νεκρός χώρος σε ηρεµία α- νέρχεται σε 20-30% του V T ή η σχέση νεκρού χώρου προς τον αναπνεό- µενο όγκο αέρα (V D /V T ) ισούται µε 20-30%. Σε πνευµονοπαθείς ο λόγος αυτός σε µια ήρεµη αναπνοή µπορεί να αυξηθεί πάνω από 30% γεγονός που σηµαίνει ότι µικρό µέρος του α- έρα που αναπνέεται παίρνει µέρος στην ανταλλαγή αερίων (Πατάκας, 1986; Υψηλάντης, 1999). Κατά τη διάρκεια της άσκησης φυσιολογικά η σχέση V D /V T ελαττώνεται κύρια λόγω της µεγάλης αύξησης του V T. Αντίθετα, στους χρόνιους αποφρακτικούς συχνά η σχέση V D /V T ή δεν µεταβάλλεται ή ε- λαττώνεται σχετικώς λιγότερο από ό,τι φυσιολογικά (Younes, 1990). * V D : φυσιολογικός νεκρός χώρος, το τµήµα του αναπνεόµενου αέρα που δεν παίρνει µέρος στην αναταλλαγή αερίων, V T : αναπνεόµενος όγκος αέρα, δηλαδή ο όγκος του αέρα που εισέρχεται στους πνεύµονες µετά από µια ήρεµη εισπνοή (Πατάκας, 1986).

6 Σχήµα 1. Ο «φαύλος κύκλος» της ακινησίας και της απώλειας της φυσικής κατάστασης (στα αριστερά) που προβλέπεται σε ασθενείς µε ΧΑΠ. Προγράµµατα πνευµονικής αποκατάστασης (στα δεξιά) δηµιουργούν έναν «ευνοϊκό κύκλο» φυσικών και ψυχολογικών ωφελειών που οδηγούν στη βελτίωση της λειτουργικής ικανότητας (Cooper, 1995). 17

7 ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΑΣΚΗΣΗΣ ΣΕ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΜΕ ΧΑΠ Τα άτοµα που πάσχουν από ΧΑΠ έχουν περιορισµένη ικανότητα εκτέλεσης σωµατικής προσπάθειας, ακόµη και χαµηλής επιβάρυνσης, όταν υπάρχει µέτρια ή σοβαρού βαθµού αναπνευστική ανεπάρκεια. Η συστηµατική άσκηση στους ασθενείς αυτούς δεν αποτελεί θεραπευτικό µέσο της ίδιας της πάθησής τους, αλλά βελτιώνει την ικανότητά τους για παραγωγή σω- µατικού έργου. Σύµφωνα µε τα α- ποτελέσµατα αρκετών ερευνών φαίνεται ότι όλοι οι ασθενείς µε ΧΑΠ ωφελούνται από τη συµµετοχή σε προγράµµατα άσκησης και παρατηρείται βελτίωση τόσο όσον αφορά στην αντοχή κατά την άσκηση όσο και στα συ- µπτώµατα δύσπνοιας και κόπωσης (Guell et al, 2000; Troosters et al, 2000; Jassens et al, 2000; Finnerty et al, 2001). Πιο συγκεκριµένα, έχουν παρατηρηθεί παρό- µοια οφέλη από την άσκηση µεταξύ ασθενών ήπιας, µέτριας και σοβαρής µορφής ΧΑΠ χωρίς σηµαντικές διαφορές µεταξύ τους όσον αφορά στη µέγιστη πρόσληψη ο- ξυγόνου, στη µέγιστη ικανότητα α- πόδοσης έργου, στη φυσιολογική λειτουργία και στην ποιότητα ζωής (Berry et al, 1999; Vogiatzis et al, 1999), τα οποία µπορούν να διατηρηθούν µήνες µετά την έ- ναρξη του προγράµµατος (Guell et al, 2000; Troosters et al, 2000). Η συµµετοχή των ασθενών σε προγράµµατα άσκησης παρέχει µια ι- δανική ευκαιρία σε αυτούς να µάθουν τα όρια των ικανοτήτων τους για φυσική δραστηριοποίηση, να ε- ξασκηθούν και να χρησιµοποιούν µεθόδους-τεχνικές για να ελέγχουν τη δύσπνοιά τους. Τόσο η δοκιµασία κόπωσης, ό- σο και η αρχική φάση των προγραµµάτων αποκατάστασης είναι προτιµότερο να γίνονται σε νοσοκοµειακή µονάδα ή σε ειδικά κέντρα για την αποτελεσµατικότερη αξιολόγηση της πνευµονικής λειτουργίας, τη συστηµατική επίβλεψη της καταβαλλόµενης προσπάθειας και την λεπτοµερή παρακολούθηση των αρρώστων. Τα προγράµµατα άσκησης πρέπει να είναι ασφαλή για την υγεία, όσο το δυνατόν επαρκή για τη βελτίωση της φυσικής κατάστασης των ασκουµένων και αποδεκτά από τους ίδιους τους αρρώστους (Wikgren, 1997). Τα προγράµµατα αυτά σκόπιµο είναι να συνδυάζονται µε παράλληλη αναπνευστική φυσικοθεραπεία πολυεστιακή ως προς τις τεχνικές, τους σκοπούς και τα οφέλη (San Pedro, 1999; Ringbaek et al, 2000). Επιπλέον, στο αρχικό στάδιο της συµµετοχής στα προγράµ- µατα άσκησης πιθανόν να κριθεί α- ναγκαία η επικουρική χρήση οξυγόνου προκειµένου να διευκολύνεται η προσπάθεια του ασκούµενου κατά την άσκηση. Η τακτική αυτή εφαρµόζεται συνήθως στις περιπτώσεις εκείνες όπου η σοβαρότητα της πάθησης είναι τέτοια, ώ- στε κατά τη διάρκεια της άσκησης να προκαλείται υποξαιµία ή σε περίπτωση που η υποξαιµία ήδη υ- πάρχει στην κατάσταση ηρεµίας, όταν δηλαδή PaO 2 (µερική πίεση οξυγόνου) < 60 mmhg αναπνέοντας αέρα στο επίπεδο της θάλασσας ή SaO 2 (κορεσµός αιµοσφαιρίνης) < 90% (National Institutes of Health, National Heart, Lung and Blood Institute, 2001). Σε γενικές γραµµές, ο σχεδιασµός των προγραµµάτων άσκησης για ασθενείς µε ΧΑΠ βασίζεται στις θεµελιώδεις αρχές άσκησης που ισχύουν για τον υγιή πληθυσµό. Θα πρέπει να έχουν εξατο- µικευµένο χαρακτήρα και να οδηγούν στην αύξηση του βαθµού ανοχής στη µυϊκή προσπάθεια και στη βελτίωση της ικανότητας εκτέλεσης σωµατικού έργου. Στόχος τους είναι να καταστήσουν τους ασθενείς αυτούς ικανούς να εκτελούν σε επαρκή βαθµό τις δραστηριότητες της καθηµερινής τους ζωής, χωρίς την εµφάνιση έκδηλης δύσπνοιας. Για να επιτευχθεί αυτό επιδιώκεται η αύξηση της δύναµης και η βελτίωση της λειτουργικότητας των α- ναπνευστικών µυών παράλληλα µε τη βελτίωση της λειτουργίας των υ- πόλοιπων µυών, ώστε να προκαλείται µείωση της κατανάλωσης οξυγόνου (Brooks et al, 1999; American Thoracic Society, 1999). Η ένταση, η διάρκεια, η συχνότητα και το είδος της άσκησης ε- ξαρτώνται από τη σοβαρότητα της πάθησης βάσει των αποτελεσµάτων των δοκιµασιών κόπωσης και σπιροµέτρησης (ACSM, 1995). Στην αρχική φάση συνήθως εκτελούνται αερόβιες ασκήσεις χαµηλής επιβάρυνσης και κινητοποίησης των µεγάλων µυϊκών οµάδων που να συνδέονται άµεσα µε την ε- κτέλεση καθηµερινών δραστηριοτήτων, όπως το απλό βάδισµα, α- νέβασµα κλιµάκων, ποδηλασία και τρέξιµο σε µικρές εντάσεις, καθώς και διατάσεις και ασκήσεις ελαστικότητας (ACSM, 1995; Vogiatzis et al, 1999; Guell et al, 2000; Ringbaek et al, 2000; Troosters et al, 2-000; Troosters et al, 2001). Με την πάροδο του χρόνου, καθώς βελτιώνεται η ικανότητα των ασθενών να εκτελούν µυϊκό έργο, αυξάνεται προοδευτικά η ένταση και η διάρκεια της άσκησης. Συγκεκριµένα, η διάρκεια του προγράµµατος άσκησης σε κάθε συνεδρία µπορεί να κυµανθεί από λεπτά (Guell et al, 18

8 2000) µέχρι και 1 ώρα (Vogiatzis et al, 1999; Ringbaek et al, 2000; Troosters et al, 2000; Troosters et al, 2001). Ωστόσο αρκετοί είναι οι ασθενείς που κατά την έναρξη της συµµετοχής τους σε πρόγραµµα α- ερόβιας προπόνησης δεν µπορούν να ασκηθούν για παραπάνω από 5-10 λεπτά συνεχόµενης προσπάθειας, εξαιτίας της εµφάνισης δύσπνοιας, δυσφορίας στα κάτω ά- κρα ή άλλων συµπτωµάτων. Σε αυτές τις περιπτώσεις προτείνεται να εναλλάσσονται περίοδοι άσκησης και ξεκούρασης µέχρι να µπορεί ο ασθενής να αντέχει στην κόπωση (ACSM, 1995). Για τον καθορισµό της έντασης της αερόβιας άσκησης προτείνεται να προσδιορίζεται στο 50-60% της µέγιστης πρόσληψης ο- ξυγόνου που έχει επιτευχθεί κατά την αρχική δοκιµασία κόπωσης, ή στο 60% της µέγιστης ταχύτητας βάδισης κατά την εξάλεπτη δοκιµασία βάδισης (Guell et al, 20-00; Vogiatzis et al, 1999; Casaburi et al, 1991; Ries et al, 1995). Παρά το γεγονός ότι η άσκηση στα συγκεκριµένα επίπεδα έντασης είναι επιτεύξιµη για µια σηµαντική µερίδα ασθενών, ωστόσο αρκετοί ασθενείς δεν µπορούν να την ανεχτούν (Maltais et al, 1997; Maltais et al, 1-996). Εναλλακτική µέθοδος άσκησης για αυτούς τους ασθενείς αποτελεί η διαλειµµατική µέθοδος, η οποία περιλαµβάνει περιόδους ά- σκησης υψηλής έντασης (περίπου στο 80-85% της µέγιστης πρόσληψης οξυγόνου) διάρκειας 2-3 λεπτών που εναλλάσσονται µε ίσης χρονικής διάρκειας περιόδους ξεκούρασης ή χαµηλής έντασης (35-40% της µέγιστης πρόσληψης οξυγόνου). Σε υγιή άτοµα η διαλειµµατική µέθοδος προκαλεί παρόµοιες προσαρµογές µε αυτές της συνεχούς (Poole & Gaesser, 1985; De- Busk et al, 1990), αλλά, µέχρι σή- µερα, δεν είναι ξεκάθαρος ο ρόλος της στους ασθενείς µε παθήσεις των πνευµόνων (Schols et al, 1996). Ένας άλλος τρόπος για να καθορίσουµε το επίπεδο έντασης της αερόβιας άσκησης είναι η χρήση της κλίµακας Borg για την εκτίµηση της υποκειµενικής αντίληψης της αίσθησης της δύσπνοιας. Ως γενικός κανόνας αναφέρεται ότι η επιβάρυνση θα πρέπει να είναι τέτοια ώστε η αντιλαµβανόµενη εκτίµηση της δύσπνοιας να µην ξεπερνά τους 3-4 βαθµούς της κλίµακας του Borg για συµµετοχή σε πρόγραµµα αερόβιας άσκησης µε επίπεδο έντασης στο 50% της µέγιστης πρόσληψης οξυγόνου και να µην ξεπερνά τους 6 βαθµούς της κλίµακας του Borg σε ανάλογη άσκηση έντασης στο 85% της µέγιστης πρόσληψης οξυγόνου που έχει επιτευχθεί στην αρχική δοκιµασία κόπωσης (ACSM,19-95; Ringbaek et al, 2000). Εκτός από την κλίµακα Borg και τα αποτελέσµατα συγκεκριµένων δοκιµασιών (κόπωσης, βάδισης, µέγιστης πρόσληψης οξυγόνου), για τον προσδιορισµό της έντασης της αερόβιας άσκησης µπορούν επίσης να χρησιµοποιηθούν διάφορες κλίµακες δύσπνοιας, όπως η Visual analog scale rating during exercise (VAS) (American Thoracic Society, 1999). Άλλες κλίµακες δύσπνοιας όπως: Baseline and Transitional Dyspnea Indexes (BDI & TDI) (Mahler & Wells, 1988), Medical Research Council (MRC) dyspnea questionnaire (Archibald & Guidotti, 1987), the University of California San Diego Shortness of Breath Questionnaire (UCSD-SOBQ) (Eakin et al, 1996) κ.ά. χρησιµοποιούνται για τη συνολική εκτίµηση της δύσπνοιας στην καθηµερινή ζωή του ασθενούς κατά την εκτέλεση διαφόρων φυσικών δραστηριοτήτων. Όσον αφορά στη συχνότητα ά- σκησης, οι περισσότεροι ερευνητές προτείνουν προγράµµατα αποκατάστασης για ασθενείς µε ΧΑΠ αποτελούµενα από τουλάχιστον 3 συνεδρίες άσκησης την εβδοµάδα για τη βελτίωση της ικανότητας για άσκηση και της ποιότητας ζωής (Guell et al, 2000; Troosters et al, 2000; Troosters et al, 2001), από τις οποίες οι δύο θα πρέπει να είναι επιτηρούµενες (BTS Statement, 2001). Μια συχνότητα άσκησης 2 φορές την εβδοµάδα για 8 συνεχόµενες ε- βδοµάδες, σύµφωνα µε τους Ringbeak και συν(2000), δεν έχει κα- µία επίδραση στην απόδοση κατά την άσκηση και στην ποιότητα ζωής των ασθενών µε µέτρια βαθµού ΧΑΠ, ενώ αντιθέτως ο Vogiatzis (1999) υποστηρίζει ότι η εφαρµογή αερόβιας άσκησης µέτριας έ- ντασης, πραγµατοποιούµενη 2 φορές την εβδοµάδα για 12 συνεχόµενες εβδοµάδες, επιδρά θετικά στη φυσιολογική ανταπόκριση του οργανισµού ανεξάρτητα από την σοβαρότητα της νόσου. Πιθανόν η α- ντίθεση αυτή των αποτελεσµάτων να οφείλεται στο γεγονός ότι ο Vogiatzis και οι συνεργάτες του (1999) στην έρευνά τους εφήρµοσαν πρόγραµµα άσκησης αποκλειστικά αερόβιου τύπου, µέτριας έντασης και συνολικής διάρκειας µιας ώρας σε κάθε συνεδρία, ενώ στην έρευνα του Ringbeak και των συνεργατών του (2000) το πρόγραµµα άσκησης περιελάµβανε αερόβια άσκηση µικρότερης διάρκειας και έντασης. Όσον αφορά στο συνολικό χρονικό διάστηµα εφαρµογής των συνεδριών αποκατάστασης, παραµένει άγνωστη η ιδανική διάρκεια, καθώς δεν έχουν δηµοσιευτεί σχετικές συγκριτικές µελέτες. Σε µια πρόσφατη έρευνα αναφέρεται ότι οι βελτιώσεις στη φυσική απόδοση είναι δυνατόν να εµφανιστούν σε 19

9 διάστηµα 4 εβδοµάδων, αλλά για να παρατηρηθούν βελτιώσεις στην ποιότητα ζωής των ασθενών πιθανόν να χρειάζεται µεγαλύτερο χρονικό διάστηµα (Green et al, 2001). Έχει αποδειχθεί ότι τα προγράµ- µατα αποκατάστασης που πραγ- µατοποιούνται εκτός νοσοκοµειακής µονάδας και διαρκούν 4-12 ε- βδοµάδες είναι αποτελεσµατικά, αλλά προγράµµατα µεγαλύτερης χρονικής διάρκειας δεν εµφανίζουν σηµαντικές διαφορές όσον αφορά στην αποτελεσµατικότητά τους (BTS Statement, 2001). Αναφορικά µε το είδος της ά- σκησης, εκτός από την αερόβια ά- σκηση, στα περισσότερα προγράµ- µατα πνευµονικής αποκατάστασης δίνεται έµφαση στην εξάσκηση της αντοχής των κάτω άκρων εφαρµόζοντας µεµονωµένα ή σε συνδυασµό άσκηση σε στατικό ποδήλατο, βάδισµα σε τάπητα ή βάδισµα σε έδαφος. Σύµφωνα µε τον Casaburi (1991), η εξάσκηση της αντοχής των κάτω άκρων προκαλεί ση- µαντική αύξηση του χρόνου υπο- µέγιστης αντοχής, η οποία είναι α- νάλογη της εφαρµοζόµενης έντασης. Αυτό σηµαίνει ότι η άσκηση σε κυκλοεργόµετρο υψηλής έντασης (60-80 Wmin -1 ) αυξάνει τον χρόνο αντοχής περισσότερο από ότι η άσκηση σε χαµηλότερη ένταση (30 Wmin -1 ). Παρόµοιες βελτιώσεις στον χρόνο αντοχής και στο µέγιστο ρυθµό έργου µε την εφαρµογή άσκησης σε εργοποδήλατο, σε τάπητα ή σε συνδυασµό βάδισης και ποδηλασίας έχουν διαπιστωθεί και από άλλους ερευνητές (Poole & Gaesser, 1985; Goldstein et al, 19-94; O Donnell et al, 1995; Ries et al, 1995; Maltais et al, 1996; Vallet et al, 1997) Η εξάσκηση της αντοχής των ά- νω άκρων για τη βελτίωση της λειτουργίας των χεριών κρίνεται εξίσου σηµαντική, καθώς οι περισσότερες δραστηριότητες της καθηµερινής ζωής απαιτούν τη χρήση αυτών. Αυτό επιτυγχάνεται µέσω της εκτέλεσης ασκήσεων στις οποίες υ- ποστηρίζονται τα χέρια µε τη χρήση εργόµετρου ή µέσω της εκτέλεσης ασκήσεων µε τη χρήση αλτήρων, µπάρας και ελαστικών ι- µάντων κατά τις οποίες δεν υπάρχει στήριξη των χεριών. Και οι δυο µέθοδοι άσκησης µπορούν να βελτιώσουν αποτελεσµατικά τη µυϊκή αντοχή των άνω άκρων (Martinez et al, 1993). Εκτός από την αντοχή, απαραίτητο στοιχείο των προγραµµάτων άσκησης στα πλαίσια της πνευµονικής αποκατάστασης αποτελεί και η βελτίωση της δύναµης, καθώς η αδυναµία των περιφερειακών µυών συµβάλλει στον περιορισµό της ι- κανότητας για άσκηση στους ασθενείς µε ΧΑΠ (Hamilton et al, 19-95). Μέχρι σήµερα, ελάχιστες έρευνες έχουν αξιολογήσει την αποτελεσµατικότητα των προγραµµάτων µυϊκής ενδυνάµωσης σε ασθενείς µε πνευµονικές παθήσεις και γι αυτόν το λόγο δεν έχει προσδιοριστεί ο ρόλος της στην πνευµονική αποκατάσταση. Ωστόσο, λίγες µελέτες προτείνουν ότι η εξάσκηση της δύναµης θα µπορούσε να αποτελεί ση- µαντικό στοιχείο του προγράµµατος άσκησης των ασθενών. Συγκεκριµένα, σε µια έρευνα (Simpson et al, 1992) διαπιστώθηκε ότι οι ασθενείς µε ΧΑΠ (FEV1<40% της προβλεπόµενης τιµής) που ασκούνταν µε ελεύθερα βάρη σε επίπεδο έντασης που προοδευτικά αυξήθηκε α- πό 50 έως 85% της µίας µέγιστης ε- πανάληψης (1ΜΕ) & εκτελούσαν 3 ασκήσεις από 3 σετ των 10 επαναλήψεων, 3 φορές την εβδοµάδα για 8 συνολικά εβδοµάδες, είχαν σηµαντική αύξηση της λειτουργίας των περιφερειακών µυών (βελτίωση της µέγιστης εκούσιας συστολής κατά 16-44%) σε σχέση µε την οµάδα ε- λέγχου που δεν εµφάνισε καµµία αλλαγή. Παρά το γεγονός ότι στην πειραµατική οµάδα δεν υπήρξε συνακόλουθη αύξηση στην ικανότητα µέγιστης αντοχής στην άσκηση, ωστόσο διαπιστώθηκε βελτίωση του χρόνου άσκησης στο κυκλοεργόµετρο και σηµαντική βελτίωση στην ποιότητα ζωής των ασθενών. Σε µια άλλη έρευνα (Clark et al, 1-996), κατά την οποία εφαρµόστηκε πρόγραµµα χαµηλής έντασης (π.χ. χωρίς επιπρόσθετη αντίσταση) για τη µυϊκή διατήρηση των ποδιών και των χεριών, παρατηρήθηκε ό- τι οι ασθενείς που ακολούθησαν το πρόγραµµα άσκησης βελτίωσαν το χρόνο βάδισης και είχαν φυσιολογικές προσαρµογές στην άσκηση. Συνοψίζοντας τα αποτελέσµατα µιας πρόσφατης ανασκόπησης παρόµοιων ερευνών (Storer, 2001) η συµµετοχή ασθενών µε ΧΑΠ σε πρόγραµµα προπόνησης της δύνα- µης των περιφερειακών µυών προτείνεται να γίνεται µε συχνότητα άσκησης 2-3 φορές την εβδοµάδα δίνοντας έµφαση στην ενδυνά- µωση των µεγάλων µυϊκών οµάδων του κορµού και των κάτω άκρων (π.χ. ενδυνάµωση πρόσθιων & οπίσθιων µηριαίων, µείζωνος θωρακικού, πλατύ ραχιαίου), χωρίς ωστόσο να παραλείπονται από το πρόγραµµα και µικρότερες µυϊκές οµάδες των άνω άκρων (π.χ. δικέφαλος βραχιόνιος, δελτοειδής, τρικέφαλος). Αρχικά, το φορτίο της πρόσθετης αντίστασης κυµαίνεται στο 50-60% της µίας µέγιστης επανάληψης (1 ΜΕ) για κάθε άσκηση, ό- που θα εκτελείται 1 σετ των επαναλήψεων. Προοδευτικά (µετά από 2-3 εβδοµάδες), αυξάνεται ο α- ριθµός των σετ σε 2-3 και στη συνέχεια µπορεί να µειωθεί ο αριθµός των επαναλήψεων σε συνδυασµό µε 20

10 την αύξηση του φορτίου της εξωτερικής αντίστασης. Σύµφωνα µε τον Storer (2001) ένας µικρότερος παρά ένας µεγαλύτερος αριθµός επαναλήψεων ανά σετ φαίνεται να γίνεται καλύτερα ανεκτός από τους ασθενείς µε ΧΑΠ, µε το σύνολο των 6-10 επαναλήψεων ανά σετ να παρουσιάζεται ως το πιο ιδανικό. Το φορτίο αντίστασης για τις ασκήσεις των κάτω άκρων µπορεί γενικά να αυξάνεται κατά 5-10%, ενώ µια αύξηση της τάξης του 5-7% της 1ΜΕ είναι πιο κατάλληλη για την ενδυνά- µωση των άνω άκρων. Εναλλακτικά, ο καθορισµός του φορτίου αντίστασης για κάθε άσκηση µπορεί να γίνει µε την εκτέλεση ενός αριθµού µέγιστων επαναλήψεων (π.χ ΜΕ). Για παράδειγµα, στη ζώνη των 8-12 µέγιστων επαναλήψεων (ΜΕ) το επιλεγόµενο φορτίο αντίστασης θα πρέπει να είναι τέτοιο ώστε να ε- κτελούνται τουλάχιστον 8 επαναλήψεις αλλά όχι περισσότερες από 12 πριν την αποτυχία. Ο προσδιορισµός του φορτίου κατά αυτόν τον τρόπο προϋποθέτει τη συχνή επαναξιολόγηση της µιας µέγιστης ε- πανάληψης (1ΜΕ). Στην έρευνα του Storer (2001) διαπιστώθηκε ότι η σταδιακή αύξηση του φορτίου α- πό 60-70% της 1ΜΕ σε µέγιστες επαναλήψεις (ΜΕ) και στη συνέχεια σε 6-8 ΜΕ ήταν καλά ανεκτή από την πλειοψηφία των ασθενών. Ιδιαίτερη προσοχή θα πρέπει να δίνεται στους ασθενείς µε ΧΑΠ που αντιµετωπίζουν προβλήµατα υπέρτασης, οι οποίοι θα πρέπει να αποφεύγουν την εκτέλεση των µέγιστων επαναλήψεων, αλλά να χρησιµοποιούν µικρότερα φορτία αντίστασης. Τέλος, αναφορικά µε το διάλειµµα µεταξύ των σετ, η διάρκειά του κυµαίνεται στο 1 µε 3 λεπτά ή θα πρέπει να είναι τόση ώστε να διατηρείται ο κορεσµός της αιµοσφαιρίνης σε επίπεδο µεγαλύτερο της τάξης του 90% ( SaO 2 > 90%). Αρκετοί ερευνητές αναφέρουν ότι η δυσλειτουργία των αναπνευστικών µυών συµβάλλει στην εκδήλωση δύσπνοιας (Killian & Jones, 1-988), στον περιορισµό της ικανότητας για άσκηση (Gosselink et al, 1-996) και στην ύπαρξη υπερκαπνίας (Begin & Grassino, 1991). Για τον λόγο αυτόν, εκτός από την ενδυνά- µωση των περιφερειακών µυών, τα προγράµµατα άσκησης των ασθενών µε ΧΑΠ θα πρέπει απαραιτήτως να περιλαµβάνουν εξειδικευµένο τµήµα για τη βελτίωση της δύνα- µης και αντοχής των αναπνευστικών µυών. Η δύναµη των αναπνευστικών µυών εκτιµάται συνήθως µετρώντας τη µέγιστη εισπνευστική πίεση (Pimax) (Black & Hyatt, 1-969), παρά το γεγονός ότι αποτελεί µια δοκιµασία που απαιτεί µεγάλη προσπάθεια. Η προπόνηση των εισπνευστικών µυών εισάγεται αρχικά σε χαµηλές εντάσεις και σταδιακά αυξάνεται η ένταση µέχρι να ε- πιτευχθεί το 60-70% της Pimax. Το ελάχιστο επίπεδο έντασης που α- παιτείται για να επιτευχθούν οι α- παραίτητες προσαρµογές είναι 30% της Pimax (Kim et al, 1993), ενώ η προτεινόµενη διάρκεια και συχνότητα είναι 2 συνεδρίες των 15 λεπτών ή 1 συνεδρία των 30 λεπτών την ηµέρα για τουλάχιστον 4-5 φορές την εβδοµάδα (ACSM, 1995). Παρά το γεγονός ότι η εξάσκηση των εισπνευστικών µυών µε την ανάλογη επιβάρυνση µπορεί α- διαµφισβήτητα να βελτιώσει τη δύναµη των εισπνευστικών µυών σε ασθενείς µε ΧΑΠ (Belman & Shadmehr, 1988), ωστόσο παραµένει ά- γνωστο αν η παρατηρούµενη µείωση των συµπτωµάτων, της ανικανότητας ή της αναπηρίας των α- σθενών, που συµµετέχουν σε προγράµµατα πνευµονικής αποκατάστασης, οφείλεται αποκλειστικά στη βελτίωση της δύναµης των α- ναπνευστικών µυών ή στην παράλληλη βελτίωση της δύναµης και α- ντοχής των περιφερειακών µυών. Υπάρχουν ορισµένες αποδείξεις ό- τι η βελτίωση της δύναµης των εισπνευστικών µυών σε ασθενείς µε ΧΑΠ συνοδεύεται από µειωµένη δύσπνοια και αυξηµένη αντοχή των αναπνευστικών µυών (Lisboa et al, 1994; Hamilton et al, 1995), αλλά χρειάζεται περαιτέρω έρευνα για να αποσαφηνιστούν τα οφέλη από την άσκηση δύναµης των εισπνευστικών µυών. Όπως ισχύει στον υγιή πληθυσµό, έτσι και στην περίπτωση εκγύµνασης των ασθενών µε ΧΑΠ βρίσκει εφαρµογή η αρχή της µυϊκής αδράνειας. Αυτό σηµαίνει ότι οι επιδράσεις της άσκησης διατηρούνται µόνο για όσο χρονικό διάστηµα συνεχίζεται η εφαρ- µογή της. Ωστόσο άλλοι ερευνητές έχουν αντίθετη άποψη. Σύµφωνα µε τον Griffiths και συν(2000) οι βελτιώσεις που επιτυγχάνονται στην ικανότητα αντοχής στην ά- σκηση και στην ποιότητα ζωής παρουσιάζουν πτωτική πορεία µετά α- πό 6-12 µήνες, ενώ οι Guell (2000) και Troosters (2000) υποστηρίζουν ότι τα οφέλη από τα προγράµµατα αποκατάστασης παραµένουν εµφανή σε διάστηµα ενός έτους ίσως και παραπάνω, ασχέτως εάν συνεχίζεται η συµµετοχή των ασθενών σε άσκηση κατά τη φάση διατήρησης. Ωστόσο, η µη πιστή τήρηση του προγράµµατος άσκησης, που δίνεται κατά τη φάση συντήρησης / διατήρησης µετά από την αποπεράτωση του προγράµµατος πνευµονικής αποκατάστασης, πιθανότατα εξηγεί έως ένα βαθµό τις µειώσεις που παρατηρούνται στη χρονοµετρούµενη απόσταση και στο χρόνο αντοχής κατά την άσκηση µήνες ή 21

11 χρόνια αργότερα (Vale et al, 1993; Ries et al, 1995). Παρόµοιες διαπιστώσεις έγιναν στην έρευνα του Wistra και συν(1-996) στην οποία αξιολογήθηκαν οι µακροχρόνιες επιδράσεις ενός προγράµµατος αποκατάστασης στο σπίτι. Στη συγκεκριµένη έρευνα οι ασθενείς χωρίστηκαν σε τρεις οµάδες: α) η πρώτη πειραµατική οµάδα συµµετείχε σε πρόγραµµα πνευ- µονικής αποκατάστασης διάρκειας 12 εβδοµάδων και στη συνέχεια ε- πισκεπτόταν φυσικοθεραπευτή µια φορά την εβδοµάδα για 18 συνολικά µήνες, β) η δεύτερη πειραµατική οµάδα ακολούθησε το ίδιο πρόγραµµα πνευµονικής αποκατάστασης, αλλά στη συνέχεια επισκεπτόταν τον φυσικοθεραπευτή µια φορά το µήνα για 18 µήνες και γ) η οµάδα ελέγχου δεν συµµετείχε σε κανένα πρόγραµµα πνευµονικής αποκατάστασης, αλλά παρακολουθούνταν για 18 µήνες. Παρά το γεγονός ότι και οι δύο πειραµατικές οµάδες εµφάνισαν σηµαντική αύξηση τόσο στο µέγιστο ρυθµό έργου κατά τη δοκιµασία κόπωσης, όσο και στη µετρούµενη απόσταση στην ε- ξάλεπτη δοκιµασία βάδισης µετά το τέλος του προγράµµατος πνευ- µονικής αποκατάστασης, η βελτίωση αυτή δεν διατηρήθηκε µετά τους 18 µήνες σε καµία από τις δύο πειραµατικές οµάδες που ακολούθησαν διαφορετική συχνότητα εφαρ- µογής του προγράµµατος διατήρησης/συντήρησης. Υπήρξε µια συνολική τάση για πτώση της απόδοσης στην εξάλεπτη δοκιµασία βάδισης µετά τους 18 µήνες, αλλά δεν παρατηρήθηκαν στατιστικά ση- µαντικές διαφορές µεταξύ των δύο συχνοτήτων. Σε µια άλλη έρευνα, στην οποία οι ασθενείς, αφού ολοκλήρωσαν το πρόγραµµα πνευµονικής αποκατάστασης, συνέχισαν να ασκούνται στο σπίτι και να επισκέπτονται το πρόγραµµα µια φορά το µήνα, τα οφέλη που αποκοµίστηκαν στην προπόνηση αντοχής στο δαπεδοεργόµετρο µειώθηκαν σηµαντικά σε διάστηµα 12 µηνών (Ries et al, 1995). Σε καµία από τις παραπάνω ε- πιστηµονικές µελέτες δεν αναφέρθηκαν λεπτοµέρειες σχετικά µε την πιστή τήρηση της φάσης διατήρησης µετά το πέρας του προγράµµατος πνευµονικής αποκατάστασης. Επιπλέον, η ιδανική συχνότητα και ένταση της άσκησης διατήρησης παραµένουν άγνωστες παράµετροι και θα πρέπει να γίνει περαιτέρω έ- ρευνα για τον προσδιορισµό τους. Επιπροσθέτως, ο ρόλος µικρών περιόδων επιτηρούµενης άσκησης µετά από εξάρσεις της νόσου µε στόχο την επιστροφή του ασθενούς στο αρχικό επίπεδο απόδοσης είναι µια εναλλακτική πρόταση που δεν έ- χει επίσης αξιολογηθεί (American Thoracic Society, 1999). ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ Παρά την πρόοδο που έχει ση- µειωθεί στον τοµέα της πνευµονικής αποκατάστασης, περισσότερες πληροφορίες χρειάζονται για να ε- ξασφαλιστεί η σωστή θεραπευτική αντιµετώπιση για τον ολοένα και αυξανόµενο αριθµό ασθενών µε ΧΑΠ. Ειδικότερα για τον τοµέα της «συνταγογράφησης» προγραµµάτων Πνευµονικής Αποκατάστασης, πολλές έρευνες θα πρέπει να διεξαχθούν ακόµη σχετικά µε την ένταση, τη διάρκεια, τον ιδανικό τύπο άσκησης και τα χαρακτηριστικά ε- πιβάρυνσης κατά τη φάση διατήρησης µετά την ολοκλήρωση των προγραµµάτων πνευµονικής αποκατάστασης για τους ασθενείς µε ΧΑΠ, καθώς λίγες είναι οι επιστη- µονικές µελέτες που έχουν γίνει µέχρι τώρα στον τοµέα αυτόν. ΑΝΑΦΟΡΕΣ Π α τ ά κ α ς. ( ). Ε φ α ρ µ ο σ µ έ ν η Φυσιολογία Αναπνευστικού Συστήµατος, University Studio Press, Θεσσαλονίκη Υψηλάντης Κ.Μ. (1999). Πνευµονολογία. University Studio Press, Θεσσαλονίκη American College of Sports Medicine (1995). ACSM s Guidelines for Exercise Testing and Prescription. 5 th Edition, Williams & Wilkins, Philadelphia. American Thoracic Society (1999). Pulmonary Rehabilitation American Journal of Respiratiry Critical Care Medicine, 159 (Νο5): , Archibald C.J., and T.L. Guidotti. (1987). Degree of objectively measured impairement and perceived shortness of breath with activities of daily living in patient with COPD. Can. J. Rehabil. 1: Begin P., and A. Grassino (1991). Inspiratory muscle dysfunction and chronic hypercapnia in chronic obstructive pulmonary disease. Am. Rev. Respir. Dis. 143: Belman M. J., and R. Shadmehr (1988). Targeted resistive ventilatory muscle training in chronic pulmonary disease. J. Appl. Physiol. 65: Berry M.J., Rejeski W.J., Adair N.E., Zaccaro D. (1999). Exercise rehabilitation and COPD stage. American Journal of Respiratiry Critical Care Medicine, 160: Black L. F., and R. E. Hyatt.(1969). Maximal respiratory pressures: normal values and relationship to age and sex. Am Rev. Respir. Dis. 99: B r e w i s R. A. L. ( ). Ν ό σ ο ι τ ο υ Αναπνευστικού Συστήµατος, 4 η Έκδοση, Επισ τ ηµονικέ ς εκδ ό σ ε ις «Γρη γόριο ς Παρισιανός», Αθήνα. Brooks D, Lacasse Y, Goldstein RS. (1999). Pulmonary rehabilitation programs in Canada: national survey. Can Respir J, 6: BTS Statement (2001). Pulmonary Rehabilitation, Thorax, 56: Casaburi R., A. Patessi, F. Iol, S. Zanaboni C. F. Donner, and K. Wasserman. (1991). Reductions in exercise lactic acidosis and ventilation as a result of exercise training in patients with obstructive lung disease. Am. Rev. Respir. Dis. 143: Celli B.R.. (1997). Clinical Aspects of Chronic Obstructive Pulmonary Disease. In: Baum G.L., Celli B.R., Crapo J.D., Karlinsky J.B., Textbook of Pulmonary Diseases Sixth Edition Volume II, Philadelphia: Lippincott - 22

12 Raven Co., Clark C. J., Cochrane J. E. and E. Mackay. (1996). Low intensity peripheral muscle conditioning improves exercise tolerance and breathlessness in COPD. Eur. Respir. J. 9: Cooper C.B. (1995). Determining the role of exercise in patients with chronic pulmonary disease. Medicine and Science in Sports and Exercise, 27(2): DeBusk R. F., Stenestrand U., Sheehan M., and W. L. Haskell. (1990). Training effects of long versus short bouts of exercise in healthy subjects. Am. J. Cardiol. 65: Eakin E.G., Sassi- Dambron E.E., Ries A.L., and R.M. Kaplan (1996). Reliability and validity of dyspnea measures in patients with obstructive lung disease. Int. J. Behav. Med. 2: Ferreira IM, Brooks D, Lacasse Y, et al (2000). Nutritional support for individuals with COPD: a meta-analysis. Chest, 117: Finnerty J.P., Keeping I., Bullough I., Jones J. (2001). The Effectiveness of Outpatient Pulmonary Rehabilitation in COPD. Chest, 119 (No6): Fuchs-Climent D., Le Gallais D., Varray A, et al (1999). Quality of life and exercise tolerance in chronic obstructive pulmonary disease: effects of a short and intensive inpatient rehabilitation program. Am J Phys Med Rehabil, 78: Gallefoss F. & Bakke PS. (1999). How does patient education and self-management among asthmatics and patients with chronic obstructive pulmonary disease affect medication? Am J Respir Crit Care Med, 160: Gary T.F. (2000). Recommendations for the management of COPD. Chest, 117: 23S-28S. Goldstein R. S., Gort E. H., Stubbing D., Avendado M. A., and G. H. Guyatt. (1994). Randomised controlled trial of respiratory rehabilitation. Lancet 344: Goldstein R.S., Gort E.H., Stubbing D., Avendano M.A., Guyatt G.H. (1994). Randomised controlled trial of respiratory rehabilitation. Lancet, 344: Gosselink R., Troosters Τ., and M. Decramer. (1996). Peripheral muscle weakness contributes to exercise limitation in COPD. Am. J. Respir. Crit. Care Med. 153: Green RH, Singh SJ, Williams J, et al (2001). A randomised controlled trial of four weeks versus seven weeks of pulmonary rehabilitation in chronic obstructive pulmonary disease. Thorax, 56: Griffiths TL, Burr ML, Campbell IA, et al (2000). Results at 1 year of outpatient multidisciplinary pulmonary rehabilitation: a randomised controlled trial. Lancet, 355: Guell R., Casan P., Belda J. Sangenis M., Morante F., Guyatt G.H., Sanchis J. (2000). Long term effects of outpatients rehabilitation of COPD. Chest, 117: Hamilton N., Killian K. J., Summers E., and N. L. Jones. (1995). Muscle strength, symptom intensity, and exercise capacity in patients with cardiorespiratory disorders. Am. J. Respir. Crit. Care Med. 152: Hill A.T., Bayley D., Stockley R.A. (1999). The interrelationship of sputum inflammatory markers in patients with chronic bronchitis. American Journal of Respiratiry Critical Care Medicine, 160: Hodgkin J.E., Connors G.L., Bell C.W. (1997). Pulmonary Rehabilitation, Guidelines to Success, Second Edition, Philadelphia: J.B. Lippincott Co., Hunninghake G.W., Crystal R.G. (1983). Cigarette smoking and lung destruction. Accumulation of neutrophils in the lungs of cigarette smokers. American Review of Respiratory Disease, 128, Jassens J.P., Muralt B., Titelion V. (2000). Management of dyspnea in severe COPD. Journal of Pain and Symptom Management, 19 (Νο5): Keatings V.M., Collins P.D., Scott D.M., Barnes P.J. (1996). Differences in interleukin-8 and tumor necrosis factor-alpha in induced sputum from patients with chronic obstructive pulmonary disease or asthma.. American Journal of Respiratory Critical Care Medicine, 153: Killian K. J., and N. L. Jones. (1988). Respiratory muscles and dyspnea. Clin. Chest Med. 9: Kim M. J., Larson J. L., Covey M. K., Vitalo C. A., Alex C. G., and M. Patel. (1993). Inspiratory muscle training in patients with chronic obstructive pulmonary disease. Nurs. Res. 42: Landbo C, Prescott E, Lange P, et al (1999). Prognostic value of nutritional status in chronic obstructive pulmonary disease. Am J Respir Crit Care Med, 160: Lisboa C., Munoz V., Beroiza T., Leiva A., and E. Cruz. (1994). Inspiratory muscle training in chronic airflow limitation: comparison of two different training loads with a threshold device. Eur. Respir. J. 7: Α Ν Α Σ Κ Ο Π Η Σ Η Mac Nee W. (1994). Pathophysiology of cor pulmnale in chronic obstructive pulmonary disease. Part two. American Journal of Respiratory Critical Care Medicine, 150: Mahler D.A., and C.K. Wells. (1988). Evaluating of clinical methods for rating dyspnea. Chest, 93: Maltais F., Leblanc P., Simard C., Jobin J., Berube C., Bruneau J., Carrier L., and R. Belleau. (1996). Skeletal muscle adaptation to endurance training in patients with chronic obstructive pulmonary disease. Am. J. Respir. Crit. Care Med. 154: Maltais F., Leblanc P., Simard C., Jobin J., Berube C., Bruneau J., Carrier L., Breton M.J., Falardeau G., and R. Belleau. (1997). Intensity of training and physiologic adaptation in patients with chronic obstructive pulmonary disease. Am. J. Respir. Crit. Care Med. 155: Maltais F., Simard A.A., Simard C., Jobin J., Desgagnes P., and P. Leblanc. (1996). Oxidative capacity of the skeletal muscle and lactic acid kinetics during exercise in normal subjects and in patients with COPD. Am. J. Respir. Crit. Care Med. 153: Mannino D.M., Brown C., Giovino G.A. (1997). Obstructive lung disease deaths in the United States from 1979 through An analysis using multiple cause mortality data. American Journal of Respiratory Critical Care Medicine, 156: Martinez F. J., Vogel D.P., Dupont P.N., Stanopoulos I., Gray A, and J. F. Beamis. (1993). Supported arm exercise vs unsupported arm exercise in the rehabilitation of patients with severe chronic airflow obstruction. Chest 103: Monn C., Becker S. (1999). Cytotoxicity and induction of proinflammatory cytokines from human monocytes exposed to fine (PM2.5) and coarse particles (PM10-2.5) in outdoor and indoor air. Toxicol Appl Pharmacol, 155: Mueller R., Chanez P., Campbell A.M., Bousquet J., Heusser C., Bullock G.R..(1996). Different cytokine patterns in bronchial biopsies in asthma and chronic bronchitis. Respiratory Medicine, 90: Mullen J.B. Wright J.L. Wiggs B.R., Pare P.D., Hogg J.C. (1985). Reassessment of inflamation of airways in chronic bronchitis. British Medical Journal, 291: Murray C.J.L., Lopez A.D. (1996). Evidencebased health policy lessons from the global burden of disease study. Science, 274: National Heart, Lung, and Blood Institute. 23

13 (1998). Morbility & mortality: chartbook on cardiovascular, lung, and blood diseases. Bethesda, MD: US Department of health and Human Services, Public Health Service, National Institutes of Health. National Institutes of Health, National Heart, Lung and Blood Institute (2001). Global Initiative for Chronic Obstructive Lung Disease, NHLBI/WHO Workshop Report O Donnell, D. E., M. A. McGuire, L. Samis, and K. A. Webb. (1995). The impact of exercise reconditioning on breathlessness in severe chronic airflow limitation. Am. J. Respir. Crit. Care Med. 152: Ollerenshaw S.L., Woolcock A.J. (1992). Characteristics of the inflammation in biopsies from large airways of subjects with asthma and subjects with chronic airflow limitation. American Review of Respiratory Disease, 145: Pesci A., Balbi B., Majori M., Cacciani G., Bertacco S., Alciato P. (1998). Inflammatory cells and mediators in bronchial lavage of patients with chronic obstructive pulmonary disease. European Respiratory Journal, 12, Poole D. C., and G. A. Gaesser. (1985). Response of ventilatory and lactate thresholds to continuous and interval training. J. Appl. Physiol. 58: Renfroe K. L. (1988). Effect of progressive relaxation on dyspnea and state anxiety in patients with chronic obstructive pulmonary disease. Heart Lung 17: Ries A. L., Kaplan R.M., Limberg T.M., and L. M. Prewitt. (1995). Effects of pulmonary rehabilitation on physiologic and psychosocial outcomes in patients with chronic obstructive pulmonary disease. Ann. Intern. Med. 122: Ringbaek T.J., Broendum E., Hemmingsen L., Nielsen D., Andersen S., Lange P. (2000). Rehabilitation of patients with COPD. Exercise twice a week is not sufficient!. Respiratory Medicine, 94: Salvi S., Blomberg A., Rudell B., Kelly F., Sandstrom T., Holgate S.T. (1999). Acute inflammatory responses in the airways and peripheral blood after short-term exposure to diesel exhaust in healthy human volunteers. American Journal of Respiratory Critical Care Medicine, 159: San Pedro G.S. (1999). Pulmonary rehabilitation for the patient with severe COPD. American Journal of Medicine and Science, 318 (Νο2): Schols A. M. W. J., Coppoolse R., Akkermans M., Janssen P.P., Mostert R., and E. F. M. Wouters. (1996). Physiological effects of interval versus endurance training in patients with severe COPD (abstract). Am. J. Respir. Crit. Care Med. 153: A127. Simpson K., Killian K.J., McCartney N., Stubbing D.G., and N. L. Jones. (1992). Randomised controlled trial of weightlifting exercise in patients with chronic airflow limitation. Thorax 47: Smith K., Cook D., Guyatt G.H., Madhavan J., and A. D. Oxman. (1992). Respiratory muscle training in chronic airflow obstruction. Am. Rev. Respir. Dis. 145: Storer T.W. (2001). Exercise in chronic pulmonary disease: resistance exercise prescription, Medicine and Science in Sports and Exercise, 33 (7): S680-S686. Toshima MT, Kaplan RM, Ries AL. (1990). Experimental evaluation of rehabilitation in chronic obstructive pulmonary disease: short-term effects on exercise endurance and health status. Health Psychol, 9: Troosters T., Gosselink R., Decramer (2000). M. Short- and long-term effects of outpatient rehabilitation in patients with chronic obstructive pulmonary disease: a randomised trial. The American Journal of Medicine, 109 (No3): Troosters T., Gosselink R., Decramer M. (2001). Exercise training in COPD: how to distinguish responders from non responders. Journal of Cardiopulmonary Rehabilitation, 21 (No1): Vale, F., Reardon J.Z., and R. L. ZuWallack. (1993). The long-term benefits of outpatient pulmonary rehabilitation on exercise endurance and quality of life. Chest 103: Vallet, G., Ahmaidi S., Serres I., Fabre C., Bourgouin D., Desplan J., Varray A., and Ch. Prefaut. (1997). Comparison of two training programmes in chronic airway limitation patients: standard versus individualized protocols. Eur. Respir. J. 10: Vandenbrug E., Van de Woestigne K., Gyselen A. (1967). Weight changes in the terminal stages of chronic obstructive lung disease. American Review of Respiratory Disease, 96:556. Vogiatzis I., Williamson A.F., Miles J., Taylor I.K. (1999). Physiological response to moderate exercise workloads in a pulmonary rehabilitation program in patients with varying degrees of airflow obstruction. Chest, 116: Von Essen S.G., O Neill D.P., McGranaghan S., Olenchock S.A., Rennard S.I. (1995). Neutrophilic respiratory tract inflammation and peripheral blood neutrophilia after grain sorghum dust extract challenge. Chest, 108: Wijkstra P.J., Van Altena R., Kraan J., Otten V., Postma D.S., Koeter G.H. (1994). Quality of life in patients with COPD improves after rehabilitation at home. European Respiratory Journal, 7: Wijkstra, P. J., T. W. Van der Mark, J. Kraan, R. Van Altena, G. H. Koeter, and D. S. Postma. (1996). Long-term effects of home rehabilitation on physical performance in chronic obstructive pulmonary disease. Am. J. Respir. Crit. Care Med. 153: Wikgren S. (1997). ACSM s exercise management for persons with chronic diseases and disabilities/ American College of Sports Medicine. Human Kinetics. Wright J.L., Lawson L.M., Pare P.D., Wiggs B.J., Kennedy S., Hogg J.C. (1983). Morphology of peripheral airways in current smokers and ex-smokers. American Review of Respiratory Disease, 127: Yamamoto C., Yoneda T., Yoshikawa M., Fu A., Tokuyama T., Tsukaguchi K. (1997). Airway inflammation in COPD assessed by sputum levels of interleukin-8. Chest, 112: Younes M. (1990). Load responses, dyspnea, and respiratory failure. Chest, 97: 59S-68S. Young P, Dewse M, Fergusson W, et al (1999). Improvements in outcomes for chronic obstructive pulmonary disease (COPD) attributable to a hospital-based respiratory rehabilitation programme. Aust NZ J Med, 29:

Άσκηση και Χρόνιες Πνευμονοπάθειες

Άσκηση και Χρόνιες Πνευμονοπάθειες Συµµαχία για την υγεία - Άσκηση Άσκηση και Χρόνιες Πνευμονοπάθειες Συγγραφική ομάδα: Βογιατζής Ιωάννης, Αναπληρωτής Καθηγητής ΤΕΦΑΑ, ΕΚΠΑ Φλουρής Ανδρέας, Ερευνητής ΕΚΕΤΑ Δίπλα Κωνσταντίνα, Λέκτορας ΤΕΦΑΑ

Διαβάστε περισσότερα

Παθογένεια της έξαρσης της Χ.Α.Π

Παθογένεια της έξαρσης της Χ.Α.Π α ρ χ ή π ρ ο η γ ο ύ µ ε ν ο ε π ό µ ε ν ο Παθογένεια της έξαρσης της Χ.Α.Π Νίκος Τζανάκης, Πνευµονολόγος Επίκουρος Καθηγητής Πανεπιστήµιο Κρήτης ΧΑΠ -παρόξυνση Ορισµός! Ορισµός δύσκολος και σχετικά ανακριβής!

Διαβάστε περισσότερα

ΠΝΕΥΜΟΝΙΚΉ ΑΠΟΚΑΤΆΣΤΑΣΗ ΚΑΤΑΝΟΏΝΤΑΣ ΤΙΣ ΕΙΔΙΚΈΣ ΟΔΗΓΊΕΣ

ΠΝΕΥΜΟΝΙΚΉ ΑΠΟΚΑΤΆΣΤΑΣΗ ΚΑΤΑΝΟΏΝΤΑΣ ΤΙΣ ΕΙΔΙΚΈΣ ΟΔΗΓΊΕΣ ΠΝΕΥΜΟΝΙΚΉ ΑΠΟΚΑΤΆΣΤΑΣΗ ΚΑΤΑΝΟΏΝΤΑΣ ΤΙΣ ΕΙΔΙΚΈΣ ΟΔΗΓΊΕΣ Αυτός ο οδηγός γνώσεων περιλαμβάνει πληροφορίες σχετικά με την πνευμονική αποκατάσταση της Ευρωπαϊκής Πνευμονολογικής Εταιρείας και της Αμερικάνικης

Διαβάστε περισσότερα

Ενδείξεις της δοκιμασίας κόπωσης σε παιδιά με χρόνια αναπνευστικά προβλήματα. Θ. Τσιλιγιάννης

Ενδείξεις της δοκιμασίας κόπωσης σε παιδιά με χρόνια αναπνευστικά προβλήματα. Θ. Τσιλιγιάννης Ενδείξεις της δοκιμασίας κόπωσης σε παιδιά με χρόνια αναπνευστικά προβλήματα Θ. Τσιλιγιάννης Παιδίατρος Εξειδικευμένος Παιδοπνευμονολόγος Διευθυντής Παιδοπνευμονολογικού Παιδιατρική Κλινική ΜΗΤΕΡΑ Φυσική

Διαβάστε περισσότερα

Αρμοδιότητες διεπιστημονικής ομάδας Χρόνιας Αποφρακτικής Πνευμονοπάθειας

Αρμοδιότητες διεπιστημονικής ομάδας Χρόνιας Αποφρακτικής Πνευμονοπάθειας Επαγγελματίες υγείας και υπηρεσίες υγείας Αρμοδιότητες διεπιστημονικής ομάδας Χρόνιας Αποφρακτικής Πνευμονοπάθειας Σύσταση 40: Συστήνεται να γίνεται εκτίμηση των αναγκών του ασθενή, συμβουλευτική σε προγράμματα

Διαβάστε περισσότερα

Άσκηση και Καρδιοπάθειες

Άσκηση και Καρδιοπάθειες Συμμαχία για την υγεία - Άσκηση Άσκηση και Καρδιοπάθειες Συγγραφική ομάδα: Φλουρής Ανδρέας, Ερευνητής Βογιατζής Ιωάννης, Αναπληρωτής Καθηγητής ΤΕΦΑΑ, ΕΚΠΑ Σταυρόπουλος- Καλίνογλου Αντώνης, Ερευνητής Σύγχρονες

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΟΞΥΝΣΗΣ ΣΕ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΜΕ ΧΡΟΝΙΑ ΑΠΟΦΡΑΚΤΙΚΗ ΠΝΕΥΜΟΝΟΠΑΘΕΙΑ (ΧΑΠ)

ΠΑΡΟΞΥΝΣΗΣ ΣΕ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΜΕ ΧΡΟΝΙΑ ΑΠΟΦΡΑΚΤΙΚΗ ΠΝΕΥΜΟΝΟΠΑΘΕΙΑ (ΧΑΠ) Η ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΗΣ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗΣ ΣΤΗΝ ΕΚΒΑΣΗ ΤΗΣ ΠΑΡΟΞΥΝΣΗΣ ΣΕ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΜΕ ΧΡΟΝΙΑ ΑΠΟΦΡΑΚΤΙΚΗ ΠΝΕΥΜΟΝΟΠΑΘΕΙΑ (ΧΑΠ) Ανδριάνα Ι Παπαϊωάννου 1, Κωνσταντίνος Μπαρτζιώκας 2, Σταματούλα Τσικρικά 1, Φωτεινή Καρακοντάκη

Διαβάστε περισσότερα

Μακαρίτη Χ. Παναγιώτα Τσάρτα Ν. Δάφνη. Επιβλέπουσα καθ/τρια: Αβραμίκα Μαρία

Μακαρίτη Χ. Παναγιώτα Τσάρτα Ν. Δάφνη. Επιβλέπουσα καθ/τρια: Αβραμίκα Μαρία Μακαρίτη Χ. Παναγιώτα Τσάρτα Ν. Δάφνη Επιβλέπουσα καθ/τρια: Αβραμίκα Μαρία Σκοπός της παρούσας μελέτης είναι η διερεύνηση της ποιότητας ζωής των ασθενών με αναπνευστικά νοσήματα και ιδιαίτερα με χρόνια

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΚΑΡ ΙΟΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΗ ΟΚΙΜΑΣΙΑ ΚΟΠΩΣΕΩΣ

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΚΑΡ ΙΟΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΗ ΟΚΙΜΑΣΙΑ ΚΟΠΩΣΕΩΣ ΠΡΟΛΟΓΟΣ... 13 ΕΙΣΑΓΩΓΗ... 17 ΚΑΡ ΙΟΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΗ ΟΚΙΜΑΣΙΑ ΚΟΠΩΣΕΩΣ Ι. ΤΙ ΕΙΝΑΙ Η ΚΑΡ ΙΟΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΗ ΟΚΙΜΑΣΙΑ ΚΟΠΩΣΕΩΣ...23 1. Περιγραφή της δοκιμασίας... 23 1.1 Προετοιμασία του ασθενή πριν από τη δοκιμασία

Διαβάστε περισσότερα

Άσκηση και Υπέρταση Συγγραφική ομάδα:

Άσκηση και Υπέρταση Συγγραφική ομάδα: Συμμαχία για την υγεία - Άσκηση Άσκηση και Υπέρταση Συγγραφική ομάδα: Δίπλα Κωνσταντίνα, Λέκτορας ΤΕΦΑΑ Σερρών, Α.Π.Θ. Ζαφειρίδης Ανδρέας, Επίκουρος Καθηγητής ΤΕΦΑΑ Σερρών, Α.Π.Θ. Βογιατζής Ιωάννης, Αναπληρηρωτής

Διαβάστε περισσότερα

ΦΑΤΟΥΡΟΣ Γ. ΙΩΑΝΝΗΣ, Ph.D. Created with Print2PDF. To remove this line, buy a license at: http://www.binarynow.com/

ΦΑΤΟΥΡΟΣ Γ. ΙΩΑΝΝΗΣ, Ph.D. Created with Print2PDF. To remove this line, buy a license at: http://www.binarynow.com/ FITNESS: ΑΣΚΗΣΗ ΓΙΑ ΤΟΝ ΜΕΣΟ ΑΣΚΟΥΜΕΝΟ ΑΡΧΕΣ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΑΤΟΜΙΚΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΑΣΚΗΣΗΣ ΦΑΤΟΥΡΟΣ Γ. ΙΩΑΝΝΗΣ, Ph.D. ΣΚΟΠΟΣ ΤΗΣ ΔΙΑΛΕΞΗΣ ΣΤΗΝ ΠΑΡΟΥΣΑ ΔΙΑΛΕΞΗ ΑΝΑΛΥΕΤΑΙ Η ΕΝΝΟΙΑ ΚΑΙ Ο ΟΡΙΣΜΟΣ ΤΟΥ FITNESS ΕΝΩ

Διαβάστε περισσότερα

Κέντρο Καρδιακής Αποκατάστασης & Εργομετρικού Ελέγχου. www.cardiorehab.com.cy

Κέντρο Καρδιακής Αποκατάστασης & Εργομετρικού Ελέγχου. www.cardiorehab.com.cy Κέντρο Καρδιακής Αποκατάστασης & Εργομετρικού Ελέγχου www.cardiorehab.com.cy Καλωσορίσατε στο Κέντρο Καρδιακής Αποκατάστασης & Εργομετρικού Ελέγχου Στόχος του κέντρου Το κέντρο Καρδιακής Αποκατάστασης

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΤΟΥ ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ

ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΤΟΥ ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΤΟΥ ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ Μέρος Β Δρ. Ανδρέας Φλουρής Ερευνητής Περιβαλλοντικής Φυσιολογίας Κέντρο Έρευνας, Τεχνολογίας και Ανάπτυξης Θεσσαλίας ΑΝΤΑΛΛΑΓΗ ΑΕΡΙΩΝ ΣΤΙΣ ΚΥΨΕΛΙΔΕΣ 2 ΑΝΤΑΛΛΑΓΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ Διατμηματικό Πρόγραμμα Μεταπτυχιακών Σπουδών «ΑΣΚΗΣΗ, ΕΡΓΟΣΠΙΡΟΜΕΤΡΙΑ ΚΑΙ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ» ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΚΟ ΕΝΤΥΠΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ 1. ΤΙΤΛΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ: ΕΡΓΟΣΠΙΡΟΜΕΤΡΙΑ 2. ΚΩΔ. Μ/ΤΟΣ: MB01 3.

Διαβάστε περισσότερα

Ενδείξεις μέτρησης εκπνεομένου NO στα παιδιά

Ενδείξεις μέτρησης εκπνεομένου NO στα παιδιά Ενδείξεις μέτρησης εκπνεομένου NO στα παιδιά Ε.Παρασκάκης Eπικ. Καθηγητής Παιδιατρικής Μονάδα Αναπνευστικών Νοσημάτων Παίδων Παιδιατρική Κλινική Πανεπιστημίου Θράκης ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η παρακολούθηση αρκετών αναπνευστικών

Διαβάστε περισσότερα

Άσκηση και Σακχαρώδης Διαβήτης

Άσκηση και Σακχαρώδης Διαβήτης Συμμαχία για την υγεία - Άσκηση Άσκηση και Σακχαρώδης Διαβήτης Συγγραφική ομάδα: Δίπλα Κωνσταντίνα, Λέκτορας ΤΕΦΑΑ Σερρών, Α.Π.Θ. Ζαφειρίδης Ανδρέας, Επίκουρος Καθηγητής ΤΕΦΑΑ Σερρών, Α.Π.Θ. (Υπεύθυνος

Διαβάστε περισσότερα

Αποτελεσματικότητα της Διαλειμματικής Προπόνησης στη Χρόνια Αποφρακτική Πνευμονοπάθεια (ΧΑΠ) Ιωάννης Βογιατζής

Αποτελεσματικότητα της Διαλειμματικής Προπόνησης στη Χρόνια Αποφρακτική Πνευμονοπάθεια (ΧΑΠ) Ιωάννης Βογιατζής 5ο Συνέδριο Βιοχημείας και Φυσιολογίας της Άσκησης Αποτελεσματικότητα της Διαλειμματικής Προπόνησης στη Χρόνια Αποφρακτική Πνευμονοπάθεια (ΧΑΠ) Ιωάννης Βογιατζής Αναπληρωτής Καθηγητής ΣΕΦΑΑ ΑΘΗΝΩΝ Πανεπιστήμιο

Διαβάστε περισσότερα

ΒΑΣΙΛΗΣ ΜΠΑΓΚΑΛΑΣ ΠΝΕΥΜΟΝΟΛΟΓΟΣ ΕΝΤΑΤΙΚΟΛΟΓΟΣ ΜΟΝΑΔΑ ΑΝΑΠΝΕΣΤΙΚΗΣ ΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑΣ Γ.Ν.Θ. Γ. ΠΑΠΑΝΙΚΟΛΑΟΥ

ΒΑΣΙΛΗΣ ΜΠΑΓΚΑΛΑΣ ΠΝΕΥΜΟΝΟΛΟΓΟΣ ΕΝΤΑΤΙΚΟΛΟΓΟΣ ΜΟΝΑΔΑ ΑΝΑΠΝΕΣΤΙΚΗΣ ΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑΣ Γ.Ν.Θ. Γ. ΠΑΠΑΝΙΚΟΛΑΟΥ ΒΑΣΙΛΗΣ ΜΠΑΓΚΑΛΑΣ ΠΝΕΥΜΟΝΟΛΟΓΟΣ ΕΝΤΑΤΙΚΟΛΟΓΟΣ ΜΟΝΑΔΑ ΑΝΑΠΝΕΣΤΙΚΗΣ ΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑΣ Γ.Ν.Θ. Γ. ΠΑΠΑΝΙΚΟΛΑΟΥ Η Χρόνια Αποφρακτική Πνευμονοπάθεια είναι μια νόσος που μπορεί να προληφθεί και να θεραπευθεί, και περιλαμβάνει

Διαβάστε περισσότερα

Άσκηση, υγεία και χρόνιες παθήσεις

Άσκηση, υγεία και χρόνιες παθήσεις Συμμαχία για την υγεία - Άσκηση Άσκηση, υγεία και χρόνιες παθήσεις Συγγραφική ομάδα: Δίπλα Κωνσταντίνα, Ph.D., Λέκτορας, ΤΕΦΑΑ Σερρών ΑΠΘ Καρατράντου Κωνσταντίνα, MSc, Διδάσκουσα στο ΤΕΦΑΑ - ΠΘ Ιπποκράτης

Διαβάστε περισσότερα

και εφηβική ηλικία Πήδουλας Γεώργιος M.sc Γυμναστής Φυσικής κατάστασης ποδοσφαίρου

και εφηβική ηλικία Πήδουλας Γεώργιος M.sc Γυμναστής Φυσικής κατάστασης ποδοσφαίρου Η Αερόβια προπόνηση στην παιδική και εφηβική ηλικία Πήδουλας Γεώργιος M.sc Γυμναστής Φυσικής κατάστασης ποδοσφαίρου Εισαγωγή Αντοχή είναι η ικανότητα αντίστασης του παιδικού οργανισμού στην κόπωση. Στην

Διαβάστε περισσότερα

Συστηματικές επιδράσεις της οξέωσης της υπερκαπνίας των βαριά πασχόντων ασθενών

Συστηματικές επιδράσεις της οξέωσης της υπερκαπνίας των βαριά πασχόντων ασθενών Συστηματικές επιδράσεις της οξέωσης της υπερκαπνίας των βαριά πασχόντων ασθενών Γιώργος Κουλιάτσης, Πνευμονολόγος, Επιμελητής Β Κλινικής Εντατικής Θεραπείας, ΠΓΝ Έβρου Εισαγωγή- Υπερκαπνία, Οξέωση, Οξυαιμία

Διαβάστε περισσότερα

Κατευθυντήριες οδηγίες αντιμετώπισης του άσθματος στα παιδιά.

Κατευθυντήριες οδηγίες αντιμετώπισης του άσθματος στα παιδιά. Κατευθυντήριες οδηγίες αντιμετώπισης του στα παιδιά. Φώτης Β. Κυρβασίλης Επίκουρος Καθηγητής Παιδιατρικής Πνευμονολογίας Γ Παιδιατρική Κλινική Α.Π.Θ www.pd3.gr Η αντιμετώπιση του βρογχικού στα παιδιά κατευθύνεται

Διαβάστε περισσότερα

ΟΞΥΓΟΝΟΘΕΡΑΠΕΙΑ ΘΕΣΕΙΣ - ΑΝΤΙΘΕΣΕΙΣ

ΟΞΥΓΟΝΟΘΕΡΑΠΕΙΑ ΘΕΣΕΙΣ - ΑΝΤΙΘΕΣΕΙΣ ΟΞΥΓΟΝΟΘΕΡΑΠΕΙΑ ΘΕΣΕΙΣ - ΑΝΤΙΘΕΣΕΙΣ Π.ΠΑΝΟΥΣΗΣ ΠΝΕΥΜΟΝΟΛΟΓΟΣ-ΕΝΤΑΤΙΚΟΛΟΓΟΣ Β! ΠΝΕΥΜΟΝΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΙΑΤΡΙΚΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ, 14 ΕΚ.2009 GOLD 2008 Στάδιο ΙV κατά Gold Po2 < 55mmHg µε ή χωρίς Υπερκαπνία ( Ρco2>45)

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΟΦΥΣΙΟΛΟΓΙΚΗ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΑΘΛΗΤΩΝ ΜΚ 913

ΕΡΓΟΦΥΣΙΟΛΟΓΙΚΗ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΑΘΛΗΤΩΝ ΜΚ 913 MINISTRY OF NATIONAL EDUCATION AND RELIGIOUS AFFAIRS MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING EUROPEAN COMMUNITY Co financing European Social Fund (E.S.F.)

Διαβάστε περισσότερα

Ησημασίατηςέγκαιρηςδιάγνωσης

Ησημασίατηςέγκαιρηςδιάγνωσης H ΧΑΠ ΣΤΗ ΠΡΩΤΟΒΑΘΜΙΑ ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΥΓΕΙΑΣ Ησημασίατηςέγκαιρηςδιάγνωσης Δρ Κ. Ζαρογουλίδης, MD, PhD, FCCP Διευθυντής Πνευμονολογικής Κλινικής ΑΠΘ Παρεμβαίνοντας σήμερα, μπορούμε να αλλάξουμε το μέλλον των ασθενών

Διαβάστε περισσότερα

«Καρδιοαναπνευστική δοκιμασία Κοπώσεως»

«Καρδιοαναπνευστική δοκιμασία Κοπώσεως» «Καρδιοαναπνευστική δοκιμασία Κοπώσεως» Δημόπουλος Σταύρος, Παθολόγος-Εντατικολόγος, Διδάκτωρ Ιατρικής Σχολής Παν/μίου Αθηνών, Εργαστήριο Εργοσπιρομετρίας και Αποκατάστασης, ΕΚΠΑ 2 ο Επιμορφωτικό Σεμινάριο

Διαβάστε περισσότερα

Υγεία και Άσκηση Ειδικών Πληθυσμών ΜΚ0958

Υγεία και Άσκηση Ειδικών Πληθυσμών ΜΚ0958 ΣΧΟΛΙΑΣΜΟΣ ΠΡΟΟΔΟΥ ΛΑΝΘΑΣΜΕΝΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΥΠΟΓΛΥΚΑΙΜΙΑ ΕΙΝΑΙ Η ΜΕΓΑΛΗ ΠΡΟΣΛΗΨΗ ΣΑΚΧΑΡΩΝ-ΠΡΟΤΕΙΝΕΤΑΙ ΑΣΚΗΣΗ ΣΕ ΑΛΜΥΡΟ ΝΕΡΟ ΥΠΟΓΛΥΚΑΙΜΙΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑ ΑΡΤΗΡΙΑΚΗ ΥΠΕΡΤΑΣΗΣ ΑΣΚΗΣΗ ΣΤΟΝ ΣΔ -ΜΕΙΩΣΗ ΥΠΕΡΒΟΛΙΚΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Χρόνια βρογχίτιδα στην τρίτη ηλικία. Χρυσόστομος Αρβανιτάκης 7ο εξάμηνο

Χρόνια βρογχίτιδα στην τρίτη ηλικία. Χρυσόστομος Αρβανιτάκης 7ο εξάμηνο Χρόνια βρογχίτιδα στην τρίτη ηλικία Χρυσόστομος Αρβανιτάκης 7ο εξάμηνο Τι είναι η χρόνια βρογχίτιδα? Βρογχίτιδα είναι μια φλεγμονή των βρογχικών σωλήνων, που μεταφέρουν τον αέρα στους πνεύμονες. Χρόνια

Διαβάστε περισσότερα

KM 950: Αεροβικός χορός- οργάνωση - μεθοδολογία Διάλεξη 11η : Προπονητική. και aerobic (αεροβικός χορός) I

KM 950: Αεροβικός χορός- οργάνωση - μεθοδολογία Διάλεξη 11η : Προπονητική. και aerobic (αεροβικός χορός) I ΕΠΕΑΕΚ ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΥ Τ.Ε.Φ.Α.Α.ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ & ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ KM 950: Αεροβικός χορός- οργάνωση - μεθοδολογία

Διαβάστε περισσότερα

Ανασκόπηση. Γεώργιος Καλτσάκας 1, Απόστολος Τραυλός 1, Νικολέττα Ροβίνα 2

Ανασκόπηση. Γεώργιος Καλτσάκας 1, Απόστολος Τραυλός 1, Νικολέττα Ροβίνα 2 Ανασκόπηση Στοχεύοντας στη βελτίωση της περίθαλψης των ασθενών με Χρόνια Αποφρακτική Πνευμονοπάθεια (ΧΑΠ) Η προσθήκη του ερωτηματολογίου CAT (COPD Assessment Test) στη φαρέτρα των εργαλείων αξιολόγησης

Διαβάστε περισσότερα

Ημερίδα με Θέμα Η ΠΡΟΑΓΩΓΗ ΤΗΣ ΣΩΜΑΤΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΩΣ ΔΙΑΧΡΟΝΙΚΟ ΑΙΤΗΜΑ:

Ημερίδα με Θέμα Η ΠΡΟΑΓΩΓΗ ΤΗΣ ΣΩΜΑΤΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΩΣ ΔΙΑΧΡΟΝΙΚΟ ΑΙΤΗΜΑ: Ημερίδα με Θέμα Η ΠΡΟΑΓΩΓΗ ΤΗΣ ΣΩΜΑΤΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΩΣ ΔΙΑΧΡΟΝΙΚΟ ΑΙΤΗΜΑ: ΓΝΩΡΙΖΩ-ΠΡΟΛΑΜΒΑΝΩ-ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΖΩ 2 Ιουνίου 2014 / 14 O Δημοτικό Σχολείο Ιλίου ΒΡΟΧΙΚΟ ΑΣΜΑ & ΠΑΙΔΙΑ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ Π. ΚΩΣΤΑΝΤΙΝΙΔΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΝΕΥΜΟΝΙΚΗ ΥΠΕΡΤΑΣΗ ΣΕ. Παρουσίαση περιστατικού. ΑΜΕΘ Γ.Ν.Θ. «Γ. Παπανικολάου»

ΠΝΕΥΜΟΝΙΚΗ ΥΠΕΡΤΑΣΗ ΣΕ. Παρουσίαση περιστατικού. ΑΜΕΘ Γ.Ν.Θ. «Γ. Παπανικολάου» ΠΝΕΥΜΟΝΙΚΗ ΥΠΕΡΤΑΣΗ ΣΕ ARDS - ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΜΕ ΝΟ Παρουσίαση περιστατικού ΑΜΕΘ Γ.Ν.Θ. «Γ. Παπανικολάου» Παρουσίαση περιστατικού Από τον απεικονιστικό έλεγχο διαπιστώθηκαν: κατάγµατα λεκάνης και δεξιού άνω

Διαβάστε περισσότερα

Πνευµονική Αποκατάσταση

Πνευµονική Αποκατάσταση + Πνευµονική Αποκατάσταση Μάριος Παναγιώτου Ειδικευόµενος Πνευµονολόγος Β Πνευµονολογική Κλινική, Σισµανόγλειο/Αµαλία Φλέµιγκ ΝΠΔΔ email: mariopanag@googlemail.com + Πνευµονική Αποκατάσταση ü Τί είναι?

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΗN ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΑ ΚΛΑΣΙΚΟΥ ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ ΔΡΟΜΟΙ

ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΗN ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΑ ΚΛΑΣΙΚΟΥ ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ ΔΡΟΜΟΙ ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΗN ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΑ ΚΛΑΣΙΚΟΥ ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ ΔΡΟΜΟΙ ΣΚΟΠΟΣ Αξιόπιστη και τεκμηριωμένη γνώση σε θέμα (περιοχή) ανάλογη με το επιστημονικό ενδιαφέρον του φοιτητή. Εκμάθηση της διαδικασίας απόκτησης τεκμηριωμένης

Διαβάστε περισσότερα

Πνευμονική εμβολή : αντιμετώπιση ενός ύπουλου εχθρού. Βασιλάκη Ανδρονίκη Κατσίκας Αντώνιος Τριανταφύλλου-Κηπουρού Γεωργία

Πνευμονική εμβολή : αντιμετώπιση ενός ύπουλου εχθρού. Βασιλάκη Ανδρονίκη Κατσίκας Αντώνιος Τριανταφύλλου-Κηπουρού Γεωργία Πνευμονική εμβολή : αντιμετώπιση ενός ύπουλου εχθρού Βασιλάκη Ανδρονίκη Κατσίκας Αντώνιος Τριανταφύλλου-Κηπουρού Γεωργία Ιστορικό ασθενούς Γυναίκα, 80 ετών Αδυναμία, δύσπνοια αιφνιδίου έναρξης από τριημέρου

Διαβάστε περισσότερα

Η ΑΝΤΟΧΗ ΣΤΟ ΠΟΔΟΣΦΑΙΡΟ ΜΗΤΡΟΤΑΣΙΟΣ ΜΙΧΑΛΗΣ UEFA B

Η ΑΝΤΟΧΗ ΣΤΟ ΠΟΔΟΣΦΑΙΡΟ ΜΗΤΡΟΤΑΣΙΟΣ ΜΙΧΑΛΗΣ UEFA B Η ΑΝΤΟΧΗ ΣΤΟ ΠΟΔΟΣΦΑΙΡΟ ΜΗΤΡΟΤΑΣΙΟΣ ΜΙΧΑΛΗΣ UEFA B ΟΡΙΣΜΟΣ Γενικά με τον όρο αντοχή εννοούμε την φυσική (σωματική) και ψυχική ανθεκτικότητα του παίκτη στην κόπωση σε επιβαρύνσεις μεγάλης διάρκειας και

Διαβάστε περισσότερα

West JB. Η Φυσιολογία της Αναπνοής απαραίτητα στοιχεία

West JB. Η Φυσιολογία της Αναπνοής απαραίτητα στοιχεία Ο ρόλος των μικρών αεραγωγών σε Άσθμα και ΧΑΠ Δρ. Κατσούλης Κωνσταντίνος Αρχίατρος Πνευμονολόγος Δντης Πνευμονολογικής κλινικής 424 ΓΣΝΘ Ανατομία μικρών αεραγωγών Φυσιολογία μικρών αεραγωγών Εκτίμηση λειτουργίας

Διαβάστε περισσότερα

Θα πρέπει να μιλήσετε με το γιατρό σας και να τον ρωτήσετε εάν θα πρέπει να εξεταστείτε για Χρόνια Αποφρακτική Πνευμονοπάθεια

Θα πρέπει να μιλήσετε με το γιατρό σας και να τον ρωτήσετε εάν θα πρέπει να εξεταστείτε για Χρόνια Αποφρακτική Πνευμονοπάθεια Έχετε δυσκολία στην αναπνοή πιο συχνά από άτομα της ηλικίας σας; Βήχετε τις πιο πολλές ημέρες; Όταν βήχετε έχετε βλέννα ή φλέμα; Είστε τουλάχιστον 40 ετών; Είστε νυν ή πρώην καπνιστής; Εάν απαντήσετε ΝΑΙ

Διαβάστε περισσότερα

ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΡΧΕΣ ΡΟΟΜΕΤΡΙΑΣ ΣΤΑ ΠΑΙΔΙΑ

ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΡΧΕΣ ΡΟΟΜΕΤΡΙΑΣ ΣΤΑ ΠΑΙΔΙΑ ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΡΧΕΣ ΡΟΟΜΕΤΡΙΑΣ ΣΤΑ ΠΑΙΔΙΑ Χάρης Β. Κατσαρδής Επίκουρος Καθηγητής Παιδοπνευμονολογίας Συντ. Διευθυντής Παιδιατρικού-Παιδοπνευμονολογικού Τμήματος Γενικού Νοσοκομείου Αθηνών «Η ΕΛΠΙΣ» α β Flow

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΤΗΡΙΑΚΗ ΥΠΕΡΤΑΣΗ & ΑΣΚΗΣΗ

ΑΡΤΗΡΙΑΚΗ ΥΠΕΡΤΑΣΗ & ΑΣΚΗΣΗ Υγεία και Άσκηση Ειδικών Πληθυσμών ΜΚ0958 Υπεύθυνη Μαθήματος: Χ. Καρατζαφέρη Διδάσκοντες: Χ. Καρατζαφέρη, Γ. Σακκάς,Α. Καλτσάτου 2013-2014 Διάλεξη 4 ΤΕΦΑΑ, ΠΘ ΑΡΤΗΡΙΑΚΗ ΥΠΕΡΤΑΣΗ & ΑΣΚΗΣΗ 1 Στις 2 Απριλίου

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΘΟΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΙΑΧ.ΠΝΕΥΜΟΝΟΠΑΘΕΙΩΝ. Α) Προσβολή του διαμέσου ιστού -κυψελίδων χωρίς απαραίτητη μείωση τη αναπν. λειτουργίας

ΠΑΘΟΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΙΑΧ.ΠΝΕΥΜΟΝΟΠΑΘΕΙΩΝ. Α) Προσβολή του διαμέσου ιστού -κυψελίδων χωρίς απαραίτητη μείωση τη αναπν. λειτουργίας ΠΑΘΟΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΙΑΧ.ΠΝΕΥΜΟΝΟΠΑΘΕΙΩΝ Β.Σ. ΠΟΛΥΧΡΟΝΟΠΟΥΛΟΣ ΠΝΕΥΜΟΝΟΛΟΓΟΣ- ΔΙΑΧΥΤΕΣ ΠΝΕΥΜΟΝΟΠΑΘΕΙΕΣ Α) Προσβολή του διαμέσου ιστού -κυψελίδων χωρίς απαραίτητη μείωση τη αναπν. λειτουργίας Απλή πνευμονοκονίωση-σύνδρομο

Διαβάστε περισσότερα

Πνευμονική υπέρταση στις χρόνιες πνευμονοπάθειες. Ιωάννης Στανόπουλος Πνευμονολόγος Εντατικολόγος Μ.Α.Α.

Πνευμονική υπέρταση στις χρόνιες πνευμονοπάθειες. Ιωάννης Στανόπουλος Πνευμονολόγος Εντατικολόγος Μ.Α.Α. Πνευμονική υπέρταση στις χρόνιες πνευμονοπάθειες Ιωάννης Στανόπουλος Πνευμονολόγος Εντατικολόγος Μ.Α.Α. Πνευμονική υπέρταση σε χρόνιες υποξυγοναιμικές πνευμονοπάθειες ορίζεται ως μέση πνευμονική πίεση

Διαβάστε περισσότερα

Συµµόρφωση στη φαρµακευτική αγωγή. Ευαγγελία Χαρέλα Νοσηλεύτρια MSc Β ΚΚ Ιπποκράτειο Θεσ/νικης

Συµµόρφωση στη φαρµακευτική αγωγή. Ευαγγελία Χαρέλα Νοσηλεύτρια MSc Β ΚΚ Ιπποκράτειο Θεσ/νικης Συµµόρφωση στη φαρµακευτική αγωγή Ευαγγελία Χαρέλα Νοσηλεύτρια MSc Β ΚΚ Ιπποκράτειο Θεσ/νικης Η καρδιακή ανεπάρκεια αποτελεί ένα σύνδροµο µε ζοφερή πρόγνωση :! ΝΥΗΑ Ι-ΙΙ: 2-5% θνητότητα ανά έτος! ΝΥΗΑ

Διαβάστε περισσότερα

«Η προπόνηση με βάρη βελτιώνει τη δύναμη και τη μυϊκή υπερτροφία νεαρών αθλητών του βόλεϊ.»

«Η προπόνηση με βάρη βελτιώνει τη δύναμη και τη μυϊκή υπερτροφία νεαρών αθλητών του βόλεϊ.» «Η προπόνηση με βάρη βελτιώνει τη δύναμη και τη μυϊκή υπερτροφία νεαρών αθλητών του βόλεϊ.» ΠΕΡΙΛΗΨΗ Σκοπός της εργασίας ήταν να εξετάσει τις επιδράσεις ενός προγράμματος ανάπτυξης μυϊκής δύναμης και υπερτροφίας,

Διαβάστε περισσότερα

Συμμαχία για την υγεία - Άσκηση

Συμμαχία για την υγεία - Άσκηση Συμμαχία για την υγεία - Άσκηση Άσκηση και Αρθρίτιδα Συγγραφική ομάδα: Σταυρόπουλος- Καλίνογλου Αντώνης, PhD, Ερευνητής Τζιαμούρτας Αθανάσιος, Αναπληρωτής Καθηγητής ΤΕΦΑΑ- ΠΘ Κήτας Γεώργιος, Ιατρός Ρευματολόγος

Διαβάστε περισσότερα

Αιμιλίζα Στεφανίδου 1, Δημοσθένης Μπούρος 2, Μιλτιάδης Λειβαδίτης 2, Αθανασία Πατάκα 1, Παρασκευή Αργυροπούλου 1

Αιμιλίζα Στεφανίδου 1, Δημοσθένης Μπούρος 2, Μιλτιάδης Λειβαδίτης 2, Αθανασία Πατάκα 1, Παρασκευή Αργυροπούλου 1 Αιμιλίζα Στεφανίδου 1, Δημοσθένης Μπούρος 2, Μιλτιάδης Λειβαδίτης 2, Αθανασία Πατάκα 1, Παρασκευή Αργυροπούλου 1 1 Μονάδα Αναπνευστικής Ανεπάρκειας, Α.Π.Θ., Γ.Π.Ν. «Γ.Παπανικολάου» 2 Τμήμα Ιατρικής, Δημοκρίτειο

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολόγηση και θεραπεία Από τα πρωτόκολλα των SOS Ιατρών Επιμέλεια Γεώργιος Θεοχάρης

Αξιολόγηση και θεραπεία Από τα πρωτόκολλα των SOS Ιατρών Επιμέλεια Γεώργιος Θεοχάρης Αξιολόγηση και θεραπεία Από τα πρωτόκολλα των SOS Ιατρών Επιμέλεια Γεώργιος Θεοχάρης Παθολόγος Αξιολόγηση βαρύτητας περιστατικού - Από την βαρύτητα των κλινικών σημείων (αναπνευστική συχνότητα >35, ταχυκαρδία,

Διαβάστε περισσότερα

Προεγχειρητική εκτίμηση της λειτουργικής ικανότητας των πνευμόνων. Ιωάννης Στανόπουλος Πνευμονολόγος Εντατικολόγος Επίκουρος Καθηγητής ΑΠΘ

Προεγχειρητική εκτίμηση της λειτουργικής ικανότητας των πνευμόνων. Ιωάννης Στανόπουλος Πνευμονολόγος Εντατικολόγος Επίκουρος Καθηγητής ΑΠΘ Προεγχειρητική εκτίμηση της λειτουργικής ικανότητας των πνευμόνων Ιωάννης Στανόπουλος Πνευμονολόγος Εντατικολόγος Επίκουρος Καθηγητής ΑΠΘ Ιδιαιτερότητες του καρκίνου του πνεύμονος Είναι υπεύθυνος για το

Διαβάστε περισσότερα

Τώρα που ο γιατρός σας είπε ότι πάσχετε από ΧΑΠ ή Χρόνια Αποφρακτική Πνευμονοπάθεια, ίσως έχετε ερωτήσεις όπως: Τι είναι η ΧΑΠ; Πώς με επηρεάζει;

Τώρα που ο γιατρός σας είπε ότι πάσχετε από ΧΑΠ ή Χρόνια Αποφρακτική Πνευμονοπάθεια, ίσως έχετε ερωτήσεις όπως: Τι είναι η ΧΑΠ; Πώς με επηρεάζει; Τώρα που ο γιατρός σας είπε ότι πάσχετε από ΧΑΠ ή Χρόνια Αποφρακτική Πνευμονοπάθεια, ίσως έχετε ερωτήσεις όπως: Τι είναι η ΧΑΠ; Πώς με επηρεάζει; Πώς μπορώ να αντιμετωπίσω τη ΧΑΠ; Αυτό το ενημερωτικό φυλλάδιο

Διαβάστε περισσότερα

Θεραπευτική αντιμετώπιση της οξείας κρίσης άσθματος. Μίνα Γκάγκα Νοσοκομείο Νοσημάτων Θώρακος Αθηνών

Θεραπευτική αντιμετώπιση της οξείας κρίσης άσθματος. Μίνα Γκάγκα Νοσοκομείο Νοσημάτων Θώρακος Αθηνών Θεραπευτική αντιμετώπιση της οξείας κρίσης άσθματος Μίνα Γκάγκα Νοσοκομείο Νοσημάτων Θώρακος Αθηνών Το άσθμα είναι μία νόσος με διακυμάνσεις Συμπτώματα & προσαρμογή θεραπείας Παροξυσμοί Χορήγηση per os

Διαβάστε περισσότερα

Άσκηση στις αναπτυξιακές ηλικίες

Άσκηση στις αναπτυξιακές ηλικίες ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ Άσκηση στις αναπτυξιακές ηλικίες Ενότητα 2: Η επίδραση της άσκησης στην υγεία Γεροδήμος Βασίλειος, Καρατράντου Κωνσταντίνα Τμήμα Επιστήμης Φυσικής Αγωγής και Αθλητισμού 1 Άδειες

Διαβάστε περισσότερα

Διάλεξη 12η Τραυματισμοί Νωτιαίου Μυελού

Διάλεξη 12η Τραυματισμοί Νωτιαίου Μυελού ΕΠΕΑΕΚ: ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΥ ΤΕΦΑΑ, ΠΘ ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ Διάλεξη 12η Τραυματισμοί Νωτιαίου Μυελού Κοκαρίδας Δημήτριος Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα Τραυματισμοί του Νωτιαίου Μυελού

Διαβάστε περισσότερα

Ελένη Βαβουράκη Πνευμονολόγος

Ελένη Βαβουράκη Πνευμονολόγος Ελένη Βαβουράκη Πνευμονολόγος Η πνευμονική αποκατάσταση (ΠΑ) μπορεί να ορισθεί ως η ιατρική τέχνη στην οποία διατυπώνεται ένα εξατομικευμένα και αυστηρά σχεδιασμένο πολυδιάστατο πρόγραμμα, το οποίο μέσω

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΗΣ ΔΥΣΧΕΡΕΙΑΣ ΕΝΗΛΙΚΩΝ

ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΗΣ ΔΥΣΧΕΡΕΙΑΣ ΕΝΗΛΙΚΩΝ ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΗΣ ΔΥΣΧΕΡΕΙΑΣ ΕΝΗΛΙΚΩΝ ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΤΗΣ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗΣ (Ι) Γυναίκα 34 ετών με διαβήτη προσέρχεται στο τμήμα επειγόντων περιστατικών με πυρετό, αίσθημα ρίγους, πόνο στην πλάτη, ίλιγγο και δυσκολία

Διαβάστε περισσότερα

1. ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ

1. ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΤΙΤΛΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ια Βίου Φυσική Κατάσταση ΚΩ. Μ/ΤΟΣ-ΜΑΜ ΑΘΛ.012-11325 ΠΙΣΤΩΤΙΚΕΣ ΜΟΝΑ ΕΣ (ECTS) 3 ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ Μάθηµα Επιλογής ΤΡΟΠΟΣ ΙΕΞΑΓΩΓΗΣ ιαλέξεις/εργαστηριακά Μαθήµατα/Πρακτική Εφαρµογή

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΡΔΙΟΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΗ ΔΟΚΙΜΑΣΙΑ ΑΣΚΗΣΗΣ

ΚΑΡΔΙΟΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΗ ΔΟΚΙΜΑΣΙΑ ΑΣΚΗΣΗΣ ΚΑΡΔΙΟΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΗ ΔΟΚΙΜΑΣΙΑ ΑΣΚΗΣΗΣ Ε. Κοσμάς 3η Πνευμον. Κλινική ΝΝΘΑ Σωτηρία ΑΣΚΗΣΗ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ Μιτοχόνδρια μυών Παραγωγή ενέργειας (ΑΤΡ, οξειδωτική φωσφορυλλίωση) Απαιτούν Ο2, υπερπαράγουν

Διαβάστε περισσότερα

Προπόνηση Άπνοιας Αρχές & πρακτικές εφαρμογές

Προπόνηση Άπνοιας Αρχές & πρακτικές εφαρμογές Προπόνηση Άπνοιας Αρχές & πρακτικές εφαρμογές Γεώργιος Κ. Σακκάς PhD Κλινικός Εργοφυσιολόγος Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας gsakkas@med.uth.gr Θα συζητήσουμε... Βασικές Αρχές Προσαρμογές του οργανισμού μετά από

Διαβάστε περισσότερα

Το συχνότερο χρόνιο νόσημα της παιδικής ηλικίας.

Το συχνότερο χρόνιο νόσημα της παιδικής ηλικίας. ΤΟ ΠΑΙΔΙΚΟ ΑΣΘΜΑ Το συχνότερο χρόνιο νόσημα της παιδικής ηλικίας. Αν από το τρέξιμο, τη γυμναστική ή άλλη εργασία, δυσκολεύεται η αναπνοή, αυτό λέγεται άσθμα. Αρεταίος Καππαδόκης, 100 μχ Οι γυναίκες ήταν

Διαβάστε περισσότερα

Μη φαρμακευτική προσέγγιση- Επεμβατικές θεραπείες Πασχάλης Στειρόπουλος MD, PhD, FCCP ΓΝΘ Γ. ΠΑΠΑΝΙΚΟΛΑΟΥ Θεσσαλονίκη

Μη φαρμακευτική προσέγγιση- Επεμβατικές θεραπείες Πασχάλης Στειρόπουλος MD, PhD, FCCP ΓΝΘ Γ. ΠΑΠΑΝΙΚΟΛΑΟΥ Θεσσαλονίκη Σοβαρό άσθμα-λύσεις για το παρόν Μη φαρμακευτική προσέγγιση- Επεμβατικές θεραπείες Πασχάλης Στειρόπουλος MD, PhD, FCCP ΓΝΘ Γ. ΠΑΠΑΝΙΚΟΛΑΟΥ Θεσσαλονίκη Δομή Σοβαρό άσθμα: ορισμός, προβληματισμοί Ρόλος των

Διαβάστε περισσότερα

Ζήση Βασιλική, PhD 1

Ζήση Βασιλική, PhD 1 ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ & ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΑΣΚΗΣΗ ΣΤΗΝ ΤΡΙΤΗ ΗΛΙΚΙΑ για τους ηλικιωμένους Τα προγράμματα άσκησης θα πρέπει να απευθύνονται σε όλους τους ηλικιωμένους και όχι μόνο

Διαβάστε περισσότερα

Μέτρηση της Ποιότητας Ζωής σε Κλινικές Μελέτες για ΚΙ: Ένα ακόμη κομμάτι του παζλ

Μέτρηση της Ποιότητας Ζωής σε Κλινικές Μελέτες για ΚΙ: Ένα ακόμη κομμάτι του παζλ Κλινικές Μελέτες Μέτρηση της Ποιότητας Ζωής σε Κλινικές Μελέτες για ΚΙ: Ένα ακόμη κομμάτι του παζλ Janice Abbott, PhD Καθηγήτρια Ψυχολογικής Υγείας Σχολή Επιστημών Υγείας University of Central Lancashire

Διαβάστε περισσότερα

Σύνδρομο άπνοιας και διαβήτης

Σύνδρομο άπνοιας και διαβήτης Σύνδρομο άπνοιας και διαβήτης Νίκη Κατσίκη, Μαρία Ρογκώτη, Ιωσήφ Πετρίδης Διαβητολογικό Ιατρείο, Α Παθολογική Κλινική Νοσοκομείο Άγιος Δημήτριος Θεσσαλονίκη Σύνδρομο άπνοιας ύπνου (ΣΑΥ) Είναι μια διαταραχή

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΕΣ ΠΡΟΣΑΡΜΟΓΕΣ ΜΕ

ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΕΣ ΠΡΟΣΑΡΜΟΓΕΣ ΜΕ ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΕΣ ΠΡΟΣΑΡΜΟΓΕΣ ΜΕ ΤΗΝ ΠΡΟΠΟΝΗΣΗ Εισηγητής: Πήδουλας Γεώργιος Msc. 1 ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΕΣ ΠΡΟΣΑΡΜΟΓΕΣ ΜΕ ΤΗΝ ΠΡΟΠΟΝΗΣΗ ΑΕΡΟΒΙΑ ΠΡΟΠΟΝΗΣΗ Βελτιώνει την κεντρική και περιφερική ροή αίματος και ενισχύει την

Διαβάστε περισσότερα

Αργύρης Τουμπέκης Επίκουρος Καθηγητής Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών, ΣΕΦΑΑ

Αργύρης Τουμπέκης Επίκουρος Καθηγητής Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών, ΣΕΦΑΑ Αργύρης Τουμπέκης Επίκουρος Καθηγητής Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών, ΣΕΦΑΑ Σημαντικός μεταβολίτης Χρήσιμος για τον προσδιορισμό της έντασης στην άσκηση/προπόνηση Πως θα αντλήσουμε τις Χρήσιμος

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΑΣΚΗΣΗΣ ΣΕ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΜΕ ΧΡΟΝΙΑ ΑΠΟΦΡΑΚΤΙΚΗ ΠΝΕΥΜΟΝΟΠΑΘΕΙΑ

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΑΣΚΗΣΗΣ ΣΕ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΜΕ ΧΡΟΝΙΑ ΑΠΟΦΡΑΚΤΙΚΗ ΠΝΕΥΜΟΝΟΠΑΘΕΙΑ v,kl Τμήμα Επιστήμης Φυσικής Αγωγής και Αθλητισμού Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης Τομέας Ιατρικής της Άθλησης ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ: ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΑΣΚΗΣΗΣ ΣΕ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΜΕ ΧΡΟΝΙΑ ΑΠΟΦΡΑΚΤΙΚΗ ΠΝΕΥΜΟΝΟΠΑΘΕΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΣΧΕΤΙΣΗ ΤΗΣ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗΣ ΜΕ ΤΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΗΛΙΚΙΩΜΕΝΩΝ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ 2.

ΣΥΣΧΕΤΙΣΗ ΤΗΣ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗΣ ΜΕ ΤΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΗΛΙΚΙΩΜΕΝΩΝ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ 2. ΣΥΣΧΕΤΙΣΗ ΤΗΣ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗΣ ΜΕ ΤΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΗΛΙΚΙΩΜΕΝΩΝ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ 2. Χαράλαμπος Ταμβάκος, Αναστάσιος Κουτσοβασίλης, Αλέξης Σωτηρόπουλος, Μαρία Παππά, Ουρανία Αποστόλου,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΕΑΕΚ ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΥ Τ.Ε.Φ.Α.Α.ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ - ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ

ΕΠΕΑΕΚ ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΥ Τ.Ε.Φ.Α.Α.ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ - ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ ΕΠΕΑΕΚ ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΥ Τ.Ε.Φ.Α.Α.ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ - ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ & ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ ΜΕ 0103 «Φυσιολογία της Άσκησης: Αθλητική

Διαβάστε περισσότερα

Ψυχοκοινωνικοί βλαπτικοί παράγοντες του εργασιακού περιβάλλοντος. Γ. Ραχιώτης Ειδικός ιατρός εργασίας Λέκτορας Επιδημιολογίας ΠΘ

Ψυχοκοινωνικοί βλαπτικοί παράγοντες του εργασιακού περιβάλλοντος. Γ. Ραχιώτης Ειδικός ιατρός εργασίας Λέκτορας Επιδημιολογίας ΠΘ Ψυχοκοινωνικοί βλαπτικοί παράγοντες του εργασιακού περιβάλλοντος Γ. Ραχιώτης Ειδικός ιατρός εργασίας Λέκτορας Επιδημιολογίας ΠΘ Η ΕΝΝΟΙΑ ΤΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Τροποποίηση της σχέσης του ανθρώπου με το περιβάλλον.

Διαβάστε περισσότερα

Βιοχηµικοί δείκτες της επιβάρυνσης της προπόνησης

Βιοχηµικοί δείκτες της επιβάρυνσης της προπόνησης Βιοχηµικοί δείκτες της επιβάρυνσης της προπόνησης Βασίλης Μούγιος Καθηγητής βιοχηµείας της άσκησης Τµήµα Επιστήµης Φυσικής Αγωγής και Αθλητισµού Αριστοτέλειο Πανεπιστήµιο Θεσσαλονίκης Επισκέπτης καθηγητής

Διαβάστε περισσότερα

Μοντέλα πρόγνωσης. του Σακχαρώδη Διαβήτη. Ηλιάδης Φώτης. Επίκουρος Καθηγητής Παθολογίας-Διαβητολογίας ΑΠΘ Α ΠΡΠ, Νοσοκοµείο ΑΧΕΠΑ

Μοντέλα πρόγνωσης. του Σακχαρώδη Διαβήτη. Ηλιάδης Φώτης. Επίκουρος Καθηγητής Παθολογίας-Διαβητολογίας ΑΠΘ Α ΠΡΠ, Νοσοκοµείο ΑΧΕΠΑ Μοντέλα πρόγνωσης του Σακχαρώδη Διαβήτη Ηλιάδης Φώτης Επίκουρος Καθηγητής Παθολογίας-Διαβητολογίας ΑΠΘ Α ΠΡΠ, Νοσοκοµείο ΑΧΕΠΑ IDF Diabetes Atlas 5th Edition 2012 Update 3.8 million men and women worldwide

Διαβάστε περισσότερα

Το τραύμα σε αριθμούς ''Η επιδημία έχει αρχίσει''

Το τραύμα σε αριθμούς ''Η επιδημία έχει αρχίσει'' ΘΕΜΑΤΑ ΑΝΑΙΣΘΗΣΙΟΛΟΠΑΣ ΚΑΙ ΕΝΤΑτΙΚΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ 121 Το τραύμα σε αριθμούς ''Η επιδημία έχει αρχίσει'' ΒΑΣΙΛΗΣ ΓΡΟΣΟΜΑΝΙΔΗΣ, ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ ΜΠΟντΛΗΣ Το Τραύμα αποτελεί μια από τις συχνότερες αιτίες θανάτου (5η

Διαβάστε περισσότερα

Μήπως έχω Σκληρόδερµα;

Μήπως έχω Σκληρόδερµα; Μήπως έχω Σκληρόδερµα; Για να πληροφορηθώ µýëïò ôçò Σπάνιος ναι... Μόνος όχι Η Πανελλήνια Ένωση Σπανίων Παθήσεων (Π.Ε.Σ.ΠΑ) είναι ο μόνος φορέας, μη κερδοσκοπικό σωματείο, συλλόγων ασθενών σπανίων παθήσεων

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΠΕΡΙΣΤΑΤΙΚΟΥ. ΣΙΩΠΗ ΔΗΜΗΤΡΑ Πνευμονολόγος Β Πνευμονολογική κλινική Γ.Ν.Γ.Παπανικολάου

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΠΕΡΙΣΤΑΤΙΚΟΥ. ΣΙΩΠΗ ΔΗΜΗΤΡΑ Πνευμονολόγος Β Πνευμονολογική κλινική Γ.Ν.Γ.Παπανικολάου ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΠΕΡΙΣΤΑΤΙΚΟΥ ΣΙΩΠΗ ΔΗΜΗΤΡΑ Πνευμονολόγος Β Πνευμονολογική κλινική Γ.Ν.Γ.Παπανικολάου Παρουσίαση περιστατικού Άνδρας 82 ετών με ιστορικό ΧΑΠ υπό ΧΟΘ κατ οίκον, παλαιάς TBC πνευμόνων και Α/Υ Συχνές

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΚΗ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΚΑΙ ΥΓΕΙΑ. ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ 1 ου ΤΕΤΡΑΜΗΝΟΥ Α2 1 ο ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΚΙΑΤΟΥ ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ 2013-2014 ΥΠΕΥΘΥΝΗ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ: ΠΑΡΡΑ ΕΛΕΟΝΩΡΑ

ΦΥΣΙΚΗ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΚΑΙ ΥΓΕΙΑ. ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ 1 ου ΤΕΤΡΑΜΗΝΟΥ Α2 1 ο ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΚΙΑΤΟΥ ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ 2013-2014 ΥΠΕΥΘΥΝΗ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ: ΠΑΡΡΑ ΕΛΕΟΝΩΡΑ ΦΥΣΙΚΗ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΚΑΙ ΥΓΕΙΑ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ 1 ου ΤΕΤΡΑΜΗΝΟΥ Α2 1 ο ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΚΙΑΤΟΥ ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ 2013-2014 ΥΠΕΥΘΥΝΗ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ: ΠΑΡΡΑ ΕΛΕΟΝΩΡΑ οι μαθητές του Α2 ΘΕΟΔΩΡΟΥ ΠΑΝΑΓΙΩΤΑ ΚΙΣΣΑΣ ΧΡΗΣΤΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

Διάγνωση και σταδιοποίηση άσθματος. Μίνα Γκάγκα Νοσοκομείο Νοσημάτων Θώρακος Αθηνών

Διάγνωση και σταδιοποίηση άσθματος. Μίνα Γκάγκα Νοσοκομείο Νοσημάτων Θώρακος Αθηνών Διάγνωση και σταδιοποίηση άσθματος Μίνα Γκάγκα Νοσοκομείο Νοσημάτων Θώρακος Αθηνών Είναι Άσθμα; Επαναλαμβανόμενα επεισόδια αναπνευστικού συριγμού Ενοχλητικός Βήχας κατά την νύχτα Βήχας ή αναπνευστικός

Διαβάστε περισσότερα

Η εφαρμογή της Καρδιοαναπνευστικής δοκιμασίας κόπωσης σε ασθενείς με Πνευμονική Αρτηριακή υπέρταση

Η εφαρμογή της Καρδιοαναπνευστικής δοκιμασίας κόπωσης σε ασθενείς με Πνευμονική Αρτηριακή υπέρταση Η εφαρμογή της Καρδιοαναπνευστικής δοκιμασίας κόπωσης σε ασθενείς με Πνευμονική Αρτηριακή υπέρταση Κωνσταντίνος Κώντσας, Παρασκευή Τριβήλου, Αναστασία Καραγκιούλη, Ελένη Τριανταφυλλίδη Εργαστήριο Καρδιοαναπνευστικής

Διαβάστε περισσότερα

Τρισέλιδο άρθρο στα πρακτικά του 19 ου ιεθνούς Συνεδρίου Φυσικής Αγωγής & Αθλητισµού, Κοµοτηνή (2011), στο περιοδικό «Άθληση & Κοινωνία»

Τρισέλιδο άρθρο στα πρακτικά του 19 ου ιεθνούς Συνεδρίου Φυσικής Αγωγής & Αθλητισµού, Κοµοτηνή (2011), στο περιοδικό «Άθληση & Κοινωνία» Τρισέλιδο άρθρο στα πρακτικά του 19 ου ιεθνούς Συνεδρίου Φυσικής Αγωγής & Αθλητισµού, Κοµοτηνή (2011), στο περιοδικό «Άθληση & Κοινωνία» Η ΕΠΙ ΡΑΣΗ ΙΑΦΟΡΕΤΙΚΗΣ ΙΑΡΚΕΙΑΣ ΕΝΕΡΓΗΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΠΑΘΗΤΙΚΗΣ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΔΡΟΜΟ DOWN ΚΑΙ ΣΥΝΔΡΟΜΟ EISENMENGER

ΣΥΝΔΡΟΜΟ DOWN ΚΑΙ ΣΥΝΔΡΟΜΟ EISENMENGER ΣΥΝΔΡΟΜΟ DOWN ΚΑΙ ΣΥΝΔΡΟΜΟ EISENMENGER Ειδική κατηγορία ασθενών µε ειδικά προβλήµατα και διλήµµατα στην αντιµετώπισή τους ΜΑΡΙΑ ΠΑΠΑΦΥΛΑΚΤΟΥ ΩΝΑΣΕΙΟ ΚΑΡΔΙΟΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ 14 ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ 2013 ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

Εργαστήριο Νο 2. Περιεχόµενα Εργαστηρίου Νο 2. Αξιολόγηση της αερόβιας και αναερόβιας ικανότητας

Εργαστήριο Νο 2. Περιεχόµενα Εργαστηρίου Νο 2. Αξιολόγηση της αερόβιας και αναερόβιας ικανότητας Δηµοκρίτειο Πανεπιστήµιο Θράκης Τµήµα Επιστήµης Φυσικής Αγωγής & Αθλητισµού ΠΡΟΠΤΥΧΙΑΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΠΟΥΔΩΝ ΜΑΘΗΜΑ N48 ΕΡΓΑΤΗΡΙΟ ΑΞΙΟΛΟΓΗΗ ΤΗ ΑΘΛΗΤΙΗ ΑΠΟΔΟΗ ΘΕΜΑΤΙΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: Εργαστηριακά Μαθήµατα Εργοφυσιολογίας

Διαβάστε περισσότερα

ΑΕΡΟΒΙΑ ΙΚΑΝΟΤΗΤΑ ΑΝΑΕΡΟΒΙΟ ΚΑΤΩΦΛΙ ΓΑΛΑΚΤΙΚΟ ΟΞΥ ΚΑΙ ΑΣΚΗΣΗ

ΑΕΡΟΒΙΑ ΙΚΑΝΟΤΗΤΑ ΑΝΑΕΡΟΒΙΟ ΚΑΤΩΦΛΙ ΓΑΛΑΚΤΙΚΟ ΟΞΥ ΚΑΙ ΑΣΚΗΣΗ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ & AΘΛΗΤΙΣΜΟΥ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΕΡΓΟΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ ΕΡΓΟΜΕΤΡΙΑΣ Διευθυντής: Καθηγητής Κων/νος Μανδρούκας ΑΕΡΟΒΙΑ ΙΚΑΝΟΤΗΤΑ ΑΝΑΕΡΟΒΙΟ ΚΑΤΩΦΛΙ ΓΑΛΑΚΤΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ. νεφρά

Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ. νεφρά Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ νεφρά νεφρών Η υψηλή αρτηριακή πίεση (υπέρταση) είναι ένα από τα δύο κύρια αίτια χρόνιας νεφρικής νόσου παγκοσμίως (το άλλο είναι ο διαβήτης). Επίσης, τα νεφρά έχουν βασικό ρόλο στη

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΕΡΟΒΙΑ ΙΚΑΝΟΤΗΤΑ ΓΑΛΑΚΤΙΚΟ ΟΞΥ ΚΑΙ ΑΣΚΗΣΗ ΑΝΑΕΡΟΒΙΟ ΚΑΤΩΦΛΙ

ΑΝΑΕΡΟΒΙΑ ΙΚΑΝΟΤΗΤΑ ΓΑΛΑΚΤΙΚΟ ΟΞΥ ΚΑΙ ΑΣΚΗΣΗ ΑΝΑΕΡΟΒΙΟ ΚΑΤΩΦΛΙ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ & AΘΛΗΤΙΣΜΟΥ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΕΡΓΟΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ ΕΡΓΟΜΕΤΡΙΑΣ ΑΝΑΕΡΟΒΙΑ ΙΚΑΝΟΤΗΤΑ ΓΑΛΑΚΤΙΚΟ ΟΞΥ ΚΑΙ ΑΣΚΗΣΗ ΑΝΑΕΡΟΒΙΟ ΚΑΤΩΦΛΙ Θωμάς Μεταξάς, PhD

Διαβάστε περισσότερα

Αποκατάσταση Καρδιοπαθούς Ασθενούς Ο ρόλος του Ψυχιάτρου

Αποκατάσταση Καρδιοπαθούς Ασθενούς Ο ρόλος του Ψυχιάτρου Αποκατάσταση Καρδιοπαθούς Ασθενούς Ο ρόλος του Ψυχιάτρου Πανταζής Α. Ιορδανίδης Διδάκτωρ Ψυχιατρικής Α.Π.Θ Καθηγητής Ψυχολογίας & Διατροφής, ΑΤΕΙ Ιορδανίδης,, 10/3/11 1 ρ.πανταζής Ιορδανίδης, 10/3/11 2

Διαβάστε περισσότερα

ΝΙΚΟΣ ΚΑΡΑΒΙΔΑΣ. Φυσικοθεραπευτής Certified Schroth Therapist Certified SEAS Therapist McKenzie Therapist PT, MSc

ΝΙΚΟΣ ΚΑΡΑΒΙΔΑΣ. Φυσικοθεραπευτής Certified Schroth Therapist Certified SEAS Therapist McKenzie Therapist PT, MSc ΝΙΚΟΣ ΚΑΡΑΒΙΔΑΣ Φυσικοθεραπευτής Certified Schroth Therapist Certified SEAS Therapist McKenzie Therapist PT, MSc Εξειδικευμένες ασκήσεις προσαρμοσμένες στον τύπο της σκολίωσης Τρισδιάστατη αυτοδιόρθωση

Διαβάστε περισσότερα

Νόσημα: Άσθμα. Επιστημονικός Υπεύθυνος: Καθηγητής Χρήστος Λιονής UNIVERSITY OF CRETE FACULTY OF MEDICINE ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΤΜΗΜΑ ΙΑΤΡΙΚΗΣ

Νόσημα: Άσθμα. Επιστημονικός Υπεύθυνος: Καθηγητής Χρήστος Λιονής UNIVERSITY OF CRETE FACULTY OF MEDICINE ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΤΜΗΜΑ ΙΑΤΡΙΚΗΣ «Ανάπτυξη 13 Κατευθυντήριων Οδηγιών Γενικής Ιατρικής για τη διαχείριση των πιο συχνών νοσημάτων και καταστάσεων υγείας στην Πρωτοβάθμια Φροντίδα Υγείας», Κωδικός MIS: 464637 Νόσημα: Άσθμα Ομάδα εργασίας:

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΗΓΙΕΣ/ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΑ ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΑ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΑΣΘΕΝΩΝ ΜΕ ΧΝΝ ΣΕ ΕΞΩΝΕΦΡΙΚΗ ΚΑΘΑΡΣΗ*

ΟΔΗΓΙΕΣ/ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΑ ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΑ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΑΣΘΕΝΩΝ ΜΕ ΧΝΝ ΣΕ ΕΞΩΝΕΦΡΙΚΗ ΚΑΘΑΡΣΗ* ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΝΕΦΡΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΜΑΙΑΝΔΡΟΥ 15 11528 ΑΘΗΝΑ ΤΗΛ.: 2107298586 FAX: 2107237705 E-mail: nefreter@otenet.gr HELLENIC SOCIETY OF NEPHROLOGY 15 MEANDROU STR. ATHENS, 11528 GREECE TEL.: (+3021) 07298586

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΚΟΘΕΡΑΠΕΙΑ ΣΕ ΕΙΔΙΚΟΥΣ ΠΛΗΘΥΣΜΟΥΣ ΤΡΙΤΗ ΗΛΙΚΙΑ

ΦΥΣΙΚΟΘΕΡΑΠΕΙΑ ΣΕ ΕΙΔΙΚΟΥΣ ΠΛΗΘΥΣΜΟΥΣ ΤΡΙΤΗ ΗΛΙΚΙΑ ΦΥΣΙΚΟΘΕΡΑΠΕΙΑ ΣΕ ΕΙΔΙΚΟΥΣ ΠΛΗΘΥΣΜΟΥΣ ΤΡΙΤΗ ΗΛΙΚΙΑ Μπίλλη Ευδ. Επ. Καθηγήτρια, Τμ. Φυσικοθεραπείας, ΤΕΙ Δυτική Ελλάδας Γήρανση - ορισμός Σαφής ορισμός του γήρατος δεν υπάρχει Σύμφωνα με τον Shock, το γήρας

Διαβάστε περισσότερα

Κατευθυντήριες οδηγίες στη διερεύνηση της χρόνιας πνευμονοπάθειας στα παιδιά

Κατευθυντήριες οδηγίες στη διερεύνηση της χρόνιας πνευμονοπάθειας στα παιδιά Κατευθυντήριες οδηγίες στη διερεύνηση της χρόνιας πνευμονοπάθειας στα παιδιά 2012 Ελπίδα Χατζηαγόρου Παιδοπνευµονολογική Μονάδα Ιπποκράτειο Νοσοκοµείο Αριστοτέλειο Πανεπιστήµιο Θεσσαλονίκης Χρόνια πνευµονοπάθεια

Διαβάστε περισσότερα

Στυλιανή Ανή Χρόνη, Ph.D. Λέκτορας ΤΕΦΑΑ, ΠΘ, Τρίκαλα

Στυλιανή Ανή Χρόνη, Ph.D. Λέκτορας ΤΕΦΑΑ, ΠΘ, Τρίκαλα ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ & ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΤΟ ΓΥΝΑΙΚΕΙΟ ΦΥΛΟ ΣΤΟΝ ΑΘΛΗΤΙΣΜΟ Στυλιανή Ανή Χρόνη, Ph.D. Λέκτορας ΤΕΦΑΑ, ΠΘ, Τρίκαλα ΕΠΕΑΕΚ: ΠΡΟΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΘΕΜΑΤΑ ΦΥΛΟΥ ΚΑΙ

Διαβάστε περισσότερα

1 -Μέγιστη Επανάληψη (1-ΜΕ) Ηλίας Σµήλιος, Ph.D. Βελτίωση ή ιατήρηση της Φυσικής Κατάστασης. Φυσική Κατάσταση

1 -Μέγιστη Επανάληψη (1-ΜΕ) Ηλίας Σµήλιος, Ph.D. Βελτίωση ή ιατήρηση της Φυσικής Κατάστασης. Φυσική Κατάσταση Βασικά Στοιχεία και Έννοιες της Άσκησης µε Βάρη Φυσική Κατάσταση Το σύνολο των φυσικών ικανοτήτων που καθορίζουν την επίδοση Ηλίας Σµήλιος, Ph.D. Μαζικός Αθλητισµός Βελτίωση ή ιατήρηση της Φυσικής Κατάστασης

Διαβάστε περισσότερα

Μέθοδοι Προπόνησης Ι: Προπόνηση Αντοχής

Μέθοδοι Προπόνησης Ι: Προπόνηση Αντοχής ΕΠΕΑΕΚ: ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥ ΩΝ ΤΟΥ ΤΕΦΑΑ, ΠΘ - ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ ΕΙ ΙΚΟΤΗΤΑ ΚΟΛΥΜΒΗΣΗΣ Η ΕΞΑΜΗΝΟ ΠΡΟΠΟΝΗΤΙΚΟΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΣ & ΕΙ ΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΠΡΟΠΟΝΗΤΙΚΗΣ Μέθοδοι Προπόνησης Ι: Προπόνηση Αντοχής

Διαβάστε περισσότερα

Mηχανισμοί απόφραξης Υπερτροφία βλεννογόνου. φυσιολογικός

Mηχανισμοί απόφραξης Υπερτροφία βλεννογόνου. φυσιολογικός Παθοφυσιολογία ΧΑΠ Θεόδωρος Βασιλακόπουλος Πνευμονολόγος Επίκουρος Καθηγητής Α Κλινική Εντατικής Θεραπείας Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστημίο Αθηνών Νοσοκομείο «ο Ευαγγελισμός» Mηχανισμοί απόφραξης

Διαβάστε περισσότερα

Άσκηση στο Σακχαρώδη Διαβήτη

Άσκηση στο Σακχαρώδη Διαβήτη Άσκηση στο Σακχαρώδη Διαβήτη Δρ Παναγιώτης Β. Τσακλής ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ Εργαστήριο Εµβιοµηχανικής & Εργονοµίας Άσκηση?? «Η άσκηση παίζει καθοριστικό ρόλο στην αντιµετώπιση του διαβήτη» Βελτιώνει τη δράση της ινσουλίνης

Διαβάστε περισσότερα

Ορισμός ΧΑΠ. Άσκηση και Χρόνια Αποφρακτική Πνευμονοπάθεια (ΧΑΠ) 44 εκατομμύρια άνθρωποι πάσχουν από ΧΑΠ παγκοσμίως

Ορισμός ΧΑΠ. Άσκηση και Χρόνια Αποφρακτική Πνευμονοπάθεια (ΧΑΠ) 44 εκατομμύρια άνθρωποι πάσχουν από ΧΑΠ παγκοσμίως Ορισμός ΧΑΠ Άσκηση και Χρόνια Αποφρακτική Πνευμονοπάθεια (ΧΑΠ) Η Χρόνια Αποφρακτική Πνευμονοπάθεια (ΧΑΠ) είναι μια νοσολογική οντότητα, που μπορεί να προληφθεί και να θεραπευθεί, με συστηματικές συνέπειες.

Διαβάστε περισσότερα

Άσθμα κατά την άσκηση. Ανδριάνα Ι Παπαϊωάννου Πνευμονολόγος

Άσθμα κατά την άσκηση. Ανδριάνα Ι Παπαϊωάννου Πνευμονολόγος Άσθμα κατά την άσκηση Ανδριάνα Ι Παπαϊωάννου Πνευμονολόγος Ορισμός Ως βρογχόσπασμος επαγόμενος κατά την άσκηση ορίζεται η παροδική και αναστρέψιμη στένωση των αεραγωγών που ακολουθεί την έντονη άσκηση,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ & ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ. ΜΚ 1013 «Ανάπτυξη φυσικής κατάστασης στον αγωνιστικό αθλητισμό (δύναμη - ισχύς)»

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ & ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ. ΜΚ 1013 «Ανάπτυξη φυσικής κατάστασης στον αγωνιστικό αθλητισμό (δύναμη - ισχύς)» ΕΠΕΑΕΚ ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΥ Τ.Ε.Φ.Α.Α.ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ - ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ & ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ ΜΚ 1013 «Ανάπτυξη φυσικής κατάστασης στον

Διαβάστε περισσότερα

Πρόληψη και θεραπεία εκφυλιστικών παθήσεων

Πρόληψη και θεραπεία εκφυλιστικών παθήσεων Συµµαχία για την υγεία:διατροφη Πρόληψη και θεραπεία εκφυλιστικών παθήσεων Χασαπίδου Μαρία Καθηγήτρια Διατροφής ΑΤΕΙΘ -. Σχέδιο δράσης για την εφαρµογή της ευρωπαϊκής στρατηγικής για την πρόληψη και τον

Διαβάστε περισσότερα

Μειώστε τον κίνδυνο για πρόωρο θάνατο µε τα Ωµέγα-3

Μειώστε τον κίνδυνο για πρόωρο θάνατο µε τα Ωµέγα-3 Μειώστε τον κίνδυνο για πρόωρο θάνατο µε τα Ωµέγα-3 Για χρόνια, οι καταναλωτές µαθαίνουν για τα οφέλη της µείωσης των καρδιαγγειακών παθήσεων µε τη λήψη ωµέγα-3 λιπαρών οξέων. Αυτή η άποψη έχει επικρατήσει,

Διαβάστε περισσότερα