ΠΝΕΥΜΩΝ. PNEUMON VOL. 27 No 2 APRIL-JUNE 2014 ΠΝΕΥΜΩΝ ΤΟΜΟΣ 27 ΤΕΥΧΟΣ 2 ΑΠΡΙΛΙΟΣ-ΙΟΥΝΙΟς 2014 PNEUMON ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΒΡΟΓΧΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΠΝΕΥΜΩΝ. PNEUMON VOL. 27 No 2 APRIL-JUNE 2014 ΠΝΕΥΜΩΝ ΤΟΜΟΣ 27 ΤΕΥΧΟΣ 2 ΑΠΡΙΛΙΟΣ-ΙΟΥΝΙΟς 2014 PNEUMON ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΒΡΟΓΧΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ"

Transcript

1 ΠΝΕΥΜΩΝ/PNEUMON ΤΟΜΟΣ/VOL. 27 ΤΕΥΧΟΣ/No 2 ΑΠΡΙΛΙΟΣ/APRIL - ΙΟΥΝΙΟΣ/JUNE 2014 ΠΛΗΡΩΜΕΝΟ ΤΕΛΟΣ Ταχ. Γραφείο ΚΕΜΠ Αθηνών Αριθμός Άδειας 4/2007 ôåχíïãñáììámed Λ. Μεσογείων Áãßá ÐáñáóêåõÞ AÖÌ: PNEUMON VOL. 27 No 2 APRIL-JUNE 2014 ΠΝΕΥΜΩΝ ΤΟΜΟΣ 27 ΤΕΥΧΟΣ 2 ΑΠΡΙΛΙΟΣ-ΙΟΥΝΙΟς 2014 ΠΝΕΥΜΩΝ ΤΡΙΜΗΝΗ ΙΑΤΡΙΚΗ ΕΚΔΟΣΗ PNEUMON ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΒΡΟΓΧΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΠΝΕΥΜΟΝΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ GREEK BRONCHOLOGIC HELLENIC THORACIC SOCIETY SOCIETY QUARTERLY MEDICAL JOURNAL Cited in: SCOPUS Εmbase Copernicus Index Google Scholar doaj ΑΘΗΝΑ ATHENS ISSN X e-issn

2 ΠΝΕΥΜΩΝ ΤΡΙΜΗΝΗ ΙΑΤΡΙΚΗ ΕΚΔΟΣΗ PNEUMON ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΒΡΟΓΧΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΠΝΕΥΜΟNOΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ GREEK BRONCHOLOGIC HELLENIC THORACIC SOCIETY SOCIETY QUARTERLY MEDICAL JOURNAL ÅËËÇÍÉÊÇÓ ÐÍÅÕÌÏÍÏËÏÃÉÊÇÓ ÅÔÁÉÑÅÉÁÓ ΕΠΙΣΗΜΟ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΟΡΓΑΝΟ ÅËËÇÍÉÊÇÓ ÂÑÏÃ ÏËÏÃÉÊÇÓ ÅÔÁÉÑÅÉÁÓ Ιδιοκτήτης: ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΒΡΟΓΧΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ISSN X e-issn ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ Περιοδικό ΠΝΕΥΜΩΝ Μεσογείων 152 Αθήνα Νοσοκομείο Νοσημάτων Θώρακος Αθηνών "Η Σωτηρία" Τηλ.: , FREE ONLINE ACCESS ΕΤΗΣΙΕΣ ΣΥΝΔΡΟΜΕΣ Eσωτερικού Μέλη ΕΠΕ - ΕΒΕ Ειδικευόμενοι - Φοιτητές Εταιρείες - Οργανισμοί Βιβλιοθήκες Εξωτερικού Εκτύπωση: ΤΕΧΝΟΓΡΑΜΜΑ Λ. Μεσογείων 380, Αγία Παρασκευή Τηλ: , fax: Εκδότης: Μ. Στεφανάκης Διευθυντής Σύνταξης: Βοηθοί σύνταξης: Διεθνής Συντακτική Επιτροπή Philippe Astoul (France) Bruno Balbi (Italy) Peter J. Barnes (UK) Robert Baughman (USA) Semra Bilaceroglou (Turkey) Philippe Camus (France) John Catravas (USA) Carlos Robalo Cordeiro (Portugal) Ulrich Costabel (Germany) Vincent Cotin (France) Claudio Donner (Italy) Elisabeth Fireman (Israel) Patricia Haslam (UK) Kazuhiro Ito (UK) Talmadge King (USA) Meinhard Kneussl (Austria) Richard Light (USA) Fernando Martinez (USA) Dario Olivieri (Italy) Paco Panadero (Spain) Panos Pantelidis (UK) Martin Petrek (CZ) Vesna Petrovic (Serbia) Udaya Prakash (USA) Ganesh Raghu (USA) Steven Rennard (USA) Paola Rotoli (Italy) Cuneyt Tetikkurt (Τurkey) Theocharis Theocharides (USA) Argyris Theophilopoulos (USA) George Tselepis (USA) Athol Wells (UK) ΣυντακτικH ΕπιτροπH Δημοσθένης Μπούρος Κώστας Κωστίκας Στέλιος Λουκίδης Πέτρος Μπακάκος Ιωάννης Πνευματικός Γεώργιος Σταθόπουλος Joanna Floros PhD (USA) Μέλη Εθνικής Συντακτικής Επιτροπής Αντώνης Αντωνιάδης (Σέρρες) Νικόλαος Γαλάνης (Θεσ/νίκη) Δημήτριος Γεωργόπουλος (Ηράκλειο) Μίνα Γκάγκα (Αθήνα) Κώστας Γουργουλιάνης (Λάρισα) Γεώργιος Δημόπουλος (Αθήνα) Κώστας Ζαρογουλίδης (Θεσ/νίκη) Κωνσταντίνος Κατής (Αθήνα) Γεώργιος Κολιός (Αλεξανδρούπολη) Επαμεινώνδας Κοσμάς (Αθήνα) Νικόλαος Κουλούρης (Αθήνα) Αντωνία Κουτσούκου (Αθήνα) Σταύρος Κωνσταντινίδης (Αλεξανδρούπολη) Κώστας Κωνσταντίνου (Αθήνα) Σταύρος Κωνσταντόπουλος (Ιωάννινα) Κατερίνα Μαλαγάρη (Αθήνα) Αργύρης Μιχαλόπουλος (Αθήνα) Γεώργιος Μπαλτόπουλος (Αθήνα) Παναγιώτης Μπεχράκης (Αθήνα) Γεώργιος Νάκος (Ιωάννινα) Σπύρος Παπίρης (Αθήνα) Βλάσης Πολυχρονόπουλος (Αθήνα) Κώστας Πρίφτης (Αθήνα) Αντώνης Ρασιδάκης (Αθήνα) Νικόλαος Σιαφάκας (Ηράκλειο) Μιχάλης Τουμπής (Αθήνα) Μάριος Φρουδαράκης (Αλεξανδρούπολη)

3 ΠΝΕΥΜΩΝ ΤΡΙΜΗΝΗ ΙΑΤΡΙΚΗ ΕΚΔΟΣΗ PNEUMON ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΒΡΟΓΧΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΠΝΕΥΜΟNOΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ GREEK BRONCHOLOGIC HELLENIC THORACIC SOCIETY SOCIETY QUARTERLY MEDICAL JOURNAL THE HELLENIC THORACIC SOCIETY (HTS) OFFICIAL JOURNAL THE GREEK BRONCHOLOGIC SOCIETY (GBS) Owner: GREEK BRONCHOLOGIC SOCIETY ISSN X e-issn Address: PNEUMON Medical Journal Athens Chest Hospital (Sotiria) 152 Messogion Ave. Athens Greece Tel.: FREE ONLINE ACCESS Annual Subscriptions Inland Members of HTS and GBS Interns-Medical Students Medical Societies Medical Libraries Abroad Publisher: Technogramma 380 Messogion Ave., Athens - Greece Tel.: , Fax: Editor-in-Chief: Associate Editors: Demosthenes Bouros, MD, PhD, FCCP Kostas Kostikas, MD, FCCP Stelios Loukidis, MD, FCCP Petros Bakakos, MD International Board Philippe Astoul (France) Bruno Balbi (Italy) Peter J. Barnes (UK) Robert Baughman (USA) Semra Bilaceroglou (Turkey) Philippe Camus (France) John Catravas (USA) Carlos Robalo Cordeiro (Portugal) Ulrich Costabel (Germany) Vincent Cotin (France) Claudio Donner (Italy) Elisabeth Fireman (Israel) Patricia Haslam (UK) Kazuhiro Ito (UK) Talmadge King (USA) Meinhard Kneussl (Austria) Richard Light (USA) Fernando J. Martinez (USA) Dario Olivieri (Italy) Paco Panadero (Spain) Panos Pantelidis (UK) Martin Petrek (CZ) Vesna Petrovic (Serbia) Udaya Prakash (USA) Ganesh Raghu (USA) Steven Rennard (USA) Paola Rotoli (Italy) Cuneyt Tetikkurt (Τurkey) Theocharis Theocharides (USA) Argyris Theophilopoulos (USA) George Tselepis (USA) Athol Wells (UK) EDITORIAL BOARD Ioannis Pneumatikos, MD, FCCP Georgios Stathopoulos, MD Joanna Floros PhD (USA) National Board Antonis Antoniadis (Serres) George Baltopoulos (Athens) Panagiotis Behrakis (Athens) George Dimopoulos (Athens) Marios Froudarakis (Alexandroupolis) Mina Gaga (Athens) Nikolaos Galanis (Thessaloniki) Demetrios Georgopoulos (Heraklion) Kostas Gourgoulianis (Larisa) Konstantinos Katis (Athens) George Kolios (Alexandroupolis) Stauros Konstantinidis (Alexandroupolis) Kostas Konstantinou (Athens) Stavros Konstantopoulos (Ioannina) Epameinondas Kosmas (Athens) Nikolaos Koulouris (Athens) Antonia Koutsoukou (Athens) Katerina Malagari (Athens) Argyris Michalopoulos (Athens) George Nakos (Ioannina) Spyros Papiris (Athens) Vlasis Polychronopoulos (Athens) Kostas Priftis (Athens) Antonis Rassidakis (Athens) Nikolaos Siafakas (Heraklion) Michael Toumbis (Athens) Kostas Zarogoulidis (Thessaloniki)

4 ΠΝΕΥΜΩΝ ΤΡΙΜΗΝΗ ΙΑΤΡΙΚΗ ΕΚΔΟΣΗ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΒΡΟΓΧΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΠΝΕΥΜΟNOΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ GREEK BRONCHOLOGIC HELLENIC THORACIC SOCIETYPNEUMON SOCIETY QUARTERLY MEDICAL JOURNAL Άρθρa Σύνταξης Περιεχόμενα Ιδιοπαθής Πνευμονική Ίνωση: Η ανατολή μιας νέας εποχής Δ. Μπούρος Η μπεκλομεθαζόνη σε επανεξέταση: η μοντέρνα άποψη για ένα κλασσικό εισπνεόμενο κορτικοειδές Π. Μπακάκος, Σ. Λουκίδης, Κ. Κωστίκας Ανασκόπηση Βρογχόσπασμος κατά την άσκηση: Mια κλινική προσέγγιση Α.Ι. Παπαϊωάννου, Κ.ς Μπαρτζιώκας, Σ. Λουκίδης, Σ. Παπίρης, Κ. Κωστίκας Παρουσίαση Περιστατικων Μικτή Αλλεργική Βρογχοπνευμονική Ασπεργίλλωση και Καντιντίαση Φ. Βασιλαρά, Α. Σπυριδάκη, Α. Δεληβελιώτου, Γ. Ποθητός, Σ. Ανευλαβής, Δ. Μπούρος Λεμφοζιδιακή βρογχιολίτιδα σε έδαφος κοινής ποικίλης ανοσοανεπάρκειας σε ενήλικα ασθενή. 3-ετής παρακολούθηση Γ. Σπυρόπουλος, Κ. Μανίκα, Μ. Σιωνίδου, Σ. Παπαεμμανουήλ, Π. Μπούρα, Κ. Ζαρογουλίδης, Δ. Παπακώστα Εικόνες στην Πνευμονολογία Πρωτοπαθές παραγαγγλίωμα πνεύμονα Μια σπάνια αιτία μονήρους πνευμονικού όζου Χ.Φ. Καμπόλης, Ε. Βαρελά, Γ. Παπίας, Γ. Ρασιδάκης, Β. Καμηνιώτης, Π. Τόμος Διάτρηση πνευμονικής φλέβας εξαιτίας κατάλυσης για κολπική μαρμαρυγή Ε. Πέτρου, Α. Κωστοπούλου, Α. Τσίπης, Ε. Λιβάνης, Γ. Θεοδωράκης ΠΝΕΥΜΩN Τόμος 27, Τεύχος 2 Απρίλιος - Ιούνιος 2014

5 ΠΝΕΥΜΩΝ ΤΡΙΜΗΝΗ ΙΑΤΡΙΚΗ ΕΚΔΟΣΗ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΒΡΟΓΧΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΠΝΕΥΜΟNOΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ GREEK BRONCHOLOGIC HELLENIC THORACIC SOCIETYPNEUMON SOCIETY QUARTERLY MEDICAL JOURNAL Editorials Contents Idiopathic Pulmonary Fibrosis: The dawn of a new era D. Bouros Beclomethasone revisited: the modern view of a classic inhaled corticosteroid P. Bakakos, S. Loukides, K. Kostikas Review Exercise Induced Bronchoconstriction: A clinical approach A.I. Papaioannou, K. Bartziokas, S. Loukides, S. Papiris, K. Kostikas Case Reports Mixed Allergic Bronchopulmonary Aspergillosis and Candidiasis F. Vassilara, A. Spyridaki, A. Deliveliotou, G. Pothitos, S. Anevlavis, D. Bouros Follicular bronchiolitis in an adult patient with common variable immunodeficiency. 3-year follow-up G. Spyropoulos, K. Manika, M. Sionidou, S. Papaemmanouil, P. Boura, K. Zarogoulidis, D. Papakosta Images in Pneumonology Primary pulmonary paraganglioma. A rare cause of solitary pulmonary nodule C. Kampolis, E. Varela, G. Papias, G. Rassidakis, V. Kaminiotis, P. Tomos Pulmonary vein perforation during ablation for atrial fibrillation E. Petrou, A. Kostopoulou, A. Tsipis, E. Livanis, G. Theodorakis PNEUMON Vol. 27, No 2 April - June 2014

6 Άρθρο Σύνταξης Ιδιοπαθής Πνευμονική Ίνωση: Η ανατολή μιας νέας εποχής Δημοσθένης Μπούρος MD, PhD, FCCP Διευθυντής σύνταξης Πνευμονολογική Κλινική Δημοκριτείου Πανεπιστημίου Θράκης και Πανεπιστημιακού Νοσοκομείου Αλεξανδρούπολης Αλληλογραφία Δημοσθένης Μπούρος, Πνευμονολογική Κλινική, Πανεπιστημιακό Νοσοκομείο Αλεξανδρούπολης Αλεξανδρούπολη, Τηλ./Fax: Η Ιδιοπαθής Πνευμονική Ίνωση (ΙΠΙ) είναι μία χρονία διάμεση πνευμονοπάθεια, άγνωστης αιτιολογίας, η οποία προοδευτικά οδηγεί στο μοιραίο και χαρακτηρίζεται από το ιστοπαθολογικό και απεικονιστικό πρότυπο της συνήθους διάμεσης πνευμονίας (usual interstitial pneumonia, UIP) με τυπικά κλινικά ευρήματα. Μέχρι σήμερα καμία φαρμακολογική θεραπεία δεν έχει δείξει ότι βελτιώνει την επιβίωση. Το 50% των ασθενών αποθνήσκουν σε τρία χρόνια, πρόγνωση η οποία είναι χειρότερη από πολλούς καρκίνους. Η μεταμόσχευση πνεύμονος, στην οποία υποβάλλονται ελάχιστοι, επιμηκύνει τη ζωή κατά μέσο όρο έξι χρόνια περίπου 1,2. Η φαρμακοθεραπεία με πρεδνιζολόνη, αζαθειοπρίνη, και Ν-ακετυλοκυστεΐνη, που προτείνονταν παλαιότερα από τις σχετικές οδηγίες ειδικών 3,4 απεδείχθη βλαπτική και δεν βασίζονταν σε κλινικές μελέτες. Η διεξαγωγή κλινικής μελέτης που συνέκρινε την τριπλή αυτή αγωγή (prednisone, azathioprine and N-acetylcysteine) με placebo και με acetylcysteine ως μονοθεραπεία (PANTHER-IPF trial) διεκόπη πρόωρα επειδή οι ασθενείς στην τριπλή θεραπεία ήταν πιο πιθανό να αποβιώσουν (8 vs. 1, P=0.01) και να νοσηλευθούν (23 vs. 7, P<0.001) σε σύγκριση με εκείνους που λάμβαναν είτε acetylcysteine ή placebo 5. Τα αποτελέσματα αυτά απαγορεύουν πλέον τη χρήση του συνδυασμού αυτού στους ασθενείς. Πολύ πρόσφατα δημοσιεύθηκαν τρεις σημαντικές μελέτες στο NEJM που ξεκαθαρίζουν ποιες θεραπείες δεν είναι αποτελεσματικές και ποιες είναι υποσχόμενες. Η πρώτη από αυτές 6 απαντά στο ερώτημα κατά πόσο η μονοθεραπεία με acetylcysteine είναι αποτελεσματική σε ασθενείς με ήπια-μέτρια ΙΠΙ. Αποδείχθηκε ότι οι ασθενείς που λάμβαναν acetylcysteine σε σύγκριση με το εικονικό φάρμακο δεν είχαν καλύτερο αποτέλεσμα από πλευράς πνευμονικής λειτουργίας (-0.18 liters and liters, P=0.77), ποσοστού παροξύνσεων (2,3% σε κάθε ομάδα, P>0.99) ή θανάτων (4.9% vs. 2.5%, P=0.30). Αντίθετα οι άλλες δύο μελέτες (the IMPULSIS and the ASCEND trials), που δημοσιεύθηκαν ταυτόχρονα είναι ενθαρρυντικές. Οι μελέτες INPULSIS 7 είναι δύο τυχαιοποιημένες, διπλές τυφλές μελέτες, συγκρινόμενες με εικονικό φάρμακο, φάσης 3 όπου μελετήθηκε ο ρόλος του nintedanib στην ΙΠΙ 7. Το nintedanib (πριν BIBF-1120) είναι ανταγωνιστής των υποδοχέων της τυροσινικής κινάσης και αποδείχθηκε ευεργετικός σε προηγούμενη μελέτη 8,

7 116 ΠΝΕΥΜΩΝ Τεύχος 2ο, Τόμος 27ος, Απρίλιος - Ιούνιος 2014 δρώντας σε διάφορους ινωτικούς αυξητικούς παράγοντες (platelet-derived growth factor, fibroblast growth factor, vascular endothelial growth factor), οι οποίοι ενέχονται στην παθογένεια της ΙΠΙ 9. Τυχαιοποιήθηκαν 1066 ασθενείς και αυτοί που έλαβαν το φάρμακο είχαν μεγαλύτερη μείωση στην έκπτωση της πνευμονικής λειτουργίας (FVC) σε ένα έτος, που ήταν και το κύριο καταληκτικό σημείο και στις δύο μελέτες. Η ετήσια μείωση της FVC ήταν -114,7 ml με nintedanib έναντι -239,9 ml με placebo (διαφορά, ml; 95% confidence interval [CI], 77.7 to 172.8; P<0.001) στην INPULSIS-1 and ml με nintedanib έναντι -207,3 ml με placebo (διαφορά, 93.7 ml per year; 95% CI, 44.8 to 142.7; P<0.001) στην INPULSIS-2. Η πιο συχνή ανεπιθύμητη ενέργεια με το nintedanib ήταν η διάρροια, η οποία οδήγησε στη διακοπή του σε <5% των ασθενών (συχνότητα 61,5% και 18,6% στο nintedanib και το placebo, αντιστοίχως). Αν και οι μελέτες δεν ήταν στατιστικά σχεδιασμένες να μελετηθεί η επιβίωση, υπήρχε τάση μείωσης της θνητότητος. Στη μελέτη ASCEND τυχαιοποιήθηκαν 555 ασθενείς, με κεντρικά βεβαιωμένη ΙΠΙ, να λάβουν είτε pirfenidone (2,403 mg σε τρεις διηρημένες ημερήσιες δόσεις) ή placebo για ένα έτος 10. Η Pirfenidone έχει αντιινωτικές ιδιότητες εγκεκριμένη για την ΙΠΙ, όχι όμως από το FDA. Το κύριο καταληκτικό σημείο ήταν η μεταβολή στην FVC ή στην επιβίωση. Δευτερεύοντα καταληκτικά σημεία ήταν η δοκιμασία βάδισης 6 λεπτών, η δύσπνοια, ο χρόνος ελεύθερος εξέλιξης της νόσου και ο θάνατος από ΙΠΙ ή όποια αιτία. Ασθενείς που λάμβαναν pirfenidone είχαν μικρότερη έκπτωση της FVC (22,7% έναντι 9,7%, P<0.001), και οι περισσότεροι δεν είχαν μείωση στο ένα χρόνο. Ομοίως στα δευτερεύοντα καταληκτικά σημεία υπήρχε βελτίωση συγκριτικά με το placebo [δοκιμασία βάδισης 6 λεπτών (P = 0.04) και χρόνος ελεύθερος εξέλιξης (P<0.001)]. Δεν υπήρχε διαφορά στα συμπτώματα από το αναπνευστικό ούτε στην επιβίωση. Όμως, αθροιστικά με τις προηγούμενες μελέτες της πιρφενιδόνης 11 σε συνολικό αριθμό ασθενείς, η πιρφενιδόνη μείωσε τον κίνδυνο θανάτου σε ένα χρόνο κατά 48% συνολικά και κατά 68% τον κίνδυνο θανάτου από την ΙΠΙ (P=0.01 and P=0.006, αντιστοίχως). Η ποιο συχνή ανεπιθύμητη ενέργεια ήταν η επιδείνωση της νόσου. Εκτός από αυτές, οι σοβαρές ανεπιθύμητες ενέργειες ήταν περίπου παρόμοιες (18,7% έναντι 20,2%). Οι ανεπιθύμητες ενέργειες από το γαστρεντερικό και το δέρμα ήταν ποιο συχνές στην πιρφενιδόνη, όμως σπάνια οδήγησαν σε διακοπή της θεραπείας, και καμία δεν ήταν βαθμού 4. Κλινικά σημαντική αύξηση των τρανσαμινασών παρατηρήθηκε σε <3%, ήταν αναστρέψιμες και χωρίς συνέπειες. Όπως αναφέρεται και στο συνοδό άρθρο σύνταξης (editorial) από τον Gary Hunninghake 12, αν και τα αποτελέσματα από τις μελέτες αυτές είναι εντυπωσιακά, πρέπει να ερμηνευθούν με σχετική προσοχή καθότι δεν μελετήθηκαν ασθενείς με σοβαρού βαθμού ΙΠΙ, ούτε μελετήθηκαν τα αποτελέσματα της αγωγής πέρα από ένα έτος. Επίσης, δεν γνωρίζουμε αν τα δύο αυτά φάρμακα είναι αποτελεσματικά αν συγχορηγηθούν ή αν έχουν αποτέλεσμα σε άλλες ινωτικές παθήσεις του πνεύμονος ή ακόμη σε προκλινικά στάδια της ΙΠΙ. Παραμένουν ακόμη πολλές άλλες παθογενετικές οδοί της ΙΠΙ που πρέπει να ανασταλούν, όπως η διαταραχή της ανοσορρύθμησης 13, το οξειδωτικό stress 9, η απόπτωση 14, η γαστροοισοφαγική παλινδρόμηση 15, ο μικροβιακός παράγων 16, κ.λπ. Η χορήγηση συνδυασμένης θεραπευτικής αγωγής στα πρότυπα «ογκολογικής προσέγγισης» καθώς και ο ρόλος των αρχέγονων βλαστικών κυττάρων (stem cell treatment) πρέπει να διερευνηθεί συντόμως Το σύνδρομο συνδυασμού πνευμονικής ίνωσης με εμφύσημα (Combined pulmonary-fibrosis emphysema) επίσης χρειάζεται παθογενετική και θεραπευτική διερεύνηση 20. Συμπερασματικά, για πρώτη φορά έχουμε πραγματικά «καλά νέα» και μια «νέα εποχή» φαίνεται να ανατέλλει στη θεραπευτική προσέγγιση της ΙΠΙ. Οι ασθενείς με ΙΠΙ μπορεί να ελπίζουν ότι θα ζουν περισσότερο σήμερα από ότι στο παρελθόν, εφόσον παράλληλα αποφεύγουν επιβλαβείς θεραπείες 21. ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ (Βλέπε αγγλικό Κείμενο)

8 Editorial Idiopathic Pulmonary Fibrosis: The dawn of a new era Demosthenes Bouros MD, PhD, FCCP Editor-in-Chief Dept of Pneumonology, Medical School, Democritus University of Thrace, Greece Corespondence: Prof. Demosthenes Bouros MD, PhD, FCCP Head, Dept. of Pneumonology, Medical School, Democritus University of Thrace, Alexandroupolis Alexandroupolis, Greece Tel. & Fax: Idiopathic pulmonary fibrosis (IPF) is devastating, progressively fatal chronic pulmonary disease of unknown cause that is characterized by the histopathological or radiological patterns of usual interstitial pneumonia in a typical clinical setting. To date no pharmacologic therapies have been shown to improve survival. Half of the patients die within three years, a prognosis worse than many cancers. Lung transplantation, in the eligible minority, extends to a five-year survival only in 60% 1,2. Pharmacotherapy with prednisone, azathioprine and NAC, suggested by previous experts opinion 3,4, proved to be detrimental. Indeed, the longstanding idea that the underlying pathogenetic cause of IPF is inflammation and the goal for medical treatment had been to decrease inflammation, led to a trial 5 that compared a three-drug combination of immune suppression prednisone, azathioprine and an antioxidant, N-acetylcysteine to placebo, and to acetylcysteine alone (PANTHER-IPF). The primary outcome was the change in measurements of forced vital capacity (FVC) during a 60- week treatment period. The study was stopped early in the interim analysis as the group of IPF patients in the three-drug trial arm were more likely to die (8 vs. 1, P=0.01) and hospitalized (23 vs. 7, P<0.001) than those receiving either acetylcysteine or placebo 5 These findings provide evidence against the use of this combination in such patients. Recently three papers have been published in the NEJM that offer new promise for medical treatments and clarify which therapies are not effective. The first one 6 answers to the question of whether acetylcysteine alone could yield a benefit in patients with mild to-moderate impairment in lung function. After stopping the three-drug study arm of the PANTHER-IPF trial, investigators had continued to enroll patients in the acetylcysteine versus placebo trial. However, at 60 weeks patients randomly assigned to receive acetylcysteine did no better by lung function ( 0.18 liters and 0.19 liters, P=0.77), rate of exacerbation (2.3% in each group, P>0.99) or death (4.9% vs. 2.5%, P=0.30 by the log-rank test) than those assigned to receive placebo. On the other hand the two other IPF trials (the IMPULSIS and the ASCEND trials), published simultaneously, are promising. The INPULSIS trials 7 were two randomized, double-blind, placebo-controlled, phase 3 trials that were conducted simultaneously to evaluate the role of nintedanib, as compared with placebo, in patients with IPF. Nintedanib (formerly called BIBF-1120) is a tyrosine kinase receptor antagonist thought to have a benefit in IPF in

9 118 PNEUMON Number 2, Vol. 27, April - June Raghu G, Collard HR, Egan JJ, et al. ATS/ERS/JRS/ALAT Committee on Idiopathic Pulmonary Fibrosis. An official ATS/ERS/JRS/ ALAT statement: idiopathic pulmonary fibrosis: evidence-based guidelines for diagnosis and management. Am J Respir Crit Care Med 2011;183: Travis WD, Costabel U, Hansell DM, et al. ATS/ERS Committee on Idiopathic Interstitial Pneumonias. An official American Thoracic Society/European Respiratory Society statement: Update of the international multidisciplinary classification of the idiopathic interstitial pneumonias. Am J Respir Crit Care Med 2013;188: American Thoracic Society. Idiopathic pulmonary fibrosis: diagnosis and treatment. International consensus statement. American Thoracic Society (ATS), and the European Respiratory Society (ERS). Am J Respir Crit Care Med 2000;161: Bouros D, Antoniou KM. Current and future therapeutic apa previous study 8 by acting against various pro-fibrotic growth factors, including platelet-derived growth factor, fibroblast growth factor, and vascular endothelial growth factor that have been implicated in the pathogenesis of idiopathic pulmonary fibrosis 9. The investigators randomly assigned 1066 patients to receive either nintedanib or placebo. Patients receiving nintedanib had significant reductions in the rate of decline in forced vital capacity (FVC) at 1 year, the primary end point of the two studies. The adjusted annual rate of change in FVC was ml with nintedanib versus ml with placebo (difference, ml; 95% confidence interval [CI], 77.7 to 172.8; P<0.001) in INPULSIS-1 and ml with nintedanib versus ml with placebo (difference, 93.7 ml per year; 95% CI, 44.8 to 142.7; P<0.001) in INPULSIS-2. In one of the studies of this drug, there was a longer time to first IPF exacerbation but this wasn t replicated in the other. The most frequent adverse event in the nintedanib groups was diarrhea, which led to discontinuation of the study medication in <5% of patients (rates of 61.5% and 18.6% in the nintedanib and placebo groups, respectively). In both studies, there was no significant difference in the self-reported scores for respiratory symptoms. Although these trials were not powered to detect statistically significant differences in mortality, there was a trend toward a reduced mortality among the patients taking nintedanib. The ASCEND trial randomized 555 patients with centrally-confirmed IPF to receive either oral pirfenidone (a total of 2,403 mg divided into three doses daily) or placebo for 1 year 10. Pirfenidone is a drug with antifibrotic properties that has been approved for use in patients with IPF, but not yet by the FDA. The primary end point was the change in FVC or death. Secondary end points were the 6-minute walk distance, progression-free survival, dyspnea, and death from any cause or from IPF. Patients who received pirfenidone had a slower decline in FVC than those with placebo (22.7% versus 9.7%, P<0.001), and more of them had no decline at all over one year. Key secondary endpoints also improved with the drug compared with placebo [decline in the 6-minute walk distance (P = 0.04) and improved progression-free survival (P<0.001)]. There was no change in respiratory symptom scores, nor in rates of death. However, when these results were pooled with prior studies of pirfenidone in IPF 11 a total of 1,247 patients, pirfenidone reduced the risk of death at 1 year by a relative 48% overall and by 68% for death from IPF (P=0.01 and P=0.006, respectively). The most common serious adverse event was wors- ening IPF. But excluding these events, serious adverse event rates were about similar between pirfenidone and placebo (18.7% versus 20.2%). Gastrointestinal and skin-related adverse events were more common with pirfenidone group than placebo, but these rarely led to treatment discontinuation and none were grade 4. Clinically significant elevations in aminotransferase levels occurred more with pirfenidone but occur in less than 3% of patients, are reversible, and did not have clinically significant consequences. As it is noted in an accompanying editorial by Gary Hunninghake 12, while these results represent a major breakthrough for patients with IPF, we should be cautious in extrapolating the findings to all patients. Namely, neither study enrolled patients with severe disease, and neither study tracked patients for longer than one year. Furthermore, we don t know how the drugs would work together or whether they might benefit patients with other kinds of fibrotic lung disease, or pre-clinical stages of IPF. However, still remain many pathogenetic ways in the development of IPF to be treated, including immunoregulation 13, oxidative stress 9, apoptosis 14, gastroesophageal reflux 15, microbiome 16, etc. Combination pharmacologic treatment in an oncologic approach and the role of stem cell treatment should be pursued aggressively Combined pulmonary-fibrosis emphysema needs its pathogenetic and treatment investigation 20. In conclusion, for the first time there is really good news and a New Era in the medical management of idiopathic pulmonary fibrosis. IPF patients can hope they can live with their disease longer and avoiding detrimental treatments 21. REFERENCES

10 PNEUMON Number 2, Vol. 27, April - June proaches in idiopathic pulmonary fibrosis. Eur Respir J 2005; 26: The IPF Clinical Research Network authors. Prednisone, Azathioprine, and N-Acetylcysteine for Pulmonary Fibrosis. N Engl J Med 2012;366: The Idiopathic Pulmonary Fibrosis Clinical Research Network. Randomized Trial of Acetylcysteine in Idiopathic Pulmonary Fibrosis. N Engl J Med 2014;370: Richeldi L, du Bois RM, Raghu G, et al, for the INPULSIS Trial Investigators. Efficacy and Safety of Nintedanib in Idiopathic Pulmonary Fibrosis. N Engl J Med 2014;370: Richeldi L, Costabel U, Selman M, et al. Efficacy of a Tyrosine Kinase Inhibitor in Idiopathic Pulmonary Fibrosis. N Engl J Med 2011;365: Bouros D: Pirfenidone for idiopathic pulmonary fibrosis. Lancet 2011;377: King TE Jr., Bradford WZ, Castro-Bernardini S, et al, for the ASCEND Study Group. A Phase 3 Trial of Pirfenidone in Patients with Idiopathic Pulmonary Fibrosis. N Engl J Med 2014;370: Noble PW, Albera C, Bradford WZ, et al. Pirfenidone in patients with idiopathic pulmonary fibrosis (CAPACITY): two randomised trials. Lancet 2011;377: Hunninghake GM. A New Hope for Idiopathic Pulmonary Fibrosis. N Engl J Med 2014;370: Kotsianidis I, Nakou E, Bouchliou I, et al. Global impairment of CD4+CD25+FOXP3+ regulatory T cells in idiopathic pulmonary fibrosis. Am J Respir Crit Care Med 2009;179: Plataki M, Koutsopoulos AV, Darivianaki K, Delides G, Siafakas NM, Bouros D. Expression of apoptotic and antiapoptotic markers in epithelial cells in idiopathic pulmonary fibrosis. Chest 2005;127: Tzouvelekis A, Bouros D. Anti-acid treatment for idiopathic pulmonary fibrosis. Lancet Respir Med 2013;1: Bouros D, Tzouvelekis A. Idiopathic pulmonary fibrosis: on the move. Lancet Respir Med 2014;2: Tzouvelekis A, Bouros D. Steep barriers to overcome for successful application of stem cell treatment in patients with idiopathic pulmonary fibrosis. Am J Respir Crit Care Med 2013;188: Tzouvelekis A, Paspaliaris V, Koliakos G, et al. A prospective, non-randomized, no placebo-controlled, phase Ib clinical trial to study the safety of the adipose derived stromal cells-stromal vascular fraction in idiopathic pulmonary fibrosis. J Transl Med 2013;11: Tzouvelekis A, Antoniadis A, Bouros D. Stem cell therapy in pulmonary fibrosis. Curr Opin Pulm Med 2011;17: Papiris SA, Triantafillidou C, Manali ED, et al. Combined pulmonary fibrosis and emphysema. Expert Rev Respir Med 2013;7: Bouros D. Current therapy of idiopathic pulmonary fibrosis: primum non noccere! Pneumon 2012;25:

11 Άρθρο Σύνταξης Η μπεκλομεθαζόνη σε επανεξέταση: η μοντέρνα άποψη για ένα κλασσικό εισπνεόμενο κορτικοειδές Πέτρος Μπακάκος, Στέλιος Λουκίδης, Κωνσταντίνος Κωστίκας Συντακτική ομάδα Πνεύμων Αλληλογραφία Πέτρος Μπακάκος Επίκουρος Καθηγητής Πνευμονολογίας Α Πνευμονολογική Κλινική Ιατρικής Σχολής Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών Π.Γ.Ν.Ν.Θ.Α. "Η Σωτηρία", Αθήνα Κόνωνος 11, Αθήνα, Περiληψη. Το άσθμα είναι ένα παγκόσμιο πρόβλημα υγείας που προσβάλει περισσότερα από 300 εκατομμύρια ανθρώπους όλων των ηλικιών με σημαντική επίπτωση στην ποιότητα ζωής και στις υπηρεσίες υγείας. Οι κατευθυντήριες οδηγίες συνιστούν τον συνδυασμό ενός μακράς δράσης β2 αγωνιστή με εισπνεόμενο κορτικοειδές όταν το άσθμα δεν ελέγχεται από χαμηλή δόση εισπνεόμενου κορτικοειδούς. Ο συνδυασμός μπεκλομεθαζόνης/φορμοτερόλης είναι διαθέσιμος ως δοσιμετρική συσκευή υπό πίεση με προωθητικό υδροφθοριοαλκάνιο 134-α που χρησιμοποιεί την τεχνολογία Modulite. Συγκριτικές μελέτες του συνδυασμού αυτού έχουν δείξει παρόμοια αποτελεσματικότητα έναντι των συνδυασμών βουδεσονίδης/φορμοτερόλης και φλουτικαζόνης/σαλμετερόλης σε ασθενείς με μέτριο-σοβαρό άσθμα. Πολλές μελέτες έχουν δείξει ότι φλεγμονώδεις και δομικές αλλαγές επισυμβαίνουν και στους μικρούς αεραγωγούς των ασθματικών ασθενών. Ο μικροσωματιδιακός συνδυασμός μπεκλομεθαζόνης/ φορμοτερόλης οδηγεί σε κατανομή του φαρμάκου τόσο σε κεντρικούς όσο και σε περιφερικούς αεραγωγούς, έτσι ώστε η φλεγμονή των αεραγωγών μπορεί να αντιμετωπιστεί σε όλη την κατώτερη αναπνευστική οδό. Η βελτιωμένη μεταφορά του μικροσωματιδιακού συνδυασμού μπεκλομεθαζόνης/φορμοτερόλης μεταφράζεται σε σημαντικά κλινικά οφέλη συγκριτικά με τις εισπνεόμενες κλασικές μεγαλοσωματιδιακές θεραπείες. Παρά το γεγονός ότι ο μικροσωματιδιακός συνδυασμός μπεκλομεθαζόνης/φορμοτερόλης φέρει περισσότερο φάρμακο στους πνεύμονες, προκαλεί μικρότερη συστηματική έκθεση. Ο μικροσωματιδιακός συνδυασμός μπεκλομεθαζόνης/φορμοτερόλης είναι μια προνομιακή και ασφαλής θεραπευτική επιλογή για ασθενείς με άσθμα/χαπ. Πνεύμων 2014, 27(2): ΕΙΣΑΓΩΓΗ Το άσθμα αποτελεί ένα σοβαρό παγκόσμιο πρόβλημα δημόσιας υγεί-

12 ΠΝΕΥΜΩΝ Τεύχος 2ο, Τόμος 27ος, Απρίλιος - Ιούνιος ας που προσβάλει περισσότερα από 300 εκατομμύρια ανθρώπους όλων των ηλικιών με σημαντική επίπτωση στις υπηρεσίες υγείας. 1 Το άσθμα χαρακτηρίζεται από ποικίλουσα απόφραξη αεραγωγών, βρογχική υπεραντιδραστικότητα και φλεγμονή αεραγωγών και ποικίλα κύτταρα και κυτταρικοί παράγοντες εμπλέκονται στην παθογένεια της νόσου. 2 Τα εισπνεόμενα κορτικοειδή είναι η πιο αποτελεσματική αντιφλεγμονώδης θεραπεία του άσθματος. 2 Ωστόσο, οι κατευθυντήριες οδηγίες συνιστούν τον συνδυασμό ενός μακράς δράσης β2 αγωνιστή με εισπνεόμενο κορτικοειδές όταν το άσθμα δεν ελέγχεται από χαμηλή δόση εισπνεόμενου κορτικοειδούς. 2 Οι σταθεροί συνδυασμοί ICS/LABA χρησιμοποιούνται ευρέως στο άσθμα γιατί είναι πιο βολικοί για τους ασθενείς. Τρεις σταθεροί συνδυασμοί είναι εμπορικά διαθέσιμοι: προπιονική φλουτικαζόνη/σαλμετερόλη, βουδεσονίδη/ φορμοτερόλη και διπροπιονική μπεκλομεθαζόνη/φορμοτερόλη. Ο τελευταίος συνδυασμός είναι διαθέσιμος ως δοσιμετρική συσκευή υπό πίεση με προωθητικό υδροφθοριοαλκάνιο 134-α που χρησιμοποιεί την τεχνολογία Modulite. 4,5 Μεταφέρει μικροσωματίδια 100 μg διπροπιονικής μπεκλομεθαζόνης και 6 μg φορμοτερόλης ανά εισπνοή. 5 Συγκριτικές μελέτες του συνδυασμού έχουν δείξει παρόμοια αποτελεσματικότητα όσον αφορά τη βελτίωση της πνευμονικής λειτουργίας και του ελέγχου του άσθματος έναντι των συνδυασμών βουδεσονίδης/ φορμοτερόλης και φλουτικαζόνης/σαλμετερόλης σε ασθενείς με μέτριο-σοβαρό άσθμα. 6,7 Ο ΡΟΛΟΣ ΤΩΝ ΜΙΚΡΩΝ ΑΕΡΑΓΩΓΩΝ ΩΣ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΟΣ ΣΤΟΧΟΣ Ως μικροί χαρακτηρίζονται οι αεραγωγοί διαστάσεων <2 mm εσωτερικής διαμέτρου χωρίς χόνδρινο στηρικτικό ιστό. 8,9 Λόγω των πολλαπλών διακλαδώσεων του τραχειοβρογχικού δέντρου, ο συνολικός όγκος και η επιφάνεια των μικρών αεραγωγών είναι πολύ μεγαλύτερα από εκείνα των μεγάλων αεραγωγών. 8 Η πιθανότητα η φλεγμονή των μικρών αεραγωγών να εμπλέκεται στην παθοφυσιολογία και τις κλινικές εκδηλώσεις του άσθματος έχει προσελκύσει τελευταία ιδιαίτερο ενδιαφέρον Η νόσος των μικρών αεραγωγών στο άσθμα δεν έχει διερευνηθεί επαρκώς λόγω δυσκολιών στην λήψη δειγμάτων από αυτούς αλλά και στην έλλειψη ειδικών φυσιολογικών παραμέτρων για την εκτίμηση τους. Ωστόσο, πολλές μελέτες έχουν δείξει ότι φλεγμονώδεις και δομικές αλλαγές παρατηρούνται εκτός των μεγάλων και σε μικρούς αεραγωγούς των ασθματικών ασθενών. 10,13,14 Νεκροτομικό υλικό από θανατηφόρες και μη περιπτώσεις άσθματος έχει δείξει αυξημένους αριθμούς λεμφοκυττάρων και ηωσινοφίλων τόσο σε μεγάλους όσο και σε μικρούς αεραγωγούς σε ασθενείς με ήπιο και σοβαρό άσθμα συγκριτικά με υγιείς. 10,14 Επιπρόσθετα, αυξημένοι αριθμοί ενεργοποιημένων ηωσινοφίλων (EG2 +) έχουν βρεθεί σε μικρούς σε σύγκριση με μεγάλους αεραγωγούς ασθματικών, γεγονός που καταδεικνύει μια εντονότερη φλεγμονώδη διεργασία στους περιφερικούς αεραγωγούς. 15 Επιπρόσθετα, οι περιφερικοί αεραγωγοί αποτελούν την κύρια εντόπιση της απόφραξης στην ΧΑΠ. 16 Οι μικροί αεραγωγοί θεωρούνται οδοί χαμηλής αντίστασης που συνδράμουν κατά λιγότερο από 10% στις συνολικές αντιστάσεις του πνεύμονα Συνεπώς απαιτείται καταστροφή μεγάλου μέρους αυτών προτού εμφανιστούν συμπτώματα και προτού οι συμβατικές εξετάσεις του λειτουργικού ελέγχου των πνευμόνων γίνουν παθολογικές. Η θεραπευτική πρόκληση είναι να αναστραφεί η βλάβη ή να προληφθεί η πρόοδος της νόσου σε τέτοιο στάδιο που να μην είναι πλέον αναστρέψιμη. Το βασικό ερώτημα είναι εάν οι υπάρχουσες διαθέσιμες αντιφλεγμονώδεις θεραπείες στοχεύουν τους μικρούς αεραγωγούς και εάν μια τέτοια στόχευση είναι σημαντική για την βέλτιστη κλινική απάντηση. ΜΙΚΡΟΣΩΜΑΤΙΔΙΑΚΗ ΜΠΕΚΛΟΜΕΘΑΖΟΝΗ Σε συνάρτηση με την ανάπτυξη φιλικών προς το περιβάλλον λόγω όζοντος ελεύθερων χλωροφθοριουδρογονανθράκων (CFC) ως προωθητικών εισπνεόμενων Φτάνει στους μικρούς αεραγωγούς Χαμηλότερη συστηματική έκθεση Μεγαλύτερη βελτίωση στην ποιότητα ζωής Πρωιμότερη παρέμβαση στη «σιωπηλή ζώνη» του πνεύμονα Πιο ομοιογενής και πλήρης βρογχοδιασταλτική και αντιφλεγμονώδης δράση Πιο ασφαλής, λιγότερες ανεπιθύμητες ενέργειες Περισσότερα κλινικά οφέλη Πιθανές επιδράσεις στη φυσική πορεία της νόσου Εικόνα 1. Μικροσωματιδιακός συνδυασμός μπεκλομεθαζόνης φορμοτερόλης.

13 122 ΠΝΕΥΜΩΝ Τεύχος 2ο, Τόμος 27ος, Απρίλιος - Ιούνιος 2014 αναπτύχθηκαν δοσιμετρικές υπό πίεση συσκευές με υδροφθοριοαλκάνιο (HFA) ως προωθητικό και μια νέα τεχνολογία που αποκαλείται Modulite.[19] Η πλατφόρμα αυτή δημιουργήθηκε για να αναπτυχθούν μορφές σε μικροσωματίδια με μέση αεροδυναμική διάμετρο περί τα 1.1 mm, κατάλληλα για υψηλή πνευμονική εναπόθεση και ομοιογενή κατανομή σε ολόκληρο τον πνεύμονα και αρχικά εφαρμόστηκε στην διπροπιονική μπεκλομεθαζόνη [BDP]. 19 Επιπρόσθετα, διαπιστώθηκε ότι δόση 100 mg μικροσωματιδιακής BDP αντιστοιχεί σε δόση 250mg BDP μέσω μιας CFC-προωθητικού υπό πίεση δοσιμετρικής συσκευής (αναλογία 1:2.5). 5 Μια άλλη μικροσωματιδιακή μορφή BDP HFA (Qvar) έδειξε υψηλή πνευμονική εναπόθεση και μικρότερη καταστολή κορτιζόλης σε σχέση με CFC μορφές BDP.[20] Επιπρόσθετα, η HFA-μπεκλομεθαζόνη ήταν ανώτερη της φλουτικαζόνης στη βελτίωση της σύγκλεισης των αεραγωγών όπως αυτή μετράται με τη δοκιμασία έκπλυσης του αζώτου με μια εισπνοή, υποδεικνύοντας μεγαλύτερη επίδραση στους μικρούς αεραγωγούς. 21 Μια άλλη μελέτη που συνέκρινε HRCT εικόνες παρεγχύματος με μικροσωματιδιακή και με μεγαλύτερα σωματίδια μπεκλομεθαζόνη έδειξε λιγότερη περιοχική παγίδευση αέρα με τα μικροσωματίδια. 22 Αφού οι μικροσωματιδιακές μορφές οδηγούν σε εναπόθεση φαρμάκου τόσο στους κεντρικούς όσο και στους περιφερικούς αεραγωγούς, αυτό σημαίνει ότι η φλεγμονή μπορεί να θεραπεύεται ομοιόμορφα σε ολόκληρη την κατώτερη αναπνευστική οδό. Σε ενήλικες με μέτριο άσθμα, η μικροσωματιδιακή BDP ήταν κλινικά ισοδύναμη όσον αφορά την μέγιστη εκπνευστική ροή (PEF) σε σύγκριση με την CFC-BDP σε αναλογία δόσης 1: ,24 Μια πρόσφατη μελέτη σε πραγματικές συνθήκες σε ασθενείς που έλαβαν μικροσωματιδιακή μπεκλομεθαζόνη έδειξε ότι ήταν πιθανότερο να επιτύχουν έλεγχο του άσθματος συγκριτικά με εκείνους που ελάμβαναν CFC-μπεκλομεθαζόνη. 25 Μια τυχαιοποιημένη μελέτη διάρκειας 12 μηνών που αξιολόγησε την ποιότητα ζωής ασθενών με άσθμα που άλλαξαν θεραπεία από μεγαλοσωματιδιακή σε μικροσωματιδιακή BDP αποκάλυψε ότι η αλλαγή αυτή σχετίστηκε με σημαντικές βελτιώσεις στην ποιότητα ζωής στην ομάδα της μικροσωματιδιακής μορφής. Οι βελτιώσεις αυτές στην ποιότητα ζωής, που δεν αντανακλούν ωστόσο σε διαφορές στην πνευμονική λειτουργία, μπορεί να αποδοθούν σε δράση των μικροσωματιδίων στους μικρούς αεραγωγούς. 26 ΜΙΚΡΟΣΩΜΑΤΙΔΙΑΚΟΣ ΣΥΝΔΥΑΣΜΟΣ ΜΠΕΚΛΟΜΕΘΑΖΟΝΗΣ - ΦΟΡΜΟΤΕΡΟΛΗΣ Για τους μικροσωματιδιακούς συνδυασμούς ICS/LABA, ο κίνδυνος υψηλότερης συστηματικής έκθεσης λόγω μεγαλύτερης πνευμονικής εναπόθεσης και περιφερικής κατανομής είναι λογικός. Υπό αυτή την έννοια, μια πρόσφατα δημοσιευμένη φαρμακοκινητική μελέτη σύγκρινε την συστηματική έκθεση της μικροσωματιδιακής BDPφορμοτερόλης με ένα ισοδύναμο σχήμα μη μικροσωματιδιακής BDP και μικροσωματιδιακής φορμοτερόλης (F) χορηγούμεων μέσω ξεχωριστών συσκευών. 27 Όσον αφορά τη φορμοτερόλη, η μελέτη έδειξε συγκρίσιμη συστηματική έκθεση με τις δυο θεραπείες. Ωστόσο, η 24-ωρη συστηματική έκθεση του ενεργού μεταβολίτη της μπεκλομεθαζόνης 17-BMP που είναι ο κύριος μεταβολίτης αυτής ήταν κατά 35% μικρότερη με τον μικροσωματιδιακό συνδυασμό. Τα δεδομένα αυτά δείχνουν ότι παρά το γεγονός ότι ο σταθερός συνδυασμός μεταφέρει περισσότερο φάρμακο στους πνεύμονες, οδηγεί σε χαμηλότερη συστηματική έκθεση συγκριτικά με ένα ισοδύναμο σχήμα μη μικροσωματιδιακής μπεκλομεθαζόνης με φορμοτερόλη. 27 Μια άλλη μελέτη στην οποία ο HFA συνδυασμός BDP-F σημάνθηκε με τεχνήτιο 99m (99mTc) έδειξε ότι ένα μεγάλο ποσοστό του εισπνεόμενου συνδυασμού εναποτέθηκε στους πνεύμονες (31 34%), με μικρή διακύμανση μεταξύ υγειών, ασθματικών και ασθενών με ΧΑΠ, γεγονός που δείχνει επαρκή πνευμονική εναπόθεση ανεξάρτητα από την υποκείμενη παθοφυσιολογική κατάσταση. Και στις 3 ομάδες ασθενών περίπου το 1/3 του φαρμάκου εναποτέθηκε στους περιφερικούς αεραγωγούς που αποδεικνύει τη μικρή επίδραση της απόφραξης στην εναπόθεση. 28 Σε πρόσφατη μελέτη διάρκειας 12 εβδομάδων η θεραπεία με μικροσωματιδιακή HFA-BDP/F προκάλεσε βελτίωση της χωρητικότητας σύγκλεισης στην τεχνική έκπλυσης αζώτου με μια εισπνοή, δείχνοντας επίδραση των μικροσωματιδίων στους μικρούς αεραγωγούς. 29 Η βελτιωμένη μεταφορά της μικροσωματιδιακής BDP/F δίνει τη δυνατότητα αντιφλεγμονώδους και βρογχοδιασταλτικής δράσης σε ολόκληρο το τραχειοβρογχικό δέντρο και στους μικρούς αεραγωγούς που είναι ανατομική περιοχή που εμπλέκεται σημαντικά στην εξέλιξη του άσθματος και της ΧΑΠ. Ωστόσο, το πλεονέκτημα αυτό μεταφράζεται σε πρόσθετα κλινικά οφέλη; Μια μεγάλη τυχαιοποιημένη ελεγχόμενη μελέτη που σύγκρινε τον σταθερό συνδυασμό BDP/F με τα δυο φάρμακα χορηγούμενα σε μεγαλοσωματίδια, έδειξε παρόμοια βελτίωση στην πρωινή PEF αλλά καλύτερο έλεγχο του άσθματος στον σταθερό συνδυασμό που αποδόθηκε στην

14 ΠΝΕΥΜΩΝ Τεύχος 2ο, Τόμος 27ος, Απρίλιος - Ιούνιος πνευμονική εναπόθεση της μικροσωματιδιακής μορφής. 30 Υπάρχουν ισχυρά δεδομένα που υποστηρίζουν ότι το κάπνισμα σχετίζεται με αυξημένη πιθανότητα φτωχού ελέγχου του άσθματος και διαταραγμένη απάντηση στα κορτικοειδή. 31,32 Επίσης έχει φανεί ότι η αλληλεπίδραση καπνού-εισπνεόμενων σωματιδίων επηρεάζεται λιγότερο στην περίπτωση των μικροσωματιδίων και αυτό ενισχύει την άποψη ότι οι καπνιστές ασθματικοί μπορούν να ωφεληθούν από τους μικροσωματιδιακούς συνδυασμούς. 33 Η μελέτη PRISMA έδειξε υψηλότερο επίπεδο επίτευξης ελέγχου και καλύτερη ποιότητα ζωής με τον μικροσωματιδιακό συνδυασμό BDP/F σε σύγκριση με τον συνδυασμό βουδεσονίδης/φορμοτερόλης και φλουτικαζόνης/σαλμετερόλης στο τέλος 12-μηνης περιόδου παρακολούθησης. Επιπρόσθετα, ο πληθυσμός της μελέτης περιλάμβανε σημαντικό ποσοστό καπνιστών ή πρώην καπνιστών. 34 Τα ίδια οφέλη παρατηρήθηκαν σε πρώην ή νυν-καπνιστές συγκριτικά με μη καπνιστές αναφορικά με την πνευμονική λειτουργία και τον έλεγχο του άσθματος κατά GINA σε 619 ασθματικούς ασθενείς από το Βέλγιο. 35 Ο σταθερός συνδυασμός BDP/F συγκρινόμενος με την εισπνοή της ίδιας δόσης του ελεύθερου συνδυασμού των δυο εισπνεόμενων σε παιδιά ηλικίας 5 11 ετών δεν ήταν ανώτερος ως προς τη συστηματική έκθεση ενώ έδειξε συγκρίσιμο φαρμακοδυναμικό και προφίλ ασφαλείας. 36 Σε ασθενείς με σοβαρή ΧΑΠ, ο σταθερός συνδυασμός HFA BDP/F χορηγούμενος σε συνολική ημερήσια δόση 400/24 mg για 48 εβδομάδες βελτίωσε την πνευμονική λειτουργία, ελάττωσε τα συμπτώματα και αποδείχθηκε ισοδύναμος με τον συνδυασμό βουδεσονίδης/φορμοτερόλης (συνολική ημερήσια δόση 800/24 mg) αλλά σε nominal ονομαστική δόση BDP δυο φορές χαμηλότερη από την ισοδύναμη ημερήσια δόση της βουδεσονίδης, ενώ ήταν ανώτερος από την φορμοτερόλη μόνη (συνολική ημερήσια δόση 24 mg). 37 Έτσι, ο μικροσωματιδιακός συνδυασμός BDP/F έχει την ιδιότητα να ελαχιστοποιεί τις μακροχρόνιες ανεπιθύμητες επιδράσεις των κορτικοειδών στους ασθενείς με ΧΑΠ, αφού η δόση του κορτικοειδούς είναι χαμηλότερη από αυτή σε άλλους σταθερούς συνδυασμούς. Θεραπεία 6 μηνών με τη μικροσωματιδιακή BDP/F οδήγησε σε σημαντικές βελτιώσεις σε απεικονιστικές προ-βρογχοδιαστολή παραμέτρους που ελήφθησαν από μετατροπή εικόνων από αξονική τομογραφία υψηλής ευκρίνειας (HRCT) σε αναλυτικές τρισδιάστατες εικόνες των αεραγωγών, όπως ο όγκος των μικρών αεραγωγών και η αντίσταση. Παρατηρήθηκε συσχέτιση μεταξύ των μεταβολών στον όγκο των μικρών αεραγωγών με τις μεταβολές στον έλεγχο του άσθματος, γεγονός που δείχνει ότι η θεραπεία των μικρών αεραγωγών με τη μικροσωματιδιακή BDP/F μεταφράζεται σε κλινικά οφέλη για τους ασθενείς. 38 Ο συνδυασμός BDP/F έχει ταχεία έναρξη δράσης παρόμοια με αυτή της σαλβουταμόλης και μπορεί να αποτελέσει εναλλακτική θεραπευτική επιλογή ως θεραπεία ανακούφισης σε ασθματικούς ασθενείς. 39 Επιπρόσθετα, ο μικροσωματιδιακός συνδυασμός BDP/F ήταν πιο αποτελεσματικός στη μείωση των παροξύνσεων όταν χορηγείται ταυτόχρονα ως θεραπεία συντήρησης και ανακούφισης παρά ως θεραπεία συντήρησης με την σαλβουταμόλη ως ανακουφιστική θεραπεία σε ασθματικούς ασθενείς χωρίς πλήρη έλεγχο της νόσου. 40 ΣΕ μια ενδιαφέρουσα μελετη στην οποία ασθματικοί ασθενείς πέρασαν σε θεραπεία με BDP/F από άλλους συνδυασμούς ICS/LABA επιλέχθηκε η FVC ως παράμετρος αξιολόγησης για τη βελτίωση των μικρών αεραγωγών καθώς είναι αναπαραγώγιμη και διαθέσιμη στην κλασική σπιρομέτρηση. 41,42 Μετά από 8 εβδομάδες θεραπείας οι ασθματικοί ασθενείς με τη μεγαλύτερη βελτίωση στην % FVC ήταν εκείνοι που έδειξαν επίσης σημαντική ελάττωση σε δείκτες συστηματικής φλεγμονής και φλεγμονής αεραγωγών όπως η CRP, τα ηωσινόφιλα περιφερικού αίματος και η θερμοκρασία εκπνεόμενου αέρα, υποστηρίζοντας δράση σε μικρούς αεραγωγούς εν μέσω μείωσης της παγίδευσης αέρα. 43 Η χρήση αεροθαλάμων βελτιστοποιεί τη μεταφορά της μπεκλομεθαζόνης και της φορμοτερόλης σε ασθενείς με δυσκολίες στον συγχρονισμό ενεργοποίησης της δόσης και εισπνοής και ιδιαίτερα σε ανεπαρκή τεχνική εισπνοής. Προηγούμενη μελέτη με διαφορετικό συνδυασμό (φλουτικαζόνη/σαλμετερόλη) έδειξε σημαντική αύξηση στην ολική συστηματική έκθεση ICS όταν χορηγείται με αεροθάλαμο σε σύγκριση με τη δοσιμετρική συσκευή. 44 Αυτό δεν φαίνεται να ισχύει για τον συνδυασμό BDP/F χορηγούμενο με την τεχνική Modulite pmdi, καθώς η συνολική συστηματική έκθεση για την 17-μονοπροπιονική μπεκλομεθαζόνη και τη φορμοτερόλη δεν αυξήθηκαν με τη χρήση του αεροθαλάμου. 45 Η αξιολόγηση μιας νέας συσκευής εισπνοών ξηράς σκόνης, του NEXThaler DPI, που μεταφέρει σταθερή δόση του συνδυασμού μπεκλομεθαζόνης/φορμοτερόλης δείχνει ότι η ενεργοποίηση της συσκευής και η συνέπεια στη δόση που μεταφέρεται επιοτυγχάνονται σε εύκολα επιτεύξιμες εισπνευστικές ροές για τον ασθενή και υποστηρίζει την ευρεία χρήση του σε ασθενείς με άσθμα. 46

15 124 ΠΝΕΥΜΩΝ Τεύχος 2ο, Τόμος 27ος, Απρίλιος - Ιούνιος 2014 ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ Οι γνώσεις μας για το ρόλο των μικρών αεραγωγών στο άσθμα και τη ΧΑΠ είναι ακόμη περιορισμένες. Ακόμη πιο περιορισμένα είναι τα δεδομένα για τα κλινικά οφέλη της στόχευσης των μικρών αεραγωγών με τις υπάρχουσες θεραπείες. Πολλές από τις μελέτες που προαναφέρθηκαν έχουν υποστεί κριτική ως προς την επιλογή των ασθενών και τη μεθοδολογία και υπάρχουν αρκετοί περιορισμοί στον τρόπο που αξιολογούν τους μικρούς αεραγωγούς οι παθολογοανατόμοι, φυσιολόγοι, ακτινολόγοι και μοριακοί βιολόγοι. Από την άλλη πλευρά δεν υπάρχει αμφιβολία ότι οι μικροί αεραγωγοί αποτελούν σήμερα την περισσότερο υποσχόμενη περιοχή των πνευμόνων για μελλοντικές παρεμβάσεις. Αρκετά δεδομένα προσθέτουν άμεσες ή έμεσες ενδείξεις ότι η θεραπεία όλου του βρογχικού δέντρου με βρογχοδιασταλτικά και εισπνεόμενα κορτικοειδή σε μικροσωματίδια με το συνδυασμό μπεκλομεθαζόνης/ φορμοτερόλης παρέχει πρόσθετα οφέλη συγκριτικά με τους μεγαλοσωματιδιακούς συνδυασμούς. Ποιο το ακριβές και μακροχρόνιο όφελος μιας τέτοιας θεραπευτικής προσέγγισης και εάν έχει επίδραση στη φυσική πορεία του άσθματος ή/και της ΧΑΠ απομένει να διερευνηθεί. Η συνεχιζόμενη έρευνα θα δώσει τις απαντήσεις υπέρ ή κατά αυτού. ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ (Βλέπε αγγλικό Κείμενο)

16 Editorial Beclomethasone revisited: the modern view of a classic inhaled corticosteroid Petros Bakakos, Stelios Loukides, Konstantinos Kostikas Editorial Board Pneumon SUMMARY. Asthma is a worldwide problem affecting more than 300 million people of all ages with a relevant impact on quality of life and healthcare resources. International guidelines recommend the combination of a long acting beta-2-agonist and an inhaled corticosteroid when asthma is not fully controlled by low-dose ICS alone. The beclomethasone/formoterol combination is formulated as a hydrofluoroalkane-134a-containing pressurised metereddose inhaler, using the Modulite solution formulation technology. Comparative studies of this combination have shown similar efficacy versus budesonide/formoterol and fluticasone/salmeterol in patients with moderate-to-severe asthma. Several studies have indicated that inflammatory and structural changes occur in the small airways of asthmatic subjects. Beclomethasone/formoterol extra-fine formulation results in drug delivery to both central and peripheral airways, so that airway inflammation can be treated uniformly throughout the lower respiratory tract. The improved delivery of beclomethasone/formoterol extra-fine formulation translates into significant clinical benefits compared to traditional large particle inhaled medications. Despite the fixed combination of beclomethasone/formoterol delivering more drug to the lungs, it results in a lower systemic exposure. The beclomethasone/formoterol extra-fine formulation is an advantageous and safe treatment choice for patients with asthma and/or COPD. Pneumon 2014, 27(2): INTRODUCTION Corespondence: Petros Bakakos, Assistante Professor, 1 st Depattment of Respiratory Medicine, Medical School of National and Kapodistrian University of Athens, "Sotiria" Hospial of Chest Diseases, Athens, Greece, 11 Konons Str., Αthens, Greece Asthma represents a major global public health issue affecting more than 300 million people of all ages with a relevant impact on healthcare resources. 1 It is characterized by variable airflow obstruction, bronchial hyperresponsiveness, and airway inflammation and various cells and cell products have been implicated in the pathogenesis of the disease. 2 Inhaled corticosteroids (ICSs) are currently the most effective antiinflammatory treatment of asthma. 2 However, international guidelines rec-

17 126 PNEUMON Number 2, Vol. 27, April - June 2014 ommend the combination of a long acting beta-2-agonist (LABA) and an inhaled corticosteroid (ICS) when asthma is not fully controlled by low-dose ICS alone 2. ICS/LABA fixed-dose combinations have been increasingly used in asthma because they are more convenient for patients 3. Three preparations are commercially available: fluticasone propionate with salmeterol, budesonide with formoterol and beclomethasone dipropionate with formoterol. The latter is formulated as a hydrofluoroalkane- 134a (HFA-134a)-containing pressurised metered-dose inhaler (pmdi), using the Modulite solution formulation technology 4,5. It delivers extra-fine particles of 100 μg beclomethasone dipropionate and 6 μg formoterol per actuation 5. Comparative studies of the beclomethasone dipropionate/formoterol combination have shown similar efficacy in terms of improvement in pulmonary function and asthma control versus budesonide/formoterol and fluticasone/ salmeterol in patients with moderate-to-severe asthma. 6,7 THE ROLE OF SMALL AIRWAYS AS THERAPEUTIC TARGET Small airways are defined as airways of less than 2 mm internal diameter without cartilage. 8,9 Due to the extensive branching pattern of the tracheobronchial tree, the total volume and the surface area of the small airways are much greater that the surface area of the large airways. 8 The possible involvement of small airway inflammation in the pathophysiology and clinical manifestations of asthma has recently been re-emphasized Small airways disease has not been thoroughly investigated due to difficulties of in vivo sampling and lack of specificity of physiologic measurements for this site of the lung. However, several studies have indicated that inflammatory and structural changes apart from the large airways also occur in the small airways of asthmatic subjects. 10,13,14 Increased numbers of lymphocytes and eosinophils, uniformly distributed throughout the large and small airways of both mild and severe asthmatics have been demonstrated in autopsy studies from fatal and non-fatal cases of asthma. 10,14 Furthermore, a greater number of activated eosinophils were seen in small compared to large airways, indicating a more severe inflammatory process in the peripheral airways. 15 Additionally, in COPD the peripheral airways are the main site of obstruction. 16 The small airways are traditionally considered as pathways of small resistance, contributing less than 10% of the total airflow resistance in the lung Accordingly, an extensive damage of small airways may occur prior to the development of any symptoms and before any of the conventional lung function tests become abnormal. The therapeutic challenge is to reverse the damage or prevent its progression to a stage when it becomes irreversible. The main question is whether the currently available anti-inflammatory therapies target the small airways and whether such targeting is important for the optimal clinical response. FINE PARTICLE BECLOMETHASONE Following the development of ozone-friendly chlorofluorocarbon (CFC)-free inhalers, pmdi solutions using HFA as a non-cfc propellant have been developed using a new Modulite technology. 19 The Modulite platform has been used to develop formulations with extra-fine particles with a mass median aerodynamic diameter around 1.1 mm, suitable for high lung deposition and homogeneous distribution throughout the lung and was originally applied to the development of beclometasone dipropionate [BDP]. 19 Moreover, it was shown that a dose of 100 mg of BDP in the extra-fine formulation delivers a fine particle dose comparable to a 250 mg dose of BDP via a CFC-containing pmdi (ratio of 1:2.5). 5 Another extra-fine formulation of BDP HFA (Qvar) has demonstrated high lung deposition and less cortisol suppression than CFC formulations of BDP. 20 Moreover, HFA-beclomethasone was superior to fluticasone in improvement in airway closure, measured by single-breath nitrogen washout, indicating a greater effect in small airways. 21 A study performing HRCT comparisons between fine-particle HFA-beclomethasone and larger particle aerosol treatment demonstrated less regional gas trapping with the fine-particle aerosol. 22 Since extra-fine formulations result in drug delivery to both central and peripheral airways, airway inflammation could be treated uniformly throughout the lower respiratory tract. In adults with moderate asthma, BDP extra-fine HFA pmdi was clinically equivalent, in terms of peak expiratory flow rate, to BDP via a CFC-containing pmdi at a dose ratio of 1: ,24 In a recent real-life study, patients who received stepup therapy with fine-particle HFA-beclomethasone were more likely to achieve asthma control compared to those treated with CFC-beclomethasone. 25 A 12- month randomized trial that evaluated quality

18 PNEUMON Number 2, Vol. 27, April - June of life in patients with asthma who switched from largeparticle BDP to extrafine BDP revealed clinically important improvements in asthma-specific quality of life for the extrafine treated group versus patients treated with large-particle BDP. Such improvements detected in the patient s quality of life but not captured by conventional pulmonary function testing may be attributed to an effect in the small airways with the extrafine formulation. 26 EXTRA-FINE COMBINATION OF BECLOMETHASONE FORMOTEROL For extrafine formulations of ICS/LABA, the risk that higher lung deposition and peripheral distribution might lead to higher systemic exposure is reasonable. In this regard, a recently published pharmacokinetics study compared the systemic exposure of extrafine BDP-formoterol, with an equipotent regimen of BDP nonextrafine plus formoterol extrafine given via separate inhalers. 27 Regarding formoterol (F), the study revealed comparable systemic exposure after the two treatments. However, the 24-h systemic exposure of the active metabolite beclometasone 17-monopropionate (17-BMP - the main metabolite of BDP) was 35% lower with the BDP-F extrafine fixed combination than with the combination, where BDP was non-extrafine. Accordingly, these data indicate that, despite the fixed combination of BDP-F delivering more drug to the lungs, it results in a lower systemic exposure when compared with an equipotent regimen of nonextrafine BDP plus formoterol. 27 Another study in which the BDP-F combination HFA formulation was labeled with 99mTechnetium (99mTc) showed that a large amount of the inhaled combination was deposited into the lungs (31 34%), with a low variability between healthy subjects, asthmatic, and COPD patients, thus confirming efficient lung delivery regardless of pathophysiological condition. At least one-third of the drug was deposited in the peripheral airways of all three groups of subjects, indicating that the increased airway obstruction in patients had a moderate impact on the pattern of deposition. 28 In a recent 12-week study, treatment with HFA-BDP/F extra-fine combination, resulted in a trend toward improvement of single breath nitrogen washout closing capacity, providing evidence for efficacy of fine particle combinations in small airways. 29 The improved delivery of BDP/F extra-fine formulation has the potential to target inflammation and bronchoconstriction in the entire bronchial tree, including the smaller airways which is an anatomical site particularly involved in the progression of asthma and COPD. But does this potential translate into additional clinical benefits? In a large randomized controlled trial comparing BDP/F fixed combination with the same two drugs administered in large-particle formulations, a comparable improvement in morning PEF but better asthma control was detected in the BDP/F fixed combination group and was considered to be related to the lung deposition profile of BDP/F extrafine formulation. 30 A large amount of data indicates that smoking is associated with an increased risk of poor asthma control and an impaired corticosteroid response. 31,32 It has also been demonstrated that tobacco smokedrug particle interactions, are less likely to affect the drug distribution within the lungs in the case of extrafine formulations, suggesting that especially asthmatic smokers could benefit from extrafine drugs. 33 The PRISMA study confirmed a higher control level and better quality of life in patients treated with extrafine BDP/F as compared to Budesonide/Formoterol and Fluticasone/Salmeterol at the end of a 12-month observation period. Moreover, the population of this study included a significant proportion of smokers or ex-smokers. 34 The same treatment benefits were observed in former or current smokers compared to non-smoking asthmatics in terms of pulmonary function and GINA asthma control in 619 asthmatics from Belgium. 35 The fixed combination of BDP and F compared with inhalation of the same dosage of the free combination of the two active treatments in children aged 5 11 years was Reaching small airways More uniform and thorough bronchodilating and anti-inflammatory action Lower systemic exposure More safe, less adverse events Better improvement in QoL Earlier intervention in a quiet lung zone Advanced clinical benefits Possible changes in the natural history of the disease Figure 1. Beclomethasone/formoterol extra-fine formulation.

19 128 PNEUMON Number 2, Vol. 27, April - June 2014 not superior in terms of systemic exposure and showed a comparable pharmacodynamic and safety profile. 36 In patients with severe COPD, the fixed combination of HFA BDP/F given in a total daily dose of 400/24 mg for 48 weeks improved pulmonary function, lessened symptoms and proved to be comparable to budesonide/formoterol (total daily dose 800/24 mg) but at a nominal dose of BDP two-fold lower than the equipotent daily dose of budesonide, and superior to formoterol alone (total daily dose 24 mg). 37 Thus, the BDP/F extrafine combination has the potential to minimise long term corticosteroid related side effects in COPD patients, as the corticosteroid dose used is lower than other fixed-dose ICS /LABA combinations. A 6-month therapy with extrafine BDP/F resulted in significant improvements in pre-bronchodilation imaging parameters, gained by converting patient-specific high-resolution computed tomography (HRCT) images to detailed three-dimensional computer models of the airways, such as small airway volume and computational fluid dynamics based resistance. Notably, a significant correlation was observed between changes in small airway volume and changes in asthma control score, suggesting that treating the small airways with extrafine BDP/F translates into clinical benefits for patients. 38 BDP/F combination has a fast onset of action, similar to that of salbutamol, and may represent a good alternative as rescue medication in asthmatic patients. 39 Moreover, the extrafine BDP/F combination was more effective in reducing asthma exacerbations when given as both maintenance and reliever treatment than when given only as maintenance with salbutamol as needed to asthmatic patients not fully controlled. 40 An interesting study included asthmatic subjects who changed treatment to BDP/F from other ICS/LABA combination preparations. In this study FVC was the parameter chosen to reflect small airways improvement because it is highly reproducible and readily available in routine practice spirometry. 41,42 After 8 weeks of treatment, the asthmatic subjects with the highest improvement in their % FVC demonstrated also significant decrease in some indicators of airway/systemic inflammation, reflected in CRP, blood eosinophils and exhaled breath temperature, supporting an effect at the level of the small airways through a reduction of air trapping. 43 The use of aerochambers optimizes the lung delivery of beclometasone and formoterol in subjects that find it difficult to synchronize aerosol actuation with the inspiration of breath and show inadequate inhalation technique. Previous studies with a different combination (i.e. fluticasone/salmeterol) showed a significant increase in total systemic exposure for the ICS administered with the spacer when compared with the pmdi alone. 44 This does not appear to be the case for BDP/F delivered using the Modulite pmdi, since it was shown that the total systemic exposure of beclometasone 17-monopropionate and formoterol was not significantly increased by the use of the AeroChamber Plus spacer. 45 The evaluation of the inhalation profiles through a new device, the NEXThaler DPI, that delivers fixed dose combination of BDP/F demonstrates that device activation and consistent dose delivery occurs at patient achievable inhalation flow rates, and supports the broad utility of the NEXThaler DPI in patients with asthma. 46 CONCLUSIONS Our knowledge on the role of small airways in asthma and COPD is still limited. Even more limited is the data regarding the clinical benefits of targeting small airways with currently available medications. Many of the aforementioned studies are under criticism regarding the selection of patients of interest and sampling techniques and there are certain limitations to the way pathologists, physiologists, radiologists and molecular biologists approach the small airways. On the other hand, there is no doubt that small airways represent nowadays the area of the lungs where great expectations for future improvements arise. Accumulating recent data add direct or indirect evidence that treating the entire bronchial tree with bronchodilators and inhaled steroids delivered in fine particles with the beclomethasone/formoterol extra-fine formulation provides extra benefits compared to traditional large particle inhaled medications. What is the exact and long-standing effect of such treatment approach and whether this will have an impact on the natural history of asthma and/or COPD remains to be elucidated. Ongoing research will provide the evidence for or against this argument. REFERENCES 1. Masoli M et al. The global burden of asthma: executive summary of the GINA dissemination committee report. Allergy 2004; 59: Global Initiative for Asthma (GINA). Global strategy for asthma management and prevention. revised Available from:

20 PNEUMON Number 2, Vol. 27, April - June Barnes PJ. Scientific rationale for using a single inhaler for asthma control. Eur Respir J 2007; 29: Lewis DA, Ganderton D, Meakin BJ, Brambilla G. Modulite: a simple solution to a difficult problem. Respiration 2005; 72(Suppl. 1): Dhillon S, Keating GM. Beclometasone dipropionate/formoterol: in an HFA-propelled pressurised metered-dose inhaler. Drugs 2006; 66: Papi A, et al. Beclomethasone/formoterol vs fluticasone/salmeterol inhaled combination in moderate to severe asthma. Allergy 2007;62: Papi A, et al. Beclomethasone/formoterol versus budesonide/ formoterol combination therapy in asthma. Eur Respir J 2007; 29: Weibel ER. Principles and methods for the morphometric study of the lung and other organs. Lab Invest 1963;12: Ranga V, Kleinerman J. Structure and function of small airways in health and disease. Arch Pathol Lab Med 1978;102: Hamid Q, Song Y, Kotsimbos TC, et al. Inflammation of small airways in asthma. J Allergy Clin Immunol 1997;100: Martin RJ. Therapeutic significance of distal airway inflammation in asthma. J Allergy Clin Immunol 2002;109:S447-S Shaw RJ, Djukanovic R, Tashkin DP, Millar AB, du Bois RM, Orr PA. The role of small airways in lung disease. Respir Med 2002;96: Carroll N, Cooke C, James A. The distribution of eosinophils and lymphocytes in the large and small airways of asthmatics. Eur Respir J 1997;10: Carroll N, Carello S, Cooke C, James A. Airway structure and inflammatory cells in fatal attacks of asthma. Eur Respir J 1996;9: Hamid QA. Peripheral inflammation is more important than central inflammation. Respir Med 1997;91(Suppl A): Hogg JC, Chu F, Utokaparch S, et al. The nature of small-airway obstruction in chronic obstructive pulmonary disease. N Engl J Med 2004; 350: Macklem PT, Mead J. Resistance of central and peripheral airways measured by a retrograde catheter. J Appl Physiol 1967;22: Brown R, Woolcock AJ, Vincent NJ, Macklem PT. Physiological effects of experimental airway obstruction with beads. J Appl Physiol 1969;27: Acerbi D, Brambilla G, Kottakis I. Advances in asthma and COPD management: delivering CFC-free inhaled therapy using Modulite technology. Pulm Pharmacol Ther 2007; 20: Leach CL, Davidson PJ, Hasselquist BE, et al. Lung deposition of hydrofluoroalkane-134a beclomethasone is greater than that of chlorofluorocarbon fluticasone and chlorofluorocarbon beclomethasone: a cross-over study in healthy volunteers. Chest 2002; 122: Thongngarm T, Silkoff PE, Kossack WS, Nelson HS. Hydrofluoroalkane-134A beclomethasone or chlorofluorocarbon fluticasone: effect on small airways in poorly controlled asthma. J Asthma 2005;42: Goldin JG, Tashkin DP, Kleerup EC, et al. Comparative effects of hydrofluoroalkane and chlorofluorocarbon beclomethasone dipropionate inhalation on small airways: assessment with functional helical thin-section computed tomography. J Allergy Clin Immunol 1999; 104:S Rigamonti E, Kottakis I, Pelc M, Grzelewska-Rzymowska I, Feschencko Y. Comparison of a new extra-fine beclomethasone dipropionate HFA134a-formulated pmdi with a standard BDP CFC pmdi in adults with moderate persistent asthma. Eur Respir J 2006; 28(Suppl. 50):206s. 24. Busse WW, Brazinsky S, Jacobson K, et al. Efficacy response of inhaled beclomethasone dipropionate in asthma is proportional to dose and is improved by formulation with a new propellant. J Allergy Clin Immunol 1999; 104: Barnes N, Price D, Colice G, et al. Asthma control with extrafineparticle hydrofluoroalkane-beclometasone vs. large-particle chlorofluorocarbon-beclometasone: a real-world observational study. Clin Exp Allergy Juniper E, Price DB, Stampone PA, Creemers JPHM, Mol SJM, Fireman P. Clinically important improvements in asthmaspecific Quality of Life, but no difference in conventional clinical indexes in patients changed from conventional beclomethasone dipropionate approximately half the dose of extrafine beclomethasone dipropionate. Chest 2002; 121: Bousquet J, Poli G, Acerbi D, Monno R, Ramael S, Nollevaux F. Systemic exposure and implications for lung deposition with an extra-finehfa beclometasone dipropionate-formoterol fixed combination. Clinical Pharmacokinet. 2009; 48: De Backer W, Devolder A, Poli G, et al. Lung Deposition of BDP=Formoterol HFA pmdi in Healthy Volunteers, Asthmatic, and COPD Patients. Journal of Aerosol Medicine and Pulmonary Drug Delivery 2010; 23: Scichilone N, Battaglia S, Sorino C, et al. Effects of extra-fine inhaled beclomethasone/formoterol on both large and small airways in asthma. Allergy 2010;65: Huchon G, Magnussen H, Chuchalin A, Dymek L, Gonod FB, Bousquet J. Lung function and asthma control with beclomethasone and formoterol in a single inhaler. Respir Med 2009; 103: Haughney J, Price D, Kaplan A, et al. Achieving asthma control in practice: understanding the reasons for poor control. Respir Med 2008; 102: Thomson NC, Chaudhuri R. Asthma in smokers: challenges and opportunities. Curr Opin Pulm Med Jan 2009; 15: Invernizzi G, Ruprecht A, De Marco C, Mazza R, Nicolini G, Boffi R. Inhaled steroid/tobacco smoke particle interactions: a new light on steroid resistance. Respir Res Jun ; 10: Allegra L, Cremonesi G, Girbino G, et al. Real-life prospective study on asthma control in Italy: Cross-sectional phase results. Respir Med 2012; 106: Brusselle G, Peche R, Van de Brande P, Verhulst A, Hollanders W, Bruhwyler J. Real-life effectiveness of extrafine beclomethasone diporpionate/formoterol in adults with persistent asthma according to smoking status. Respir Med Chawes BLK, Piccinno A, Kreiner-Møller E, et al. Pharmacoki-

Η μπεκλομεθαζόνη σε επανεξέταση: η μοντέρνα άποψη για ένα κλασσικό εισπνεόμενο κορτικοειδές

Η μπεκλομεθαζόνη σε επανεξέταση: η μοντέρνα άποψη για ένα κλασσικό εισπνεόμενο κορτικοειδές Άρθρο Σύνταξης Η μπεκλομεθαζόνη σε επανεξέταση: η μοντέρνα άποψη για ένα κλασσικό εισπνεόμενο κορτικοειδές Πέτρος Μπακάκος, Στέλιος Λουκίδης, Κωνσταντίνος Κωστίκας Συντακτική ομάδα Πνεύμων Αλληλογραφία

Διαβάστε περισσότερα

Βοηθά η θεραπεία στην ιδιοπαθή πνευμονική ίνωση;

Βοηθά η θεραπεία στην ιδιοπαθή πνευμονική ίνωση; Βοηθά η θεραπεία στην ιδιοπαθή πνευμονική ίνωση; Μάης 2010 Κατερίνα Μαρκοπούλου Επιμελήτρια Α 1 η Πνευμονολογική Κλινική Ν.Γ.Παπανικολάου Στόχοι θεραπείας Βελτίωση επιβίωσης Βελτίωση κλινικών συμπτωμάτων

Διαβάστε περισσότερα

Μέτρα Υπολογισµού του Κινδύνου εκδήλωσης µιας κατάστασης

Μέτρα Υπολογισµού του Κινδύνου εκδήλωσης µιας κατάστασης 1st Workshop on Evidence Based Medicine Athens, 6-7 December 2003 Ελληνικό Ίδρυµα Καρδιολογίας & Εργ. Βιοστατιστικής, Τµήµατος Νοσηλευτικής Πανεπιστηµίου Αθηνών Μέτρα Υπολογισµού του Κινδύνου εκδήλωσης

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία Η ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΑΝΕΚΤΙΚΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΛΑΚΟΣΑΜΙΔΗΣ ΣΕ ΠΑΙΔΙΑ ΜΕ ΦΑΡΜΑΚΟΑΝΘΕΚΤΙΚΗ ΕΣΤΙΑΚΗ ΕΠΙΛΗΨΙΑ Κωνσταντίνα Κυπριανού Α.Τ.:

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΨΥΧΟΛΟΓΙΚΕΣ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΣΕ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΜΑΣΤΕΚΤΟΜΗ ΓΕΩΡΓΙΑ ΤΡΙΣΟΚΚΑ Λευκωσία 2012 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

West JB. Η Φυσιολογία της Αναπνοής απαραίτητα στοιχεία

West JB. Η Φυσιολογία της Αναπνοής απαραίτητα στοιχεία Ο ρόλος των μικρών αεραγωγών σε Άσθμα και ΧΑΠ Δρ. Κατσούλης Κωνσταντίνος Αρχίατρος Πνευμονολόγος Δντης Πνευμονολογικής κλινικής 424 ΓΣΝΘ Ανατομία μικρών αεραγωγών Φυσιολογία μικρών αεραγωγών Εκτίμηση λειτουργίας

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή εργασία Η ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΣΕ ΕΦΗΒΟΥΣ ΜΕ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ 1

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή εργασία Η ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΣΕ ΕΦΗΒΟΥΣ ΜΕ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ 1 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή εργασία Η ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΣΕ ΕΦΗΒΟΥΣ ΜΕ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ 1 ΑΝΔΡΕΑΣ ΑΝΔΡΕΟΥ Φ.Τ:2008670839 Λεμεσός 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή εργασία ΑΓΧΟΣ ΚΑΙ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΣΕ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΜΑΣΤΕΚΤΟΜΗ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή εργασία ΑΓΧΟΣ ΚΑΙ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΣΕ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΜΑΣΤΕΚΤΟΜΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή εργασία ΑΓΧΟΣ ΚΑΙ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΣΕ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΜΑΣΤΕΚΤΟΜΗ ΧΡΥΣΟΒΑΛΑΝΤΗΣ ΒΑΣΙΛΕΙΟΥ ΛΕΜΕΣΟΣ 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

Μη φαρμακευτική προσέγγιση- Επεμβατικές θεραπείες Πασχάλης Στειρόπουλος MD, PhD, FCCP ΓΝΘ Γ. ΠΑΠΑΝΙΚΟΛΑΟΥ Θεσσαλονίκη

Μη φαρμακευτική προσέγγιση- Επεμβατικές θεραπείες Πασχάλης Στειρόπουλος MD, PhD, FCCP ΓΝΘ Γ. ΠΑΠΑΝΙΚΟΛΑΟΥ Θεσσαλονίκη Σοβαρό άσθμα-λύσεις για το παρόν Μη φαρμακευτική προσέγγιση- Επεμβατικές θεραπείες Πασχάλης Στειρόπουλος MD, PhD, FCCP ΓΝΘ Γ. ΠΑΠΑΝΙΚΟΛΑΟΥ Θεσσαλονίκη Δομή Σοβαρό άσθμα: ορισμός, προβληματισμοί Ρόλος των

Διαβάστε περισσότερα

Πτυχιακή εργασία Ο ΡΟΛΟΣ ΤΩΝ ΚΟΙΝΟΤΙΚΩΝ ΝΟΣΗΛΕΥΤΩΝ ΣΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΜΕ ΧΡΟΝΙΟ ΑΣΘΜΑ

Πτυχιακή εργασία Ο ΡΟΛΟΣ ΤΩΝ ΚΟΙΝΟΤΙΚΩΝ ΝΟΣΗΛΕΥΤΩΝ ΣΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΜΕ ΧΡΟΝΙΟ ΑΣΘΜΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ Πτυχιακή εργασία Ο ΡΟΛΟΣ ΤΩΝ ΚΟΙΝΟΤΙΚΩΝ ΝΟΣΗΛΕΥΤΩΝ ΣΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΜΕ ΧΡΟΝΙΟ ΑΣΘΜΑ ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ: ΚΥΡΙΑΚΟΣ ΛΟΙΖΟΥ ΑΡΙΘΜΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία. Κόπωση και ποιότητα ζωής ασθενών με καρκίνο.

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία. Κόπωση και ποιότητα ζωής ασθενών με καρκίνο. ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία Κόπωση και ποιότητα ζωής ασθενών με καρκίνο Μαργαρίτα Μάου Λευκωσία 2012 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΠΝΙΣΜΑ ΚΑΙ ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΑΙΦΝΙΔΙΟΥ ΒΡΕΦΙΚΟΥ ΘΑΝΑΤΟΥ

ΚΑΠΝΙΣΜΑ ΚΑΙ ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΑΙΦΝΙΔΙΟΥ ΒΡΕΦΙΚΟΥ ΘΑΝΑΤΟΥ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΚΑΠΝΙΣΜΑ ΚΑΙ ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΑΙΦΝΙΔΙΟΥ ΒΡΕΦΙΚΟΥ ΘΑΝΑΤΟΥ Ονοματεπώνυμο: Λοϊζιά Ελένη Λεμεσός 2012 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΝΟΣΗΜΑΤΩΝ ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΟΥ ΑΓΓΕΙΟΔΙΑΣΤΑΛΤΙΚΑ

ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΝΟΣΗΜΑΤΩΝ ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΟΥ ΑΓΓΕΙΟΔΙΑΣΤΑΛΤΙΚΑ ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΝΟΣΗΜΑΤΩΝ ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΟΥ ΑΓΓΕΙΟΔΙΑΣΤΑΛΤΙΚΑ Γεωργία Γ. Πίτσιου,, MD, PhD Πνευμονολόγος Εντατικολόγος Μονάδα Αναπνευστικής Ανεπάρκειας ΑΠΘ ΑΓΓΕΙΟΔΙΑΣΤΑΛΤΙΚΑ ΚΑΙ ΠΝΕΥΜΟΝΑΣ Ανταγωνιστές

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία Χαμηλά επίπεδα βιταμίνης D σχετιζόμενα με το βρογχικό άσθμα στα παιδιά και στους έφηβους Κουρομπίνα Αλεξάνδρα Λεμεσός [2014] i ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

Κατευθυντήριες οδηγίες αντιμετώπισης του άσθματος στα παιδιά.

Κατευθυντήριες οδηγίες αντιμετώπισης του άσθματος στα παιδιά. Κατευθυντήριες οδηγίες αντιμετώπισης του στα παιδιά. Φώτης Β. Κυρβασίλης Επίκουρος Καθηγητής Παιδιατρικής Πνευμονολογίας Γ Παιδιατρική Κλινική Α.Π.Θ www.pd3.gr Η αντιμετώπιση του βρογχικού στα παιδιά κατευθύνεται

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΛΗΨΗ. Εισαγωγή. Σκοπός

ΠΕΡΙΛΗΨΗ. Εισαγωγή. Σκοπός ΠΕΡΙΛΗΨΗ Εισαγωγή Η παιδική παχυσαρκία έχει φτάσει σε επίπεδα επιδημίας στις μέρες μας. Μαστίζει παιδιά από μικρές ηλικίες μέχρι και σε εφήβους. Συντείνουν αρκετοί παράγοντες που ένα παιδί γίνεται παχύσαρκο

Διαβάστε περισσότερα

Παιδιατρική ΒΟΡΕΙΟΥ ΕΛΛΑΔΟΣ, 23, 3. Γ Παιδιατρική Κλινική, Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο, Ιπποκράτειο Νοσοκομείο Θεσσαλονίκης, 2

Παιδιατρική ΒΟΡΕΙΟΥ ΕΛΛΑΔΟΣ, 23, 3. Γ Παιδιατρική Κλινική, Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο, Ιπποκράτειο Νοσοκομείο Θεσσαλονίκης, 2 162 Σύγκριση της επίδρασης της Μοντελουκάστης και των Εισπνεομένων Στεροειδών στο Εκπνεόμενο Μονοξείδιο του Αζώτου (eno) και την αναπνευστική λειτουργία σε ασθματικά παιδιά Ε. Χατζηαγόρου 1, Β. Αβραμίδου

Διαβάστε περισσότερα

Φλεγμονή μικρών αεραγωγών στο άσθμα. Aθανάσιος Κωνσταντινίδης Πνευμονολογική Κλινική Πανεπιστημίου Ιωαννίνων

Φλεγμονή μικρών αεραγωγών στο άσθμα. Aθανάσιος Κωνσταντινίδης Πνευμονολογική Κλινική Πανεπιστημίου Ιωαννίνων Φλεγμονή μικρών αεραγωγών στο άσθμα Aθανάσιος Κωνσταντινίδης Πνευμονολογική Κλινική Πανεπιστημίου Ιωαννίνων Γιατί η φλεγμονή των μικρών αεραγωγών στο άσθμα είναι σημαντική? Η βαρύτητα της φλεγμονής στους

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή διατριβή Η ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΩΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ ΚΙΝΔΥΝΟΥ ΓΙΑ ΑΠΟΠΕΙΡΑ ΑΥΤΟΚΤΟΝΙΑΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή διατριβή Η ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΩΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ ΚΙΝΔΥΝΟΥ ΓΙΑ ΑΠΟΠΕΙΡΑ ΑΥΤΟΚΤΟΝΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή διατριβή Η ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΩΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ ΚΙΝΔΥΝΟΥ ΓΙΑ ΑΠΟΠΕΙΡΑ ΑΥΤΟΚΤΟΝΙΑΣ Παναγιώτου Νεοφύτα 2008969752 Επιβλέπων καθηγητής Δρ. Νίκος Μίτλεττον,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΜΗΤΡΙΚΟΣ ΘΗΛΑΣΜΟΣ ΚΑΙ ΠΑΙΔΙΚΗ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΜΗΤΡΙΚΟΣ ΘΗΛΑΣΜΟΣ ΚΑΙ ΠΑΙΔΙΚΗ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΜΗΤΡΙΚΟΣ ΘΗΛΑΣΜΟΣ ΚΑΙ ΠΑΙΔΙΚΗ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ Ονοματεπώνυμο: Μιχαέλλα Σάββα Λεμεσός 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία Η ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ ΚΑΙ H ΑΝΕΚΤΙΚΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΤΟΠΙΡΑΜΑΤΗΣ ΣΤΙΣ ΠΑΙΔΙΚΕΣ ΗΜΙΚΡΑΝΙΕΣ Σταύρος Έλληνας Λεμεσός 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΣΤΑΣΕΩΝ ΚΑΙ ΕΠΙΠΕΔΟΥ ΓΝΩΣΕΩΝ ΤΩΝ ΝΟΣΗΛΕΥΤΩΝ ΣΕ ΜΟΝΑΔΕΣ ΕΝΤΑΤΙΚΗΣ ΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΗ ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΣΗ ΟΡΓΑΝΩΝ ΑΠΟ ΕΓΚΕΦΑΛΙΚΑ

Διαβάστε περισσότερα

Πνευμονική υπέρταση στις χρόνιες πνευμονοπάθειες. Ιωάννης Στανόπουλος Πνευμονολόγος Εντατικολόγος Μ.Α.Α.

Πνευμονική υπέρταση στις χρόνιες πνευμονοπάθειες. Ιωάννης Στανόπουλος Πνευμονολόγος Εντατικολόγος Μ.Α.Α. Πνευμονική υπέρταση στις χρόνιες πνευμονοπάθειες Ιωάννης Στανόπουλος Πνευμονολόγος Εντατικολόγος Μ.Α.Α. Πνευμονική υπέρταση σε χρόνιες υποξυγοναιμικές πνευμονοπάθειες ορίζεται ως μέση πνευμονική πίεση

Διαβάστε περισσότερα

Διαλείπουσα αγωγή στο ήπιο άσθμα. Α. Φλέμιγκ, Πνευμονολογικό Τμήμα Παναγιώτα Λάμπρου

Διαλείπουσα αγωγή στο ήπιο άσθμα. Α. Φλέμιγκ, Πνευμονολογικό Τμήμα Παναγιώτα Λάμπρου Διαλείπουσα αγωγή στο ήπιο άσθμα Α. Φλέμιγκ, Πνευμονολογικό Τμήμα Παναγιώτα Λάμπρου Υπέρτατη Ιπποκρατική εντολή στον Ιατρό είναι ωφελέειν ή μη βλάπτειν Μία από τις βασικότερες αρχές της μοντέρνας ιατρικής:

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΚΑΠΝΙΣΤΙΚΕΣ ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ ΓΟΝΕΩΝ ΚΑΙ ΕΠΙΡΡΟΗ ΤΟΥΣ ΣΤΗΝ ΕΝΑΡΞΗ ΤΟΥ ΚΑΠΝΙΣΜΑΤΟΣ ΣΤΟΥΣ ΕΦΗΒΟΥΣ Ονοματεπώνυμο Φοιτήτριας: Χριστοφόρου Έλενα

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ. Πτυχιακή Εργασία

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ. Πτυχιακή Εργασία ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ Πτυχιακή Εργασία ΣΥΜΠΛΗΡΩΜΑΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΕΣ ΘΕΡΑΠΕΙΕΣ ΩΣ ΠΡΟΣ ΤΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΤΟΥ ΠΟΝΟΥ ΣΕ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟ. Ονοματεπώνυμο:

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία ΑΓΧΟΣ ΚΑΙ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΜΑΣΤΕΚΤΟΜΗ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία ΑΓΧΟΣ ΚΑΙ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΜΑΣΤΕΚΤΟΜΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία ΑΓΧΟΣ ΚΑΙ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΜΑΣΤΕΚΤΟΜΗ Ονοματεπώνυμο : Φάραχ Βαλεντίνα Αρ. Φοιτητικής Ταυτότητας : 2008899422 ΚΥΠΡΟΣ- ΛΕΥΚΩΣΙΑ 2012

Διαβάστε περισσότερα

Πτυχιακή Εργασία Η ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΤΩΝ ΑΣΘΕΝΩΝ ΜΕ ΣΤΗΘΑΓΧΗ

Πτυχιακή Εργασία Η ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΤΩΝ ΑΣΘΕΝΩΝ ΜΕ ΣΤΗΘΑΓΧΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία Η ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΤΩΝ ΑΣΘΕΝΩΝ ΜΕ ΣΤΗΘΑΓΧΗ Νικόλας Χριστοδούλου Λευκωσία, 2012 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

Ενδείξεις μέτρησης εκπνεομένου NO στα παιδιά

Ενδείξεις μέτρησης εκπνεομένου NO στα παιδιά Ενδείξεις μέτρησης εκπνεομένου NO στα παιδιά Ε.Παρασκάκης Eπικ. Καθηγητής Παιδιατρικής Μονάδα Αναπνευστικών Νοσημάτων Παίδων Παιδιατρική Κλινική Πανεπιστημίου Θράκης ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η παρακολούθηση αρκετών αναπνευστικών

Διαβάστε περισσότερα

«ΑΓΡΟΤΟΥΡΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΤΟΠΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ: Ο ΡΟΛΟΣ ΤΩΝ ΝΕΩΝ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΩΝ ΣΤΗΝ ΠΡΟΩΘΗΣΗ ΤΩΝ ΓΥΝΑΙΚΕΙΩΝ ΣΥΝΕΤΑΙΡΙΣΜΩΝ»

«ΑΓΡΟΤΟΥΡΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΤΟΠΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ: Ο ΡΟΛΟΣ ΤΩΝ ΝΕΩΝ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΩΝ ΣΤΗΝ ΠΡΟΩΘΗΣΗ ΤΩΝ ΓΥΝΑΙΚΕΙΩΝ ΣΥΝΕΤΑΙΡΙΣΜΩΝ» I ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗ ΝΟΜΙΚΩΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΣΤΗΝ «ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ» ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ: ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

Διδακτορική Διατριβή

Διδακτορική Διατριβή ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Διδακτορική Διατριβή Η ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗΣ ΥΠΟΒΟΗΘΟΥΜΕΝΗΣ ΑΠΟ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΗ ΣΤΗΝ ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΚΑΙ ΣΤΗΝ ΑΥΤΟΦΡΟΝΤΙΔΑ ΑΣΘΕΝΩΝ ΜΕ ΚΑΡΔΙΑΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΝΕΥΜΩΝ. PNEUMON VOL. 24 No 4 october-december 2011 ΠΝΕΥΜΩΝ ΤΟΜΟΣ 24 ΤΕΥΧΟΣ 4 οκτωβριοσ-δεκεμβριοσ 2011 PNEUMON ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΒΡΟΓΧΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ

ΠΝΕΥΜΩΝ. PNEUMON VOL. 24 No 4 october-december 2011 ΠΝΕΥΜΩΝ ΤΟΜΟΣ 24 ΤΕΥΧΟΣ 4 οκτωβριοσ-δεκεμβριοσ 2011 PNEUMON ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΒΡΟΓΧΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ PNEUMON VOL. 24 No 4 october-december 2011 ΠΝΕΥΜΩΝ ΤΟΜΟΣ 24 ΤΕΥΧΟΣ 4 οκτωβριοσ-δεκεμβριοσ 2011 ΠΝΕΥΜΩΝ ΤΡΙΜΗΝΗ ΙΑΤΡΙΚΗ ΕΚΔΟΣΗ PNEUMON ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΒΡΟΓΧΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΠΝΕΥΜΟΝΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ GREEK

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΩΠΟΝΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΚΑΙ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΥ

ΓΕΩΠΟΝΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΚΑΙ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΥ ΓΕΩΠΟΝΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΚΑΙ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΥ Πρόγραμμα Μεταπτυχιακών Σπουδών «Επιστήμη και Τεχνολογία Τροφίμων και Διατροφή του Ανθρώπου» Κατεύθυνση: «Διατροφή, Δημόσια

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή διατριβή Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΜΗΤΡΙΚΟΥ ΚΑΠΝΙΣΜΑΤΟΣ ΣΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΠΑΙΔΙΚΟΥ ΑΣΘΜΑΤΟΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή διατριβή Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΜΗΤΡΙΚΟΥ ΚΑΠΝΙΣΜΑΤΟΣ ΣΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΠΑΙΔΙΚΟΥ ΑΣΘΜΑΤΟΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή διατριβή Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΜΗΤΡΙΚΟΥ ΚΑΠΝΙΣΜΑΤΟΣ ΣΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΠΑΙΔΙΚΟΥ ΑΣΘΜΑΤΟΣ Φιλίππου Άντρη Λευκωσία 2012 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΟΞΥΝΣΗΣ ΣΕ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΜΕ ΧΡΟΝΙΑ ΑΠΟΦΡΑΚΤΙΚΗ ΠΝΕΥΜΟΝΟΠΑΘΕΙΑ (ΧΑΠ)

ΠΑΡΟΞΥΝΣΗΣ ΣΕ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΜΕ ΧΡΟΝΙΑ ΑΠΟΦΡΑΚΤΙΚΗ ΠΝΕΥΜΟΝΟΠΑΘΕΙΑ (ΧΑΠ) Η ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΗΣ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗΣ ΣΤΗΝ ΕΚΒΑΣΗ ΤΗΣ ΠΑΡΟΞΥΝΣΗΣ ΣΕ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΜΕ ΧΡΟΝΙΑ ΑΠΟΦΡΑΚΤΙΚΗ ΠΝΕΥΜΟΝΟΠΑΘΕΙΑ (ΧΑΠ) Ανδριάνα Ι Παπαϊωάννου 1, Κωνσταντίνος Μπαρτζιώκας 2, Σταματούλα Τσικρικά 1, Φωτεινή Καρακοντάκη

Διαβάστε περισσότερα

Μελέτη της έκφρασης του ογκοκατασταλτικού γονιδίου Cyld στον καρκίνο του μαστού

Μελέτη της έκφρασης του ογκοκατασταλτικού γονιδίου Cyld στον καρκίνο του μαστού Σχολή Θετικών Επιστημών Τμήμα Βιολογίας Πρόγραμμα Μεταπτυχιακών Σπουδών Κατεύθυνση: Εφαρμοσμένη γενετική και βιοτεχνολογία ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΗ ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Μελέτη της έκφρασης του ογκοκατασταλτικού γονιδίου

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία Η ΣΧΕΤΙΖΟΜΕΝΗ ΜΕ ΤΗΝ ΥΓΕΙΑ ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΝΕΑΝΙΚΗ ΙΔΙΟΠΑΘΗ ΑΡΘΡΙΤΙΔΑ Όνομα Φοιτήτριας: Μαρία Θωμά Αριθμός φοιτητικής ταυτότητας:2010221455

Διαβάστε περισσότερα

Διάγνωση και σταδιοποίηση άσθματος. Μίνα Γκάγκα Νοσοκομείο Νοσημάτων Θώρακος Αθηνών

Διάγνωση και σταδιοποίηση άσθματος. Μίνα Γκάγκα Νοσοκομείο Νοσημάτων Θώρακος Αθηνών Διάγνωση και σταδιοποίηση άσθματος Μίνα Γκάγκα Νοσοκομείο Νοσημάτων Θώρακος Αθηνών Είναι Άσθμα; Επαναλαμβανόμενα επεισόδια αναπνευστικού συριγμού Ενοχλητικός Βήχας κατά την νύχτα Βήχας ή αναπνευστικός

Διαβάστε περισσότερα

Πνευμονική Ίνωση Τι είναι η Πνευμονική Ίνωση; ιδιοπαθής πνευμονική ίνωση διάμεσες πνευμονοπάθειες Τι μπορεί να προκαλέσει ΙΠΙ;

Πνευμονική Ίνωση Τι είναι η Πνευμονική Ίνωση; ιδιοπαθής πνευμονική ίνωση διάμεσες πνευμονοπάθειες Τι μπορεί να προκαλέσει ΙΠΙ; Πνευμονική Ίνωση Τι είναι η Πνευμονική Ίνωση; Η πνευμονική ίνωση αποτελεί μια ειδική μορφή χρόνιας νόσου του πνεύμονα που χαρακτηρίζεται από αντικατάσταση του φυσιολογικού πνεύμονα με ινώδη ιστό, που καταλήγει

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΟΥ ΠΤΥΧΙΑΚΗ. Λεμεσός

ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΟΥ ΠΤΥΧΙΑΚΗ. Λεμεσός ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΤΟ ΚΑΠΝΙΣΜΑ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΕΓΚΥΜΟΣΥΝΗ ΚΑΙ Η ΒΛΑΠΤΙΚΗ ΕΠΙΔΡΑ ΑΣΗ ΤΟΥ ΣΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΟΥ ΝΕΟΓΝΟΥ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Ονοματεπώνυμο Αγγελική Παπαπαύλου Αριθμός Φοιτητικής

Διαβάστε περισσότερα

ΠΝΕΥΜΩΝ. PNEUMON VOL. 25 No 2 APRIL-JUNE 2012 ΠΝΕΥΜΩΝ ΤΟΜΟΣ 25 ΤΕΥΧΟΣ 2 ΑΠΡΙΛΙΟΣ-ΙΟΥΝΙΟΣ 2012 PNEUMON ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΒΡΟΓΧΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ

ΠΝΕΥΜΩΝ. PNEUMON VOL. 25 No 2 APRIL-JUNE 2012 ΠΝΕΥΜΩΝ ΤΟΜΟΣ 25 ΤΕΥΧΟΣ 2 ΑΠΡΙΛΙΟΣ-ΙΟΥΝΙΟΣ 2012 PNEUMON ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΒΡΟΓΧΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ PNEUMON VOL. 25 No 2 APRIL-JUNE 2012 ΠΝΕΥΜΩΝ ΤΟΜΟΣ 25 ΤΕΥΧΟΣ 2 ΑΠΡΙΛΙΟΣ-ΙΟΥΝΙΟΣ 2012 ΠΝΕΥΜΩΝ ΤΡΙΜΗΝΗ ΙΑΤΡΙΚΗ ΕΚΔΟΣΗ PNEUMON ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΒΡΟΓΧΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΠΝΕΥΜΟΝΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ GREEK BRONCHOLOGIC

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία. Ελένη Αριστοτέλους Α.Φ.Τ :2010612548

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία. Ελένη Αριστοτέλους Α.Φ.Τ :2010612548 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία Θέμα: «Επιπλοκές της προεκλαμψίας στην εμβρυϊκή και νεογνική ηλικία» Ελένη Αριστοτέλους Α.Φ.Τ :2010612548 Επιβλέπουσα Καθηγήτρια:

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΤΗΣ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΗΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑΣ ΤΩΝ ΓΥΝΑΙΚΩΝ ΚΑΤΑ ΤΗ ΔΙΑΡΚΕΙΑ ΤΗΣ ΕΓΚΥΜΟΣΥΝΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΤΗΣ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΗΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑΣ ΤΩΝ ΓΥΝΑΙΚΩΝ ΚΑΤΑ ΤΗ ΔΙΑΡΚΕΙΑ ΤΗΣ ΕΓΚΥΜΟΣΥΝΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΤΗΣ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΗΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑΣ ΤΩΝ ΓΥΝΑΙΚΩΝ ΚΑΤΑ ΤΗ ΔΙΑΡΚΕΙΑ ΤΗΣ ΕΓΚΥΜΟΣΥΝΗΣ ΑΝΔΡΕΟΥ ΣΤΕΦΑΝΙΑ Λεμεσός 2012 i ii ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ. Λουκία Βασιλείου

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ. Λουκία Βασιλείου ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΠΑΙΔΙΚΗ ΚΑΙ ΕΦΗΒΙΚΗ ΚΑΚΟΠΟΙΗΣΗ: ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΣΤΗΝ ΥΓΕΙΑ Λουκία Βασιλείου 2010646298 Επιβλέπουσα καθηγήτρια: Δρ.

Διαβάστε περισσότερα

Οι μεγάλες προσδοκίες από τους μικρούς αεραγωγούς

Οι μεγάλες προσδοκίες από τους μικρούς αεραγωγούς Άρθρο Σύνταξης Οι μεγάλες προσδοκίες από τους μικρούς αεραγωγούς Πέτρος Μπακάκος, Στέλιος Λουκίδης, Κωνσταντίνος Κωστίκας «Μην αξιολογείς τίποτε όπως φαίνεται αναζήτησε πάντα αποδείξεις. Δεν υπάρχει καλύτερος

Διαβάστε περισσότερα

Mitomycin C application for the prevention of postoperative synechiae formation at the anterior commissure.

Mitomycin C application for the prevention of postoperative synechiae formation at the anterior commissure. Otorhinolaryngologia - Head and Neck Surgery Issue 50, October - November - December 2012, pages 18-22 ORIGINAL REVIEW ARITCLE Mitomycin C application for the prevention of postoperative synechiae formation

Διαβάστε περισσότερα

ΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ. ΘΕΜΑ: «ιερεύνηση της σχέσης µεταξύ φωνηµικής επίγνωσης και ορθογραφικής δεξιότητας σε παιδιά προσχολικής ηλικίας»

ΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ. ΘΕΜΑ: «ιερεύνηση της σχέσης µεταξύ φωνηµικής επίγνωσης και ορθογραφικής δεξιότητας σε παιδιά προσχολικής ηλικίας» ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΣΧΟΛΗ ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΗΣ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΚΑΙ ΤΟΥ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΟΥ ΣΧΕ ΙΑΣΜΟΥ «ΠΑΙ ΙΚΟ ΒΙΒΛΙΟ ΚΑΙ ΠΑΙ ΑΓΩΓΙΚΟ ΥΛΙΚΟ» ΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ που εκπονήθηκε για τη

Διαβάστε περισσότερα

ΙΔΡΥΜΑ. Θεσσαλονίκη, ύλα

ΙΔΡΥΜΑ. Θεσσαλονίκη, ύλα ΑΛΕΞΑΝΔΡΕΙΟ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΩΠΟΝΙΑΣ, ΤΡΟΦΙΜΩΝ & ΔΙΑΤΡΟΦΗΔ ΗΣ ΤΜΗΜΑ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ & ΔΙΑΙΤΟΛΟΓΙΑΣ ΠΑΡΕΜΒΑΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΣΤΟΝ ΔΗΜΟ ΚΑΒΑΛΑΣ Πτυχιακή

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΟ Ι ΡΥΜΑ ΚΡΗΤΗΣ ΣΧΟΛΗ ΙΟΙΚΗΣΗΣ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΟ Ι ΡΥΜΑ ΚΡΗΤΗΣ ΣΧΟΛΗ ΙΟΙΚΗΣΗΣ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΟ Ι ΡΥΜΑ ΚΡΗΤΗΣ ΣΧΟΛΗ ΙΟΙΚΗΣΗΣ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Το franchising ( δικαιόχρηση ) ως µέθοδος ανάπτυξης των επιχειρήσεων λιανικού εµπορίου

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΔΠΗΣΖΜΗΟ ΠΑΣΡΩΝ ΣΜΖΜΑ ΖΛΔΚΣΡΟΛΟΓΩΝ ΜΖΥΑΝΗΚΩΝ ΚΑΗ ΣΔΥΝΟΛΟΓΗΑ ΤΠΟΛΟΓΗΣΩΝ ΣΟΜΔΑ ΤΣΖΜΑΣΩΝ ΖΛΔΚΣΡΗΚΖ ΔΝΔΡΓΔΗΑ

ΠΑΝΔΠΗΣΖΜΗΟ ΠΑΣΡΩΝ ΣΜΖΜΑ ΖΛΔΚΣΡΟΛΟΓΩΝ ΜΖΥΑΝΗΚΩΝ ΚΑΗ ΣΔΥΝΟΛΟΓΗΑ ΤΠΟΛΟΓΗΣΩΝ ΣΟΜΔΑ ΤΣΖΜΑΣΩΝ ΖΛΔΚΣΡΗΚΖ ΔΝΔΡΓΔΗΑ ΠΑΝΔΠΗΣΖΜΗΟ ΠΑΣΡΩΝ ΣΜΖΜΑ ΖΛΔΚΣΡΟΛΟΓΩΝ ΜΖΥΑΝΗΚΩΝ ΚΑΗ ΣΔΥΝΟΛΟΓΗΑ ΤΠΟΛΟΓΗΣΩΝ ΣΟΜΔΑ ΤΣΖΜΑΣΩΝ ΖΛΔΚΣΡΗΚΖ ΔΝΔΡΓΔΗΑ Γηπισκαηηθή Δξγαζία ηνπ Φνηηεηή ηνπ ηκήκαηνο Ζιεθηξνιόγσλ Μεραληθώλ θαη Σερλνινγίαο Ζιεθηξνληθώλ

Διαβάστε περισσότερα

Θεραπεύοντας με βάση τους βιολογικούς δείκτες-εφικτό; Α. Ι. Παπαϊωάννου Ειδικευόμενη Πνευμονολόγος Γ Πνευμονολογική Κλινική Γ.Ν.

Θεραπεύοντας με βάση τους βιολογικούς δείκτες-εφικτό; Α. Ι. Παπαϊωάννου Ειδικευόμενη Πνευμονολόγος Γ Πνευμονολογική Κλινική Γ.Ν. Θεραπεύοντας με βάση τους βιολογικούς δείκτες-εφικτό; Α. Ι. Παπαϊωάννου Ειδικευόμενη Πνευμονολόγος Γ Πνευμονολογική Κλινική Γ.Ν. «Σισμανόγλειο» Βιολογικοί δείκτες Ορισμός Ο βιολογικός δείκτης είναι ένα

Διαβάστε περισσότερα

Γιπλυμαηική Δπγαζία. «Ανθπυποκενηπικόρ ζσεδιαζμόρ γέθςπαρ πλοίος» Φοςζιάνηρ Αθανάζιορ. Δπιβλέπυν Καθηγηηήρ: Νηθφιανο Π. Βεληίθνο

Γιπλυμαηική Δπγαζία. «Ανθπυποκενηπικόρ ζσεδιαζμόρ γέθςπαρ πλοίος» Φοςζιάνηρ Αθανάζιορ. Δπιβλέπυν Καθηγηηήρ: Νηθφιανο Π. Βεληίθνο ΔΘΝΙΚΟ ΜΔΣΟΒΙΟ ΠΟΛΤΣΔΥΝΔΙΟ ΥΟΛΗ ΝΑΤΠΗΓΩΝ ΜΗΥΑΝΟΛΟΓΩΝ ΜΗΥΑΝΙΚΩΝ Γιπλυμαηική Δπγαζία «Ανθπυποκενηπικόρ ζσεδιαζμόρ γέθςπαρ πλοίος» Φοςζιάνηρ Αθανάζιορ Δπιβλέπυν Καθηγηηήρ: Νηθφιανο Π. Βεληίθνο Σπιμελήρ Δξεηαζηική

Διαβάστε περισσότερα

Μοντέλα πρόγνωσης. του Σακχαρώδη Διαβήτη. Ηλιάδης Φώτης. Επίκουρος Καθηγητής Παθολογίας-Διαβητολογίας ΑΠΘ Α ΠΡΠ, Νοσοκοµείο ΑΧΕΠΑ

Μοντέλα πρόγνωσης. του Σακχαρώδη Διαβήτη. Ηλιάδης Φώτης. Επίκουρος Καθηγητής Παθολογίας-Διαβητολογίας ΑΠΘ Α ΠΡΠ, Νοσοκοµείο ΑΧΕΠΑ Μοντέλα πρόγνωσης του Σακχαρώδη Διαβήτη Ηλιάδης Φώτης Επίκουρος Καθηγητής Παθολογίας-Διαβητολογίας ΑΠΘ Α ΠΡΠ, Νοσοκοµείο ΑΧΕΠΑ IDF Diabetes Atlas 5th Edition 2012 Update 3.8 million men and women worldwide

Διαβάστε περισσότερα

Πρέπει η κατάλυση της κολπικής μαρμαρυγής να γίνεται νωρίτερα;

Πρέπει η κατάλυση της κολπικής μαρμαρυγής να γίνεται νωρίτερα; Πρέπει η κατάλυση της κολπικής μαρμαρυγής να γίνεται νωρίτερα; Στυλιανός Τζέης MD, PhD, FESC Καρδιολογικό Τμήμα, Ερρίκος Ντυνάν Κατάλυση κολπικής μαρμαρυγής κατευθυντήριες οδηγίες European Heart Journal

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΩΠΟΝΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΑΓΡΟΤΙΚΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ & ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ

ΓΕΩΠΟΝΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΑΓΡΟΤΙΚΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ & ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΓΕΩΠΟΝΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΑΓΡΟΤΙΚΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ & ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ «ΟΛΟΚΛΗΡΩΜΕΝΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ & ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΤΟΥ ΑΓΡΟΤΙΚΟΥ ΧΩΡΟΥ» ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ «Οικονομετρική διερεύνηση

Διαβάστε περισσότερα

Ο ρόλος της Λεπτίνης, της Αδιπονεκτίνης και της Γρελίνης στο Άσθµα στη σταθερή νόσο και στην παρόξυνση

Ο ρόλος της Λεπτίνης, της Αδιπονεκτίνης και της Γρελίνης στο Άσθµα στη σταθερή νόσο και στην παρόξυνση Ο ρόλος της Λεπτίνης, της Αδιπονεκτίνης και της Γρελίνης στο Άσθµα στη σταθερή νόσο και στην παρόξυνση ΑΓΟΡΗ ΤΣΑΡΟΥΧΑ, ΖΩΗ ΑΝΙΗΛ, ΦΩΤΕΙΝΗ ΜΑΛΛΗ, ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΓΕΩΡΓΟΥΛΙΑΣ, ΚΩΝ/ΝΟΣ ΚΩΣΤΙΚΑΣ, ΜΑΡΚΟΣ ΜΗΝΑΣ,

Διαβάστε περισσότερα

H παρουσίαση αυτή αποτελεί δημιουργία του ομιλητή Παρακαλείστε να τη χρησιμοποιήσετε μόνο για ενημέρωσή σας

H παρουσίαση αυτή αποτελεί δημιουργία του ομιλητή Παρακαλείστε να τη χρησιμοποιήσετε μόνο για ενημέρωσή σας H παρουσίαση αυτή αποτελεί δημιουργία του ομιλητή Παρακαλείστε να τη χρησιμοποιήσετε μόνο για ενημέρωσή σας Μήπως υπερθεραπεύουμε το ήπιο άσθμα? Κωνσταντίνος Πορπόδης Πνευμονολόγος Λέκτορας ΑΠΘ ΠΑΘΟΓΕΝΕΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΝΕΥΜΩΝ. PNEUMON VOL. 26 No 2 ΑPRIL-jUNE 2013 ΠΝΕΥΜΩΝ ΤΟΜΟΣ 26 ΤΕΥΧΟΣ 2 ΑΠΡΙΛΙος-ΙΟΥΝιος 2013 PNEUMON ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΒΡΟΓΧΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ

ΠΝΕΥΜΩΝ. PNEUMON VOL. 26 No 2 ΑPRIL-jUNE 2013 ΠΝΕΥΜΩΝ ΤΟΜΟΣ 26 ΤΕΥΧΟΣ 2 ΑΠΡΙΛΙος-ΙΟΥΝιος 2013 PNEUMON ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΒΡΟΓΧΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΠΝΕΥΜΩΝ/PNEUMON ΤΟΜΟΣ/VOL. 26 ΤΕΥΧΟΣ/No 2 ΑΠΡΙΛΙΟΣ/APRIL - ΙΟΥΝΙΟΣ/JUNE 2013 ΠΛΗΡΩΜΕΝΟ ΤΕΛΟΣ Ταχ. Γραφείο ΚΕΜΠ Αθηνών Αριθμός Άδειας 4/2007 ôåχíïãñáììámed Λ. Μεσογείων 380-15341 Áãßá ÐáñáóêåõÞ AÖÌ: 998414531

Διαβάστε περισσότερα

H παρουσίαση αυτή αποτελεί δημιουργία του ομιλητή Παρακαλείστε να τη χρησιμοποιήσετε μόνο για ενημέρωσή σας

H παρουσίαση αυτή αποτελεί δημιουργία του ομιλητή Παρακαλείστε να τη χρησιμοποιήσετε μόνο για ενημέρωσή σας H παρουσίαση αυτή αποτελεί δημιουργία του ομιλητή Παρακαλείστε να τη χρησιμοποιήσετε μόνο για ενημέρωσή σας Άσθμα και κάπνισμα. ποιο κοντά στη ΧΑΠ ή άλλη νόσος Μ.Τουμπής Πνευμονολόγος Συμβουλευτικές υπηρεσίες

Διαβάστε περισσότερα

Πνευματική ιδιοκτησία και ιατρικά επιστημονικά έργα

Πνευματική ιδιοκτησία και ιατρικά επιστημονικά έργα 8 ARCHIVES OF HELLENIC MEDICINE 25(1), 2008 Moreover, a letter of appreciation should be sent to all corresponding authors who decide to submit their work to the Journal, even in cases when regrettably

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΑΣΚΗΣΗΣ ΣΕ ΗΛΙΚΙΩΜΕΝΟΥΣ ΜΕ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ Θεοφάνης Παύλου Αρ. Φοιτ. Ταυτότητας: 2010207299 Λεμεσός 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

Θεραπευτική Αντιμετώπιση Άσθματος κατά την Παιδική Ηλικία

Θεραπευτική Αντιμετώπιση Άσθματος κατά την Παιδική Ηλικία Θεραπευτική Αντιμετώπιση Άσθματος κατά την Παιδική Ηλικία Α. Καδίτης Παιδίατρος-Παιδοπνευμονολόγος Α Παιδιατρική Κλινική Πανεπιστημίου Αθηνών Νοσοκομείο Παίδων «Η Αγία Σοφία» National Asthma Education

Διαβάστε περισσότερα

Number All 397 Women 323 (81%) Men 74 (19%) Age(years) 39,1 (17-74) 38,9 (17-74) 40,5 (18-61) Maximum known weight(kg) 145,4 (92,0-292,0) 138,9 (92,0-202,0) 174,1 (126,0-292,0) Body mass index (kg/m 2

Διαβάστε περισσότερα

Οι επιδόσεις Ελλήνων στο Mini Mental State Examination με βάση την ηλικία και τη νοητική κατάσταση από την παιδική στην τρίτη ηλικία.

Οι επιδόσεις Ελλήνων στο Mini Mental State Examination με βάση την ηλικία και τη νοητική κατάσταση από την παιδική στην τρίτη ηλικία. CLINICAL TRIALS ΚΛΙΝΙΚΕΣ ΜΕΛΕΤΕΣ 25 Οι επιδόσεις Ελλήνων στο Mini Mental State Examination με βάση την ηλικία και τη νοητική κατάσταση από την παιδική στην τρίτη ηλικία. Τσάνταλη, Ε. 1,2,3, Οικονομίδης,

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΙΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΙΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΙΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Η ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΟΥ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΟΥ ΑΓΓΙΓΜΑΤΟΣ ΣΕ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟ ΩΣ ΑΝΑΚΟΥΦΙΣΤΙΚΟ ΜΕΤΡΟ ΑΝΤΡΕΑΣ ΠΙΤΣΙΛΛΟΣ Α.Φ.Τ 2007947541 ΛΕΥΚΩΣΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

Γαζηνμμηζμθαγηθή παιηκδνόμεζε θαη ηδημπαζήξ πκεομμκηθή ίκςζε. Ζςή Δακηήι Πκεομμκμιμγηθή Ιιηκηθή Θαηνηθή Σπμιή Πακεπηζηεμίμο Θεζζαιίαξ

Γαζηνμμηζμθαγηθή παιηκδνόμεζε θαη ηδημπαζήξ πκεομμκηθή ίκςζε. Ζςή Δακηήι Πκεομμκμιμγηθή Ιιηκηθή Θαηνηθή Σπμιή Πακεπηζηεμίμο Θεζζαιίαξ Γαζηνμμηζμθαγηθή παιηκδνόμεζε θαη ηδημπαζήξ πκεομμκηθή ίκςζε Ζςή Δακηήι Πκεομμκμιμγηθή Ιιηκηθή Θαηνηθή Σπμιή Πακεπηζηεμίμο Θεζζαιίαξ Θδημπαζήξ Πκεομμκηθή Ίκςζε ( Idiopathic pulmonary fibrosis IPF) Specific

Διαβάστε περισσότερα

Κατευθυντήριες οδηγίες στη διερεύνηση της χρόνιας πνευμονοπάθειας στα παιδιά

Κατευθυντήριες οδηγίες στη διερεύνηση της χρόνιας πνευμονοπάθειας στα παιδιά Κατευθυντήριες οδηγίες στη διερεύνηση της χρόνιας πνευμονοπάθειας στα παιδιά 2012 Ελπίδα Χατζηαγόρου Παιδοπνευµονολογική Μονάδα Ιπποκράτειο Νοσοκοµείο Αριστοτέλειο Πανεπιστήµιο Θεσσαλονίκης Χρόνια πνευµονοπάθεια

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ Επιβλέπων Καθηγητής: Δρ. Νίκος Μίτλεττον Η ΣΧΕΣΗ ΤΟΥ ΜΗΤΡΙΚΟΥ ΘΗΛΑΣΜΟΥ ΜΕ ΤΗΝ ΕΜΦΑΝΙΣΗ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ 2 ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ Ονοματεπώνυμο: Ιωσηφίνα

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΓΕΩΠΟΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΚΑΙ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ. Πτυχιακή εργασία

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΓΕΩΠΟΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΚΑΙ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ. Πτυχιακή εργασία ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΓΕΩΠΟΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΚΑΙ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ Πτυχιακή εργασία Η ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ HACCP ΣΕ ΜΙΚΡΕΣ ΒΙΟΤΕΧΝΙΕΣ ΓΑΛΑΚΤΟΣ ΣΤΗΝ ΕΠΑΡΧΙΑ ΛΕΜΕΣΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

Πανεπιστήμιο Πειραιώς Τμήμα Πληροφορικής Πρόγραμμα Μεταπτυχιακών Σπουδών «Πληροφορική»

Πανεπιστήμιο Πειραιώς Τμήμα Πληροφορικής Πρόγραμμα Μεταπτυχιακών Σπουδών «Πληροφορική» Πανεπιστήμιο Πειραιώς Τμήμα Πληροφορικής Πρόγραμμα Μεταπτυχιακών Σπουδών «Πληροφορική» Μεταπτυχιακή Διατριβή Τίτλος Διατριβής Επίκαιρα Θέματα Ηλεκτρονικής Διακυβέρνησης Ονοματεπώνυμο Φοιτητή Σταμάτιος

Διαβάστε περισσότερα

ΣΔΥΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΔΠΙΣΗΜΙΟ ΚΤΠΡΟΤ ΥΟΛΗ ΔΠΙΣΗΜΧΝ ΤΓΔΙΑ ΣΜΗΜΑ ΝΟΗΛΔΤΣΙΚΗ. Πηπρηαθή εξγαζία

ΣΔΥΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΔΠΙΣΗΜΙΟ ΚΤΠΡΟΤ ΥΟΛΗ ΔΠΙΣΗΜΧΝ ΤΓΔΙΑ ΣΜΗΜΑ ΝΟΗΛΔΤΣΙΚΗ. Πηπρηαθή εξγαζία ΣΔΥΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΔΠΙΣΗΜΙΟ ΚΤΠΡΟΤ ΥΟΛΗ ΔΠΙΣΗΜΧΝ ΤΓΔΙΑ ΣΜΗΜΑ ΝΟΗΛΔΤΣΙΚΗ Πηπρηαθή εξγαζία ΣΟ ΑΓΥΟ ΠΟΤ ΒΙΧΝΟΤΝ ΓΟΝΔΙ ΣΗΝ ΦΡΟΝΣΙΓΑ ΑΤΣΙΣΙΚΟΤ ΠΑΙΓΙΟΤ 2-18 ΔΣΧΝ Φξεηδεξίθε Νενθιένπο Λεκεζόο, 2014 ΣΔΥΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΔΠΙΣΗΜΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΠΟΥ ΕΠΗΡΕΑΖΟΥΝ ΤΗ ΖΩΗ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΚΑΙ ΕΦΗΒΟΥ ΜΕ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ 1 ΠΟΥ ΧΡΗΣΙΜΟΠΟΙΟΥΝ ΑΝΤΛΙΕΣ ΣΥΝΕΧΟΥΣ ΕΚΧΥΣΗΣ ΙΝΣΟΥΛΙΝΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΝΕΥΜΩΝ. PNEUMON VOL. 26 No 4 OCTOBER-DECEMBER 2013 ΠΝΕΥΜΩΝ ΤΟΜΟΣ 26 ΤΕΥΧΟΣ 4 ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ-ΔΕΚΕΜΒΡΙΟς 2013 PNEUMON ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΒΡΟΓΧΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ

ΠΝΕΥΜΩΝ. PNEUMON VOL. 26 No 4 OCTOBER-DECEMBER 2013 ΠΝΕΥΜΩΝ ΤΟΜΟΣ 26 ΤΕΥΧΟΣ 4 ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ-ΔΕΚΕΜΒΡΙΟς 2013 PNEUMON ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΒΡΟΓΧΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ PNEUMON VOL. 26 No 4 OCTOBER-DECEMBER 2013 ΠΝΕΥΜΩΝ ΤΟΜΟΣ 26 ΤΕΥΧΟΣ 4 ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ-ΔΕΚΕΜΒΡΙΟς 2013 ΠΝΕΥΜΩΝ ΤΡΙΜΗΝΗ ΙΑΤΡΙΚΗ ΕΚΔΟΣΗ PNEUMON ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΒΡΟΓΧΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΠΝΕΥΜΟΝΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ GREEK

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. Μάρκετινγκ Αθλητικών Τουριστικών Προορισμών 1

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. Μάρκετινγκ Αθλητικών Τουριστικών Προορισμών 1 ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΗΣ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΤΜΗΜΑ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΔΙΑΤΜΗΜΑΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ «Σχεδιασμός, Διοίκηση και Πολιτική του Τουρισμού» ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ ΑΘΛΗΤΙΚΩΝ ΤΟΥΡΙΣΤΙΚΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Δευτεροπαθής υπέρταση. Αστέριος Καραγιάννης Καθηγητής Παθολογίας ΑΠΘ Β Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική Ιπποκράτειο Νοσοκομείο

Δευτεροπαθής υπέρταση. Αστέριος Καραγιάννης Καθηγητής Παθολογίας ΑΠΘ Β Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική Ιπποκράτειο Νοσοκομείο Δευτεροπαθής υπέρταση Αστέριος Καραγιάννης Καθηγητής Παθολογίας ΑΠΘ Β Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική Ιπποκράτειο Νοσοκομείο Αίτια δευτεροπαθούς υπέρτασης (1) Νεφρογενή αίτια 1. Νεφραγγειακή υπέρταση

Διαβάστε περισσότερα

Η θέση ύπνου του βρέφους και η σχέση της με το Σύνδρομο του αιφνίδιου βρεφικού θανάτου. ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

Η θέση ύπνου του βρέφους και η σχέση της με το Σύνδρομο του αιφνίδιου βρεφικού θανάτου. ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Η θέση ύπνου του βρέφους και η σχέση της με το Σύνδρομο του αιφνίδιου βρεφικού θανάτου. Χρυσάνθη Στυλιανού Λεμεσός 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΑΓΩΓΗΣ

ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΑΓΩΓΗΣ ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΑΓΩΓΗΣ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΗΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Διαπολιτισμική Εκπαίδευση και Θρησκευτική Ετερότητα: εθνικές και θρησκευτικές

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ: ΜΑΚΡΟΧΡΟΝΙΑ ΧΡΗΣΗ ΚΙΝΗΤΟΥ ΤΗΛΕΦΩΝΟΥ ΚΑΙ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΟΓΚΩΝ ΕΓΚΕΦΑΛΟΥ. ΧΡΙΣΤΟΣ ΕΥΘΥΜΙΟΥ ΛΕΜΕΣΟΣ 2012 1 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

Παρουσίαση περιστατικού: Φαρμακευτική πολυπεκτομή με μακροχρόνια λήψη μοντελουκάστης.

Παρουσίαση περιστατικού: Φαρμακευτική πολυπεκτομή με μακροχρόνια λήψη μοντελουκάστης. Ε Ν Δ Ι Α Φ Ε Ρ Ο Υ ΣΑ Π Ε Ρ Ι Π Τ Ω ΣΗ / C A S E R E P O RT Παρουσίαση περιστατικού: Φαρμακευτική πολυπεκτομή με μακροχρόνια λήψη μοντελουκάστης. Nasal polyposis near total remission after long term treatment

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΓΕΩΤΕΧΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ. Πτυχιακή εργασία

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΓΕΩΤΕΧΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ. Πτυχιακή εργασία ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΓΕΩΤΕΧΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ Πτυχιακή εργασία ΥΔΡΟΠΟΝΙΚΗ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΔΥΟΣΜΟΥ ΣΕ ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΑ ΘΡΕΠΤΙΚΑ ΔΙΑΛΥΜΑΤΑ ΕΡΑΤΩ ΝΙΚΟΛΑΪΔΟΥ Λεμεσός 2014

Διαβάστε περισσότερα

ΤΜΗΜΑ ΦΥΣΙΚΩΝ ΠΟΡΩΝ & ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ

ΤΜΗΜΑ ΦΥΣΙΚΩΝ ΠΟΡΩΝ & ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΟ Ι ΡΥΜΑ ΚΡΗΤΗΣ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΧΑΝΙΩΝ ΤΜΗΜΑ ΦΥΣΙΚΩΝ ΠΟΡΩΝ & ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΤΟΜΕΑΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΧΗΜΕΙΑΣ & ΒΙΟΧΗΜΙΚΩΝ ΙΕΡΓΑΣΙΩΝ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

Επιβλέπουσα Καθηγήτρια: ΣΟΦΙΑ ΑΡΑΒΟΥ ΠΑΠΑΔΑΤΟΥ

Επιβλέπουσα Καθηγήτρια: ΣΟΦΙΑ ΑΡΑΒΟΥ ΠΑΠΑΔΑΤΟΥ EΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΤΕΙ ΙΟΝΙΩΝ ΝΗΣΩΝ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΣΙΩΝ ΣΧΕΣΕΩΝ & ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ Ταχ. Δ/νση : Λεωφ. Αντ.Τρίτση, Αργοστόλι Κεφαλληνίας Τ.Κ. 28 100 τηλ. : 26710-27311 fax : 26710-27312

Διαβάστε περισσότερα

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΘΕΜΑ: Ο ΥΠΟΣΤΗΡΙΚΤΙΚΟΣ ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΝΟΣΗΛΕΥΤΗ ΣΕ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟ ΜΑΣΤΟΥ ΠΟΥ ΥΠΟΒΑΛΛΟΝΤΑΙ ΣΕ ΧΗΜΕΙΟΘΕΡΑΠΕΙΑ

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΘΕΜΑ: Ο ΥΠΟΣΤΗΡΙΚΤΙΚΟΣ ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΝΟΣΗΛΕΥΤΗ ΣΕ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟ ΜΑΣΤΟΥ ΠΟΥ ΥΠΟΒΑΛΛΟΝΤΑΙ ΣΕ ΧΗΜΕΙΟΘΕΡΑΠΕΙΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ: ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΘΕΜΑ: Ο ΥΠΟΣΤΗΡΙΚΤΙΚΟΣ ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΝΟΣΗΛΕΥΤΗ ΣΕ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟ ΜΑΣΤΟΥ ΠΟΥ ΥΠΟΒΑΛΛΟΝΤΑΙ ΣΕ ΧΗΜΕΙΟΘΕΡΑΠΕΙΑ ΕΠΙΒΛΕΠΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή εργασία Η Διερεύνηση των Επιδράσεων που Επιφέρει ο Βελονισμός στους Καρκινοπαθείς Ευάγγελος Μπέρος Λεμεσός 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΙΟ ΚΥΠΡΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία Ο ΜΗΤΡΙΚΟΣ ΘΗΛΑΣΜΟΣ ΚΑΙ Η ΣΧΕΣΗ ΤΟΥ ΜΕ ΤΟ ΚΑΡΚΙΝΟ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥΣ ΣΤΙΣ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΠΟΥ ΕΙΝΑΙ ΦΟΡΕΙΣ ΤΟΥ ΟΓΚΟΓΟΝΙΔΙΟΥ BRCA1 ΚΑΙ BRCA2. Βασούλλα

Διαβάστε περισσότερα

Σχέση στεφανιαίας νόσου και άγχους - κατάθλιψης

Σχέση στεφανιαίας νόσου και άγχους - κατάθλιψης Τρίμηνη, ηλεκτρονική έκδοση του Τμήματος Νοσηλευτικής Α, Τεχνολογικό Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Αθήνας _ΑΝΑΣΚΟΠΗΣΗ_ Πολυκανδριώτη Μαρία 1, Φούκα Γεωργία 2 1. Καθηγήτρια Εφαρμογών Νοσηλευτικής Α, ΤΕΙ Αθήνας 2.

Διαβάστε περισσότερα

Η ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗ - ΨΥΧΟΛΟΓΙΚΗ ΠΡΑΓΜΑΤΟΓΝΩΜΟΣΥΝΗ ΣΤΗΝ ΠΟΙΝΙΚΗ ΔΙΚΗ

Η ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗ - ΨΥΧΟΛΟΓΙΚΗ ΠΡΑΓΜΑΤΟΓΝΩΜΟΣΥΝΗ ΣΤΗΝ ΠΟΙΝΙΚΗ ΔΙΚΗ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΝΟΜΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΜΕΑΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑΣ ΤΟΥ ΔΙΚΑΙΟΥ Διπλωματική εργασία στο μάθημα «ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑ ΤΟΥ ΔΙΚΑΙΟΥ»

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ. Λεωφόρος Δημοκρατίας 316, 2 ος όροφος Τηλέφωνο: 2551020004, 6932524687 akoulelidis@gmail.com Οικογενειακή κατάσταση : Έγγαμος

ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ. Λεωφόρος Δημοκρατίας 316, 2 ος όροφος Τηλέφωνο: 2551020004, 6932524687 akoulelidis@gmail.com Οικογενειακή κατάσταση : Έγγαμος ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ ΠΡΟΣΩΠΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ Όνομα: Ανδρέας Επώνυμο: Κουλελίδης Όνομα πατρός : Ηλίας Ημ/νία γέννησης: 18/04/1978 Τόπος γέννησης: Αλεξανδρούπολη Διεύθυνση: Λεωφόρος Δημοκρατίας 316, 2 ος όροφος

Διαβάστε περισσότερα

Ενδείξεις της δοκιμασίας κόπωσης σε παιδιά με χρόνια αναπνευστικά προβλήματα. Θ. Τσιλιγιάννης

Ενδείξεις της δοκιμασίας κόπωσης σε παιδιά με χρόνια αναπνευστικά προβλήματα. Θ. Τσιλιγιάννης Ενδείξεις της δοκιμασίας κόπωσης σε παιδιά με χρόνια αναπνευστικά προβλήματα Θ. Τσιλιγιάννης Παιδίατρος Εξειδικευμένος Παιδοπνευμονολόγος Διευθυντής Παιδοπνευμονολογικού Παιδιατρική Κλινική ΜΗΤΕΡΑ Φυσική

Διαβάστε περισσότερα

Νόσημα: Άσθμα. Επιστημονικός Υπεύθυνος: Καθηγητής Χρήστος Λιονής UNIVERSITY OF CRETE FACULTY OF MEDICINE ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΤΜΗΜΑ ΙΑΤΡΙΚΗΣ

Νόσημα: Άσθμα. Επιστημονικός Υπεύθυνος: Καθηγητής Χρήστος Λιονής UNIVERSITY OF CRETE FACULTY OF MEDICINE ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΤΜΗΜΑ ΙΑΤΡΙΚΗΣ «Ανάπτυξη 13 Κατευθυντήριων Οδηγιών Γενικής Ιατρικής για τη διαχείριση των πιο συχνών νοσημάτων και καταστάσεων υγείας στην Πρωτοβάθμια Φροντίδα Υγείας», Κωδικός MIS: 464637 Νόσημα: Άσθμα Ομάδα εργασίας:

Διαβάστε περισσότερα

Αλληλεπικάλυψη Άσθματος και ΧΑΠ. Μ.Τουμπής Πνευμονολόγος

Αλληλεπικάλυψη Άσθματος και ΧΑΠ. Μ.Τουμπής Πνευμονολόγος Αλληλεπικάλυψη Άσθματος και ΧΑΠ Μ.Τουμπής Πνευμονολόγος Αλληλεπικάλυψη Άσθματος και ΧΑΠ Χαρακτηριστικές διαφορές Προϋποθέσεις επικάλυψης Επιπολασμός Ορισμοί Ιδιαίτερα χαρακτηριστικά Θεραπευτικές προτάσεις

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΝΙΚΟ ΜΕΤΣΟΒΙΟ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ ΣΧΟΛΗ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ. «Θεσμικό Πλαίσιο Φωτοβολταïκών Συστημάτων- Βέλτιστη Απόδοση Μέσω Τρόπων Στήριξης»

ΕΘΝΙΚΟ ΜΕΤΣΟΒΙΟ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ ΣΧΟΛΗ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ. «Θεσμικό Πλαίσιο Φωτοβολταïκών Συστημάτων- Βέλτιστη Απόδοση Μέσω Τρόπων Στήριξης» ΕΘΝΙΚΟ ΜΕΤΣΟΒΙΟ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ ΣΧΟΛΗ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΤΟΜΕΑΣ ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΩΝ & ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΚΑΙ ΔΙΚΑΙΟΥ «Θεσμικό Πλαίσιο Φωτοβολταïκών Συστημάτων- Βέλτιστη Απόδοση Μέσω Τρόπων Στήριξης» Διπλωματική

Διαβάστε περισσότερα

Καρκίνος ορθού Προεγχειρητική ακτινοθεραπεία. Λουίζα Βίνη Ογκολόγος Ακτινοθεραπεύτρια Τμήμα Ακτινοθεραπείας Ιατρικό Αθηνών

Καρκίνος ορθού Προεγχειρητική ακτινοθεραπεία. Λουίζα Βίνη Ογκολόγος Ακτινοθεραπεύτρια Τμήμα Ακτινοθεραπείας Ιατρικό Αθηνών Καρκίνος ορθού Προεγχειρητική ακτινοθεραπεία Λουίζα Βίνη Ογκολόγος Ακτινοθεραπεύτρια Τμήμα Ακτινοθεραπείας Ιατρικό Αθηνών Prognostic groups in 1676 patients with T3 rectal cancer treated without preoperative

Διαβάστε περισσότερα

"ΦΟΡΟΛΟΓΙΑ ΕΙΣΟΔΗΜΑΤΟΣ ΕΤΑΙΡΕΙΩΝ ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΑ ΓΙΑ ΤΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΑ ΕΤΗ 2011-2013"

ΦΟΡΟΛΟΓΙΑ ΕΙΣΟΔΗΜΑΤΟΣ ΕΤΑΙΡΕΙΩΝ ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΑ ΓΙΑ ΤΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΑ ΕΤΗ 2011-2013 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΚΡΗΤΗΣ ΣΧΟΛΗ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΛΟΓΙΣΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΧΡΗΜΑΤΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ Επιμέλεια Κρανιωτάκη Δήμητρα Α.Μ. 8252 Κωστορρίζου Δήμητρα Α.Μ. 8206 Μελετίου Χαράλαμπος Α.Μ.

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΕΙΡΑΙΑ ΤΜΗΜΑ ΝΑΥΤΙΛΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΣΤΗΝ ΝΑΥΤΙΛΙΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΕΙΡΑΙΑ ΤΜΗΜΑ ΝΑΥΤΙΛΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΣΤΗΝ ΝΑΥΤΙΛΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΕΙΡΑΙΑ ΤΜΗΜΑ ΝΑΥΤΙΛΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΣΤΗΝ ΝΑΥΤΙΛΙΑ ΝΟΜΙΚΟ ΚΑΙ ΘΕΣΜΙΚΟ ΦΟΡΟΛΟΓΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΚΤΗΣΗΣ ΚΑΙ ΕΚΜΕΤΑΛΛΕΥΣΗΣ ΠΛΟΙΟΥ ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ που υποβλήθηκε στο

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ Πτυχιακή Διατριβή Επιβλέπουσα καθηγήτρια: Κα Παναγιώτα Ταμανά ΣΤΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΕΠΟΙΘΗΣΕΙΣ ΑΤΟΜΩΝ ΑΠΕΝΑΝΤΙ ΣΤΟ ΕΜΒΟΛΙΟ ΚΑΤΑ ΤΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

LAΜA στο άσθμα: Έχουν θέση; Ναι

LAΜA στο άσθμα: Έχουν θέση; Ναι LAΜA στο άσθμα: Έχουν θέση; Ναι Γεώργιος Χειλάς Πνευμονολόγος Επιστημονικός Συνεργάτης Πνευμονολογικής Μονάδας Α Κλινικής Εντατικής Θεραπείας-ΕΚΠΑ Συντονιστής Ομάδας ΧΑΠ Ε.Π.Ε. Μουσκαρινικοί υποδοχείς

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία "Η ΣΗΜΑΝΤΙΚΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΜΗΤΡΙΚΟΥ ΘΗΛΑΣΜΟΥ ΣΤΗ ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΗΣ ΠΑΙΔΙΚΗΣ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑΣ" Ειρήνη Σωτηρίου Λεμεσός 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

Ησημασίατηςέγκαιρηςδιάγνωσης

Ησημασίατηςέγκαιρηςδιάγνωσης H ΧΑΠ ΣΤΗ ΠΡΩΤΟΒΑΘΜΙΑ ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΥΓΕΙΑΣ Ησημασίατηςέγκαιρηςδιάγνωσης Δρ Κ. Ζαρογουλίδης, MD, PhD, FCCP Διευθυντής Πνευμονολογικής Κλινικής ΑΠΘ Παρεμβαίνοντας σήμερα, μπορούμε να αλλάξουμε το μέλλον των ασθενών

Διαβάστε περισσότερα