Σ. ΤΣΕΛΕΝΤΗΣ Π. ΠΥΡΠΥΡΗΣ ΕΓΧΕΙΡΙΔΙΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Σ. ΤΣΕΛΕΝΤΗΣ Π. ΠΥΡΠΥΡΗΣ ΕΓΧΕΙΡΙΔΙΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ"

Transcript

1 Σ. ΤΣΕΛΕΝΤΗΣ Π. ΠΥΡΠΥΡΗΣ ΕΓΧΕΙΡΙΔΙΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΑΘΗΝΑ 1999

2 Σ. ΤΣΕΛΕΝΤΗΣ Π. ΠΥΡΠΥΡΗΣ ΕΓΧΕΙΡΙΔΙΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ISBN

3 ΠΡΟΛΟΓΟΣ Βασική επιδίωξη και επιθυμία μας είναι με τούτη τη γραφή να συμβάλουμε ώστε να προωθηθεί ακόμη περισσότερο η Περιβαλλοντική Εκπαίδευση με σημαιοφόρους τους εκπαιδευτικούς και τους μαθητές και, μέσω της υλοποίησης σχετικών με την Π.Ε. προγραμμάτων, να συνδεθεί το σχολείο με την κοινωνία. Ο αναγνώστης στις σελίδες του θα βρει βασικές πληροφορίες για την έννοια του περιβάλλοντος και τα προβλήματα που σχετίζονται με αυτό, θα κατατοπιστεί για το θεσμό και τη φιλοσοφία της περιβαλλοντικής εκπαίδευσης, τις διαδικασίες που απαιτούνται προκειμένου να σχεδιαστεί σωστά, να υποβληθεί και να εγκριθεί ένα πρόγραμμα, τη μεθοδολογία υλοποίησής του, τις δυσκολίες που είναι πιθανό να συναντήσει. Περιέχονται επίσης σχέδια προγραμμάτων, περιλήψεις κάποιων από τις εργασίες που έχουν εκπονηθεί από τα σχολεία της Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης της Νομαρχίας Πειραιά και ένας σύντομος κατάλογος φορέων που έχουν σχέση με το περιβάλλον, με σκοπό την ενημέρωση και την υποβοήθηση των ενδιαφερομένων εκπαιδευτικών, ώστε να έχουν μια «πυξίδα», έναν οδηγό στο δικό τους έργο. Το βιβλίο αφιερώνεται σε κάθε εκπαιδευτικό που δίνει καθημερινό αγώνα για την περιβαλλοντική εκπαίδευση, για μια βιώσιμη Γη, χωρίς να υπολογίζει κόπο, χρόνο και προσωπικές θυσίες. Συμεών Τσελέντης, Φυσικός Παναγιώτης Πυρπυρής, Φιλόλογος 3

4 Εισαγωγή Η Νομαρχία Πειραιά περιλαμβάνει, εκτός από την πόλη και τις συνοικίες του Πειραιά, τα νησιά του Αργοσαρωνικού, την περιοχή της Τροιζηνίας και τα Κύθηρα. Παρά τα διαφορετικά γνωρίσματά τους (σύγχρονη μεγαλούπολη ο Πειραιάς, κωμοπόλεις που διατηρούν κατά το μάλλον ή ήττον την ιδιαίτερη φυσιογνωμία τους οι υπόλοιπες) οι περιοχές αυτές έχουν πολλά κοινά σημεία. Πράγματι, τούτο το γεωγραφικό διαμέρισμα της χώρας μας είναι γεμάτο από ιστορικές μνήμες, διαθέτει πλούσια παράδοση και αρκετές φυσικές καλλονές, παρά την καταστροφική περιβαλλοντική επιβάρυνση που έχει μέχρι σήμερα υποστεί. Από την άλλη πλευρά στο μεγαλύτερο εμπορικό και βιομηχανικό κέντρο της χώρας μας, στο λιμάνι και την πόλη του Πειραιά, η δόμηση είναι άναρχη, οι εστίες ρύπανσης πολλές, ο κυκλοφοριακός φόρτος μεγάλος. Όμως και τα νησιά αντιμετωπίζουν πλήθος προβλημάτων, άλλα από τα οποία σχετίζονται με το φυσικό περιβάλλον και άλλα με το ανθρωπογενές (βασικά με το κοινωνικό / κοινωνιολογικό περιβάλλον), κυρίως λόγω της απρογραμμάτιστης τουριστικής ανάπτυξης και του συγκεντρωτικού χαρακτήρα του νεοελληνικού κράτους. Είναι αδήριτη ανάγκη συνεπώς να ευαισθητοποιηθούν όλοι, φορείς της πολιτείας και απλοί πολίτες, ώστε να προστατευθεί και να διατηρηθεί το φυσικό περιβάλλον, να αξιοποιηθεί δημιουργικά η πλούσια ελληνική παράδοση, ν αναδειχθεί και να εξελιχθεί ο νεοελληνικός πολιτισμός. Τον τελευταίο καιρό καταβάλλονται μεγάλες προσπάθειες προς αυτή την κατεύθυνση στο χώρο της παιδείας μέσα και από τα προγράμματα Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης που εκπονούνται στα σχολεία. Τα προγράμματα αυτά καλύπτουν θέματα που αφορούν το φυσικό περιβάλλον, τη ρύπανση, την τοπική ιστορία, τη λαογραφία, την αρχιτεκτονική, τα μέσα συγκοινωνίας, τον κοινωνικό περίγυρο, ζητήματα που από μόνα τους προκαλούν το ενδιαφέρον των μαθητών. Με την υλοποίησή τους επιδιώκεται η πνευματική ανάπτυξη των μαθητών, η δημιουργική έκφραση και η αισθητική τους καλλιέργεια, η ευαισθητοποίηση και κινητοποίησή τους σε θέματα που αφορούν το στενότερο και ευρύτερο περιβάλλον τους. Το ευτυχές είναι πως, μέχρι σήμερα τουλάχιστον, ο απολογισμός της προσπάθειας που έχει συντελεστεί είναι θετικός. Επισημαίνουμε απλά ότι: 4

5 Είναι ευδιάκριτος ο ζήλος και έντονη η προθυμία που επιδεικνύουν εκπαιδευτικοί και μαθητές, για να επιτύχουν συγκεκριμένους στόχους σχετικούς με τον πολιτισμό και την ειρήνη, με τη βιώσιμη ανάπτυξη και την προστασία της ζωής, με την ποιοτική αναβάθμιση του περιβάλλοντος. Η συνεργασία όλων των εμπλεκομένων άμεσα ή έμμεσα - στα προγράμματα είναι γενικά αρμονική, παρά τα προβλήματα που υπάρχουν. Η υλοποίηση των προγραμμάτων περιβαλλοντικής εκπαίδευσης οδηγεί πολλές φορές σε χειροπιαστά αποτελέσματα. (Ενδεικτικά και μόνο αναφέρουμε την τηλεθέρμανση του 1 ου ΤΕΕ Πειραιά από τη βιομηχανία ΕΛΑΪΣ και τη συστηματική καταγραφή των σπηλαίων της Σαλαμίνας). Δεν μπορούμε βέβαια να ισχυριστούμε πως με τα προγράμματα περιβαλλοντικής εκπαίδευσης μπορεί να αντιμετωπιστούν τα οικολογικά προβλήματα που δημιουργήθηκαν όλα αυτά τα χρόνια και που οξύνθηκαν σε μεγάλο βαθμό στη δύση του 20ού αιώνα. Τούτα είναι ποικίλα, σύνθετα και εν πολλοίς δυσεπίλυτα. Έχουμε την πεποίθηση όμως πως η παροχή γνώσης και η ευαισθητοποίηση είναι προϋποθέσεις για τη διαμόρφωση πολιτών ενήμερων στα θέματα που σχετίζονται με την περιβαλλοντική εκπαίδευση, ανθρώπων συνειδητοποιημένων με διάθεση να ενεργήσουν για να εξασφαλιστεί η πολυπόθητη ποιότητα ζωής. Δεν εθελοτυφλούμε φυσικά μπροστά στις δυσκολίες που έχει να αντιμετωπίσει η παιδαγωγική ομάδα που θα αποφασίσει να εκπονήσει ένα πρόγραμμα περιβαλλοντικής εκπαίδευσης. Οι παρεχόμενες πιστώσεις και τα διατιθέμενα στα σχολεία μέσα είναι αναμφίβολα ανεπαρκή για την προώθηση ενός τόσο σημαντικού τομέα της αγωγής και της εκπαίδευσης. Πέρα από την οικονομική ενίσχυση των περιβαλλοντικών προγραμμάτων, δυσχέρειες πηγάζουν και από τον τρόπο λειτουργίας των σχολείων, την έλλειψη σχολικών βιβλιοθηκών, την ανυπαρξία ελεύθερου χρόνου στους μαθητές. Ας ελπίσουμε πως ο μόχθος που έχει καταβληθεί από τόσους και τόσους μαθητές και εκπαιδευτικούς, από σχολικούς οργανισμούς και άλλους φορείς, θα καταβάλλεται και στο μέλλον με τον ίδιο ζήλο, ώστε να ευαισθητοποιηθούν ακόμη περισσότεροι για να λυθούν τα προβλήματα και να διευκολυνθεί το ύψιστης σημασίας έργο που συντελείται. 5

6 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 ο ΠΕΡΙ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ 6

7 1.1. Η έννοια του περιβάλλοντος Η έννοια του περιβάλλοντος αποτελεί ακόμη και σήμερα αντικείμενο αναζήτησης τόσο στα πλαίσια μιας συγκεκριμένης επιστήμης, της οικολογίας, όσο και σε διαφορετικές επιστήμες. Το περιεχόμενο που προσδίδεται στον όρο εξαρτάται από την οπτική γωνιά από την οποία παρατηρεί και μελετά κανείς το περιβάλλον. Άλλη σημασία στη λέξη δίνει η οικολογία, άλλη η κοινωνιολογία, άλλη η κοινωνική ανθρωπολογία, άλλη η ψυχολογία Από τη σκοπιά της Βιολογικής επιστήμης περιβάλλον θεωρείται το συνολικό απόθεμα γενετικού υλικού που έχει παραχθεί από την οικολογική εξέλιξη από την εμφάνιση της ζωής μέχρι σήμερα, ενώ ο Διεθνής Οργανισμός Προτύπων (ISO) ορίζει ως περιβάλλον ό,τι βρίσκεται στο χώρο που ζει ένας οργανισμός και αλληλεπιδρά με οποιονδήποτε τρόπο. Ο χώρος αυτός σε γενικές γραμμές είναι α) η χλωρίδα και η πανίδα, β) οι φυσικοί πόροι, ο αέρας, το έδαφος, το νερό, γ) οι άνθρωποι. Φυσικά, πολλές διεθνείς διασκέψεις για περιβαλλοντικά θέματα ασχολήθηκαν (και θα ασχολούνται) με τον καθορισμό αυτής της έννοιας. Σύμφωνα με την UNESCO ως περιβάλλον ορίζεται το σύνολο των φυσικών, βιολογικών, κοινωνικών, πολιτιστικών παραγόντων και στοιχείων που βρίσκονται σε αλληλεπίδραση και επηρεάζουν θετικά ή αρνητικά την οικολογική ισορροπία, την ποιότητα της ζωής, την υγεία των κατοίκων, την ιστορική και πολιτιστική παράδοση και τις αισθητικές αξίες. Ο τελευταίος ορισμός προσεγγίζει το περιβάλλον γενικά και αναφέρεται σε όλους τους παράγοντες που το συνιστούν (αβιοτικούς, βιοφυσικούς, ανθρωπογενείς) και που επηρεάζουν όχι μόνο τη φύση, αλλά και τον άνθρωπο, αφού και ο άνθρωπος αποτελεί αναπόσπαστο μέρος του οικοσυστήματος. Βέβαια, η άποψη αυτή αποτελούσε ανέκαθεν βασικό κοινό σημείο στο στοχασμό των μεγαλύτερων στοχαστών της ανθρωπότητας 1. Πράγματι, για να επιζήσει ο ανθρώπινος οργανισμός έχει 1 Χαρακτηριστικά αναφέρουμε πως οι αρχαίοι Έλληνες φιλόσοφοι μελέτησαν τις επιδράσεις που ασκεί το περιβάλλον καθόλου και οι όροι του στη διαμόρφωση ατόμων και λαών και διατύπωσαν διάφορες απόψεις. Παράλληλα οι Ευρωπαίοι Διαφωτιστές, ενώ διατύπωσαν διαφορετικές και ως ένα βαθμό αλληλοσυγκρουόμενες θεωρίες στα πλαίσια του τόσο ευρέος ιδεολογικού κινήματος, συμφωνούσαν στο ότι η γνώση του ανθρώπου για τον άνθρωπο (ανθρωπογνωσία) είναι μέρος της γνώσης του ανθρώπου για τα πράγματα, για τη φύση (πραγματογνωσία), εφόσον ο άνθρωπος υπάγεται στους ίδιους φυσικούς νόμους που διέπουν την ανόργανη φύση και τα ζώα. 7

8 ανάγκη μιας βιόσφαιρας. Τα φυτά, τα ζώα, η κατάλληλη θερμοκρασία, ο αέρας, το νερό, το έδαφος, μαζί με άλλους φυσικούς και συναισθηματικούς παράγοντες, καθορίζουν σε μεγάλο βαθμό τη βιωσιμότητα του ανθρώπινου είδους. Είναι απατηλό συνεπώς να πιστεύουμε ότι είμαστε οι απόλυτοι κυρίαρχοι του Σύμπαντος και να δρούμε αυθαίρετα ως παρατηρητές, διαχειριστές και σε τελευταία ανάλυση ως χρήστες-καταχραστές των στοιχείων που αποτελούν το οικοσύστημα. Μια τέτοια αντίληψη, η οποία δυστυχώς στις ημέρες μας κυριαρχεί, αλλοιώνει σε εξαιρετικό βαθμό το φυσικό περιβάλλον, δημιουργεί πολλά και δισεπίλυτα περιβαλλοντικά προβλήματα και συνακόλουθα φθείρει και τα ίδια τα έλλογα όντα, που το εκμεταλλεύονται προς ίδιον όφελος, αφού το φυσικό περιβάλλον υποστηρίζει όχι μόνο την υλική ζωή του ανθρώπου, αλλά και την πνευματική και ψυχική υπόστασή του. Σήμερα βρισκόμαστε εν μέσω μιας από τις μεγαλύτερες εξαλείψεις της γεωλογικής ιστορίας, στα όρια της αντοχής του πλανήτη. Οφθαλμοφανείς και αδιάψευστοι μάρτυρες που επιβεβαιώνουν τον ισχυρισμό είναι τα σύννεφα σκόνης και καπνού, οι μολυσμένες θάλασσες, τα μικροβιοβριθή ποτάμια, οι νεκρές λίμνες, η θλιβερή όψη των αστικών κέντρων. Ασφαλώς ο άνθρωπος ακούσια μάλλον παρά εκούσια, ξεκινώντας να επιτύχει χρηστούς στόχους, έφθασε στο σημείο να ρυπάνει και να μολύνει τη φύση. Επιδίωκε να ελαχιστοποιήσει τον ανθρώπινο μόχθο, να μικρύνει τις αποστάσεις, να καταπολεμήσει την έλλειψη και την ανέχεια, να προστατευθεί από τα βίαια φυσικά φαινόμενα και γενικά να αξιοποιήσει τις φυσικές δυνάμεις προς ωφέλεια του είδους του. Πέτυχε όμως πύρρειο νίκη. Μόλις και μετά βίας οι υπάρχουσες συνθήκες μπορεί να χαρακτηρισθούν φιλικά προσκείμενες προς την ανθρώπινη υπόσταση. Και δυστυχώς αναμένεται από τους ειδικούς πορεία προς ανεπιθύμητες οικολογικές και κλιματικές «ισορροπίες» στον πλανήτη Γη, αφού το περιβάλλον δεν έχει ανεξάντλητους πόρους για την ικανοποίηση των ανθρώπινων αναγκών και ούτε μπορεί να δέχεται συνεχώς τα ολοένα και αυξανόμενα απόβλητα των ανθρωπίνων δραστηριοτήτων. Το κόστος που προκύπτει από την προϊούσα υποβάθμιση των οικοσυστημάτων και την εξάντληση των φυσικών πόρων είναι τεράστιο. Γι αυτό και το πρόβλημα της αλλοίωσης και καταστροφής του φυσικού περιβάλλοντος είναι ηθικό, φιλοσοφικό, ιατρικό, πολιτικό και οικονομικό. Επείγει να ξεχωρίσουμε και να προστατεύσουμε τους σημαντικούς 8

9 βιότοπους ώστε να διατηρηθούν αντιπροσωπευτικά δείγματα των χερσαίων και υδάτινών οικοσυστημάτων του πλανήτη. Έχουμε υποχρέωση απέναντι στους εαυτούς μας και στις επόμενες γενεές να αποκαταστήσουμε τις ζημιές που έχουν προκληθεί από τη βιομηχανική επανάσταση και εντεύθεν, ή, τουλάχιστον, να διατηρήσουμε τη Γη όπως την παραλάβαμε. Ας προσπαθήσουμε πριν είναι πολύ αργά να γίνει αναστρέψιμη η κατάσταση του πλανήτη Γη, ώστε να μην οδηγηθεί το ανθρώπινο είδος σε αφανισμό Το φυσικό και ανθρωπογενές περιβάλλον H παρατήρηση του φυσικού κόσμου και οι επιδράσεις που ασκεί στον άνθρωπο άρχισε από τα πρώτα χρόνια της εμφάνισης του τελευταίου στη Γη. Από πολύ νωρίς έκανε καλλιτεχνικές αναπαραστάσεις και περιγραφές φυσικών φαινομένων και γρήγορα διατύπωσε τους προβληματισμούς του για την κοσμογονία. Αξίζει να μνημονευθούν τα χεττικά κείμενα από το Μπογάζκιοϊ ( π.Χ.), όπου βρίσκουμε μύθους για την τριαδική διαδοχή στη βασιλεία του ουράνιου στερεώματος. Το υλικό τους πιστεύεται ότι προέρχεται από τη χουρριτική παράδοση που ανάγεται στα μέσα της 2 ης χιλιετίας π.χ.. Επιπλέον στα κείμενα της συριακής Ρας Σάμρα και στο έπος των Βαβυλωνίων γίνεται εκτενής αναφορά στη δημιουργία του κόσμου. Όλη αυτή η παράδοση αποτέλεσε τη βάση της Θεογονίας του Ησίοδου (8 ος π.χ. αι.) και των παρατηρήσεών του σχετικά με τις επιδράσεις που ασκούν «αι ώραι του έτους» στη διάθεση, τη δραστηριότητα, την έφεση για εργασία και τις ικανότητες των ανθρώπων (Έργα και Ημέραι στ. 575κ.ε. και 584κ.ε.). Οι Ίωνες φιλόσοφοι, που ήταν συνάμα και επιστήμονες και τεχνικοί, έδωσαν μεγάλη ώθηση στην περί φύσεως μελέτη. Ο Θαλής λόγου χάριν ήταν αυτός που πιθανότατα ανακάλυψε πως ο αστερισμός της Μικρής Άρκτου χρησιμεύει για τον καθορισμό των τεσσάρων σημείων του ορίζοντα, πως οι εποχές του έτους δεν είναι ισόχρονες, πως η γη είναι σφαιρική, πως η σελήνη αποτελείται από τα ίδια συστατικά όπως και η γη. Μελέτησε ακόμα τα φαινόμενα του ηλεκτρισμού και του μαγνητισμού, προβληματίστηκε για το τι υπάρχει πίσω από το πλήθος των σωμάτων και των φαινομένων που μας περιβάλλουν κοκ. Ο Αναξίμανδρος πάλι εφηύρε τον γεωγραφικό χάρτη, 9

10 δίδαξε ότι η γη είναι μετέωρη μέσα στο σύμπαν και ισορροπεί γιατί δέχεται ίσες δυνάμεις προς όλες τις κατευθύνσεις από τα άλλα ουράνια σώματα 2, ότι η ζωή πρωτοπαρουσιάστηκε στο νερό, ότι οι πλανήτες δημιουργήθηκαν από αρχικούς δακτυλίους κοσμικής σκόνης κτλ. Αλλά και ο Αναξιμένης, ο Ξενοφάνης, ο Ηράκλειτος, ο Αναξαγόρας, ο Λεύκιππος διατύπωσαν απόψεις που αποτέλεσαν τη βάση των σύγχρονων θεωριών για το περιβάλλον και το σύμπαν. Από την κλασική αρχαιότητα και εξής (με τον Αριστοτέλη, τον Ιπποκράτη, τον Θεόφραστο, τον Δημόκριτο κ.α.) η μελέτη του φυσικού κόσμου συστηματοποιείται, κατηγοριοποιείται και τίθενται οι βάσεις για τη δημιουργία ξεχωριστών επιστημών (φυσικής, ζωολογίας, βοτανικής, ορυκτολογίας, αστρονομίας κτλ). Εξετάστηκε εκτενώς η έννοια του περιβάλλοντος (φυσικού, κοινωνικού, υλικού, πνευματικού και υπερβατικού), εκτιμήθηκε η σημασία των εξωτερικών όρων της φύσης (εδάφους, υδάτων, κλίματος κτλ), των όρων της κοινωνικής ζωής (οικονομία, βιοτικές συνθήκες, θεσμοί κοκ) και των υπερβατικών όρων του κόσμου καθόλου, μελετήθηκε η σχέση τους και οι επιδράσεις που ασκούν σε άτομα και κοινωνίες. Διάχυτη είναι στα έργα όλων τους η άποψη πως είναι απαραίτητο να γνωρίζει καθένας την «ιδίαν αυτού χώραν» και τις ιδιορρυθμίες της, διότι η γνώση αυτή γεννά την αγάπη για τον τόπο του και αναπτύσσει την ικανότητα για την φροντίδα του. Σταδιακά βέβαια οι παρατηρήσεις γίνονταν όλο και πιο εντελεχείς, οι μελέτες πιο επιστημονικές. Όπως προαναφέρθηκε, επιδίωξή του ανθρώπου ήταν (και είναι) να αξιοποιήσει δημιουργικά τη σοφία που διέπει το σύμπαν και να χρησιμοποιήσει με τον αποδοτικότερο και προσφορότερο τρόπο ό,τι συνθέτει τη φύση και ό,τι αυτή διαθέτει. Σήμερα η πρόοδος της τεχνολογίας, η συσσώρευση των γνώσεων, η επεξεργασία των εμπειριών του παρελθόντος και η εξειδίκευση επιτρέπουν την εξαγωγή ασφαλέστερων συμπερασμάτων. Οι σύγχρονοι επιστήμονες συμφωνούν στο ότι τα στοιχεία που συνιστούν το φυσικό κόσμο της Γης χωρίζονται σε αβιοτικά και βιοτικά. Ως αβιοτικά στοιχεία νοούνται η λιθόσφαιρα, η υδρόσφαιρα και η ατμόσφαιρα, ενώ η βιόσφαιρα συνιστά το βιοτικό στοιχείο. Στη βιόσφαιρα ζει και αναπαράγεται κάθε είδος έμβιου ζώου (ανάμεσα σε αυτά και ο άνθρωπος ως ένας από τους πολλούς οργανισμούς της βιοτικής συνιστώσας ), φυτού ή μύκητα. Όλοι αυτοί οι οργανισμοί βρίσκονται σε σχέση αλληλεξάρτησης και αλληλεπίδρασης 2 Υπ αυτήν την έννοια ήταν ο προάγγελος της θεωρίας της παγκόσμιας έλξης, η οποία διατυπώθηκε πολύ αργότερα (τον 18 ο αι.) από τον Νεύτωνα. 10

11 τόσο μεταξύ τους, όσο και με τα αβιοτικά στοιχεία. Πρέπει να προσθέσουμε και την επίδραση της ηλιακής ακτινοβολίας στη διαμόρφωση των στοιχείων του φυσικού κόσμου. Συνεπώς το φυσικό περιβάλλον περιλαμβάνει τις ανόργανες συνιστώσες ενός ορισμένου τόπου και όλους τους ζωντανούς οργανισμούς του. Με άλλα λόγια συνίσταται από το σύνολο των οικοσυστημάτων 3 που υπάρχουν στο «δικό μας σπίτι», τη ΓΗ. Από την άλλη πλευρά ο όρος «ανθρωπογενές περιβάλλον» χρησιμοποιείται για να γίνει μια τεχνητή διάκριση από το φυσικό. Με τον όρο νοούνται : α) τα στοιχεία εκείνα που προκύπτουν από τις ανθρώπινες δραστηριότητες (κτίρια, δρόμοι, μέσα μεταφοράς, μηχανικές και ηλεκτρονικές κατασκευές κλπ τεχνητό περιβάλλον), β) εκείνα που συνθέτουν τον κοινωνικό χώρο μέσα στον οποίο ο άνθρωπος ζει, εργάζεται ή χρησιμοποιεί για την ανάπαυση και την αναψυχή του, (δηλαδή τους όρους και τις συνθήκες που δημιουργούνται και στρέφουν προς τη μια ή την άλλη κατεύθυνση τη μορφή της κοινωνίας) και τα δεδομένα που αυτός χρησιμοποιεί για την ανάπτυξη και την πλήρωση των σκοπών που θέτει (κοινωνικό / κοινωνιολογικό περιβάλλον), και γ) τα δημιουργήματα του πνευματικού μόχθου, της επίνοιας του ανθρώπου (έργα τέχνης, θέατρο, επιστήμες κτλ πολιτιστικό περιβάλλον). Το περιβάλλον γίνεται ανθρωπογενές όταν μέσα στο φυσικό περιβάλλον διαμορφώνονται συνθήκες τέτοιες που να ικανοποιούν τις ανθρώπινες ανάγκες. Μέσα στην έννοια του περιβάλλοντος μπορεί να ενταχθεί και το ιστορικό περιβάλλον, δηλαδή τα ιστορικά στοιχεία του χώρου στον οποίο ζει, αναπτύσσεται και ευδοκιμεί ο άνθρωπος. Όλες αυτές οι εκδηλώσεις του ανθρώπου επηρεάζονται από το βιοτικό και αβιοτικό περιβάλλον, αλλά και επιδρούν σε αυτό. Με δεδομένο ότι ο άνθρωπος είναι μέρος της φύσης, το ανθρωπογενές περιβάλλον θεωρείται υποσύνολο του φυσικού περιβάλλοντος. Με άλλα λόγια το βιοφυσικό περιβάλλον συνιστά το υπόστρωμα πάνω στο οποίο 3 Ως οικοσύστημα νοείται ο χώρος που περιλαμβάνει όλους τους οργανισμούς (χλωρίδα + πανίδα (=ζώα και άνθρωποι)+μικροοργανισμοί = βιοτικά στοιχεία) και τα αβιοτικά στοιχεία (ατμόσφαιρα, υδρόσφαιρα (θάλασσες, ποτάμια, λίμνες, υπόγεια ύδατα, πάγοι, υδρατμοί), λιθόσφαιρα (έδαφος, υπέδαφος), ηλιακή ενέργεια, κλίμα), που βρίσκονται σε αλληλεπίδραση. Ο όρος δηλ. χρησιμοποιείται για να δηλώσει την κοινότητα των ζώντων οργανισμών μαζί με το φυσικό τους περιβάλλον σε ένα ορισμένο τμήμα της βιόσφαιρας. 11

12 δημιουργείται και διαμορφώνεται το κοινωνικοπολιτιστικό ή πολιτισμικό 4 (ανθρωπογενές) περιβάλλον σε όλες του τις διαστάσεις (κοινωνικές, πολιτιστικές, τεχνολογικές, αισθητικές, ηθικές). Επανερχόμενοι στο θέμα της διάδρασης των μορφών αυτών του περιβάλλοντος αξίζει να αναφέρουμε ένα παράδειγμα για να κατανοήσουμε καλύτερα το τρόπο με τον οποίο ένα φυσικό περιβάλλον έρχεται να συμπληρώσει το κοινωνικό και τούτο να δώσει νόημα στο ιστορικό περιβάλλον, να βρει το αληθινό νόημα μιας εποχής. Δεν θα παραθέσουμε επιστημονικές επισημάνσεις. Θα δανειστούμε το στοχασμό ενός πνευματικού ανθρώπου της εποχής μας, μη ειδικού σε θέματα περιβάλλοντος, αλλά εξαιρετικά ευαισθητοποιημένου πάνω σε αυτά. Γράφει λοιπόν ο Ι. Μ. Παναγιωτόπουλος: «Η φύση επροίκισε την Αττική μ ένα χώρο που ευνοούσε την αγρύπνια του πνεύματος, την ευφορία της ψυχής. Έτσι δημιουργήθηκε ένας κόσμος ανοιχτός προς τα μεγάλα, που τον έπλαθε μεγαλύτερο, που τον έπλασε μέγιστο η στιγμή της ιστορίας, αυτή η ιστορική προκατασκευή. Η φύση, ο στοχασμός, η προδιάθεση υπήρξαν ευεργετικά στοιχεία που κατασκεύασαν τον άνθρωπο των κλασικών αιώνων αυτό το θαύμα που εξέπληξε και εκπλήσσει τους κάθε φορά μεταγενέστερους, που κατέχει το δύσκολο μυστικό μιας αιωνιότητας, μιας ακαταμάχητης διάρκειας 5». 4 Πολιτισμικό περιβάλλον : Με τον όρο νοείται το σύνολο των τεχνημάτων, των ανθρώπινων σχέσεων και ιδεών. 5 Ι. Μ. Παναγιωτόπουλος «Ο λόγος για το περιβάλλον» 12

13 Σχεδ. Ι ΦΥΣΙΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΟΥ ΦΥΣΙΚΟΥ ΚΟΣΜΟΥ ΤΗΣ ΓΗΣ ΑΒΙΟΤΙΚΟ ΒΙΟΤΙΚΟ 6 Λιθόσφαιρα, υδρόσφαιρα έμβια όντα ατμόσφαιρα (χλωρίδα, πανίδα, μικροοργανισμοί, άνθρωπος) ανθρωπογενές περιβάλλον (κοινωνικό, πολιτιστικό, ηθικό, τεχνολογικό, αισθητικό) ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑ 6 Μερικοί όροι άμεσα συνυφασμένοι με το βιοτικό περιβάλλον και συχνά χρησιμοποιούμενοι είναι οι εξής : α)βιόσφαιρα = κάθε περιοχή της στεριάς, της θάλασσας και του αέρα, όπου μπορεί να βρεθεί ζωή. β) Βιοκοινότητα = οι πληθυσμοί διαφορετικών ειδών φυτών και ζώων που ζουν σε μια περιοχή. γ) Βιότοπος = η βιοκοινότητα ενός οικοσυστήματος. δ) Βιοσυστήματα = τα ομαδοποιημένα οικοσυστήματα σε μεγάλες διαπλάσεις. ε) Ποικιλότητα σε μια βιοκοινότητα σημαίνει τον πλούτο των ειδών και την πολυπλοκότητα στις σχέσεις τους, ενώ πληθυσμός ενός είδους είναι ο αριθμός των οργανισμών ενός είδους που ζουν σε μια περιοχή. στ) Βιομάζα = η μάζα των οργανισμών σε μια κοινότητα τη στιγμή της μέτρησής τους (δηλ. οργανική ύλη μετρούμενη σε βάρος). ζ) Ο όρος χλωρίδα αποδίδει τον αριθμό των ειδών των φυτών που υπάρχουν σε μια περιοχή (π.χ. στην Ελλάδα), ενώ η βλάστηση η ποσότητα κάλυψης με πράσινο. 13

14 1.3.Ρύπανση και μόλυνση του φυσικού περιβάλλοντος Η ρύπανση και η μόλυνση είναι δύο έννοιες με διαφορετικό περιεχόμενο και δεν πρέπει να συγχέονται. Ο όρος «ρύπανση» είναι γενικός και χρησιμοποιείται για να δηλώσει «κάθε αλλοίωση της σύστασης των φυσικών, χημικών και βιολογικών χαρακτηριστικών ή της μορφής του περιβάλλοντος, αλλοίωση που είναι ικανή να οδηγήσει σε απότομη και σημαντική διαταραχή της φυσικής ισορροπίας (ή σε απομάκρυνση από τη φυσική κατάσταση) μέσα σε ένα φυσικό ή κατασκευασμένο οικοσύστημα, είναι βλαβερή για τον άνθρωπο άτομο ή ομάδα - και προκαλεί φθορά στην υλική ή πολιτιστική του περιουσία 7». Με άλλα λόγια ο όρος χρησιμοποιείται: i) όταν στο περιβάλλον υπάρχουν 8 διάφορες ουσίες σε ποσότητες και συγκεντρώσεις τέτοιες που το υποβαθμίζουν 9 και ii) όταν αυτό παραποιείται με τέτοιο τρόπο και σε τέτοιο βαθμό που διαταράσσεται η οικολογική ισορροπία. Λόγου χάριν το κόψιμο των δασών για την κατασκευή βιομηχανικών συγκροτημάτων συνιστά ρύπανση από την στιγμή που έχει διαπιστωθεί πως, μεταξύ άλλων, επιφέρει σημαντική αλλαγή στο κλίμα όχι μόνο των γειτονικών, αλλά και αρκετά απομακρυσμένων από αυτά περιοχών. Όταν στο περιβάλλον υπάρχουν παθογόνα μικρόβια, ιοί και μικροοργανισμοί με ή χωρίς τους φορείς τους, τότε γίνεται λόγος για μόλυνση. Επομένως η διαφορά μεταξύ ρύπανσης και μόλυνσης έγκειται στο ότι τα αίτια της πρώτης είναι ανόργανα ή οργανικά παθογόνα μη ζώντα υλικά, ενώ της δεύτερης ζώντες παθογόνοι μικροοργανισμοί. 7 π. Οικολογία και Περιβάλλον τ. 2, σσ Η υποβάθμιση του περιβάλλοντος γίνεται τόσο από τοξικές ουσίες, ακτινοβολίες, θορύβους, κραδασμούς, όσο και από «χρήσιμες ουσίες». Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί το διοξείδιο του άνθρακα, που αποτελεί απαραίτητη χημική ένωση για τα φυτά. Σε μεγάλες συγκεντρώσεις βέβαια η ένωση αυτή είναι επικίνδυνος ρύπος. Επιπλέον πρέπει να σημειωθεί πως η ρύπανση δεν είναι αποκλειστικά ανθρωπογενής. Αρκεί να σκεφθούμε πόσο αλλοιωτικές και βλαπτικές για το περιβάλλον είναι οι συνέπειες μιας ηφαιστειακής έκρηξης. 9 Οι επιστήμονες έχουν καθορίσει τα όρια ανοχής του περιβάλλοντος (νερού, αέρα, εδάφους) σε κάθε είδος ρύπου. 14

15 Η παρουσία του φωτοχημικού νέφους στην Αθήνα, η καταστροφή των δασών, η ύπαρξη ραδονίου σε εσωτερικούς χώρους, η «τσιμεντοποίηση» των πόλεων και η υπέρμετρη ασφαλτόστρωση των δρόμων, η ηλεκτρομαγνητική ακτινοβολία από τα κινητά τηλέφωνα, ο θόρυβος από τα μηχανοκίνητα μέσα μεταφοράς είναι μερικές από τις μορφές ρύπανσης που βιώνουμε καθημερινά. Όμως η παρουσία πολλών παθογόνων μικροοργανισμών στην ατμόσφαιρα, το νερό, ή ακόμη και στους τοίχους ενός νοσοκομείου είναι μόλυνση του περιβάλλοντος. Στην περιβαλλοντική εκπαίδευση είναι χρήσιμοι και μερικοί άλλοι ορισμοί, σχετικοί με την αλλοίωση του περιβάλλοντος, τους οποίους είναι κατά τη γνώμη μας απαραίτητο να έχουν υπόψη τους οι εκπαιδευτικοί που ασχολούνται με αυτήν, πολλώ δε μάλλον από τη στιγμή που οι τελευταίοι δεν είναι κατ ανάγκην φυσικοί, χημικοί ή βιολόγοι. Παραθέτουμε εδώ κάποιους : Ρύποι χαρακτηρίζονται ουσίες (αέριες, υγρές ή στερεές), ξένες προς τα φυσιολογικά συστατικά της ατμόσφαιρας και ουσίες που βρίσκονται σε αυτήν σε σαφώς αυξημένα ποσοστά. Οι κυριότεροι ρύποι είναι το διοξείδιο του θείου, το θειικό οξύ, τα οξείδια του αζώτου, οι υδρογονάνθρακες, το μονοξείδιο του άνθρακα, το όζον, ο καπνός και τα κάθε μορφής αιωρούμενα σωματίδια (π.χ. ο αμίαντος), ο μόλυβδος, τα θειικά, τα ΡΑΝ ς (πολύπλοκα προϊόντα νιτρικά υπεροξυακετύλια) και σειρά από πολύπλοκα δευτερογενή προϊόντα. Το όζον, το διοξείδιο του αζώτου, διάφορες αλδεϋδες και τα ΡΑΝ ς χαρακτηρίζονται φωτοχημικοί ρύποι. Η καπνομίχλη (smog) έχει σαν κύρια συστατικά αιωρούμενα σωματίδια (καπνός) και το διοξείδιο του θείου, που παράγονται κατά την καύση άνθρακα ή πετρελαίου και εκπέμπονται από τις βιομηχανίες και τις κεντρικές θερμάνσεις, ενώ νέφος είναι το ορατό αποτέλεσμα ρύπων φωτοχημικής ρύπανσης ή καπνομίχλης που προκαλούνται από την καύση ορυκτών καυσίμων και σωρεύονται σε σχετικά χαμηλό ύψος πάνω από την επιφάνεια της Γης. Ως θερμοκρασιακή αναστροφή νοείται το φαινόμενο εκείνο κατά το οποίο από ένα ορισμένο ύψος της ατμοσφαιρικής στήλης και πάνω (ή και πάνω από την επιφάνεια του εδάφους) ανεβαίνει η θερμοκρασία, αντί να πέφτει όπως συμβαίνει συνήθως στην ατμόσφαιρα. Αυτή η συνθήκη δημιουργεί στρώμα μεγάλης ευστάθειας στην ατμόσφαιρα, το οποίο παρεμποδίζει σχεδόν ολοκληρωτικά τη δημιουργία αξιόλογων ανοδικών ρευμάτων, που αποτελούν το βασικό παράγοντα απομάκρυνσης των ρύπων και του νέφους 10. Κατά το φαινόμενο του θερμοκηπίου εκπέμπονται 10 π. Οικολογία και Περιβάλλον ο.π. 15

16 μεγάλες ποσότητες διοξειδίου του άνθρακα που εμποδίζουν τη θερμική ακτινοβολία του εδάφους (την ανακλώμενη από τη γη ακτινοβολία του ήλιου) να διαχυθεί στο διάστημα και αυξάνουν τη θερμοκρασία του πλανήτη. Ως ρύπανση υδάτων νοείται η απόκλιση από την πλήρη καθαρότητα. Τα ύδατα έχουν ένα ευρύ φάσμα χρήσεων, κυριότερες από τις οποίες είναι: α) πόσιμο νερό για τον άνθρωπο, β) πόσιμο νερό για τα ζώα, γ) νερό άρδευσης για τη γεωργία, δ) μέσο ανάπτυξης της υδρόβιας ζωής, ε) βιομηχανικές χρήσεις. Κάθε παράγοντας που εμποδίζει την κανονική χρήσης του ύδατος για τον ανάλογο σκοπό θεωρείται ότι ρυπαίνει. Τέτοιοι παράγοντες είναι η παρουσία ιόντων αμμωνίου (ΝΗ4 + ), νιτρικών ιόντων (ΝΟ - 3 ), κολοβακτηριοειδών (Coliform bacteria), μεγάλες συγκεντρώσεις ιόντων χλωρίου (Cl - ), υδραργύρου κτλ 11. Ευτροφισμός καλείται η υπεραφθονία θρεπτικών αλάτων στο νερό που αυξάνει υπέρμετρα τη φυτική μάζα. Ερημοποίηση ονομάζεται η αποκάλυψη του μητρικού πετρώματος εξαιτίας της σταδιακής απογύμνωσης του εδάφους από τη βλάστηση. Ως μονοκαλλιέργεια νοείται το ομοιόμορφο αφύσικο περιβάλλον που δημιουργεί τη διάδοση πολλών ασθενειών μέσω παράσιτων, ενώ βιολογική μεγέθυνση είναι η συσσώρευση των μη διασπούμενων παρασιτοκτόνων στους ιστούς σε ποσότητες μεγαλύτερες από τις αρχικές. Σχεδ. ΙΙ Ως ρύπανση ορίζουμε την παρουσία στο περιβάλλον κάθε είδους: ουσιών, θορύβου, ακτινοβολίας ή άλλων μορφών ενέργειας, σε ποσότητα, συγκέντρωση ή διάρκεια που μπορούν να: προκαλέσουν αρνητικές επιπτώσεις στην υγεία των ανθρώπων, 11 Εγχειρίδιο για την Περιβαλλοντική εκπαίδευση, Αθήνα 1992, σς

17 βλάψουν κάθε ζωντανό οργανισμό, χαλάσουν την ισορροπία στα οικοσυστήματα, επιφέρουν υλικές ζημιές και γενικά να καταστήσουν το περιβάλλον ακατάλληλο για τις επιθυμητές χρήσεις του. Ως μόλυνση ορίζουμε τη μορφή της ρύπανσης που χαρακτηρίζεται από την παρουσία παθογόνων μικροοργανισμών στο περιβάλλον, οι οποίοι προκαλούν διάφορες ασθένειες τόσο στον άνθρωπο, όσο και στα ζώα και τα φυτά. Η σχέση αυτή είναι ικανή αλλά όχι αναγκαία. Δηλαδή οι παθογόνοι μικροοργανισμοί προκαλούν βέβαια ασθένειες, αλλά, αν κάποιος αρρωστήσει δεν σημαίνει κατ ανάγκη ότι η αιτία είναι η μόλυνση του περιβάλλοντος Οι αιτίες των περιβαλλοντικών προβλημάτων στη σημερινή εποχή Παρόλο που ο Πλίνιος ο πρεσβύτερος κάνει λόγο για την αποψίλωση των μεσογειακών χωρών στην εποχή του και παρά το γεγονός ότι πολιτισμοί ολόκληροι, όπως αυτοί της Μεσοποταμίας και των Μάγιας στην Λατινική Αμερική, χάθηκαν και από την έκπτωση που οι ίδιοι προκάλεσαν στο φυσικό περιβάλλον, είναι αναμφισβήτητο πως τα σοβαρότατα περιβαλλοντικά προβλήματα που σήμερα αντιμετωπίζουμε είναι απόρροια του βιομηχανικού τρόπου παραγωγής και του οικονομικού τρόπου ανάπτυξης, η οποία βασίζεται στη σπατάλη των πόρων του περιβάλλοντός μας, και στην αλόγιστη ανθρώπινη παρέμβαση στο οικοσύστημα. Δεν είναι συνεπώς τυχαίο το ότι μόνο κατά τον 20ο αιώνα οπότε και έγινε απολύτως εμφανής σε ολόκληρο τον κόσμο η διατάραξη 12 Πρβ. και το Ν.1650/1986 «Για την προστασία του περιβάλλοντος», άρθρο 2. 17

18 και αλλοίωση του φυσικού περιβάλλοντος ομιλούμε για οικολογική κρίση. Σε γενικές γραμμές οι κυριότερες αιτίες αυτής είναι: Η αύξηση με γεωμετρική πρόοδο του πληθυσμού της γης. Οι ειδικοί εμπειρογνώμονες υπολογίζουν πως ο πληθυσμός της γης, αν συνεχιστεί να αυξάνεται με το σημερινό ρυθμό, το έτος 2050 ίσως φθάσει τους ανθρώπους (από 5,9 δισεκατομμύρια που είναι σήμερα). Η πληθυσμιακή προϊούσα «έκρηξη» ασκεί φοβερές πιέσεις στα φυσικά οικοσυστήματα, απειλεί τους φυσικούς πόρους με εξάντληση, επιβάλλει την εντατικοποίηση στις καλλιέργειες (χρήση χημικών λιπασμάτων => ρύπανση + μόλυνση). Η εγκατάλειψη της υπαίθρου και η επέκταση των πόλεων. Η συσσώρευση πληθυσμού και η συγκέντρωση δραστηριοτήτων στα μεγάλα αστικά κέντρα δημιουργεί τεράστιες ποσότητες ρύπων και αποβλήτων, ενώ η έλλειψη κάθε υποδομής για την υποδοχή αυτής της ανάπτυξης επιφέρει την άναρχη και αυθαίρετη δόμηση που προσβάλλει το περιβάλλον και υποβαθμίζει την ποιότητα ζωής. Επιπλέον τεράστιες εκτάσεις γόνιμου εδάφους χάνονται, γεγονός που οδηγεί σε πτώση της γεωργικής παραγωγής, από την οποία εξαρτάται άμεσα η ανθρώπινη επιβίωση. Ο υπερπληθυσμός, η αστικοποίηση και η ανάπτυξη της βιομηχανίας οδηγούν σε ληστρικές υλοτομίες και αποδασώσεις, οι οποίες με τη σειρά τους αποφέρουν την ελάττωση των υδατικών αποθεμάτων, την ένταση των πλημμυρικών φαινομένων, την πτώχευση της γενετικής δεξαμενής της βιόσφαιρας κοκ. Το γεγονός ότι οι περισσότερες βιομηχανικές μονάδες σήμερα καταναλώνουν τεράστιες ποσότητες ενέργειας (ενεργειακή σπατάλη), 13 ενώ παράλληλα δεν φροντίζουν να ανακυκλώνουν κάποιες πηγές ενέργειας, όπως λόγου χάριν τη θερμότητα. Η χρήση των πρώτων υλών χωρίς φειδώ. Αρκεί εδώ να αναφερθεί πως κατά την επεξεργασία του βωξίτη στη χώρα μας πετιέται στη θάλασσα η κόκκινη λάσπη, με συνέπεια να μην αξιοποιείται το τιτάνιο που υπάρχει σε αυτήν και συνάμα να ρυπαίνεται η θάλασσα. Επιπλέον πρέπει να μνημονευθεί η καθόλου τυχαία μείωση της διάρκειας ζωής των βιομηχανικών προϊόντων. 13 Έχει υπολογιστεί πως, ενώ ο πρωτόγονος άνθρωπος κατανάλωνε Cal ημερησίως και ο άνθρωπος της αγροτικής περιόδου Cal, ο σύγχρονος καταναλώνει Cal την ημέρα. 18

19 Η «αναγκαιότητα» για μείωση του κόστους παραγωγής των βιομηχανικών προϊόντων και για αύξηση των κερδών από τις βιομηχανίες. Μια από τις χαρακτηριστικές συνέπειες είναι πως πολλές βιομηχανίες εξακολουθούν να μην λαμβάνουν τα απαραίτητα μέτρα για την προστασία του περιβάλλοντος και έτσι διαχέουν ολόγυρα χημικές, συχνά τοξικές, ουσίες που ρυπαίνουν και μολύνουν τη φύση. Η κίνηση του αέρα και του νερού διασκορπίζουν τους ρύπους στη βιόσφαιρα, οι τοξικές ουσίες ενσωματώνονται στους οργανισμούς και βιοσυσσωρεύονται κατά μήκος των τροφικών αλυσίδων. Επιπλέον αρνούνται να χρησιμοποιήσουν φιλικές προς το περιβάλλον συσκευασίες (π.χ. τα γυάλινα μπουκάλια), γιατί αποτελούν «παγωμένο κεφάλαιο». Αντίθετα προωθούν συσκευασίες που και ανθυγιεινές είναι και ρυπαίνουν, αφού δύσκολα βιοδιασπώνται. Η καταναλωτική μανία των ανθρώπων του 20ου αιώνα. Ο E. Fromm παρατηρεί σχετικά πως ο βιομηχανισμός του 20ου αιώνα έχει δημιουργήσει ένα νέο ψυχολογικό τύπο, τον homo consumens. Ο τύπος αυτός δημιουργήθηκε από την ανάγκη για μαζική κατανάλωση και με τη συμπεριφορά του επιδρά στην οικονομία κάνοντας να φαίνεται λογική και ρεαλιστική η αρχή της ολοένα αυξανόμενης ικανοποίησης των υλικών αναγκών. 14 Η έλλειψη κοινωνικής συνείδησης και η αδιαφορία μας (καταπάτηση ρεμάτων, κάψιμο δασών, αναίτιο ξερίζωμα φυτών και λουλουδιών στις εξοχές, μη συμμετοχή στις προσπάθειες για ανακύκλωση, ρίψη σκουπιδιών οπουδήποτε κτλ) Τα αποτελέσματα των περιβαλλοντικών προβλημάτων Είτε από προσωπικά βιώματα, είτε από τα μέσα ενημέρωσης διαπιστώνουμε καθημερινά νέα περιβαλλοντικά προβλήματα και καταστροφές που οφείλονται άμεσα ή έμμεσα στις ανθρώπινες δραστηριότητες. Μάλιστα μερικές από τις διαπιστώσεις αυτές είναι ανατριχιαστικές. Λόγου χάριν από τη ραδιενέργεια των ατομικών εκρήξεων, όλοι οι κάτοικοι του πλανήτη, ιδίως οι νέοι, έχουν μέσα στο σκελετό τους άτομα ραδιενεργού στροντίου, ενώ το γάλα των νέων μητέρων περιέχει μια μικρή δόση ντι- ντι τι 15. Γενικά, έχει υπολογιστεί 14 Erich Fromm, Πειθαρχία και ελευθερία, Αθήνα 1981 σς.170 κ.ε. 15 Α.Κ. Νάσιουτζικ Επιφυλλίδες , Αθήνα 1976 σελ

20 πως μόνο κατά τη δεκαετία οι «παρεκτροπές» του πολιτισμού μας προκάλεσαν περισσότερες ζημιές απ όσες προκλήθηκαν στη διάρκεια μιας χιλιετίας. Ενδεικτικά θα αναφέρουμε πως το διοξείδιο του άνθρακα της ατμόσφαιρας έχει ήδη αυξηθεί κατά 25%. Τυχόν διπλασιασμός των σημερινών τιμών του CO 2 θα προκαλέσει άνοδο της μέσης θερμοκρασίας κατά 3 4 ο, απόρροια της οποίας θα είναι η τήξη των Πόλων, η άνοδος της στάθμης των θαλασσών, η επέκταση των ερήμων, η αύξηση της αλατότητας των νερών κλπ. Είναι γεγονός βέβαια ότι πολλές από τις καταστροφές οφείλονται σε φυσικά φαινόμενα. Όμως τα φαινόμενα αυτά συμβαίνουν και επιδεινώνονται πιο συχνά εξαιτίας της ολοένα και μεγαλύτερης υποβάθμισης του περιβάλλοντος από τον άνθρωπο. Το φαινόμενο Ελ Νίνιο επιβεβαιώνει περίτρανα τον παραπάνω ισχυρισμό. Πρόκειται για ένα θερμό ωκεάνιο ρεύμα που κάνει κάθε τόσο την εμφάνισή του στα ανοιχτά του Περού για να αγκαλιάσει στη συνέχεια τη μισή υφήλιο. Αρχικά οι επιστήμονες θεώρησαν ότι έχουν να κάνουν με ένα ρεύμα μικρής κλίμακας που αφορούσε μόνο τις ακτές της Νότιας Αμερικής. Αργότερα αποδείχθηκε η παγκόσμια εμβέλειά του και η σύνδεσή του με τους κύκλους ξηρασίας και πλημμύρων, καθώς και με την καταστροφή των καλλιεργειών σε πολλά μέρη της Γης. Στις αρχές του 1996, ένα στατιστικό μοντέλο, μελετώντας το φαινόμενο, κατέληξε στο συμπέρασμα ότι αποτελεί φυσική εκδήλωση του κλίματος της Γης, αλλά η αυξημένη διάρκεια και η σφοδρότητά του εξαρτώνται από άλλες παραμέτρους, όπως από την αύξηση της μέσης θερμοκρασίας της ατμόσφαιρας (λόγω του φαινομένου του θερμοκηπίου), από τη θεαματική αύξηση των ρύπων, από τον ηλιακό άνεμο και από τη δραστηριότητα των ηλιακών κηλίδων. Οι προαναφερθείσες περιπτώσεις είναι χαρακτηριστικές, αλλά φυσικά δεν είναι οι μόνες. Σε γενικές γραμμές ένα περιβαλλοντικό πρόβλημα μπορεί να οδηγήσει σε : Υποβάθμιση της ποιότητας της ατμόσφαιρας, με αποτέλεσμα την αλλοίωση της σύστασης της ατμόσφαιρας με αύξηση των οξειδίων του αζώτου, του θείου και του άνθρακα. Καταστροφή των δασικών οικοσυστημάτων, διάβρωση του εδάφους, πλημμύρες, υποβάθμιση ποιότητας των εδαφών από την υπερκαλλιέργεια και από την ανεξέλεγκτη χρήση χημικών προϊόντων (λιπασμάτων, εντομοκτόνων, κλπ). 20

ΦΥΣΙΚΟΙ ΠΟΡΟΙ Η ΣΧΕΣΗ ΜΑΣ ΜΕ ΤΗ ΓΗ Δ. ΑΡΖΟΥΜΑΝΙΔΟΥ

ΦΥΣΙΚΟΙ ΠΟΡΟΙ Η ΣΧΕΣΗ ΜΑΣ ΜΕ ΤΗ ΓΗ Δ. ΑΡΖΟΥΜΑΝΙΔΟΥ ΦΥΣΙΚΟΙ ΠΟΡΟΙ Η ΣΧΕΣΗ ΜΑΣ ΜΕ ΤΗ ΓΗ Δ. ΑΡΖΟΥΜΑΝΙΔΟΥ είναι οι παραγωγικές δυνάμεις ή το αποτέλεσμα των παραγωγικών δυνάμεων που υπάρχουν και δρουν στο φυσικό περιβάλλον και που για τον σημερινό άνθρωπο μπορούν,

Διαβάστε περισσότερα

Τι είναι άμεση ρύπανση?

Τι είναι άμεση ρύπανση? ΡΥΠΑΝΣΗ ΝΕΡΟΥ Τι είναι ρύπανση; Ρύπανση μπορεί να θεωρηθεί η δυσμενής μεταβολή των φυσικοχημικών ή βιολογικών συνθηκών ενός συγκεκριμένου περιβάλλοντος ή/και η βραχυπρόθεσμη ή μακροπρόθεσμη βλάβη στην

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ Κ Kάνιγγος ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΟΛΛΙΝΤΖΑ 10, (5ος όροφ. Τηλ: 210-3300296-7. www.kollintzas.gr OΙΚΟΛΟΓΙΑ 1. Όσο το ποσό της ενέργειας: α) μειώνεται προς τα ανώτερα

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΟΞΙΝΗΣ ΒΡΟΧΗΣ ΣΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ

ΟΙ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΟΞΙΝΗΣ ΒΡΟΧΗΣ ΣΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ !Unexpected End of Formula l ΟΙ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΟΞΙΝΗΣ ΒΡΟΧΗΣ ΣΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΘΕΩΡΗΤΙΚΟ ΜΕΡΟΣ Παραδεισανός Αδάμ ΠΡΟΛΟΓΟΣ Η εργασία αυτή εκπονήθηκε το ακαδημαϊκό έτος 2003 2004 στο μάθημα «Το πείραμα στη

Διαβάστε περισσότερα

Κλιματικές αλλαγές σε σχέση με την οικονομία και την εναλλακτική μορφή ενέργειας. Μπασδαγιάννης Σωτήριος - Πετροκόκκινος Αλέξανδρος

Κλιματικές αλλαγές σε σχέση με την οικονομία και την εναλλακτική μορφή ενέργειας. Μπασδαγιάννης Σωτήριος - Πετροκόκκινος Αλέξανδρος Κλιματικές αλλαγές σε σχέση με την οικονομία και την εναλλακτική μορφή ενέργειας Μπασδαγιάννης Σωτήριος - Πετροκόκκινος Αλέξανδρος Ιούνιος 2014 Αρχή της οικολογίας ως σκέψη Πρώτος οικολόγος Αριστοτέλης

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΡΥΠΑΝΣΗΣ. Ι ΑΣΚΟΥΣΑ : ρ. Μαρία Π. Θεοδωροπούλου

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΡΥΠΑΝΣΗΣ. Ι ΑΣΚΟΥΣΑ : ρ. Μαρία Π. Θεοδωροπούλου ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΡΥΠΑΝΣΗΣ Ι ΑΣΚΟΥΣΑ : ρ. Μαρία Π. Θεοδωροπούλου ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η ξέφρενη ανάπτυξη της τεχνολογίας την τελευταία πεντηκονταετία είχε και έχει σαν επακόλουθο εκτεταµένες οικολογικές καταστροφές που προέρχονται

Διαβάστε περισσότερα

Περιβαλλοντική μηχανική

Περιβαλλοντική μηχανική Περιβαλλοντική μηχανική 2 Εισαγωγή στην Περιβαλλοντική μηχανική Enve-Lab Enve-Lab, 2015 1 Environmental Μεγάλης κλίμακας περιβαλλοντικά προβλήματα Παγκόσμια κλιματική αλλαγή Όξινη βροχή Μείωση στρατοσφαιρικού

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΤΥΠΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΠΑΤΡΩΝ 2013-14

ΠΡΟΤΥΠΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΠΑΤΡΩΝ 2013-14 ΘΕΜΑΤΑ ΟΙΚΟΛΟΓΙΑΣ Μπορεί να λειτουργήσει ένα οικοσύστημα α) με παραγωγούς και καταναλωτές; β) με παραγωγούς και αποικοδομητές; γ)με καταναλωτές και αποικοδομητές; Η διατήρηση των οικοσυστημάτων προϋποθέτει

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Πρόλογος...17 Εισαγωγή...19 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ Προσπάθεια Ανάπτυξης με Σεβασμό στο Περιβάλλον 1.1 Εισαγωγή...29 1.2 Μηδενική Ανάπτυξη ή Βιομηχανία της Αντιρρύπανσης;...30 1.3 Η Σημερινή Κατάσταση...32

Διαβάστε περισσότερα

2.4 Ρύπανση του νερού

2.4 Ρύπανση του νερού 1 Η θεωρία του μαθήματος με ερωτήσεις 2.4 Ρύπανση του νερού 4-1. Ποια ονομάζονται λύματα; Έτσι ονομάζονται τα υγρά απόβλητα από τις κατοικίες, τις βιομηχανίες, τις βιοτεχνίες και τους αγρούς. 4-2. Ποιοι

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ. Περιβάλλον. Οικοσύστημα: Το σύστημα των ζώντων οργανισμών μαζί με το μη ζων φυσικό τους περιβάλλον.

ΦΥΣΙΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ. Περιβάλλον. Οικοσύστημα: Το σύστημα των ζώντων οργανισμών μαζί με το μη ζων φυσικό τους περιβάλλον. ΦΥΣΙΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ Ορισμοί Περιβάλλον φυσικό τεχνητό πολιτιστικό Τα στοιχεία που Τα παραγωγικά στοι- Τα δημιουργήματα της μας δίνει η φύση, χεία που δημιουργεί πνευματικής εργασίας όπως ο αέρας, ο άνθρωπος

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ 1 Ο Α. Να επιλέξετε τη φράση που συμπληρώνει ορθά κάθε μία από τις ακόλουθες προτάσεις:

ΘΕΜΑ 1 Ο Α. Να επιλέξετε τη φράση που συμπληρώνει ορθά κάθε μία από τις ακόλουθες προτάσεις: ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ 1 Ο Α. Να επιλέξετε τη φράση που συμπληρώνει ορθά κάθε μία από τις ακόλουθες προτάσεις: 1. Μία αλεπού και ένα τσακάλι που ζουν σε ένα οικοσύστημα ανήκουν: Α. Στον ίδιο πληθυσμό Β. Στην

Διαβάστε περισσότερα

Τ Α ΣΤ Σ Ι Τ Κ Ι Ο Π ΕΡ Ε Ι Ρ Β Ι ΑΛΛ Λ Ο Λ Ν

Τ Α ΣΤ Σ Ι Τ Κ Ι Ο Π ΕΡ Ε Ι Ρ Β Ι ΑΛΛ Λ Ο Λ Ν ΤΟ ΑΣΤΙΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ Ο χώρος µπορεί να διακριθεί σε 2 κατηγορίες το δοµηµένοαστικόχώρο και το µη αστικό, µη δοµηµένο ύπαιθρο αγροτικό ή δασικό χώρο. Αστικός χώρος = ήλιος, αέρας, το νερό, η πανίδα, η χλωρίδα,

Διαβάστε περισσότερα

Βιολογία Γενικής Παιδείας Κεφάλαιο 2 ο : Άνθρωπος και Περιβάλλον

Βιολογία Γενικής Παιδείας Κεφάλαιο 2 ο : Άνθρωπος και Περιβάλλον Βιολογία Γενικής Παιδείας Κεφάλαιο 2 ο : Άνθρωπος και Περιβάλλον Οικολογία: η επιστήμη που μελετά τις σχέσεις των οργανισμών, και φυσικά του ανθρώπου, με τους βιοτικούς (ζωντανούς οργανισμούς του ίδιου

Διαβάστε περισσότερα

Φοιτητες: Σαμακός Φώτιος Παναγιώτης 7442 Ζάπρης Αδαμάντης 7458

Φοιτητες: Σαμακός Φώτιος Παναγιώτης 7442 Ζάπρης Αδαμάντης 7458 Φοιτητες: Σαμακός Φώτιος Παναγιώτης 7442 Ζάπρης Αδαμάντης 7458 1.ΕΙΣΑΓΩΓΗ 2.ΣΤΟΙΧΕΙΑΡΥΠΑΝΣΗΣ 2.1 ΠΑΘΟΦΟΝΟΙ ΜΙΚΡΟΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ 2.1.1 ΒΑΚΤΗΡΙΑ 2.1.2 ΙΟΙ 2.1.3 ΠΡΩΤΟΖΩΑ 2.2 ΑΝΟΡΓΑΝΕΣ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΚΕΣ ΔΙΑΛΥΤΕΣ ΣΤΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΥΔΑΤΙΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ. Το νερό καλύπτει τα 4/5 του πλανήτη

ΥΔΑΤΙΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ. Το νερό καλύπτει τα 4/5 του πλανήτη ΥΔΑΤΙΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ Το νερό καλύπτει τα 4/5 του πλανήτη Βασικός-αναντικατάστατος παράγοντας της ζωής κάθε μορφής και κάθε επιπέδου Συνδέεται άμεσα με τη διαμόρφωση των κλιματολογικών συνθηκών Η σύγχρονη

Διαβάστε περισσότερα

ΔΑΣΙΚΑ & ΥΔΑΤΙΝΑ ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ. ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 13/06/2013 Δήμος Βισαλτίας

ΔΑΣΙΚΑ & ΥΔΑΤΙΝΑ ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ. ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 13/06/2013 Δήμος Βισαλτίας ΔΑΣΙΚΑ & ΥΔΑΤΙΝΑ ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 13/06/2013 Δήμος Βισαλτίας Τί είναι ένα Οικοσύστημα; Ένα οικοσύστημα είναι μια αυτο-συντηρούμενη και αυτορυθμιζόμενη κοινότητα ζώντων

Διαβάστε περισσότερα

Σώστε τη γη. Κρεσφόντης Χρυσοσπάθης

Σώστε τη γη. Κρεσφόντης Χρυσοσπάθης Επειδή ο πληθυσμός της γης και οι ανθρώπινες δραστηριότητες αυξάνοντας συνεχώς, χρησιμοποιούμε όλο και περισσότερο γλυκό νερό. Με τον τρόπο αυτό, όπως υποστηρίζουν οι επιστήμονες, το γλυκό νερό ρυπαίνεται

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΘΕΜΑ 1 Ο Να βάλετε σε κύκλο το γράμμα που αντιστοιχεί στη σωστή πρόταση ή στη φράση που συμπληρώνει σωστά την πρόταση. 1. Η προπερδίνη είναι: α. κατηγορία πρωτεϊνών που παράγεται

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ & ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β )

ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ & ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β ) ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ & ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β ) ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 23 / 05 /2012 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

Διαβάστε περισσότερα

Εργασία στο μάθημα «Οικολογία για μηχανικούς» Θέμα: «Το φαινόμενο του θερμοκηπίου»

Εργασία στο μάθημα «Οικολογία για μηχανικούς» Θέμα: «Το φαινόμενο του θερμοκηπίου» Εργασία στο μάθημα «Οικολογία για μηχανικούς» Θέμα: «Το φαινόμενο του θερμοκηπίου» Επιβλέπουσα καθηγήτρια: κ.τρισεύγενη Γιαννακοπούλου Ονοματεπώνυμο: Πάσχος Απόστολος Α.Μ.: 7515 Εξάμηνο: 1 ο Το φαινόμενο

Διαβάστε περισσότερα

Φαινόµενο του Θερµοκηπίου

Φαινόµενο του Θερµοκηπίου Φαινόµενο του Θερµοκηπίου Αλεξάνδρου Αλέξανδρος, Κυριάκου Λίντα, Παυλίδης Ονήσιλος, Χαραλάµπους Εύη, Χρίστου ρόσος Φαινόµενο του θερµοκηπίου Ανακαλύφθηκε το 1824 από τον Γάλλο µαθηµατικό Fourier J. (1768)

Διαβάστε περισσότερα

Η ΡΥΠΑΝΣΗ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ. Σοφοκλής Λογιάδης

Η ΡΥΠΑΝΣΗ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ. Σοφοκλής Λογιάδης Η ΡΥΠΑΝΣΗ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ Σοφοκλής Λογιάδης Τι ειναι ρυπανση του νερου -ορισμος Το νερό είναι η πηγή ζωής στον πλανήτη μας. Περίπου το 70% της επιφάνειας του σκεπάζεται με νερό. Από το συνολικό διαθέσιμο νερό

Διαβάστε περισσότερα

Ατμόσφαιρα. Αυτό τo αεριώδες περίβλημα, αποτέλεσε την πρώτη ατμόσφαιρα της γης.

Ατμόσφαιρα. Αυτό τo αεριώδες περίβλημα, αποτέλεσε την πρώτη ατμόσφαιρα της γης. Ατμόσφαιρα Η γη, όπως και ολόκληρο το ηλιακό μας σύστημα, αναπτύχθηκε μέσα από ένα τεράστιο σύννεφο σκόνης και αερίων, πριν από 4,8 δισεκατομμύρια χρόνια. Τότε η γη, περικλειόταν από ένα αεριώδες περίβλημα

Διαβάστε περισσότερα

Ήπιες µορφές ενέργειας

Ήπιες µορφές ενέργειας ΕΒ ΟΜΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ Ήπιες µορφές ενέργειας Α. Ερωτήσεις πολλαπλής επιλογής Επιλέξετε τη σωστή από τις παρακάτω προτάσεις, θέτοντάς την σε κύκλο. 1. ΥΣΑΡΕΣΤΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΣΥΝΕΠΕΙΑ ΤΗΣ ΧΡΗΣΗΣ ΤΩΝ ΟΡΥΚΤΩΝ ΚΑΥΣΙΜΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Ανακύκλωση & διατήρηση Θρεπτικών

Ανακύκλωση & διατήρηση Θρεπτικών Ανακύκλωση & διατήρηση Θρεπτικών 30-12-2014 EVA PAPASTERGIADOU Ανακύκλωση των Θρεπτικών είναι η χρησιμοποίηση, ο μετασχηματισμός, η διακίνηση & η επαναχρησιμοποίηση των θρεπτικών στοιχείων στα οικοσυστήματα

Διαβάστε περισσότερα

Περιβαλλοντική μηχανική

Περιβαλλοντική μηχανική Περιβαλλοντική μηχανική 1 Εισαγωγή στην Περιβαλλοντική μηχανική Enve-Lab Enve-Lab, 2015 1 Οι στόχοι του μαθήματος Η συνειδητοποίηση των περιβαλλοντικών προοπτικών για την τεχνολογική δραστηριότητα Ευαισθητοποίηση

Διαβάστε περισσότερα

Η ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΟΥ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΟΣ- ΔΙΕΘΝΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΑΙ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ. Καθηγητής Γρ. Τσάλτας Υπ. Δρ. Σταύρος Μαυρογένης

Η ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΟΥ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΟΣ- ΔΙΕΘΝΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΑΙ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ. Καθηγητής Γρ. Τσάλτας Υπ. Δρ. Σταύρος Μαυρογένης Η ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΟΥ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΟΣ- ΔΙΕΘΝΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΑΙ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ Καθηγητής Γρ. Τσάλτας Υπ. Δρ. Σταύρος Μαυρογένης Διάρθρωση Κοινωνικές κατασκευές για το περιβάλλον Περιβαλλοντική Ιστορία Περιβαλλοντικά

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2011

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2011 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2011 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ (Ι) ΠΡΑΚΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Μάθημα: Εισαγωγή στη Γεωργία Λαχανοκομία

Διαβάστε περισσότερα

Η ΘΑΛΑΣΣΑ ΜΙΑ ΧΩΜΑΤΕΡΗ

Η ΘΑΛΑΣΣΑ ΜΙΑ ΧΩΜΑΤΕΡΗ Η ΘΑΛΑΣΣΑ ΜΙΑ ΧΩΜΑΤΕΡΗ Το Πρόβλημα Το περιβαλλοντικό πρόβλημα που εξετάζεται από το πρόγραμμα θάλασσα είναι ο άμεσος κίνδυνος επιβίωσης που αντιμετωπίζουν τα θαλάσσια θηλαστικά που ζουν στις ελληνικές

Διαβάστε περισσότερα

ΡΥΠΑΝΣΗ. Ρύποι. Αντίδραση βιολογικών συστημάτων σε παράγοντες αύξησης

ΡΥΠΑΝΣΗ. Ρύποι. Αντίδραση βιολογικών συστημάτων σε παράγοντες αύξησης ΡΥΠΑΝΣΗ 91 είναι η άμεση ή έμμεση διοχέτευση από τον άνθρωπο στο υδάτινο περιβάλλον ύλης ή ενέργειας με επιβλαβή αποτελέσματα για τους οργανισμούς ( ο ορισμός της ρύπανσης από τον ΟΗΕ ) Ρύποι Φυσικοί (εκρήξεις

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΜΑ 1ο Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό καθεμιάς από τις παρακάτω ημιτελείς προτάσεις 1 έως 5 και δίπλα το γράμμα που αντιστοιχεί στη λέξη ή στη φράση, η οποία

Διαβάστε περισσότερα

Η Μόλυνση του Περιβάλλοντος

Η Μόλυνση του Περιβάλλοντος Εκπαιδευτήριο TO ΠΑΓΚΡΗΤΙΟΝ Σχολικό Έτος 2007-2008 Συνθετικές εργασίες στο μάθημα Πληροφορική Τεχνολογία της Β Γυμνασίου: Όψεις της Τεχνολογίας Θέμα: Η Μόλυνση του Περιβάλλοντος Τμήμα: ΗΥ: Ομάδα: Β1 pc25

Διαβάστε περισσότερα

( μαθήτρια Γ γυμνασίου) ***

( μαθήτρια Γ γυμνασίου) *** «...Η γλωσσομάθεια στις μέρες μας είναι απαραίτητη. Τα άτομα με επαρκή γνώση μιας ξένης γλώσσας έχουν τη δυνατότητα να είναι αποτελεσματικότεροι στις σπουδές τους, αφού μπορούν ψάχνοντας σε ξένες βιβλιογραφίες

Διαβάστε περισσότερα

Διαχείριση Υδάτινων Πόρων στη Βιομηχανική Δραστηριότητα. Δρ. Σπύρος Ι. Κιαρτζής Πρόεδρος Μόνιμης Επιτροπής Βιομηχανίας & Νέων Υλικών ΤΕΕ/ΤΚΜ

Διαχείριση Υδάτινων Πόρων στη Βιομηχανική Δραστηριότητα. Δρ. Σπύρος Ι. Κιαρτζής Πρόεδρος Μόνιμης Επιτροπής Βιομηχανίας & Νέων Υλικών ΤΕΕ/ΤΚΜ Διαχείριση Υδάτινων Πόρων στη Βιομηχανική Δραστηριότητα Δρ. Σπύρος Ι. Κιαρτζής Πρόεδρος Μόνιμης Επιτροπής Βιομηχανίας & Νέων Υλικών ΤΕΕ/ΤΚΜ Διαχείριση Υδάτινων Πόρων αύξηση του πληθυσμού του πλανήτη κλιματικές

Διαβάστε περισσότερα

Υπενθύμιση. Παγκόσμιες ημέρες αφιερωμένες στο περιβάλλον

Υπενθύμιση. Παγκόσμιες ημέρες αφιερωμένες στο περιβάλλον Υπενθύμιση Παγκόσμιες ημέρες αφιερωμένες στο περιβάλλον Φεβρουάριος 2: Ημέρα Υγροτόπων Στις 2 Φεβρουαρίου 1977 υπογράφτηκε η Σύμβαση για τους Υγροτόπους στην πόλη Ramsar του Ιράν. Στη Συνθήκη αυτή περιλαμβάνονται

Διαβάστε περισσότερα

Διαταραχές των βιογεωχημικών κύκλων των στοιχείων από την απελευθέρωση χημικών ουσιών στο περιβάλλον

Διαταραχές των βιογεωχημικών κύκλων των στοιχείων από την απελευθέρωση χημικών ουσιών στο περιβάλλον Διαταραχές των βιογεωχημικών κύκλων των στοιχείων από την απελευθέρωση χημικών ουσιών στο περιβάλλον Διεύθυνση Ενεργειακών, Βιομηχανικών και Χημικών Προϊόντων ΓΧΚ Δρ. Χ. Νακοπούλου Βιογεωχημικοί κύκλοι

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΡΤΙΟΥ 2012 ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΗΜΕΡΑ ΑΣΟΠΟΝΙΑΣ

ΜΑΡΤΙΟΥ 2012 ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΗΜΕΡΑ ΑΣΟΠΟΝΙΑΣ 21 ΜΑΡΤΙΟΥ 2012 Κυριακή 18 Μαρτίου 2012, ώρα 11:00 ενδροφύτευση - Τριάδι Θέρµης ΣΥΝΔΙΟΡΓΑΝΩΤΕΣ: Τετάρτη 21 Μαρτίου 2012, ώρα 18:00 ΚΤΙΡΙΟ ΠΑΛΑΙΑΣ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗΣ Α.Π.Θ - Αίθουσα Τελετών Σχολή ασολογίας

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 9 ο ΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ. 9.1 Εισαγωγή

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 9 ο ΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ. 9.1 Εισαγωγή ΚΕΦΑΛΑΙΟ 9 ο ΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ 9.1 Εισαγωγή Η βιώσιµη ανάπτυξη είναι µία πολυδιάστατη έννοια, η οποία αποτελεί µία εναλλακτική αντίληψη της ανάπτυξης, µε κύριο γνώµονα το καθαρότερο περιβάλλον και επιδρά στην

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΕΣ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΑΠΟ ΜΕΤΑΛΛΕΥΤΙΚΕΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ

ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΕΣ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΑΠΟ ΜΕΤΑΛΛΕΥΤΙΚΕΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΕΣ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΑΠΟ ΜΕΤΑΛΛΕΥΤΙΚΕΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ Θ. Δ. Ζάγκα Καθηγητή ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ Σχολή Δασολογίας και Φυσικού Περιβάλλοντος Τομέας Δασικής Παραγωγής-Προστασίας Δασών-

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ 1 Ο ΜΑΘΗΜΑ / ΤΑΞΗ : ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΕΙΡΑ: ΘΕΡΙΝΑ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 12/01/2014

ΘΕΜΑ 1 Ο ΜΑΘΗΜΑ / ΤΑΞΗ : ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΕΙΡΑ: ΘΕΡΙΝΑ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 12/01/2014 ΜΑΘΗΜΑ / ΤΑΞΗ : ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΕΙΡΑ: ΘΕΡΙΝΑ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 12/01/2014 ΘΕΜΑ 1 Ο Να επιλέξετε την φράση που συμπληρώνει ορθά κάθε μία από τις ακόλουθες προτάσεις: 1. Διαπνοή είναι η: Α.

Διαβάστε περισσότερα

Βιοποικιλότητα & Αγροτικά Οικοσυστήματα

Βιοποικιλότητα & Αγροτικά Οικοσυστήματα ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΚΑΙ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΜΕΘΟΔΟΥ ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΥ ΤΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΟΥ ΑΠΟΤΥΠΩΜΑΤΟΣ ΓΙΑ ΑΕΙΦΟΡΑ ΑΓΡΟ- ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΑ: Η ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ ΤΟΥ ΜΕΣΟΓΕΙΑΚΟΥ ΕΛΑΙΩΝΑ Χρονική Διάρκεια: Οκτώβριος 2010 Ιούνιος 2014 Προϋπολογισμός:

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ. 'jt, Λι» (,'* Fj law* ΒΙΜ^>Λ. ti. β ^ Η Basllli

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ. 'jt, Λι» (,'* Fj law* ΒΙΜ^>Λ. ti. β ^ Η Basllli ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ»* '* mwm WM'ti «βρηκ?' 1 ύ>, - 'jt, Λι» (,'* Fj law* ΒΙΜ^>Λ. ti P p'!^j^ β ^ Η Basllli Μ V "r." i η,% ΨΈΒΜ, ν; mt:;" IV' ' -» g g j Μ

Διαβάστε περισσότερα

698 Οικολογίας και Περιβάλλοντος ΤΕΙ Ιονίων Νήσων (Ζάκυνθο)

698 Οικολογίας και Περιβάλλοντος ΤΕΙ Ιονίων Νήσων (Ζάκυνθο) 698 Οικολογίας και Περιβάλλοντος ΤΕΙ Ιονίων Νήσων (Ζάκυνθο) Το γνωστικό αντικείμενο του Τμήματος Το περιεχόμενο σπουδών του τμήματος «Οικολογίας & Περιβάλλοντος» με έδρα τη Ζάκυνθο καλύπτει το γνωστικό

Διαβάστε περισσότερα

Το φαινόμενου του θερμοκηπίου. 3/12/2009 Δρ. Ελένη Γουμενάκη

Το φαινόμενου του θερμοκηπίου. 3/12/2009 Δρ. Ελένη Γουμενάκη Το φαινόμενου του θερμοκηπίου Μέση θερμοκρασία σε παγκόσμια κλίμακα Ατμόσφαιρα ονομάζεται το αέριο τμήμα του πλανήτη, το οποίο τον περιβάλλει και τον ακολουθεί στο σύνολο των κινήσεών του Τα αέρια της

Διαβάστε περισσότερα

Παγκόσµια Περιβαλλοντικά Προβλήµατα

Παγκόσµια Περιβαλλοντικά Προβλήµατα Παγκόσµια Περιβαλλοντικά Προβλήµατα Κων/νος Αµπελιώτης, Επικ. Καθηγητής Γραφείο 3.1, Τηλ. 210-9549363 E-mail: kabeli@hua.gr Πως θα γίνει το µάθηµα; 13 παραδόσεις Κάθε Παρασκευή 10-13 Οι παραδόσεις θα τοποθετούνται

Διαβάστε περισσότερα

Άνθρωπος και δοµηµένο περιβάλλον

Άνθρωπος και δοµηµένο περιβάλλον ΤΕΤΑΡΤΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ Άνθρωπος και δοµηµένο περιβάλλον Α. Ερωτήσεις πολλαπλής επιλογής Επιλέξετε τη σωστή από τις παρακάτω προτάσεις, θέτοντάς την σε κύκλο. 1. Το περιβάλλον γίνεται ΑΝΘΡΩΠΟΓΕΝΕΣ α) όταν µέσα

Διαβάστε περισσότερα

Το μεγαλύτερο μέρος της γης αποτελείται από νερό. Το 97,2% του νερού αυτού

Το μεγαλύτερο μέρος της γης αποτελείται από νερό. Το 97,2% του νερού αυτού 1. Το νερό στη φύση και τη ζωή των ανθρώπων Το μεγαλύτερο μέρος της γης αποτελείται από νερό. Το 97,2% του νερού αυτού βρίσκεται στους ωκεανούς, είναι δηλαδή αλμυρό. Μόλις το 2% βρίσκεται στους πόλους

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΤΗΣ ΑΕΙΦΟΡΟΥ-ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΤΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ

ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΤΗΣ ΑΕΙΦΟΡΟΥ-ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΤΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΤΗΣ ΑΕΙΦΟΡΟΥ-ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΤΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟ: Δημοτικό Σχολείο Λυκαβητού (Κ.Β.) ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: 2013-2014 Αρ. Μαθητών: 136 Αρ. Εκπαιδευτικών: 12 Συντονιστής/στρια

Διαβάστε περισσότερα

Τρίκαλα, 27/12/2011. Συνεντεύξεις. «Μεγαλύτερες σε διάρκεια ξηρασίες»

Τρίκαλα, 27/12/2011. Συνεντεύξεις. «Μεγαλύτερες σε διάρκεια ξηρασίες» Τρίκαλα, 27/12/2011 Συνεντεύξεις «Μεγαλύτερες σε διάρκεια ξηρασίες» Τι επισημαίνει στην ΕΡΕΥΝΑ για την περιοχή μας ο κ. Σοφοκλής Ε. Δρίτσας, ερευνητής στο Εργαστήριο Δημογραφικών και Κοινωνικών Αναλύσεων

Διαβάστε περισσότερα

Περιβαλλοντικά Συστήματα Ενότητα 8: Οικοσυστήματα (II)

Περιβαλλοντικά Συστήματα Ενότητα 8: Οικοσυστήματα (II) Περιβαλλοντικά Συστήματα Ενότητα 8: Οικοσυστήματα (II) Χαραλαμπίδης Γεώργιος Τμήμα Μηχανικών Περιβάλλοντος και Μηχανικών Αντιρρύπανσης Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης

Διαβάστε περισσότερα

ΤΜΗΜΑ ΝΑΥΤΙΛΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ. Ρύπανση και Ναυτιλία 6 ο εξάμηνο ΔΑΠ ΝΔΦΚ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΠΕΙΡΑΙΑ

ΤΜΗΜΑ ΝΑΥΤΙΛΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ. Ρύπανση και Ναυτιλία 6 ο εξάμηνο ΔΑΠ ΝΔΦΚ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΠΕΙΡΑΙΑ ΤΜΗΜΑ ΝΑΥΤΙΛΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ Ρύπανση και Ναυτιλία 6 ο εξάμηνο ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΠΕΙΡΑΙΑ ΘΑΛΑΣΣΙΑ ΡΥΠΑΝΣΗ: Κάθε μορφή (άμεση ή έμμεση) ανθρωπογενούς προέλευσης, εισαγωγή ουσιών ή ενέργειας στο θαλάσσιο χώρο, η

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΤΑΣΗ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΩΝ ΕΠΙΛΟΓΩΝ ΤΩΝ ΘΕΜΑΤΙΚΩΝ ΟΜΑΔΩΝ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΟΥ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ, ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΓΡΟΤΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΜΕΤΑ ΤΟ 2013 ΕΓΓΡΑΦΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ

ΠΡΟΤΑΣΗ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΩΝ ΕΠΙΛΟΓΩΝ ΤΩΝ ΘΕΜΑΤΙΚΩΝ ΟΜΑΔΩΝ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΟΥ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ, ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΓΡΟΤΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΜΕΤΑ ΤΟ 2013 ΕΓΓΡΑΦΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΠΡΟΤΑΣΗ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΩΝ ΕΠΙΛΟΓΩΝ ΤΩΝ ΘΕΜΑΤΙΚΩΝ ΟΜΑΔΩΝ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΟΥ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ, ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΓΡΟΤΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΜΕΤΑ ΤΟ 2013 ΕΓΓΡΑΦΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2012 1 Ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας του αγροδιατροφικού τομέα

Διαβάστε περισσότερα

«Βιοκαύσιμα και περιβάλλον σε όλο τον κύκλο ζωής»

«Βιοκαύσιμα και περιβάλλον σε όλο τον κύκλο ζωής» «Βιοκαύσιμα και περιβάλλον σε όλο τον κύκλο ζωής» Δρ Γιώργος Αγερίδης Μηχανολόγος Μηχανικός Μέλος της Επιστημονικής Επιτροπής του Ecocity Υπεύθυνος της Διεύθυνσης Οικονομικών Υπηρεσιών & Διαχείρισης του

Διαβάστε περισσότερα

Προστατεύει το. υδάτινο περιβάλλον. Αλλάζει τη. ζωή μας. www.ypeka.gr. www.epperaa.gr

Προστατεύει το. υδάτινο περιβάλλον. Αλλάζει τη. ζωή μας. www.ypeka.gr. www.epperaa.gr Προστατεύει το υδάτινο περιβάλλον Αλλάζει τη ζωή μας www.epperaa.gr www.ypeka.gr Το ΕΠΠΕΡΑΑ προστατεύει το Υδάτινο περιβάλλον βελτιώνει την Ποιότητα της Ζωής μας Ε.Π. «Περιβάλλον και Αειφόρος Ανάπτυξη»

Διαβάστε περισσότερα

Σεμινάριο στην Πύλο με θέμα: «ΑΕΙΦΟΡΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΒΙΩΜΑΤΙΚΕΣ ΔΡΑΣΕΙΣ»

Σεμινάριο στην Πύλο με θέμα: «ΑΕΙΦΟΡΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΒΙΩΜΑΤΙΚΕΣ ΔΡΑΣΕΙΣ» Σεμινάριο στην Πύλο με θέμα: «ΑΕΙΦΟΡΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΒΙΩΜΑΤΙΚΕΣ ΔΡΑΣΕΙΣ» Την Παρασκευή 5 Δεκεμβρίου πραγματοποιήθηκε στην Πύλο σεμινάριο με θέμα «Αειφόρο Σχολείο-Βιωματικές Δράσεις» το οποίο οργάνωσε η Σχολική

Διαβάστε περισσότερα

Φύση και Σχολικοί Κήποι. Δρ. Αλέξανδρος Παπαχατζής Αναπληρωτής Καθηγητής Δενδροκομίας ΤΕΙ Θεσσαλίας e-mail: papachad@teilar.gr

Φύση και Σχολικοί Κήποι. Δρ. Αλέξανδρος Παπαχατζής Αναπληρωτής Καθηγητής Δενδροκομίας ΤΕΙ Θεσσαλίας e-mail: papachad@teilar.gr Φύση και Σχολικοί Κήποι Δρ. Αλέξανδρος Παπαχατζής Αναπληρωτής Καθηγητής Δενδροκομίας ΤΕΙ Θεσσαλίας e-mail: papachad@teilar.gr Ιστορικά στοιχεία Η «μόρφωση» του ανθρώπου άρχισε άτυπα από την επαφή του με

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2015

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2015 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2015 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ (Ι) ΠΡΑΚΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Μάθημα: Εισαγωγή στη Γεωργία Λαχανοκομία

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Νάκου Αλεξάνδρα Εισαγωγή στις Επιστήμες της Αγωγής Ο όρος ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ δημιουργεί μία αίσθηση ασάφειας αφού επιδέχεται πολλές εξηγήσεις. Υπάρχει συνεχής διάλογος και προβληματισμός ακόμα

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ 1 ο Στις ερωτήσεις 1-5, να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό της ερώτησης και δίπλα του το γράμμα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση.

ΘΕΜΑ 1 ο Στις ερωτήσεις 1-5, να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό της ερώτησης και δίπλα του το γράμμα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση. ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΜΑ 1 ο Στις ερωτήσεις 1-5, να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό της ερώτησης και δίπλα του το γράμμα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση. 1. Τα κύτταρα που παράγουν

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΚΟΧΗΜΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ

ΦΥΣΙΚΟΧΗΜΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ ΦΥΣΙΚΟΧΗΜΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ Η ΡΟΗ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ Η ροή του νερού μεταξύ των άλλων καθορίζει τη ζωή και τις λειτουργίες των έμβιων οργανισμών στο ποτάμι. Διαμορφώνει το σχήμα του σώματός τους, τους

Διαβάστε περισσότερα

Περιβαλλοντικές Επιπτώσεις του Πολέμου στα Βαλκάνια: Ραδιενέργεια και Χημική Ρύπανση

Περιβαλλοντικές Επιπτώσεις του Πολέμου στα Βαλκάνια: Ραδιενέργεια και Χημική Ρύπανση Περιβαλλοντικές Επιπτώσεις του Πολέμου στα Βαλκάνια: Ραδιενέργεια και Χημική Ρύπανση Πραγματοποιήθηκε με επιτυχία η εκδήλωση που διοργάνωσε το Περιφερειακό Τμήμα Κεντρικής και Δυτικής Μακεδονίας της Ένωσης

Διαβάστε περισσότερα

ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ «ΟΜΟΚΕΝΤΡΟ» ΦΛΩΡΟΠΟΥΛΟΥ

ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ «ΟΜΟΚΕΝΤΡΟ» ΦΛΩΡΟΠΟΥΛΟΥ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΘΕΜΑ Α Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό κάθε μίας από τις παρακάτω ημιτελείς προτάσεις Α1 έως Α5 και δίπλα το γράμμα που αντιστοιχεί στη λέξη ή στη φράση η οποία συμπληρώνει

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΝΟΙΑ ΚΑΙ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΕΙΦΟΡΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗ. Δρ Αραβέλλα Ζαχαρίου

ΕΝΝΟΙΑ ΚΑΙ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΕΙΦΟΡΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗ. Δρ Αραβέλλα Ζαχαρίου Η Εκπαίδευση για την Αειφόρο Ανάπτυξη ως πλαίσιο Εκπαίδευσης Νεοδιορισθέντων Εκπαιδευτικών: Ποιοτικοί Εκπαιδευτικοί για Ποιοτική Εκπαίδευση ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΕΣ/ΠΑΙΔΙ/0308(ΒΙΕ)/07 ΕΝΝΟΙΑ ΚΑΙ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Αναπτυξιακό Συνέδριο ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΣ ΣΤΕΡΕΑΣ ΕΛΛΑΔΑΣ. για την νέα Προγραμματική Περίοδο 2014 2020

Αναπτυξιακό Συνέδριο ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΣ ΣΤΕΡΕΑΣ ΕΛΛΑΔΑΣ. για την νέα Προγραμματική Περίοδο 2014 2020 Αναπτυξιακό Συνέδριο ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΣ ΣΤΕΡΕΑΣ ΕΛΛΑΔΑΣ για την νέα Προγραμματική Περίοδο 2014 2020 23 04 2013 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ, ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΚΛΙΜΑΤΙΚΗΣ ΑΛΛΑΓΗΣ Ειδική Υπηρεσία Διαχείρισης ΕΠΠΕΡΑΑ «Το

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΟΛΟΓΙΟ - ΟΔΗΓΙΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ ΕΙΔΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ

ΘΕΜΑΤΟΛΟΓΙΟ - ΟΔΗΓΙΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ ΕΙΔΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΘΕΜΑΤΟΛΟΓΙΟ - ΟΔΗΓΙΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ ΕΙΔΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΕΙΔΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ Γενικά Λαμβάνοντας υπόψη τις μέχρι σήμερα Εγκυκλίους για τον τρόπο οργάνωσης και λειτουργίας

Διαβάστε περισσότερα

90711400-8. Σελίδα 2 από 5

90711400-8. Σελίδα 2 από 5 CPV κωδικοί «Υπηρεσίες λυμάτων, απορριμμάτων, καθαρισμού και περιβαλλοντικές υπηρεσίες» 90XXXXXX CODE EL 90000000-7 Υπηρεσίες λυμάτων, απορριμμάτων, καθαρισμού και περιβαλλοντικές υπηρεσίες 90400000-1

Διαβάστε περισσότερα

Οδηγίες για τη διδασκαλία µαθηµάτων του Γενικού Λυκείου για το σχολικό έτος 2013-14

Οδηγίες για τη διδασκαλία µαθηµάτων του Γενικού Λυκείου για το σχολικό έτος 2013-14 Οδηγίες για τη διδασκαλία µαθηµάτων του Γενικού Λυκείου για το σχολικό έτος 2013-14 Μετά από σχετική εισήγηση του Ινστιτούτου Εκπαιδευτικής Πολιτικής (πράξεις 24/2013 και 32/2013 του.σ.) σας αποστέλλουµε

Διαβάστε περισσότερα

Ενεργειακή Αξιοποίηση Βιομάζας. Δρ Θρασύβουλος Μανιός Αναπληρωτής Καθηγητής ΤΕΙ Κρήτης ΣΕΠ στην ΠΣΕ50

Ενεργειακή Αξιοποίηση Βιομάζας. Δρ Θρασύβουλος Μανιός Αναπληρωτής Καθηγητής ΤΕΙ Κρήτης ΣΕΠ στην ΠΣΕ50 Ενεργειακή Αξιοποίηση Βιομάζας Δρ Θρασύβουλος Μανιός Αναπληρωτής Καθηγητής ΤΕΙ Κρήτης ΣΕΠ στην ΠΣΕ50 Τι ορίζουμε ως «βιομάζα» Ως βιομάζα ορίζεται η ύλη που έχει βιολογική (οργανική) προέλευση. Πρακτικά,

Διαβάστε περισσότερα

(Σανταµούρης Μ., 2006).

(Σανταµούρης Μ., 2006). Β. ΠΗΓΕΣ ΙΟΞΕΙ ΙΟΥ ΤΟΥ ΑΝΘΡΑΚΑ (CO 2 ) Οι πιο σηµαντικές πηγές διοξειδίου προέρχονται από την καύση ορυκτών καυσίµων και την δαπάνη ενέργειας γενικότερα. Οι δύο προεκτάσεις της ανθρώπινης ζωής που είναι

Διαβάστε περισσότερα

Ομιλία του καθηγητού Χρήστου Σ. Ζερεφού, ακαδημαϊκού Συντονιστού της ΕΜΕΚΑ

Ομιλία του καθηγητού Χρήστου Σ. Ζερεφού, ακαδημαϊκού Συντονιστού της ΕΜΕΚΑ Ομιλία του καθηγητού Χρήστου Σ. Ζερεφού, ακαδημαϊκού Συντονιστού της ΕΜΕΚΑ Οι επιμέρους μελέτες ανέδειξαν τον πλούτο των φυσικών πόρων που διαθέτει η χώρα μας αλλά και τους κινδύνους που απειλούν το φυσικό

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΕΔΙΟ ΔΡΑΣΗΣ ΓΙΑ ΤΗ ΒΙΟΠΟΙΚΙΛΟΤΗΤΑ

ΣΧΕΔΙΟ ΔΡΑΣΗΣ ΓΙΑ ΤΗ ΒΙΟΠΟΙΚΙΛΟΤΗΤΑ ΣΧΕΔΙΟ ΔΡΑΣΗΣ ΓΙΑ ΤΗ ΒΙΟΠΟΙΚΙΛΟΤΗΤΑ ΣΧΟΛΕΙΟ: Δημοτικό Σχολείο Παλώδιας ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: 2011-2012 Αρ. Μαθητών που συμμετέχουν στο πρόγραμμα: 38 Αρ. Εκπαιδευτικών που συμμετέχουν στο πρόγραμμα: 7 Εκπαιδευτικοί:

Διαβάστε περισσότερα

ένα αειφόρο πρότυπο Ήβη Νανοπούλου Αρχιτέκτων - Διευθύνων σύμβουλος ΘΥΜΙΟΣ ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΗΣ ΚΑΙ ΣΥΝΕΡΓΑΤΕΣ ΑΕΜ

ένα αειφόρο πρότυπο Ήβη Νανοπούλου Αρχιτέκτων - Διευθύνων σύμβουλος ΘΥΜΙΟΣ ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΗΣ ΚΑΙ ΣΥΝΕΡΓΑΤΕΣ ΑΕΜ Η πόλη ως καταλύτης για ένα αειφόρο πρότυπο ανάπτυξης Ήβη Νανοπούλου Αρχιτέκτων - Διευθύνων σύμβουλος ΘΥΜΙΟΣ ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΗΣ ΚΑΙ ΣΥΝΕΡΓΑΤΕΣ ΑΕΜ Διαπιστώσεις Πού ζούμε ; Ο χάρτης αναπαριστά τη συγκέντρωση πληθυσμού

Διαβάστε περισσότερα

Β2. β) Πρώτα απ όλα: Αρχικά παράλληλα: ταυτόχρονα εξάλλου: άλλωστε

Β2. β) Πρώτα απ όλα: Αρχικά παράλληλα: ταυτόχρονα εξάλλου: άλλωστε ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Α.1 Το συγκεκριμένο κείμενο αναφέρεται στην ανάγκη προσέγγισης των αρχαίων χώρων θέασης και ακρόασης από τους Νεοέλληνες. Επρόκειτο για τόπους έκφρασης συλλογικότητας. Επιπλέον, σ αυτούς γεννήθηκε

Διαβάστε περισσότερα

ΚΡΙΤΗΡΙΑ ΕΠΙΛΟΓΗΣ ΘΕΜΑΤΟΣ

ΚΡΙΤΗΡΙΑ ΕΠΙΛΟΓΗΣ ΘΕΜΑΤΟΣ Πρασινίζω το σχολείο µου, πρασινίζω την πόλη µου! Το Εργαστήριο το σχολικό έτος 2004-2005, συνεργάστηκε µε το Πειραµατικό Νηπιαγωγείο Ν. Χηλής στο σχεδιασµό και την ανάπτυξη Προγράµµατος Περιβαλλοντικής

Διαβάστε περισσότερα

Εργασία στο μάθημα: ΟΙΚΟΛΟΓΙΑ ΓΙΑ ΜΗΧΑΝΙΚΟΥΣ. Θέμα: ΕΥΤΡΟΦΙΣΜΟΣ

Εργασία στο μάθημα: ΟΙΚΟΛΟΓΙΑ ΓΙΑ ΜΗΧΑΝΙΚΟΥΣ. Θέμα: ΕΥΤΡΟΦΙΣΜΟΣ ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ ΤΜΗΜΑ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ Εργασία στο μάθημα: ΟΙΚΟΛΟΓΙΑ ΓΙΑ ΜΗΧΑΝΙΚΟΥΣ Θέμα: ΕΥΤΡΟΦΙΣΜΟΣ 1 Ονομ/μο φοιτήτριας: Κουκουλιάντα Στυλιανή Αριθμός μητρώου: 7533 Υπεύθυνος καθηγητής:

Διαβάστε περισσότερα

Πράσινα Δώματα. Δήμος Ρόδου Διεύθυνση Περιβάλλοντος και Πρασίνου Τμήμα Περιβάλλοντος. Παρουσίαση στο 2 ο Πρότυπο Πειραματικό Δημοτικό Σχολείο Ρόδου

Πράσινα Δώματα. Δήμος Ρόδου Διεύθυνση Περιβάλλοντος και Πρασίνου Τμήμα Περιβάλλοντος. Παρουσίαση στο 2 ο Πρότυπο Πειραματικό Δημοτικό Σχολείο Ρόδου Πράσινα Δώματα Δήμος Ρόδου Διεύθυνση Περιβάλλοντος και Πρασίνου Τμήμα Περιβάλλοντος Παρουσίαση στο 2 ο Πρότυπο Πειραματικό Δημοτικό Σχολείο Ρόδου Ποθητός Σταματιάδης, Πολιτικός Μηχανικός, Μηχανικός Περιβάλλοντος

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΗΣ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΟΤΗΤΑΣ, ΚΡΙΤΙΚΗΣ ΣΚΕΨΗΣ ΚΑΙ ΣΥΝΕΡΓΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ

ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΗΣ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΟΤΗΤΑΣ, ΚΡΙΤΙΚΗΣ ΣΚΕΨΗΣ ΚΑΙ ΣΥΝΕΡΓΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΗΣ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΟΤΗΤΑΣ, ΚΡΙΤΙΚΗΣ ΣΚΕΨΗΣ ΚΑΙ ΣΥΝΕΡΓΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ Οι τρεις διαστάσεις της μάθησης Αλέξης Κόκκος Ο Knud Illeris, ο σημαντικότερος ίσως θεωρητικός της μάθησης σήμερα, στο κείμενό του «Μια

Διαβάστε περισσότερα

Ο όρος Π.Ε. στην Ελλάδα άρχισε να χρησιμοποιείται από το 1976 και έπειτα. Όπως προκύπτει από τα στοιχεία που υπάρχουν, η ανάπτυξη της Π.Ε.

Ο όρος Π.Ε. στην Ελλάδα άρχισε να χρησιμοποιείται από το 1976 και έπειτα. Όπως προκύπτει από τα στοιχεία που υπάρχουν, η ανάπτυξη της Π.Ε. Ο όρος Π.Ε. στην Ελλάδα άρχισε να χρησιμοποιείται από το 1976 και έπειτα. Όπως προκύπτει από τα στοιχεία που υπάρχουν, η ανάπτυξη της Π.Ε. στην Ελλάδα σχετίζεται καθαρά με τις δραστηριότητες διεθνών οργανισμών

Διαβάστε περισσότερα

γραπτή εξέταση στo μάθημα ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ' ΛΥΚΕΙΟΥ

γραπτή εξέταση στo μάθημα ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ' ΛΥΚΕΙΟΥ 3η εξεταστική περίοδος από 29/03/15 έως 19/04/15 γραπτή εξέταση στo μάθημα ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ' ΛΥΚΕΙΟΥ Τάξη: Γ Λυκείου Τμήμα: Βαθμός: Ονοματεπώνυμο: Καθηγητής: Θ Ε Μ Α A 1. Να επιλέξετε τη σωστή

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαίδευση σχετικά με το περιβάλλον Εκπαίδευση για το περιβάλλον Εκπαίδευση στο περιβάλλον

Εκπαίδευση σχετικά με το περιβάλλον Εκπαίδευση για το περιβάλλον Εκπαίδευση στο περιβάλλον Περιβαλλοντική Εκπαίδευση (ΠΕ) ονομάζεται η διδασκαλία του τρόπου λειτουργίας του οικοσυστήματος και στόχος της είναι η αλλαγή της συμπεριφοράς των ανθρώπων προς μια αειφορική κατεύθυνση Εκπαίδευση σχετικά

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ. ΖΗΤΗΜΑ 1 ο

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ. ΖΗΤΗΜΑ 1 ο ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΖΗΤΗΜΑ 1 ο Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό καθεμιάς από τις παρακάτω ημιτελείς προτάσεις Α1 έως Α5 και δίπλα το γράμμα που αντιστοιχεί στη λέξη ή τη φράση, η οποία συμπληρώνει

Διαβάστε περισσότερα

Αναδεικνύω τον τόπο μου μέσα από την Περιβαλλοντική Εκπαίδευση

Αναδεικνύω τον τόπο μου μέσα από την Περιβαλλοντική Εκπαίδευση Αναδεικνύω τον τόπο μου μέσα από την Περιβαλλοντική Εκπαίδευση Σοφία Τσιροπούλου Υπεύθυνη Σχολικών Δραστηριοτήτων Διεύθυνση Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης Ν. Έβρου softsi@sch.gr ΠΕΡΙΛΗΨΗ Στην παρούσα εργασία

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΝΕΟ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟ ΠΡΟΦΙΛ ΚΑΙ ΟΙ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΕΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΗΣ ΣΧΟΛΗΣ. ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΜΗΧΑΝΙΚΗ ΚΑΙ ΓΕΩΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ. Μάριος Τσέζος, Καθηγητής Ε.Μ.Π.

ΤΟ ΝΕΟ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟ ΠΡΟΦΙΛ ΚΑΙ ΟΙ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΕΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΗΣ ΣΧΟΛΗΣ. ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΜΗΧΑΝΙΚΗ ΚΑΙ ΓΕΩΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ. Μάριος Τσέζος, Καθηγητής Ε.Μ.Π. ΤΟ ΝΕΟ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟ ΠΡΟΦΙΛ ΚΑΙ ΟΙ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΕΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΗΣ ΣΧΟΛΗΣ. ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΜΗΧΑΝΙΚΗ ΚΑΙ ΓΕΩΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ. Μάριος Τσέζος, Καθηγητής Ε.Μ.Π. Περιβαλλοντική Μηχανική και Γεωπεριβάλλον Αν αναρωτηθεί κανείς

Διαβάστε περισσότερα

Μπορεί η διαχείριση των εδαφικών πόρων να συμβάλλει στη μείωση των αερίων του θερμοκηπίου;

Μπορεί η διαχείριση των εδαφικών πόρων να συμβάλλει στη μείωση των αερίων του θερμοκηπίου; Μπορεί η διαχείριση των εδαφικών πόρων να συμβάλλει στη μείωση των αερίων του θερμοκηπίου; Δημ. Αλιφραγκής Καθηγητής Εργαστήριο Δασικής Εδαφολογίας ΑΠΘ Αύξηση του ρυθμού δέσμευσης του διοξειδίου του άνθρακα

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΛΟΣ 1ΗΣ ΑΠΟ 5 ΣΕΛΙΔΕΣ

ΤΕΛΟΣ 1ΗΣ ΑΠΟ 5 ΣΕΛΙΔΕΣ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β ) ΣΑΒΒΑΤΟ 10 ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΥ 2015 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: ΠΕΝΤΕ (5) Θέμα Α Στις ερωτήσεις

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΓΕΙΑ ΣΤΑΓΔΗΝ ΑΡΔΕΥΣΗ

ΥΠΟΓΕΙΑ ΣΤΑΓΔΗΝ ΑΡΔΕΥΣΗ ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ ΠΟΛΥΤΕΧΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΜΗΜΑ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΥΠΟΓΕΙΑ ΣΤΑΓΔΗΝ ΑΡΔΕΥΣΗ ΜΠΑΤΣΟΥΚΑΠΑΡΑΣΚΕΥΗ- ΜΑΡΙΑ ΞΑΝΘΗ 2010 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Το νερό είναι ζωτικής σημασίας για το μέλλον της ανθρωπότητας.

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ Β Β1. Τι ονομάζεται ομοιόσταση (μονάδες 2) και ποιους ομοιoστατικούς μηχανισμούς γνωρίζετε στον ανθρώπινο οργανισμό (μονάδες 5); Μονάδες 7

ΘΕΜΑ Β Β1. Τι ονομάζεται ομοιόσταση (μονάδες 2) και ποιους ομοιoστατικούς μηχανισμούς γνωρίζετε στον ανθρώπινο οργανισμό (μονάδες 5); Μονάδες 7 ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΚΑΙ Δ ΤΑΞΗΣ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β ) ΔΕΥΤΕΡΑ 20 ΜΑΪΟΥ 2013 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: ΤΕΣΣΕΡΙΣ (4) ΘΕΜΑ Α

Διαβάστε περισσότερα

Σύνδεση της σχολικής Φυσικής Αγωγής και των σχολικών δραστηριοτήτων µε δραστηριότητες σε φυσικό περιβάλλον

Σύνδεση της σχολικής Φυσικής Αγωγής και των σχολικών δραστηριοτήτων µε δραστηριότητες σε φυσικό περιβάλλον Σύνδεση της σχολικής Φυσικής Αγωγής και των σχολικών δραστηριοτήτων µε δραστηριότητες σε φυσικό περιβάλλον ρ. Απόστολος Ντάνης Σχολικός Σύµβουλος Φυσικής Αγωγής ιπλή εκπαιδευτική λειτουργία των δραστηριοτήτων

Διαβάστε περισσότερα

Πρόλογος...11. 1. Οργανισμοί...15

Πρόλογος...11. 1. Οργανισμοί...15 Περιεχόμενα Πρόλογος...11 1. Οργανισμοί...15 1.1 Οργανισμοί και είδη...15 1.1.1 Ιδιότητες των οργανισμών...15 1.1.2 Φαινότυπος, γονότυπος, οικότυπος...17 1.1.3 Η έννοια του είδους και ο αριθμός των ειδών...19

Διαβάστε περισσότερα

Θέµατα Βιολογίας Γενική Παιδεία Γ Λυκείου 2000

Θέµατα Βιολογίας Γενική Παιδεία Γ Λυκείου 2000 Ζήτηµα 1ο Θέµατα Βιολογίας Γενική Παιδεία Γ Λυκείου 2000 Στις ερωτήσεις 1-5 να γράψετε στο τετράδιο σας τον αριθµό της ερώτησης και δίπλα το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση. 1. Οι ιοί είναι :

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΤΥΠΟ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ- ΜΑΘΗΜΑ 1. Σχολείο: Περιφερειακό Δημοτικό Σχολείου Καλού Χωριού Λεμεσού

ΕΝΤΥΠΟ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ- ΜΑΘΗΜΑ 1. Σχολείο: Περιφερειακό Δημοτικό Σχολείου Καλού Χωριού Λεμεσού ΕΝΤΥΠΟ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ- ΜΑΘΗΜΑ 1 Όνομα Εκπαιδευτικού: Θεοδοσία Βασιλείου Σχολείο: Περιφερειακό Δημοτικό Σχολείου Καλού Χωριού Λεμεσού Ζήτημα της Αειφόρου Περιβαλλοντικής Εκπαιδευτικής Πολιτικής: Ανάληψη

Διαβάστε περισσότερα

Θέµατα Βιολογίας Γενική Παιδεία Γ Λυκείου 2000

Θέµατα Βιολογίας Γενική Παιδεία Γ Λυκείου 2000 Θέµατα Βιολογίας Γενική Παιδεία Γ Λυκείου 2000 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ Ζήτηµα 1ο Στις ερωτήσεις 1-5 να γράψετε στο τετράδιο σας τον αριθµό της ερώτησης και δίπλα το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση. 1. Οι

Διαβάστε περισσότερα

αειφορία και περιβάλλον

αειφορία και περιβάλλον ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΚΑΙ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΓΕΩΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ Αειφορία και Περιβάλλον ΠΟΜ 215 Ι ΑΡΧΕΣ ΑΕΙΦΟΡΙΑΣ http://www.evangelosakylas.weebly.com Ευάγγελος Ακύλας Αειφορία

Διαβάστε περισσότερα

Περιβαλλοντική Εκπαίδευση και Υγιεινή Διατροφή με τοπικά προϊόντα. Σφακιανάκη Μαρία Υπεύθυνη ΚΠΕ Αρχανών-Ρούβα-Γουβών

Περιβαλλοντική Εκπαίδευση και Υγιεινή Διατροφή με τοπικά προϊόντα. Σφακιανάκη Μαρία Υπεύθυνη ΚΠΕ Αρχανών-Ρούβα-Γουβών Περιβαλλοντική Εκπαίδευση και Υγιεινή Διατροφή με τοπικά προϊόντα Σφακιανάκη Μαρία Υπεύθυνη ΚΠΕ Αρχανών-Ρούβα-Γουβών Ηράκλειο, Βασιλική Αγ. Μάρκου Πέμπτη 22 Νοεμβρίου 2012 ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΝΟΜΟΣ:1892/1990

Διαβάστε περισσότερα

ΗΝΩΜΕΝΟ ΒΑΣΙΛΕΙΟ ΕΘΝΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΓΙΑ ΤΟ ΑΕΙΦΟΡΟ ΣΧΟΛΕΙΟ: ΟΙ ΟΧΤΩ ΠΥΛΕΣ

ΗΝΩΜΕΝΟ ΒΑΣΙΛΕΙΟ ΕΘΝΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΓΙΑ ΤΟ ΑΕΙΦΟΡΟ ΣΧΟΛΕΙΟ: ΟΙ ΟΧΤΩ ΠΥΛΕΣ ΗΝΩΜΕΝΟ ΒΑΣΙΛΕΙΟ ΕΘΝΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΓΙΑ ΤΟ ΑΕΙΦΟΡΟ ΣΧΟΛΕΙΟ: ΟΙ ΟΧΤΩ ΠΥΛΕΣ http://www.teachernet.gov.uk/sustainableschools/ Μετάφραση από τα αγγλικά: Ειρήνη Λυμπέρη ΤΙ ΕΙΝΑΙ Η ΑΕΙΦΟΡΟΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗ; Η αειφόρος

Διαβάστε περισσότερα

Κέντρο Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης Νάουσας. Εθνικό Δίκτυο Σχολείων «Γεωργία και Περιβάλλον» Γαία αειφόρος. Γαία μήτρα ζωής. Αναζητώντας το ευ ζην.

Κέντρο Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης Νάουσας. Εθνικό Δίκτυο Σχολείων «Γεωργία και Περιβάλλον» Γαία αειφόρος. Γαία μήτρα ζωής. Αναζητώντας το ευ ζην. Κέντρο Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης Νάουσας Εθνικό Δίκτυο Σχολείων «Γεωργία και Περιβάλλον» Γαία αειφόρος. Γαία μήτρα ζωής. Αναζητώντας το ευ ζην. Νάουσα 2008 Περιβαλλοντική Εκπαίδευση & «Γεωργία» Ο περιβαλλοντικός

Διαβάστε περισσότερα

Πρότυπα-πειραματικά σχολεία

Πρότυπα-πειραματικά σχολεία Πρότυπα-πειραματικά σχολεία 1. Τα πρότυπα-πειραματικά: ένα ιστορικό Τα πειραματικά σχολεία (στα οποία εντάχθηκαν με το Ν. 1566/85 και τα ιστορικά πρότυπα σχολεία) έχουν μακρά ιστορία στον τόπο μας. Τα

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ / ΤΑΞΗ : ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ / Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΕΙΡΑ: ΘΕΡΙΝΑ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 08/01/2012

ΜΑΘΗΜΑ / ΤΑΞΗ : ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ / Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΕΙΡΑ: ΘΕΡΙΝΑ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 08/01/2012 ΜΑΘΗΜΑ / ΤΑΞΗ : ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ / Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΕΙΡΑ: ΘΕΡΙΝΑ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 08/01/2012 ΘΕΜΑ 1 Ο Να επιλέξετε την φράση που συμπληρώνει ορθά κάθε μία από τις ακόλουθες προτάσεις: Στα τροφικά επίπεδα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΥΛΙΚΟ ΣΧΕΤΙΚΟ ΜΕ ΤΗΝ ΕΝΕΡΓΕΙΑ

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΥΛΙΚΟ ΣΧΕΤΙΚΟ ΜΕ ΤΗΝ ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΥΛΙΚΟ ΣΧΕΤΙΚΟ ΜΕ ΤΗΝ ΕΝΕΡΓΕΙΑ Μαρία Δημοπούλου Υπεύθυνη Π.Ε. Α Δ/νσης Π.Ε. Αθηνών Έφη Φουσέκη Υπεύθυνη Π.Ε. Δ/νσης Β/θμιας Α Αθηνών Ενέργεια- Περιβάλλον- Ανάπτυξη ΠΕΡΙΛΑΜΒΑΝΕΙ:

Διαβάστε περισσότερα