9. Υφίστανται άμεσα καθήκοντά μας έναντι των ζώων;

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "9. Υφίστανται άμεσα καθήκοντά μας έναντι των ζώων;"

Transcript

1 ΔΙΚΑΙΟ, ΗΘΙΚΗ ΚΑΙ ΒΙΟΗΘΙΚΗ Υφίστανται άμεσα καθήκοντά μας έναντι των ζώων; Υφίστανται άμεσα καθήκοντά μας έναντι των ζώων; 9.1 Θεωρίες. Στις προηγούμενες ενότητες είδαμε τί δεν δύνανται να πράξουν οι άλλοι, σεβόμενοι ακριβώς το απαραβίαστο του προσώπου μας. Συνάγεται άραγε εξ αντιδιαστολής ότι είμαστε κατά τα λοιπά αδέσμευτοι να μεταχειριζόμαστε κατά το δοκούν τα απρόσωπα ζώα ως πράγματα 1 ( 2.1); Σύμφωνα με τις πλέον έγκριτες ηθικές αξιολογήσεις μας ( 1.11), φαίνεται ότι, ως πρόσωπα, έχουμε κάποια καθήκοντα και έναντι των ζώων ωστόσο, ποιά είναι η κανονιστική υφή τους και πώς δικαιολογούνται τα καθήκοντα αυτά; Το ερώτημα δεν αναδιατυπώνει παρά το δυσεπίλυτο ζήτημα του ηθικού status των ζώων. Οι σχετικές, ως προς τα καθήκοντά μας έναντι των ζώων, θεωρίες διακρίνονται κατά βάση σε δύο κατηγορίες: αφ ενός μεν σε εκείνες που υποστηρίζουν ότι υφίστανται άμεσα καθήκοντά μας προς τα ζώα, απευθυντέα προς τα ζώα καθ εαυτά, αφ ετέρου δε σε εκείνες που υποστηρίζουν ότι τα καθήκοντά μας προς τα ζώα είναι έμμεσα είναι, δηλαδή, καθήκοντά μας απευθυντέα προς πρόσωπα, πρωτίστως προς τον εαυτό μας, αλλά και προς τους άλλους: εφ όσον τα ζώα αποτελούν ήδη αντικείμενο κυριότητας, η υποχρέωσή μας να μη τα βλάπτουμε είναι υποχρέωση έναντι του κυρίου τους. (Ίσως όμως και ως αδέσποτα δεν νομιμοποιούμαστε να τα βλάπτουμε, εν όψει της κανονιστικής δυνατότητας μονομερούς ιδιοποιήσεώς τους, ως απλώς εξ αντικειμένου χρήσιμων γιά τον άνθρωπο πραγμάτων 2 ). Οι θεωρίες περί άμεσων καθηκόντων μας προς τα ζώα είναι μεν κυρίως ωφελιμιστικές (ή συνεπειοκρατικές), ωστόσο, υφίστανται και ανταγωνιστικές τους δικαιωματοκεντρικές (λαμβάνοντας υπ όψιν μας τη μάλλον κακή σχέση ωφελιμισμού και δικαιωμάτων 3 ), κατά τις οποίες τα ζώα είναι φορείς δικαιωμάτων 4 (όχι όμως και καθηκόντων...), όπως τα ανίκανα (προς δικαιοπραξία) πρόσωπα (ή ίσως το έμβρυο [και πάλι 2.1, 14.6]), τα οποία, ωστόσο, συνδέονται μαζί μας μέσω αμοιβαίων νοητών καθηκόντων. Στις θεωρίες των έμμεσων καθηκόντων μας προς τα ζώα ανήκουν, βεβαίως, εν πρώτοις οι 1 Γιά τα καθήκοντά μας έναντι της εν γένει απρόσωπης φύσης βλ. τη συμβολή μου «Βιοτεχνολογία, εγγενείς αξίες και κατηγορική προστακτική», ιδίως 105 επ. 2 Βλ. τη μονογραφία μου, Πρόσωπα, λόγοι και πράγματα, Βλ. ανωτέρω τις αναπτύξεις της τελικής σημ. της Πρβλ. Tom Regan, The Case for Animal Rights (Berkeley: University of California Pres, 1983), 200 επ. Ως προς το ίδιο ζήτημα, των δικαιωμάτων των ζώων, βλ. τη συλλογή των Cass R. Sunstein και Martha Nussbaum (eds), Animal Rights: Current Debate and New Directions (Oxford: Oxford University Press, 2004), και από την ελληνική βιβλιογραφία Κώστα Μ. Σταμάτη, Φιλοσοφία και οικολογική ηθική (Αθήνα: Νήσος, 2013), 219 επ.

2 175 ΔΙΚΑΙΟ, ΗΘΙΚΗ ΚΑΙ ΒΙΟΗΘΙΚΗ Υφίστανται άμεσα καθήκοντά μας έναντι των ζώων; παραδοσιακές θεολογικές 5. Κατά τον Θωμά Ακυινάτη, ο οποίος και εδώ ( 1.6) ακολουθεί τη διδασκαλία του Αριστοτέλους ως προς την ιεράρχηση των έμβιων όντων (που αντιστοιχεί, θα λέγαμε στη διατροφική αλυσίδα), εφ όσον τα ζώα δεν διαθέτουν λόγο και αυτοσυνείδηση και, συνεπώς, δεν δύνανται να διάγουν μιά έστω υποτυπώδη μορφή βίου, υπόκεινται σε καθοδήγηση και σε εξουσιασμό αποτελούν πράγματα, εργαλεία, δηλαδή, στην υπηρεσία του ανθρώπου επί της Γης. Συνεπώς, από τη σκοπιά αυτή, τα καθήκοντά μας έναντι των ζώων δεν δύνανται παρά να είναι έμμεσα 6. Τέτοιες θεωρίες (έμμεσων καθηκόντων) είναι όμως, όπως θα διαπιστώσουμε ( 9.5), και οι συμβολαιοκρατικές (contractarian), κατά τις οποίες τα ζώα δεν συμβάλλονται, βέβαια, ούτε αντιπροσωπεύονται κατά τη σύναψη του κοινωνικού συμβολαίου, καθώς και η ηθική θεωρία του Kant (όχι όμως και όλες οι εμπνεόμενες από το έργο του [ 9.7]). 9.2 Bentham και Kant. Κατά τον Bentham 7, τα ζώα αισθάνονται πόνο και ηδονή ( 7.4), μερικά δε είδη εξ αυτών είναι ασφαλώς πιό ορθολογικά από ορισμένα ανθρώπινα όντα, π. χ. από τα νεογνά ή τους πάσχοντες από σοβαρή ψυχική ή διανοητική διαταραχή. Το κρίσιμο ερώτημα, επομένως, δεν έγκειται στο αν τα ζώα είναι έλλογα, αν έχουν τη γλωσσική ικανότητα επικοινωνίας κ. τ. τ., αλλά στο αν υποφέρουν από πόνο. Γι αυτό κάθε άνιση μεταχείρισή τους σε σύγκριση προς τους ανθρώπους αποτελεί απλώς ηθική προκατάληψη. Έχουμε, λοιπόν, άμεσα καθήκοντα έναντι των ζώων. Η θέση αυτή θα αναπτυχθεί από τον Peter Singer, σχεδόν δύο αιώνες αργότερα, ως ζήτημα μιάς ουσιαστικής και πλήρους ισότητας. Αντιθέτως, κατά τις Παραδόσεις του Kant ( 4.7) 8, τα ζώα, ως μη έχοντα αυτοσυνείδηση, δεν αποτελούν παρά μέσα γιά την επίτευξη ενός εξωτερικού προς αυτά σκοπού: τα ζώα υπηρετούν τα πρόσωπα. Το ερώτημα σε τί χρησιμεύουν τα ζώα; είναι ηθικά νοητό και θεμιτό, όχι όμως και το ερώτημα σε τί χρησιμεύει ο άνθρωπος; Τα καθήκοντά μας έναντι των ζώων αποτελούν έμμεσα καθήκοντά μας προς την ανθρωπότητα (προς τους άλλους ή προς τον εαυτό μας 9 ). Ωστόσο, παρακινούμενοι από τις πλέον καλλιεργημένες ηθικές πεποιθήσεις μας ως προς τη βαρβαρότητα, η σύγχρονή μας ανθρωπογενής κατάσταση των ζώων, π. χ., η μαζική εκτροφή και παραγωγή τους γιά τις ανάγκες της καταναλώσεώς τους, η χρήση τους σε πειράματα, που τα υποβάλλουν σε ακρωτηριασμούς, ασθένειες κ. λπ. βλάβες και τα καταδικάζουν σε μιά μίζερη και σύντομη ζωή, δεν μας αρκεί άραγε γιά να συμμερισθούμε την εν λόγω αξιολόγηση του ωφελιμισμού (ανεξαρτήτως της ελκυστικότητάς του 5 Βλ., π. χ., Χρήστου Γιανναρά, Αλφαβητάρι της πίστης (Αθήνα: Εκδόσεις Δόμος, 1983), 85 επ. 6 Βλ., ενδεικτικά, Summa Theologiae, Ia.IIae.64.1, -3, και Summa Contra Gentiles, ΙΙΙ Βλ. An Introduction to the Principles of Morals and Legislation (London: University of London - The Athlon Press, 1970), 283 σημ. b. 8 In Kant s gesammelte Schriften, τ. 27 ος, 459 επ. 9 Πρβλ. T. M. Scanlon, Moral Dimensions, 166.

3 ΔΙΚΑΙΟ, ΗΘΙΚΗ ΚΑΙ ΒΙΟΗΘΙΚΗ Υφίστανται άμεσα καθήκοντά μας έναντι των ζώων; 176 ως ηθικού δόγματος); Κάτι φαίνεται πως ήδη οφείλουμε προς τα ζώα καθ εαυτά. (Εν τούτοις, ο ωφελιμισμός δεν φαίνεται ότι είναι κατάλληλη ηθική θεωρία ούτε γιά τα ζώα, εφ όσον επιτρέπει μιά σοβαρή βλάβη σε ένα από αυτά χάριν της αποτροπής μιάς καθ εαυτήν ασήμαντης σε πολλά 10.) Από την άλλη πλευρά, νοείται μήπως η στάθμιση της ζωής ενός ανθρώπου με εκείνη ενός ζώου; Π. χ., στην περίπτωση μιάς πυρκαϊάς, αντιμετωπίζει άραγε ο πυροσβέστης γνήσιο ηθικό δίλημμα ως προς το αν θα σώσει τη ζωή του (μη ορθολογικού) νεογνού ή εκείνη του ευφυούς τετραπόδου της οικογένειας που αντιμετωπίζει τον θανάσιμο κίνδυνο; Ο πυροσβέστης που επιλέγει τη διάσωση του τετραπόδου θα αποτελούσε άραγε ηθικό υπόδειγμα ηρωισμού, εφ όσον υπερέβη τις ανθρώπινες (πολύ ανθρώπινες) ηθικές προκαταλήψεις του; 9.3 Δύο αντιλήψεις της εμμεσότητας. Στη θέση του Kant ως προς την εμμεσότητα των καθηκόντων μας έναντι των ζώων (ως καθηκόντων έναντι της ανθρωπότητας) μάλλον συγχέονται δύο αντιλήψεις της που πρέπει να τις διακρίνουμε με τρόπο περισσότερο αυστηρό: α) Κατά την πρώτη αντίληψη, τα καθήκοντά μας έναντι των ζώων είναι γνησίως έμμεσα αποτελούν μέσα γιά την εκπλήρωση των καθηκόντων μας έναντι των συνανθρώπων μας 11. Η εκπλήρωση, δηλαδή, των καθηκόντων μας αυτών έχει πρωτίστως παιδαγωγική αξία μας υποστηρίζει στην ηθική καλλιέργεια και τελείωσή μας. Αντιθέτως, η άσκηση βίας κατά των ζώων (η χρησιμοποίηση, π. χ., μιάς γάτας αντί της στρογγυλής θεάς σε έναν ποδοσφαιρικό αγώνα) φθείρει την ηθική ακεραιότητά μας και αποδυναμώνει την ικανότητά μας ηθικής κρίσεως γι αυτό οι εκδοροσφαγείς επισημαίνει ο Kant 12 δεν πρέπει να διορίζονται ως ένορκοι, καλούμενοι να κρίνουν ιδίως υποθέσεις ανθρωποκτονίας, όπως ορθώς στην Αγγλία (της εποχής του). β) Κατά τη δεύτερη αντίληψη της εμμεσότητας, τα καθήκοντά μας έναντι των ζώων είναι καταχρηστικώς έμμεσα ή απλώς μη άμεσα είναι, δηλαδή, ανάλογα προς τα καθήκοντά μας έναντι των ανθρώπων 13. Αυτό σημαίνει ότι αμφότερα πηγάζουν από τις ίδιες αρχές (ότι, δηλαδή, συντρέχουν λόγοι καθηκόντων μας, όχι απλώς χάριν των ζώων 14, αλλά προς τα ζώα καθ εαυτά πράγμα που δεν συμβαίνει, π. χ., με τα έργα τέχνης 15.) Ο Kant συναφώς επικαλείται 16 ότι αποτελεί ανήθικη (καθ εαυτή) πράξη η εγκατάλειψη ενός πιστού σκύλου στα βαθιά γεράματά του από τον κύριό του (επειδή αδυνατεί πιά να τον υπηρετεί), η θανάτωση ζώων ως αθλητική δραστηριότητα, η άσκοπη χρήση τους σε πειραματισμούς κ. λπ. 10 Πρβλ. Robert Nozick, Anarchy, State, and Utopia, Πρβλ. Jens Timmerman, «When the Tail Wags the Dog: Animal Welfare and Indirect Duty in Kantian Ethics», Kantian Review 10 (2005), π. χ., Ό. π. (σημ. 8), Βλ., αναλυτικά, Patrick Kain, «Duties Regarding Animals», in Lara Denis (ed.), Kant s Metaphysics of Morals: A Critical Guide (Cambridge: Cambridge University Press, 2010), 210 επ. 14 Πρβλ. T. M. Scanlon, What We Owe to Each Other, 177 επ. 15 Πρβλ. F. M. Kamm, Intricate Ethics, 228 επ. 16 Ό. π. (σημ. 8), 459.

4 177 ΔΙΚΑΙΟ, ΗΘΙΚΗ ΚΑΙ ΒΙΟΗΘΙΚΗ Υφίστανται άμεσα καθήκοντά μας έναντι των ζώων; Από τις προκείμενες δύο αντιλήψεις της κρίσιμης εμμεσότητας φαίνεται ότι η δεύτερη είναι καταλληλότερη ( 9.7). Η πρώτη μάλλον αποδεικνύεται, κατά ηθικώς απαράδεκτο τρόπο, (δηλαδή από φιλαυτία) ως εξαρτημένη από τη συγκυρία: αν η άσκηση βίας προς τα ζώα φθείρει την ηθική ακεραιότητά μας κ. τ. τ., τότε, χωρίς τον κρίσιμο καταμερισμό εργασίας (ο οποίος επιτρέπει στους πολλούς να αφήνουν να διεκπεραιώνουν αντ αυτών άλλοι τη βρώμικη αποστολή), μάλλον θα οφείλαμε να απέχουμε από τη σφαγή των ζώων και, κατ αποτέλεσμα, από την κρεοφαγία. Εν πάση περιπτώσει, το ηθικώς επιτρεπτόν της κρεοφαγίας θα αποτελούσε ζήτημα εμπειρικό 17. (Εν όψει των καθηκόντων διατηρήσεως στη ζωή, αναπτύξεως της προσωπικότητας κ. λπ., δοθέντος ότι, κατά τον Kant,. δεν υφίσταται κανονιστική δυνατότητα συγκρούσεως καθηκόντων [ 8.6]: εκπληρώνω άραγε τα εν λόγω καθήκοντά μου, καθιστώντας τον βίο μου χειρότερο, συμμορφούμενος προς ένα καθήκον τελειώσεως του προσώπου μου 18, κατά τρόπο ασκητικό;) 9.4 Η απαγόρευση των διακρίσεων. Ενώ κατά τον Kant δεν τίθεται ζήτημα ισότητας μεταξύ προσώπων και ζώων (μόνον πρόσωπα είναι μεταξύ τους ισότιμα ως αυτόνομα υποκείμενα), μιά αντίληψη ισότητας ως προς την (απρόσωπη) ευημερία (πρβλ. 14.4) φαίνεται ότι αποτελεί τη βάση της ωφελιμιστικής θεωρίας ως προς την ισχύ άμεσων καθηκόντων μας έναντι των ζώων. Η ωφελιμιστική ιδέα έχει εν ολίγοις ως εξής: Έστω ότι, καθ υπόθεσιν, τα ανθρώπινα συμφέροντα υπερτερούν των συμφερόντων των ζώων γιά κάποιους λόγους. Αν οι λόγοι αυτοί, ωστόσο, δεν είναι ηθικά παραδεκτοί, προκειμένου να δικαιολογήσουν διακρίσεις μεταξύ των ανθρώπων, τότε, επί ποινή ασυνέπειας, πρέπει να επεκτείνουμε την αρχή της ίσης προστασίας των συμφερόντων και στα ζώα (ως φορείς των ίδιων, βέβαια, συμφερόντων). Διαφορετικά, είμαστε έκθετοι στη μομφή της ειδοκρατίας (speciesism). (Ωστόσο, η ειδοκρατία καθ εαυτήν θέτει ηθικούς περιορισμούς μόνο στους ανθρώπους η ωφελιμιστική αρχή της ισότητας δεν έχει άραγε εκ προοιμίου υπονομευθεί, αν δεν αντισταθμίζεται επαρκώς το εν λόγω μειονέκτημα των ανθρώπων έναντι του συναφούς πλεονεκτήματος των ζώων;) Κρίσιμες κατά την ωφελιμιστική επιχειρηματολογία 19 είναι μερικές αβέβαιες και δυσεπίλυτες περιπτώσεις ως προς τη ζητούμενη προστασία απλώς ανθρώπινων συμφερόντων. Απονέμοντας, δηλαδή, οι ίδιοι ως ηθικοί νομοθέτες, την ιδιότητα του προσώπου (μόνο) στους ανθρώπους, καλούμαστε να αντιμετωπίσουμε κάποιες γκρίζες ζώνες, όπως εκείνες των εμβρύων (έστω μετά το στάδιο της βιωσιμότητάς τους [ 1.10, 2.7, 14.6]), των νεογνών, αυτών που πάσχουν από σοβαρή ψυχική ή νοητική διαταραχή κ. λπ. Η κατάστρωση του επιχειρήματος έχει ως εξής: 17 Πρβλ. Robert Nozick, Anarchy, State, and Utopia, Πρβλ. Immanuel Kant, Metaphysikh der Sitten, 444 επ. 19 Βλ. ιδίως Peter Singer, Practical Ethics, 55 επ., 110 επ.

5 ΔΙΚΑΙΟ, ΗΘΙΚΗ ΚΑΙ ΒΙΟΗΘΙΚΗ Υφίστανται άμεσα καθήκοντά μας έναντι των ζώων; 178 i. Μόνον οι άνθρωποι είναι ίσοι (μεταξύ τους), λόγω ακριβώς της ιδιότητας Ι 1 που μόνον άνθρωποι έχουν (όχι και τα ζώα). ii. Μερικοί άνθρωποι όμως δεν έχουν την ιδιότητα Ι 1. iii. Την ιδιότητα Ι 2 που έχουν όλοι οι άνθρωποι έχουν, ωστόσο, και τα ζώα. iv. Συνεπώς, δεν δικαιολογείται όλοι και μόνον οι άνθρωποι να απολαύουν ενός ισότιμου ηθικού καθεστώτος (ως προς την προστασία των συμφερόντων τους). Αν η κρίσιμη ιδιότητα Ι 1 είναι, π. χ., η ικανότητα έλλογης κρίσης, ορισμένα ανθρώπινα όντα δεν την έχουν ακόμη (π. χ. τα νεογνά ή τα έμβρυα), ή την έχουν χάσει προσωρινά (π. χ. οι ευρισκόμενοι σε κώμα ασθενείς) ή δεν την έχουν πιά (π. χ. οι πάσχοντες από προχωρημένη γεροντική άνοια) ή δεν την είχαν εκ γενετής. Εν τούτοις, τα άτομα αυτά τα μεταχειριζόμαστε ως ισότιμα (ως απλώς ανθρώπινα όντα). Γιατί όχι και τα ζώα; Αρνούμαστε, κατά τον ωφελιμισμό, την ίση μεταχείρισή τους, δηλαδή τη διεύρυνση του πεδίου της ηθικής μέριμνά μας και ως προς αυτά, γιά λόγους ηθικά απορριπτέους: γιατί απορρίπτουμε τον φυλετισμό (: πρώτα οι λευκοί!), τον σεξισμό (: πρώτα οι άνδρες!), τον εθνικισμό (: πρώτα οι Έλληνες!), τον εγωϊσμό (: πρώτα ο Φ. Β.!) κ. λπ.; (Είναι, ωστόσο, άραγε η συμπεριφορά μας απέναντι στα ζώα πράγματι αναλόγως προκατειλημμένη 20 ;) Κατά τον Bentham, όπως προαναφέραμε ( 9.2), η μόνη κρίσιμη ιδιότητα είναι η ικανότητα του να αισθάνεσαι πόνο (και ηδονή) και τα ζώα αισθάνονται πόνο (και ηδονή), αν και χωρίς αντίληψη του πόνου (της έννοιας του πόνου) 21. (Η θέση αυτή πάντως δεν είναι θεωρητικά αναμφίλεκτη ο Καρτέσιος άραγε δεν συνέβαλε αποφασιστικά στη θεώρηση των ζώων ως μηχανών, ως αυτομάτων 22 ;) Σύμφωνα, λοιπόν, με την ωφελιμιστική (αντ)επιχειρηματολογία, το επιτρεπτόν ή μη της θανατώσεως, π. χ., ενός ζώου αντί ενός ανθρώπινου όντος, γιά την εκπλήρωση ενός ορισμένου σκοπού, εξαρτάται από τη στάθμιση των εκατέρωθεν συρρεόντων συμφερόντων, ώστε το καθαρό άθροισμα της συνολικής ωφέλειας στον σύμπαντα κόσμο να μεγιστοποιείται. Δεν υφίσταται κατ αρχήν προτεραιότητα στην ικανοποίηση των απλώς ανθρώπινων συμφερόντων, εκτός αν η ίδια η ανθρώπινη ιδιότητα (π. χ., το εμπειρικό γεγονός ότι ο άνθρωπος, επειδή έχει αυτοσυνείδηση, αισθάνεται κατά περίπτωση περισσότερο πόνο από ό,τι ένα ζώο στη θέση του) διαφοροποιεί δικαιολογημένα τα ανθρώπινα συμφέροντα. Τα συμφέροντα των ανθρώπων και των ζώων είναι πλήρως αντικαταστατά. Πρέπει, ωστόσο, να διακρίνουμε την έννοια του συμφέροντος από την ιδιαίτερη (ωφελιμιστική) αντίληψή της του να μη υποφέρει, δηλαδή, 20 Πρβλ. Bernard Williams, Ethics and the Limits of Philosophy (London: Fontana, 1985), 118 επ. 21 Πρβλ. John McDowell, Mind and World (Cambridge, Mass.: Harvard University Press, 1994), 49 επ., 114 επ. 22 Βλ., αντί πολλών, Peter Harrison, «Do Animals Feel Pain?», Philosophy 66 (1991), 25 επ.

6 179 ΔΙΚΑΙΟ, ΗΘΙΚΗ ΚΑΙ ΒΙΟΗΘΙΚΗ Υφίστανται άμεσα καθήκοντά μας έναντι των ζώων; κανείς από πόνο. Όπως επισημαίνει ο Dworkin (στα συγκείμενα των αμβλώσεων που εξετάσαμε στο Κεφάλαιο Α ) 23 :...Κάποιος ενεργεί εναντίον των συμφερόντων μου..., ακόμη και αν οι ενέργειές του δεν μου προκαλούν φυσικό πόνο ούτε έχω καν αντιληφθεί ότι πράγματι έλαβαν χώρα. Τα συμφέροντά μου είναι ενεργά σε αυτές τις περιστάσεις, όχι λόγω της ικανότητάς μου να αισθάνομαι πόνο, αλλά λόγω ενός διαφορετικού και πιο περίπλοκου συνθέματος ικανοτήτων: να απολαμβάνω ή να αποτυγχάνω να απολαύσω, να αισθάνομαι στοργή και συγκινήσεις, να ελπίζω και να προσδοκώ, να υποφέρω από απογοητεύσεις και διαψεύσεις. Εφ όσον ένα πλάσμα ενδέχεται να θανατωθεί χωρίς πόνο, ακόμη και ύστερα από την απόκτηση της ικανότητας να αισθάνεται πόνο, είναι αυτές οι πιο σύνθετες ικανότητες (όχι απλώς η ικανότητα να αισθάνεται πόνο) που δικαιολογούν ένα συμφέρον του πλάσματος να συνεχίσει να ζει. Εν πάση περιπτώσει, γιατί στα συνυπολογιζόμενα, κατά τον περιώνυμο felicific calculus, συμφέροντα να μη περιλαμβάνονται και τα συμφέροντά μας από την κατανάλωση κρέατος ζώου, ιδίως δε αν το θανατώνουμε χωρίς φυσικό πόνο 24 ; Γιά μιά πλήρη προστασία των ζώων έναντι της σφαγής τους προς κατανάλωση του σώματός τους, πρέπει να τα αντιμετωπίσουμε, όχι απλώς ως φορείς συμφερόντων, αλλά ως πρόσωπα. (Υφίσταται όμως άραγε ωφελιμιστική έννοια του προσώπου; Αν όλα τα συμφέροντα των άλλων αδιακρίτως αποτελούν κατ αρχήν λόγους προς το πράττειν, πώς είναι δυνατή η συγκρότηση των προσώπων στο ανταγωνιστικό πεδίο της ελευθερίας 25 ;) Περαιτέρω, αναρωτιέται κανείς μήπως η θέση του Kant παρέχει κατ αρχήν ευρύτερη προστασία στα ζώα (σε σύγκριση προς εκείνη του ωφελιμισμού). Όπως επισημάνθηκε ( 9.3), αν η άσκηση βίας προς τα ζώα φθείρει την ηθική ακεραιότητά μας, τότε μάλλον οφείλουμε κατ αρχήν ανεπιφύλακτα να απέχουμε από την κακοποίησή τους, τη σφαγή τους κ. τ. τ. Διαθέτουμε, λοιπόν, ήδη ένα ισχυρό μάλλον τελειοκρατικό (καθότι αφορά στην ηθική καλλιέργεια και τελείωσή μας) επιχείρημα υπέρ της χορτοφαγίας. 9.5 Ένα συμβολαιοκρατικό αντεπιχείρημα. Τα κρίσιμα συμφέροντα πάντως (κατά τις πλέον έγκριτες ηθικές πεποιθήσεις μας) πρέπει να βασίζονται σε αρχές δικαιοσύνης. Και πάλι από τη σκοπιά της ρωλσιανής (όχι απαραιτήτως του ιδίου του Rawls 26 ) θεωρίας της δικαιοσύνης ( 4.10 και 15.6), κατά την επιλογή των αρχών, σε μιά πρωταρχική θέση, μας επιτρέπεται, ή καλύτερα, μας επιτάσσεται γιά λόγους ακριβοδικίας (fairness), να έχουμε στη διάθεσή μας μόνο τις 23 Πρβλ. Ronald Dworkin, Life s Dominion, 17 επ. 24 Πρβλ. Jeremy Bentham, An Introduction to the Principles of Morals and Legislation, 282 επ. σημ. b. 25 Βλ. Πρόσωπα, λόγοι και πράγματα, 1.2, Από τη στιγμή που ο Rawls, π. χ., Justice as Fairness, 52 επ., περιορίζει το πεδίο των αρχών της δικαιοσύνης στη δίκαιη βασική δομή της κοινωνίας ως σχήματος συνεργασίας, η μέριμνά μας προς πρόσωπα που δεν διαθέτουν (από ηθικά αυθαίρετους λόγους) την ικανότητα να συμμετάσχουν στο σχήμα αυτό (π. χ., οι εκ γενετής πνευματικά διαταραγμένοι) απαιτεί τη διεύρυνση του πεδίου των αρχών. Ωστόσο, η μέριμνά μας προς αυτά τα πρόσωπα είναι εν προκειμένω επιτακτικότερη (βλ. τις σχετικές επιφυλάξεις μου, Πρόσωπα, λόγοι και πράγματα, 10.5 επ., 11.1 επ.).

7 ΔΙΚΑΙΟ, ΗΘΙΚΗ ΚΑΙ ΒΙΟΗΘΙΚΗ Υφίστανται άμεσα καθήκοντά μας έναντι των ζώων; 180 γενικές γνώσεις και τις εύλογες πεποιθήσεις ως προς την πορεία και τις περιπέτειες του (ανθρώπινου ταυτολογία;) βίου (το δόγμα της μετεμψυχώσεως ανθρώπων και ζώων μάλλον δεν συμπεριλαμβάνεται σε αυτό το απόθεμα γνώσεων και πεποιθήσεων). Εν όψει αυτής της αβεβαιότητας και του κινδύνου των επιλογών που αυτή συνεπάγεται, η ορθολογική επιλογή των αντιπροσώπων μας (ως προς τις αρχές της δικαιοσύνης) δεν δύναται παρά να βασισθεί στον κανόνα επιλογής του μεγίστου των ελαχίστων (maximin = maximum minimorum) να είναι, δηλαδή, συντηρητική να διασφαλίζει τα κρίσιμα συμφέροντά μας σε κάθε περίπτωση, δηλαδή κάποια πρωταρχικά αγαθά. Μεταξύ των εν προκειμένω γενικών γνώσεων των αντιπροσώπων δεν συντρέχει, συνεπώς, λόγος να μη (αν δεν επιβάλλεται να) περιλαμβάνονται και οι στοιχειώδεις (μη εριζόμενες) γνώσεις μας ως προς τα στάδια της ανθρώπινης ζωής (από τη σύλληψη του εμβρύου μέχρι τον θάνατο του προσώπου), ότι οι αρχές της δικαιοσύνης απευθύνονται σε όντα που γεννιούνται από ανθρώπους (εναλλακτική δυνατότητα γεννήσεως προσώπων [ 3.7] μάλλον δεν υφίσταται), ότι ενδέχεται οι αντιπροσωπευόμενοι να γεννηθούν με μειωμένες διανοητικές κ. λπ. ικανότητες ή να τις απολέσουν κατά τη διάρκεια της ζωής τους ή να μη τις έχουν εκ γενετής κ. τ. τ., ή να φέρουν στον κόσμο τέκνα με τα ίδια κρίσιμα μειονεκτήματα κ. λπ. Κατά τη μόνη ορθολογική (rational) και εύλογη (reasonable) 27 επιλογή μας, οι αρχές της δικαιοσύνης δεν δύνανται παρά να καταλαμβάνουν και τις κρίσιμες γκρίζες ζώνες των ωφελιμιστικών αντιπαραδειγμάτων 28 συνεπώς, η βρεφοκτονία, π. χ., δεν είναι επιτρεπτή 29. (Η εν λόγω συλλογιστική θεμελιώνει έναν θεμιτό πατερναλισμό ως προς τους ανθρώπους 30. Από την άλλη πλευρά, τα ζώα αδυνατούν να λάβουν νοητώς μέρος στη διαδικασία συνάψεως των αρχών της δικαιοσύνης. Άμεσα καθήκοντα έχουμε πάντως μόνο προς τους νοητώς αντισυμβαλλομένους μας.) Περαιτέρω, υπερασπιζόμενος ο Rawls τους φυσικούς θεμελιωτικούς λόγους της ισότητας, ουσιωδώς ένα minimum φυσικών ικανοτήτων ως προς τη σύλληψη ορθολογικών σχεδίων ζωής και την εφαρμογή αρχών δικαιοσύνης, ευλόγως αρκείται, ως προς την ισότητα μεταξύ ανθρώπων, σε μιά ίση ιδιότητα φάσματος: Ο ορισμός των μερών στην πρωταρχική θέση είναι εκείνος που προσδιορίζει μιά τέτοια ιδιότητα φάσματος, και οι αρχές δικαιοσύνης διασφαλίζουν ότι οποιεσδήποτε διακυμάνσεις των ικανοτήτων μεταξύ ανθρώπινων όντων πρέπει να αντιμετωπίζονται όπως κάθε άλλο φυσικό χάρισμα... Όσοι μπορούν να απονείμουν δικαιοσύνη δικαιούνται προστασία σύμφωνη με τη δικαιοσύνη Γιά τη διάκριση βλ. John Rawls, ό. π., 6 επ. 28 Πρβλ. Jeffrie G. Murphy, «Rights and Borderline Cases», Arizona Law Review 19 (1977), 237 επ. Γιά μιά κριτική της συμβολαιοκρατικής αντίληψης βλ. Martha C. Nussbaum, Frontiers of Justice: Disability, Nationality, Species Membership (Cambridge, Mass.: Belknap Press / Harvard University Press, 2006), ιδίως (ως προς το θέμα μας), 96 επ., 325 επ. 29 Πρβλ., ωστόσο, Peter Singer, Practical Ethics, 181 επ. 30 Πρβλ. John Rawls, Θεωρία της δικαιοσύνης, 297 επ. 31 John Rawls, ό. π., 577, 580.

8 181 ΔΙΚΑΙΟ, ΗΘΙΚΗ ΚΑΙ ΒΙΟΗΘΙΚΗ Υφίστανται άμεσα καθήκοντά μας έναντι των ζώων; Τα ζώα, σε ένα τέτοιο ερμηνευτικό σχήμα, δεν είναι όντα λιγότερο ευνοημένα, αντικείμενο, δηλαδή, μιάς κατά προτεραιότητα μέριμνας ( 15.6), ούτε η κατάστασή τους προσομοιάζει με μιά προσωρινή ή μόνιμη απώλεια των ικανοτήτων της ηθικής προσωπικότητας, η οποία αποτελεί γιά τα ανθρώπινα όντα ένα ηθικά αυθαίρετο (τυχαίο) γεγονός. Η προστασία των ζώων προϋποθέτει, βάσει των προκειμένων, την επέκταση του συμβολαιικού επιχειρήματος 32, όχι μιά ριζικά διαφορετική θεμελίωσή του (εν όψει, άλλως, της απορρίψεώς του). (Αν πρόκειται, ωστόσο, απλώς περί συνέπειας στις αξιολογήσεις μας, τότε γιατί, αντί της αντιμετωπίσεως των ζώων ως προσώπων, δεδομένων των ανορθολογικών και ανεύλογων συνεπειών της, να μη αντιμετωπίζουμε απλώς τους ολιγόνοες και τα νεογνά ως ζώα 33 ; Μιά εξομοίωση, ωστόσο, της μόνιμης απώλειας (ή απουσίας) των ικανοτήτων της ηθικής προσωπικότητας με την ισχύουσα θεσμική κατάσταση των ζώων θα συνιστούσε κίνδυνο που «θα ήταν υπερβολικά μεγάλος ως προς τους δίκαιους θεσμούς» 34.) Η τυχόν αδυνατότητα αντικαταστάσεως ενός ήδη συνεκτικού συστήματος αρχών, καθώς και η αδυναμία συνεπούς τηρήσεως ενός εναλλακτικού, δεν θα σήμαινε παρά ότι η πολιτική κοινωνία, αν προβίβαζε τα ζώα σε πρόσωπα, μάλλον θα αδικούσε (θα προκαλούσε βλάβη, δηλαδή, σε) κάποια πλήρη μέλη της. 9.6 Η αμιγής ηθική σκοπιά. Έστω ότι μόνο πρόσωπα είναι άξια απόλυτου σεβασμού. Αποτελούν άραγε όλοι οι άνθρωποι πρόσωπα; Αν η απάντησή μας στο ερώτημα του ποιά όντα (υπαρκτά στον χωροχρόνο) οφείλουμε να τα μεταχειριζόμαστε ως πρόσωπα ήταν εξεζητημένη, δηλαδή εξαρτημένη αποκλειστικά από τη χρήση θεωρητικών εννοιών, θα ήταν μάλλον ηθικά αυθαίρετη. Το ζήτημά μας, ωστόσο, δεν είναι θεωρητικό, αλλά πρακτικό 35. Υποστηρίζεται 36, λοιπόν, ότι η μεταχείριση όλων των ανθρώπινων όντων ως προσώπων αποτελεί μεν ηθική αρχή, με την επίκληση όμως γιά τη θεμελίωση της ισχύος της του ενδημικού στη βιοηθική επιχειρήματος του ολισθηρού κατήφορου ( 7.3, 11.2 και 11.4) (στο τέλος του οποίου βρίσκονται οι βάρβαρες εθνικοσοσιαλιστικές πρακτικές). Από συνεπειοκρατική σκοπιά, θα προσέθετε κανείς, π. χ., τον κίνδυνο να αντιμετωπίσουμε ως πράγματα τα πρόσωπα που απλώς δεν δύνανται να επικοινωνήσουν μαζί μας (όπως ο φρικτά τραυματισμένος στρατιώτης στην έξοχο κινηματογραφική ταινία Johny Got his 32 Βλ. John Rawls, ό. π., Πρβλ. Robert Nozick, «Do Animals Have Rights?», in Socratic Puzzles (Cambridge, Mass.: Harvard University Press, 1997), John Rawls, Θεωρία της δικαιοσύνης, Πρβλ. όμως τη διάκριση του Dworkin, Life s Dominion, 22 επ., μεταξύ μιάς θεωρητικής και μιάς πρακτικής έννοιας του προσώπου: μιά δικαιολογημένη θεωρητική αντίληψη των χοίρων ως προσώπων δεν δικαιολογεί άνευ ετέρου την πρακτική αντιμετώπισή τους κατά τον τρόπο που συμπεριφέρονται οι άνθρωποι μεταξύ τους. 36 Βλ. Cristine Korsgaard, «Two Arguments against Lying», in Creating the Kingdom of Ends, 350 επ.

9 ΔΙΚΑΙΟ, ΗΘΙΚΗ ΚΑΙ ΒΙΟΗΘΙΚΗ Υφίστανται άμεσα καθήκοντά μας έναντι των ζώων; 182 Gun). Και όμως, η πλήρης δικαιολόγηση της αρχής στην ονομαστική αξία της επιτάσσει την επίκληση αμεσότερων λόγων: Εν προκειμένω, η ρήτρα ανθρώπινα όντα δεν σημαίνει τόσο όντα προερχόμενα από μας, αλλά είδος 37 που εμείς, ως ηθικά πρόσωπα, ανήκουμε με μόνη τη γέννησή μας ( 3.7) σε αυτό 38. Από την καντιανή οπτική γωνία, μόνη η ηθική σκοπιά καθιστά νοητή τη σύλληψη όντων που η ίδια η φύση τους καθιστά αδύνατη την αυτονομία τους. (Η ικανότητα λόγου ίσως δεν έχει εναλλακτική μορφή χωροχρονικής υπάρξεως από εκείνη του κατάλληλου εγκεφάλου, όχι του κατ ανάγκην ανθρώπινου. Από θεωρητική σκοπιά, γιατί ένας άκρως προηγμένος ηλεκτρονικός υπολογιστής να διαφέρει από τον εγκέφαλο του ηθικού προσώπου 39 ; Από την ίδια σκοπιά, γιατί η κατοχή των ηθικών εννοιών, όπως του προσώπου, να μη αποτελεί ζήτημα φυσιολογίας του εγκεφάλου 40 ; Ωστόσο, η νομιμοποιημένη χρήση των εννοιών δεν αποτελεί ζήτημα εμπειρικής κατοχής, αλλά τίτλου κυριότητας 41.) Δεν πρόκειται απλώς γιά το γεγονός ότι προς το παρόν (οι εξελίξεις της βιοτεχνολογίας και της γενετικής ίσως μας διαψεύσουν κάποτε) η καταγωγή των ανθρώπινων όντων από εμάς τους ίδιους αποτελεί τη μόνη διαθέσιμη θεωρητική βεβαιότητά μας, συνυφασμένη με τη σύλληψη των κρίσιμων αιτιωδών συνδέσμων που διέπουν τα σχετικά φυσικά φαινόμενα. Τα ζώα δεν κατάγονται από εμάς, όντα που με πρακτική 37 Πρβλ. Patrick Kain, «Duties Regarding Animals», Βελτιώνω μιά πραγμάτευσή μου στη μονογραφία μου, Ο Κλώνος του Ανθρώπου, 157 επ. πρβλ. Thomas Scalnon, What We Owe to Each Other, 185 επ. Πρβλ. David Sussman, The Idea of Humanity, Έστω ότι διαθέτουμε μιά αριθμομηχανή και έχουμε τη δυνατότητα να δούμε τί συμβαίνει στο εσωτερικό της, όταν αγγίζουμε κατά σειρά τα πλήκτρα 1, +, 1, =: κάθε άγγιγμα πλήκτρου ενεργοποιεί κάποιες λυχνίες στο μη ορατό εσωτερικό της αριθμομηχανής. Η οθόνη της αριθμομηχανής μάς δίνει το αποτέλεσμα 2 (το οποίο δεν αντιστοιχεί σημειωτέον σε άγγιγμα πλήκτρου). 1+1=2 σημαίνει άραγε τις φωτεινές ενδείξεις στο εσωτερικό της αριθμομηχανής; (Συνέπεσα στο παράδειγμα με τον Thomas Nagel, Mind and Cosmos: Why the Materialist Neo- Darwinian Conception of Nature Is Almost Certainly False [Oxford: Oxford University Press], 2012], 48, 51 επ.) Γιατί η κανονικότητα των φωτεινών ενδείξεων να μη σημαίνει οποιονδήποτε κανόνα; (Γι αυτό ο επιστημονικός ορισμός του εθίμου, κατά τον οποίο [βλ. Ιωάννου Π. Αραβαντινού, Εισαγωγή στην επιστήμη του δικαίου, 98 επ.] το έθιμο αποτελεί μεν μακρά και ομοιόμορφη συνήθεια, συνοδευόμενη όμως από πεποίθηση δικαίου των αυτουργών, είναι αντιφατικός: αν συντρέχουν αντικειμενικοί λόγοι σχηματισμού πεποιθήσεως δικαίου, τότε ναι μεν πρόκειται γιά πρωτογενή πηγή του δικαίου, ωστόσο, η συνήθεια δεν είναι κρίσιμη αν δεν συντρέχουν αντικειμενικοί λόγοι, τότε πρόκειται απλώς γιά δευτερογενή πηγή του δικαίου [η οποία αντλεί την ισχύ της, δηλαδή, από τον νόμο].) Αν, λοιπόν, η οθόνη της αριθμομηχανής μάς δείξει 3, η ενεργοποίηση μιάς διαφορετικής από την προηγουμένως επαναλαμβανόμενη φωτεινή ένδειξη δεν σημαίνει άραγε ένα σφάλμα στην ακολουθία ενός κανόνα; (Υπάρχει τό βιβλίο και γιά αυτό το κανονιστικό ζήτημα: Saul A. Kripke, Wittgenstein on Rules and Private Language (Oxford: Blackwell, 1982). Βλ., αναλυτικά, Derek Parfit, On What Matters, τ. 2 ος, 493, 498 επ., και πρβλ. Ronald Dworkin, Justice for Hedgehogs, 241 επ. 40 Βλ. μιά σχετική βιβλιοκρισία του Colin McGinn, «Can the Brain Explain Your Mind?», New York Review of Books (24 Μαρτίου - 6 Απριλίου 2011), 32 επ., επί του V. S. Ramachandran, The Tell- Tale Brain: A Neuroscientist s Quest for What Makes Us Human (New York: W. W. Norton & Co, 2011), καθώς και την ακολουθήσασα αντιπαράθεσή του με τον Ramachandran, New York Review of Books (23 Ιουνίου - 13 Ιουλίου 2011), Βλ., βασιζόμενος σε σχετικές καντιανές ιδέες, Πρόσωπα, λόγοι και πράγματα, 6.1.

10 183 ΔΙΚΑΙΟ, ΗΘΙΚΗ ΚΑΙ ΒΙΟΗΘΙΚΗ Υφίστανται άμεσα καθήκοντά μας έναντι των ζώων; αυτοπεποίθηση αντιμετωπίζουμε τα ηθικά ερωτήματα. Ωστόσο, δεν γνωρίζουμε εξ υποκειμένου πώς είναι το να είσαι νυκτερίδα 42, ούτε πάντως το να πάσχεις από γεροντική άνοια, αν όχι το να είσαι βρέφος. (Από την οπτική γωνία των μη συνειδητών εμπειριών, ισχύει κατ αναλογίαν, ως προς την αποτυχία μας να επικοινωνήσουμε με τους αυτιστικούς άλλους, το ψυχαναλυτικό φθέγμα ότι το παιδί είναι ο πατέρας του ενηλίκου.) Γιά την αντιμετώπιση των βρεφών και των ανοϊκών ως προσώπων, πράγματι δεν αρκεί το γεγονός ότι κατάγονται σωματικώς από μας. (Το κριτήριο της καταγωγής είναι γενικώς ηθικά αυθαίρετο και δεν φαίνεται ότι δικαιολογεί την άνιση μεταχείριση των ζώων.) Δεν πρόκειται ίσως παρά γιά την οικείωσή 43 μας των άλλων, κατά τη ρωλσιανή αναστοχαστική ισορροπία ( 1.11) (και όχι τη ρωλσιανή συμβολαιοκρατία [ 9.5]), η οποία συναντά στα ζώα ένα (μη ψυχολογικό 44 ) όριό της. Τα ζώα ως είδος κείνται ηθικώς πέρα της αυτονομίας, πέρα του καλού και του κακού 45 (ακόμη και όταν διαθέτουν νοημοσύνη, και τη λεγόμενη συναισθηματική 46, παραμένουν ξένα στον κόσμο της ηθικής.) Η διάκρισή μας δεν είναι θεωρητική: από ηθική σκοπιά ακριβώς η άνοια αποτελεί εμπόδιο της αυτόνομης βουλήσεως, ενώ η ζωική φύση καθ εαυτήν αποτελεί όριό της. Κατ αναλογίαν, η γλώσσα αποτελεί το όριο της ανθρώπινης επικοινωνίας, όχι ένα εμπόδιο στην επικοινωνία ανθρώπων και ζώων 47. (Η ύπαρξη του ανοϊκού αξιολογείται ως κακοτυχία, ενώ του ζώου αποτελεί, βέβαια, ζήτημα απλής τύχης 48.) Στην περίπτωση της άνοιας τίθεται ακριβώς το ερώτημα που δεν τίθεται σε εκείνη των ζώων: αν πρέπει να καταστραφεί μιά φυσική επένδυση σε ανθρώπινη ζωή ( 2.3 επ.), η οποία βρίσκεται ήδη επέκεινα του βίου ( 11.1). Το ζήτημα δεν αφορά πλέον στη διεύρυνση της γνώσης μας, αλλά στην άσκηση της ηθικής κρίσης μας ( 5.7), λαμβάνοντας, βέβαια, ιδιαίτερα υπ όψιν μας ότι η ζωώδης φύση δεν αποτελεί μόνον εμπόδιο στην άσκηση της αυτονομίας, αλλά και πεδίο ασκήσεώς της π. χ., ως προς την τελείωση των σωματικών δεξιοτήτων χάριν της ευδαιμονίας [ 9.3]). (Τα 42 Βλ. το περίφημο άρθρο του Nagel, «What is it like to be a bat?», in Mortal Questions (Cambridge, Mass.: Cambridge University Press, 1979), 165 επ. 43 Γιά τη συναφή στωϊκή ιδέα βλ. Παύλου Κ. Σούρλα, Φιλοσοφία του Δικαίου, 155 επ. 44 Πρβλ. τη φράση του David Heyd (Genethics: Moral Issues in the Creation of People), όπως την παραθέτει ο Φιλήμων Παιονίδης, «Η ηθική των γενετικών παρεμβάσεων: Μιά πρώτη προσέγγιση», Επιθεώρηση Βιοηθικής 1 (2007), 48 και σημ.7: «[τ]α όρια της γενετικής μηχανικής δεν βρίσκονται... σε κάποιον επιστημονικά ή μεταφυσικά οριζόμενο πυρήνα της ανθρώπινης φύσης, αλλά στο σημείο όπου θα σταματούσαμε να αντιμετωπίζουμε κάποιον ως απόγονό μας». 45 Πρβλ. Christine M. Korsgaard, «Morality and the Distinctiveness of Human Action», in Frans de Waal, Primates and Philosophers: w morality evolved (Princeton: Princeton University Press, 2006), Πρβλ. Alasdair MacIntyre, Dependent Rational Animals: Why Human Being Need the Virtues (Chicago: Open Court, 1999), ιδίως 29 επ., 43 επ., 53 επ., ο οποίος ανακεφαλαιώνει εν πολλοίς, με πρωτότυπο τρόπο, τη σχετική φιλοσοφική συζήτηση. 47 Βλ. τις γλαφυρές αναπτύξεις του Steven Pinker, The Language Instinct: The New Science of Language and Mind (New York: Penguin Books, 1994), 334 επ. 48 Πρβλ. Alasdair MacIntyre, Dependent Rational Animals, 100 επ.

11 ΔΙΚΑΙΟ, ΗΘΙΚΗ ΚΑΙ ΒΙΟΗΘΙΚΗ Υφίστανται άμεσα καθήκοντά μας έναντι των ζώων; 184 ζητήματα κρίσης, ωστόσο, από την οπτική γωνία της προστασίας εγγενών αξιών, όπως των ειδών των ζώων [ 1.8], δεν θέτουν παρά ερωτήματα ουσιωδώς θρησκευτικών πεποιθήσεων συνεπώς, θρησκευτικής ελευθερίας.) Πάντως, η μονομερής ένταξη στο ηθικό status των προσώπων, χωρίς τη δημόσια ικανότητα (αντ)επιχειρηματολογίας, δεν είναι κανονιστικά εφικτή (τουλάχιστον κατά τη σωκρατική παράδοση 49 ). Γιά την εν λόγω ικανότητα μάλιστα δεν αρκούν οι κλίσεις μας, ακόμη και η αγάπη (που ίσως την συναισθάνονται και τα ζώα): απαιτείται η ικανότητα του αισθήματος του σεβασμού Kant και Καντιανοί. Έστω, λοιπόν, ότι ο ωφελιμισμός τα καταφέρνει λίαν καλώς ως προς τους αποδέκτες των καθηκόντων μας ως προς τα υποκείμενά τους όμως; Γιατί, αφού τα ζώα μάς τρώγουν ή τρώγονται μεταξύ τους, εμείς, εν τούτοις, να οφείλουμε κατ αρχήν να απέχουμε από τη σφαγή τους και την κατανάλωση του σώματός τους; Τα καθήκοντά μας προϋποθέτουν, ωστόσο, ηθική νομοθεσία ( 2. 10, 6.2) 51. Ζητούμενο αντικείμενο της κρίσιμης ηθικής νομοθεσίας είναι η ορθή μεταχείριση που οφείλει να επιφυλάσσει το είδος μας ( 9.6) στα ζώα. Ιδού, λοιπόν, κάποιες βιβλιογραφικές ενδείξεις από το έργο του Kant: Υπό το φως της κρίσιμης εν προκειμένω διατυπώσεως της κατηγορικής προστακτικής 52, ότι ο άνθρωπος πρέπει να αντιμετωπίζεται πάντοτε ως αυτοσκοπός και ποτέ απλώς ως μέσον, τα πρόσωπα έχουν, κατά τον Kant, απόλυτη αξία (αξιοπρέπεια), κατ αντιδιαστολή προς τα πράγματα, τα οποία έχουν σχετική αξία (τίμημα) ( 4.8). (Μιά αδέσποτη καθ εαυτήν φύση είναι, επομένως, ως προς τα πρόσωπα ηθικά αδικαιολόγητη: καθιστά αδύνατη την εγκαθίδρυση ενός καθεστώτος δικαίου της συνυπάρξεώς μας, δηλαδή ως προσώπων, υπό θεσμικές συνθήκες ισότητας και ελευθερίας 53.) Στην Ανθρωπολογία του 54 ο Kant τονίζει ότι το γεγονός ότι ο άνθρωπος έχει την ικανότητα να αυτοαναπαρίσταται ως εγώ σημαίνει ότι αποκτά το καθεστώς του προσώπου και διακρίνεται από τα πράγματα, όπως είναι τα μη ορθολογικά ζώα, η μεταχείριση των οποίων εναπόκειται στη διακριτική ευχέρειά του. Ο ίδιος 49 Βλ., ενδεικτικά, Francisco J. Gonzales, «The Socratic Hermeneutics of Heidegger and Gadamer», in Sara Ahbel - Rappe και Rachana Kamtekar (ed.), A Companion to Socrates (Oxford: Blackwell Publishing Ltd, 2006), 426 επ. 50 Πρβλ. Immanuel Kant, Kritik der praktischen Vernunft, Βλ. Christine M. Korsgaard, The Sources of Normativity (Cambridge, Mass.: Cambridge University Press, 1996), 7 επ. (Αγνοώ και γιά την εδώ παρουσίαση την κριτική του ηθικού ρεαλισμού βλ., αντί άλλων, τη συλλογή του Charles Larmore, The Autonomy of Morality [Cambridge: Cambridge University Press, 2008], αλλά και J. David Velleman, Self to Self, 32 επ. πρβλ. πάντως την ένσταση της ανθρώπινης αξιοπρέπειας που εκτίθεται στην 2.10, ακόμη και αν αληθεύει ο ουσιαστικός ηθικός ρεαλισμός, κατά την έννοια της Korsgaard, ό. π., 35 επ. πρβλ. επίσης, αναλυτικά, Πρόσωπα, λόγοι και πράγματα, 6.1 επ., καθώς και τη μελέτη μου [ 2.10 σημ. 90], «Ηθική γνωσιοκρατία και κανονιστικότητα», ιδίως 16 επ.). 52 Βλ. τις αναπτύξεις της συμβολής μου «Βιοτεχνολογία, εγγενείς αξίες και κατηγορική προστακτική», 98 επ. 53 Βλ. Πρόσωπα, λόγοι και πράγματα, 7.1 επ. 54 Βλ. Anthropologie in pragmatischer Hinsicht, in Kant s gesammelte Schriften, τ. 7 ος, 127.

12 185 ΔΙΚΑΙΟ, ΗΘΙΚΗ ΚΑΙ ΒΙΟΗΘΙΚΗ Υφίστανται άμεσα καθήκοντά μας έναντι των ζώων; στο έξοχο δοκίμιό του περί των υποθετικών απαρχών της ανθρώπινης ιστορίας 55 επικαλείται ένα χαρακτηριστικό απόσπασμα από το βιβλίο της Γενέσεως, κατά το οποίο τα ζώα δεν απολαύουν του καθεστώτος του ανθρώπου εντός της Δημιουργίας η φύση δεν έδωσε το δέρμα στα ζώα χάριν των ιδίων, αλλά χάριν του ανθρώπου: Ἐποίησε Κύριος ὁ Θεὸς τῷ Ἀδὰμ καὶ τῇ γυναικὶ αὐτοῦ χιτῶνας δερματίνους, καὶ ἐνέδυσεν αὐτούς 56. Αν έτσι έχουν οι άμεσες βιβλιογραφικές πηγές, δικαιολογείται άραγε η ισχύς έμμεσων καθηκόντων μας προς τα ζώα; Ο Kant 57 ταξινομεί τα καθήκοντα εν γένει σε νομικά και ηθικά. Δεν έχουμε άμεσες νομικές υποχρεώσεις προς τα ζώα, αλλά προς τους κυρίους τους ( 9.1). Ως προς τις εν στενή εννοία ηθικές, το κρίσιμο εν προκειμένω σφάλμα (η αμφιβολία) έγκειται, κατά τον Kant, στο κανονιστικό γεγονός ότι εκλαμβάνουμε ένα καθήκον προς τον εαυτό μας (χάριν πρωτίστως της ηθικής τελειώσεώς μας) ως απευθυντέο εξωτερικώς (προς τα ζώα). Κατά τον Allen Wood 58, η ηθική φιλοσοφία του Kant είναι λογοκεντρική (καθότι βασίζεται στην ιδέα της έλλογης φύσεως ως σκοπού καθ εαυτόν), αλλά και προσωποκεντρική: σεβασμός στην έλλογη φύση δεν σημαίνει παρά καθήκοντα έναντι προσώπων. Ο τελευταίος όμως περιορισμός δικαιολογείται άραγε από την πρώτη και θεμελιωδέστερη αρχή, η οποία μάλλον μας επιτάσσει τον σεβασμό και προς όντα που δεν αποτελούν αυτόνομα πρόσωπα, αλλά έχουν κρίσιμα στοιχεία της υποδομής του προσώπου, όπως τα βρέφη και, συνεπώς, και τα ζώα; Η ρητή θέση του Kant είναι, κατά τον Wood, μάλλον βεβιασμένη. O Kant πάντως διακρίνει 59 συναφώς τρεις ιδιότητες της ανθρώπινης φύσης: α) Το ανθρώπινον πρόκειται γιά terminius technicus (υπό μη τεχνική έννοια σημαίνει την ιδιότητα του ανήκειν στο ανθρώπινο είδος, η οποία συνυφαίνεται, όπως είδαμε [ 9.4], με τη μομφή της ειδοκρατίας) και αφορά στην ορθολογική ικανότητα του ανθρώπου να θέτει σκοπούς και να επινοεί μέσα γιά την εκπλήρωσή τους, γιά την ικανότητα, δηλαδή, εναρμονίσεως σκοπών και μέσων προς την επίτευξη της ευδαιμονίας. β) Το ζωικόν σημαίνει ιδίως τις ενστικτώδεις επιθυμίες γιά επιβίωση, αναπαραγωγή και κοινωνικότητα. Και, τέλος, γ) την προσωπικότητα την έλλογη ικανότητα της θέσεως και τηρήσεως των ηθικών νόμων. Εν όψει των προκειμένων διακρίσεων, υφίστανται, ωστόσο, κρίσιμα ηθικά καθήκοντά μας (προς τον εαυτό μας) λόγω ακριβώς της ζωικής 55 Βλ. Immanuel Kant, «Muthmaßlicher Anfang der Menschengeschichte», in Kant s gesammelte Schriften, τ. 8 ος, Γένεσις, 3, Βλ. Immanuel Kant, Metaphysik der Sitten, ιδίως 398 επ., 419 επ., 442 επ. 58 Βλ. Allen Wood, «Kant on Duties Regarding Nonrational Nature», Proceedings of the Aristotelian Society, Supplementary Volume 72 (1998), 189 επ. (πρβλ. την απάντηση της Onora O Neill στον ίδιο τόμο, 211 επ.) πρβλ., επίσης, την κριτική αποτίμηση του Filimon Peonidis, «Kant s not so Bad Speciesism», in Evangelos D. Protopapadakis (ed.), Animal Ethics: Past and Present Perspectives (Berlin: Logos Verlag, 2012), 141 επ. 59 Βλ. Immanuel Kant, Anthropologie in pragmatischer Hinsicht, 321 επ., του ιδίου, Religion innerhalb der Grenzen der bloßen Vernunft, in Kant s gesammelte Schriften, τ. 6 ος, 26, καθώς και του ιδίου, Metaphysik der Sitten, 392 βλ. John Ralws, Lectures on the History of Moral Philosophy, 291 επ.

13 ΔΙΚΑΙΟ, ΗΘΙΚΗ ΚΑΙ ΒΙΟΗΘΙΚΗ Υφίστανται άμεσα καθήκοντά μας έναντι των ζώων; 186 φύσεώς μας (όπως, π. χ., η ηθική απαγόρευση του αυτοακρωτηριασμού ως μερικής αυτοκτονίας [ 4.7]). Η Korsgaard 60 επικαλείται, κατ αντιστοιχίαν προς μιά άλλη διάκριση του Kant (διάκριση μεταξύ ενεργητικών πολιτών και παθητικών, όπως είναι, π. χ., τα παιδιά), τη διάκριση μεταξύ ενεργητικών (ελλόγων και ορθολογικών) και παθητικών (μη ελλόγων) ζώων. Πρέπει, κατά την ίδια, να διακρίνουμε συναφώς μεταξύ της ιδιότητας του ελλόγου, της ενσυνείδητης, δηλαδή, συμπεριφοράς που βασίζεται σε λόγους προς το πράττειν, βάσει αρχών, και της ιδιότητας της νοημοσύνης, της ενσυνείδητης μεν συμπεριφοράς που βασίζεται όμως στην ανταπόκριση σε ερεθίσματα, της συμπεριφοράς από ένστικτο. Πηγή των ηθικών καθηκόντων μας είναι κατά την Korsgaard, όπως και κατά τον Kant, μόνον η έλλογη φύση μας. Πρέπει, ωστόσο, σε συνέχεια των προκειμένων διακρίσεων, να διακρίνουμε, περαιτέρω, την πηγή της ισχύος από την πηγή των αξιώσεων του ηθικού νόμου: τα μη έλλογα ζώα δεν δύνανται να είναι η πηγή ισχύος του νόμου, δεν δύνανται να λάβουν μέρος στη διαδικασία της νομοθεσίας (π. χ., της θεσπίσεως της αρχής της μη προκλήσεως βλάβης) να είναι, δηλαδή, ενεργητικά ζώα (κατ αντιστοιχίαν των ενεργητικών πολιτών). Δύνανται, ωστόσο, να είναι πηγή αξιώσεων να προστατεύονται, δηλαδή, ως παθητικά ζώα (κατ αντιστοιχίαν των παθητικών πολιτών) (π. χ., από την πρόκληση σε αυτά βλάβης) 61. Προστατευόμαστε, λοιπόν, από την ανθρωποφαγία, όχι επειδή απειλείται η αυτονομία μας, αλλά επειδή ακριβώς απειλείται η ζωϊκή φύση μας (ως αυταξία). Υφίσταται, δηλαδή, καλύτερο και χειρότερο ως προς εμάς από την οπτική γωνία της ζωικής φύσης μας. Τότε, γιατί να μη υφίσταται καλύτερο και χειρότερο από την οπτική γωνία του ζώου; Ωστόσο, η διάκριση πρέπει να έχει κάποια γνήσια κανονιστική αξία: Αν ανακαλέσουμε στη μνήμη μας την αμφισημία της εμμεσότητας των καθηκόντων μας προς τα ζώα ( 9.3), ίσως ανακαλύψουμε μιά διέξοδο στο δίλημμά μας. Αναλογία των καθηκόντων μας προς τα ζώα δεν σημαίνει, κατά τη γνώμη μου, εμμεσότητα ως προς τους αποδέκτες, αλλά ως προς το ίδιο το περιεχόμενο των καθηκόντων μας. Συνεπώς, είναι νοητή μιά εναλλακτική ταξινόμηση των καθηκόντων μας προς τους άλλους σε άμεσα (προς τους ανθρώπους ως πρόσωπα) και ανάλογα: προς μη ανθρώπινα όντα, όπως τα ζώα, με τα οποία είναι πάντως δυνατός ένας κρίσιμος δεσμός επικοινωνίας 62. (Η ηθική μας κρίση είναι εν προκειμένω επιλεκτική [ 2.3]: η ικανότητά μας συνυπάρξεως με τα ζώα υπό τους όρους της εμμεσότητας των σχετικών καθηκόντων μας ως αναλόγων συντρέχει με τις αυξημένες φυσικές επενδύσεις σε 60 Βλ. Christine M. Korsgaard, «Fellow Creatures: Kantian Ethics and Our Duties to Animals», in The Tanner Lectures on Human Values 25 (2005), 92 επ. (Βλ., επίσης, τα αδημοσίευτα συναφή χειρόγραφα της ιδίας στην προσωπική διαδυκτυακή ιστοσελίδα της: ~korsgaar/). 61 Πρβλ. Richard Dean, The Value of Humanity in Kant s Moral Theory (Oxford: Clarendon Press, 2006), 175 επ. 62 Έτσι ο Jürgen Habermas, στο πλαίσιο της εφηρμοσμένης ηθικής της επικοινωνίας, «Erläuterungen der Diskursethik», in Erläuterungen der Diskursethik (Frankfurt a. M.: Suhrkamp, 1992), 224 επ.

14 187 ΔΙΚΑΙΟ, ΗΘΙΚΗ ΚΑΙ ΒΙΟΗΘΙΚΗ Υφίστανται άμεσα καθήκοντά μας έναντι των ζώων; ορισμένα είδη ζώων, π. χ., τα λεγόμενα ζώα συντροφιάς 63.) Τα ζώα, συσσωρεύοντας εμπειρίες, εκπαιδευόμενα, αναλαμβάνοντας κοινωνικούς ρόλους (ανταποκρινόμενα, π. χ., στο κύριο όνομά τους) και καταλαμβάνοντας θέσεις ιεραρχίας, εντάσσονται στον κανονιστικό ορίζοντα του ενεργού βίου μας 64. Το κλάμα τους δεν αποτελεί γιά εμάς, τα ηθικά πρόσωπα, έναν ενοχλητικό θόρυβο 65, αλλά λόγο προς το πράττειν προς μιά οφειλόμενη ενέργειά μας, απευθυντέα προς τα ζώα καθ εαυτά: «Η ικανότητα των ζώων να αισθάνονται ηδονή και πόνο και να ζουν με συγκερκιμένο τρόπο επιβάλλει σαφώς καθήκοντα συμπόνοιας και ανθρωπιάς προς αυτά» Βλ., π. χ., τους ορισμούς του ν. 4039/ Βλ. την κριτική αποτίμηση του Patrick Kain, «Duties Regarding Animals», ιδίως 228 επ. 65 Πρβλ. Christine M. Korsgaard, The Sources of Normativity, John Rawls, Θεωρία της δικαιοσύνης, 582 (η έμφαση δική μου).

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΕΙΡΑΙΩΣ ΤΜΗΜΑ ΔΙΕΘΝΩΝ ΚΑΙ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ. ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ ΔΙΚΑΙΟΥ 1ο ΕΞΑΜΗΝΟ ΔΑΠ-ΝΔΦΚ ΠΡΩΤΗ ΚΑΙ ΚΑΛΥΤΕΡΗ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΕΙΡΑΙΩΣ ΤΜΗΜΑ ΔΙΕΘΝΩΝ ΚΑΙ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ. ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ ΔΙΚΑΙΟΥ 1ο ΕΞΑΜΗΝΟ ΔΑΠ-ΝΔΦΚ ΠΡΩΤΗ ΚΑΙ ΚΑΛΥΤΕΡΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΕΙΡΑΙΩΣ ΤΜΗΜΑ ΔΙΕΘΝΩΝ ΚΑΙ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ ΔΙΚΑΙΟΥ 1ο ΕΞΑΜΗΝΟ ΔΑΠ-ΝΔΦΚ ΠΡΩΤΗ ΚΑΙ ΚΑΛΥΤΕΡΗ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ ΤΟΥ ΔΙΚΑΙΟΥ ΘΕΩΡΙΑ ΤΟΥ ΦΥΣΙΚΟΥ ΔΙΚΑΙΟΥ Γιατί λέγεται φυσικό; 1. Γιατί προέρχεται

Διαβάστε περισσότερα

John Rawls, Θεωρία της Δικαιοσύνης: από τον καντιανό αντικειμενισμό στην πολιτική του δημόσιου λόγου

John Rawls, Θεωρία της Δικαιοσύνης: από τον καντιανό αντικειμενισμό στην πολιτική του δημόσιου λόγου 1 John Rawls, Θεωρία της Δικαιοσύνης: από τον καντιανό αντικειμενισμό στην πολιτική του δημόσιου λόγου 1. Πρώτη φάση: Θεωρία της δικαιοσύνης (1971) και καντιανός αντικειμενισμός Η δικαιοσύνη ως ακριβοδικία.

Διαβάστε περισσότερα

Φ 619 Προβλήματα Βιοηθικής

Φ 619 Προβλήματα Βιοηθικής ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Ενότητα 6: Οι κυριότερες μέθοδοι της Βιοηθικής (1): Ωφελιμισμός, Καντιανισμός. Περιπτωσιολογία. Ελένη Καλοκαιρινού Φιλοσοφίας-Παιδαγωγικής

Διαβάστε περισσότερα

Θέμα: «Η ιστορική μέθοδος ερμηνείας» Υπεύθυνος καθηγητής: κ. Ανδρέας Δημητρόπουλος

Θέμα: «Η ιστορική μέθοδος ερμηνείας» Υπεύθυνος καθηγητής: κ. Ανδρέας Δημητρόπουλος Θέμα: «Η ιστορική μέθοδος ερμηνείας» Υπεύθυνος καθηγητής: κ. Ανδρέας Δημητρόπουλος Η Ιστορία, όπως τονίζει ο Μεγαλοπολίτης ιστορικός Πολύβιος σε μια ρήση του, μας διδάσκει ότι τίποτα δεν γίνεται στην τύχη

Διαβάστε περισσότερα

ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗ ΗΘΙΚΗ. Ενότητα 4: Ιατρική ηθική. Παρούσης Μιχαήλ. Τμήμα Φιλοσοφίας

ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗ ΗΘΙΚΗ. Ενότητα 4: Ιατρική ηθική. Παρούσης Μιχαήλ. Τμήμα Φιλοσοφίας ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗ ΗΘΙΚΗ Ενότητα 4: Ιατρική ηθική Παρούσης Μιχαήλ Τμήμα Φιλοσοφίας 1 Σκοποί ενότητας 1.Υποβοηθούμενη αυτοκτονία 2. Ευθανασία 3.Αρχή της αυτονομίας 4. Αρχή του αληθούς συμφέροντος 5.Αρχή της ιερότητας

Διαβάστε περισσότερα

298 Βιβλιοκριτικές. ρόν- αδυνατούν να απολαύσουν αναγνιύστες που δεν γνωρίζουν τη γλώσσα. Φίλιππος Βασιλόγιαννης

298 Βιβλιοκριτικές. ρόν- αδυνατούν να απολαύσουν αναγνιύστες που δεν γνωρίζουν τη γλώσσα. Φίλιππος Βασιλόγιαννης 294 Βιβλιοκριτικές σοτιμία των ανθρώπων κατέχει σημαντική θέση στον αξιακό χάρτη της ελληνικής κοινωνίας, ταυτόχρονα διαπιστώνεται στην πράξη μια λογική πλειοψηφικής παραφθοράς των ανθρωπίνων δικαιωμάτων,

Διαβάστε περισσότερα

Ηθική & Τεχνολογία Μάθημα 3 ο Iron Man vs Αριστοτέλη

Ηθική & Τεχνολογία Μάθημα 3 ο Iron Man vs Αριστοτέλη Ηθική & Τεχνολογία Μάθημα 3 ο Iron Man vs Αριστοτέλη Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών Πρόγραμμα Μεταπτυχιακών Σπουδών στην Ηθική Φιλοσοφία Διδάσκων: Άλκης Γούναρης Οκτώβριος 2014 Μέρος Α Ξεπερνώντας

Διαβάστε περισσότερα

12 ΤΟ ΔΙΚΑΙΟ ΚΑΙ ΤΟ ΑΓΑΘΟ

12 ΤΟ ΔΙΚΑΙΟ ΚΑΙ ΤΟ ΑΓΑΘΟ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Αντικείμενο της μελέτης αυτής είναι η δικαιολόγηση της σκοπιάς της δικαιοσύνης στο έργο του Rawls. Θα επιχειρηθεί η ανασυγκρότηση και κριτική εξέταση των βασικών στρατηγικών δικαιολόγησης που

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή. Βλ. Bernard Williams, Morality: An Introduction to Ethics (New York: Harper Torchbooks, 1972), σ. x.

Εισαγωγή. Βλ. Bernard Williams, Morality: An Introduction to Ethics (New York: Harper Torchbooks, 1972), σ. x. Εισαγωγή Η πρακτική φιλοσοφία ποτέ δεν βρέθηκε κατά το παρελθόν σε υψηλότερο σημείο ακμής. Γιά τη σύγχρονη αναγέννησή της καθοριστική υπήρξε, βέβαια, η μνημειώδης πραγματεία του John Rawls, A Theory of

Διαβάστε περισσότερα

Η ΕΠΙΚΟΥΡΕΙΑ ΔΙΚΑΙΟΣΥΝΗ ΚΑΙ ΤΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟ ΣΥΜΒΟΛΑΙΟ ΛΕΩΝΙΔΑΣ Α. ΑΛΕΞΑΝΔΡΙΔΗΣ

Η ΕΠΙΚΟΥΡΕΙΑ ΔΙΚΑΙΟΣΥΝΗ ΚΑΙ ΤΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟ ΣΥΜΒΟΛΑΙΟ ΛΕΩΝΙΔΑΣ Α. ΑΛΕΞΑΝΔΡΙΔΗΣ Η ΕΠΙΚΟΥΡΕΙΑ ΔΙΚΑΙΟΣΥΝΗ ΚΑΙ ΤΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟ ΣΥΜΒΟΛΑΙΟ ΛΕΩΝΙΔΑΣ Α. ΑΛΕΞΑΝΔΡΙΔΗΣ ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ ΔΥΝΑΤΟΝ ΝΑ ΖΕΙ ΚΑΝΕΙΣ ΧΑΡΟΥΜΕΝΑ, ΑΝ Η ΖΩΗ ΤΟΥ ΔΕΝ ΕΧΕΙ ΦΡΟΝΗΣΗ, ΟΜΟΡΦΙΑ ΚΑΙ ΔΙΚΑΙΟΣΥΝΗ, ΚΑΙ ΟΥΤΕ ΠΑΛΙ ΕΙΝΑΙ ΔΥΝΑΤΟΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΚΑΝΤ (1724-1804)

ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΚΑΝΤ (1724-1804) ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΚΑΝΤ - ΣΥΝΤΟΜΗ ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΤΗΣ ΓΝΩΣΙΟΘΕΩΡΙΑΣ ΤΟΥ 1 ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΚΑΝΤ (1724-1804) (Η σύντομη περίληψη που ακολουθεί και η επιλογή των αποσπασμάτων από την πραγματεία του Καντ για την ανθρώπινη γνώση,

Διαβάστε περισσότερα

Π Ε Ρ Ι Ε Χ Ο Μ Ε Ν A. Η Δέσμευση της Διοίκησης...3. Κυρίαρχος Στόχος του Ομίλου ΤΙΤΑΝ και Κώδικας Δεοντολογίας...4. Εταιρικές Αξίες Ομίλου ΤΙΤΑΝ...

Π Ε Ρ Ι Ε Χ Ο Μ Ε Ν A. Η Δέσμευση της Διοίκησης...3. Κυρίαρχος Στόχος του Ομίλου ΤΙΤΑΝ και Κώδικας Δεοντολογίας...4. Εταιρικές Αξίες Ομίλου ΤΙΤΑΝ... «ΕΤΑΙΡΙΚΕΣ ΑΞΙΕΣ & ΚΩΔΙΚΑΣ ΔΕΟΝΤΟΛΟΓΙΑΣ ΟΜΙΛΟΥ ΤΙΤΑΝ» Μάιος 2008 1 Π Ε Ρ Ι Ε Χ Ο Μ Ε Ν A Η Δέσμευση της Διοίκησης......3 Κυρίαρχος Στόχος του Ομίλου ΤΙΤΑΝ και Κώδικας Δεοντολογίας...4 Εταιρικές Αξίες Ομίλου

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΑ 1 η ΜΕ ΘΕΜΑ: «Η ΑΡΧΗ ΤΟΥ ΑΠΑΡΑΒΙΑΣΤΟΥ ΤΗΣ ΑΝΘΡΩΠΙΝΗΣ ΑΞΙΑΣ» Ι ΑΣΚΩΝ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: κ. ΑΝ ΡΕΑΣ ΗΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΣ

ΕΡΓΑΣΙΑ 1 η ΜΕ ΘΕΜΑ: «Η ΑΡΧΗ ΤΟΥ ΑΠΑΡΑΒΙΑΣΤΟΥ ΤΗΣ ΑΝΘΡΩΠΙΝΗΣ ΑΞΙΑΣ» Ι ΑΣΚΩΝ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: κ. ΑΝ ΡΕΑΣ ΗΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΣ ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΣΧΟΛΗ ΝΟΜΙΚΩΝ, ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ, ΤΟΜΕΑΣ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑ: «ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

ἐπιθυμητικόνἐ θ ό Πλάτωνος Πολιτεία ή Περί δικαίου (380 π.χ.) δικαιοσύνη = οἰκειοπραγία: κάθε μέρος ενός συνόλου ή

ἐπιθυμητικόνἐ θ ό Πλάτωνος Πολιτεία ή Περί δικαίου (380 π.χ.) δικαιοσύνη = οἰκειοπραγία: κάθε μέρος ενός συνόλου ή Τριπουλά Ιωάννα 1 Εισαγωγικές παρατηρήσεις Πλάτωνος Πολιτεία ή Περί δικαίου (380 π.χ.) δικαιοσύνη = οἰκειοπραγία: κάθε μέρος ενός συνόλου ή μέλος μιας ομάδας πράττει το έργο που του αντιστοιχεί αναλόγως

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης Εσωτερικοποίηση του πολιτιστικού υποσυστήματος και εκπαίδευση: Talcott Parsons

Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης Εσωτερικοποίηση του πολιτιστικού υποσυστήματος και εκπαίδευση: Talcott Parsons Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης Εσωτερικοποίηση του πολιτιστικού υποσυστήματος και εκπαίδευση: Talcott Parsons Διδάσκων: Δρ. Βασίλης Ντακούμης 1 Διάγραμμα της παρουσίασης Μάθημα 3ο (σελ. 67-79) 2 Talcott

Διαβάστε περισσότερα

ΝΟΜΟΘΕΣΙΑ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗΣ ΓΙΑ ΘΕΜΑΤΑ ΑΝΑΠΗΡΙΑΣ

ΝΟΜΟΘΕΣΙΑ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗΣ ΓΙΑ ΘΕΜΑΤΑ ΑΝΑΠΗΡΙΑΣ ΝΟΜΟΘΕΣΙΑ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗΣ ΓΙΑ ΘΕΜΑΤΑ ΑΝΑΠΗΡΙΑΣ Νομοθεσία απασχόλησης για θέματα αναπηρίας Η εργασία είναι δικαίωμα όλων των ανθρώπων συμπεριλαμβανομένου των ανθρώπων με αναπηρία όπως αυτό ορίζεται και προστατεύεται

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΒΛΙΑΡΙΟ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΩΝ ΑΣΘΕΝΩΝ

ΒΙΒΛΙΑΡΙΟ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΩΝ ΑΣΘΕΝΩΝ ΒΙΒΛΙΑΡΙΟ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΩΝ ΑΣΘΕΝΩΝ Εισαγωγή Η προστασία των δικαιωμάτων των ασθενών αποτελεί ουσιαστικό παράγοντα διασφάλισης του επιπέδου φροντίδας για την υγεία των πολιτών. Τα ανθρώπινα δικαιώματα στον τομέα

Διαβάστε περισσότερα

7. Η θεωρία του ωφελιµ ισµ ού

7. Η θεωρία του ωφελιµ ισµ ού 7. Η θεωρία του ωφελιµ ισµ ού Α1. Ερωτήσεις γνώσης - κατανόησης 1. Ποιοι είναι οι κύριοι εκπρόσωποι της θεωρίας του ωφελιµισµού και µε βάση ποιο κριτήριο θα πρέπει, κατ αυτούς, να αξιολογούνται οι πράξεις

Διαβάστε περισσότερα

Η εγγενής αξία της ανθρώπινης ζωής κατά τον Ronald Dworkin: ένα υπόδειγμα αναστοχαστικής ισορροπίας

Η εγγενής αξία της ανθρώπινης ζωής κατά τον Ronald Dworkin: ένα υπόδειγμα αναστοχαστικής ισορροπίας Φίλιππος Κ. Βασιλόγιαννης Η εγγενής αξία της ανθρώπινης ζωής κατά τον Ronald Dworkin: ένα υπόδειγμα αναστοχαστικής ισορροπίας Η ερμηνεία της αξίας της ανθρώπινης ζωής αποτελεί μιά σπουδαία συνεισφορά του

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΗΓΙΑ 93/13/ΕΟΚ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ της 5ης Απριλίου 1993 σχετικά με τις καταχρηστικές ρήτρες των συμβάσεων που συνάπτονται με καταναλωτές

ΟΔΗΓΙΑ 93/13/ΕΟΚ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ της 5ης Απριλίου 1993 σχετικά με τις καταχρηστικές ρήτρες των συμβάσεων που συνάπτονται με καταναλωτές 21.4.93 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. L 95/29 ΟΔΗΓΙΑ 93/13/ΕΟΚ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ της 5ης Απριλίου 1993 σχετικά με τις καταχρηστικές ρήτρες των συμβάσεων που συνάπτονται με καταναλωτές

Διαβάστε περισσότερα

05 Ευτυχία Γ. Αρµένη Η ΑΡΧΗ ΤΗΣ ΙΣΟΤΗΤΑΣ

05 Ευτυχία Γ. Αρµένη Η ΑΡΧΗ ΤΗΣ ΙΣΟΤΗΤΑΣ 05 Ευτυχία Γ. Αρµένη Η ΑΡΧΗ ΤΗΣ ΙΣΟΤΗΤΑΣ Η αρχή της ισότητας είναι άρρηκτα συνυφασµένη µε την πολιτική και την ατοµική ελευθερία, στις οποίες θεµελιώνεται η έννοια της ηµοκρατίας. Σε όλα τα δηµοκρατικά

Διαβάστε περισσότερα

ΚΥΚΛΟΣ ΣΧΕΣΕΩΝ ΚΡΑΤΟΥΣ ΠΟΛΙΤΗ

ΚΥΚΛΟΣ ΣΧΕΣΕΩΝ ΚΡΑΤΟΥΣ ΠΟΛΙΤΗ ΚΥΚΛΟΣ ΣΧΕΣΕΩΝ ΚΡΑΤΟΥΣ ΠΟΛΙΤΗ ΣΥΝΟΨΗ ΙΑΜΕΣΟΛΑΒΗΣΗΣ Θέµα: υνατότητα διαφήµισης διδασκαλίας κατ οίκον Βοηθός Συνήγορος του Πολίτη: Καλλιόπη Σπανού Ειδικός Επιστήµονας: Ευάγγελος Θωµόπουλος Αθήνα, Μάρτιος

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στη φιλοσοφία

Εισαγωγή στη φιλοσοφία Εισαγωγή στη φιλοσοφία Ενότητα 8 η : Ρένια Γασπαράτου Σχολή Ανθρωπιστικών & Κοινωνικών Επιστημών Τμήμα Επιστημών της Εκπαίδευσης & της Αγωγής στην Προσχολική Ηλικία Περιεχόμενα ενότητας Με τι ασχολείται

Διαβάστε περισσότερα

ΦΙΛ. 102 Βιοηθική: Μέθοδοι, Αρχές, Προβλήματα

ΦΙΛ. 102 Βιοηθική: Μέθοδοι, Αρχές, Προβλήματα ΦΙΛ. 102 Βιοηθική: Μέθοδοι, Αρχές, Προβλήματα Υπεύθυνη: Λίνα Παπαδάκη Διάρκεια: 1 εξάμηνο. Υποχρεωτικό μάθημα (2 δ.μ. / 7 ECTS) Στόχος: Η εξοικείωση των φοιτητών με ζητήματα θεωρητικής θεμελίωσης της βιοηθικής,

Διαβάστε περισσότερα

Τι προβλέπει ο νόμος για την Δικαστική συμπαράσταση (Μέρος Α )

Τι προβλέπει ο νόμος για την Δικαστική συμπαράσταση (Μέρος Α ) Τι προβλέπει ο νόμος για την Δικαστική συμπαράσταση (Μέρος Α ) Με τα άρθρα 1666 έως 1688 του ΑΚ, όπως αυτά αντικαταστάθηκαν από το άρθρο 13 του ν. 2447/1996 και ισχύουν από 20.12.1996, εισάγεται ο θεσμός

Διαβάστε περισσότερα

Μετάφραση και δικαιώματα διανοητικής ιδιοκτησίας (DGT/2013/TIPRs)

Μετάφραση και δικαιώματα διανοητικής ιδιοκτησίας (DGT/2013/TIPRs) Μετάφραση και δικαιώματα διανοητικής ιδιοκτησίας (DGT/2013/TIPRs) Τελική έκθεση Ιούλιος 2014 ΣΥΝΟΨΗ Σκοπός της μελέτης αυτής είναι να παρουσιάσει ορισμένα από τα κυριότερα ζητήματα που αφορούν τα δικαιώματα

Διαβάστε περισσότερα

Θέμα: Όριο ηλικίας για τον διορισμό προσωπικού των κλάδων του Υπουργείου Εξωτερικών

Θέμα: Όριο ηλικίας για τον διορισμό προσωπικού των κλάδων του Υπουργείου Εξωτερικών Αθήνα, 26 Φεβρουαρίου 2008 Αρ. Πρωτ.: 601 Προς τον: Υπουργό Εσωτερικών κύριο Π. Παυλόπουλο Βασιλίσσης Σοφίας 15, 106.74 ΑΘΗΝΑ Θέμα: Όριο ηλικίας για τον διορισμό προσωπικού των κλάδων του Υπουργείου Εξωτερικών

Διαβάστε περισσότερα

Θέματα Εθνικής Σχολής Δημόσιας Διοίκησης και Αυτοδιοίκησης 24ος Διαγωνισμός Εξεταζόμενο μάθημα: Οργάνωση και Λειτουργία του Κράτους

Θέματα Εθνικής Σχολής Δημόσιας Διοίκησης και Αυτοδιοίκησης 24ος Διαγωνισμός Εξεταζόμενο μάθημα: Οργάνωση και Λειτουργία του Κράτους Θέματα Εθνικής Σχολής Δημόσιας Διοίκησης και Αυτοδιοίκησης 24ος Διαγωνισμός Εξεταζόμενο μάθημα: Οργάνωση και Λειτουργία του Κράτους Θέμα 1 ο (κληρώθηκε) Ο ευρωπαϊκός και διεθνής νομικός πολιτισμός αναγνωρίζουν

Διαβάστε περισσότερα

Το Σύνταγμα της Ελλάδας του 1975/86/01 στο δεύτερο μέρος του περιλαμβάνει τις διατάξεις τις σχετικές με τα ατομικά και κοινωνικά δικαιώματα.

Το Σύνταγμα της Ελλάδας του 1975/86/01 στο δεύτερο μέρος του περιλαμβάνει τις διατάξεις τις σχετικές με τα ατομικά και κοινωνικά δικαιώματα. Το Σύνταγμα της Ελλάδας του 1975/86/01 στο δεύτερο μέρος του περιλαμβάνει τις διατάξεις τις σχετικές με τα ατομικά και κοινωνικά δικαιώματα. Ο κατάλογος των δικαιωμάτων αυτών αποτελεί τη βασική κατοχύρωση

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ ΓΕΝΙΚΗ Δ/ΝΣΗ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Δ/ΝΣΗ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΙΙI

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ ΓΕΝΙΚΗ Δ/ΝΣΗ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Δ/ΝΣΗ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΙΙI ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ ΓΕΝΙΚΗ Δ/ΝΣΗ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Δ/ΝΣΗ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΙΙI Ταχ. Δ/νση : Πειραιώς 40 Ταχ.Κώδικας : 101 82 - Αθήνα TELEFAX : Πληροφορίες

Διαβάστε περισσότερα

Tο βασικό ερώτημα στην ηθική φιλοσοφία αναφέρεται

Tο βασικό ερώτημα στην ηθική φιλοσοφία αναφέρεται Π P O Λ O Γ O Σ Tο βασικό ερώτημα στην ηθική φιλοσοφία αναφέρεται στον καθορισμό τού τι είναι καλό. Ό,τι, με τις ηθικές θεωρίες που διατυπώθηκαν κατά καιρούς, επιχείρησαν, πρωτίστως, οι εισηγητές των να

Διαβάστε περισσότερα

ΕΓΓΡΑΦΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΤΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΣΥΝΟΠΤΙΚΗ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΤΗΣ ΕΚΤΙΜΗΣΗΣ ΕΠΙΠΤΩΣΕΩΝ. που συνοδεύει το έγγραφο

ΕΓΓΡΑΦΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΤΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΣΥΝΟΠΤΙΚΗ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΤΗΣ ΕΚΤΙΜΗΣΗΣ ΕΠΙΠΤΩΣΕΩΝ. που συνοδεύει το έγγραφο ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ Βρυξέλλες, 17.7.2013 SWD(2013) 275 final ΕΓΓΡΑΦΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΤΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΣΥΝΟΠΤΙΚΗ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΤΗΣ ΕΚΤΙΜΗΣΗΣ ΕΠΙΠΤΩΣΕΩΝ που συνοδεύει το έγγραφο Πρόταση κανονισμού του Συμβουλίου

Διαβάστε περισσότερα

Φιλοσοφία της παιδείας

Φιλοσοφία της παιδείας Ενότητα 5 η : Ρένια Γασπαράτου Σχολή Ανθρωπιστικών & Κοινωνικών Επιστημών Τμήμα Επιστημών της Εκπαίδευσης & της Αγωγής στην Προσχολική Ηλικία Σκοποί ενότητας να προβληματιστούμε σχετικά με το νόημα της

Διαβάστε περισσότερα

e-seminars Αναπτύσσομαι 1 Προσωπική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων

e-seminars Αναπτύσσομαι 1 Προσωπική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων e-seminars Πρωτοποριακή Συνεχής Επαγγελματική και Προσωπική Εκπαίδευση Προσωπική Βελτίωση Αναπτύσσομαι 1 e Seminars Copyright Seminars & Consulting Page 1 Περιεχόμενα 1. Γιατί είναι απαραίτητη η ανάπτυξη

Διαβάστε περισσότερα

ΓΝΩΜΟΛΟΤΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ

ΓΝΩΜΟΛΟΤΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ ΓΝΩΜΟΛΟΤΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ ΕΡΩΤΗΜΑ Ερωτάται αν αν είναι στα πλαίσια ή όχι του Συντάγματος η εφαρμογή της παραγράφου 2 του άρθρου 139 του Κώδικα Δικαστικών Επιμελητών με την έκδοση της προβλεπόμενης Υπουργικής

Διαβάστε περισσότερα

ΓΝΩΜΗ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΚΕΝΤΡΙΚΗΣ ΤΡΑΠΕΖΑΣ. της 30ής Απριλίου 2010

ΓΝΩΜΗ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΚΕΝΤΡΙΚΗΣ ΤΡΑΠΕΖΑΣ. της 30ής Απριλίου 2010 EL ΓΝΩΜΗ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΚΕΝΤΡΙΚΗΣ ΤΡΑΠΕΖΑΣ της 30ής Απριλίου 2010 σχετικά µε σχέδιο νόµου για την αποκατάσταση της φορολογικής δικαιοσύνης και την αντιµετώπιση της φοροδιαφυγής (CON/2010/36) Εισαγωγή και

Διαβάστε περισσότερα

Γνωστική Ψυχολογία Ι (ΨΧ32)

Γνωστική Ψυχολογία Ι (ΨΧ32) Γνωστική Ψυχολογία Ι (ΨΧ32) Διάλεξη 1 Εισαγωγή, ορισμός και ιστορία της Γνωστικής Ψυχολογίας Πέτρος Ρούσσος Μερικά διαδικαστικά http://users.uoa.gr/~roussosp/gr/index.htm http://eclass.uoa.gr/courses/ppp146/

Διαβάστε περισσότερα

Έστω λοιπόν ότι το αντικείμενο ενδιαφέροντος είναι. Ας δούμε τι συνεπάγεται το κάθε. πριν από λίγο

Έστω λοιπόν ότι το αντικείμενο ενδιαφέροντος είναι. Ας δούμε τι συνεπάγεται το κάθε. πριν από λίγο Μορφές Εκπόνησης Ερευνητικής Εργασίας Μαρία Κουτσούμπα Έστω λοιπόν ότι το αντικείμενο ενδιαφέροντος είναι «η τηλεδιάσκεψη». Ας δούμε τι συνεπάγεται το κάθε ερευνητικό ερώτημα που θέσαμε πριν από λίγο Κουτσούμπα/Σεμινάριο

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑΤΑ. στην ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ ΚΑΙ ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ. Ένα νέο πλαίσιο της ΕΕ για την ενίσχυση του κράτους δικαίου

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑΤΑ. στην ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ ΚΑΙ ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ. Ένα νέο πλαίσιο της ΕΕ για την ενίσχυση του κράτους δικαίου ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ Στρασβούργο, 11.3.2014 COM(2014) 158 final ANNEXES 1 to 2 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑΤΑ στην ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ ΚΑΙ ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ Ένα νέο πλαίσιο της ΕΕ για την ενίσχυση

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΓΟΝΙΟΥ ΣΗΜΕΡΑ ΚΑΙ ΟΙ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΕΣ ΑΝΑΓΚΕΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΓΟΝΙΟΥ ΣΗΜΕΡΑ ΚΑΙ ΟΙ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΕΣ ΑΝΑΓΚΕΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΓΟΝΙΟΥ ΣΗΜΕΡΑ ΚΑΙ ΟΙ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΕΣ ΑΝΑΓΚΕΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ Το να είσαι γονιός δεν είναι εύκολο πράγμα. Δεν υπάρχει ευκαιρία για πρόβα, δεν υπάρχουν σχολεία. Το μόνο που κουβαλάμε

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο. Θεμέλια. της λήψης. αποφάσεων

Κεφάλαιο. Θεμέλια. της λήψης. αποφάσεων Κεφάλαιο Θεμέλια της λήψης αποφάσεων Μαθησιακά αποτελέσματα Περιγράψτε τη διαδικασία λήψης αποφάσεων Εξηγήστε τις τρεις θεωρίες που μπορούν να χρησιμοποιήσουν οι μάνατζερ για τη λήψη αποφάσεων Περιγράψτε

Διαβάστε περισσότερα

Ο Δικηγορικός Σύλλογος Αθηνών, ο μεγαλύτερος. επιστημονικός σύλλογος της χώρας, με τους αγώνες. και τη μεγάλη δημοκρατική παράδοση, άρθρωσε

Ο Δικηγορικός Σύλλογος Αθηνών, ο μεγαλύτερος. επιστημονικός σύλλογος της χώρας, με τους αγώνες. και τη μεγάλη δημοκρατική παράδοση, άρθρωσε Αθήνα, 30.6.2015 ΔΙΚΗΓΟΡΙΚΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΑΘΗΝΩΝ Ακαδημίας 60, 10679 Αθήνα Τηλ. 210-33.98.270, 71 Ο Δικηγορικός Σύλλογος Αθηνών, ο μεγαλύτερος επιστημονικός σύλλογος της χώρας, με τους αγώνες και τη μεγάλη

Διαβάστε περισσότερα

7/3/2014. ό,τι είναι νόμιμο είναι και ηθικό ; νόμος είναι το δίκαιο του εργοδότη ; ή νομικός κανόνας

7/3/2014. ό,τι είναι νόμιμο είναι και ηθικό ; νόμος είναι το δίκαιο του εργοδότη ; ή νομικός κανόνας Τ.Ε.Ι. Πειραιά Μεταπτυχιακό Πρόγραμμα Σπουδών στην Λογιστική και Χρηματοοικονομική Ειδικά θέματα Δικαίου Δρ. Μυλωνόπουλος Δ. Αν. Καθηγητής δίκαιο άδικο ό,τι είναι νόμιμο είναι και ηθικό ; νόμος είναι το

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ- ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΙ ΙΚΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΗΜΟΣΙΟ ΙΚΑΙΟ ΑΚΑ ΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ 2003-2004

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ- ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΙ ΙΚΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΗΜΟΣΙΟ ΙΚΑΙΟ ΑΚΑ ΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ 2003-2004 ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ- ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΙ ΙΚΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΗΜΟΣΙΟ ΙΚΑΙΟ ΑΚΑ ΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ 2003-2004 ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΑ ΠΛΑΙΣΙΑ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΤΟΥ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΘΕΜΑ: Η Αρχή της φορολογικής ισότητας

Διαβάστε περισσότερα

Michael Sandel, Δικαιοσύνη - τι είναι σωστό;, εκδόσεις Πόλις, 2011

Michael Sandel, Δικαιοσύνη - τι είναι σωστό;, εκδόσεις Πόλις, 2011 Michael Sandel, Δικαιοσύνη - τι είναι σωστό;, εκδόσεις Πόλις, 2011 Αρετή: καλλιέργεια των στάσεων και των διαθέσεων, των ιδιοτήτων του χαρακτήρα, στις οποίες στηρίζεται μια καλή κοινωνία. (σελ. 18) Θα

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ ΑΝΔΡΕΑΣ ΜΙΧΑΛΑΚΗΣ

ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ ΑΝΔΡΕΑΣ ΜΙΧΑΛΑΚΗΣ ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ ΑΝΔΡΕΑΣ ΜΙΧΑΛΑΚΗΣ ΠΑΤΡΑ ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2013 ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ ΠΡΟΣΩΠΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ Ανδρέας Μιχαλάκης, Επίκουρος Καθηγητής Τμήματος Φιλοσοφίας Πανεπιστημίου Πατρών Τόπος Γέννησης: Αθήνα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Πηγές Συντακτική ομάδα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Πηγές Συντακτική ομάδα ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΣΥΜΒΑΣΕΙΣ ΕΞΑΡΤΗΜΕΝΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ, ΔΟΚΙΜΑΣΤΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΟΣ ΔΙΑΔΟΧΙΚΕΣ ΣΥΜΒΑΣΕΙΣ... 2 1. Συμβάσεις εξαρτημένης εργασίας ορισμένου και αορίστου χρόνου... 2 1.1 Σύμβαση εργασίας αορίστου χρόνου... 3

Διαβάστε περισσότερα

Άρθρο 1. Άρθρο 2. Άρθρο 3. Άρθρο 4. Επίσημα κείμενα και διδακτικό υλικό. Ορισμός του παιδιού. Παιδί θεωρείται ένα άτομο κάτω των 18 ετών.

Άρθρο 1. Άρθρο 2. Άρθρο 3. Άρθρο 4. Επίσημα κείμενα και διδακτικό υλικό. Ορισμός του παιδιού. Παιδί θεωρείται ένα άτομο κάτω των 18 ετών. Ορισμός του παιδιού Παιδί θεωρείται ένα άτομο κάτω των 18 ετών. Άρθρο 1 Απαγόρευση διακρίσεων Κάθε παιδί πρέπει να αντιμετωπίζεται χωρίς διακρίσεις λόγω χρώματος, φύλου, γλώσσας, θρησκείας, άποψης, χώρας

Διαβάστε περισσότερα

Επισκόπηση της ισχύουσας ενωσιακής νομοθεσίας για την ισότητα και ορισμοί των βασικών εννοιών

Επισκόπηση της ισχύουσας ενωσιακής νομοθεσίας για την ισότητα και ορισμοί των βασικών εννοιών Επισκόπηση της ισχύουσας ενωσιακής νομοθεσίας για την ισότητα και ορισμοί των βασικών εννοιών Nicola Countouris Το δίκαιο της ΕΕ για την Ισότητα των Φύλων, EC/ERA Σεμινάριο για τα μέλη του Δικαστικού Σώματος,

Διαβάστε περισσότερα

Α Π Ο Φ Α Σ Η ΑΡ. 26/2004

Α Π Ο Φ Α Σ Η ΑΡ. 26/2004 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ Αθήνα 26-04-2004 ΑΠ: 877 ΑΡΧΗ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ Ε ΟΜΕΝΩΝ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ ΧΑΡΑΚΤΗΡΑ Α Π Ο Φ Α Σ Η ΑΡ. 26/2004 ΘΕΜΑ: Όροι για την νόµιµη επεξεργασία δεδοµένων προσωπικού χαρακτήρα για τους σκοπούς

Διαβάστε περισσότερα

Εισήγηση της Επιτρόπου Προστασίας των ικαιωµάτων του Παιδιού Λήδας Κουρσουµπά στη διάλεξη µε θέµα «Ανθρώπινα ικαιώµατα,

Εισήγηση της Επιτρόπου Προστασίας των ικαιωµάτων του Παιδιού Λήδας Κουρσουµπά στη διάλεξη µε θέµα «Ανθρώπινα ικαιώµατα, 1 Εισήγηση της Επιτρόπου Προστασίας των ικαιωµάτων του Παιδιού Λήδας Κουρσουµπά στη διάλεξη µε θέµα «Ανθρώπινα ικαιώµατα, Κοινωνική ικαιοσύνη: Ο ρόλος της Εκπαίδευσης», ευτέρα 22 Μαρτίου 2011, ώρα 19:00

Διαβάστε περισσότερα

ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗ ΗΘΙΚΗ. Ενότητα 2: Βιοτικές κρίσεις και ηθικά επιχειρήματα. Παρούσης Μιχαήλ. Τμήμα Φιλοσοφίας

ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗ ΗΘΙΚΗ. Ενότητα 2: Βιοτικές κρίσεις και ηθικά επιχειρήματα. Παρούσης Μιχαήλ. Τμήμα Φιλοσοφίας ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗ ΗΘΙΚΗ Ενότητα 2: Βιοτικές κρίσεις και ηθικά επιχειρήματα Παρούσης Μιχαήλ Τμήμα Φιλοσοφίας 1 Σκοποί ενότητας 1.Η περίπτωση της Τερέζα Πίρσον 2.Τα σιαμαία Τζόντι και Μέρι 3.Το παράδειγμα της

Διαβάστε περισσότερα

ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ

ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ Βιβλιογραφία... 23 Εισαγωγή... 27 ΤΜΗΜΑ ΠΡΩΤΟ ΔΙΚΑΙΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ ΓΕΝΙΚΑ ΕΝΝΟΙΑ - ΠΗΓΕΣ 1. Έννοια κ.λ.π... 29 Α. Εισαγωγικά... 29 Β. Εξωτερική συμπεριφορά... 30 Γ. Διατάξεις... 31

Διαβάστε περισσότερα

Ο ρόλος των κινήτρων συμμετοχής σε δράσεις Διά Βίου μάθησης

Ο ρόλος των κινήτρων συμμετοχής σε δράσεις Διά Βίου μάθησης Ο ρόλος των κινήτρων συμμετοχής σε δράσεις Διά Βίου μάθησης Δια Βίου Μάθηση και Βιβλιοθήκες - ENTITLE Επίκ. καθηγήτρια Περιεχόμενα 1.Εισαγωγή 2.Θεωρίες Κινήτρων 2.1 Θεωρίες Προσωπικότητας 2.2 Γνωστικές

Διαβάστε περισσότερα

ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗ ΗΘΙΚΗ. Ενότητα 6: Περιπτώσεις που τα άτομα δεν είναι σε θέση να λάβουν αποφάσεις για τον εαυτό τους. Παρούσης Μιχαήλ.

ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗ ΗΘΙΚΗ. Ενότητα 6: Περιπτώσεις που τα άτομα δεν είναι σε θέση να λάβουν αποφάσεις για τον εαυτό τους. Παρούσης Μιχαήλ. ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗ ΗΘΙΚΗ Ενότητα 6: Περιπτώσεις που τα άτομα δεν είναι σε θέση να λάβουν αποφάσεις για τον εαυτό τους Παρούσης Μιχαήλ Τμήμα Φιλοσοφίας 1 Σκοποί ενότητας 1.Βούληση και αυτονομία ανθρώπου 2.Συμφέρον

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΓΓΡΑΦΗ ΜΙΑΣ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΣΥΝΗΘΗ ΛΑΘΗ ΚΑΙ ΑΣΤΟΧΙΕΣ

ΣΥΓΓΡΑΦΗ ΜΙΑΣ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΣΥΝΗΘΗ ΛΑΘΗ ΚΑΙ ΑΣΤΟΧΙΕΣ ΣΥΓΓΡΑΦΗ ΜΙΑΣ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΣΥΝΗΘΗ ΛΑΘΗ ΚΑΙ ΑΣΤΟΧΙΕΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΛΟΓΙΚΗ ΔΟΜΗ Καθαρότητα στη σκέψη Σαφήνεια στην έκφραση Η μία σκέψη να εισάγει την άλλη Η προηγούμενη σκέψη να τεκμηριώνει την επόμενη

Διαβάστε περισσότερα

Η Θεωρία Αυτο-κατηγοριοποίησης (ΘΑΚ) Από Χαντζή, Α. (υπό δηµοσίευση)

Η Θεωρία Αυτο-κατηγοριοποίησης (ΘΑΚ) Από Χαντζή, Α. (υπό δηµοσίευση) 18 Η Θεωρία Αυτο-κατηγοριοποίησης (ΘΑΚ) Από Χαντζή, Α. (υπό δηµοσίευση) Στις αρχές της δεκαετίας του 1980, ο John Turner και οι συνεργάτες του (Turner, 1985, Turner et al. 1987), θεωρητικοί και ερευνητές

Διαβάστε περισσότερα

3.1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ. Ανάλυση θεωρίας

3.1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ. Ανάλυση θεωρίας Κεφάλαιο Εξέλιξη 3.1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Ανάλυση θεωρίας Πολλές από τις επιστημονικές απόψεις που έχουν κατά καιρούς διατυπωθεί δεν γίνονται εύκολα αποδεκτές, διότι αντιβαίνουν την αντίληψη που οι άνθρωποι διαμορφώνουν

Διαβάστε περισσότερα

Ποινικές όψεις της μετάβασης από το θεραπευτικό στον παρηγορικό στόχο σε ασθενείς ανιάτων χρόνιων θανατηφόρων νόσων

Ποινικές όψεις της μετάβασης από το θεραπευτικό στον παρηγορικό στόχο σε ασθενείς ανιάτων χρόνιων θανατηφόρων νόσων Ποινικές όψεις της μετάβασης από το θεραπευτικό στον παρηγορικό στόχο σε ασθενείς ανιάτων χρόνιων θανατηφόρων νόσων Αναστάσιος K. Καντιάνης Dr. jur. - Δικηγόρος Αλλαγή ιατρικού στόχου επί: Ασθενών προχωρημένου

Διαβάστε περισσότερα

Προσεγγίσεις του ζητήματος (όλων) των ζώων μέσα και έξω από την τάξη

Προσεγγίσεις του ζητήματος (όλων) των ζώων μέσα και έξω από την τάξη Προσεγγίσεις του ζητήματος (όλων) των ζώων μέσα και έξω από την τάξη Μελίτα Λαζαράτου MSc Εφαρμοσμένης Συμπεριφοράς και ευημερίας ζώων melitalazaratou@gmail.com sumvionometazoa.wordpress.com Γιατί να ασχοληθούμε

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στη φιλοσοφία

Εισαγωγή στη φιλοσοφία Εισαγωγή στη φιλοσοφία Ενότητα 2 η : Μεταφυσική ή Οντολογία Ι: Θεός Ρένια Γασπαράτου Σχολή Ανθρωπιστικών & Κοινωνικών Επιστημών Τμήμα Επιστημών της Εκπαίδευσης & της Αγωγής στην Προσχολική Ηλικία Περιεχόμενα

Διαβάστε περισσότερα

Ενωσιακή (& εθνική) πολιτική. νέων στόχων; Καθηγητής Νοµικής Πανεπιστηµίου Αθηνών, ικηγόρος

Ενωσιακή (& εθνική) πολιτική. νέων στόχων; Καθηγητής Νοµικής Πανεπιστηµίου Αθηνών, ικηγόρος Ενωσιακή (& εθνική) πολιτική ανταγωνισµού: σε αναζήτηση νέων στόχων; ηµήτρης Ν Τζουγανάτος ηµήτρης Ν. Τζουγανάτος Καθηγητής Νοµικής Πανεπιστηµίου Αθηνών, ικηγόρος Α. Ποιός ανταγωνισµός; ιεθνώς ενισχύεται

Διαβάστε περισσότερα

Έγγραφα προσωπικής κατάστασης - προκλήσεις για τα ληξιαρχεία με σκοπό την υπέρβαση προβλημάτων που οφείλονται σε νομοθετικά κενά

Έγγραφα προσωπικής κατάστασης - προκλήσεις για τα ληξιαρχεία με σκοπό την υπέρβαση προβλημάτων που οφείλονται σε νομοθετικά κενά ΓΕΝΙΚΗ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΕΣΩΤΕΡΙΚΩΝ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΘΕΜΑΤΙΚΟ ΤΜΗΜΑ Γ: ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ ΤΩΝ ΠΟΛΙΤΩΝ ΚΑΙ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΕΣ ΥΠΟΘΕΣΕΙΣ ΝΟΜΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ Έγγραφα προσωπικής κατάστασης - προκλήσεις για τα ληξιαρχεία με σκοπό την υπέρβαση

Διαβάστε περισσότερα

Δημόσια διαβούλευση. Ερωτήσεις και απαντήσεις

Δημόσια διαβούλευση. Ερωτήσεις και απαντήσεις Δημόσια διαβούλευση σχετικά με το σχέδιο οδηγού της ΕΚΤ για την αξιολόγηση της ικανότητας και καταλληλότητας των μελών των διοικητικών οργάνων των πιστωτικών ιδρυμάτων Ερωτήσεις και απαντήσεις 1 Ποιος

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. Πρόλογος

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. Πρόλογος ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Πρόλογος VΙΙ Ι. Γενικό Μέρος Α. Βασικές έννοιες... 1 1. Θέματα ορολογίας... 1 1.1. Οι χρησιμοποιούμενοι όροι... 1 1.2. Οι βασικές έννοιες... 2 1.3. «Εγγυήσεις θεσμών» και «εγγυήσεις θεσμικές»...

Διαβάστε περισσότερα

V. ΗΘΙΚΟΣ ΟΡΘΟΛΟΓΙΣΜΟΣ

V. ΗΘΙΚΟΣ ΟΡΘΟΛΟΓΙΣΜΟΣ V. ΗΘΙΚΟΣ ΟΡΘΟΛΟΓΙΣΜΟΣ 1. [Μηδενισμός] Ξαναπιάνοντας το νήμα της ιστορίας της μεταηθικής στον αγγλόφωνο κόσμο κατά τον 20 ο αιώνα, και αγνοώντας τις μη σκεπτικιστικές μεταηθικές θεωρίες, αν η καθημερινή

Διαβάστε περισσότερα

Προ ολίγων ετών μου δόθηκε η ευκαιρία να έλθω σ επαφή με το

Προ ολίγων ετών μου δόθηκε η ευκαιρία να έλθω σ επαφή με το Ευάγγελος Δ. Πρωτοπαπαδάκης «Δικαιώματα των ζώων: Υπάρχει κάτι τέτοιο;» Προ ολίγων ετών μου δόθηκε η ευκαιρία να έλθω σ επαφή με το κίνημα για τα δικαιώματα των ζώων, κάτι που μου επέτρεψε να γνωρίσω τις

Διαβάστε περισσότερα

2. Αμβλώσεις (β): Dworkin

2. Αμβλώσεις (β): Dworkin 30 2. 2.1 Προδιάθεση. Όπως είδαμε στην προηγούμενη ενότητα, αν τυχόν προκρίναμε λόγους παράγωγους από την (ευλόγως αμφισβητούμενη) ιδιότητα του εμβρύου ως προσώπου, ως υποκειμένου δικαιωμάτων και συμφερόντων,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ

ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ 1999 Επιτροπή Αλιείας 2004 ΠΡΟΣΩΡΙΝΟ 2002/2001(COS) 2 Απριλίου 2002 ΣΧΕ ΙΟ ΕΚΘΕΣΗΣ σχετικά µε την έκθεση της Επιτροπής για την παρακολούθηση της εφαρµογής της κοινής αλιευτικής πολιτικής

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ ΓΕΝΙΚΗ Δ/ΝΣΗ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Δ/ΝΣΗ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΙΙI

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ ΓΕΝΙΚΗ Δ/ΝΣΗ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Δ/ΝΣΗ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΙΙI ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ ΓΕΝΙΚΗ Δ/ΝΣΗ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Δ/ΝΣΗ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΙΙI Ταχ. Δ/νση : Πειραιώς 40 Ταχ.Κώδικας : 101 82 - Αθήνα TELEFAX : Πληροφορίες

Διαβάστε περισσότερα

Ε.Ε. Π α ρ.ι(i), Α ρ.4288, 22/7/2011 ΝΟΜΟΣ ΠΟΥ ΤΡΟΠΟΠΟΙΕΙ ΤΟΝ ΠΕΡΙ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΑΕΡΟΠΟΡΙΑΣ ΝΟΜΟ. Η Βουλή των Αντιπροσώπων ψηφίζει ως ακολούθως:

Ε.Ε. Π α ρ.ι(i), Α ρ.4288, 22/7/2011 ΝΟΜΟΣ ΠΟΥ ΤΡΟΠΟΠΟΙΕΙ ΤΟΝ ΠΕΡΙ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΑΕΡΟΠΟΡΙΑΣ ΝΟΜΟ. Η Βουλή των Αντιπροσώπων ψηφίζει ως ακολούθως: ΝΟΜΟΣ ΠΟΥ ΤΡΟΠΟΠΟΙΕΙ ΤΟΝ ΠΕΡΙ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΑΕΡΟΠΟΡΙΑΣ ΝΟΜΟ Για σκοπούς μερικής εναρμόνισης με την πράξη της Ευρωπαϊκής Κοινότητας με τίτλο:- Επίσημη Εφημερίδα της Ε.Ε.: L 70, 14.3.2009, σ. 11. «Οδηγία 2009/12/ΕΚ

Διαβάστε περισσότερα

Σχετικά με τον ιδιαίτερο χαρακτήρα και τη σημασία της αισθητικής αγωγής

Σχετικά με τον ιδιαίτερο χαρακτήρα και τη σημασία της αισθητικής αγωγής Σχετικά με τον ιδιαίτερο χαρακτήρα και τη σημασία της αισθητικής αγωγής Ουσιώδες χαρακτηριστικό της αισθητικής αγωγής είναι η ενίσχυση της ικανότητας των ανθρώπων να συλλαμβάνουν νοήματα που παρέχονται

Διαβάστε περισσότερα

Η «εικαζόμενη συναίνεση» Τάκης Κ. Βιδάλης

Η «εικαζόμενη συναίνεση» Τάκης Κ. Βιδάλης Η «εικαζόμενη συναίνεση» Presumed consent Τάκης Κ. Βιδάλης Περίληψη Το ζήτημα της «εικαζόμενης συναίνεσης» προκύπτει στις περιπτώσεις ασθενών που για διάφορους λόγους δεν μπορούν να συναινέσουν (λόγω ηλικίας,

Διαβάστε περισσότερα

Γεωργική Εκπαίδευση. Θεματική ενότητα 5 1/2. Όνομα καθηγητή: Αλέξανδρος Κουτσούρης Τμήμα: Αγροτικής Οικονομίας και Ανάπτυξης

Γεωργική Εκπαίδευση. Θεματική ενότητα 5 1/2. Όνομα καθηγητή: Αλέξανδρος Κουτσούρης Τμήμα: Αγροτικής Οικονομίας και Ανάπτυξης Γεωργική Εκπαίδευση Θεματική ενότητα 5 1/2 Όνομα καθηγητή: Αλέξανδρος Κουτσούρης Τμήμα: Αγροτικής Οικονομίας και Ανάπτυξης ΜΑΘΗΣΙΑΚΟΙ ΣΤΟΧΟΙ Οι φοιτητές/τριες πρέπει να είναι ικανοί/ες: α) να ορίζουν την

Διαβάστε περισσότερα

Προς. Τον Υπουργό Περιφερειακής Ανάπτυξης. και Ανταγωνιστικότητας. Κ. Μ. Χρυσοχοΐδη. Κοινοποίηση. Υπουργό Εργασίας & Κοινωνικής Ασφάλισης

Προς. Τον Υπουργό Περιφερειακής Ανάπτυξης. και Ανταγωνιστικότητας. Κ. Μ. Χρυσοχοΐδη. Κοινοποίηση. Υπουργό Εργασίας & Κοινωνικής Ασφάλισης Προς Τον Υπουργό Περιφερειακής Ανάπτυξης και Ανταγωνιστικότητας Κ. Μ. Χρυσοχοΐδη Κοινοποίηση Υπουργό Εργασίας & Κοινωνικής Ασφάλισης κα Λ. Κατσέλη Θέμα: Παρατηρήσεις Θέσεις Γ.Σ.Ε.Ε. στο ΣχΝ «Αντικατάσταση

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΠΕ Παρασκευή 6 Μαρτίου 2015 Η έμφυλη εμπειρία των γυναικών στην πολιτική

ΕΝΠΕ Παρασκευή 6 Μαρτίου 2015 Η έμφυλη εμπειρία των γυναικών στην πολιτική ΕΝΠΕ Παρασκευή 6 Μαρτίου 2015 Η έμφυλη εμπειρία των γυναικών στην πολιτική Κυρίες και κύριοι, Καταρχήν να συγχαρώ την Ένωση Περιφερειών για την πρωτοβουλία της οργάνωσης της σημερινής εκδήλωσης ενόψει

Διαβάστε περισσότερα

Η ΧΟΡΗΓΗΣΗ ΑΠΟ ΠΡΟΞΕΝΙΚΗ ΑΡΧΗ ΘΕΩΡΗΣΗΣ ΕΙΣΟΔΟΥ (VISA) ΓΙΑ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΚΗ ΣΥΝΕΝΩΣΗ

Η ΧΟΡΗΓΗΣΗ ΑΠΟ ΠΡΟΞΕΝΙΚΗ ΑΡΧΗ ΘΕΩΡΗΣΗΣ ΕΙΣΟΔΟΥ (VISA) ΓΙΑ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΚΗ ΣΥΝΕΝΩΣΗ 237 Digesta 2015 Η ΧΟΡΗΓΗΣΗ ΑΠΟ ΠΡΟΞΕΝΙΚΗ ΑΡΧΗ ΘΕΩΡΗΣΗΣ ΕΙΣΟΔΟΥ (VISA) ΓΙΑ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΚΗ ΣΥΝΕΝΩΣΗ Κυριάκος Π. Παπανικολάου Λέκτωρ Νομικής Σχολής Δ.Π.Θ. Κωνσταντίνος Ν. Χριστογιάννης Πρόξενος Ελλάδας στην

Διαβάστε περισσότερα

Κλεοπάτρα Καλλικάκη Εφέτης Δ.Δ. Απόφαση URGENTA. Μια νέα προοπτική για την αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής;

Κλεοπάτρα Καλλικάκη Εφέτης Δ.Δ. Απόφαση URGENTA. Μια νέα προοπτική για την αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής; Κλεοπάτρα Καλλικάκη Εφέτης Δ.Δ. Απόφαση URGENTA Μια νέα προοπτική για την αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής; Διάγραμμα ύλης ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΜΕΡΟΣ Α Η από 24-6-2016 απόφαση του Περιφερειακού Δικαστηρίου της

Διαβάστε περισσότερα

Κατευθυντήριες Γραμμές του 2001 των Ηνωμένων Εθνών που αποσκοπούν στην δημιουργία ενός ευνοϊκού περιβάλλοντος για την ανάπτυξη των συνεταιρισμών

Κατευθυντήριες Γραμμές του 2001 των Ηνωμένων Εθνών που αποσκοπούν στην δημιουργία ενός ευνοϊκού περιβάλλοντος για την ανάπτυξη των συνεταιρισμών Κατευθυντήριες Γραμμές του 2001 των Ηνωμένων Εθνών που αποσκοπούν στην δημιουργία ενός ευνοϊκού περιβάλλοντος για την ανάπτυξη των συνεταιρισμών 1 2 Παράρτημα Σχέδιο κατευθυντήριων γραμμών που αποσκοπούν

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Νάκου Αλεξάνδρα Εισαγωγή στις Επιστήμες της Αγωγής Ο όρος ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ δημιουργεί μία αίσθηση ασάφειας αφού επιδέχεται πολλές εξηγήσεις. Υπάρχει συνεχής διάλογος και προβληματισμός ακόμα

Διαβάστε περισσότερα

Η διαφορετικότητα είναι μια σύνθετη έννοια, η οποία δεν θα πρέπει να συγχέεται με την έννοια της ποικιλομορφίας.

Η διαφορετικότητα είναι μια σύνθετη έννοια, η οποία δεν θα πρέπει να συγχέεται με την έννοια της ποικιλομορφίας. Diversity Διαφορετικότητα Ο σεβασμός στην διαφορετικότητα του άλλου καθώς και η έμπρακτή αποδοχή της, συμβάλει στην δημιουργία κοινωνιών οι οποίες χαρακτηρίζονται από ιδέες ισότητας, αλληλοσεβασμού και

Διαβάστε περισσότερα

Αυτά τα δικαιώματα είναι η ισότητα, η ελευθερία, η ασφάλεια και η ιδιοκτησία.

Αυτά τα δικαιώματα είναι η ισότητα, η ελευθερία, η ασφάλεια και η ιδιοκτησία. ΔΙΑΚΗΡΥΞΗ ΤΩΝ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΩΝ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΥ ΚΑΙ ΤΟΥ ΠΟΛΙΤΗ 1 της 24ης Ιουνίου 1793 Ο γαλλικός λαός, πεπεισμένος ότι η λήθη και η περιφρόνηση των φυσικών δικαιωμάτων του ανθρώπου είναι οι μόνες αιτίες για τα

Διαβάστε περισσότερα

Θέµατα Αρχών Φιλοσοφίας Θεωρητικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 2000

Θέµατα Αρχών Φιλοσοφίας Θεωρητικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 2000 Θέµα Α1 Θέµατα Αρχών Φιλοσοφίας Θεωρητικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 2000 Α.1.1. Να γράψετε στο τετράδιό σας τα ονόµατα των φιλοσόφων (στήλη Α) και δίπλα την έννοια (στήλη Β) που συνδέεται µε τον καθένα: Α

Διαβάστε περισσότερα

Θέµατα Αρχών Φιλοσοφίας Θεωρητικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 2000

Θέµατα Αρχών Φιλοσοφίας Θεωρητικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 2000 Θέµατα Αρχών Φιλοσοφίας Θεωρητικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 2000 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ Θέµα Α1 Α.1.1. Να γράψετε στο τετράδιό σας τα ονόµατα των φιλοσόφων (στήλη Α) και δίπλα την έννοια (στήλη Β) που συνδέεται µε τον

Διαβάστε περισσότερα

ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΗΘΙΚΗ. Ενότητα 3: Η ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΘΙΚΗ. ΜΑΡΙΑ Κ. ΚΑΡΑΜΠΕΛΙΑ Τμήμα Ιερατικών Σπουδών

ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΗΘΙΚΗ. Ενότητα 3: Η ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΘΙΚΗ. ΜΑΡΙΑ Κ. ΚΑΡΑΜΠΕΛΙΑ Τμήμα Ιερατικών Σπουδών ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΗΘΙΚΗ Ενότητα 3: Η ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΘΙΚΗ ΜΑΡΙΑ Κ. ΚΑΡΑΜΠΕΛΙΑ Τμήμα Ιερατικών Σπουδών Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative Commons. Για εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

Η «ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΩΝ ΕΙΔΩΝ» ΓΙΑ ΈΛΛΗΝΕΣ, ΙΤΑΛΟΥΣ ΚΑΙ ΤΟΥΡΚΟΥΣ ΜΑΘΗΤΕΣ

Η «ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΩΝ ΕΙΔΩΝ» ΓΙΑ ΈΛΛΗΝΕΣ, ΙΤΑΛΟΥΣ ΚΑΙ ΤΟΥΡΚΟΥΣ ΜΑΘΗΤΕΣ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: Εκπαιδευτικά προγράμματα - Καινοτόμες δράσεις στα πειραματικά σχολεία Η «ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΩΝ ΕΙΔΩΝ» ΓΙΑ ΈΛΛΗΝΕΣ, ΙΤΑΛΟΥΣ ΚΑΙ ΤΟΥΡΚΟΥΣ ΜΑΘΗΤΕΣ Καθηγητές: Ζαρφτζιάν Μαριλένα, mazarf@otenet.gr Τουλούμης

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΑΣΠΑΙΤΕ ΕΠΑΙΚ 2013-2014 ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΔΙΔΑΣΚΩΝ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ : ΜΑΥΡΙΚΑΚΗΣ ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ «Ο ΕΝΣΤΕΡΝΙΣΜΟΣ ΤΩΝ ΑΞΙΩΝ-ΕΝΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΟ ΜΟΝΤΕΛΟ» ΣΤΑΜΑΤΑΚΗ ΜΑΡΙΑ ΤΣΕΜΕΚΙΔΟΥ ΓΕΩΡΓΙΑ ΣΥΝΤΥΧΑΚΗΣ ΜΑΝΩΛΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Η στρατηγική πολύ μικρής κρατικής δύναμης: η περίπτωση της Κύπρου Στο διεθνές σύστημα δεν υπάρχουν μόνο οι μεγάλες δυνάμεις αλλά επίσης υπάρχουν

Η στρατηγική πολύ μικρής κρατικής δύναμης: η περίπτωση της Κύπρου Στο διεθνές σύστημα δεν υπάρχουν μόνο οι μεγάλες δυνάμεις αλλά επίσης υπάρχουν Η στρατηγική πολύ μικρής κρατικής δύναμης: η περίπτωση της Κύπρου Στο διεθνές σύστημα δεν υπάρχουν μόνο οι μεγάλες δυνάμεις αλλά επίσης υπάρχουν μεσαίες, μικρές ή και πολύ μικρές δυνάμεις. Παρόλο που η

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης

Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης Εσωτερικοποίηση του πολιτιστικού υποσυστήματος και εκπαίδευση: Emile Durkheim Διδάσκων: Δρ. Βασίλης Ντακούμης 1 Διάγραμμα της παρουσίασης Μάθημα 2ο (σελ. 52-66) Βασικές κατευθύνσεις

Διαβάστε περισσότερα

Ο Συνήγορος του Πολίτη και η συμβολή του για την ευημερία και αξιοπρέπεια των ατόμων με άνοια

Ο Συνήγορος του Πολίτη και η συμβολή του για την ευημερία και αξιοπρέπεια των ατόμων με άνοια Ο Συνήγορος του Πολίτη και η συμβολή του για την ευημερία και αξιοπρέπεια των ατόμων με άνοια Τριανταφύλλου Καλλιόπη Αικατερίνη Ειδική Επιστήμονας Συνήγορος του Πολίτη Νευρογνωστικές διαταραχές (neurocognitive

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ ΑΠΑΡΧΕΣ ΤΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΟΛΟΓΙΑΣ ΣΤΗ ΝΕΟΤΕΡΗ ΕΠΟΧΗ.

ΟΙ ΑΠΑΡΧΕΣ ΤΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΟΛΟΓΙΑΣ ΣΤΗ ΝΕΟΤΕΡΗ ΕΠΟΧΗ. 24 ΟΙ ΑΠΑΡΧΕΣ ΤΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΟΛΟΓΙΑΣ ΣΤΗ ΝΕΟΤΕΡΗ ΕΠΟΧΗ. Οι σκεπτικιστικές απόψεις υποχώρησαν στη συνέχεια και ως την εποχή της Αναγέννησης κυριάρχησε απόλυτα το αριστοτελικό μοντέλο. Η εκ νέου αμφιβολία για

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης Εσωτερικοποίηση του πολιτιστικού υποσυστήματος και εκπαίδευση: Emile Durkheim

Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης Εσωτερικοποίηση του πολιτιστικού υποσυστήματος και εκπαίδευση: Emile Durkheim Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης Εσωτερικοποίηση του πολιτιστικού υποσυστήματος και εκπαίδευση: Emile Durkheim Διδάσκων: Δρ. Βασίλης Ντακούμης 1 Διάγραμμα της παρουσίασης Μάθημα 2ο (σελ. 52-66) Βασικές κατευθύνσεις

Διαβάστε περισσότερα

Γεωργική Εκπαίδευση. Θεματική ενότητα 7 2/2. Όνομα καθηγητή: Αλέξανδρος Κουτσούρης Τμήμα: Αγροτικής Οικονομίας και Ανάπτυξης

Γεωργική Εκπαίδευση. Θεματική ενότητα 7 2/2. Όνομα καθηγητή: Αλέξανδρος Κουτσούρης Τμήμα: Αγροτικής Οικονομίας και Ανάπτυξης Γεωργική Εκπαίδευση Θεματική ενότητα 7 2/2 Όνομα καθηγητή: Αλέξανδρος Κουτσούρης Τμήμα: Αγροτικής Οικονομίας και Ανάπτυξης ΜΑΘΗΣΙΑΚΟΙ ΣΤΟΧΟΙ Οι φοιτητές/τριες πρέπει να είναι ικανοί/ες: Α) να ορίζουν τον

Διαβάστε περισσότερα

6. Το καθήκον ειλικρίνειας του ιατρού

6. Το καθήκον ειλικρίνειας του ιατρού 126 ΔΙΚΑΙΟ, ΗΘΙΚΗ ΚΑΙ ΒΙΟΗΘΙΚΗ Το καθήκον ειλικρίνειας του ιατρού 6. Το καθήκον ειλικρίνειας του ιατρού 6.1 Μιά διάκριση. Όπως είδαμε στην προηγούμενη ενότητα, η σχέση του ιατρού με το σώμα μας δεν συνυφαίνεται

Διαβάστε περισσότερα

Ομιλία της υπουργού Εξωτερικών, κυρίας Ντόρας Μπακογιάννη, στην παρουσίαση του βιβλίου

Ομιλία της υπουργού Εξωτερικών, κυρίας Ντόρας Μπακογιάννη, στην παρουσίαση του βιβλίου Ομιλία της υπουργού Εξωτερικών, κυρίας Ντόρας Μπακογιάννη, στην παρουσίαση του βιβλίου «Παγκόσμια Ευρώπη: οι Διεθνείς Διαστάσεις της Ευρωπαϊκής Ένωσης» Αθήνα 30 Ιανουαρίου 2007 1 Προσφωνήσεις. Αυτή την

Διαβάστε περισσότερα

Ε Θ Ν Ι Κ Η Ε Π Ι Τ Ρ Ο Π Η Β Ι Ο Η Θ Ι Κ Η Σ Γ Ν Ω Μ Η ΜΕΤΑ ΟΤΙΚΑ ΛΟΙΜΩ Η ΝΟΣΗΜΑΤΑ: ΗΜΟΣΙΟ ΣΥΜΦΕΡΟΝ ΚΑΙ ΑΥΤΟΝΟΜΙΑ

Ε Θ Ν Ι Κ Η Ε Π Ι Τ Ρ Ο Π Η Β Ι Ο Η Θ Ι Κ Η Σ Γ Ν Ω Μ Η ΜΕΤΑ ΟΤΙΚΑ ΛΟΙΜΩ Η ΝΟΣΗΜΑΤΑ: ΗΜΟΣΙΟ ΣΥΜΦΕΡΟΝ ΚΑΙ ΑΥΤΟΝΟΜΙΑ Ε Θ Ν Ι Κ Η Ε Π Ι Τ Ρ Ο Π Η Β Ι Ο Η Θ Ι Κ Η Σ Γ Ν Ω Μ Η ΜΕΤΑ ΟΤΙΚΑ ΛΟΙΜΩ Η ΝΟΣΗΜΑΤΑ: ΗΜΟΣΙΟ ΣΥΜΦΕΡΟΝ ΚΑΙ ΑΥΤΟΝΟΜΙΑ Η Εθνική Επιτροπή Βιοηθικής, σε επανειληµµένες συνεδριάσεις, εξέτασε το ζήτηµα των αποδεκτών

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΙ ΙΚΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΗΜΟΣΙΟ ΙΚΑΙΟ ΑΚΑ ΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ 2003-2004

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΙ ΙΚΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΗΜΟΣΙΟ ΙΚΑΙΟ ΑΚΑ ΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ 2003-2004 ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΙ ΙΚΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΗΜΟΣΙΟ ΙΚΑΙΟ ΑΚΑ ΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ 2003-2004 ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΑ ΠΛΑΙΣΙΑ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΤΟΥ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΘΕΜΑ: ΘΕΣΜΙΚΗ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΩΝ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Η έννοια της αιτιότητας στη φιλοσοφία του Kant: η σημασία της Δεύτερης Αναλογίας

Η έννοια της αιτιότητας στη φιλοσοφία του Kant: η σημασία της Δεύτερης Αναλογίας Η έννοια της αιτιότητας στη φιλοσοφία του Kant: η σημασία της Δεύτερης Αναλογίας Διατμηματικό μεταπτυχιακό πρόγραμμα «Ιστορία και Φιλοσοφία της Επιστήμης και της Τεχνολογίας» Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο

Διαβάστε περισσότερα

Στέλιος Βιρβιδάκης: Η υφή της ηθικής πραγματικότητας. Αθήνα: Leader Books 2009, 479 σ., 34.

Στέλιος Βιρβιδάκης: Η υφή της ηθικής πραγματικότητας. Αθήνα: Leader Books 2009, 479 σ., 34. 1/5 2011-06 Βιρβιδάκης: Ηθική Στέλιος Βιρβιδάκης: Η υφή της ηθικής πραγματικότητας. Αθήνα: Leader Books 2009, 479 σ., 34. Κρίνει ο Ανδρέας Μιχαλάκης (Πανεπιστήμιο Πατρών) micha@upatras.gr Κάθε κανονιστική

Διαβάστε περισσότερα