Παρουσίαση μιας κλίμακας μαθησιακής αξιολόγησης για την εξέταση των μαθησιακων δυσκολιών και στοιχεία από τη χορήγησή της σε μαθητές γυμνασίου

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Παρουσίαση μιας κλίμακας μαθησιακής αξιολόγησης για την εξέταση των μαθησιακων δυσκολιών και στοιχεία από τη χορήγησή της σε μαθητές γυμνασίου"

Transcript

1 Παρουσίαση μιας κλίμακας μαθησιακής αξιολόγησης για την εξέταση των μαθησιακων δυσκολιών και στοιχεία από τη χορήγησή της σε μαθητές γυμνασίου Χρήστος Σκαλούμπακας Ιατροπαιδαγωγικό Κέντρο Ραφήνας Παιδοψυχιατρικό Νοσοκομείο Αττικής Αθανάσιος Πρωτόπαπας Τμήμα Εκπαιδευτικής Τεχνολογίας Ινστιτούτο Επεξεργασίας του Λόγου Δημήτριος Νικολόπουλος Τμήμα Ψυχολογίας Πανεπιστήμιο Κρήτης ΠΕΡΙΛΗΨΗ Η Κλίμακα Μαθησιακής Αξιολόγησης είναι μια συστοιχία δοκιμασιών που συγκροτήθηκε με στόχο τη βελτίωση της διαδικασίας διάγνωσης των μαθησιακών δυσκολιών. Περιλαμβάνει νέες δοκιμασίες καθώς και ορισμένες προϋπάρχουσες. Οι νέες δοκιμασίες που κατασκευάστηκαν αφορούν σε: ανάγνωση λέξεων, ανάγνωση και κατανόηση κειμένου, ορθογραφία λέξεων και απομόνωση φωνημάτων. Οι προϋπάρχουσες δοκιμασίες, οι οποίες τροποποιήθηκαν και προσαρμόστηκαν κατάλληλα αφορούν σε: ανάγνωση και επανάληψη ψευδολέξεων, ορθογραφία κειμένου, μνήμη αριθμών, αριθμητική, διάκριση φθόγγων και μη λεκτική νοημοσύνη. Σημείο εκκίνησης για την επιλογή και διαμόρφωση των δοκιμασιών αποτέλεσαν η ερευνητική, κλινική και εκπαιδευτική εμπειρία πάνω στις ιδιαιτερότητες που χαρακτηρίζουν τη γλωσσική και γνωστική συμπεριφορά παιδιών με μαθησιακές δυσκολίες στο γραπτό λόγο. Η συστοιχία χορηγήθηκε σε σχολικό δείγμα 137 μαθητών που φοιτούσαν στην 1η Γυμνασίου, καθώς και σε κλινικό δείγμα 28 μαθητών της ίδιας τάξης που εξετάστηκαν σε Ιατροπαιδαγωγικό Κέντρο, στο οποίο είχαν προσέλθει λόγω των δυσκολιών που αντιμετωπίζουν στην μάθηση. Παρουσιάζονται περιγραφικά στατιστικά στοιχεία και προκαταρκτικές αναλύσεις που αποτυπώνουν τις διαφορές μεταξύ μαθητών χωρίς αίτημα (σχολικό δείγμα) και μαθητών με αίτημα (κλινικό δείγμα) στις διάφορες δοκιμασίες της συστοιχίας. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Ο όρος μαθησιακές δυσκολίες αναφέρεται συνήθως σε ένα ευρύ φάσμα ειδικών δυσκολιών που αντιμετωπίζει ένα παιδί στην προσπάθειά του να μάθει να γράφει και να διαβάζει. Παρά την αναμφισβήτητη επίδραση περιβαλλοντικών και συναισθηματικών παραγόντων στην εξέλιξη των σχετικών με την μάθηση ικανοτήτων, στην πλειονότητα των παιδιών που αντιμετωπίζουν μαθησιακές δυσκολίες διαπιστώνουμε ότι χωρίς να υπάρχει προφανής λόγος, συναισθηματικής ή άλλης φύσης, η αναπτυξιακή πορεία αυτών των ικανοτήτων είναι αργή και ελλειμματική. Παρατηρείται επίσης ότι αυτό συμβαίνει συχνά σε παιδιά που δεν παρουσιάζουν ιδιαίτερα χαμηλό νοητικό δυναμικό. Η έρευνα έχει στραφεί στη διερεύνηση των ιδιαίτερων χαρακτηριστικών αυτών των παιδιών σε μια προσπάθεια να ανιχνευθεί το μέγεθος και η φύση των δυσκολιών. Η μεγαλύτερη πρόοδος στο πεδίο αυτό έχει συνετελεστεί στη διερεύνηση των δυσκολιών αυτών στην αγγλική γλώσσα, με τις άλλες γλώσσες να υστερούν. Στην ελληνική γλώσσα, με τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά της, αυτή η υστέρηση αφορά τόσο στην ποσότητα όσο και στην ποιότητα των δεδομένων που έχουμε για το φαινόμενο των μαθησιακών δυσκολιών. Στην ελληνική βιβλιογραφία γίνονται συχνές αναφορές στον όρο «δυσλεξία» όρος που έχει ταυτιστεί με τις μαθησιακές δυσκολίες στην ελληνική πραγματικότητα. Η ολοένα αυξανόμενη ανάγκη αντιμετώπισης των μαθησιακών δυσκολιών μέσα στο εκπαιδευτικό σύστημα προσκρούει στις ατέλειες του θεσμού της 9ο Συνέδριο Πανελλήνιου Συλλόγου Λογοπεδικών Ιανουάριος 23 1

2 ειδικής αγωγής. Η τρέχουσα αντιμετώπιση του ζητήματος μέσω της πιστοποίησης των δυσκολιών αυτών από το σύστημα υγείας, με την απαλλαγή του μαθητή από τις γραπτές εξετάσεις και την αντικατάστασή τους από προφορικές, είχε ως επακόλουθο να αυξηθεί απότομα η ζήτηση για διαγνωστικές υπηρεσίες. Αυτές οι συνθήκες έχουν δημιουργήσει μεγαλύτερες πιέσεις για μια εγκυρότερη και πιο αξιόπιστη διάγνωση των μαθησιακών δυσκολιών. Οι εξελίξεις που διαγράφονται στο χώρο της παιδείας μετά την ψήφιση του νόμου 2817/2 για την ειδική αγωγή προβλέπουν την ανάληψη του τομέα της διάγνωσης και αντιμετώπισης των μαθησιακών δυσκολιών από τα Κέντρα Διάγνωσης, Αξιολόγησης, και Υποστήριξης ατόμων με ειδικές ανάγκες (ΚΔΑΥ), αρμοδιότητας πλέον του συστήματος παιδείας. Εμφανίζεται λοιπόν η ανάγκη για πιο εξειδικευμένη, εγκυρότερη και πιο αξιόπιστη αξιολόγηση η οποία θα οδηγεί και σε μια πιο εξατομικευμένη αντιμετώπιση. ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΜΑΘΗΣΙΑΚΩΝ ΔΥΣΚΟΛΙΩΝ Η αξιολόγηση παιδιών με μαθησιακές δυσκολίες είναι μια πολύπλευρη διαδικασία και απαιτεί τη συνεργασία δύο ή και περισσοτέρων ειδικών: εκπαιδευτικού ή σχολικού ψυχολόγου, παιδοψυχιάτρου, ειδικού παιδαγωγού ή/και λογοπεδικού, ανάλογα με την περίσταση. Η διεθνής πρακτική υπαγορεύει μια σειρά από ελέγχους που απατούνται για να πιστοποιηθούν οι μαθησιακές δυσκολίες και να σχεδιαστεί η κατάλληλη αποκαταστασιακή παρέμβαση. Προβλέπεται κλινική συνέντευξη με τους γονείς και το παιδί, χορήγηση ερωτηματολογίων για την άντληση πληροφοριών από τον περίγυρο του παιδιού, χορήγηση τεστ νοημοσύνης και τεστ σχολικής επίδοσης (Beitchman & Young 1998). O εκπαιδευτικός ή σχολικός ψυχολόγος καλείται να αξιολογήσει το νοητικό δυναμικό του μαθητή καθώς και τα στοιχεία εκείνα που επιδρούν στην συμπεριφορά του παιδιού. Ο παιδοψυχίατρος καλείται να προσφέρει την εκτίμησή του σε εκείνες τις περιπτώσεις που υπάρχει ζήτημα παθολογικής συμπεριφοράς και πιθανής συννοσηρότητας, ενώ ο ειδικός παιδαγωγός πραγματοποιεί την εκτίμηση της μαθησιακής και σχολικής επίδοσης του μαθητή. Αλλού η αξιολόγηση κάθε μορφής είναι αρμοδιότητα του σχολικού ή εκπαιδευτικού ψυχολόγου, ο οποίος συστήνει και εποπτεύει το εξατομικευμένο πρόγραμμα που εφαρμόζει ο ειδικός παιδαγωγός. Σε περιπτώσεις που εμφανίζονται σημεία διαταραχής του προφορικού λόγου απαραίτητη είναι και η συνδρομή του λογοπεδικού. Στα πλαίσια έρευνας για τον εντοπισμό παιδιών με μαθησιακές δυσκολίες μέσω λογισμικού (Πρωτόπαπας κ. συν. 22, 23) καταρτίστηκε συστοιχία δοκιμασιών που στο εξής θα ονομάζουμε «κλίμακα μαθησιακής αξιολόγησης» (ΚΛΙΜΑ). Για τη συστοιχία αυτή κατασκευάστηκαν ορισμένες νέες δοκιμασίες με στόχο, σε συνδυασμό με άλλες προϋπάρχουσες που προσαρμόστηκαν κατάλληλα, να αποτελέσουν ένα μέτρο εξωτερικής εγκυρότητας του λογισμικού για τον εντοπισμό δυσκολιών. Σύντομη περιγραφή των δοκιμασιών Η επιλογή του περιεχομένου της συστοιχίας ΚΛΙΜΑ βασίστηκε στην κλινική εμπειρία και τη βιβλιογραφική έρευνα. Οι νέες δοκιμασίες που κατασκευάστηκαν είναι: Ανάγνωση Λέξεων: Επιλέχθηκαν 84 λέξεις. Αξιολογείται ο χρόνος και η ακρίβεια ανάγνωσης. Ανάγνωση και Κατανόηση Κειμένου: Χορηγήθηκαν 3 κείμενα διαφορετικού βαθμού δυσκολίας. Κάθε κείμενο ακολουθείται από ερωτήσεις που ανιχνεύουν την κατανόηση του κειμένου. Απομόνωση Φωνημάτων: Κατασκευάστηκαν 22 ψευδολέξεις. Κάθε ψευδολέξη εκφωνείται από τον εξεταστή και επαναλαμβάνεται από τον εξεταζόμενο, αρχικά ως έχει και εν συνεχεία μετά από απαλοιφή ενός φθόγγου. Ορθογραφία Λέξεων: Επιλέχθηκαν 21 λέξεις με μεγάλη μορφολογική ποικιλία προς υπαγόρευση. Καταγράφεται ο αριθμός λαθών. Οι δοκιμασίες που τροποποιήθηκαν και προσαρμόστηκαν στις ανάγκες της έρευνας είναι: Ανάγνωση Ψευδολέξεων: Επιλέχθηκαν 2 ψευδολέξεις (από Μαριδάκη-Κασσωτάκη 1999). Αξιολογείται ο χρόνος και η ακρίβεια ανάγνωσης Επανάληψη Ψευδολέξεων: Επιλέχθηκαν 2 ψευδολέξεις (από Μαριδάκη-Κασσωτάκη 1999) που υπαγορεύονται από τον εξεταστή και επαναλαμβάνονται από τον εξεταζόμενο. Καταγράφεται ο αριθμός λαθών. Ορθογραφία Κειμένου: Επιλέχθηκε κείμενο με μορφολογική ποικιλία (Ζάχος & Ζάχος 1999) προς υπαγόρευση. Καταγράφεται ο αριθμός λαθών ανά κατηγορία. Διάκριση Φθόγγων: Δοκιμασία από το ΑθηνάΤεστ (Παρασκευόπουλος, κ. συν. 1999). Κλίμακα τυποποιημένων προοδευτικών μητρών του Raven: Κλίμακα μέτρησης της μη λεκτικής νοημοσύνης (Raven, 1976). Επιπλέον των ορθών επιλογών καταγράφηκε ο συνολικός χρόνος. 9ο Συνέδριο Πανελλήνιου Συλλόγου Λογοπεδικών Ιανουάριος 23 2

3 Μνήμη Αριθμών: Δοκιμασία από το τεστ νοημοσύνης WISC-III (Γεώργας κ. συν. 1997). Αριθμητική: Δοκιμασία από το WISC-III ( Γεώργας κ. συν. 1997). Αναλυτική περιγραφή και κριτήρια επιλογής περιεχομένου των δοκιμασιών Ανάγνωση Λέξεων Η χαμηλή επίδοση στην ανάγνωση, ιδιαίτερα την ανάγνωση μεμονωμένων λέξεων, αποτελεί για πολλούς ερευνητές τη χαρακτηριστικότερη δυσκολία στην κατάκτηση του γραπτού λόγου, σε σημείο που ο όρος αναγνωστική δυσχέρεια (reading disability) τείνει να αντικαταστήσει τον όρο «δυσλεξία» στη διεθνή βιβλιογραφία. Με τον χαρακτηρισμό «χαμηλή επίδοση στην ανάγνωση» μπορεί να εννοεί κανείς είτε μεγάλο αριθμό λαθών (χαμηλή ακρίβεια) είτε μεγάλο χρόνο ανάγνωσης (χαμηλή ταχύτητα), ή ενδεχομένως και τα δύο μαζί. Στην αγγλική γλώσσα, με το ιδιαίτερα αδιαφανές σύστημα ορθογραφικής αναπαράστασης και τις πολλές εξαιρέσεις, η χαμηλή επίδοση ατόμων με αναγνωστική δυσχέρεια συνήθως εκτείνεται και στις δύο αυτές συνιστώσες ακόμα και για ενηλίκους. Αντίθετα, στην ελληνική γλώσσα η αναγνωστική ακρίβεια είναι διαπιστωμένα υψηλή ακόμα και στους πιο αδύναμους αναγνώστες μικρότερων ηλικιών (Νικολόπουλος 21 Nikolopoulos κ. συν. 1997a,b, 1999, 22 Porpodas 1999), στοιχείο που δικαιολογείται από την κανονικότητα στην αντιστοίχηση μεταξύ γραφημάτων και φωνημάτων. Το ίδιο παρατηρείται και σε άλλες ορθογραφικά διαφανείς γλώσσες, όπως η γερμανική (Landerl 21 Wimmer & Mayringer 22), η ισπανική (Jimenez- Gonzalez & Hernandez-Valle 2) και η ιταλική (Tressoldi κ. συν. 21). Σε όλες αυτές τις γλώσσες η ταχύτητα ανάγνωσης είναι εκείνη που διακρίνει τους καλούς από τους αδύναμους αναγνώστες. Οι 84 λέξεις που χρησιμοποιούνται για τη δοκιμασία αυτή επιλέχθηκαν με τα εξής κριτήρια: α) τη γραμματική κατηγορία. Ο αριθμός των ρημάτων και των ουσιαστικών που επιλέχθηκαν προσεγγίζει το λόγο ένα ρήμα για κάθε τρία ουσιαστικά. β) τον αριθμό συλλαβών. Περιλαμβάνονται λέξεις με μία ως επτά συλλαβές, με τις τρισύλλαβες να αποτελούν το 44% του συνόλου, τις δισύλλαβες το 19%, τις μονοσύλλαβες και τετρασύλλαβες από 1%, ενώ περιλαμβάνονται λίγες μόνο λέξεις με περισσότερες από 4 συλλαβές. γ) τη συχνότητα εμφάνισης (σε κείμενα), όπως αυτή έχει καταγραφεί από τον Εθνικό Θησαυρό Ελληνικής Γλώσσας. 1 Οι λέξεις ταξινομήθηκαν, ανάλογα με τη συχνότητα εμφάνισής τους, σε τρεις κατηγορίες: λέξεις υψηλής συχνότητας με πάνω από 181 εμφανίσεις, 2 λέξεις μεσαίας συχνότητας με 99 έως 12 εμφανίσεις και χαμηλής συχνότητας με λιγότερες από 12. Οι λέξεις που περιλήφθηκαν στην κλίμακα περιλαμβάνουν περισσότερες λέξεις από την κατηγορία μέσης συχνότητας. Αναγνωστική Κατανόηση Η κατανόηση ενός κειμένου αποτελεί τον τελικό στόχο της αναγνωστικής δραστηριότητας και μπορεί να εκτιμηθεί με προκαθορισμένες ερωτήσεις που εξετάζουν το βαθμό στον οποίο μπορούν να αποκομισθούν και να συνυπολογιστούν νοηματικές μονάδες μέσα από το κείμενο. Για τη δοκιμασία αυτή κατασκευάστηκαν τρία σύντομα κείμενα συνεκτιμώντας: α) το είδος του κειμένου (genre). Τα τρία κείμενα είναι γραμμένα με αφηγηματικό τρόπο. Σύμφωνα με τα κριτήρια της Stein (1984) το πρώτο κείμενο κατατάσσεται στην κατηγορία ιστορία διαδοχής αντίδρασης που περιέχει στοιχεία με χρονική και αιτιώδη σχέση και το τρίτο κείμενο στην κατηγορία περιγραφική διαδοχή. Στο δεύτερο κείμενο έχουμε αφήγηση σε μορφή μονολόγου γραμμένου σε ένα λογοτεχνικό ύφος με ελλειπτικό τρόπο. Τα κείμενα κατασκευάστηκαν λαμβάνοντας υπόψη τον τρόπο ταξινόμησης κειμένων με εκπαιδευτικό στόχο κατά Chall κ. συν. (1996). β) τη δυσκολία του λεξιλογίου. Τα τρία κείμενα βρίσκονται σε αύξουσα σειρά δυσκολίας όσον αφορά στο λεξιλόγιο. γ) τη συντακτική πολυπλοκότητα. Τα δυσκολότερα κείμενα έχουν μεγαλύτερες περιόδους (Chall κ. συν. 1996) και η σύνδεση μεταξύ των προτάσεων είναι υποτακτική αντί παρατακτική. Έτσι δυσκολεύει η κατανόηση και για τους ικανούς αναγνώστες, που βασίζονται στα συμφραζόμενα για να 1 εθεγ: Πρόκειται για ένα σώμα κειμένων που αναπτύχθηκε από το Ινστιτούτο Επεξεργασίας του Λόγου (http://corpus.ilsp.gr/) επί σειρά ετών και σήμερα περιλαμβάνει πάνω από 32 εκατομμύρια λέξεις. Παρέχει δυνατότητες αναζήτησης και στατιστικής επεξεργασίας. 2 Οι αναφερόμενες συχνότητες εμφάνισης (ανά 32 εκατομμύρια περίπου) αφορούν στα αντίστοιχα λήμματα, τα οποία περιλαμβάνουν όλους τους γραμματικούς τύπους μιας λέξης. Για λόγους αντιπροσωπευτικότητας πραγματοποιήθηκαν ορισμένες γραμματικές τροποποιήσεις ώστε ο τελικός κατάλογος λέξεων για τη δοκιμασία να περιλαμβάνει μορφολογική ποικιλία. 9ο Συνέδριο Πανελλήνιου Συλλόγου Λογοπεδικών Ιανουάριος 23 3

4 κατανοήσουν το νόημα της περιόδου, αλλά και για τους αδύναμους αναγνώστες, που βασίζονται στα συμφραζόμενα για να αποκωδικοποιήσουν τις λέξεις (Stanovich κ. συν. 198). Τα κείμενα είναι αύξουσας δυσκολίας και οι ερωτήσεις έχουν κατασκευαστεί με στόχο την ανίχνευση της ικανότητας του εξεταζόμενου (α) να απομνημονεύει πληροφορίες, με τις πληροφορίες που είναι ουσιώδεις για την κατανόηση του κειμένου να βαρύνουν στην αξιολόγηση περισσότερο από πληροφορίες που η παρουσία τους δεν είναι σημαντική για το νοήμα του κειμένου, (β) να απαρτιώνει πληροφορίες που είναι διάσπαρτες σε διαφορετικά σημεία του κειμένου και (γ) να εξάγει συμπεράσματα βάσει αυτών των πληροφοριών (βλ. Hannon & Daneman 21 για επισκόπηση). Αξιολογούνται ο χρόνος και η ακρίβεια ανάγνωσης και ο βαθμός κατανόησης του κειμένου βάσει προκαθορισμένων ερωτήσεων. Κατά τη χορήγηση, κάθε κείμενο διαβάζεται μεγαλόφωνα από τον εξεταζόμενο. Μετά την ολοκλήρωση της μεγαλόφωνης ανάγνωσης του πρώτου κειμένου ακολουθεί η υποβολή ερωτήσεων κατανόησης. Μετά την ολοκλήρωση της ανάγνωσης του δευτέρου και του τρίτου κειμένου ακολουθεί σιωπηρή ανάγνωση ενός λεπτού και έπεται η υποβολή των ερωτήσεων. Ο εξεταζόμενος δεν έχει το δικαίωμα να συμβουλευθεί το κείμενο κατά τη διάρκεια του χρόνου υποβολής των ερωτήσεων. Απομόνωση Φωνημάτων Η δοκιμασία απομόνωσης φωνημάτων εξετάζει την ικανότητα της φωνολογικής επεξεργασίας του λόγου και κυρίως τη φωνολογική ενημερότητα, την ικανότητα δηλαδή συνειδητού χειρισμού των φωνημάτων μιας λέξης ή ψευδολέξης (Adams 199). Τα μικρά παιδιά που δεν έχουν μυηθεί ακόμα στο γραπτό λόγο δεν έχουν επίγνωση της συνδυαστικής φύσης των λέξεων, ότι δηλαδή αποτελούνται από φωνήματα και ότι αρκεί ένα μικρό σύνολο φωνημάτων για να σχηματιστούν όλες οι λέξεις. Φυσικά δεν έχουν επίγνωση ούτε της αντιστοιχίας μεταξύ αλφαβητικών συμβόλων και φωνημάτων. Για τη συνειδητοποίηση της φωνολογικής δομής των λέξεων είναι απαραίτητη η εξοικείωση με τους ήχους της ομιλίας, ιδιαίτερα όταν ποικίλλει το φωνητικό περιβάλλον. Ιδιαίτερη δυσκολία παρουσιάζεται στα συμφωνικά συμπλέγματα. Για παράδειγμα ένα παιδί μαθαίνει να αντιλαμβάνεται το /k/ στη λέξη «κότα» όταν ακόμα δυσκολεύεται να αντιληφθεί το ίδιο φώνημα στη λέξη «σκάλα» επειδή αποτελεί σύμπλεγμα μαζί με το /s/. Η συνειδητοποίηση της φωνολογικής δομής του λόγου ονομάζεται φωνολογική ενημερότητα. Αναπτύσσεται με τον καιρό (και την εκπαίδευση) σε βαθμό που να επιτρέπει την ανάλυση κάθε λέξης στα επιμέρους φωνήματα που την απαρτίζουν καθώς και τη σύνθεση μιας λέξης από τα μεμονωμένα φωνήματά της. Οσο καλύτερα εκτελεί ένας μαθητής αυτήν την εργασία, ιδιαίτερα στα πρώτα στάδια της κατάκτησης του γραπτού λόγου, τόσο πιο αποτελεσματική γίνεται η αναγνωστική δραστηριότητα. Η ελλειμματική φωνολογική ενημερότητα, τουλάχιστον στις πρώτες δύο τάξεις του Δημοτικού, έχει συσχετισθεί σε έρευνες που έχουν γίνει σε ορθογραφικά κανονικές γλώσσες με την ελλειμματική επίδοση στην ανάγνωση (Νικολόπουλος 21 Νikolopoulos & Porpodas 21 Nikolopoulos κ. συν. 1997a,b, 1999 Porpodas 1999 Wimmer 1993). Για τη δοκιμασία αυτή κατασκευάστηκαν 22 ψευδολέξεις με τα εξής κριτήρια: α) σεβασμό στη φωνοτακτική δομή της ελληνικής γλώσσας, όπως π.χ. να περιλαμβάνονται συμφωνικά συμπλέγματα σε θέσεις που απαντούν στην ελληνική γλώσσα. β) ποικιλία στη θέση των φωνημάτων προς απομόνωση, δηλαδή θέση συλλαβής μέσα στη λέξη, υποσυλλαβική θέση μέσα στη συλλαβή και θέση μέσα στο σύμπλεγμα (για συμφωνικά συμπλέγματα). γ) ποικιλία στα είδη φωνημάτων προς απομόνωση, χρησιμοποιώντας σύμφωνα όλων των τρόπων και τόπων άρθρωσης, φωνούμενων και άφωνων, καθώς και ένα φωνήεν. Το έργο του εξεταζόμενου είναι να επέμβει σε κάθε ψευδολέξη απομονώνοντας και απαλείφοντας το κατάλληλο φώνημα και να προφέρει σωστά τη νέα ψευδολέξη που προκύπτει. Για καθεμιά ψευδολέξη, ο μαθητής πρέπει να τη συγκρατήσει στη μνήμη του όσο χρόνο χρειάζεται για να την επαναλάβει και για να την επεξεργαστεί για την απομόνωση του φωνήματος πριν την εκφέρει στη νέα μορφή της. Συνεπώς για την εκτέλεση της δοκιμασίας είναι απαραίτητη και η φωνολογική μνήμη. Ορθογραφία Λέξεων Η ορθογραφία λέξεων αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα παραμένοντα προβληματικά πεδία για άτομα με μαθησιακές δυσκολίες στο γραπτό λόγο. Ιδιαίτερα προβλήματα παρουσιάζονται σε λέξεις για τις οποίες υπάρχουν φωνολογικά αποδεκτοί εναλλακτικοί τρόποι γραφής διότι φαίνεται ότι οι μαθητές με μαθησιακές δυσκολίες βασίζονται στη φωνολογική-ορθογραφική κωδικοποίηση για τη γραφή των λέξεων και αγνοούν τους ιστορικούς και μορφολογικούς κανόνες γραφής (Porpodas 1999). Συνεπώς, λόγω του μορφολογικού συστήματος και της ιστορικής ορθογραφίας της ελληνικής γλώσσας, 9ο Συνέδριο Πανελλήνιου Συλλόγου Λογοπεδικών Ιανουάριος 23 4

5 υπάρχουν πάρα πολλές λέξεις που παρουσιάζουν δυσκολία. Για τη δοκιμασία αυτή επιλέχθηκαν 21 λέξεις που χρησιμοποιούνται συχνά, με μεγάλη μορφολογική ποικιλία που παρέχει ευκαιρίες για ορθογραφικά λάθη σε καταλήξεις ονοματικών και ρηματικών κλίσεων. Αυτά είναι και τα συχνότερα παρατηρούμενα λάθη. Οι περισσότερες λέξεις επιδέχονται μια μοναδική ορθογραφημένη γραφή, όπως π.χ. τρέχει, ενώ κάποιες παρουσιάζουν εναλλακτική ορθογραφική διατύπωση (ομόφωνα) που όμως δεν χρησιμοποιείται, όπως η λέξη περιμένετε (β πρόσωπο πληθυντικού ενεστώτα και όχι τρίτο ενικό ενεστώτα παθητικής του ίδιου ρήματος). Επίσης συμπεριλήφθηκαν και ορισμένες λέξεις για τον έλεγχο της ιστορικής ορθογραφίας, όπως π.χ. φύση. Τις λέξεις υπαγορεύει ο εξεταστής με ρυθμό που προσαρμόζεται στην ταχύτητα γραφής του εξεταζόμενου. Τα λάθη καταγράφονται και κατηγοριοποιούνται ανάλογα με το αν παραβιάζεται η φωνολογική, γραμματική (μορφολογική), ή ιστορική (οπτική) ταυτότητα της λέξης. Ακολούθως περιγράφονται οι προϋπάρχουσες δοκιμασίες που πλαισίωσαν τις νέες. Ανάγνωση Ψευδολέξεων Το σκεπτικό αυτής της δοκιμασίας είναι να αξιολογηθεί η φωνολογική αποκωδικοποίηση των λέξεων κατά την ανάγνωση. Επειδή η αποκωδικοποίηση καθεαυτή δεν εξαρτάται από το αν μια αλληλουχία γραμμάτων είναι λέξη ή όχι, χρησιμοποιώντας ψευδολέξεις αποφεύγεται η «ορθογραφική» («οπτική» ή «ολική») ανάγνωση. Το έλλειμμα σε αυτή τη δοκιμασία έχει εντοπιστεί από πολλούς ερευνητές ως το κυριότερο ή ένα από τα κυριότερα μεταξύ παιδιών με ειδικές δυσκολίες στη μάθηση στην ισπανική γλώσσα (Jimenez-Gonzalez & Hernandez-Valle 2) στη γερμανική (Mayringer & Wimmer 1999) και στη φινλανδική (Holopainen κ. συν. 21). Επίσης, η επίδοση στην ανάγνωση ψευδολέξεων έχει συσχετισθεί με τη δυσκολία στην ανάγνωση στις πρώτες τάξεις του δημοτικού στην ελληνική γλώσσα (Νικολόπουλος 21 Nikolopoulos κ. συν. 1997a,b, 1999, 22 Porpodas 1999) αλλά και σε άλλες ορθογραφικά διαφανείς γλώσσες όπως η γερμανική (Wimmer 1993). Για τη δοκιμασία αυτή επιλέχθηκαν 2 ψευδολέξεις από τον κατάλογο της Μαριδάκη-Κασωτάκη (1999). Ο μαθητής καλείται να διαβάσει τις ψευδολέξεις. Ο εξεταστής καταγράφει το χρόνο ανάγνωσης και την αναγνωστική ακρίβεια (λάθη). Ως λάθη υπολογίζονται οι αντικαταστάσεις, παραλείψεις ή προσθήκες φωνημάτων καθώς επίσης και οι παρατονισμοί. Επανάληψη Ψευδολέξεων Η επανάληψη ψευδολέξεων έχει ως κύριο στόχο την αξιολόγηση της φωνολογικής μνήμης. Η δοκιμασία αυτή έχει εντοπισθεί ως ιδιαίτερα ευαίσθητη στον εντοπισμό παιδιών με δυσκολίες στην μάθηση στις αγγλόφωνες χώρες (Rack κ. συν. 1992). Σε πιο πρόσφατη μελέτη έχει διαπιστωθεί ότι η ευαισθησία της εξαρτάται από το μέγεθος των ψευδολέξεων (Landerl 22). Για τη δοκιμασία αυτή χρησιμοποιήθηκαν 2 ψευδολέξεις από Μαριδάκη-Κασσωτάκη (1999). Ο εξεταστής εκφωνεί κάθε ψευδολέξη και ο εξεταζόμενος την επαναλαμβάνει. Καταγράφονται τα λάθη στην επανάληψη. Ορθογραφία Κειμένου Η ικανότητα ορθογραφημένης γραφής αποτελεί τη σημαντικότερη δυσκολία μετά από αυτή στην ανάγνωση. Παρότι ο όρος αναγνωστική (και όχι ορθογραφική) δυσχέρεια είναι εκείνος που τείνει να αντικαταστήσει τον όρο «δυσλεξία», είναι σπάνιο να συναντήσει κάποιος ένα παιδί με αναγνωστική δυσχέρεια που να μην έχει δυσκολία και στην ορθογραφημένη γραφή. Για την αξιολόγηση της ικανότητας ορθογραφημένης γραφής σε κείμενο χρησιμοποιήθηκε ένα κείμενο τεσσάρων περιόδων (από Ζάχο & Ζάχο 1998), 49 λέξεων συνολικά (μέσος όρος 12 λέξεις ανά περίοδο), κατάλληλο για την ηλικία των μαθητών της 1ης Γυμνασίου. Το κείμενο αυτό ικανοποιεί δύο σημαντικές απαιτήσεις: Περιλαμβάνει λέξεις με μορφολογική ποικιλία καθώς και κάποιες συντακτικές αμφισημίες. Αξιολογούνται τα λάθη που παραβιάζουν τη φωνολογική, γραμματική ή ιστορική ταυτότητα της λέξης. ΜΕΘΟΔΟΣ Συμμετέχοντες Για τη μελέτη της κατανομής επιδόσεων στο γενικό πληθυσμό, οι δοκιμασίες της συστοιχίας χορηγήθηκαν σε μαθητές της 1ης τάξης Γυμνασίου που έχουν γεννηθεί στην Ελλάδα. Στα πλαίσια μελέτης για την αξιολόγηση ενός λογισμικού αυτόματου εντοπισμού μαθητών με πιθανά μαθησιακά 9ο Συνέδριο Πανελλήνιου Συλλόγου Λογοπεδικών Ιανουάριος 23

6 προβλήματα, επιλέχθηκαν 4 σχολεία σε συνεργασία με το Παιδαγωγικό Ινστιτούτο όπου, με τη συναίνεση των γονέων ή κηδεμόνων τους, έλαβαν μέρος στην έρευνα συνολικά 146 μαθητές και μαθήτριες. Τελικά είναι διαθέσιμα πλήρη στοιχεία από 137 παιδιά, μετά την αφαίρεση από το δείγμα ημιτελών συνεδριών, ατόμων με μητρική γλώσσα άλλη από την ελληνική και μιας εντελώς αναλφάβητης μαθήτριας. Το δείγμα των 137 παιδιών, εφεξής σχολικό δείγμα, περιλαμβάνει 72 αγόρια και 6 κορίτσια ηλικίας μεταξύ 132 και 169 μηνών με μέση τιμή 1 ±, μήνες. Η επίδοση του σχολικού δείγματος στη δοκιμασία μη λεκτικής νοημοσύνης (προοδευτικές μήτρες του Raven) κυμάνθηκε μεταξύ 12 και ορθών επιλογών (αρχικός βαθμός) με μέση τιμή 37 ± 1. Η κλίμακα μαθησιακής αξιολόγησης χορηγήθηκε επίσης και σε 28 παιδιά της 1ης Γυμνασίου που προσήλθαν σε Ιατροπαιδαγωγικό Κέντρο, πιστοποιημένο από το Υπουργείο Παιδείας, με αίτημα την εξέταση λόγω δυσκολιών στη μάθηση και χαμηλής σχολικής επίδοσης. Το δείγμα αυτό, εφεξής κλινικό δείγμα, περιλαμβάνει 18 αγόρια και 1 κορίτσια ηλικίας μεταξύ 142 και 161 μηνών με μέση τιμή 149 ± μήνες. Η επίδοση του κλινικού δείγματος στη δοκιμασία του Raven κυμάνθηκε μεταξύ 2 και 46 με μέση τιμή 36 ± 6 (διαθέσιμα στοιχεία από 24 άτομα). Η διαφορά μεταξύ των δύο ομάδων στην ηλικία και στη μη λεκτική νοημοσύνη δεν ήταν στατιστικά σημαντική (F < 1 και για τις δύο συγκρίσεις). Στο σχολικό δείγμα περιλαμβάνονται, χωρίς διάκριση, ορισμένα παιδιά με πιθανές μαθησιακές δυσκολίες, στη συχνότητα που αναμένεται στο γενικό μαθητικό πληθυσμό. Αντίστοιχα, στο κλινικό δείγμα (παρότι έχουν αποκλειστεί ψυχοπαθολογικές περιπτώσεις) δεν γίνεται διάκριση μαθητών που έχουν τελικά λάβει σχετική διάγνωση (μαθησιακής δυσκολίας ή δυσλεξίας). Έτσι οι συγκρίσεις που ακολουθούν δεν είναι μεταξύ ατόμων με μαθησιακές δυσκολίες και ατόμων χωρίς δυσκολίες, αλλά σύγκριση μεταξύ του γενικού μαθητικού πληθυσμού και ενός ειδικού πληθυσμού με αίτημα εξέτασης λόγω χαμηλής σχολικής επίδοσης. Αυτό γίνεται διότι δεν υπάρχει εξωτερικό κριτήριο, ανεξάρτητο από την κλίμακα μαθησιακής αξιολόγησης (η οποία αποτελεί το αντικείμενο της μελέτης), βάσει του οποίου να γίνεται η κατηγοριοποίηση. Αν επιλέγαμε από το σχολικό δείγμα μόνο τους μαθητές χωρίς μαθησιακή δυσκολία και από το κλινικό δείγμα όσους έλαβαν διάγνωση μαθησιακής δυσκολίας θα έπρεπε να το κάνουμε βάσει των μετρήσεων της ΚΛΙΜΑ. Με τον τρόπο αυτό θα εξαναγκάζαμε εκ των προτέρων κάποιες από τις δοκιμασίες να διαφοροποιούν τις δύο ομάδες. Το επιθυμητό αποτέλεσμα είναι να εντοπιστούν οι δοκιμασίες που διακρίνουν μαθητές όσον αφορά σε μαθησιακές δυσκολίες και να γίνει μια εκτίμηση των σχέσεων των κατανομών. Η επιλογή «μικτών» δειγμάτων, σχολικού και κλινικού, εξυπηρετεί το στόχο μας διότι στο σχολικό δείγμα αναμένουμε συχνότητα μαθησιακών δυσκολιών περίπου στο 1% των ατόμων, ενώ στο κλινικό δείγμα αναμένουμε συχνότητα μαθησιακών δυσκολιών περίπου στο 8 9% των ατόμων. Άρα οι δύο ομάδες, παρότι δεν είναι αμιγείς ως προς τη διάσταση που μας ενδιαφέρει, περιλαμβάνουν επαρκώς διακρίσιμες κατανομές της, ώστε να διαφοροποιηθούν και οι κατανομές όσων μετρήσεων μπορούν να διακρίνουν τις δύο ομάδες. Διαδικασία Η κλινική αξιολόγηση για το σχολικό δείγμα έγινε σε συνθήκες ατομικής συνέντευξης από ψυχολόγο, ειδικό παιδαγωγό, ή άτομο εκπαιδευμένο από αυτούς. Οι δοκιμασίες χορηγήθηκαν βάσει αυστηρού πρωτοκόλλου και σύμφωνα με γραπτές οδηγίες προς τους εξεταστές, με καταγραφή των αποκρίσεων σε ατομικά φυλλάδια αξιολόγησης. Εκτός από τη δοκιμασία νοημοσύνης του Raven και από τα δύο έργα γραπτής απόκρισης (ορθογραφίας), όλες οι δοκιμασίες μαγνητοφωνήθηκαν και οι ηχογραφήσεις χρησιμοποιήθηκαν για επαλήθευση κατά τη βαθμολόγηση. Η εξέταση του κλινικού δείγματος έγινε στο Ιατροπαιδαγωγικό Κέντρο Ραφήνας εκτός ενός συμμετέχοντος που εξετάστηκε κατ οίκον από ψυχολόγο και ειδικό παιδαγωγό. Η πρώτη συνεδρία είχε τη μορφή συνέντευξης για να προσδιοριστεί αν ο εξεταζόμενος παρουσίαζε εμφανή συμπτώματα ψυχοπαθολογίας ή αν υπήρχε κάποια άλλη ένδειξη σοβαρής ψυχολογικής δυσκολίας. Σε περίπτωση που διαπιστωνόταν κάτι τέτοιο αναλάμβανε την περαιτέρω εξέταση ψυχολόγος ή γινόταν παραπομπή σε παιδοψυχίατρο. Επίσης πραγματοποιήθηκε συνέντευξη με τους γονείς και χορηγήθηκαν ορισμένα ερωτηματολόγια για θέματα υγείας και ανάπτυξης (αυτοσχέδιο) και για τη συμπεριφορά (Achenbach, 1991 σταθμισμένο για τον ελληνικό πληθυσμό από Roussos κ. συν. 1999). Η χορήγηση της ΚΛΙΜΑ έγινε κατά την διάρκεια ενός ή δύο από τα τέσσερα ή πέντε ραντεβού που διαρκεί συνήθως η αξιολόγηση. Η διάρκεια χορήγησης της κλίμακας ήταν περιπου μία και μισή ώρα για κάθε μαθητή. Η χορήγηση διακόπτονταν σε περίπτωση δραστικής πτώσης στην επίδοση του εξεταζόμενου απόρροια κόπωσης ή όταν η διάρκεια χορήγησης υπερέβαινε την προκαθορισμένη διάρκεια της συνεδρίας που είναι μία ώρα. 9ο Συνέδριο Πανελλήνιου Συλλόγου Λογοπεδικών Ιανουάριος 23 6

7 4 ΑΨ-Χ 2 ΑΨ-Λ 2 ΕΨ-Λ ΑΛ-Χ 3 ΑΛ-Λ 2 ΔΦ ΑΚ-Χ 3 ΑΚ-Λ 2 ΚΚ ΟΛ-Λ 4 ΟΚ-Λ 2 ΑΦ RM 2 ΑΡ 2 ΜΑ Σχήμα 1: Γραφική απεικόνιση των κατανομών ανά τεταρτημόριο από τις μετρήσεις της κλίμακας μαθησιακής αξιολόγησης στο σχολικό δείγμα (137 άτομα, αριστερά) και στο κλινικό δείγμα (28 άτομα, δεξιά). Οι ακραίες τιμές απεικονίζονται μεμονωμένα έξω από την υπόλοιπη κατανομή. Υπόμνημα: Λ=αριθμός λαθών, Χ=χρόνος. ΑΨ=ανάγνωση ψευδολέξεων, ΕΨ=επανάληψη ψευδολέξεων, ΑΛ=ανάγνωση λέξεων, ΑΚ=ανάγνωση κειμένου, ΚΚ=κατανόηση κειμένου, ΟΚ=ορθογραφία κειμένου, ΟΛ=ορθογραφία λέξεων, ΑΦ=απομόνωση φωνημάτων, RM=μήτρες Raven, ΜΑ=μνήμη αριθμών, ΑΡ=αριθμητική, ΔΦ=διάκριση φθόγγων. 9ο Συνέδριο Πανελλήνιου Συλλόγου Λογοπεδικών Ιανουάριος 23 7

8 ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ Στα γραφήματα του σχήματος 1 αποτυπώνονται οι διαφορές μεταξύ του σχολικού και του κλινικού δείγματος στις δοκιμασίες που περιλαμβάνονται στην κλίμακα μαθησιακής αξιολόγησης. Από την παρατήρηση των γραφημάτων διακρίνουμε ότι για τις περισσότερες από τις δοκιμασίες της κλίμακας μαθησιακής αξιολόγησης υπάρχουν διαφορές στις επιδόσεις μεταξύ των μαθητών του σχολικού δείγματος και του κλινικού δείγματος. Σαφέστερες φαίνονται οι διαφορές στις δοκιμασίες της ανάγνωσης λέξεων και κειμένου, ειδικά στο χρόνο ανάγνωσης (ΑΛ-Χ και ΑΚ-Χ), και στις δοκιμασίες της ορθογραφίας λέξεων και κειμένου (ΟΚ-Λ και ΟΛ-Λ). Επίσης σαφής διαφορά διακρίνεται στην ανάγνωση ψευδολέξεων, ειδικά στο χρόνο (ΑΨ-Χ). Οι μικρότερες διαφορές που διακρίνουμε είναι στην κατανόηση κειμένου (ΚΚ), τη διάκριση φθόγγων του ΑθηναΤεστ (ΔΦ) και στην επανάληψη ψευδολέξεων (ΕΨ-Λ). Σε μονοπαραγοντική ανάλυση διακύμανσης για καθεμιά από τις δοκιμασίες της κλίμακας (βαθμοί ελευθερίας: 1, 163) προέκυψε στατιστικά σημαντική διαφορά σε όλες τις δοκιμασίες εκτός από την επανάληψη ψευδολέξεων (ΕΨ-Λ) και τη διάκριση φθόγγων του ΑθηναΤεστ (ΔΦ). Όπως προαναφέρθηκε, δεν προέκυψε διαφορά στη μη λεκτική νοημοσύνη (προοδευτικές μήτρες του Raven, χρόνος και αρχικός βαθμός). Οι στατιστικά σημαντικές διαφορές είχαν επίπεδο σημαντικότητας (p) καλύτερο από, εκτός από την απομόνωση φωνημάτων (ΑΦ, p=,2), την κατανόηση κειμένου (ΚΚ, p=,3) και την αριθμητική (ΑΡ, p=,11). Οι δύο τελευταίες δεν επιβιώνουν της διόρθωσης Bonferonni για πολλαπλές αναλύσεις σε επίπεδο μελέτης α=,. ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ ΚΑΙ ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ Από τα παραπάνω αποτελέσματα διακρίνουμε ότι στις περισσότερες δοκιμασίες υπάρχουν σαφείς διαφορές μεταξύ του σχολικού και του κλινικού δείγματος. Οι διαφορές είναι ιδιαίτερα σημαντικές στις δοκιμασίες την ανάγνωσης εκτός ίσως από την κατανόηση κειμένου (ΚΚ) και της ορθογραφίας. Είναι σημαντικές επίσης και σε ορισμένες δοκιμασίες που δε σχετίζονται άμεσα με το γραπτό λόγο, όπως η απομόνωση φωνημάτων (ΑΦ) και η Μνήμη Αριθμών (ΜΑ). Αντίθετα, στις δοκιμασίες επανάληψης ψευδολέξεων (ΕΨ-Λ) και διάκρισης φθόγγων (ΔΦ) δεν υπάρχει στατιστικά σημαντική διαφορά μεταξύ των δύο ομάδων. Η απουσία διαφοράς για την επανάληψη ψευδολέξεων βρίσκεται σε συμφωνία με τα ευρήματα για την ολλανδική γλώσσα (Van Daal & Van der Leij 1999). Από σχετική μελέτη στη γερμανική γλώσσα (Landerl 21) φαίνεται ότι το μέγεθος των ψευδολέξεων (τρισύλλαβες αντί δισύλλαβες) είναι καθοριστικό για την ανάδειξη διαφορών μεταξύ δυσλεξικών και ατόμων χωρίς δυσκολίες στο γραπτό λόγο. Ενδέχεται οι συγκεκριμένες λέξεις που χρησιμοποιήθηκαν, παρότι ήταν τριών ως πέντε συλλαβών, να μην ήταν αρκετά δύσκολες για παιδιά αυτής της ηλικίας. Το ενδεχόμενο αυτό δεν είναι ιδιαίτερα πιθανό αφενός διότι η παρατηρούμενη διακύμανση επιδόσεων είναι ευρεία και αφετέρου διότι η μέση επίδοση απέχει πολύ από το άκρο της κλίμακας και δεν παρατηρείται συνωστισμός ατομικών αποτελεσμάτων κοντά στην τέλεια επίδοση (απουσία φαινομένου οροφής). Επίσης αν οι ψευδολέξεις ήταν ακατάλληλες τότε αυτό θα έπρεπε να επηρεάσει και τη δοκιμασία ανάγνωσης ψευδολέξεων, στην οποία όμως παρατηρήθηκε σημαντική διαφορά μεταξύ των ομάδων. Μια άλλη ερμηνεία για την απουσία διαφοράς στη δοκιμασία αυτή είναι ότι στην ηλικία του δείγματος της παρούσας μελέτης οι δεξιότητες που απαιτούνται για τη φωνολογική επανάληψη έχουν σε μεγάλο βαθμό αποκατασταθεί, ακόμα και σε άτομα που σε μικρότερες ηλικίες είχαν πρόβλημα, και έτσι η επανάληψη ψευδολέξεων δεν είναι πια διακριτική για τον εντοπισμό δυσκολιών στο γραπτό λόγο. Η απουσία διαφοράς μεταξύ των δύο ομάδων ήταν ιδιαίτερα σαφής στη δοκιμασία διάκρισης φθόγγων, η οποία αποτελεί μέρος του ΑθηναΤεστ (Παρασκευόπουλος κ. συν. 1999). Το ΑθηναΤεστ είναι κατασκευασμένο και σταθμισμένο για παιδιά ηλικίας μηνών, δηλαδή αρκετά μικρότερης από την ηλικία των συμμετεχόντων στη μελέτη αυτή. Ίσως το περιεχόμενο της δοκιμασίας να μην είναι κατάλληλο για να αναδειχθούν διαφορές μεταξύ των μεγαλύτερης ηλικίας ομάδων της μελέτης αυτής, αν και η θέση και διακύμανση της μέσης επίδοσης δεν στηρίζουν σαφώς μια τέτοια ερμηνεία. Πάντως δεν υπάρχει ανακοίνωση μετρημένης διαφοράς μεταξύ ατόμων με και χωρίς μαθησιακές δυσκολίες στη δοκιμασία αυτή σε οποιαδήποτε ηλικία. Στη διεθνή βιβλιογραφία η δυσκολία στη διάκριση φθόγγων αποτελεί σημείο τριβής διότι τα ευρήματα ποικίλλουν ανάλογα με το είδος των φθόγγων που ελέγχονται και με τον τρόπο προσδιορισμού των πειραματικών ομάδων (Joanisse κ. συν. 2 πρβλ. Serniclaes κ. συν. 21 Schulte-Körne κ. συν Rosen & Manganari 21). 9ο Συνέδριο Πανελλήνιου Συλλόγου Λογοπεδικών Ιανουάριος 23 8

9 Πρέπει να επισημανθεί με έμφαση ότι οι διαφορές που προέκυψαν από τις συγκρίσεις επιδόσεων των δύο δειγμάτων στις δοκιμασίες της συστοιχίας ΚΛΙΜΑ είναι ιδιαίτερα ικανοποιητικές αν αναλογιστεί κανείς τη (μη) επιλεκτικότητα στη σύνθεση των πειραματικών ομάδων, η οποία ήταν επιβεβλημένη για να αποφευχθεί η κυκλικότητα, ελλείψει ανεξάρτητου κριτηρίου. Αφενός το σχολικό δείγμα περιλαμβάνει και όσα παιδιά έτυχε να έχουν μαθησιακές δυσκολίες, εφόσον αυτά δεν αποκλείστηκαν από τις αναλύσεις. Αφετέρου το κλινικό δείγμα περιλαμβάνει και παιδιά που δεν έλαβαν τελικά διάγνωση μαθησιακής δυσκολίας, εφόσον συγκροτήθηκε από παιδιά των οποίων οι γονείς είχαν υποβάλλει αίτημα προς αξιολόγηση, ανεξάρτητα από την τελική έκβαση της διαγνωστικής διαδικασίας. Είναι λογικό να υποθέσει κάποιος ότι η σύγκριση μεταξύ ενός σχολικού δείγματος που θα περιλαμβάνει μόνο παιδιά χωρίς μαθησιακές δυσκολίες και ενός κλινικού δείγματος που θα περιλαμβάνει μόνο παιδιά με διαγνωσμένες μαθησιακές δυσκολίες θα παρήγε ακόμα σημαντικότερες διαφορές ή ενδεχομένως να παρήγε διαφορές και εκεί που τώρα δεν προέκυψαν. Συμπερασματικά, οι προκαταρκτικές αναλύσεις που παρουσιάστηκαν για την κλίμακα μαθησιακής αξιολόγησης (ΚΛΙΜΑ) είναι ενθαρρυντικές ως προς την ικανότητα των δοκιμασιών που περιλήφθηκαν να αναδείξουν διαφορές μεταξύ των δύο πληθυσμών, ενός σχολικού δείγματος με χαμηλό ποσοστό μαθησιακών δυσκολιών και ενός κλινικού δείγματος με υψηλό ποσοστό μαθησιακών δυσκολιών. Η περαιτέρω επεξεργασία των δεδομένων με τη διεξαγωγή λεπτομερέστερων και πιο εξειδικευμένων αναλύσεων θα επιτρέψει στο μέλλον να εντοπιστούν οι δοκιμασίες με τη μεγαλύτερη διακριτική ικανότητα καθώς και να γίνει σύνθεση των προφίλ ομάδων με ιδιαίτερα χαρακτηριστικά. ΕΥΧΑΡΙΣΤΙΕΣ Ευχαριστούμε τους Γ. Παπαδόπουλο, Μ. Καραμάνη, Ά. Κριμπά και Β. Ιωάννου του Παιδαγωγικού Ινστιτούτου για τη βοήθειά τους. Επίσης, ευχαριστούμε την Ε. Στάμου του Ιατροπαιδαγωγικού Κέντρου Ραφήνας καθώς και τους φοιτητές του Παντείου Πανεπιστημίου Α. Αρχοντή και Τ. Τριανταφυλλάκο για τη συνεισφορά τους στη χορήγηση των δοκιμασιών της κλινικής αξιολόγησης. Τέλος, ευχαριστούμε τους διευθυντές και τους εκπαιδευτικούς των τεσσάρων σχολείων στα οποία πραγματοποιήθηκε η μελέτη για τη συνεργασία τους και τη διευκόλυνση της μελέτης μας. ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ Adams, M. J. (199). Beginning to read: thinking and learning about print. Cambridge, MA: MIT Press. Beitchman, J. H. & Young, A. (1997). Learning disorders with a special emphasis on reading disorders: a review of the past 1 years. Journal of the American Academy of Child and Adolescent Psychiatry, 36, Chall, J. S., Bissex, G. L., Conard, S. S. & Harris-Sharples, S. H. (1996). Qualitative assessment of text difficult: a practical guide for teachers and writers. Brookline Books. Γεώργας, Δ. Δ., Παρασκευόπουλος, Ι. Ν., Μπεζεβέγκης, Η. Γ. & Γιαννίτσας, Ν. Δ. (1997). Ελληνικό WISC-IIΙ: Wechsler κλίμακες νοημοσύνης για παιδιά. Αθήνα: Ελληνικά Γράμματα. Ζάχος, Γ. Η., & Ζάχος, Δ. Η. (1998). Δυσλεξία. Αντιμετώπιση-Αποκατάσταση. Οδηγίες εφαρμογής προγράμματος. Αθήνα: Κέντρο Ψυχολογικών Μελετών. Hannon, B. & Daneman, M.(21). A new tool for measuring and understanding individual differences in the component processes of reading comprehension. Journal of Educational Psychology, 93, Holopainen, L., Ahonen, T & Lyytinen, H. (21). Predicting delay in reading achievement in a highly transparent language. Journal of Learning Disabilities, 34, Jimenez-Gonzalez, J. E. & Hernanadez-Valle, I. (2). Word identification and reading disorders in the Spanish language. Journal of Learning Disabilities, 33, Joanisse, M.F., Manis, F.R., Keating. P. & Seidenberg, M. (2). Language deficits in dyslexic children: Speech perception, phonology, and morphology. Journal of Experimental Child Psychology, 77 (1), 3 6. Landerl, K. (21). Word recognition deficits in German: more evidence from a representative sample. Dyslexia, 7, Μαριδάκη-Κασσωτάκη, Α. (1998). Ικανότητα βραχύχρονης συγκράτησης φωνολογικών πληροφοριών και επίδοση στην ανάγνωση: μια προσπάθεια διερεύνησης της μεταξύ τους σχέσης. Ψυχολογία, (1), Νικολόπουλος, Δ. (21). Η εκδήλωση της Δυσλεξίας στο Ελληνικό ορθογραφικό σύστημα. 8 ο Πανελλήνιο Συνέδριο Ψυχολογικής Έρευνας, Αλεξανδρούπολη, Μαΐου. Nikolopoulos, D. & Porpodas, C. (21). Pre-cursors of reading and spelling in a regular orthography (Greek): Evidence from kindergarten children. th International Conference of the British Dyslexia Association, York, Ηνωμένο Βασίλειο, Απριλίου. 9ο Συνέδριο Πανελλήνιου Συλλόγου Λογοπεδικών Ιανουάριος 23 9

10 Nikolopoulos, D., Goulandris, A. & Snowling, M. (1997a). Reading and spelling development in the Greek language: The identification of learning difficulties. 4th International Conference of the British Dyslexia Association, York, Ηνωμένο Βασίλειο, 1 4 Απριλίου. Nikolopoulos, D., Goulandris, A. & Snowling, M. (1997b). The manifestation and identification of developmental learning difficulties in the Greek language. 4th World Congress on Dyslexia, Χαλκιδική, Σεπτεμβρίου. Nikolopoulos, D., Goulandris, A. & Snowling, M. (1999). The cognitive profile of poor readers in a regular orthography: i.e. Greek language. The First International Conference on Multilingualism and Dyslexia of the British Dyslexia Association, Ηνωμένο Βασίλειο, Ιουνίου. Nikolopoulos, D., Goulandris, A. & Snowling, M. (22). Developmental dyslexia in Greek. Στο N. Goulandris (επιμ.) Dyslexia in Different Languages: Cross-linguistic Comparisons of Dyslexia. Λονδίνο: Whurr Publishers. Παρασκευόπουλος, Ι. Ν., Καλαντζή-Αζίζι, Α. & Γιαννίτσας, Ν. Δ. (1999). ΑθηνάΤεστ Διάγνωσης δυσκολιών μάθησης. Αθήνα: Ελληνικά Γράμματα. Porpodas, C. D. (1999). Patterns of phonological and memory processing in beginning readers and spellers of Greek. Journal of Learning Disabilities, 32, Πρωτόπαπας, Α., Σκαλούμπακας, Χ., Νικολόπουλος, Δ. (23). Αυτόματη ανίχνευση μαθησιακών δυσκολιών με το λογισμικό εμαδύς: εγκυρότητα και προοπτικές. Υπό δημοσίευση στα πρακτικά του 9ου Συνεδρίου του Πανελληνίου Συλλόγου Λογοπεδικών, Αθήνα, Ιανουαρίου. Πρωτόπαπας, Α., Σκαλούμπακας, Χ., Νικολόπουλος, Δ., Αρχοντή, Α. & Τριανταφυλλάκος, Τ. (22). Λογισμικό ανίχνευσης μαθητών με πιθανές μαθησιακές δυσκολίες: Πρώτα αποτελέσματα από δοκιμαστική εφαρμογή σε μαθητές 1ης Γυμνασίου. 3ο Πανελλήνιο Συνέδριο με Διεθνή Συμμετοχή «οι τεχνολογίες της πληροφορίας και της επικοινωνίας στην εκπαίδευση». Ρόδος, Σεπτεμβρίου. Άρθρο στα πρακτικά, επιμ. Α. Δημητρακοπούλου, τ. Α, σελ Πρωτόπαπας, Α., Νικολόπουλος, Δ., Σκαλούμπακας, Χ., Καραμάνης, Μ. & Κριμπά, Ά. (21). Σχεδίαση και υλοποίηση ενός συστήματος αυτόματου εντοπισμού μαθητών με πιθανά μαθησιακά προβλήματα. 8ο Πανελλήνιο Συνέδριο Ψυχολογικής Έρευνας, Αλεξανδρούπολη, Μαΐου. Άρθρο στα υπό έκδοση πρακτικά, επιμ. Λ. Μπεζέ (αναδημοσίευση στη Λογοπλοήγηση, τ. 9, σελ , Σεπτέμβριος 22). Raven, J. (1976). Raven Standard Progressive Matrices. The Psychological Corporation. Rosen, S. & Manganari E. (21). Is there a relationship between speech and nonspeech auditory processing in children with dyslexia? Journal of Speech, Language & Hearing Research, 44 (4), Rousos, A., Marketos, S., Kyprianos, S., Karajianni, S., Koumoula, A., Lazaratou, H., Marketos, N., Zoubou, V., Nicolara, R. & Mahera, O. (1999). The Conners-28 teacher questionnaire in clinical and nonclinical samples of Greek children 6 12 years old. Journal of the European Child and Adolescent Psychiatry, 8, Schulte-Körne, G., Deimel, W., Bartling, J. & Remschmidt, H. (1999). The role of phonological awareneses, speech perception, and auditory temporal processing for dyslexia. European Child & Adolescent Psychiatry, 8 (συμπλ. 3), Serniclaes, W., Sprenger-Charolles, L., Carre, R. & Demonet, J.F. (21). Perceptual discrimination of speech sounds in developmental dyslexia. Journal of Speech, Language & Hearing Research, 44 (2), Stanovich, K. E., Nathan, R. G., West, R. F. & Vala-Rossi, M. (198). Children s word recognition in context: spreading activation, expectancy, and modularity. Child Development, 6, Στασινός, Δ. Π. (1999). Δυσλεξία και σχολείο. Η εμπειρία ενός αιώνα. Αθήνα: Gutenberg. Stein, N. L. (1984). H ανάπτυξη της ικανότητας των παιδιών να λένε ιστορίες. Στο Σ. Βοσνιάδου (επιμ.) Κείμενα εξελικτικής ψυχολογίας, Τόμος Α : Γλώσσα. Αθήνα: Gutenberg. Tressoldi, P. E., Stella, G. & Fagella, M. (21). The development of reading speed in Italians with dyslexia: a longitudinal study. Journal of Learning Disabilities, 34, Van Daal, V. & Van der Leij, A. (1999). Developmental dyslexia: related to specific or general deficits? Annals of Dyslexia, 49, Wimmer, H. (1993). Characteristics of developmental dyslexia in a regular writing system. Applied Psycholinguistics, 14, Wimmer, H. & Mayringer, H. (22) Dysfluent reading in the absence of spelling difficulties: a specific disability in regular orthographies. Journal of Educational Psychology, 94, ο Συνέδριο Πανελλήνιου Συλλόγου Λογοπεδικών Ιανουάριος 23 1

Αυτόματη ανίχνευση μαθησιακών δυσκολιών με το λογισμικό εμαδύς: εγκυρότητα και προοπτικές

Αυτόματη ανίχνευση μαθησιακών δυσκολιών με το λογισμικό εμαδύς: εγκυρότητα και προοπτικές Αυτόματη ανίχνευση μαθησιακών δυσκολιών με το λογισμικό εμαδύς: εγκυρότητα και προοπτικές Αθανάσιος Πρωτόπαπας Τμήμα Εκπαιδευτικής Τεχνολογίας Ινστιτούτο Επεξεργασίας του Λόγου protopap@ilsp.gr Χρήστος

Διαβάστε περισσότερα

Λογισµικό αυτοµατοποιηµένου εντοπισµού µαθητών δηµοτικού µε πιθανές ειδικές µαθησιακές δυσκολίες: Ανάπτυξη και εφαρµογή

Λογισµικό αυτοµατοποιηµένου εντοπισµού µαθητών δηµοτικού µε πιθανές ειδικές µαθησιακές δυσκολίες: Ανάπτυξη και εφαρµογή Πρακτικά 5 ου Πανελλήνιου Συνεδρίου Ε.Τ.Π.Ε. «Οι τεχνολογίες της πληροφορίας και των επικοινωνιών στην εκπαίδευση» Θεσσαλονίκη, 5 8 Οκτωβρίου 2006 Λογισµικό αυτοµατοποιηµένου εντοπισµού µαθητών δηµοτικού

Διαβάστε περισσότερα

Μαθησιακές Δυσκολίες Εκπαιδευτική αξιολόγηση. Πηνελόπη Κονιστή ΠΕ 70 Med Ειδικής Αγωγής pkonisti@gmail.com

Μαθησιακές Δυσκολίες Εκπαιδευτική αξιολόγηση. Πηνελόπη Κονιστή ΠΕ 70 Med Ειδικής Αγωγής pkonisti@gmail.com Μαθησιακές Δυσκολίες Εκπαιδευτική αξιολόγηση Πηνελόπη Κονιστή ΠΕ 70 Med Ειδικής Αγωγής pkonisti@gmail.com Τι είναι Μαθησιακές Δυσκολίες; Καμπύλη Νοημοσύνης Δείκτης Νοημοσύνης ποσοστό % κατηγορία πάνω από

Διαβάστε περισσότερα

ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΑΓΩΓΗΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΔΥΣΟΡΘΟΓΡΑΦΙΑ. Ονοματεπώνυμα: Ηλιάνα Στάμογλου, 4635

ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΑΓΩΓΗΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΔΥΣΟΡΘΟΓΡΑΦΙΑ. Ονοματεπώνυμα: Ηλιάνα Στάμογλου, 4635 ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΑΓΩΓΗΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΔΥΣΟΡΘΟΓΡΑΦΙΑ Ονοματεπώνυμα: Ηλιάνα Στάμογλου, 4635 Γεωργία Φυντάνη, 4838 Μάθημα: Μαθησιακές Δυσκολίες Διδάσκων:

Διαβάστε περισσότερα

1. Σκοπός της έρευνας

1. Σκοπός της έρευνας Στατιστική ανάλυση και ερμηνεία των αποτελεσμάτων των εξετάσεων πιστοποίησης ελληνομάθειας 1. Σκοπός της έρευνας Ο σκοπός αυτής της έρευνας είναι κυριότατα πρακτικός. Η εξέταση των δεκτικών/αντιληπτικών

Διαβάστε περισσότερα

Διδάσκων : Αργύρης Καραπέτσας Καθηγητής Νευροψυχολογίας Νευρογλωσσολογίας Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας

Διδάσκων : Αργύρης Καραπέτσας Καθηγητής Νευροψυχολογίας Νευρογλωσσολογίας Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας Διδάσκων : Αργύρης Καραπέτσας Καθηγητής Νευροψυχολογίας Νευρογλωσσολογίας Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας 1 επίκτητη και ειδική ή εξελικτική δυσλεξία Η δυσλεξία ως πρόβλημα της ανάγνωσης, διακρίνεται σε δύο μεγάλες

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΓΛΩΣΣΙΑ ΜΕ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΔΙΑΤΑΡΑΧΩΝ ΛΟΓΟΥ -ΟΜΙΛΙΑΣ ΚΑΙ ΜΑΘΗΣΙΑΚΩΝ ΔΥΣΚΟΛΙΩΝ : ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΚΑΙ ΜΕΛΕΤΗ ΠΕΡΙΠΤΩΣΕΩΝ

ΔΙΓΛΩΣΣΙΑ ΜΕ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΔΙΑΤΑΡΑΧΩΝ ΛΟΓΟΥ -ΟΜΙΛΙΑΣ ΚΑΙ ΜΑΘΗΣΙΑΚΩΝ ΔΥΣΚΟΛΙΩΝ : ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΚΑΙ ΜΕΛΕΤΗ ΠΕΡΙΠΤΩΣΕΩΝ ΔΙΓΛΩΣΣΙΑ ΜΕ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΔΙΑΤΑΡΑΧΩΝ ΛΟΓΟΥ -ΟΜΙΛΙΑΣ ΚΑΙ ΜΑΘΗΣΙΑΚΩΝ ΔΥΣΚΟΛΙΩΝ : ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΚΑΙ ΜΕΛΕΤΗ ΠΕΡΙΠΤΩΣΕΩΝ Σπουδάστρια: Αθηνά Κατσαντώνη (9923) Εποπτεύων καθηγητής: κ ος Πέσχος Δημήτριος. Τριμελής

Διαβάστε περισσότερα

ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΑΓΩΓΗΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΟ ΕΤΟΣ 2014-2015

ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΑΓΩΓΗΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΟ ΕΤΟΣ 2014-2015 ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΑΓΩΓΗΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΟ ΕΤΟΣ 2014-2015 ΘΕΜΑ: Αξιολόγηση και Εκπαίδευση των μαθητών με μαθησιακές δυσκολίες. Προσαρμογές αναλυτικών

Διαβάστε περισσότερα

Ανάγνωση. Ικανότητα γρήγορης και αυτόματης αναγνώρισης λέξεων. Γνώση γραμμάτων και αντιστοιχίας γραμμάτων φθόγγων. Κατανόηση κειμένου

Ανάγνωση. Ικανότητα γρήγορης και αυτόματης αναγνώρισης λέξεων. Γνώση γραμμάτων και αντιστοιχίας γραμμάτων φθόγγων. Κατανόηση κειμένου Ανάγνωση Ικανότητα γρήγορης και αυτόματης αναγνώρισης λέξεων Γνώση γραμμάτων και αντιστοιχίας γραμμάτων φθόγγων Γνώση σημασίας λέξεων (λεξιλόγιο πρόσληψης) Κατανόηση κειμένου Οικειότητα με γραπτέςλέξειςκαι

Διαβάστε περισσότερα

Αίτια - Διάγνωση Μαθησιακές Δυσκολίες

Αίτια - Διάγνωση Μαθησιακές Δυσκολίες Βασίλειος Κωτούλας Σχολικός Σύμβουλος 2ης Εκπ. Περ. ΠΕ Καρδίτσας vaskotoulas@sch.gr http://dipe.kar.sch.gr/grss Αίτια - Διάγνωση Μαθησιακές Δυσκολίες Δομή Εισήγησης Ορισμός - Χαρακτηριστικά Βασικές παραδοχές

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΤΕΣΤ ΑΝΙΧΝΕΥΣΗΣ ΤΗΣ ΔΥΣΛΕΞΙΑΣ ΣΤΟΥΣ ΕΝΗΛΙΚΕΣ(DAST) Δριδάκη Αργυρώ Α.Μ.: 10909 Κόλλια Δήμητρα Α.Μ.: 11283

ΤΟ ΤΕΣΤ ΑΝΙΧΝΕΥΣΗΣ ΤΗΣ ΔΥΣΛΕΞΙΑΣ ΣΤΟΥΣ ΕΝΗΛΙΚΕΣ(DAST) Δριδάκη Αργυρώ Α.Μ.: 10909 Κόλλια Δήμητρα Α.Μ.: 11283 ΤΟ ΤΕΣΤ ΑΝΙΧΝΕΥΣΗΣ ΤΗΣ ΔΥΣΛΕΞΙΑΣ ΣΤΟΥΣ ΕΝΗΛΙΚΕΣ(DAST) Δριδάκη Αργυρώ Α.Μ.: 10909 Κόλλια Δήμητρα Α.Μ.: 11283 Αναπτυξιακή Δυσλεξία Παγκόσμια Ομοσπονδία Νευρολογίας το 1968 «μια διαταραχή στα παιδιά τα οποία,

Διαβάστε περισσότερα

Παπαγεωργίου Γιώτα Ψυχολόγος

Παπαγεωργίου Γιώτα Ψυχολόγος «Μαθησιακές υσκολίες» Παπαγεωργίου Γιώτα Ψυχολόγος Μαθησιακές υσκολίες = προβλήµατα που εµφανίζονται στη διάρκεια της εκπαίδευσης επηρεάζοντας τη µάθηση, την επίδοση κ τη συµπεριφορά Τα παιδιά διαφέρουν

Διαβάστε περισσότερα

Η ΕΚΜΑΘΗΣΗ ΞΕΝΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ ΣΕ ΠΑΙΔΙΑ ΜΕ ΔΥΣΛΕΞΙΑ. Ράπτη Ειρήνη ΑΜ 10420

Η ΕΚΜΑΘΗΣΗ ΞΕΝΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ ΣΕ ΠΑΙΔΙΑ ΜΕ ΔΥΣΛΕΞΙΑ. Ράπτη Ειρήνη ΑΜ 10420 Η ΕΚΜΑΘΗΣΗ ΞΕΝΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ ΣΕ ΠΑΙΔΙΑ ΜΕ ΔΥΣΛΕΞΙΑ Ράπτη Ειρήνη ΑΜ 10420 Ορισμός μαθησιακών διαταραχών - δυσλεξίας Οι μαθησιακές δυσκολίες ορίζονται ως ειδικές αναπτυξιακές διαταραχές των σχολικών ικανοτήτων,

Διαβάστε περισσότερα

Μαθησιακές υσκολίες (Πηγή : http://mariaskokou.wordpress.com ) Μιλώντας για τη δυσλεξία Έχει ϖεράσει ϖάνω αϖό ένας αιώνας αϖό την ϖρώτη ϖεριγραφή ενός ϖεριστατικού δυσλεξίας. O γιατρός W.Pringle Morgan

Διαβάστε περισσότερα

Σ ΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΚΑΙ ΕΡΜΗΝΕΙΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ

Σ ΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΚΑΙ ΕΡΜΗΝΕΙΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ Σ ΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΚΑΙ ΕΡΜΗΝΕΙΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ ΤΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ Μ ΑΪΟΥ 2002 2004 Δ ΕΥΤΕΡΟ ΜΕΡΟΣ Π ΕΡΙΛΗΨΗ: Η μελέτη αυτή έχει σκοπό να παρουσιάσει και να ερμηνεύσει τα ευρήματα που προέκυψαν από τη στατιστική

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΙΚΕΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΕΙΣ ΣΤΙΣ ΜΑΘΗΣΙΑΚΕΣ ΔΥΣΚΟΛΙΕΣ ΜΑΘΗΜΑ ΕΠΙΛΟΓΗΣ 6 ΟΥ ΕΞΑΜΗΝΟΥ 26-2-2015 (2 Ο ΜΑΘΗΜΑ)

ΔΙΔΑΚΤΙΚΕΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΕΙΣ ΣΤΙΣ ΜΑΘΗΣΙΑΚΕΣ ΔΥΣΚΟΛΙΕΣ ΜΑΘΗΜΑ ΕΠΙΛΟΓΗΣ 6 ΟΥ ΕΞΑΜΗΝΟΥ 26-2-2015 (2 Ο ΜΑΘΗΜΑ) ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΕΙΔΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΙΔΑΚΤΙΚΕΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΕΙΣ ΣΤΙΣ ΜΑΘΗΣΙΑΚΕΣ ΔΥΣΚΟΛΙΕΣ ΜΑΘΗΜΑ ΕΠΙΛΟΓΗΣ 6 ΟΥ ΕΞΑΜΗΝΟΥ 26-2-2015 (2 Ο ΜΑΘΗΜΑ) Σωτηρία Τζιβινίκου Λέκτορας ΠΤΕΑ Γραφικός χώρος

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΟΗΝΠΝ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΕΡΕΥΝΠΝ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ

ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΟΗΝΠΝ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΕΡΕΥΝΠΝ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΟΗΝΠΝ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΕΡΕΥΝΠΝ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ Πρόγραμμα : η Εξειδίκευση Εκπαιδευτικών και Στελεχών mc Γενική Εκπαίδευση νια Μαθητέα υε Ποοβλήυατα

Διαβάστε περισσότερα

Φοιτήτρια: Τσαρκοβίστα Βικτώρια (Α.Μ. 12517) Επιβλέπων καθηγητής: Χριστοδουλίδης Παύλος

Φοιτήτρια: Τσαρκοβίστα Βικτώρια (Α.Μ. 12517) Επιβλέπων καθηγητής: Χριστοδουλίδης Παύλος Φοιτήτρια: Τσαρκοβίστα Βικτώρια (Α.Μ. 12517) Επιβλέπων καθηγητής: Χριστοδουλίδης Παύλος Tα παιδιά με ειδικές μαθησιακές δυσκολίες παρουσιάζουν προβλήματα στις βασικές ψυχολογικές διαδικασίες που περιλαμβάνονται

Διαβάστε περισσότερα

Σπουδαστές Γιαννουλάκης Αντρέας Α.Μ. 11796 Τσουρουνάκης 'Αγγελος Α.Μ. 12133 Μουτουσίδου Πόπη Α.Μ. 12279 Εισηγητής: Ταφιάδης Χρ.

Σπουδαστές Γιαννουλάκης Αντρέας Α.Μ. 11796 Τσουρουνάκης 'Αγγελος Α.Μ. 12133 Μουτουσίδου Πόπη Α.Μ. 12279 Εισηγητής: Ταφιάδης Χρ. ΤΕΙ ΗΠΕΙΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΝΟΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΛΟΓΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ Σπουδαστές Γιαννουλάκης Αντρέας Α.Μ. 11796 Τσουρουνάκης 'Αγγελος Α.Μ. 12133 Μουτουσίδου Πόπη Α.Μ. 12279 Εισηγητής: Ταφιάδης Χρ. Διονύσης

Διαβάστε περισσότερα

1. Ορισµός της ΕΓΔ. 2.1. Χαρακτηριστικά της ΕΓΔ

1. Ορισµός της ΕΓΔ. 2.1. Χαρακτηριστικά της ΕΓΔ Ο λόγος είναι ίσως η σηµαντικότερη µορφή έκφρασης όσο για την επικοινωνία αλλά και για την περαιτέρω ανάπτυξη του ανθρώπου από τον προφορικό στον γραπτό λόγο. Γιατί αν ένα παιδί δεν συνειδητοποιήσει πλήρως

Διαβάστε περισσότερα

Θέμα πτυχιακής Μαθησιακές δυσκολίες και Κακοποίηση παιδιών

Θέμα πτυχιακής Μαθησιακές δυσκολίες και Κακοποίηση παιδιών Θέμα πτυχιακής Μαθησιακές δυσκολίες και Κακοποίηση παιδιών Ορισμός μαθησιακών διαταραχών Η αδυναμία των μαθητών να ανταποκριθούν στις απαιτήσεις ενός κανονικού σχολείου. Τα μαθησιακά προβλήματα ΔΕΝ οφείλονται

Διαβάστε περισσότερα

«Δυσλεξία» (Ειδική Αναγνωστική Διαταραχή)

«Δυσλεξία» (Ειδική Αναγνωστική Διαταραχή) «Δυσλεξία» (Ειδική Αναγνωστική Διαταραχή) Τι είναι, τι δεν είναι, τι μπορούμε να κάνουμε για το παιδί Παναγιώτης Σίμος, Ph.D. Επίκτητη vs. Αναπτυξιακή δυσκολία ανάγνωσης Δυσλεξία vs. «φτωχή» αναγνωστική

Διαβάστε περισσότερα

ΧΟΡΗΓΗΣΗ ΤΟΥ ΑΘΗΝΑΤΕΣΤ ΣΕ ΜΕΛΕΤΗ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗΣ ΠΑΙΔΙΟΥ ΠΡΩΤΗΣ ΣΧΟΛΙΚΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ ΜΕ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ

ΧΟΡΗΓΗΣΗ ΤΟΥ ΑΘΗΝΑΤΕΣΤ ΣΕ ΜΕΛΕΤΗ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗΣ ΠΑΙΔΙΟΥ ΠΡΩΤΗΣ ΣΧΟΛΙΚΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ ΜΕ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ Τεχνολογικό Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Ηπείρου Τμήμα Λογοθεραπείας ΧΟΡΗΓΗΣΗ ΤΟΥ ΑΘΗΝΑΤΕΣΤ ΣΕ ΜΕΛΕΤΗ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗΣ ΠΑΙΔΙΟΥ ΠΡΩΤΗΣ ΣΧΟΛΙΚΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ ΜΕ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ Παρουσίαση πτυχιακής εργασίας από τις

Διαβάστε περισσότερα

Γενικά Χαρακτηριστικά της Αξιολόγησης

Γενικά Χαρακτηριστικά της Αξιολόγησης Γενικά Χαρακτηριστικά της Αξιολόγησης 1. Σεβασμός της προσωπικότητας του μαθητή 2. Η όλη διαδικασία πρέπει να διακρίνεται από ψυχολογική υποστήριξη του μαθητή 3. Καθημερινή μέριμνα του δασκάλου (κυρίως

Διαβάστε περισσότερα

"H υπόθεση φωνολογικού ελλείµµατος στη δυσλεξία- Εκπαιδευτικές προεκτάσεις"

H υπόθεση φωνολογικού ελλείµµατος στη δυσλεξία- Εκπαιδευτικές προεκτάσεις Περίληψη εισήγησης "H υπόθεση φωνολογικού ελλείµµατος στη δυσλεξία- Εκπαιδευτικές προεκτάσεις" Βούλγαρης ηµήτριος Dr Ειδικής Παιδαγωγικής και Ψυχολογίας Η αναπτυξιακή δυσλεξία αποτελεί αντικείµενο έρευνας

Διαβάστε περισσότερα

«Δοκιμασία Εκφραστικού Λεξιλογίου σε τυπικά αναπτυσσόμενα παιδιά ηλικίας 6 8 ετών»

«Δοκιμασία Εκφραστικού Λεξιλογίου σε τυπικά αναπτυσσόμενα παιδιά ηλικίας 6 8 ετών» «Δοκιμασία Εκφραστικού Λεξιλογίου σε τυπικά αναπτυσσόμενα παιδιά ηλικίας 6 8 ετών» Γλώσσα: Το φυσικό εκείνο σύστημα επικοινωνίας που χρησιμοποιείται από τον άνθρωπο και έχει ως βάση του τον έναρθρο λόγο.

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολόγηση Προγράμματος Αλφαβητισμού στο Γυμνάσιο Πρώτο Έτος Αξιολόγησης (Ιούλιος 2009)

Αξιολόγηση Προγράμματος Αλφαβητισμού στο Γυμνάσιο Πρώτο Έτος Αξιολόγησης (Ιούλιος 2009) Αξιολόγηση Προγράμματος Αλφαβητισμού στο Γυμνάσιο Πρώτο Έτος Αξιολόγησης (Ιούλιος 2009) 1. Ταυτότητα της Έρευνας Το πρόβλημα του λειτουργικού αναλφαβητισμού στην Κύπρο στις ηλικίες των 12 με 15 χρόνων

Διαβάστε περισσότερα

Η αξιολόγηση της αναγνωστικής ευχέρειας για τον εντοπισμό αναγνωστικών δυσκολιών. Αθανάσιος Πρωτόπαπας

Η αξιολόγηση της αναγνωστικής ευχέρειας για τον εντοπισμό αναγνωστικών δυσκολιών. Αθανάσιος Πρωτόπαπας Αξιολόγηση της αναγνωστικής ευχέρειας 1 Η αξιολόγηση της αναγνωστικής ευχέρειας για τον εντοπισμό αναγνωστικών δυσκολιών Αθανάσιος Πρωτόπαπας Ινστιτούτο Επεξεργασίας του Λόγου / Ε.Κ. «Αθηνά» Χρήστος Σκαλούμπακας

Διαβάστε περισσότερα

ΔΥΣΚΟΛΙΑ ΣΤΗΝ ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΔΥΣΚΟΛΙΑ ΜΕ ΤΗΝ ΟΡΘΟΓΡΑΦΙΑ ΔΥΣΑΝΑΓΝΩΣΤΑ ΓΡΑΜΜΑΤΑ ΧΑΜΗΛΗ ΦΩΝΟΛΟΓΙΚΗ ΕΝΗΜΕΡΟΤΗΤΑ

ΔΥΣΚΟΛΙΑ ΣΤΗΝ ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΔΥΣΚΟΛΙΑ ΜΕ ΤΗΝ ΟΡΘΟΓΡΑΦΙΑ ΔΥΣΑΝΑΓΝΩΣΤΑ ΓΡΑΜΜΑΤΑ ΧΑΜΗΛΗ ΦΩΝΟΛΟΓΙΚΗ ΕΝΗΜΕΡΟΤΗΤΑ ΔΥΣΚΟΛΙΑ ΣΤΗΝ ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΔΥΣΚΟΛΙΑ ΜΕ ΤΗΝ ΟΡΘΟΓΡΑΦΙΑ ΔΥΣΑΝΑΓΝΩΣΤΑ ΓΡΑΜΜΑΤΑ ΧΑΜΗΛΗ ΦΩΝΟΛΟΓΙΚΗ ΕΝΗΜΕΡΟΤΗΤΑ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΣΤΗ ΒΡΑΧΥΠΡΟΘΕΣΜΗ ΚΑΙ ΜΑΚΡΟΠΡΟΘΕΣΜΗ ΜΝΗΜΗ ΧΑΜΗΛΗ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ ΚΕΙΜΕΝΩΝ ΕΠΙΛΟΓΗ ΑΝΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Σεμινάριο Επιμόρφωσης

Σεμινάριο Επιμόρφωσης Το έργο συγχρηματοδοτείται από την Ευρωπαϊκή Ένωση και το Ελληνικό Δημόσιο ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ & ΑΡΧΙΚΗΣ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗΣ ΚΑΤΑΡΤΙΣΗΣ (Ε.Π.Ε.Α.Ε.Κ)

Διαβάστε περισσότερα

Πρόγραμμα Ενδοϋπηρεσιακής Επιμόρφωσης εκπαιδευτικών, Εκπαιδευτικών Ψυχολόγων και εκπαιδευτικών Συμβουλευτικής και Επαγγελματικής Αγωγής

Πρόγραμμα Ενδοϋπηρεσιακής Επιμόρφωσης εκπαιδευτικών, Εκπαιδευτικών Ψυχολόγων και εκπαιδευτικών Συμβουλευτικής και Επαγγελματικής Αγωγής Πρόγραμμα Ενδοϋπηρεσιακής Επιμόρφωσης εκπαιδευτικών, Εκπαιδευτικών Ψυχολόγων και εκπαιδευτικών Συμβουλευτικής και Επαγγελματικής Αγωγής 21-22 Μαρτίου 2014, Λευκωσία 16-17 Μαΐου 2014, Λεμεσός Η αξιολόγηση

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολόγηση του Προγράμματος Ταχύρρυθμης Εκμάθησης της Ελληνικής στη Μέση Εκπαίδευση (Ιούνιος 2010)

Αξιολόγηση του Προγράμματος Ταχύρρυθμης Εκμάθησης της Ελληνικής στη Μέση Εκπαίδευση (Ιούνιος 2010) Αξιολόγηση του Προγράμματος Ταχύρρυθμης Εκμάθησης της Ελληνικής στη Μέση Εκπαίδευση (Ιούνιος 2010) 1. Ταυτότητα της Έρευνας Με απόφαση του Υπουργικού Συμβουλίου της 29 ης Ιουλίου, 2008, τέθηκε σε εφαρμογή

Διαβάστε περισσότερα

Εκµάθηση προµαθηµατικών εννοιών για ΑµεΑ στο φάσµα του Αυτισµού µε το λογισµικό LT125-ThinkingMind

Εκµάθηση προµαθηµατικών εννοιών για ΑµεΑ στο φάσµα του Αυτισµού µε το λογισµικό LT125-ThinkingMind Εκµάθηση προµαθηµατικών εννοιών για ΑµεΑ στο φάσµα του Αυτισµού µε το λογισµικό LT125-ThinkingMind Λαδιάς Αναστάσιος, Σχολικός Σύµβουλος Πληροφορικής Β Αθήνας Μπέλλου Ιωάννα, Σχολικός Σύµβουλος Πληροφορικής

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΓΥΡΩ Θ. ΠΑΛΑΙΟΘΟΔΩΡΟΥ ΘΕΜΑ: «Η ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΣΤΗ ΦΩΝΟΛΟΓΙΚΗ ΕΠΙΓΝΩΣΗ ΚΑΙ Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΣΤΗ ΜΑΘΗΣΗ ΤΗΣ ΑΝΑΓΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΓΡΑΦΗΣ»

ΑΡΓΥΡΩ Θ. ΠΑΛΑΙΟΘΟΔΩΡΟΥ ΘΕΜΑ: «Η ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΣΤΗ ΦΩΝΟΛΟΓΙΚΗ ΕΠΙΓΝΩΣΗ ΚΑΙ Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΣΤΗ ΜΑΘΗΣΗ ΤΗΣ ΑΝΑΓΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΓΡΑΦΗΣ» ΑΡΓΥΡΩ Θ. ΠΑΛΑΙΟΘΟΔΩΡΟΥ ΘΕΜΑ: «Η ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΣΤΗ ΦΩΝΟΛΟΓΙΚΗ ΕΠΙΓΝΩΣΗ ΚΑΙ Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΣΤΗ ΜΑΘΗΣΗ ΤΗΣ ΑΝΑΓΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΓΡΑΦΗΣ» ΥΠΟ ΤΗΝ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΕΠΙΒΛΕΨΗ ΤΟΥ ΚΑΘΗΓΗΤΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ κ. Κ.Δ.ΠΟΡΠΟΔΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΙΚΕΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΕΙΣ ΣΤΙΣ ΜΑΘΗΣΙΑΚΕΣ ΔΥΣΚΟΛΙΕΣ ΜΑΘΗΜΑ ΕΠΙΛΟΓΗΣ 6 ΟΥ ΕΞΑΜΗΝΟΥ

ΔΙΔΑΚΤΙΚΕΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΕΙΣ ΣΤΙΣ ΜΑΘΗΣΙΑΚΕΣ ΔΥΣΚΟΛΙΕΣ ΜΑΘΗΜΑ ΕΠΙΛΟΓΗΣ 6 ΟΥ ΕΞΑΜΗΝΟΥ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΕΙΔΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΙΔΑΚΤΙΚΕΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΕΙΣ ΣΤΙΣ ΜΑΘΗΣΙΑΚΕΣ ΔΥΣΚΟΛΙΕΣ ΜΑΘΗΜΑ ΕΠΙΛΟΓΗΣ 6 ΟΥ ΕΞΑΜΗΝΟΥ 01-03-2014 (3 Ο ΜΑΘΗΜΑ) Σύνοψη Μαθησιακών Δυσκολιών Διεπιστημονική

Διαβάστε περισσότερα

ΜΥΘΟΣ Ή ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ;

ΜΥΘΟΣ Ή ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ; Ασημίνα Μαυροειδή Ειδική Εκπαιδευτικός 6 ο Πανελλήνιο Παιδοψυχιατρικό Συνέδριο 15-17 Μαΐου 2009 ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΜΑΘΗΣΙΑΚΩΝ ΔΥΣΚΟΛΙΩΝ ΣΤΟΥΣ ΕΦΗΒΟΥΣ ΜΥΘΟΣ Ή ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ; Περιεχόμενα Περιεχόμενα... 2 Εισαγωγή...

Διαβάστε περισσότερα

Νέες μέθοδοι-ορολογία. Μετά την. επικοινωνιακή προσέγγιση: η παιδαγωγική των κειμενικών ειδών. Κειμενικά είδη για διδακτική χρήση.

Νέες μέθοδοι-ορολογία. Μετά την. επικοινωνιακή προσέγγιση: η παιδαγωγική των κειμενικών ειδών. Κειμενικά είδη για διδακτική χρήση. Νέες μέθοδοι-ορολογία. Μετά την επικοινωνιακή προσέγγιση: η παιδαγωγική των κειμενικών ειδών. Κειμενικά είδη για διδακτική χρήση. Γραμματισμός: έννοια-παιδαγωγικές συνέπειες Σήμερα, στην αναπτυγμένη τεχνολογικά

Διαβάστε περισσότερα

Οι διδακτικές πρακτικές στην πρώτη τάξη του δημοτικού σχολείου. Προκλήσεις για την προώθηση του κριτικού γραμματισμού.

Οι διδακτικές πρακτικές στην πρώτη τάξη του δημοτικού σχολείου. Προκλήσεις για την προώθηση του κριτικού γραμματισμού. Οι διδακτικές πρακτικές στην πρώτη τάξη του δημοτικού σχολείου. Προκλήσεις για την προώθηση του κριτικού γραμματισμού. ημήτρης Γουλής Ο παραδοσιακός όρος αλφαβητισμός αντικαταστάθηκε από τον πολυδύναμο

Διαβάστε περισσότερα

ΦΩΝΟΛΟΓΙΚΗ ΕΝΗΜΕΡΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΥΣΛΕΞΙΑ

ΦΩΝΟΛΟΓΙΚΗ ΕΝΗΜΕΡΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΥΣΛΕΞΙΑ ΕΝΟΤΗΤΑ 7 η ΦΩΝΟΛΟΓΙΚΗ ΕΝΗΜΕΡΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΥΣΛΕΞΙΑ Η δυσλεξία ορίζεται συνοπτικά ως σοβαρή καθυστέρηση στην κατάκτηση του γραπτού λόγου ενώ δεν υπάρχει νοητικό ή αισθητηριακό έλλειµµα ή ψυχιατρική διαταραχή

Διαβάστε περισσότερα

13 ο ΠΑΓΚΥΠΡΙΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΔΥΣΛΕΞΙΑΣ Σάββατο 6 Οκτωβρίου 2010 Εργαστήριο

13 ο ΠΑΓΚΥΠΡΙΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΔΥΣΛΕΞΙΑΣ Σάββατο 6 Οκτωβρίου 2010 Εργαστήριο 13 ο ΠΑΓΚΥΠΡΙΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΔΥΣΛΕΞΙΑΣ Σάββατο 6 Οκτωβρίου 2010 Εργαστήριο «Δυσλεξία: Μια λέξη δύσκολη και μόνο να την πεις φαντάσου το μαρτύριο όμως να τη ζεις» Μαρία Χριστοπούλου, Ευρωπαϊκό Πανεπιστήμιο Κύπρου,

Διαβάστε περισσότερα

Τ.Ε.Ι ΗΠΕΙΡΟΥ Σ.Ε.Υ.Π ΤΜΗΜΑ ΛΟΓΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ

Τ.Ε.Ι ΗΠΕΙΡΟΥ Σ.Ε.Υ.Π ΤΜΗΜΑ ΛΟΓΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ Τ.Ε.Ι ΗΠΕΙΡΟΥ Σ.Ε.Υ.Π ΤΜΗΜΑ ΛΟΓΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΜΕ ΘΕΜΑ: ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑ ΑΣΚΗΣΕΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΤΗΣ ΑΝΑΓΝΩΣΗΣ ΣΤΑ ΠΑΙΔΙΑ ΜΕ ΔΥΣΛΕΞΙΑ ΣΧΟΛΙΚΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ. ΕΙΣΗΓΗΣΗ: κ. ΟΙΚΟΝΟΜΙΔΟΥ ΜΑΡΙΑ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ:

Διαβάστε περισσότερα

Βιογραφικό σημείωμα Europass

Βιογραφικό σημείωμα Europass Βιογραφικό σημείωμα Europass Προσωπικές πληροφορίες πώνυμο (-α) / Όνομα (-τα) Διεύθυνση (-εις) ΨΑΡΡΑΚΟΥ ΜΑΡΙΑ ΘΡΑΚΗΣ 19, ΑΘΗΝΑ, 17121 Ν.ΣΜΥΡΝΗ Τηλέφωνο (-α) 2109329890, 6948595973 Διεύθυνση E-mail mpsarrakou@gmail.com

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΩΤΑΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΕΠΙΛΟΓΗΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ

ΑΝΩΤΑΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΕΠΙΛΟΓΗΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ ΑΝΩΤΑΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΕΠΙΛΟΓΗΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΕΤΟΥΣ 2008 ( ΠΡΟΚΗΡΥΞΗ 3Π /2008) ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΥ Κλάδοι: ΠΕ 05 ΓΑΛΛΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ, ΠΕ 06 ΑΓΓΛΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ, ΠΕ 07 ΓΕΡΜΑΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ,

Διαβάστε περισσότερα

Στόχος 5 ος ιαβάζει και γράφει λέξεις που περιέχουν δίψηφα φωνήεντα και συνδυασµούς ει, ευ, ου, ια, αυ) π.χ. ευτυχία, ουρανός, αυτός κλπ.

Στόχος 5 ος ιαβάζει και γράφει λέξεις που περιέχουν δίψηφα φωνήεντα και συνδυασµούς ει, ευ, ου, ια, αυ) π.χ. ευτυχία, ουρανός, αυτός κλπ. ΕΝΟΤΗΤΑ 8 η Ι ΑΧΗ ΑΝΑΓΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΓΡΑΦΗΣ Κατά την Φλωράτου (2002) για τη διδαχή της πρώτης ανάγνωσης βάζουµε τους εξής στόχους : Στόχος 1 ος Αναγνωρίζει και γράφει κάθε γράµµα της αλφαβήτας χωρίς δισταγµούς.

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΚΗΡΥΞΗ ΕΤΗΣΙΟΥ ΕΠΙΜΟΡΦΩΤΙΚΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ «ΕΞΕΙΔΙΚΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΙΔΙΚΗ ΑΓΩΓΗ» ΕΤΟΣ 2015 ΒΑΝΙΔΗΣ ΙΩΑΝΝΗΣ ΚΑΙ ΣΙΑ ΕΕ. www.v-learning.

ΠΡΟΚΗΡΥΞΗ ΕΤΗΣΙΟΥ ΕΠΙΜΟΡΦΩΤΙΚΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ «ΕΞΕΙΔΙΚΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΙΔΙΚΗ ΑΓΩΓΗ» ΕΤΟΣ 2015 ΒΑΝΙΔΗΣ ΙΩΑΝΝΗΣ ΚΑΙ ΣΙΑ ΕΕ. www.v-learning. ΒΑΝΙΔΗΣ ΙΩΑΝΝΗΣ ΚΑΙ ΣΙΑ ΕΕ ΠΡΟΚΗΡΥΞΗ ΕΤΗΣΙΟΥ ΕΠΙΜΟΡΦΩΤΙΚΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ «ΕΞΕΙΔΙΚΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΙΔΙΚΗ ΑΓΩΓΗ» ΕΤΟΣ 2015 info@v-learning.gr www.v-learning.gr Το Κέντρο Δια Βίου Μάθησης ΙΙ ΒΑΝΙΔΗΣ ΙΩΑΝΝΗΣ & ΣΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

Διδάσκων : Αργύρης Καραπέτσας Καθηγητής Νευροψυχολογίας Νευρογλωσσολογίας Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας

Διδάσκων : Αργύρης Καραπέτσας Καθηγητής Νευροψυχολογίας Νευρογλωσσολογίας Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας Διδάσκων : Αργύρης Καραπέτσας Καθηγητής Νευροψυχολογίας Νευρογλωσσολογίας Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας 1 Η ορθογραφία ως σύνθετη μηχανιστική δεξιότητα. 2 Η εκμάθηση της γραφής αποτελεί ένα από τα πιο σημαντικά

Διαβάστε περισσότερα

Η ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΟΥ ΑΠΑΡΤΙΩΤΙΚΟΥ ΨΥΧΟΛΟΓΙΚΟΥ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ (Ι.Ρ.Τ.) ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ

Η ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΟΥ ΑΠΑΡΤΙΩΤΙΚΟΥ ΨΥΧΟΛΟΓΙΚΟΥ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ (Ι.Ρ.Τ.) ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ Η ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΟΥ ΑΠΑΡΤΙΩΤΙΚΟΥ ΨΥΧΟΛΟΓΙΚΟΥ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ (Ι.Ρ.Τ.) ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ Ε. Σαββίδου¹, Ε. Σπηλιώτη ¹, Ε. Κάττουλας², Λ. Μαντωνάκης ², Ε. Ανυφαντή ², Ν. Σμυρνής ¹ ² 1. Ερευνητικό Πανεπιστημιακό

Διαβάστε περισσότερα

Η Χρήση Μέσων Οπτικής Ανατροφοδότησης στην Εξάσκηση Μεταγλωσσικών Φωνολογικών Δεξιοτήτων σε Παιδιά με Δυσκολίες στον Γραπτό Λόγο.

Η Χρήση Μέσων Οπτικής Ανατροφοδότησης στην Εξάσκηση Μεταγλωσσικών Φωνολογικών Δεξιοτήτων σε Παιδιά με Δυσκολίες στον Γραπτό Λόγο. Η Χρήση Μέσων Οπτικής Ανατροφοδότησης στην Εξάσκηση Μεταγλωσσικών Φωνολογικών Δεξιοτήτων σε Παιδιά με Δυσκολίες στον Γραπτό Λόγο. (*) Γιώργος Φούρλας, Λογοπεδικός, Μ.Εd., M.Sc.CCC, MRCSLT. λόγος, Ινστιτούτο

Διαβάστε περισσότερα

Βιογραφικό σημείωμα Europass ΨΑΡΡΑΚΟΥ ΜΑΡΙΑ. Προσωπικές πληροφορίες. 17121 N. ΑΘΗΝΑ, (Ν.ΣΜΥΡΝΗ, Ελλάδα) mpsarrakou@gmail.com. Ελληνική.

Βιογραφικό σημείωμα Europass ΨΑΡΡΑΚΟΥ ΜΑΡΙΑ. Προσωπικές πληροφορίες. 17121 N. ΑΘΗΝΑ, (Ν.ΣΜΥΡΝΗ, Ελλάδα) mpsarrakou@gmail.com. Ελληνική. Βιογραφικό σημείωμα Europass Προσωπικές πληροφορίες Επώνυμο (-α) / Όνομα (-τα) Διεύθυνση (-εις) ΘΡΑΚΗΣ 19, 17121 N. ΑΘΗΝΑ, (Ν.ΣΜΥΡΝΗ, Ελλάδα) Διεύθυνση (-εις) ηλεκτρονικού ταχυδρομείου Τηλέφωνο (-α) 2109329890

Διαβάστε περισσότερα

λεξιλογική πρόσβαση (γρήγορη ονομασία) γράμματα/αριθμούς, χρώματα Φωνολογική επανακωδικοποίηση στην Επανάλαβε με ακρίβεια προτάσεις, λέξεις ή ψηφία

λεξιλογική πρόσβαση (γρήγορη ονομασία) γράμματα/αριθμούς, χρώματα Φωνολογική επανακωδικοποίηση στην Επανάλαβε με ακρίβεια προτάσεις, λέξεις ή ψηφία 1 ΦΩΝΗΜΙΚΗ ΕΠΙΓΝΩΣΗ Δρ. Ζαφειριάδης Κυριάκος 1. Κατανόηση της ανάγνωσης Πρόσφατες έρευνες, οι οποίες επικεντρώθηκαν στη φύση των δυσκολιών της ανάγνωσης και των αιτιών τους, προσδιόρισαν με ηλεκτρονική

Διαβάστε περισσότερα

Πιστοποίηση επάρκειας της ελληνομάθειας. Οδηγίες για την ανάπτυξη εξεταστικών ερωτημάτων

Πιστοποίηση επάρκειας της ελληνομάθειας. Οδηγίες για την ανάπτυξη εξεταστικών ερωτημάτων Πιστοποίηση επάρκειας της ελληνομάθειας. Οδηγίες για την ανάπτυξη εξεταστικών ερωτημάτων Εισαγωγή Από το Μάιο του 2011 έγιναν ουσιαστικές και ριζικές αλλαγές στο πιστοποιητικό ελληνομάθειας, που αφορούν

Διαβάστε περισσότερα

Περιεχόµενα: 5 Ο στάδιο: γράφω και διαβάζω τρισύλλαβες λέξεις 6 ο στάδιο: γράφω και διαβάζω λέξεις που αρχίζουν µε φωνήεν 7 ο στάδιο: γράφω και διαβάζω λέξεις που έχουν τελικό σίγµα (-ς) 8 ο στάδιο: γράφω

Διαβάστε περισσότερα

Νοημοσύνη. Μπορεί να μετρηθεί; Βασίλειος Κωτούλας 2 η Περιφέρεια ΔΕ Καρδίτσας

Νοημοσύνη. Μπορεί να μετρηθεί; Βασίλειος Κωτούλας 2 η Περιφέρεια ΔΕ Καρδίτσας Νοημοσύνη Μπορεί να μετρηθεί; Βασίλειος Κωτούλας 2 η Περιφέρεια ΔΕ Καρδίτσας S Αμφισβήτηση S Αξιολόγηση της νοημοσύνης (Νασιάκου, (1980): Νοημοσύνη είναι ό,τι μετρούν τα τεστ νοημοσύνης) S Τρόπος αξιολόγησης

Διαβάστε περισσότερα

ROWPVT & EOWPVT 3 rd Edition (Μια συνδυαστική πιλοτική μεταφορά και αξιολόγηση τους στην ηλικιακή ομάδα των 2 ετών έως 2 ετών και 11 μηνών)

ROWPVT & EOWPVT 3 rd Edition (Μια συνδυαστική πιλοτική μεταφορά και αξιολόγηση τους στην ηλικιακή ομάδα των 2 ετών έως 2 ετών και 11 μηνών) ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΠΤΥΧΙΑΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ: ROWPVT & EOWPVT 3 rd Edition (Μια συνδυαστική πιλοτική μεταφορά και αξιολόγηση τους στην ηλικιακή ομάδα των 2 ετών έως 2 ετών και 11 μηνών) Κουμούλλη Τσαμπίκα (Α.Μ.: 10155)

Διαβάστε περισσότερα

Διάγνωση και αξιολόγηση μαθητών με Ειδικές Μαθησιακές Δυσκολίες Δρ. Ζαφειριάδης Κυριάκος Οι μαθητές οι οποίοι ξεκινούν το νηπιαγωγείο έχουν

Διάγνωση και αξιολόγηση μαθητών με Ειδικές Μαθησιακές Δυσκολίες Δρ. Ζαφειριάδης Κυριάκος Οι μαθητές οι οποίοι ξεκινούν το νηπιαγωγείο έχουν Διάγνωση και αξιολόγηση μαθητών με Ειδικές Μαθησιακές Δυσκολίες Δρ. Ζαφειριάδης Κυριάκος Οι μαθητές οι οποίοι ξεκινούν το νηπιαγωγείο έχουν διαφορετικές εμπειρίες και ποικίλα επίπεδα αναπτυξιακής ωριμότητας.

Διαβάστε περισσότερα

Περιεχόμενα. Πρόλογος 15 Ευχαριστίες 19. Κεφάλαιο 1 Ιστορική Αναδρομή & Ορισμός της Ψυχομετρίας

Περιεχόμενα. Πρόλογος 15 Ευχαριστίες 19. Κεφάλαιο 1 Ιστορική Αναδρομή & Ορισμός της Ψυχομετρίας Περιεχόμενα Πρόλογος 15 Ευχαριστίες 19 Κεφάλαιο 1 Ιστορική Αναδρομή & Ορισμός της Ψυχομετρίας 1.1. Η Εμφάνιση της Ψυχομετρίας 21 1.1.1. Κατά τη Νεολιθική Περίοδο 21 1.1.2. Κατά την Αιγυπτιακή και Σουμερική

Διαβάστε περισσότερα

Γράφω απλά Διαβάζω εύκολα Εργαλείο Γλωσσικής Ανάπτυξης

Γράφω απλά Διαβάζω εύκολα Εργαλείο Γλωσσικής Ανάπτυξης 1 2 ο Πανελλήνιο Συνέδριο Ειδικής Αγωγής «Η Ειδική Αγωγή ΑΦΕΤΗΡΙΑ εξελίξεων στην Επιστήμη και στην Πράξη» Φιλοσοφική Σχολή Πανεπιστημίου Αθηνών 15-18 Απριλίου 2010 Γράφω απλά Διαβάζω εύκολα Εργαλείο Γλωσσικής

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΣΙΑΚΕΣ ΔΥΣΚΟΛΙΕΣ. Δυσλεξία και εκπαιδευτική πράξη

ΜΑΘΗΣΙΑΚΕΣ ΔΥΣΚΟΛΙΕΣ. Δυσλεξία και εκπαιδευτική πράξη ΜΑΘΗΣΙΑΚΕΣ ΔΥΣΚΟΛΙΕΣ Δυσλεξία και εκπαιδευτική πράξη του Κωνσταντίνου Θώδη * Η εικόνα που προβάλλεται και έχει επικρατήσει για το παιδί με «μαθησιακές δυσκολίες» είναι η εικόνα ενός έξυπνου παιδιού, το

Διαβάστε περισσότερα

Το κεφάλαιο αυτό εξετάζει το θέμα της ανάγνωσης. Περιγράφει τι εννοούμε

Το κεφάλαιο αυτό εξετάζει το θέμα της ανάγνωσης. Περιγράφει τι εννοούμε 07 ENOTHTA:Layout 1 4/12/2008 7:36 ìì Page 199 Ανάγνωση: Από την εικόνα στη λέξη Αθανάσιος Πρωτόπαπας Το κεφάλαιο αυτό εξετάζει το θέμα της ανάγνωσης. Περιγράφει τι εννοούμε «ανάγνωση» από την ερευνητική

Διαβάστε περισσότερα

Δ Φάση Επιμόρφωσης. Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού Παιδαγωγικό Ινστιτούτο Γραφείο Διαμόρφωσης Αναλυτικών Προγραμμάτων. 15 Δεκεμβρίου 2010

Δ Φάση Επιμόρφωσης. Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού Παιδαγωγικό Ινστιτούτο Γραφείο Διαμόρφωσης Αναλυτικών Προγραμμάτων. 15 Δεκεμβρίου 2010 Επιμόρφωση Εκπαιδευτικών Δημοτικής, Προδημοτικής και Ειδικής Εκπαίδευσης για τα νέα Αναλυτικά Προγράμματα (21-22 Δεκεμβρίου 2010 και 7 Ιανουαρίου 2011) Δ Φάση Επιμόρφωσης Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολόγηση Εκτελεστικών Λειτουργιών

Αξιολόγηση Εκτελεστικών Λειτουργιών Αξιολόγηση Εκτελεστικών Λειτουργιών Εισαγωγή: οκιμασίες Εκτελεστικών Λειτουργιών και η Συμβολή τους στην Επαγγελματική σας Επιλογή Η σημασία της αξιολόγησης των γνωστικών δεξιοτήτων Οι γνωστικές ικανότητες

Διαβάστε περισσότερα

α. η παροχή γενικής παιδείας, β. η καλλιέργεια των δεξιοτήτων του μαθητή και η ανάδειξη των

α. η παροχή γενικής παιδείας, β. η καλλιέργεια των δεξιοτήτων του μαθητή και η ανάδειξη των ΔΕΠΠΣ ΑΠΣ ΓΕΝΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ α. η παροχή γενικής παιδείας, β. η καλλιέργεια των δεξιοτήτων του μαθητή και η ανάδειξη των ενδιαφερόντων του, γ. η εξασφάλιση ίσων ευκαιριών και δυνατοτήτων μάθησης

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. Προλογικό σημείωμα της Επιμελήτριας... 11 Εισαγωγή... 13

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. Προλογικό σημείωμα της Επιμελήτριας... 11 Εισαγωγή... 13 βιβλιο_layout 1 20/6/2014 4:43 πμ Page 5 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Προλογικό σημείωμα της Επιμελήτριας... 11 Εισαγωγή... 13 ΚΕφAλαιο 1: Ένα μοντέλο αναγνωστικής κατανόησης Η εξέλιξη της έννοιας «αναγνωστική κατανόηση»...

Διαβάστε περισσότερα

νος Κλουβάτος Κων/νος Εναλλακτικές μορφές αξιολόγησης των μαθητών με ανομοιογενή χαρακτηριστικά Αξιολόγηση της διαφοροποιημένης διδασκαλίας

νος Κλουβάτος Κων/νος Εναλλακτικές μορφές αξιολόγησης των μαθητών με ανομοιογενή χαρακτηριστικά Αξιολόγηση της διαφοροποιημένης διδασκαλίας Κων/νος νος Κλουβάτος Σύμβουλος 3 η ς Περιφέρειας Δημ. Εκπ/σης Ν. Κυκλάδων Εναλλακτικές μορφές αξιολόγησης των μαθητών με ανομοιογενή χαρακτηριστικά Αξιολόγηση της διαφοροποιημένης διδασκαλίας Μορφές αξιολόγησης

Διαβάστε περισσότερα

Η Ψυχική υγεία του παιδιού και ο ρόλος του ευρύτερου περιβάλλοντος

Η Ψυχική υγεία του παιδιού και ο ρόλος του ευρύτερου περιβάλλοντος Η Ψυχική υγεία του παιδιού και ο ρόλος του ευρύτερου περιβάλλοντος Κάθε παιδί έχει το δικαίωμα να ζει και να μεγαλώνει σ ένα υγιές περιβάλλον, το οποίο θα διασφαλίζει και θα προάγει την σωματική και ψυχική

Διαβάστε περισσότερα

Πρόγραμμα Εξειδίκευσης στην Ειδική Αγωγή

Πρόγραμμα Εξειδίκευσης στην Ειδική Αγωγή ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΚΕΝΤΡΟ ΜΕΛΕΤΗΣ ΨΥΧΟΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ Χαρ. Τρικούπη 24, Αθήνα Τηλ: 210 3626445 www.kemepse.com e-mail: special.education.program.2013@gmail.com

Διαβάστε περισσότερα

Λογισμικό Ανίχνευσης Μαθησιακών Δεξιοτήτων και Αδυναμιών ΛΑΜΔΑ. Χρήστος Σκαλούμπακας Ειδικός Παιδαγωγός

Λογισμικό Ανίχνευσης Μαθησιακών Δεξιοτήτων και Αδυναμιών ΛΑΜΔΑ. Χρήστος Σκαλούμπακας Ειδικός Παιδαγωγός Λογισμικό Ανίχνευσης Μαθησιακών Δεξιοτήτων και Αδυναμιών ΛΑΜΔΑ Τάξεις Β Δ Δημοτικού και Ε Δημοτικού Β Γυμνασίου Χρήστος Σκαλούμπακας Ειδικός Παιδαγωγός Αθανάσιος Πρωτόπαπας Κύριος Ερευνητής Ινστιτούτο

Διαβάστε περισσότερα

Γιαννάκης Βασιλειάδης, Γιώργος Σαββίδης, Μαίρη Κουτσελίνη Τµήµα Επιστηµών της Αγωγής, Πανεπιστήµιο Κύπρου ΠΕΡΙΛΗΨΗ

Γιαννάκης Βασιλειάδης, Γιώργος Σαββίδης, Μαίρη Κουτσελίνη Τµήµα Επιστηµών της Αγωγής, Πανεπιστήµιο Κύπρου ΠΕΡΙΛΗΨΗ Αναγνωστικός Αλφαβητισµός σε Μαθητές Ε Τάξης ηµοτικού ΑΝΑΓΝΩΣΤΙΚΟΣ ΑΛΦΑΒΗΤΙΣΜΟΣ: ΜΕΛΕΤΗ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗΣ ΣΕ ΜΑΘΗΤΕΣ Ε ΤΑΞΗΣ ΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ ΣΕ ΣΥΝΕΧΟΜΕΝΑ ΚΑΙ ΜΗ ΣΥΝΕΧΟΜΕΝΑ ΚΕΙΜΕΝΑ ΠΟΥ ΠΕΡΙΛΑΜΒΑΝΟΝΤΑΙ ΣΤΑ ΝΕΑ

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Έργου στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση. Διαδικασία Αυτοαξιολόγησης στη Σχολική Μονάδα

Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Έργου στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση. Διαδικασία Αυτοαξιολόγησης στη Σχολική Μονάδα ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΚΕΝΤΡΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Έργου στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση Διαδικασία Αυτοαξιολόγησης στη Σχολική Μονάδα Σχέδια Εκθέσεων

Διαβάστε περισσότερα

Σύνδρομο Asperger Το σύνδρομο του μικρού σοφού

Σύνδρομο Asperger Το σύνδρομο του μικρού σοφού Σύνδρομο Asperger Το σύνδρομο του μικρού σοφού Πώς γίνεται ένα παιδί να έχει ιδιαίτερη κλίση στα μαθηματικά, στη μουσική, στις ξένες γλώσσες, στη μετεωρολογία, να έχει ξεχωριστές ικανότητες και ενδιαφέροντα,

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΕΙΔΙΚΕΥΣΗ ΣΤΗ ΣΥΣΤΗΜΙΚΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ

ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΕΙΔΙΚΕΥΣΗ ΣΤΗ ΣΥΣΤΗΜΙΚΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΕΙΔΙΚΕΥΣΗ ΣΤΗ ΣΥΣΤΗΜΙΚΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ 1 ΕΙΔΙΚΕΥΣΗ ΣΤΗ ΣΥΣΤΗΜΙΚΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ Α. ΓΕΝΙΚΑ ΓΙΑ ΤΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ Το πρόγραμμα ειδίκευσης στη συστημική διάγνωση που προσφέρει το Λόγω Ψυχής Ινστιτούτο

Διαβάστε περισσότερα

E-Learning-Projekt Spracherwerb des Neugriechischen Για τη διδακτική της νεοελληνικής γλώσσας στο Freie Universität Berlin

E-Learning-Projekt Spracherwerb des Neugriechischen Για τη διδακτική της νεοελληνικής γλώσσας στο Freie Universität Berlin E-Learning-Projekt Spracherwerb des Neugriechischen Για τη διδακτική της νεοελληνικής γλώσσας στο Freie Universität Berlin Bart Soethaert Λουκία Στέφου E-Learning στην Έδρα Νεοελληνικών Σπουδών Εκμάθηση

Διαβάστε περισσότερα

1. ΓΕΝΙΚΕΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ

1. ΓΕΝΙΚΕΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΦΟΙΤΗΤΕΣ ΜΕ ΔΥΣΛΕΞΙΑ Το έντυπο «Φοιτητές με Δυσλεξία» απευθύνεται στην ακαδημαϊκή κοινότητα του Πανεπιστημίου Κρήτης και σχεδιάστηκε στο πλαίσιο της προσπάθειας του Συμβουλευτικού Κέντρου Φοιτητών να ενημερώσει

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΩΜΑΤΙΚΟ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ ιδαχής της µεθόδου Phoneme Touch and Say για την Ανάπτυξη του Λόγου, της Οµιλίας και της Φωνολογικής Ενηµερότητας

ΒΙΩΜΑΤΙΚΟ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ ιδαχής της µεθόδου Phoneme Touch and Say για την Ανάπτυξη του Λόγου, της Οµιλίας και της Φωνολογικής Ενηµερότητας ΕΤΑΙΡΙΑ ΨΥΧΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΠΑΙ ΙΟΥ ΚΑΙ ΕΦΗΒΟΥ ΝΟΜΟΥ ΑΙΤΩΛΟΑΚΑΡΝΑΝΙΑΣ - ΕΨΥΠΕΑ Κ. Τζαβέλα 12 και Επ. εληγιώργη Τ.Κ. 30 200, Μεσολόγγι Τηλ. 26310 55661, fax: 26310 55615, e-mail: epsypea1@otenet.gr ΒΙΩΜΑΤΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

Ανάπτυξη γλωσσικών δεξιοτήτων στο νηπιαγωγείο: Διδακτικές προσεγγίσεις του προφορικού λόγου ΠΕΡΙΓΡΑΜΜΑ ΕΙΣΗΓΗΣΕΩΝ

Ανάπτυξη γλωσσικών δεξιοτήτων στο νηπιαγωγείο: Διδακτικές προσεγγίσεις του προφορικού λόγου ΠΕΡΙΓΡΑΜΜΑ ΕΙΣΗΓΗΣΕΩΝ Ανάπτυξη γλωσσικών δεξιοτήτων στο νηπιαγωγείο: Διδακτικές προσεγγίσεις του προφορικού λόγου ΠΕΡΙΓΡΑΜΜΑ ΕΙΣΗΓΗΣΕΩΝ 1. Εισαγωγή: Γλωσσική ανάπτυξη και διδασκαλία Τι είναι γλωσσική ανάπτυξη: τι μαθαίνει το

Διαβάστε περισσότερα

ΑΤΕΙ ΗΠΕΙΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΝΟΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΛΟΓΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ

ΑΤΕΙ ΗΠΕΙΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΝΟΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΛΟΓΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΑΤΕΙ ΗΠΕΙΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΝΟΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΛΟΓΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΘΕΜΑ: Χορήγηση υλικού παρέμβασης σε παιδιά με αναπτυξιακές διαταραχές μάθησης κατά την προσχολική ηλικία στον τομέα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣ: Οι Υπουργοί Εσωτερικών, Αποκέντρωσης και Ηλεκτρονικής Διακυβέρνησης Παιδείας, Δια Βίου Μάθησης και Θρησκευμάτων

ΠΡΟΣ: Οι Υπουργοί Εσωτερικών, Αποκέντρωσης και Ηλεκτρονικής Διακυβέρνησης Παιδείας, Δια Βίου Μάθησης και Θρησκευμάτων ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ----- ΕΝΙΑΙΟΣ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟΣ ΤΟΜΕΑΣ ΠΡΩΤΟΒΑΘΜΙΑΣ ΚΑΙ ΔΕΥΤΕΡΟΒΑΘΜΙΑΣ. ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΕΙΔΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΤΜΗΜΑ Β, ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ -----

Διαβάστε περισσότερα

Διασκεδάζουμε μαθαίνοντας μαζί! Πώς μαθαίνουν τα μικρά παιδιά τα Αγγλικά ως ξένη γλώσσα

Διασκεδάζουμε μαθαίνοντας μαζί! Πώς μαθαίνουν τα μικρά παιδιά τα Αγγλικά ως ξένη γλώσσα Διασκεδάζουμε μαθαίνοντας μαζί! Πώς μαθαίνουν τα μικρά παιδιά τα Αγγλικά ως ξένη γλώσσα Πώς μαθαίνουν τα μικρά παιδιά τα Αγγλικά ως ξένη γλώσσα Τα μικρά παιδιά είναι χρήστες της φυσικής τους γλώσσας.

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟΣ ΕΤΗΣΙΟΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΣ 2015-2016 Β ΤΑΞΗ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ

ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟΣ ΕΤΗΣΙΟΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΣ 2015-2016 Β ΤΑΞΗ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟΣ ΕΤΗΣΙΟΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΣ 2015-2016 Β ΤΑΞΗ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ Το μάθημα της Νέας Ελληνικής Γλώσσας στην Β Γυμνασίου διδάσκεται δυόμισι (2,5) περιόδους την εβδομάδα. Συνεπώς, το σύνολο

Διαβάστε περισσότερα

ΑΤΥΠΗ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΣΤΗΝ ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ ΗΡΑΚΛΗΣ ΣΧΟΛΙΚΟΣ ΣΥΜΒΟΥΛΟΣ

ΑΤΥΠΗ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΣΤΗΝ ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ ΗΡΑΚΛΗΣ ΣΧΟΛΙΚΟΣ ΣΥΜΒΟΥΛΟΣ ΑΤΥΠΗ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΣΤΗΝ ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ ΗΡΑΚΛΗΣ ΣΧΟΛΙΚΟΣ ΣΥΜΒΟΥΛΟΣ Η άτυπη αξιολόγηση της ανάγνωσης γίνεται μέσα στην τάξη από τον εκπαιδευτικό και αφορά τρία επίπεδα: Τη φωνολογική επίγνωση Τη βασική

Διαβάστε περισσότερα

Είδη Ερωτήσεων σε Προσαρμοστική Δοκιμασία Κατάταξης στην Αγγλική Γλώσσα

Είδη Ερωτήσεων σε Προσαρμοστική Δοκιμασία Κατάταξης στην Αγγλική Γλώσσα Γκιούρογλου, Χ. & Οικονομίδης, Α.A.: Είδη ερωτήσεων σε προσαρμοστική δοκιμασία κατάταξης στην Αγγλική γλώσσα, 5 ο Πανελλήνιο Συνέδριο Ε.Τ.Π.Ε- Οι Τεχνολογίες της Πληροφορίας και των Επικοινωνιών στην Εκπαίδευση,

Διαβάστε περισσότερα

«Η ΧΩΡΑ ΤΩΝ ΛΕΝΟΥ» ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΤΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ

«Η ΧΩΡΑ ΤΩΝ ΛΕΝΟΥ» ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΤΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΤΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ «Η ΧΩΡΑ ΤΩΝ ΛΕΝΟΥ» ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ Τη Δευτέρα 17 Δεκεμβρίου 2007 πραγματοποιήθηκε παρουσίαση του προγράμματος «Η ΧΩΡΑ ΤΩΝ ΛΕΝΟΥ» στο συνεδριακό κέντρο

Διαβάστε περισσότερα

Διαφοροποιημένη Διδασκαλία. Ε. Κολέζα

Διαφοροποιημένη Διδασκαλία. Ε. Κολέζα Διαφοροποιημένη Διδασκαλία Ε. Κολέζα Τι είναι η διαφοροποιημένη διδασκαλία; Είναι μια θεώρηση της διδασκαλίας που βασίζεται στην προϋπόθεση ότι οι δάσκαλοι πρέπει να προσαρμόσουν τη διδασκαλία τους στη

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ Τμήμα Εφαρμοσμένης Πληροφορικής Πρόγραμμα Μεταπτυχιακών Σπουδών Εκπαίδευσης στην Εφαρμοσμένη Πληροφορική. Σωτηριάδου Μαργαρίτα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ Τμήμα Εφαρμοσμένης Πληροφορικής Πρόγραμμα Μεταπτυχιακών Σπουδών Εκπαίδευσης στην Εφαρμοσμένη Πληροφορική. Σωτηριάδου Μαργαρίτα ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ Τμήμα Εφαρμοσμένης Πληροφορικής Πρόγραμμα Μεταπτυχιακών Σπουδών Εκπαίδευσης στην Εφαρμοσμένη Πληροφορική Σωτηριάδου Μαργαρίτα «Η αποτελεσματικότητα των διδακτικών μεθόδων σε μαθητές

Διαβάστε περισσότερα

Βιογραφικό σημείωμα Europass

Βιογραφικό σημείωμα Europass Βιογραφικό σημείωμα Europass Προσωπικές πληροφορίες Επώνυμο (-α) / Όνομα (-τα) ΜΑΡΚΟΥΛΑΚΗ Ευτυχία Διεύθυνση (-εις) Φρε 43, Λειβάδια, Χανιά Κρήτης, ΤΚ 73100 Τηλέφωνο (-α) Ηλεκτρονικό ταχυδρομείο 2821094568

Διαβάστε περισσότερα

«Εκπαιδευτικές παρεμβάσεις σε νήπια και παιδιά πρώτης σχολικής ηλικίας με ΔΕΠΥ

«Εκπαιδευτικές παρεμβάσεις σε νήπια και παιδιά πρώτης σχολικής ηλικίας με ΔΕΠΥ «Εκπαιδευτικές παρεμβάσεις σε νήπια και παιδιά πρώτης σχολικής ηλικίας με ΔΕΠΥ Δρ Ιωάννα Γιαννοπούλου, Δ/ντρια ΕΣΥ Παιδοψυχίατρος, Κ.Ψ.Υ. Περιστερίου & Β Ψυχιατρική Κλινική ΕΚΠΑ του ΠΓΝ «Αττικόν» ΔΕΠΥ

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ ΕΝΤΥΠΟ 1

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ ΕΝΤΥΠΟ 1 1 ΥΕΨ(Δημ) 1 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ ΕΝΤΥΠΟ 1 Nέα Διαδικασία Παρέμβασης στο Σχολείο για Χειρισμό Παιδιού με Πιθανές Μαθησιακές, Συναισθηματικές ή άλλες Δυσκολίες

Διαβάστε περισσότερα

Μαρία Δροσινού 153, Δρ ψυχολογίας, Πάρεδρος ειδικής αγωγής-μαθησιακών δυσκολιών ε.θ. στο Παιδαγωγικό Ινστιτούτο

Μαρία Δροσινού 153, Δρ ψυχολογίας, Πάρεδρος ειδικής αγωγής-μαθησιακών δυσκολιών ε.θ. στο Παιδαγωγικό Ινστιτούτο ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΕΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΕΙΣ ΣΤΟ ΠΡΟΦΟΡΙΚΟ ΛΟΓΟ ΜΕ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΦΩΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΤΟΙΜΟΤΗΤΑΣ. ΤΟ ΕΝΤΥΠΟ ΚΑΤΑΓΡΑΦΗΣ ΤΗΣ ΑΛΛΗΛΕΠΙΔΡΑΣΗΣ. Μαρία Δροσινού 153, Δρ ψυχολογίας, Πάρεδρος ειδικής αγωγής-μαθησιακών δυσκολιών

Διαβάστε περισσότερα

Χρυσαυγή Τριανταφύλλου

Χρυσαυγή Τριανταφύλλου Ερευνώντας τις ερμηνείες φοιτητών και τις διδακτικές πρακτικές εκπαιδευτικών σε θέματα σχετικά με την έννοια της περιοδικότητας Χρυσαυγή Τριανταφύλλου Μεταδιδάκτωρ ερευνήτρια, ΑΣΠΑΙΤΕ Επιστημονική υπεύθυνη:

Διαβάστε περισσότερα

Τα συμπτώματα που προειδοποιούν για τυχόν μαθησιακές δυσκολίες στην αριθμητική είναι τα εξής:

Τα συμπτώματα που προειδοποιούν για τυχόν μαθησιακές δυσκολίες στην αριθμητική είναι τα εξής: ...δεν σημαίνει χαμηλή νοημοσύνη Ονομάζεται δυσαριθμησία και είναι η μαθησιακή δυσκολία στα μαθηματικά. Τα παιδιά που παρουσιάζουν δυσκολίες στα μαθηματικά, δε σημαίνει πως έχουν χαμηλή νοημοσύνη. Της

Διαβάστε περισσότερα

Η ανάπτυξη του προφορικού λόγου σε παιδιά προσχολικής ηλικίας: Συχνότητα διαταραχών και επιπτώσεις

Η ανάπτυξη του προφορικού λόγου σε παιδιά προσχολικής ηλικίας: Συχνότητα διαταραχών και επιπτώσεις Ανάπτυξη λόγου 1 Η ανάπτυξη του προφορικού λόγου σε παιδιά προσχολικής ηλικίας: Συχνότητα διαταραχών και επιπτώσεις Ιωάννης Βογινδρούκας, Ισµήνη Τσαµουρτζή, Βάγια Παπαγεωργίου Ιατροπαιδαγωγικό Κέντρο Βόρειας

Διαβάστε περισσότερα

ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑ ΒΑΣΗΣ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ: ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΑ ΕΡΓΑΛΕΙΑ ΣΤΙΣ ΕΙΔΙΚΕΣ ΜΑΘΗΣΙΑΚΕΣ ΔΥΣΚΟΛΙΕΣ

ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑ ΒΑΣΗΣ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ: ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΑ ΕΡΓΑΛΕΙΑ ΣΤΙΣ ΕΙΔΙΚΕΣ ΜΑΘΗΣΙΑΚΕΣ ΔΥΣΚΟΛΙΕΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΗΠΕΙΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΛΟΓΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑ ΒΑΣΗΣ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ: ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΑ ΕΡΓΑΛΕΙΑ ΣΤΙΣ ΕΙΔΙΚΕΣ ΜΑΘΗΣΙΑΚΕΣ ΔΥΣΚΟΛΙΕΣ ΗΛΙΑΔΟΥ ΝΙΝΩ ΚΙΑΚΗ ΚΥΡΙΑΚΗ ΤΣΙΑΟΥΣΗ ΕΙΡΗΝΗ-ΧΡΥΣΟΒΑΛΑΝΤΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολογήστε την ικανότητα του μαθητή στην κατανόηση των προφορικών κειμένων και συγκεκριμένα να:

Αξιολογήστε την ικανότητα του μαθητή στην κατανόηση των προφορικών κειμένων και συγκεκριμένα να: Αξιολογήστε την ικανότητα του μαθητή στην κατανόηση των προφορικών κειμένων και συγκεκριμένα να: Ο ΑΝΘΡΩΠΟΣ ΚΑΙ Η ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΠΟΛΥΤΡΟΠΙΚΑ ΚΕΙΜΕΝΑ ΜΑΘΗΣΙΑΚΟΙ ΣΤΟΧΟΙ Ανταποκρίνονται στην ακρόαση του προφορικού

Διαβάστε περισσότερα

ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΟΥ ΜΑΘΗΤΗ

ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΟΥ ΜΑΘΗΤΗ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΟΥ ΜΑΘΗΤΗ ΓΕΝΙΚΑ Βασικός στόχος είναι η ανατροφοδότηση της εκπαιδευτικής διαδικασίας και ο εντοπισμός των μαθησιακών ελλείψεων με σκοπό τη βελτίωση της παρεχόμενης σχολικής εκπαίδευσης. Ειδικότερα

Διαβάστε περισσότερα

Εξετάσεις Γυμνασίου. Εξετάσεις A Λυκείου-Τράπεζα θεμάτων Εξετάσεις Β Γ Λυκείου. Σουλτάνα Παπαδημητρίου papadimi@sch.gr

Εξετάσεις Γυμνασίου. Εξετάσεις A Λυκείου-Τράπεζα θεμάτων Εξετάσεις Β Γ Λυκείου. Σουλτάνα Παπαδημητρίου papadimi@sch.gr Εξετάσεις Γυμνασίου Εξετάσεις A Λυκείου-Τράπεζα θεμάτων Εξετάσεις Β Γ Λυκείου Σουλτάνα Παπαδημητρίου papadimi@sch.gr Για τη γερμανική γλώσσα επίπεδο: Α1- έως Α1+ Θέμα 1: Κατανόηση γραπτού λόγου Από το

Διαβάστε περισσότερα

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ. το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ. @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης.

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ. το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ. @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης. ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης ί>ηγο^η 26 Επιστήμες της Αγωγής 26 ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ ΤΟ

Διαβάστε περισσότερα

Κατασκευή ισοδύναμων ερωτημάτων για το αυτοματοποιημένο σύστημα πιστοποίησης εκπαιδευτικών στις βασικές δεξιότητες πληροφορικής

Κατασκευή ισοδύναμων ερωτημάτων για το αυτοματοποιημένο σύστημα πιστοποίησης εκπαιδευτικών στις βασικές δεξιότητες πληροφορικής Κατασκευή ισοδύναμων ερωτημάτων για το αυτοματοποιημένο σύστημα πιστοποίησης εκπαιδευτικών στις βασικές δεξιότητες πληροφορικής Χρήστος Χριστακούδης 1, Γεώργιος Ανδρουλάκης 2, Μπάμπης Ζαγούρας 1 christak@cti.gr,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ Πρόγραμμα σπουδών του AGnovel Περιεχόμενο και Δεξιότητες πίσω από την ιστορία το έργου AGnovel

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ Πρόγραμμα σπουδών του AGnovel Περιεχόμενο και Δεξιότητες πίσω από την ιστορία το έργου AGnovel Advanced Interactive Graphic Novels on Mobile Touchscreen Devices ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ Πρόγραμμα σπουδών του AGnovel Περιεχόμενο και Δεξιότητες πίσω από την ιστορία το έργου AGnovel (ΠΑΡΑΔΟΤΕΟ ΝΟ 23) Τίτλος

Διαβάστε περισσότερα