Πανελλήνιο Παιδοψυχιατρικό Συνέδριο

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Πανελλήνιο Παιδοψυχιατρικό Συνέδριο"

Transcript

1 7 o Πανελλήνιο Παιδοψυχιατρικό Συνέδριο Κατάθλιψη στα παιδιά και τους εφήβους: φύση, ανατροφή, κοινωνία 27 HELLENIC SOCIETY OF CHILD & ADOLESCENT PSYCHIATRY ΜΑΪΟΥ 2011 βιβλίο περιλήψεων

2 2 Πρόσκληση Αγαπητοί συνάδελφοι και φίλοι Με ιδιαίτερη χαρά σας προσκαλούμε να συμμετάσχετε στο 7ο Πανελλήνιο Συνέδριο της Παιδοψυχιατρικής Εταιρείας Ελλάδος - Ένωσης Ψυχιάτρων Παιδιών και Εφήβων, που θα πραγματοποιηθεί από 27 έως 29 Μαΐου 2011 στο Χαροκόπειο Πανεπιστήμιο, στην Αθήνα, με θέμα: Κατάθλιψη στα παιδιά και τους εφήβους: φύση, ανατροφή, κοινωνία Η κατάθλιψη, ως συναισθηματική διαταραχή ανιχνεύεται στα πρωιμότερα στάδια ύπαρξης της ανθρωπότητας και αποτελεί τη συχνότερη ψυχική διαταραχή στους ενήλικες. Οι καταθλιπτικές εκδηλώσεις εκφράζονται με εντυπωσιακή πολυμορφία, πλήττουν εκατομμύρια ανθρώπους κάθε ηλικίας, φύλου, φυλής και κοινωνικής τάξης και συχνά, συνεπάγονται - εκτός από τη μεγάλη ψυχική οδύνη - σοβαρή ψυχοκοινωνική δυσλειτουργία του πάσχοντος υποκειμένου. Η ύπαρξη κατάθλιψης στην παιδική ηλικία έχει αποτελέσει αντικείμενο αντιπαράθεσης μεταξύ κλινικών με διαφορετικό θεωρητικό προσανατολισμό. Τις τελευταίες δεκαετίες οι συναισθηματικές διαταραχές της παιδικής και εφηβικής ηλικίας έχουν προσελκύσει έντονο επιστημονικό ενδιαφέρον. Μελέτες της γενετικής, της νευροβιολογίας, της ψυχοφυσιολογίας, της κλινικής εικόνας, της συννοσηρότητας και της παρακολούθησης της πορείας και της εξέλιξης αυτών των διαταραχών, φέρνουν στο προσκήνιο τις διαστάσεις τους. Το ενδιαφέρον εστιάζεται, επίσης, στους αναπτυξιακούς παράγοντες, οι οποίοι επηρεάζουν τον τρόπο με τον οποίο εκφράζεται η κατάθλιψη στη νηπιακή, παιδική και εφηβική ηλικία. Στη θεματολογία του συνεδρίου περιλαμβάνονται: η επιδημιολογία και η αιτιοπαθογένεια των συναισθηματικών διαταραχών της παιδικής και εφηβικής ηλικίας, οι κλινικές τους εκφράσεις, η συνύπαρξη με άλλες διαταραχές, οι διαγνωστικές και θεραπευτικές προσεγγίσεις, η μακρόχρονη εξέλιξη, η πρόληψη. Στόχος του συνεδρίου είναι να φωτίσει την ιδιαίτερη φύση της -άλλοτε σιωπηλής και άλλοτε θορυβώδους- κατάθλιψης των παιδιών και των εφήβων, η οποία μοιάζει να αναγνωρίζεται σε μικρό βαθμό τόσο από το στενό οικογενειακό περιβάλλον, όσο και από τους ειδικούς. Οι πολλαπλές προσεγγίσεις της αιτιοπαθογένειας, που καθορίζουν και τη φιλοσοφία της θεραπευτικής αντιμετώπισης, αποτελούν αφορμή για δημιουργικό διάλογο. Συγχρόνως, η σύνδεση με την κρίσιμη κοινωνικο-οικονομική πραγματικότητα παρέχει πεδίο προβληματισμού σχετικά με τις δυνατότητες του χώρου της ψυχικής υγείας ν ανταποκριθεί στις ανάγκες των παιδιών και των εφήβων στην παρούσα συγκυρία. Στο συνέδριο θα συμμετάσχουν με διαλέξεις προσκεκλημένοι επιστήμονες, ενώ το πρόγραμμα θα εμπλουτισθεί με εκπαιδευτικά σεμινάρια σε κλινικά, διαγνωστικά και θεραπευτικά θέματα. Θεωρούμε πολύτιμη την παρουσία σας και σας προσκαλούμε να συμβάλετε με την ενεργό συμμετοχή σας στην επιτυχία του συνεδρίου μας. Εκ μέρους της οργανωτικής επιτροπής Αλίκη Γρηγοριάδου Πρόεδρος της Παιδοψυχιατρικής Εταιρείας Ελλάδος - Ένωσης Ψυχιάτρων Παιδιών και Εφήβων

3 3 ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ Πρόεδρος: Αντιπρόεδρος: Γραμματέας: Ταμίας: Μέλη: Α. Γρηγοριάδου Α. Κουμούλα Δ. Μαγριπλής Ε. Μεσσήνη Δ. Αναγνώστου Κ. Λαδοπούλου Α. Μπιτζαράκη ΟΡΓΑΝΩΤΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ Πρόεδρος: Γραμματέας: Ταμίας: Μέλη: Α. Γρηγοριάδου Α. Μπιτζαράκη Ε. Μεσσήνη Δ. Αναγνώστου Ε. Αργυρίου Ι. Αργυροπούλου Φ. Αστεριάδου Δ. Κοττορού Σ. Κυπριανός Β. Νταφούλης Μ. Πετρόγγονα Ν. Τζιάκης Γ. Τριανταφύλλου ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ Ε. Αθανασοπούλου Χ. Ανδρούτσος Δ. Γεωργιάδης Γ. Γκριτζέλας Ν. Ζηλίκης Τ. Κόρπα Α. Κουμούλα Δ. Μαγριπλής Κ. Προκοπάκη Ε. Σουμάκη Ε. Τσαλαμανιός

4 4 ΤΙΜΗΤΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ Μ. Γιωσαφάτ Α. Διαμαντόπουλος Χ. Ιεροδιακόνου Γ. Καραντάνος Σ. Κωτσόπουλος Μ. Μαρκοβίτης Π. Παπαθεοφίλου Α. Ρούσσου Π. Σακελλαρόπουλος Ι. Τσιάντης ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ Α. Αλεξανδρίδης Γ. Αμπατζόγλου Δ. Αναγνωστόπουλος Δ. Αναστασόπουλος Ε. Βλαχάκη Ι. Γιαννοπούλου Χ. Ζερβής Δ. Καραγιάννης Ι. Καραγιαννάκη Σ. Καραγιάννη Α. Κατριβάνου Γ. Κολαΐτης Δ. Κυριαζής Κ. Λαδοπούλου Ε. Λαζαράτου Μ. Λιακοπούλου Σ. Μανωλόπουλος Ο. Μαχαίρα Κ. Μπαζαρίδης Ε. Μπαρδάνη Α. Μπέκα Σ. Μπεράτη Β. Παπαγεωργίου Α. Παπανικολάου Π. Παπανικολάου Γ. Στεφανάτος Ε. Τσανίρα Ε. Φωτοπούλου Β. Χαντζαρά Κ. Χριστιανόπουλος Σ. Χριστογιώργος

5 5 Διαλέξεις Ξένων Προσκεκλημένων Ομιλητών

6 6 Διαταραχές της διάθεσης: γονίδια, περιβάλλον και ο καίριος ρόλος των αναπτυξιακών παραγόντων στην αιτιολογία και θεραπευτική τους. Αργύρης Στριγγάρης Η κατάθλιψη είναι πρόβλημα παγκοσμίων διαστάσεων. Η Παγκόσμια Οργάνωση Υγείας κατατάσσει την κατάθλιψη ανάμεσα στις συχνότερες αιτίες νοσηρότητος ανά την υφήλιο. Είναι, λοιπόν, επιτακτική η ανάγκη να κατανοήσουμε τι οδηγεί στην κατάθλιψη και τι μπορούμε να κάνουμε για την πρόληψη και θεραπεία της. Στην ομιλία αυτή θα παρουσιάσω τις εξελίξεις στην έρευνα για την κατάθλιψη συνθέτοντας δεδομένα από τρία μεταξύ τους συνεχόμενα επίπεδα: 1) Ανάπτυξη: Πάνω από 70% των ψυχικών παθήσεων σε ενήλικες έχει την έναρξη του στην παιδική και εφηβική ηλικία. Πώς εκδηλώνεται η πρώιμη κατάθλιψη, τί μπορούμε να μάθουμε από τον παιδικό θυμό και την εθερεθιστότητα σχετικά με την πρόληψη και την θεραπεία της κατάθλιψης; Τί συμβαίνει σε ευαίσθητες αναπτυξιακές περιόδους -π.χ. εφηβεία--για την παθογένεση της κατάθλιψης; 2) Περιβάλλον: Ιστορικά αντίξοων συνθηκών στην πρώιμη ζωή, όπως η κακοποίηση και η παραμέληση, είναι συχνότερα σε όσους πάσχουν από κατάθλιψη σε σχέση με το γενικό πληθυσμό. Πώς επιδρά το περιβάλλον στα παιδιά και πώς μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε το περιβάλλον των παιδιών για να αντιμετωπίσουμε την κατάθλιψη; Παίζει ρόλο η κοινωνία στην οποία μεγαλώνουν τα παιδιά; 3) Γενετική και επιγενετική: Δεν υπάρχει «γονίδιο για την κατάθλιψη», όμως οι γενετικοί παράγοντες παίζουν βαρύνοντα ρόλο στην παθογένεση των διαταραχών της διαθέσεως. Ποιούς μηχανισμούς κωδικοποιούν αυτά τα γονίδια και πώς επηρεάζουν την ανθεκτικότητα των παιδιών στις περιβαλλοντικές συνθήκες; Πώς μπορεί το περιβάλλον -π.χ. μέσω μεθυλιώσεων του DNA- να επηρεάσει απώτερους μοριακούς μηχανισμούς; Πώς τα γονίδια επηρεάζουν το θεραπευτικό αποτέλεσμα και πώς θεραπείες (ψυχολογικές και φαρμακολογικές) θα μπορούσαν να επηρεάσουν το γονιδίωμα; Depression in children and adolescents: do we know how to recognise it and how do we treat it? Dr Gordana Milavić Depression in children and adolescents is a severe and recurring condition affecting all domains of a young person s functioning. It is associated with significant morbidity and impairment and longitudinal studies have identified substantial continuity of youth depression into adulthood. Early recognition, identification and treatment of the disorder reduce the risks associated with the disorder and improve outcomes for children and young people. Since the publication of The NICE Guideline for the Identification and Management of Depression in Children and Young People in the UK in 2005 (1) there has been a great deal of interest and controversy on the subject of depression in this age group. This presentation briefly describes the epidemiological, assessment and diagnostic issues related to the early identification and treatment of depression focusing on the new scientific evidence underpinning current clinical practice. Reference will also be made to the treatment and management of depressive episodes in early onset Bipolar Disorder.(3) 1. NICE (2005) Depression in children and young people: Identification and management in primary, community and secondary care, London, UK: The British Psychological Society and the Royal College of Psychiatrists 2. Milavic G, 2009, NICE Guideline for Depression in Children and Young People: implications for Clinical Practice, Depression in Childhood and adolescence: The Way Forward, ed William Yule, ACAMH Occasional Papers No NICE Bipolar Disorder Guideline, 2006, The Management of bipolar disorder in adults, children and adolescents, in primary and secondary care, London:NICE Des interrelations primaires A la dépressivité et Α la mélancolie dans les TCA Maurice Corcos Il existe des liens étroits et importants entre les troubles des conduites alimentaires graves (anorexie, boulimie), véritables troubles addictifs, et les notions de dépressivité essentielle et de décompensation mélancoliforme. Ces intrications psychopathologiques qui nous amènent au plus proche d un risque vital à travers une destructivité débordante et sans limites (masochisme moral) s expliquent par la similarité des difficultés d élaboration du deuil de l objet primaire commun aux deux types de troubles, bien que les troubles du comportement alimentaire et la mélancolie ne soient pas superposables.

7 7 La capacité et la liberté d attendre dans une satisfaction hallucinatoire (vigilance du désir et attente auto-érotique) dépendent de la construction des auto-érotismes corporels et mentaux lors du développement. Cette capacité, si elle est moindre, laisse place à la contrainte à agir, ce que l inconscient parental incarcéré dans la psyché et ce que le modèle social l impose au sujet. Dans ces conditions, l accès à une position dépressive potentiellement maturante est difficile, voire impossible lors du retour du vécu de silence de l objet à l origine de l éprouvé de vide en soi. Le mouvement dépressif est ici plus involution que régression, dépression au sens climatique du terme, dépressivité essentielle sans objet (du fait de l absence de l objet et de l absence en soi) et aussi dépression anaclitique de dépendance (à l objet haï ou idéalisé) et il se manifeste comme chez l enfant sous la forme d une tristesse sauvage. Les faits mêmes perdent pour ces patients toute réalité, et ils ne les perçoivent souvent que comme des fragments de leurs souvenirs et cauchemars d abandon. Le chagrin quand il est inconsolé, inconsolable, mène à la peur à une peur impensable, qui ne peut que s acter contre soi ou contre l autre, ou favoriser les mouvements régressifs besoins infantiles d être maternés, guidés pour contenir les angoisses d abandon. Un scénario s impose jusqu à l automatisme en fonction du pli pris dans l enfance : absence de possibilité de repos nostalgique sur un objet dépressif (l objet interne), de commercer avec lui en huis clos dans une position dépressive ; rééprouvé de terreurs agoniques sans structure stable pouvant les contenir, impossible régulation émotionnelle ; acte externalisé, intrapsychique ou régression psychosomatique. La régression psychosomatique est souvent tardive comme si elle n advenait qu après épuisement d autres possibilités de répression-représentation des affects. De fait il semble que dans les troubles des conduites alimentaires, l instabilité de l organisation psychique provoque en cas de sollicitations externes résonnant avec le monde interne, une expulsion-sédation des angoisses archaïques dans le passage à l acte et plus ou moins à long terme dans la somatisation. C est dire que les défenses à type de clivage (de l objet et du moi) sont souvent opérantes (passage à l acte, expulsion du mauvais objet ) jusqu à ce qu un sous-régime porteur de dépression essentielle ne s installe ou ne se retrouve régressivement. La majorité des patients limites parent au risque psychotique et psychosomatique tant que la défense contre les conséquences du clivage n a pas été disloquée, et qu elle continue d être opérante.

8 8 Στρογγυλές Τράπεζες

9 9 ΣΤ1 Κλινικές και θεσμικές εκδοχές της κατάθλιψης στην Παιδοψυχιατρική. Συντονιστής: Γ. Αμπατζόγλου, Σ. Μανωλόπουλος Τι δεν θέλουν οι παιδοψυχίατροι από την ψυχανάλυση; Μ. Φαϊτάκης Όταν η κατάθλιψη μετατρέπεται σε αυτιστική συμπεριφορά. Γ. Αμπατζόγλου Η μη αναγνώριση της παιδικής κατάθλιψης και η «μηχανική» Παιδοψυχιατρική. Θα μπορούσαμε να συσχετίσουμε τις κλινικές εκφράσεις και εκδοχές της κατάθλιψης στα παιδιά και τους εφήβους, τις ψυχοπαθολογικές και ψυχοδυναμικές της προσεγγίσεις με σύγχρονα θεσμικά και εκπαιδευτικά ζητήματα της παιδοψυχιατρικής; Με βάση αυτό το αρχικό ερώτημα, το οποίο αναγνωρίζει στην έννοια της κατάθλιψης ένα μεγαλύτερο κλινικό εύρος από την τρέχουσα νοσογραφική τυποποίηση της, θα αναπτυχθεί ένας προβληματισμός που θα στοχεύει στο ενδιαφέρον της αναγνώρισης της κατάθλιψης ή στα ενδεχόμενα της παραγνώρισής της σε κλινικό, θεραπευτικό και θεσμικό επίπεδο. Σε ποιες περιπτώσεις μια διάγνωση μπορεί να λειτουργεί και ως μια μορφή άρνησης της ψυχικής διεργασίας που εμπεριέχει το πένθος ή την κατάθλιψη, πότε η θεραπευτική διαδικασία κινδυνεύει να «προσπερνά» την κατάθλιψη, ποιες «τεχνικές» δομούνται επί της μη αναγνώρισης της κατάθλιψης, σε ποιο βαθμό η οργάνωση της εκπαίδευσης ή και η λειτουργία των υπηρεσιών μπορεί να στηρίζονται σε έναν μηχανιστικό θετικισμό που έχει αρκετές αναλογίες με κάποιες μορφές θεμελιακής κατάθλιψης; Τα ερωτήματα αυτά φιλοδοξούν να ανοίξουν μια συζήτηση που στις δύσκολες σημερινές συγκυρίες θα μας απαλλάσσει από την άγονη γρίνια προς όφελος μιας ευχαρίστησης της κλινικής σκέψης και της θεραπευτικής εργασίας. ΣΤ2 Τραυματικά βιώματα και κατάθλιψη στη παιδική και εφηβική ηλικία. Συντονίστρια: Ρ. Μαχαίρα - Μακρίδη Συγκρουσιακοί γονείς και καταθλιπτικό παιδί. Κάτια Χατζηγεωργίου Η παιδική Κατάθλιψη θεωρείται ένα από τα σοβαρότερα χρόνια ψυχικά νοσήματα. Προβάλλει κλινικά με ποικίλα ψυχοσυναισθηματικά και σωματικά συμπτώματα. Εκδηλώνεται σε όλες τις ηλικίες και η επίπτωσή της ακολουθεί μια αυξητική τάση, ανάλογα με την ηλικία. Αναφορικά με την αιτιοπαθογένεια της Κατάθλιψης επικρατεί η άποψη ότι προκαλείται από την εκλυτική πυροδοτική επίδραση διαφόρων ψυχοτραυματικών καταστάσεων του περιβάλλοντος επάνω σε ένα επιρρεπές για νόηση γενετικό και νευροβιολογικό υπόστρωμα του ατόμου (κληρονομικότητα, νευροανατομικές και νευροενδοκρινικές διαταραχές του εγκεφάλου). Σημαντικός περιβαλλοντικός παράγοντας της παιδικής Κατάθλιψης θεωρείται η έκθεση του παιδιού σε ένα δυσμενές οικογενειακό περιβάλλον, όπου επικρατούν οι συνθήκες μιας συνεχούς απροκάλυπτης ή συγκεκαλυμμένης αντιπαλότητας, εχθρότητας και αντιπαράθεσης μεταξύ των γονιών του. Συγκεκριμένα, έχει διαπιστωθεί ότι υπάρχει στενή σχέση μεταξύ της χρονικής διάρκειας και της έντασης της έκθεσης ενός παιδιού σε περιβάλλον σύγκρουσης μεταξύ των γονέων του και της εκδήλωσης εσωτερικευμένων ή εξωτερικευμένων προβλημάτων ψυχικής υγείας. Η παρούσα θεματική ενότητα περιλαμβάνει πρώτον, την ανάλυση των μηχανισμών επίδρασης της σύγκρουσης μεταξύ των γονέων στην ψυχική υγεία του παιδιού και κυρίως στην πρόκληση Κατάθλιψης, δεύτερον την αναφορά των άμεσων και μελλοντικών επιπτώσεων αυτού του γεγονότος στην ψυχική υγεία του παιδιού, τρίτον την προληπτική και θεραπευτική παρέμβαση στα επίπεδα ψυχοεκπαιδευτικής καθοδήγησης των γονέων σε ζητήματα συζυγικών σχέσεων, γονεϊκού ρόλου και κυρίως της εποικοδομητικής και παιδαγωγικής για το παιδί επίλυσης των διαφορών τους και τέταρτον την ανάλογη με το αναπτυξιακό και γνωσιακό επίπεδο του παιδιού θεραπεία της παιδικής Κατάθλιψης (Ψυχοθεραπεία, φαρμακευτική αγωγή). Τραύμα και νοητική αναστολή. Ε. Βαξεβάνογλου Σε αυτή την παρουσίαση θα μας απασχολήσει η νοητική αναστολή ως σύμπτωμα, μετά από ένα τραυματικό γεγονός, όπως είναι η κακοποίηση. Θα αναλύσουμε 2 κλινικά παραδείγματα για να δείξουμε πως μετά από μια θεραπευτική παρέμβαση στο παιδί και στην οικογένεια, έχουμε μια σαφή βελτίωση της λειτουργικότητας του παιδιού. Τα παιδιά που έχουν κακοποιηθεί μέσα στην οικογένεια, συχνά παρουσιάζουν κατάθλιψη με απότομη αλλαγή στη διάθεση και διαταραχές συγκέντρωσης της προσοχής. Η κατάθλιψη φαίνεται να είναι μια διαταραχή με πολύ σοβαρές επιπτώσεις στη λειτουργικότητα του παιδιού, η οποία επηρεάζει σε σημαντικό βαθμό την

10 10 ανάπτυξή του. Οι πρώιμες αρνητικές εμπειρίες που βιώνει ένα παιδί στο πλαίσιο της οικογένειάς του κωδικοποιούνται στη μνήμη του ως αρνητικά γνωστικά σχήματα με βάση τα οποία αξιολογεί τον εαυτό του ως ανάξιο, τους άλλους ως αδιάφορους απέναντι του, και τις σχέσεις με τους ανθρώπους ως απρόβλεπτες και επιβλαβείς. Είναι αυτονόητο ότι μια τέτοια κατάσταση επηρεάζει την ανάπτυξη του παιδιού σε πολλούς τομείς, με αποτέλεσμα πιθανή εμφάνιση ελλειμμάτων όχι μόνο στο κοινωνικό αλλά και στο γνωστικό τομέα. Συγκεκριμένα η δυσκολία στη συγκέντρωση της προσοχής δυσχεραίνει την εκτέλεση πολύπλοκων δραστηριοτήτων (νοητική αναστολή). Επίσης, η ψυχοκινητική επιβράδυνση μπορεί να μειώσει τον ρυθμό απόκτησης γνώσεων, με πιθανό αποτέλεσμα την περιορισμένη επιτυχία στη σχολική τάξη. Η αναστολή είναι η έκφραση ενός περιορισμού της έκφρασης του εγώ. Όταν η αναστολή θίγει ειδικά τις νοητικές εκδηλώσεις τότε οι ψυχομετρικές διαδικασίες είναι φτωχές, τόσο ως προς το επίπεδο, όσο και ως προς το περιεχόμενο. Πρόκειται δηλαδή για μια μαζική απώθηση που αφορά ολόκληρο τον ψυχισμό. ΣΤ3 Η κατάθλιψη στις απαρχές της ζωής. Συντονίστρια: Ελένη Λαζαράτου Περιγεννητική κατάθλιψη. Αρετή Σπυροπούλου Αν και παλαιότερα πιστευόταν ότι η κύηση αποτελούσε μια περίοδο συναισθηματικής ευεξίας για τις γυναίκες, τα πρόσφατα δεδομένα δείχνουν ότι η κύηση δεν προστατεύει από την εμφάνιση κατάθλιψης. Η περιγεννητική κατάθλιψη μπορεί να πρωτοεμφανιστεί στην κύηση ή στη λοχεία, αλλά και προϋπάρχουσες διαταραχές της διάθεσης μπορεί να υποτροπιάσουν, να επιδεινωθούν ή απλά να συνεχιστούν σε αυτές τις φάσεις της ζωής. Η ψυχιατρική φροντίδα μιας γυναίκας με κατάθλιψη που επιθυμεί να συλλάβει ή είναι έγκυος θέτει την ίδια, τον σύντροφό της και τον ψυχίατρό της μπροστά σε δύσκολες αποφάσεις -ιδιαίτερα όταν οι μη φαρμακολογικές παρεμβάσεις δεν είναι επαρκείς- καθώς κανένα ψυχοτρόπο φάρμακο δεν θεωρείται απολύτως ασφαλές στην διάρκεια της κύησης. Ενώ όμως ιδιαίτερη προσοχή έχει δοθεί στην πιθανή αρνητική επίδραση της ενδομήτριας έκθεσης σε ψυχοφάρμακα στο αναπτυσσόμενο έμβρυο, οι πιθανές δυσμενείς συνέπειες της αθεράπευτης ψυχικής νόσου της μητέρας συνιστούν ένα επιπλέον σημαντικό θέμα. Από την άλλη η ευρύτερα γνωστή επιλόχειος κατάθλιψη, ιδίως όταν παραμένει αθεράπευτη, μπορεί να έχει σημαντικές αρνητικές συνέπειες στην δημιουργία του δεσμού μητέρας-βρέφους και στην μακροπρόθεσμη ψυχονοητική ανάπτυξη του παιδιού. Η έγκαιρη αναγνώριση και η κατάλληλη φροντίδα των γυναικών αναπαραγωγικής ηλικίας με προβλήματα κατάθλιψης πριν, στην διάρκεια και μετά την κύηση μπορεί να βοηθήσουν τόσο τις ίδιες τις γυναίκες, αλλά επιπλέον να συμβάλλουν στην καλύτερη ψυχική υγεία των επόμενων γενιών. Βρεφική κατάθλιψη. Ελένη Λαζαράτου Ο R. Spitz αναφερόμενος στην ανακλητική κατάθλιψη έστρεψε την προσοχή στις ψυχοσωματικές εκδηλώσεις της κατάθλιψης στην αρχή της ζωής. Οι έρευνες του στα ορφανοτροφεία, μετά το Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο έδειξαν ότι ένα βρέφος που χωρίζεται από τη μητέρα του μπορεί να έχει αισθήματα λύπης και να ζήσει μια πραγματικά καταθλιπτική εμπειρία συνοδευόμενη από έντονη ψυχοκινητική επιβράδυνση. Σήμερα δεχόμαστε ότι η βρεφική κατάθλιψη εκδηλώνεται με συναισθηματική ατονία, (το βρέφος δεν εξασκεί τις αισθητηριακές του ικανότητες), με μειωμένες κινητικές πρωτοβουλίες (φτωχή μιμική, μονοτονία, τάση για επανάληψη των ιδίων δραστηριοτήτων) και με φτωχή αλληλεπιδραστική σχέση με τη μητέρα (μείωση των πρωτοβουλιών αλλά και των απαντήσεων στις προτροπές, αποτυχία επικοινωνίας). Η βρεφική κατάθλιψη θεωρείται ένας κύριος παράγοντας ψυχοσωματικής αποδιοργάνωσης. Ονομάζεται κρύα κατάθλιψη ή σύνδρομο του άδειου και εκφράζει την έλλειψη, τη συναισθηματική ένδεια, την αδιαφορία του βρέφους για τον εαυτό του και τον εξωτερικό κόσμο που το περιβάλλει. Ιδιαίτερο κίνδυνο για την εκδήλωση κατάθλιψης παρουσιάζουν τα βρέφη καταθλιπτικών μητέρων. Η κατάθλιψη της μητέρας επηρεάζει την ικανότητα της να φαντασιώσει και να δεχθεί το παιδί της. Κυριαρχούν συναισθήματα που κυμαίνονται από την πλήρη απόρριψη μέχρι τους έντονους φόβους για την υγεία και την σωματική ακεραιότητα του βρέφους. Κατά τη διάρκεια των αλληλεπιδράσεων οι καταθλιπτικές μητέρες παρουσιάζουν καταθλιπτικές ή αγχώδεις μιμικές εκφράσεις, με μικρότερη δραστηριότητα, με λιγότερες απαντήσεις στο βρέφος και μικρότερη συμμετοχή σε παιχνίδια. Τα βρέφη καταθλιπτικών μητέρων εκδηλώνουν μειωμένη εγρήγορση, μεγαλύτερη υπνηλία, έντονο μυϊκό τόνο, λιγότερες εκφράσεις ικανοποίησης και μεγαλύτερη ευερεθιστότητα. Νευροβιολογικές αλλαγές στον αναπτυσσόμενο εγκέφαλο των καταθλιπτικών βρεφών προδιαθέτουν για την εκδήλωση της διαταραχής και στην μετέπειτα ζωή.

11 11 Η κατάθλιψη στην προσχολική ηλικία. Σοφία Μανωλέσου Παρόλο που γνωρίζουμε πλέον αρκετά για την κατάθλιψη στη σχολική και εφηβική ηλικία, υπάρχουν πολύ λιγότερα επιστημονικά δεδομένα για την εκδήλωση και την πορεία της διαταραχής πολύ νωρίτερα στην ανάπτυξη, στην προσχολική ηλικία.. Όλο και περισσότερες μελέτες επιβεβαιώνουν ότι μια κλινικά σημαντική καταθλιπτική διαταραχή μπορεί να παρουσιαστεί σε παιδιά ηλικίας 3 ετών. Κάποιοι ερευνητές περιγράφουν τα ειδικά κλινικά χαρακτηριστικά που έχει η κατάθλιψη τόσο νωρίς στην παιδική ηλικία και προτείνουν μια αναπτυξιακή αναπροσαρμογή των διαγνωστικών κριτηρίων ώστε να εξασφαλίζεται η έγκαιρη ανίχνευση και παρέμβαση στους ασθενείς. Η έγκαιρη θεραπευτική αντιμετώπιση προλαμβάνει και τη συνέχεια και υποτροπή της διαταραχής σε μεταγενέστερες αναπτυξιακές φάσεις. Στην παρουσίαση αυτή θα γίνει μια ανασκόπηση της διεθνούς βιβλιογραφίας για την κατάθλιψη στην προσχολική ηλικία. Θα γίνει αναφορά στα σύγχρονα ερευνητικά δεδομένα που αφορούν τα επιδημιολογικά στοιχεία, τα κλινικά χαρακτηριστικά, τους πιθανούς αιτιοπαθογενετικούς μηχανισμούς, την κλινική πορεία και συνέχεια της διαταραχής. Επίσης θα περιγραφούν οι σύγχρονες κατευθύνσεις και οι μελλοντικές προοπτικές της έρευνας και της κλινικής πράξης για την πρόληψη και αντιμετώπισή της κατάθλιψης στην προσχολική ηλικία. Κατάθλιψη: Γενετικοί συντελεστές και η αλληλεπίδραση τους με το περιβάλλον. Δημήτρης Δικαίος Η αιτιολογία της κατάθλιψης (όπως και αυτή όλων των ψυχιατρικών διαταραχών) περιλαμβάνει διάφορους βιολογικούς και ψυχοκοινωνικούς παράγοντες. Περιβαλλοντικές επιδράσεις μπορεί να ασκούνται τόσο στο βιολογικό όσο και στο ψυχοκοινωνικό επίπεδο. Στους βιολογικούς παράγοντες υπάγονται οι γενετικοί συντελεστές, αναπτυξιακοί παράγοντες, χρήση κάνναβης / αλκοόλ / ουσιών και οργανικές νόσοι επιδρούσες στον εγκέφαλο όλοι οι ανωτέρω παράγοντες προκαλούν διαταραχή νευρομεταβιβαστικών συστημάτων και της συνδεσμολογίας του εγκεφάλου που τελικά οδηγεί στην έκφραση της συμπτωματολογίας της νόσου. Οι ψυχοκοινωνικοί παράγοντες είναι τα πρώιμα και τα εκλυτικά γεγονότα ζωής. Διάφορες μελέτες οικογενειών, διδύμων και υιοθετημένων δείχνουν πέραν πάσης αμφιβολίας ότι η κληρονομικότητα παίζει σημαντικότατο ρόλο στην παθογένεση της διπολικής συναισθηματικής διαταραχής και μικρότερο αλλά σαφή ρόλο στην παθογένεση της κατάθλιψης. Οι μελέτες αυτές επίσης δείχνουν ότι οι γενετικοί παράγοντες δεν επαρκούν από μόνοι τους να εξηγήσουν την εκδήλωση της νόσου. Τέλος, μελέτες αλληλεπίδρασης του γενετικού υποστρώματος με το περιβάλλον δείχνουν ότι τα γεγονότα ζωής (κυρίως τα πρώιμα) επιδρούν στην πιθανότητα νόσησης από κατάθλιψη σε άλλοτε άλλο βαθμό ο οποίος σχετίζεται και με γενετικά χαρακτηριστικά του ατόμου. ΣΤ4 Τα πολλαπλά πρόσωπα της κατάθλιψης. Δουλεύοντας σ ένα Παιδιατρικό Νοσοκομείο. Συντονιστής: Ειρήνη Τσανίρα Διαδρομές πένθους σε χώρους Ψυχικής υγείας. Από την Κοινότητα στο Γενικό Νοσοκομείο. Βασιλική Οικονόμου H μετακίνηση της παιδοψυχιατρικής ομάδας από το Ιατροπαιδαγωγικό Κέντρο στο Γενικό Νοσοκομείο στα πλαίσια της Διασυνδετικής Παιδοψυχιατρικής, εμπεριέχει σημαντικές ιδιαιτερότητες και δυσκολίες και η θεραπευτική δράση χαρακτηρίζεται από ακατάπαυστες μεταβολές. Η καθημερινή κλινική πρακτική βιώνεται με επώδυνο και συχνά αγχώδη τρόπο από τούς θεραπευτές. Στο πλαίσιο αυτό, το αίτημα για βοήθεια του παιδιού και της οικογένειας είναι πάντα έμμεσο και συχνά περίπλοκο. Συνοδεύεται συχνά, από ανυπέρβλητα ψυχοκοινωνικά, μορφωτικά και πολιτισμικά προβλήματα. Παράλληλα, η θεραπευτική ομάδα αντιμετωπίζει την πρόκληση να διαχειριστεί το δικό της πένθος, που συνοδεύει την εγκατάλειψη- αποχωρισμό μιας προηγούμενης θεραπευτικής δράσης στην κοινότητα και ταυτόχρονα να επενδύσει και να ταυτιστεί με μια νέα λειτουργία στο Γενικό Νοσοκομείο. Σώμα και ψυχή ως τόποι θλίψης. Γ. Γκριτζέλας Στην Εισήγηση εκτίθενται συμπεράσματα από την αποτίμηση της Διασυνδετικής εργασίας του νεοσύστατου παιδοψυχιατρικού Τμήματος του Γενικού Νοσοκομείου Παίδων Πεντέλης. Η κλινική σημειολογία με την οποία εμφανίζεται ή κατάθλιψη στα παιδιά και τους εφήβους είναι πολυσχιδής και πολλές φορές υποκρύπτεται, προσκρούοντας σε στερεότυπα της Ιατρικής και Ψυχιατρικής σκέψης. Η κατανόηση του τρόπου με το οποίον ένα σύμπτωμα, σωματικό ή ψυχικό, «ομιλεί» ή «σιωπά» για την θλίψη του πάσχοντος οργανισμού, φέρ-

12 12 νει στην επιφάνεια γενικότερα ζητήματα της Κλινικής θεωρίας και πράξης: Πως δομείται και πως λειτουργεί ή ψυχοσωματική ενότητα στα παιδιά και τους εφήβους; Έχουν ή όχι τα σωματικά συμπτώματα συμβολικό ή άλλο περιεχόμενο νοήματος; Πως η διεργασία της ψυχικοποίησης παρεμβαίνει στην παθογένεια των Νοσολογικών Διαταραχών; Είναι ή καταθλιπτική διεργασία απότοκος μιας προβληματικής εσωτερικής οργάνωσης ενός συστήματος ή μιας ρωγμής που προκαλείται από εξωτερικά γεγονότα;. Πως τα βιολογικά συστήματα μέσω της πλαστικότητάς τους ανταποκρίνονται στην ανθρώπινη σχέση; Ο Ψυχοθεραπευτικός λόγος στο Παιδιατρικό Νοσοκομείο. Κ. Χάρη Ένα παιδιατρικό νοσοκομείο λειτουργεί αναμφίβολα σε πολλά επίπεδα. Άλλα είναι προφανή, όπως οι ιατρικές πράξεις και οι εργαστηριακές εξετάσεις και άλλα διαμορφώνουν μια παλλόμενη συναισθηματική ατμόσφαιρα γύρω από ένα τόσο σοβαρό διακύβευμα όπως είναι η υγεία ή και η ίδια η ζωή. Κατά συνέπεια, στην διασυνδετική λειτουργία με το νοσοκομείο, ο ψυχοθεραπευτικός λόγος θα πρέπει επίσης να συνδιαλέγεται σε πολλά και διαφορετικά επίπεδα, και αυτό απαιτεί ετοιμότητα και ευελιξία. Να μπορεί να συντρέχει την ιατρική πράξη. Να απηχεί το αυτονόητο της ψυχοσωματικής ενότητας. Να υποδέχεται το νόημα της σωματικής ώσης. Να συνδέει τα συστατικά στοιχεία του συμπτώματος. Να αναγνωρίζει την προτεραιότητα της βιολογικής επιβίωσης. Να αφομοιώνει τους κραδασμούς του άγχους, της οδύνης, του φόβου που κινητοποιεί η αρρώστια στην οικογένεια και στο προσωπικό. Να μπορεί κατά κάποιον τρόπο να μετα-ποιείται απέναντι στην πολυμορφία των αναγκών ενός νοσοκομείου, σε ένα πλαίσιο άλλο από το θεραπευτικό δωμάτιο. Το εγχείρημα είναι δύσκολο, όμως η ψυχαναλυτική θεωρία μας προσφέρει μια συνεκτική κατανόηση του ανθρώπινου ψυχισμού. μέσα αλλά και πέρα από τα στενά πλαίσια μιας θεραπευτικής τεχνικής. Εξ άλλου μελετήθηκε στο θεραπευτικό δωμάτιο χάριν και προς όφελος της ζωής του ανθρώπου έξω από αυτό. Αντιμέτωποι με τα συστατικά της κατάθλιψης: στερήσεις, απώλειες, τραύματα. Ειρήνη Τσανίρα Απώλειες, τραύματα και στερήσεις μπορεί να οδηγήσουν τον ψυχισμό σε κατάσταση αδυναμίας να βιώσει και να διεργαστεί τον ψυχικό πόνο και τα άγχη πού αναδύονται. Ξέρουμε ότι ο ψυχικός χώρος δεν κατοικείται μόνο από ευχαρίστηση και από την ψευδαισθησιακή ικανότητα που του επιτρέπει να ακυρώνει την απουσία, τις απώλειες, τις στερήσεις. Συνυπάρχουν επίσης επιθετικέςκαταστροφικές εντάσεις πού απευθύνονται ενάντια στον ίδιο τον εαυτό ή και στους άλλους. Η παρουσία του μητρικού αντικειμένου ως μητέραςαλεξιερεθιστικού συστήματος, μητέρας-περιέχοντος, μητέρας-καθρέφτη θα σημαδέψει τον τρόπο με τον οποίο οι ελλείψεις και οι απώλειες θα συμμετάσχουν στην ύφανση του ψυχικού ιστού επιτρέποντας ή όχι την έκφραση ψυχικής συμπτωματολογίας. ΣΤ5 Γονιδιακή έκφραση και κατάθλιψη. Συντονίστρια: Αλίκη Γρηγοριάδου Από τα γονίδια στο περιβάλλον και τανάπαλιν. Σαράντης Γκάγκος Η θεαματική πρόοδος της μοριακής γενετικής και της πληροφορικής επιτρέπουν σήμερα τη συστηματική μελέτη πολυπαραγοντικών φαινοτύπων με ισχυρό κληρονομικό υπόβαθρο. Στοιχεία μείζονος κατάθλιψης έχουν περιγραφεί σε ασθενείς με μενδελιανές, χρωμοσωμικές ή ασταθείς μεταλλάξεις ποικιλων γονιδίων και γονιδιακών τόπων. Κυτταρογενετικά ευρήματα, μελέτες διδύμων και μελέτες σύνδεσης σε οικογένειες πασχόντων, έχουν υποδείξει περιοχές του γονιδιώματος οι οποίες σχετίζονται με την αιτιοπαθογένεια της νόσου. Ο καταλογος των γενετικών χαρακτήρων που σχετίζονται με τη Μείζονα κατάθλιψη επεκτείνεται συνεχώς με την εφαρμογή νέων τεχνολογιών ανάγνωσης του DNA και προσδιορισμού της έκφρασης των γονιδίων σε μεγάλη κλίμακα. Παράλληλα, διευρύνεται η κατανόηση των μηχανισμών ρύθμισης του γονιδιώματος μέσω επιγενετικών τροποποιήσεων αποκαλύπτοντας βιολογικούς μηχανισμούς αλληλεπίδρασης γονιδίων και περιβάλλοντος. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν πρόσφατες μελέτες που συνδέουν το μήκος των τελομερών των χρωμοσωμάτων των λεμφοκυττάρων του περιφερικού αίματος με το στρες και τη μείζονα κατάθλιψη. Το μήκος και η προστασία των τελομερών σχετίζονται άμεσα με διαδικασίες γήρανσης των σωματικών κυττάρων. Τα ευρήματα αυτά σε συνδυασμό με τη σημαντική παρατήρηση ότι στο αίμα τα επίπεδα της τελομεράσης, του ενζύμου που αναπληρώνει τα τελομερή σχετίζονται με την ανταπόκριση σε αντικαταθλιπτικά φάρμακα, ανοίγουν νέους δρόμους για την κατανόηση των σωματικών συμπτωμάτων της κατάθλιψης, προσφέ-

13 13 ροντας παράλληλα βιολογικούς δείκτες αξιολόγησης της θεραπείας. Από τον γονότυπο κινδύνου στην κλινική διαταραχή. Αλίκη Γρηγοριάδου Παρά το γεγονός ότι οι γενετικοί παράγοντες παίζουν καθοριστικό ρόλο στην αιτιοπαθογένεια της κατάθλιψης, η ταυτοποίηση γονιδίων πραγματικής επιρρέπειας έχει αποδειχτεί μια δύσκολη προσπάθεια. Η ανεύρεση στατιστικά σημαντικής συσχέτισης μεταξύ ενός γενετικού πολυμορφισμού και της κλινικής διαταραχής είναι μόνο το πρώτο βήμα για την κατανόηση του ρόλου που διαδραματίζουν οι γενετικές παραλλαγές στην παθογένεια της κατάθλιψης.το επόμενο βήμα είναι να κατανοήσουμε τη λειτουργική επίδραση αυτών των παραλλαγών σε αλληλεπίδραση με περιβαλλοντικούς παράγοντες και πώς ενεργούν σε επίπεδο νευροχημείας, ψυχοφυσιοπαθολογίας και ιστοχημείας του Κ.Ν.Σ., προκαλώντας τη φαινοτυπική έκφραση της κλινικής διαταραχής. Οι ερευνητικές μελέτες καταδεικνύουν την πολυπαραγοντική αιτιολογία και την πολύπλοκη κληρονομικότητα της κατάθλιψης. Φαίνεται ότι πολλά γονίδια, καθένα από τα οποία συνεισφέρει μια μικρή ποσότητα αυξημένου κινδύνου, σε συνδυασμό με μη γενετικούς παράγοντες, (stress, συναισθηματικό τραύμα, λοιμώξεις, νευροαναπτυξιακές ανωμαλίες κ.α.), δρουν αθροιστικά οδηγώντας σε ευαισθησία για κατάθλιψη. Η έκλυση της εφηβικής κατάθλιψης: Συμβάλλοντες παράγοντες και χρόνος. Δημήτρης Κυριαζής Στην παρούσα εργασία υποστηρίζεται η θέση ότι η εφηβεία καθ εαυτή συνιστά για τον Έφηβο αναπτυξιακή δυνατότητα, νοητική, συναισθηματική και σωματική και είναι δυνατόν να προκαλέσει ενεργοποίηση ή κατάρρευση μια προηγούμενης κτηθείσας τάξεως ψυχικών πραγμάτων ενεργοποιώντας μια παλαιά τραυματική ψυχική δομή, ή ωθώντας τον έφηβο σε μια αμυντική παλινδρόμηση σε προηγούμενο πρώιμο στάδιο αναπτυξιακής ωρίμανσης. Το ίδιο αποτέλεσμα μπορούν να προκαλέσουν και παρένθετοι εξωγενείς παράγοντες, π.χ ασθένεια ή θάνατος γονέα που συμβάλλουν προς την ίδια αρνητική εξέλιξη, αυτή που οδηγεί είτε σε ψυχική αποδιοργάνωση ή σε έκλυση κάποιας ψυχοπαθολογίας, όπως είναι κρίσεις άγχους, πανικού ή κατάθλιψης, ψυχοπαθητική-παραβατική συμπεριφορά, καταστροφική για τον ίδιο, π.χ. ναρκωτικά ή για τους άλλους. Η εφηβεία εισάγει νέες απαιτήσεις προσαρμογής και αντιμετώπισης της εξωτερικής και της εσωτερικής ψυχικής και σωματικής πραγματικότητας του υποκείμενου. Οι συνήθεις εξωγενείς εκλυτικοί παράγοντες είναι η πίεση του σχολείου (μαθήματα, bulling), η συνάντηση και σχέση με τον άλλους ανθρώπους ιδία στις σχέσεις αγάπης-μίσους και έρωτος, όπου ο φθόνος και η ζήλεια κανοναρχούν και ο αποχωρισμός, η εγκατάλειψη και η απώλεια ένεκα χωρισμού εκλύουν υπερβάλλοντα ναρκισσιστικό θυμό με κατάληξη δολοφονικές επιθυμίες, ή αυτοκαταστροφικές τάσεις με ανάλογες εκδραματήσεις και πρακτικές. Οι παθογόνες αδιέξοδες σχέσεις του γονικού ζεύγους, της πυρηνικής ή και της εκτεταμένης οικογενείας του εφήβου φαίνεται να παίζουν σημαντικό ρόλο. Ως ενδογενείς εκλυτικοί παράγοντες λειτουργούν μεταξύ άλλων παραγόντων η ανάπτυξη του σώματος και η συνεπαγόμενη ενίσχυση των ορμών, που στο πλαίσιο του ταμπεραμέντου και της προνοσηράς προσωπικότητας του εφήβου ενισχύουν τάσεις κατάλυσης των ορίων, η απουσία της πατρικής μεταφοράς, ο πρώιμες διαταραχές στην σχέση μητέρας παιδιού και η διαταραχή ή υπανάπτυξη της συμβολικής νοητικής λειτουργίας Α. Αυτή η τελευταία, όταν υφίσταται δεν επιτρέπει στον έφηβο να επεξεργαστεί νοητικά και συναισθηματικά τα βίωματά του ή να κατανοήσει τον εαυτόν του και τα πάθη του και οδηγεί σε αδιέξοδα που καταλήγουν σε διαταραχές σωματοποίησης ή κατά περίπτωση σε κάπου είδους διαταραχή συχνά σε κατάθλιψη. Μερικά παιδία βασανίζονται πολύ στην εφηβεια τους για τον λόγο ότι δεν έχουν γεννηθεί ακόμη στην θέση του υποκείμενου και εξαρτώνται πολύ από την ματιά του σημαντικού Άλλου που τους συγκροτεί. Η απαρτιωτικη δύναμη της αγάπης και του ερώτα αδρανοποιείται ενίοτε και αυτοί οι έφηβοι δεν δύναται να συγκροτήσουν μια ενιαία εικόνα εαυτού. Η μόνη διέξοδος γι αυτούς τους έφηβους είναι να βρουν τον εαυτόν τους, κατά ένα τρόπο να ξαναγεννηθούν ή αναγεννηθούν. Αυτοί οι έφηβοι πασχίζουν να έλθουν στο φως της αυτονομίας ως υποκείμενα και να αποκτήσουν ίδιαν ταυτότητα εαυτού και φύλλου συγκρουόμενοι με το ανθρώπινο περιβάλλον τους, γκρεμίζοντας ή καταστρέφοντας τον σημαντικό άλλον ή Άλλον. Η σημασία του χρόνου συζητείται στην έκλυση της τρέχουσας ψυχοπαθολογίας, η συνάρτηση της με το βιολογικό υπόβαθρο και δη τα γονίδια και την εγκεφαλική πλαστικότητα που οριοθετεί οντολογικά το πεδίο του παλαιού τραύματος προελκτικού ή γεννητικού, καθώς και το ρόλο (θετικό ή αρνητικό) που φαίνεται να παίζει η εμφάνιση του τρίτου πρόσωπου στην ζωή του εφήβου, που πιέζει για την απελευθέρωση του από την δυαδική σχέση μητέρας - παιδιού. Η συνάντηση με την πατρική μορφή ως τρίτου παράγοντα, ως εκφραστή του Νόμου, των ορίων και του συμβολικού ευνουχισμού, συζητείται επίσης, όπως συζητείται και εκείνη η πλευρά της

14 14 πατρικής μορφής που δρα ως εκλυτικό αίτιο πρόκλησης καταστροφικής συμπεριφοράς από την πλευρά του εφήβου. Κατάλληλο κλινικό αναφέρεται και υποστηρίζεται η θέση ότι έκτος από το εφηβικό αίτημα για κατανόηση και αγάπη που απευθύνεται στον θεραπευτή, δεν πρέπει να παραβλέπεται το αίτημα του εφήβου για μια πατρότητα που λειτούργει ως θετικός συντελεστής στην «ψυχολογική του αναγέννηση» στην θέση του υποκείμενου, δηλαδή μιας πατρότητας ως προαγωγού της ελευθερίας και της αυτονομίας του εφήβου. ΣΤ6 Διαταραχές συναισθήματος και διαταραχή ελλειμματικής προσοχής - υπερκινητικότητας (ΔΕΠΥ): Συννοσηρότητα, διαφορική διάγνωση και κλινικές παρεμβάσεις. Συντονίστρια: Κόρπα Τερψιχόρη Συννοσηρότητα συνδρόμου Di George, δυσθυμικής διαταραχής και ΔΕΠΥ: Παρουσίαση κλινικής περίπτωσης. Κανελλόπουλος Αθανάσιος Το σύνδρομο Di George είναι μια σπάνια (περίπου 1:4000 γεννήσεις) γενετική διαταραχή, οφείλεται σε βλάβη του 22 χρωμοσώματος, συνήθως προσβάλλει την καρδιά, τον θύμο αδένα και τους παραθυρεοειδείς αδένες και παρουσιάζει δυσμορφίες στο πρόσωπο. Άλλα χαρακτηριστικά σημάδια και συμπτώματα μπορεί να περιλαμβάνουν συγγενείς καρδιοπάθειες (Τετραλογία του Fallot, μεσοκοιλιακή επικοινωνία) και ανωμαλίες στον ουρανίσκο. Συχνά σχετίζεται με νευρομυϊκά προβλήματα, μαθησιακές δυσκολίες, και υποτροπιάζουσες λοιμώξεις. Επιπλέον, μπορούν να παρουσιαστούν ψυχιατρικές ασθένειες, με πιο συχνές στην ενήλικη ζωή τη σχιζοφρένεια, και τη διπολική διαταραχή και στην παιδική ηλικία τη ΔΕΠΥ. Παρουσιάζεται η περίπτωση ενός αγοριού 11 ετών, που παρακολουθείται μετά από παραπομπή του σχολείου για μαθησιακές δυσκολίες, προβλήματα συγκέντρωσης προσοχής και υπερκινητικότητα. Από το οικογενειακό ιστορικό προκύπτει ότι είναι παιδί ανύπαντρης μητέρας, ιδιαίτερα υψηλού κοινωνικοοικονομικού επιπέδου. Από την κλινική εξέταση προέκυψε ΔΕΠΥ και συναισθηματική διαταραχή (Δυσθυμία). Προεξάρχει η ιδιαίτερα χαμηλή αυτοεκτίμηση και παρουσιάζει πολύ μειωμένο ενδιαφέρον για δραστηριότητες συμβατές με την ηλικία του. Θα γίνει παρουσίαση του κλινικού περιστατικού και θα συζητηθούν οι θεραπευτικές προοπτικές και παρεμβάσεις στο παιδί και στους γονείς. Εσωτερικευόμενη Συμπτωματολογία και ΔΕΠΥ: Παρουσίαση κλινικής περίπτωσης. Χασιώτης Πέτρος Η ΔΕΠΥ αποτελεί τη συχνότερη παιδοψυχιατρική διάγνωση στη σχολική ηλικία (5-7%). Παρά το γεγονός ότι τα αγόρια παραπέμπονται συχνότερα, πολλοί συγγραφείς υποστηρίζουν ότι υποδιαγιγνώσκεται στα κορίτσια κυρίως λόγω της πλέον αθόρυβης συμπτωματολογίας που παρουσιάζουν. Η υψηλή συννοσηρότητα με ειδικές μαθησιακές διαταραχές καθώς και διαταραχές άγχους και συναισθήματος, περιπλέκει την κλινική εικόνα, την εξέλιξη και τη θεραπεία τους. Παρουσιάζεται η κλινική περίπτωση ενός ενδεκάχρονου κοριτσιού που παρακολουθείται κατόπιν αιτήματος των γονέων της για εκτίμηση της μαθησιακής της κατάστασης λόγω κυρίως της αδυναμίας της να παρακολουθήσει τους ρυθμούς της σχολικής της τάξης. Από την έναρξη της αξιολόγησης παρατηρήθηκε από τον ειδικό παιδαγωγό ιδιαίτερα βραδύς ρυθμός κατά την επεξεργασία των πληροφοριών και αποφευκτική συμπεριφορά κατά την εξέταση. Πρόκειται για το δεύτερο παιδί τετραμελούς οικογένειας μέσης οικονομικής και κοινωνικής στάθμης. Ο κατά 3ετία μεγαλύτερος αδελφός της παρακολουθείται στη Μονάδα μας για ΔΕΠΥ - Συνδυασμένου Υποτύπου και Διαταραχή Προκλητικής Εναντίωσης. Από την παιδοψυχιατρική κλινική εξέταση και τον περαιτέρω ψυχομετρικό έλεγχο προέκυψε ότι παρουσιάζει Διαταραχή Κοινωνικού Άγχους, ΔΕΠΥ - κυρίως Απρόσεκτου Υποτύπου με παράλληλη εμφάνιση Ειδικών Μαθησιακών Διαταραχών (Δυσλεξία και Δυσαριθμησία), άλλες φοβίες και ήπια καταθλιπτικού τύπου συμπτωματολογία. Η συναισθηματική κατάστασή της έχει επιβαρυνθεί από την συγκρουσιακή ατμόσφαιρα στο σπίτι που σχετίζεται με την έντονα διασπαστική συμπεριφορά του αδελφού της και τη διαταραγμένη σχέση των γονέων που επιπροσθέτως δεν αντιλαμβάνονται τις δυσκολίες της και δεν λειτουργούν υποστηρικτικά απέναντί της. Ακολουθεί η παρουσίαση του περιστατικού και συζητούνται οι διαγνωστικές μέθοδοι και θεραπευτικές παρεμβάσεις μας. Στρες και ΔΕΠΥ: Ευρήματα, αξιολόγηση, παρέμβαση σε παιδιά σχολικής ηλικίας. Παπαδοπούλου Πηνελόπη Η δραστηριότητα του άξονα Υποθάλαμος - Υπόφυση - Επινεφρίδια (ΗΡΑ) μελετάται με αυξανόμενο ενδιαφέρον τα τελευταία χρόνια σε παιδιά με ΔΕΠΥ, τα ευρήματα υποστηρίζουν την πιθανότητα δυσλειτουργίας του ελέγχου του άξονα και διαφαίνεται συσχέτιση με παράγοντες συννοσηρότητας και βαρύτητας. Το παιδί

15 15 με ΔΕΠΥ υφίσταται στρες στις διάφορες αναπτυξιακές διαδικασίες (όπως στην ανάπτυξη ακαδημαϊκών και κοινωνικών δεξιοτήτων, στην καλλιέργεια της αυτονομίας και στην απόκτηση αυτοελέγχου) η ανίχνευση και η κατανόηση του οποίου είναι κρίσιμης σημασίας για την υποστήριξη του στο οικογενειακό, σχολικό και ευρύτερο κοινωνικό πλαίσιο και είναι δυνατόν να συμβάλλει στην καλύτερη διαχείριση της εν λόγω διαταραχής. Παρουσιάζεται ένα πιλοτικό πρόγραμμα διαχείρισης του στρες και προαγωγής της υγείας που περιλαμβάνει 8 εβδομαδιαίες συνεδρίες ψυχοεκπαίδευσης και έχει σαν στόχο την ενίσχυση της ψυχικής - σωματικής ευεξίας και υγείας των παιδιών με ΔΕΠΥ (ηλικίας 8-12 ετών). Περιλαμβάνει τεχνικές για τη μείωση του στρες και του άγχους που συμβάλλουν στην βελτίωση της ποιότητας ζωής, όπως προοδευτική μυϊκή χαλάρωση, διαφραγματικές αναπνοές, ασκήσεις διαχείρισης στρες, συμβουλές άσκησης και σωστής διατροφής. Πρώιμες παρεμβάσεις: Πρόγραμμα Ψυχοεκπαίδευσης για γονείς παιδιών με διασπαστική συμπεριφορά ηλικίας 4-6 ετών. Σκαλούμπακας Χρήστος Ματσόπουλος Αναστάσιος Η εικόνα της ΔΕΠΥ διαφοροποιείται ανάλογα με την ηλικία-αναπτυξιακή φάση που διανύει το κάθε παιδί ή έφηβος. Η ψυχοεκπαίδευση γονέων παιδιών με συμπτωματολογία ΔΕΠΥ αποτελεί παρέμβαση αιχμής με τεκμηριωμένη αποτελεσματικότητα ειδικά κατά τη προσχολική ηλικία που η επιρροή του γονέα στη συμπεριφορά του παιδιού του είναι καθοριστική και η χρήση της φαρμακευτικής παρέμβασης αμφιλεγόμενη. Παρουσιάζεται ένα πρόγραμμα ψυχοεκπαίδευσης γονέων με έμφαση στις ήπιες τεχνικές διαχείρισης συμπεριφοράς, τη διαχείριση καθημερινών καταστάσεων που προκαλούν τριβές αλλά και τη διερεύνηση των χαρακτηριστικών της προσωπικότητας των γονέων και των παιδιών που διευκολύνουν ή δυσχεραίνουν τη μεταξύ τους σχέση. Το πρόγραμμα στοχεύει στην πρόληψη των επιπλοκών της ΔΕΠΥ στη συναισθηματική κατάσταση και συμπεριφορά των παιδιών και υλοποιείται σε 8 συνεδρίες των 90 λεπτών με συμμετοχή 8-10 γονέων. Παρουσιάζονται τα χαρακτηριστικά του προγράμματος καθώς και προκαταρκτικά στοιχεία από την αποτελεσματικότητά του έτσι όπως αξιολογείται στη συμπεριφορά των παιδιών και στο επίπεδο άγχους των γονέων. ΣΤ7 Συναισθηματικές διαταραχές και παθολογική χρήση των νέων τεχνολογιών στα παιδιά και τους εφήβους. Συντονιστής: Χριστιανόπουλος Κρίτων Η συν-νοσηρότητα κατάθλιψης, διαταραχών της συμπεριφοράς και εθισμού στο διαδίκτυο (I.A.D) στην όψιμη εφηβεία. Μελέτη περιπτώσεων ΣΤ7.1 Βάιος Νταφούλης Η κατάθλιψη στην Παιδοψυχιατρική συχνά υποδιαγιγνώσκεται, εμφανίζοντας εσωτερικευμένα συμπτώματα, ενώ οι διαταραχές της διασπαστικής συμπεριφοράς οι οποίες αφορούν εξωτερικευμένα συμπτώματα, συνήθως τυγχάνουν κλινικής προσοχής και τίθενται ως κύρια διάγνωση. Στο Ειδικό Ιατρείο για τον Εθισμό στο Διαδίκτυο (I.A.D), το οποίο λειτουργεί στο Ιπποκράτειο, από τριετίας, προσέρχονται έφηβοι και οι γονείς τους με ποικίλα αιτήματα, αλλά κυρίαρχο αίτημα αποτελεί η υπερβολική χρήση του διαδικτύου. Εξαιρετικά συχνή είναι η συννοσηρότητα με διαταραχές της διάθεσης και της συμπεριφοράς. Παρουσιάζονται τρεις χαρακτηριστικές περιπτώσεις, εκ των οποίων οι δύο αφορούν τριπλή και η μία άλλη διπλή ταυτόχρονη παρουσία κατάθλιψης και διαταραχής διαγωγής, εναντίωσης-πρόκλησης και διαταραχής ελλειμματικής προσοχής-υπερκινητικότητας. Κοινή πιθανή ερμηνεία της συννοσηρότητας, οι έντονα στρεσσογόνες οικογενειακές ψυχοκοινωνικές συνθήκες. Στη διεθνή βιβλιογραφία αναφέρονται σε ενήλικες ποσοστά μείζονος κατάθλιψης σε άτομα με I.A.D περί το 24% (Shaw et al,2008). Συζητώνται παράγοντες οι οποίοι προδιαθέτουν σε κατάθλιψη σε εθισμένους από το διαδίκτυο εφήβους, όπως o φόβος της απόρριψης, η αίσθηση παντοδυναμίας και ελέγχου στο παιχνίδι αλλά η ταυτόχρονα χαμηλή αυτοεκτίμηση, η ανάγκη της θετικής αποδοχής από τους άλλους και η έλλειψη πρωτοβουλιών-κινητοποίησης και από την οικογένεια. Οι αρνητικές επιπτώσεις του Cyberbullying στη συναισθηματική ανάπτυξη και ψυχική υγεία των παιδιών και των εφήβων ΣΤ7.2 Γεώργιος Φλώρος Στη παρούσα ομιλία θα παρουσιαστούν τα αποτελέσματα ερευνών ανά τον κόσμο που καταδεικνύουν τις αρνητικές συνέπειες του φαινόμενου του Cyberbullying (εκφοβισμού με τη χρήση ψηφιακών μέσων) στον ψυχισμό τόσο των θυμάτων όσο και των θυτών. Αναφέρονται ακόμη ευρήματα από το ερευνητικό project Hippocrates 2010 στη νήσο Κω, την πρώτη απόπειρα πλήρους καταγραφής του διττού φαινομένου του cyberbullying

16 16 στην Ελλάδα. Εντοπίζονται οι κυριότερες διαφορές μεταξύ του τυπικού φαινομένου του εκφοβισμού και της ψηφιακής μορφής του, διαφορές που πηγάζουν από τη διαδραστική φύση του μέσου Το Διαδίκτυο διαφέρει ουσιαστικά από ένα τυπικό εργαλείο μορφοποίησης του περιβάλλοντος καθώς μορφοποιεί και εμάς τους ίδιους. Η ολοένα επεκτεινόμενη εμβύθιση του νέου σε ένα κράμα ψηφιακής και μη πραγματικότητας, κάνει εξαιρετικά δύσκολο να απορρίψει ή να διορθώσει την υβριδική εικόνα του Εαυτού που διαμορφώνεται μέσα από αυτήν. Το πρότυπο συνεχούς επαφής με πολλαπλά τεχνολογικά μέσα και πλήρη αυτοαποκάλυψη, πρότυπο που τείνει να γίνει τυπικό του ψηφιακού πολίτη (Generation Net), οδηγεί σε νέους ψηφιακούς αποκλεισμούς, η απειλή των οποίων μπορεί να είναι πολλαπλάσια σε σχέση με τον αποκλεισμό από το παιχνίδι και την κοινωνικοποίηση στο φυσικό περιβάλλον, την παλιά γειτονιά ή αλάνα. Η συσχέτιση της κατάθλιψης και της διαταραχής εθισμού στο διαδίκτυο: Ερευνητικά δεδομένα από την Ελλάδα και τον κόσμο. Κωνσταντίνος Σιώμος Η βιβλιογραφία δείχνει, ότι άτομα που εκδηλώνουν εθιστική χρήση του Διαδικτύου, έχουν την τάση να είναι απομονωμένα ή μοναχικά. Έχουν την τάση να είναι εσωστρεφή, λιγότερο κοινωνικά και φαίνεται να υπάρχουν ενδείξεις ότι έχουν και χαμηλή αυτοεκτίμηση. Οι Bai et al. (2000) διαπίστωσαν 60% συννοσηρότητα κυρίως με, υψηλές συχνότητες εμφάνισης άγχους, κατάθλιψης και κατάχρησης ουσιών. Η Maressa Hecht Orzack, διευθύντρια του προγράμματος Υπηρεσιών για τον εθισμό στους Ηλεκτρονικούς Υπολογιστές του Χάρβαρντ, αναφέρει ότι συνήθως οι ασθενείς της κλινικής της έχουν ένα τουλάχιστον άλλο πρόβλημα, όπως κατάθλιψη, κοινωνική φοβία, διαταραχή ελέγχου των παρορμήσεων και διαταραχή ελλειμματικής προσοχή. Η Young (1998) διαπίστωσε ότι το 54% όσων πληρούσαν τα κριτήριά της για τον εθισμό στο Διαδίκτυο είχαν ένα προηγούμενο (πριν τη χρήση του Διαδικτύου) ιστορικό κατάθλιψης, ενώ άλλοι είχαν για χρόνια χαμηλή αυτοεκτίμηση. Έρευνα αναφοράς των Kraut et al. (1998) έδειξε μια σημαντική στατιστικά σχέση, ανάμεσα στη χρήση του Διαδικτύου και στην ανάπτυξη κατάθλιψης και μοναξιάς, τη μείωση της οικογενειακής αλληλεπίδρασης και την κοινωνική απομόνωση μετά τη συνεχή χρήση του, υποστηρίζοντας έτσι μια αιτιώδη ερμηνεία του Διαδικτύου στην παθολογία. Την τελευταία πενταετία αρκετές έρευνες συσχέτισαν την κατάθλιψη με τον εθισμό στο διαδίκτυο στον εφηβικό πληθυσμό (Cheung 2010, Ha 2007, Yen 2007 και Kim 2006). Σε Ελληνική έρευνα χρησιμοποιώντας τη βηματική πολλαπλή παλινδρόμηση ως μέθοδο ανεύρεσης των προγνωστικών παραγόντων που μπορούν να προβλέψουν τον εθισμό των Ελλήνων εφήβων στο διαδίκτυο στην κυρίως ομάδα των εθισμένων εφήβων που ανήκουν τα αγόρια, η κατάθλιψη αποτελεί τον σημαντικότερο παράγοντα πρόγνωσης του εθισμού (Σιώμος 2008). Με δεδομένο την ταχύτατη εξάπλωση του διαδικτύου σε παγκόσμιο επίπεδο και ιδιαίτερα στους εφηβικούς πληθυσμούς, οι Ψυχίατροι παιδιών και εφήβων οφείλουν να εξετάζουν σε βάθος τη σχέση των νέων με το διαδίκτυο και πως αυτή αλληλεπιδρά με ψυχικές διαταραχές, για την παροχή ποιοτικότερης και αποτελεσματικότερης φροντίδας υγείας. ΣΤ8 Παιδιά και οικογένειες σε στρες: Ψυχοπαθολογίες και αλληλεπιδράσεις. Συντονίστρια: Καραγιάννη Σταυρούλα Ανάδειξη συναισθηματικών διαταραχών σε αδέλφια και γονείς παιδιών με διαταραχή ταυτότητας φύλου. Αθανασίου Αλκέτα, Καραγιάννη Σταυρούλα Η προσέλευση παιδιών με Διαταραχή Ταυτότητας Φύλου παρουσιάζει αύξηση τα τελευταία χρόνια στις υπηρεσίες ψυχικής υγείας. Αυτό πιθανόν οφείλεται σε μεγαλύτερη ευαισθησία των γονέων. Σε αυτή την εργασία μελετώνται 11 παιδιά, ηλικίας 3,5-14 ετών που προσήλθαν στο Παιδοψυχιατρικό Τμήμα του Γ.Ν.Π. «Π. & Α. Κυριακού» από την έναρξη της λειτουργίας του εδώ και 2 χρόνια, με προβλήματα σχετικά με Διαταραχή Ταυτότητας Φύλου. Μελετώντας τη συναισθηματική κατάσταση των ίδιων των παιδιών, των αδελφών τους καθώς και των γονέων, προέκυψε ότι ένας μεγάλος αριθμός τόσο των γονέων όσο και των αδελφών παρουσιάζουν σημαντικού βαθμού συναισθηματική επιβάρυνση (κατάθλιψη, άγχος, αλκοολισμός). Αξιοσημείωτο είναι ότι η διαγνωστική εκτίμηση και αντιμετώπισή τους έγινε για πρώτη φορά κατά την εκτίμηση της Διαταραχής Φύλου. Η παρουσίαση δείχνει τη δυσλειτουργία και επιβάρυνση που προκαλεί η Διαταραχή Ταυτότητας Φύλου σε όλα τα μέλη της οικογένειας.

17 17 Νοσηλεία στην παιδιατρική κλινική έφηβης με ψυχογενή ανορεξία και μείζονα καταθλιπτική διαταραχή: Παρουσίαση κλινικής περίπτωσης. Μιχέλη Άννα, Κυριακίδου Τατιάνα Οι Διαταραχές Διατροφής στην παιδική και στην εφηβική ηλικία παρουσιάζουν αλματώδη αύξηση τα τελευταία χρόνια και συχνά συναντάται η συννοσηρότητά τους με Καταθλιπτικές Διαταραχές. Η αντιμετώπιση των περιστατικών αυτών απαιτεί πολυεπίπεδη διαχείριση από διεπιστημονική μονάδα (παιδοψυχίατρος, ψυχολόγος, παιδίατρος, γαστρεντερολόγος). Παρουσιάζεται η περίπτωση έφηβης 12 ετών που το «συναισθηματικό κενό», όπως αναφέρει, την ωθεί να προσπαθήσει να αντλήσει ευχαρίστηση από το σώμα της ελέγχοντας το βάρος της, με αποτέλεσμα την επείγουσα παιδιατρική νοσηλεία της αφού έφτασε κάτω από τα επίπεδα του ελάχιστου φυσιολογικού βάρους για την ηλικία και το ύψος της. Περιγράφεται και σχολιάζεται η αξιολόγηση και η διαχείριση της ψυχοπαθολογίας της έφηβης καθώς και οι ιδιαιτερότητες της οικογένειας όπως συσχετίζονται με την πορεία της περίπτωσης. Γονείς παιδιών με ΔΕΠΥ και συναισθηματικές αντιδράσεις κατά την άσκηση του γονεϊκού τους ρόλου. Κόρπα Τερψιχόρη Η Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής-Υπερκινητικότητας (ΔΕΠΥ) είναι μια συχνή νευροαναπτυξιακή διαταραχή της παιδικής ηλικίας που εμφανίζεται ως δυσκολία στη διατήρηση εστιασμένης προσοχής ή/και υπερβολική κινητικότητα -παρορμητική συμπεριφορά σε βαθμό ασύμβατο με το αναπτυξιακό στάδιο του παιδιού. Η συνύπαρξη με άλλες ψυχιατρικές διαταραχές είναι συνήθης (>70%) και αυξάνεται με την ηλικία. Το 54-84% των παιδιών και εφήβων με ΔΕΠΥ, ιδίως Συνδυασμένου Υπότυπου, μπορεί να πληρούν τα κριτήρια για Διαταραχή Προκλητικής Εναντίωσης και σημαντικό μέρος από αυτούς θα αναπτύξουν Διαταραχή Διαγωγής, ενώ οι Αγχώδεις Διαταραχές εμφανίζονται επίσης στο ένα τρίτο των ασθενών αυτών. Το άγχος του γονεϊκού ρόλου (Parenting Stress) έχει μελετηθεί στους γονείς παιδιών με ΔΕΠΥ και μπορεί να είναι σε αρκετά υψηλά επίπεδα σε αυτές τις οικογένειες. Η σοβαρότητα της ΔΕΠΥ του παιδιού, η γενική υγεία του παιδιού και της μητέρας, η συνύπαρξη Διαταραχής Προκλητικής Εναντίωσης στο παιδί καθώς και η μητρική ψυχοπαθολογία φαίνεται να είναι ισχυροί δείκτες πρόβλεψης του βαθμού του γονεϊκού άγχους. Σε άλλες μελέτες τα παιδιά με ΔΕΠΥ Συνδυασμένου Υπότυπου σαφώς διακρίνονται από τα παιδιά με ΔΕΠΥ κυρίως Απρόσεκτου Υπότυπου καθώς οι γονείς τους δηλώνουν υψηλότερο άγχος λόγω του γονεϊκού τους ρόλου προς αυτά. Η μητρική κατάθλιψη συμβάλλει στη συχνότερη χρήση της σωματικής τιμωρίας στα παιδιά με ΔΕΠΥ, ενώ γενικότερα οι μητέρες αυτές έχουν υψηλότερο βαθμό γονεϊκού άγχους σε σχέση με μητέρες υγιών παιδιών και εμφανίζουν πιο αρνητικές στάσεις και συμπεριφορές κατά την άσκηση του γονεϊκού τους ρόλου. Επίσης υπάρχουν ευρήματα ότι κάποιες χαρακτηριστικές συμπεριφορές των παιδιών με ΔΕΠΥ συνδέονται με προβλήματα δεσμού με τη μητέρα. Παρουσιάζονται δυο σχετικές χαρακτηριστικές κλινικές περιπτώσεις. ΣΤ9 Όψεις Κατάθλιψης. Συντονίστρια: Ιωάννα Καραγιαννάκη Καστάνη Είναι γνωστό ότι η κατάθλιψη στα παιδιά και τους εφήβους δεν εμφανίζεται με ενιαία και τυπική κλινική εικόνα. Είναι επίσης γνωστό ότι έρχονται στα ιατρεία μας με μια ποικιλία αιτημάτων, που απαιτούν πολύ προσεκτική εκτίμηση και διαφοροδιαγνωστική προσέγγιση. Μελέτες σε ενήλικες με κατάθλιψη έχουν δείξει ότι συχνά το πρώτο επεισόδιο καταγράφεται στην παιδική ή εφηβική ηλικία και επίσης ότι διαταραχές που διαγιγνώσκονται σε μικρή ηλικία είναι δυνατόν να συνεχιστούν δια βίου. Κρατώντας στο μυαλό μας ότι η διάγνωση δεν είναι αυτοσκοπός, αντίθετα σκοπός οφείλει να είναι η βοηθητική για το παιδί και την οικογένεια παρέμβαση, είναι σημαντικό να αποφύγουμε την υπερδιάγνωση όσο και την υποδιάγνωση και να κινηθούμε με γνώση και ευελιξία για την αξιολόγηση των αναφερομένων συμπτωμάτων και την επισήμανση των πραγματικών προβλημάτων. Οι πολλαπλές εκφάνσεις μιας καταθλιπτικής συμπτωματολογίας. Βαγιωνά Στέλλα Οι αρχικές θεωρίες για τη διαμόρφωση μιας καταθλιπτικής οργάνωσης έχουν διευρυνθεί σημαντικά από την εποχή των πρώτων ψυχαναλυτών, σε μια προσπάθεια να κατανοηθούν όσο το δυνατόν ακριβέστερα τουλάχιστον σε επίπεδο αιτιοπαθογένειας οι ποικίλες καταθλιπτικές εκφράσεις. Παρόλα αυτά σήμερα η σημειολογία της κατάθλιψης των παιδιών και των εφήβων μοιάζει να μην είναι σαφής και καθορισμένη κυρίως εξαιτίας των διαφορετικών οπτικών που υιοθετούνται μεταξύ των κλινικών. Η κλινική εμπειρία καταδεικνύει ότι η κατάθλιψη σαν

18 18 ενιαία κλινική οντότητα με όρους των ενηλίκων μοιάζει να είναι σπάνια σε παιδιά και εφήβους, αντίθετα υπάρχουν πολύμορφα και ετερογενή συμπτώματα και συμπεριφορές που συχνά συνδέονται με καταθλιπτικές διαδικασίες, οι οποίες δε γίνονται αντιληπτές σε ένα πρώτο επίπεδο προσέγγισης. Τα σημεία μολονότι παρόντα δύσκολα γίνονται ορατά. Ο πλουραλισμός και η ποικιλομορφία λοιπόν των κλινικών εικόνων μέσω των οποίων εκφράζεται η καταθλιπτική συμπτωματολογία ενεργοποιεί εύλογα σκέψεις και ιδέες για τη διαγνωστική δυσκολία και τη συχνότητα εμφάνισης της συγκεκριμένης κλινικής οντότητας. Οι μάσκες της κατάθλιψης. Δήμητρα Διορίτου Μέσα από την παρουσίαση μας θα προσπαθήσουμε να αναδείξουμε την παρουσία της Κατάθλιψης όταν αυτή συνυπάρχει με άλλες ψυχιατρικές διαταραχές. Συχνά άλλες διαταραχές καλύπτουν την καταθλιπτική συμπτωματολογία, με αποτέλεσμα αυτή να μην αναγνωρίζεται και οι θεραπευτικές παρεμβάσεις να μην είναι πλήρεις και επιτυχημένες. Διαταραχές που συχνά συνυπάρχουν και καλύπτουν την Κατάθλιψη στην παιδική και εφηβική ηλικία είναι η Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής-Υπερκινητικότητας, η Εναντιωτική-Προκλητική Διαταραχή, η Διαταραχή Διαγωγής, οι Διαταραχές Πρόσληψης Τροφής, οι Αγχώδεις Διαταραχές και άλλες. Μέσα από την περιγραφή επιλεγμένων περιπτώσεων θα οδηγηθούμε στον εντοπισμό καταθλιπτικών συμπτωμάτων που πιθανόν καμουφλάρονται κάτω από άλλες διαγνωστικές οντότητες. «Ξορκίζοντας το κακό» με ένα παραμύθι. Αναστάσιος Εμμανουηλίδης Εισαγωγή: Στόχος της θεραπευτικής εργασίας μ ένα παιδί είναι να το βοηθήσει να εκφράσει συνειδητά ή ασυνείδητα συναισθήματα, επιθυμίες, φόβους που ζητούν εξωτερίκευση και αποδοχή. Στη θεραπεία με παιδιά χρήσιμα εργαλεία γι αυτό μπορεί να είναι η ζωγραφική, το παιχνίδι και το παραμύθι. Το παραμύθι, μεταξύ άλλων, μπορεί να διευκολύνει το παιδί να ταυτιστεί με τους ήρωες και να προβάλλει δικά του στοιχεία, να συμβολοποιήσει την προσωπική του ιστορία, να αποφορτισθεί συναισθηματικά, να αναπτύξει τη δημιουργικότητα του και την ικανότητα για ευχαρίστηση, να υιοθετήσει θετικές αξίες ζωής. Παρουσίαση: Παρουσιάζεται η περίπτωση αγοριού 11 ετών με διαταραχές συμπεριφοράς εναντιωτικού τύπου. Ο Α εμφάνισε λέμφωμα του ΚΝΣ, υπεβλήθη σε νευροχειρουργική επέμβαση και ακολούθως σε μακρά διαδικασία ακτινοθεραπείας και χημειοθεραπείας. Μετά την επιστροφή στο σπίτι, εμφανίζει σταδιακά επιδεινούμενη αντιδραστικότητα, επιθετικότητα και «προβλήματα διαγωγής». Στις συναντήσεις ο Α είναι πρόθυμος και συνεργάσιμος αλλά αδυνατεί να μιλήσει για τις επώδυνες, σωματικά και συναισθηματικά, εμπειρίες που βίωσε και βιώνει, παρότι διαφαίνεται η οργή και η θλίψη του. Η θεραπευτική εργασία εξελίχθηκε με τη δημιουργία ενός παραμυθιού για ένα λιοντάρι που βίωνε τις ίδιες δυσκολίες με τον ασθενή. Ο θεραπευτής ετοίμασε το σκελετό της ιστορίας και άφησε τον Α να την εμπλουτίσει και να την εξελίξει με συναισθήματα, επιθυμίες και φόβους, κάτι που αυτός έκανε με μεγάλο ενθουσιασμό. Στην πορεία της θεραπείας, σε συνδυασμό με παρέμβαση προς τους γονείς, τα αρχικά συμπτώματα υποχώρησαν, ενώ ο Α έγινε περισσότερο ευδιάθετος, ήρεμος και χαρούμενος. Συζήτηση: Η ανάδυση ασυνείδητων φόβων, επιθυμιών και συναισθημάτων που δύσκολα μπαίνουν σε λέξεις από ένα παιδί, διευκολύνεται από άλλα μέσα λειτουργώντας ευοδωτικά στην εγκαθίδρυση και πρόοδο της θεραπευτικής συμμαχίας. Σχεδιάζοντας την οικογένεια: παιχνίδι ή αποκάλυψη βαθύτερων συναισθημάτων; Τσαμαδού Ευτυχία Το παιδικό σχέδιο αποτελεί ένα μήνυμα για τον κόσμο των ενηλίκων. Κάθε γραμμή, κάθε κουκίδα, μεγάλη ή μικροσκοπική αποτελούν ένα μήνυμα. Μήνυμα άγνωστο και ταυτόχρονα γοητευτικό, ένας αυθόρμητος λόγος δίχως λέξεις. Μιλάει, εξιστορεί και εξηγεί όλα εκείνα που το παιδί δεν μπορεί να βάλει σε λέξεις. Αποτελεί πρόκληση για τον κόσμο των ενηλίκων η ανακάλυψη τούτης της «κρυφής» γλώσσας και η νοηματοδότηση της με τρόπο σαφή που θα μπορεί να εμπεριέξει όλα αυτά που το παιδί θέλει να επικοινωνήσει στους άλλους. Μέσα από το ζωγραφικό σχέδιο το παιδί δομεί τον εσωτερικό του κόσμο και το Εγώ του. Ο αυθόρμητος αυτός τρόπος έκφρασης επικοινωνεί προς τους άλλους μυστικές ερωτήσεις, χαρές, αγωνίες, φόβους. Το σχέδιο της οικογένειας και το ενδιαφέρον προς αυτό ξεκινά ήδη από το 1937 και την Trube Traube και μετέπειτα η Francoise Minkowska που ανακάλυψε μέσα στο σχέδιο της οικογένειας έναν προνομιακό τρόπο έκφρασης των οικογενειακών συγκρούσεων. Η αναπαράσταση της οικογένειας όπως την βλέπει το παιδί και όχι όπως είναι, μας ανοίγει ένα παράθυρο προς τον εσωτερικό του κόσμο.

19 19 Το σχέδιο οικογένειας παιδιών που εμφανίζουν Σακχαρώδη Διαβήτη παρουσιάζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον που συνάμα τρομάζει. Ακρωτηριασμένα μέλη, μισά σώματα, μικροσκοπικές φιγούρες, έντονη γραφή, απουσία του μικρού πρωταγωνιστή από την «παράσταση» της οικογένειας, εκφράζουν με τρόπο έντονο και κατακλυσμικό ασυνείδητα άγχη που κυριεύουν. Το σώμα βιώνεται απροστάτευτο, ασθενικό, ευάλωτο απέναντι στις καθημερινές «επιθέσεις» των μετρήσεων και των ενέσεων ινσουλίνης. Η δυνατότητα εξωτερίκευσης συναισθημάτων και φόβων μέσα από το σχέδιο και η έγκαιρη ανίχνευση δυσπροσαρμογών που απειλούν την σωματική και ψυχική ακεραιότητα βοηθά στην εκτόνωση μιας έντασης που κυριεύει και κατακερματίζει τον ευαίσθητο παιδικό κόσμο. ΣΤ10 Συναισθηματικές Διαταραχές στις Διαταραχές του Αυτιστικού Φάσματος. Συντονιστής: Κ. Φρανσίς Συναισθηματικές Διαταραχές στις ΔΑΦ: επιπολασμός, αίτια, θέματα αναγνώρισης και θεραπεία. Κ. Φρανσίς Η καταγραφή συναισθηματικών και αγχωδών συμπτωμάτων στο συγκεκριμένο πληθυσμό ενέχει μια δυσκολία στο ότι δεν είναι ξεκάθαρο αν μια συμπεριφορά, όπως λ.χ. οι επαναλαμβανόμενες ερωτήσεις, είναι ένδειξη άγχους ή απλά σύμπτωμα της ίδιας της ΔΑΦ. Το πρόβλημα της αναγνώρισης γίνεται ακόμα δυσκολότερο στις περιπτώσεις ατόμων χαμηλότερης λειτουργικότητας και λεκτικών δεξιοτήτων. Αν και η συμπτωματολογία και η κλινική εικόνα των Διαταραχών του Αυτιστικού Φάσματος είναι συχνά τόσο έντονη που καλύπτει κάθε άλλου είδους συμπτωματολογία, υπάρχει συμφωνία ότι η κατάθλιψη μπορεί να περιγραφεί στα άτομα με ΔΑΦ (Lainhart and Folstein, 1994). Οι περισσότερες μελέτες, παρά τα μεθοδολογικά προβλήματά τους καταλήγουν σε ένα αυξημένο επιπολασμό της κατάθλιψης στα άτομα με ΔΑΦ (μέχρι και 16%) σε σχέση με το γενικό αντίστοιχο πληθυσμό (Kim et al., 2000). Οι δυσκολίες στον καθορισμό της ποιότητας των συμπτωμάτων έχει εμποδίσει τη μελέτη παραμέτρων και παραγόντων κινδύνου, όπως το νοητικό δυναμικό, το κληρονομικό ιστορικό, τα γεγονότα ζωής, τα χαρακτηριστικά της διαταραχής, κλπ, για την ανάπτυξη συναισθηματικών διαταραχών σε άτομα με ΔΑΦ. Έτσι, παρεμποδίζεται τόσο η δυνατότητα προληπτικών παρεμβάσεων όσο και αποτελεσματικότερης θεραπευτικής αντιμετώπισης. Η Γνωσιακή Συμπεριφοριστική θεραπεία στη θεραπεία της κατάθλιψης στις ΔΑΦ. Κ. ΓιανΝούλη Μια διάχυτη αίσθηση διαφορετικότητας και το αίσθημα ότι δεν ανήκουν κάπου είναι τα πιο συχνά συναισθηματικά ζητήματα που αναφέρονται από νεαρά άτομα με Αυτισμό Υψηλής Λειτουργικότητας (Jones et al., 2001). Νεαρά άτομα με σύνδρομο Asperger γίνονται συχνά αντιληπτά ως αφελή, εκκεντρικά και χαμηλού επιπέδου στο κοινωνικό τομέα και στις φιλίες (Attwood, 2004). Έχουν προβλήματα στην αποκωδικοποίηση λιγότερο εμφανών κοινωνικών σημάτων και ελλείμματα στην κοινωνική κατανόηση (Kasari & Rotheram-Fuller, 2005). Επιπλέον, οι σκέψεις οι προθέσεις και τα κίνητρα των άλλων δεν είναι εμφανή σε νέα άτομα με σύνδρομο Asperger, εξαιτίας των ενδογενών δυσκολιών τους στην Θεωρία του Νου (Attwood, 2004). Αυτές οι αδυναμίες, συχνά καταλήγουν σε συναισθηματικές και ψυχολογικές δυσκολίες σε αυτόν τον πληθυσμό. Η κατάθλιψη και το χρόνιο άγχος είναι συχνά ψυχιατρικά χαρακτηριστικά στα άτομα με σύνδρομο Asperger (Ghaziuddin & Gredden, 2002). Επιπλέον, τα πιο ικανά άτομα είναι πιο ευάλωτα στην κατάθλιψη και το άγχος εξαιτίας της καλύτερης κατανόησης των δυσκολιών τους (Happe, 1994). Τα δεδομένα υποστηρίζουν την αποτελεσματικότητα της Γνωσιακής Συμπεριφορικής θεραπείας στην αντιμετώπιση νεαρών και ενηλίκων με σύνδρομο Asperger (Hare, 1997; Lopata et al., 2006; Sofronoff & Attwood, 2005; Wood et al., 2009). Οι παρεμβάσεις εστιάζουν στη μείωση του άγχους, αλλά μπορούν επίσης να μειώσουν και την επιθετικότητα, και έτσι να ενισχύσουν την λειτουργικότητα και να βελτιώσουν τις σχέσεις με την οικογένεια, τους συνομηλίκους και τους δασκάλους (Kim et al., 2000). Η Γνωσιακή Συμπεριφορική θεραπεία στοχεύει α)να παράσχει κίνητρο στα άτομα με σύνδρομο Asperger να εμπλακούν στη διαδικασία της θεραπείας, β) να τους εκπαιδεύσει να διαχειριστούν τις συναισθηματικές τους δυσκολίες πιο αποτελεσματικά μέσω της κατανόησης των αρχών της μεθόδου και της υιοθέτησης αντίστοιχων στρατηγικών. Όταν επιλέγεται η Γνωσιακή Συμπεριφορική προσέγγιση στη θεραπεία, θα πρέπει αυτή να προσαρμόζεται στο ιδίαιτερο γνωσιακό προφίλ των ατόμων με σύνδρομο Asperger.

20 20 Η διαχείριση της διάγνωσης στα άτομα με ΔΑΦ υψηλής λειτουργικότητας ως μέτρο πρόληψης συναισθηματικής επιβάρυνσης. Λ. Ιωάννου Τα ελλείμματα που βιώνουν τα άτομα με Διαταραχή του Αυτιστικού Φάσματος υψηλής λειτουργικότητας επηρεάζουν αρνητικά την αυτοεικόνα και αυτοεκτίμηση τους, καθώς και τις σχέσεις του με τους συνομηλίκους. Μετά την ηλικία των 8 ετών, τα παιδιά αυτά έχουν την νοητική ικανότητα να αντιλαμβάνονται την διαφορετικότητά τους και ως εκ τούτου αρχίζουν να διατυπώνουν απορίες σχετικά με αυτήν. Ερωτήσεις όπως «Γιατί εγώ πρέπει να πηγαίνω στο Κέντρο, ενώ τα αδέλφια μου και οι συμμαθητές μου δεν πηγαίνουν;» ή «Γιατί εγώ δεν έχω φίλους;», είναι συχνές και πυροδοτούν αρνητικά συναισθήματα, τα οποία μπορούν να οδηγήσουν το παιδί σε κοινωνική απομόνωση και κατάθλιψη. Μια στρατηγική διαχείρισης αυτής της κατάστασης συνίσταται στην γνωστοποίηση της διάγνωσης στο παιδί, με σκοπό να κατανοήσει τις ιδιαίτερες δυσκολίες του, να αξιοποιήσει τα δυνατά του σημεία και να δεχθεί την υποστήριξη που χρειάζεται, προκειμένου να βελτιώσει την ποιότητα της ζωής του, και έτσι να αποφύγει την εν γένει συναισθηματική επιβάρυνσή του. Στο τραπέζι θα παρουσιαστούν οι δυσκολίες που καλούμαστε να αντιμετωπίσουμε σε αυτές τις περιπτώσεις και η διαδικασία της ανακοίνωσης και διαχείρησης της διάγνωσης με το παιδί και την οικογένεια, με αναφορές και σε πραγματικές περιπτώσεις. ΣΤ11 Η διαφορική διάγνωση της κατάθλιψης. Συντονίστρια: Μ. Λιακοπούλου Μορφές κατάθλιψης στην παιδική ηλικία. Ρ. Μαχαίρα - Μακρίδη, Παιδοψυχίατρος Η κατάθλιψη, έννοια καθόλου ξένη κατά την παιδική ηλικία, δυνατόν να εκδηλώνεται τόσο με καταθλιπτικά συναισθήματα και συμπεριφορές, όσο και με καταθλιπτικές πεποιθήσεις και αντιλήψεις. Γενετικοί παράγοντες, ιδιοσυγκρασιακοί, περιβαλλοντικοί κυρίως του τύπου της χρόνιας συναισθηματικής και κοινωνικής αποστέρησης, απόρριψης, συστηματικής παραμέλησης και κακοποίησης, καθώς και δυσμενή γεγονότα της ζωής του παιδιού, δυνατόν να εμπλέκονται στην εμφάνιση και διατήρηση καταθλιπτικής συνδρομής. Στο παιδί προσχολικής ηλικίας η εικόνα μπορεί να περιλαμβάνει διαταραχές στη πρόληψη τροφής, στον ύπνο, στις καθημερινές δραστηριότητες, στις συναισθηματικές αντιδράσεις. Στη μέση παιδική ηλικία η κατάθλιψη εμφανίζεται συνήθως με ψυχοσωματική συμπτωματολογία, κυρίως πονοκέφαλοι, πόνος στην κοιλιά, πιθανή είναι η άρνηση για σχολική παρακολούθηση, η πτώση της επίδοσης στο σχολείο, η μικρή ανοχή στη ματαίωση, τα ξεσπάσματα θυμού, η χαμηλή αυτοεκτίμηση, η κοινωνική απόσυρση. Η κλασσική καταθλιπτική εικόνα με απάθεια, απώλεια της όρεξης, ψυχοκινητική επιβράδυνση, διαταραχές του ύπνου, παρ ότι σπάνια στη παιδική ηλικία - μπορεί κάποτε να εμφανίζεται. Παιδιά που ζουν σε αντίξοες συνθήκες, σε κακοποιητικά περιβάλλοντα, παιδιά που έχουν υποστεί σημαντικές απώλειες, που βρίσκονται σε πένθος, όπως και εκείνα που αποτυγχάνουν στις επιδόσεις τις ανάλογες με τα στάδια εξέλιξής τους, τα στερημένα από συναισθηματική φροντίδα, μπορεί να είναι ευάλωτα ή και παγιδευμένα σε καταθλιπτικές διαδικασίες. Καθώς τα στατιστικά στοιχεία για την κατάθλιψη αυτής της ηλικίας αυξάνονται συνεχώς, η σημασία της ορθής διάγνωσης, καθώς και η ανάγκη για σχεδιασμό προγραμμάτων πρόληψης, είναι προφανείς. Νευρογενής ανορεξία και κατάθλιψη: μοιάζουν και όμως διαφέρουν. Αναστασία Μπέκα Τόσο η κατάθλιψη όσο και η νευρογενής ανορεξία αποτελούν σύνθετες και πολυπαραγοντικές ψυχιατρικές διαταραχές. Εμφανίζουν κοινά συμπτώματα, όπως την απροθυμία λήψης τροφής, την απώλεια βάρους, την απόσυρση του ενδιαφέροντος από προηγούμενες δραστηριότητες, την καταθλιπτική διάθεση, κλπ, αλλά και διαφορές σε σχέση με τη μορφή των υποκείμενων διεργασιών (οι οποίες οδηγούν σε εμφάνιση παρόμοιων συμπτωμάτων), όπως και σε σχέση με την ανταπόκρισή τους σε θεραπευτικές παρεμβάσεις. Είναι εξάλλου γνωστό ότι η επίμονη άρνηση λήψης τροφής οδηγεί σε οργανικές διαταραχές, ενδοκρινολογικές και άλλες, όπως και σε ψυχολογικές αλλαγές που μιμούνται καταθλιπτικά συμπτώματα. Η διαφορική διάγνωση των δύο καταστάσεων χρειάζεται την προσοχή μας, καθώς η συνύπαρξη και αλληλεπίδρασή τους φαίνεται να είναι συχνή. Μάλιστα η βιβλιογραφία υποστηρίζει την συχνή συνύπαρξη των διαταραχών διατροφής με όλο το φάσμα βαρύτητας των καταθλιπτικών διαταραχών (από απουσία κατάθλιψης μέχρι βαριά κατάθλιψη), με συχνότερη την εμφάνιση κατάθλιψης στην περίπτωση βουλιμίας και λιγότερο συχνή στην περίπτωση της νευρογενούς ανορεξίας. Τέλος, στης περιπτώσεις συννοσηρότητας η φαρμακευτική θεραπεία της κατάθλιψης φαίνεται να ελαττώνει όχι μόνο τα αμιγώς καταθλιπτικά

ANTIKOIΝΩΝΙΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ ΣΤΟΥΣ ΕΦΗΒΟΥΣ KAI TΡΟΠΟΙ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗΣ ΤΗΣ ΑΝΝΑ ΠΑΡΑΔΕΙΣΙΩΤΗ

ANTIKOIΝΩΝΙΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ ΣΤΟΥΣ ΕΦΗΒΟΥΣ KAI TΡΟΠΟΙ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗΣ ΤΗΣ ΑΝΝΑ ΠΑΡΑΔΕΙΣΙΩΤΗ ANTIKOIΝΩΝΙΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ ΣΤΟΥΣ ΕΦΗΒΟΥΣ KAI TΡΟΠΟΙ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗΣ ΤΗΣ ΑΝΝΑ ΠΑΡΑΔΕΙΣΙΩΤΗ ΔΙΑΤΑΡΑΧΗ ΔΙΑΓΩΓΗΣ ΟΡΙΣΜΟΣ: Σύμφωνα με το Διαγνωστικό και στατιστικό εγχειρίδιο για τις ψυχικές νόσους DSM-IV,το κύριο

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣΚΛΗΣΗ - ΜΗΝΥΜΑ ΤΟΥ ΠΡΟΕΔΡΟΥ ΤΗΣ ΟΡΓΑΝΩΤΙΚΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ

ΠΡΟΣΚΛΗΣΗ - ΜΗΝΥΜΑ ΤΟΥ ΠΡΟΕΔΡΟΥ ΤΗΣ ΟΡΓΑΝΩΤΙΚΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΡΟΣΚΛΗΣΗ - ΜΗΝΥΜΑ ΤΟΥ ΠΡΟΕΔΡΟΥ ΤΗΣ ΟΡΓΑΝΩΤΙΚΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ Αγαπητοί συνάδελφοι και φίλοι, Η Παιδοψυχιατρική Εταιρεία Ελλάδος - Ένωση Ψυχιάτρων Παιδιών & Εφήβων διοργανώνει το 8 ο Πανελλήνιο Συνέδριό της

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΠΑΙ ΟΨΥΧΙΑΤΡΙΚΩΝ ΤΜΗΜΑΤΩΝ ΣΕ ΓΕΝΙΚΑ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΑ ΚΑΡΑΓΙΑΝΝΗ ΣΤΑΥΡΟΥΛΑ ΠΑΙ ΟΨΥΧΙΑΤΡΟΣ ΙΕΥΘΥΝΤΡΙΑ ΠΑΙ ΟΨΥΧΙΑΤΡΙΚΟΥ ΚΥΡΙΑΚΟΥ»

ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΠΑΙ ΟΨΥΧΙΑΤΡΙΚΩΝ ΤΜΗΜΑΤΩΝ ΣΕ ΓΕΝΙΚΑ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΑ ΚΑΡΑΓΙΑΝΝΗ ΣΤΑΥΡΟΥΛΑ ΠΑΙ ΟΨΥΧΙΑΤΡΟΣ ΙΕΥΘΥΝΤΡΙΑ ΠΑΙ ΟΨΥΧΙΑΤΡΙΚΟΥ ΚΥΡΙΑΚΟΥ» ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΠΑΙ ΟΨΥΧΙΑΤΡΙΚΩΝ ΤΜΗΜΑΤΩΝ ΣΕ ΓΕΝΙΚΑ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΑ ΚΑΡΑΓΙΑΝΝΗ ΣΤΑΥΡΟΥΛΑ ΠΑΙ ΟΨΥΧΙΑΤΡΟΣ ΙΕΥΘΥΝΤΡΙΑ ΠΑΙ ΟΨΥΧΙΑΤΡΙΚΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ, Γ.Ν.Π. «Π.. & Α. ΚΥΡΙΑΚΟΥ» ΟΜEΣ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΕΣ ΤΟΥ ΠΑΙ ΟΨΥΧΙΑΤΡΙΚΟΥ ΤΟΜΕΑ

Διαβάστε περισσότερα

Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής- Υπερκινητικότητας ή Υπερκινητική Διαταραχή

Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής- Υπερκινητικότητας ή Υπερκινητική Διαταραχή Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής- Υπερκινητικότητας ή Υπερκινητική Διαταραχή Δρ. Αναστασία Κουμούλα Παιδοψυχίατρος Συντ. Διευθύντρια Τμ. Ψυχιατρικής Παιδιών & Εφήβων Διευθύντρια ψυχιατρικού Τομέα Σισμανόγλειο

Διαβάστε περισσότερα

ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΑΣΘΕΝ-Ν ΣΤΗ ΣΤΕΦΑΝΙΑΙΑ ΜΟΝΑΔΑ ΚΑΙ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤ-ΠΙΣΗ

ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΑΣΘΕΝ-Ν ΣΤΗ ΣΤΕΦΑΝΙΑΙΑ ΜΟΝΑΔΑ ΚΑΙ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤ-ΠΙΣΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΑΣΘΕΝ-Ν ΣΤΗ ΣΤΕΦΑΝΙΑΙΑ ΜΟΝΑΔΑ ΚΑΙ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤ-ΠΙΣΗ ΧΑΤΖΗΣΤΕΦΑΝΟΥ ΦΑΝΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΡΙΑ Τ.Ε. Β Γ ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΙΠΠΟΚΡΑΤΕΙΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ Η στεφανιαία µονάδα είναι ένας χώρος

Διαβάστε περισσότερα

Θέμα πτυχιακής Μαθησιακές δυσκολίες και Κακοποίηση παιδιών

Θέμα πτυχιακής Μαθησιακές δυσκολίες και Κακοποίηση παιδιών Θέμα πτυχιακής Μαθησιακές δυσκολίες και Κακοποίηση παιδιών Ορισμός μαθησιακών διαταραχών Η αδυναμία των μαθητών να ανταποκριθούν στις απαιτήσεις ενός κανονικού σχολείου. Τα μαθησιακά προβλήματα ΔΕΝ οφείλονται

Διαβάστε περισσότερα

ΑΙΘΟΥΣΑ 4. ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 2 Θετικές σχέσεις: θεωρία και πράξη

ΑΙΘΟΥΣΑ 4. ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 2 Θετικές σχέσεις: θεωρία και πράξη TETARTH 15 ΜΑΪΟΥ 2013 14.00-15.00 ΠΡΟΣΕΛΕΥΣΗ ΣΥΝΕΔΡΩΝ-ΕΓΓΡΑΦΕΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΑΓΩΓΗΣ, ΝΕΑ ΧΗΛΗ ΚΑΡΑΘΕΟΔΩΡΗ ΑΜΦΙΘΕΑΤΡΟ ΑΙΘΟΥΣΑ 9 ΑΙΘΟΥΣΑ 10 ΑΙΘΟΥΣΑ ΣΥΝΕΛΕΥΣΕΩΝ 15.00-17.00 ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 1 Σκέφτομαι & Πράττω

Διαβάστε περισσότερα

Διαταραχές Πρόσληψης Τροφής στην Εφηβεία

Διαταραχές Πρόσληψης Τροφής στην Εφηβεία Διαταραχές Πρόσληψης Τροφής στην Εφηβεία Β. Α. Παπαγεωργίου MD, Med, Δρ. Α.Π.Θ. Παιδοψυχίατρος - TEACCH Consultant τ. Επίκουρος Καθηγήτρια Παιδοψυχιατρικής Οι Δ.Π.Τ. Δεν είναι απλώς αποκλίνουσες διατροφικές

Διαβάστε περισσότερα

Ε.202-2: ΕΓΧΕΙΡΙΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ

Ε.202-2: ΕΓΧΕΙΡΙΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΚΩΔΙΚΟΣ: Ε.202-2 ΕΝΤΥΠΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΕΝΤΥΠΟ: ΕΓΧΕΙΡΙΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΕΚΔΟΤΗΣ: ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ ΣΥΝΤΑΞΗΣ ΕΓΧΕΙΡΙΔΙΟΥ Ε.202-2: ΕΓΧΕΙΡΙΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ A ΜΕΡΟΣ 1. ΓΕΝΙΚΑ ΚΩΔΙΚΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ: Υ ΕΞΑΜΗΝΟ: Γ ΜΑΘΗΜΑ:

Διαβάστε περισσότερα

Β ΠΑΙΔΟΨΥΧΙΑΤΡΙΚΟ ΤΜHMA Θηβών & Λεβαδείας Τ.Κ 11527 Πληροφορίες ΣΥΝΤΟΝΙΣΤΡΙΑ ΔΙΕΥΘΥΝΤΡΙΑ:

Β ΠΑΙΔΟΨΥΧΙΑΤΡΙΚΟ ΤΜHMA Θηβών & Λεβαδείας Τ.Κ 11527 Πληροφορίες ΣΥΝΤΟΝΙΣΤΡΙΑ ΔΙΕΥΘΥΝΤΡΙΑ: ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΓΕΝΙΚΟ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΠΑΙΔΩΝ ΑΘΗΝΩΝ Π. & Α. ΚΥΡΙΑΚΟΥ Β ΠΑΙΔΟΨΥΧΙΑΤΡΙΚΟ ΤΜHMA Θηβών & Λεβαδείας Τ.Κ 11527 Πληροφορίες ΣΥΝΤΟΝΙΣΤΡΙΑ ΔΙΕΥΘΥΝΤΡΙΑ: ΣΤΑΥΡ. ΚΑΡΑΓΙΑΝΝΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ (Α & Β ΚΥΚΛΟΣ) ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟΥ

ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ (Α & Β ΚΥΚΛΟΣ) ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟΥ ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ (Α & Β ΚΥΚΛΟΣ) ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟΥ Γ. ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ (Α & Β ΚΥΚΛΟΣ) Ημ/νίες Διεξαγωγής: 16-17/11, 30/11, 01/12, 07 08/12, 2013, 11-12/01, 25-26/01, 01-02/02, 15-16/02,

Διαβάστε περισσότερα

Πρόληψη προβλημάτων ψυχικής υγείας σε παιδιά και εφήβους: η εμπειρία από τη λειτουργία του Ιατροπαιδαγωγικού Κέντρου του ΓΝΘ «Γ. Παπανικολάου».

Πρόληψη προβλημάτων ψυχικής υγείας σε παιδιά και εφήβους: η εμπειρία από τη λειτουργία του Ιατροπαιδαγωγικού Κέντρου του ΓΝΘ «Γ. Παπανικολάου». Πρόληψη προβλημάτων ψυχικής υγείας σε παιδιά και εφήβους: η εμπειρία από τη λειτουργία του Ιατροπαιδαγωγικού Κέντρου του ΓΝΘ «Γ. Παπανικολάου». Αθανασοπούλου Ευαγγελινή Παιδοψυχίατρος, Επιμελήτρια Ε.Σ.Υ.

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαιδευτικό Σεμινάριο

Εκπαιδευτικό Σεμινάριο ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΨΥΧΙΚΗΣ ΥΓΙΕΙΝΗΣ & ΝΕΥΡΟΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗΣ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ Ειδικό Ιατρείο Διάχυτων Διαταραχών της Ανάπτυξης ΠΑΙΔΟΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΠΑΙΔΩΝ «Η ΑΓΙΑ ΣΟΦΙΑ» Eιδικό Κέντρο

Διαβάστε περισσότερα

Η αντίσταση στην ψυχοθεραπεία από ασθενείς με καρκίνο

Η αντίσταση στην ψυχοθεραπεία από ασθενείς με καρκίνο Η αντίσταση στην ψυχοθεραπεία από ασθενείς με καρκίνο Χριστιάνα Μήτση Ψυχολόγος Μsc-Ψυχοθεραπεύτρια Πανελληνίου Συλλόγου Γυναικών με Καρκίνο Μαστού «Άλμα Ζωής» ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΑ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ: Υπάρχουν

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ Τμήμα Ιατρικής Ψυχιατρική Κλινική

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ Τμήμα Ιατρικής Ψυχιατρική Κλινική ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ Τμήμα Ιατρικής Ψυχιατρική Κλινική Διευθυντής: Καθηγητής Φ. Γουρζής ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ Ακ. Έτος 2014-2015 Πάτρα, 2014 Επιστημονικό Προσωπικό Ψυχιατρικής Κλινικής Διευθυντής: Καθηγητής

Διαβάστε περισσότερα

ΤΜΗΜΑ ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗΣ ΠΑΙΔΙΩΝ ΚΑΙ ΕΦΗΒΩΝ

ΤΜΗΜΑ ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗΣ ΠΑΙΔΙΩΝ ΚΑΙ ΕΦΗΒΩΝ ΤΜΗΜΑ ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗΣ ΠΑΙΔΙΩΝ ΚΑΙ ΕΦΗΒΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ 2015 2016 «Ψυχική Υγεία Παιδιών και Εφήβων» Το πρόγραμμα απευθύνεται σε ειδικευόμενους παιδοψυχιάτρους, σε επαγγελματίες, εργαζόμενους

Διαβάστε περισσότερα

Η Ψυχική υγεία του παιδιού και ο ρόλος του ευρύτερου περιβάλλοντος

Η Ψυχική υγεία του παιδιού και ο ρόλος του ευρύτερου περιβάλλοντος Η Ψυχική υγεία του παιδιού και ο ρόλος του ευρύτερου περιβάλλοντος Κάθε παιδί έχει το δικαίωμα να ζει και να μεγαλώνει σ ένα υγιές περιβάλλον, το οποίο θα διασφαλίζει και θα προάγει την σωματική και ψυχική

Διαβάστε περισσότερα

Πυξιδίσματα: Ένα καινοτόμο πρόγραμμα πρόληψης και αγωγής υγείας για τους βρεφονηπιακούς και παιδικούς σταθμούς

Πυξιδίσματα: Ένα καινοτόμο πρόγραμμα πρόληψης και αγωγής υγείας για τους βρεφονηπιακούς και παιδικούς σταθμούς Πυξιδίσματα: Ένα καινοτόμο πρόγραμμα πρόληψης και αγωγής υγείας για τους βρεφονηπιακούς και παιδικούς σταθμούς των Α.Πορτσέλη, Μ. Κυριακίδου Η παρούσα εισήγηση αφορά στην παρουσίαση ενός καινοτόμου προγράμματος

Διαβάστε περισσότερα

«Η απασχόληση Ψυχολόγων και Παιδαγωγών στις δράσεις της Ιατρικής Παρέμβασης»

«Η απασχόληση Ψυχολόγων και Παιδαγωγών στις δράσεις της Ιατρικής Παρέμβασης» «Η απασχόληση Ψυχολόγων και Παιδαγωγών στις δράσεις της Ιατρικής Παρέμβασης» ΙΑΤΡΙΚΗ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗ Η Ιατρική Παρέμβαση (Medical Intervention -Med.In) είναι μια Ελληνική ιατρική οργάνωση αρωγής με δράσεις εντός

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ: Πορεία, Πρόγνωση και Θεραπεία. Φίλιππος Γουρζής Καθηγητής Ψυχιατρικής Πανεπιστημίου Πατρών

ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ: Πορεία, Πρόγνωση και Θεραπεία. Φίλιππος Γουρζής Καθηγητής Ψυχιατρικής Πανεπιστημίου Πατρών ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ: Πορεία, Πρόγνωση και Θεραπεία Φίλιππος Γουρζής Καθηγητής Ψυχιατρικής Πανεπιστημίου Πατρών Πορεία, Πρόγνωση Η πορεία είναι κρίσιμος παράγοντας για την εκτίμηση των κοινωνικών συνεπειών, του κόστους,

Διαβάστε περισσότερα

Αλκοόλ, Εθεβεία & Εγκέθαλορ. Γιώργος Παναγής Πανεπιστήμιο Κρήτης Τμήμα Ψυχολογίας Εργαστήριο Νευροεπιστημών & Συμπεριφοράς

Αλκοόλ, Εθεβεία & Εγκέθαλορ. Γιώργος Παναγής Πανεπιστήμιο Κρήτης Τμήμα Ψυχολογίας Εργαστήριο Νευροεπιστημών & Συμπεριφοράς Αλκοόλ, Εθεβεία & Εγκέθαλορ Γιώργος Παναγής Πανεπιστήμιο Κρήτης Τμήμα Ψυχολογίας Εργαστήριο Νευροεπιστημών & Συμπεριφοράς Κατανάλωση οινοπνευματωδών στους Έλληνες μαθητές (2011) Στην Ελλάδα, τα αγόρια

Διαβάστε περισσότερα

«Μαθησιακές δυσκολίες και παραβατική συμπεριφορά»

«Μαθησιακές δυσκολίες και παραβατική συμπεριφορά» «Μαθησιακές δυσκολίες και παραβατική συμπεριφορά» Θεοδώρα Πάσχου α.μ 12181 Τμήμα Λογοθεραπείας-Τ.Ε.Ι ΗΠΕΙΡΟΥ Εισαγωγικές επισημάνσεις 1) η εκδήλωση διαταραχών στην κατάκτηση μαθησιακών δεξιοτήτων προκαλεί

Διαβάστε περισσότερα

Έφηβος και Διαδίκτυο Ο Ρόλος του Γονέα

Έφηβος και Διαδίκτυο Ο Ρόλος του Γονέα Έφηβος και Διαδίκτυο Ο Ρόλος του Γονέα 22 Μαρτίου 2014 Ανδρέας Ευαγόρου Ψυχολόγος Εφηβεία Ψυχική και σωματική ανάπτυξη Πέρασμα από την παιδική στην ενήλικη ζωή Ενδοψυχικές αναδομήσεις Ανάγκη αυτονομίας

Διαβάστε περισσότερα

Διετές εκπαιδευτικό πρόγραμμα 2013-2014 Η Θεραπεία Συμπεριφοράς στις Διαταραχές Άγχους. Οργανώνεται από

Διετές εκπαιδευτικό πρόγραμμα 2013-2014 Η Θεραπεία Συμπεριφοράς στις Διαταραχές Άγχους. Οργανώνεται από Διετές εκπαιδευτικό πρόγραμμα 2013-2014 Η Θεραπεία Συμπεριφοράς στις Διαταραχές Άγχους Οργανώνεται από Το Ερευνητικό Πανεπιστημιακό Ινστιτούτο Ψυχικής Υγιεινής (Ε.Π.Ι.Ψ.Υ.) Την Α Ψυχιατρική Κλινική του

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ Α ΕΞΑΜΗΝΟ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ Α ΕΞΑΜΗΝΟ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ Α ΕΞΑΜΗΝΟ ΚΑΥΚΙΑ ΘΕΟΔΩΡΑ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ 1 ο Μάθημα Προγραμματισμένα μαθήματα 2/10, 9/10, 16/10, 23/10, 30/10, 6/11, 13/11, 20/11, 27/11, 4/12, 11/12,

Διαβάστε περισσότερα

Διαταραχές συμπεριφοράς στην Άνοια

Διαταραχές συμπεριφοράς στην Άνοια Διαταραχές συμπεριφοράς στην Άνοια Κώστας Νικολάου ψυχίατρος Παρουσίαση βασισμένη στο: BPSD Educational Pack, International Psychogeriatric Association (IPA) 2002 Τα Συμπεριφορικά και Ψυχολογικά συμπτώματα

Διαβάστε περισσότερα

«ΕΘΙΣΜΟΣ. ΣΤΟ ΔΙΑΔΙΚΤΥΟ» Χρήση και Κατάχρηση Διαδικτύου σε παιδιά & εφήβους ΦΡΕΣΚΟΥ ΑΛΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ ΠΑΙΔΟΨΥΧΟΛΟΓΟΣ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΣΥΝΕΡΓΑΤΗΣ Μ.Ε.Υ.

«ΕΘΙΣΜΟΣ. ΣΤΟ ΔΙΑΔΙΚΤΥΟ» Χρήση και Κατάχρηση Διαδικτύου σε παιδιά & εφήβους ΦΡΕΣΚΟΥ ΑΛΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ ΠΑΙΔΟΨΥΧΟΛΟΓΟΣ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΣΥΝΕΡΓΑΤΗΣ Μ.Ε.Υ. «ΕΘΙΣΜΟΣ ΣΤΟ ΔΙΑΔΙΚΤΥΟ» Χρήση και Κατάχρηση Διαδικτύου σε παιδιά & εφήβους ΦΡΕΣΚΟΥ ΑΛΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ ΠΑΙΔΟΨΥΧΟΛΟΓΟΣ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΣΥΝΕΡΓΑΤΗΣ Μ.Ε.Υ. Άρτεμις Τσίτσικα - Λέκτορας Εφηβικής Παιδιατρικής Επιστημονική

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ 2015-2016

ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ 2015-2016 ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ 2015-2016 Το πρόγραμμα απευθύνεται σε ειδικευόμενους παιδοψυχίατρους, σε επαγγελματίες, εργαζόμενους και μη, στην ψυχική υγεία (Ιατρούς, ψυχολόγους, κοινωνικούς λειτουργούς,

Διαβάστε περισσότερα

Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω

Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω Το όνειρο Ένα ζευγάρι περιμένει παιδί. Τότε αρχίζει να ονειρεύεται αυτό το παιδί. Κτίζει την εικόνα ενός παιδιού μέσα στο μυαλό του. Βάσει αυτής της εικόνας, κάνει

Διαβάστε περισσότερα

Η ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΚΑΙ ΤΑ ΣΥΓΧΡΟΝΑ ΤΑΞΙΝΟΜΙΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ

Η ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΚΑΙ ΤΑ ΣΥΓΧΡΟΝΑ ΤΑΞΙΝΟΜΙΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ Η ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΚΑΙ ΤΑ ΣΥΓΧΡΟΝΑ ΤΑΞΙΝΟΜΙΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΓΕΩΡΓΙΛΑ ΕΛΕΝΗ Απαρτιωμένη Διδασκαλία ΕΙΣΑΓΩΓΗ Διάγνωση: είναι η πολύπλοκη διαδικασία αναγνώρισης και ταυτοποίησης μιας διαταραχής που γίνεται

Διαβάστε περισσότερα

Η νόσος του Parkinson δεν είναι µόνο κινητική διαταραχή. Έχει υπολογισθεί ότι µέχρι και 50% των ασθενών µε νόσο Πάρκινσον, µπορεί να βιώσουν κάποια

Η νόσος του Parkinson δεν είναι µόνο κινητική διαταραχή. Έχει υπολογισθεί ότι µέχρι και 50% των ασθενών µε νόσο Πάρκινσον, µπορεί να βιώσουν κάποια ρ ZΩΗ ΚΑΤΣΑΡΟΥ Νευρολόγος ιευθύντρια ΕΣΥ Η νόσος του Parkinson δεν είναι µόνο κινητική διαταραχή. Έχει υπολογισθεί ότι µέχρι και 50% των ασθενών µε νόσο Πάρκινσον, µπορεί να βιώσουν κάποια µορφή κατάθλιψης,

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΓΙΑ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΕΣ ΥΓΕΙΑΣ ΠΕΡΙΓΕΝΝΗΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΒΡΕΦΙΚΗΣ ΠΕΡΙΟ ΟΥ

ΜΕΤΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΓΙΑ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΕΣ ΥΓΕΙΑΣ ΠΕΡΙΓΕΝΝΗΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΒΡΕΦΙΚΗΣ ΠΕΡΙΟ ΟΥ Ελληνική Εταιρεία για την Ψυχική Υγεία των Βρεφών ΠΡΟΑΓΩΓΗ ΤΗΣ ΨΥΧΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΕΓΚΥΜΟΣΥΝΗ, ΤΗ ΝΕΟΓΝΙΚΗ ΚΑΙ ΤΗ ΒΡΕΦΙΚΗ ΠΕΡΙΟ Ο ΜΕΤΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΓΙΑ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΕΣ ΥΓΕΙΑΣ ΠΕΡΙΓΕΝΝΗΤΙΚΗΣ ΚΑΙ

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΓΙΑ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΕΣ ΥΓΕΙΑΣ ΠΕΡΙΓΕΝΝΗΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΒΡΕΦΙΚΗΣ ΠΕΡΙΟΔΟΥ ΠΡΟΚΑΤΑΡΚΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ. Επιστημονικά υπεύθυνη: Μ.

ΜΕΤΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΓΙΑ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΕΣ ΥΓΕΙΑΣ ΠΕΡΙΓΕΝΝΗΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΒΡΕΦΙΚΗΣ ΠΕΡΙΟΔΟΥ ΠΡΟΚΑΤΑΡΚΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ. Επιστημονικά υπεύθυνη: Μ. Ελληνική Εταιρεία για την Ψυχική Υγεία των Βρεφών ΠΡΟΑΓΩΓΗ ΤΗΣ ΨΥΧΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΕΓΚΥΜΟΣΥΝΗ ΤΗ ΝΕΟΓΝΙΚΗ ΚΑΙ ΤΗ ΒΡΕΦΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΟ ΜΕΤΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΓΙΑ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΕΣ ΥΓΕΙΑΣ ΠΕΡΙΓΕΝΝΗΤΙΚΗΣ ΚΑΙ

Διαβάστε περισσότερα

Αυτισμός - Νοητική υστέρηση

Αυτισμός - Νοητική υστέρηση Αυτισμός - Νοητική υστέρηση Τζένη Σουμάκη Παιδοψυχίατρος Ψυχαναλύτρια Επιστημονικά Υπεύθυνη Κέντρου Διατροφικών Διαταραχών ΑΝΑΣΑ Γρ. Ελληνικής Εταιρίας Ψυχαναλυτικής Ψυχοθεραπείας Μέλος Δ.Σ. Ελληνικής

Διαβάστε περισσότερα

Υπεύθυνη Επιστημονικού Πεδίου Χρυσή Χατζηχρήστου

Υπεύθυνη Επιστημονικού Πεδίου Χρυσή Χατζηχρήστου «ΝΕΟ ΣΧΟΛΕΙΟ (Σχολείο 21 ου αιώνα) Νέο Πρόγραμμα Σπουδών, Οριζόντια Πράξη» MIS: 295450 Υποέργο 1: «Εκπόνηση Προγραμμάτων Σπουδών Πρωτοβάθμιας και Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης και οδηγών για τον εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

Κάθε χρόνο ένας σηµαντικός αριθµός παιδιών, ακόµα και της πιο τρυφερής βρεφικής ηλικίας, παραπέµπονται σε παιδιατρικά νοσοκοµεία µε ανεξήγητους

Κάθε χρόνο ένας σηµαντικός αριθµός παιδιών, ακόµα και της πιο τρυφερής βρεφικής ηλικίας, παραπέµπονται σε παιδιατρικά νοσοκοµεία µε ανεξήγητους ΠΑΙ ΙΚΗ ΣΩΜΑΤΙΚΗ ΚΑΚΟΠΟΙΗΣΗ Κάθε χρόνο ένας σηµαντικός αριθµός παιδιών, ακόµα και της πιο τρυφερής βρεφικής ηλικίας, παραπέµπονται σε παιδιατρικά νοσοκοµεία µε ανεξήγητους σωµατικούς τραυµατισµούς που

Διαβάστε περισσότερα

Θετική Ψυχολογία. Καρακασίδου Ειρήνη, MSc. Ψυχολόγος-Αθλητική Ψυχολόγος Υποψήφια Διδάκτωρ Κλινικής και Συμβουλευτικής Ψυχολογίας, Πάντειο Παν/μιο

Θετική Ψυχολογία. Καρακασίδου Ειρήνη, MSc. Ψυχολόγος-Αθλητική Ψυχολόγος Υποψήφια Διδάκτωρ Κλινικής και Συμβουλευτικής Ψυχολογίας, Πάντειο Παν/μιο Θετική Ψυχολογία Καρακασίδου Ειρήνη, MSc Ψυχολόγος-Αθλητική Ψυχολόγος Υποψήφια Διδάκτωρ Κλινικής και Συμβουλευτικής Ψυχολογίας, Πάντειο Παν/μιο Εισαγωγή Θετική-Αρνητική Ψυχολογία Στόχοι της Ψυχολογίας

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΑΓΩΓΗ ΤΗΣ ΨΥΧΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΕΓΚΥΜΟΣΥΝΗ, ΤΗ ΝΕΟΓΝΙΚΗ ΚΑΙ ΤΗ ΒΡΕΦΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΟ ΜΕΤΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ 80 ΩΡΩΝ

ΠΡΟΑΓΩΓΗ ΤΗΣ ΨΥΧΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΕΓΚΥΜΟΣΥΝΗ, ΤΗ ΝΕΟΓΝΙΚΗ ΚΑΙ ΤΗ ΒΡΕΦΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΟ ΜΕΤΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ 80 ΩΡΩΝ Ελληνική Εταιρεία για την Ψυχική Υγεία των Βρεφών ΠΡΟΑΓΩΓΗ ΤΗΣ ΨΥΧΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΕΓΚΥΜΟΣΥΝΗ, ΤΗ ΝΕΟΓΝΙΚΗ ΚΑΙ ΤΗ ΒΡΕΦΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΟ ΜΕΤΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ 80 ΩΡΩΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΠΕΡΙΓΕΝΝΗΤΙΚΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Αυτισμός καλής λειτουργικότητας: Δυο χρόνια εμπειρίας στο Τ.Ε.Ν.Ε. ΑΝΝΑ ΠΑΡΑΔΕΙΣΙΩΤΗ ΠΑΙΔΟΨΥΧΙΑΤΡΟΣ MD, Ph.D

Αυτισμός καλής λειτουργικότητας: Δυο χρόνια εμπειρίας στο Τ.Ε.Ν.Ε. ΑΝΝΑ ΠΑΡΑΔΕΙΣΙΩΤΗ ΠΑΙΔΟΨΥΧΙΑΤΡΟΣ MD, Ph.D Αυτισμός καλής λειτουργικότητας: Δυο χρόνια εμπειρίας στο Τ.Ε.Ν.Ε. ΑΝΝΑ ΠΑΡΑΔΕΙΣΙΩΤΗ ΠΑΙΔΟΨΥΧΙΑΤΡΟΣ MD, Ph.D ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗΣ Χαρακτηριστικά Αυτισμού Καλής Λειτουργικότητας ( ομιλία, κινητικός συντονισμός,

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑΤΡΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΠΑΛΛΗΝΗΣ

ΙΑΤΡΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΠΑΛΛΗΝΗΣ ΙΑΤΡΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΠΑΛΛΗΝΗΣ Υπουργείο Υγείας- Διοίκηση 1 ης ΥΠΕ Αττικής Γενικό Νοσοκομείο Αττικής ΣΙΣΜΑΝΟΓΛΕΙΟ- ΑΜΑΛΙΑ ΦΛΕΜΙΝΓΚ Ν.Π.Δ.Δ. Μπαρδάνη Ειρήνη, Ψυχίατρος Παιδιών και Εφήβων, Σ. Δ/ντρια Μαυραντώνη

Διαβάστε περισσότερα

«Από τις νευρο-επιστήμες στην ψυχανάλυση: εξάρτηση από την οθόνη»

«Από τις νευρο-επιστήμες στην ψυχανάλυση: εξάρτηση από την οθόνη» Ευρωπαϊκή Εταιρεία Ψυχοπαθολογίας Παιδιού και Εφήβου (ΑΕΡΕΑ) και A Ψυχιατρική Κλινική Πανεπιστημίου Αθηνών Κέντρο Κοινοτικής Ψυχικής Υγιεινής Βύρωνα-Καισαριανής Υπηρεσία Παιδιών και Εφήβων ΗΜΕΡΙΔΑ «Από

Διαβάστε περισσότερα

Πανελλήνιο Παιδοψυχιατρικό Συνέδριο

Πανελλήνιο Παιδοψυχιατρικό Συνέδριο o 9 Πανελλήνιο Παιδοψυχιατρικό Συνέδριο ΠΡΟΛΗΨΗ: Έγκαιρη Αναγνώριση και Αντιμετώπιση των Ψυχικών Διαταραχών στο Παιδί και στον Έφηβο 27 29 Νοεμβρίου 2015 ΑΘΗΝΑ Σχολή Νοσηλευτικής ΕΚΠΑ Α Α Ν Α Κ Ο Ι Ν Ω

Διαβάστε περισσότερα

Επιστημονικές Εκδόσεις Σειρά: «Κλινική ψυχολογία - ψυχοθεραπεία» Διεύθυνση: Αναστασία Καλαντζή-Αζίζι

Επιστημονικές Εκδόσεις Σειρά: «Κλινική ψυχολογία - ψυχοθεραπεία» Διεύθυνση: Αναστασία Καλαντζή-Αζίζι Επιστημονικές Εκδόσεις Σειρά: «Κλινική ψυχολογία - ψυχοθεραπεία» Διεύθυνση: Αναστασία Καλαντζή-Αζίζι Μετάφραση: Λιζέττα Κονσουλίδου Επιμέλεια μετάφρασης: Χρύσα Ξενάκη Εξώφυλλο: Ντίνα Κόφφα ISBN 978-960-9405-21-8

Διαβάστε περισσότερα

Παιδιά και νέοι με χρόνια προβλήματα υγείας και ειδικές ανάγκες. Σύγχρονες ιατρικές θεωρήσεις και ελληνική πραγματικότητα.

Παιδιά και νέοι με χρόνια προβλήματα υγείας και ειδικές ανάγκες. Σύγχρονες ιατρικές θεωρήσεις και ελληνική πραγματικότητα. Παιδιά και νέοι με χρόνια προβλήματα υγείας και ειδικές ανάγκες. Σύγχρονες ιατρικές θεωρήσεις και ελληνική πραγματικότητα. Μαρία Φωτουλάκη Επίκουρη καθηγήτρια Παιδιατρικής-Παιδιατρικής Γαστρεντερολογίας

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΚΗΡΥΞΗ ΕΤΗΣΙΟΥ ΕΠΙΜΟΡΦΩΤΙΚΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ «ΕΞΕΙΔΙΚΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΙΔΙΚΗ ΑΓΩΓΗ» ΕΤΟΣ 2015 ΒΑΝΙΔΗΣ ΙΩΑΝΝΗΣ ΚΑΙ ΣΙΑ ΕΕ. www.v-learning.

ΠΡΟΚΗΡΥΞΗ ΕΤΗΣΙΟΥ ΕΠΙΜΟΡΦΩΤΙΚΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ «ΕΞΕΙΔΙΚΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΙΔΙΚΗ ΑΓΩΓΗ» ΕΤΟΣ 2015 ΒΑΝΙΔΗΣ ΙΩΑΝΝΗΣ ΚΑΙ ΣΙΑ ΕΕ. www.v-learning. ΒΑΝΙΔΗΣ ΙΩΑΝΝΗΣ ΚΑΙ ΣΙΑ ΕΕ ΠΡΟΚΗΡΥΞΗ ΕΤΗΣΙΟΥ ΕΠΙΜΟΡΦΩΤΙΚΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ «ΕΞΕΙΔΙΚΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΙΔΙΚΗ ΑΓΩΓΗ» ΕΤΟΣ 2015 info@v-learning.gr www.v-learning.gr Το Κέντρο Δια Βίου Μάθησης ΙΙ ΒΑΝΙΔΗΣ ΙΩΑΝΝΗΣ & ΣΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

Τι είναι φόβος και τι φοβια;

Τι είναι φόβος και τι φοβια; ΦΟΒΟΙ - ΦΟΒΙΕΣ Τι είναι φόβος και τι φοβια; Φόβος: η δυσάρεστη συναισθηματική κατάσταση που δημιουργείται απέναντι σε πραγματικό κίνδυνο, ή απειλή. Φοβία: ο επίμονος φόβος που παγιδεύει το άτομο περιορίζοντας

Διαβάστε περισσότερα

ιαχρονική παρακολούθηση της υγείας των Ελληνοπαίδων από τη γέννηση ως τα 18 χρόνια Χρύσα Μπακούλα Καθηγήτρια Παιδιατρικής Πανεπιστηµίου Αθηνών

ιαχρονική παρακολούθηση της υγείας των Ελληνοπαίδων από τη γέννηση ως τα 18 χρόνια Χρύσα Μπακούλα Καθηγήτρια Παιδιατρικής Πανεπιστηµίου Αθηνών ιαχρονική παρακολούθηση της υγείας των Ελληνοπαίδων από τη γέννηση ως τα 18 χρόνια Χρύσα Μπακούλα Καθηγήτρια Παιδιατρικής Πανεπιστηµίου Αθηνών Η εκκίνηση... Α Πανελλήνια Περιγεννητική Έρευνα όλοι ανεξαιρέτως

Διαβάστε περισσότερα

ΚΛΙΝΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΣΤΗ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΗΣ ΔΕΠ-Υ ΚΑΙ ΤΩΝ ΕΙΔΙΚΩΝ ΜΑΘΗΣΙΑΚΩΝ ΔΥΣΚΟΛΙΩΝ

ΚΛΙΝΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΣΤΗ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΗΣ ΔΕΠ-Υ ΚΑΙ ΤΩΝ ΕΙΔΙΚΩΝ ΜΑΘΗΣΙΑΚΩΝ ΔΥΣΚΟΛΙΩΝ ΚΛΙΝΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΣΤΗ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΗΣ ΔΕΠ-Υ ΚΑΙ ΤΩΝ ΕΙΔΙΚΩΝ ΜΑΘΗΣΙΑΚΩΝ ΔΥΣΚΟΛΙΩΝ A. ΓΕΝΙΚΕΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ Συντονιστές: Κατερίνα Μανιαδάκη και Ευθύμιος Κάκουρος Συνολική διάρκεια: επτά μήνες

Διαβάστε περισσότερα

Πρόγραμμα Εξειδίκευσης στην Ειδική Αγωγή

Πρόγραμμα Εξειδίκευσης στην Ειδική Αγωγή ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΚΕΝΤΡΟ ΜΕΛΕΤΗΣ ΨΥΧΟΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ Χαρ. Τρικούπη 24, Αθήνα Τηλ: 210 3626445 www.kemepse.com e-mail: special.education.program.2013@gmail.com

Διαβάστε περισσότερα

Βιογραφικό σημείωμα Europass

Βιογραφικό σημείωμα Europass Βιογραφικό σημείωμα Europass Προσωπικές πληροφορίες πώνυμο (-α) / Όνομα (-τα) Διεύθυνση (-εις) ΨΑΡΡΑΚΟΥ ΜΑΡΙΑ ΘΡΑΚΗΣ 19, ΑΘΗΝΑ, 17121 Ν.ΣΜΥΡΝΗ Τηλέφωνο (-α) 2109329890, 6948595973 Διεύθυνση E-mail mpsarrakou@gmail.com

Διαβάστε περισσότερα

Πιστοποιημένες εξ αποστάσεως εκπαιδεύσεις από την Βρετανική Ένωση Ψυχολόγων

Πιστοποιημένες εξ αποστάσεως εκπαιδεύσεις από την Βρετανική Ένωση Ψυχολόγων Πιστοποιημένες εξ αποστάσεως εκπαιδεύσεις από την Βρετανική Ένωση Ψυχολόγων Εισαγωγή στην Κλινική Νευροψυχολογία της Μείζωνος Κατάθλιψης & της Σχιζοφρένειας (ONLINE CLINICAL SEMINAR) Εισηγητής: Δρ. Αλεξάνδρα

Διαβάστε περισσότερα

Δημήτριος Ι Ζαφειρίου Καθηγητής Παιδιατρικής Νευρολογίας- Αναπτυξιολογίας ΑΠΘ

Δημήτριος Ι Ζαφειρίου Καθηγητής Παιδιατρικής Νευρολογίας- Αναπτυξιολογίας ΑΠΘ Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής και Υπερκινητικότητας (Attention Deficit Hyperactivity Disorder,ADHD) στην Εφηβεία Δημήτριος Ι Ζαφειρίου Καθηγητής Παιδιατρικής Νευρολογίας- Αναπτυξιολογίας ΑΠΘ Μαρία Κυριαζή

Διαβάστε περισσότερα

Περίληψη (150 λέξεις) Ελληνικά (και Αγγλικά αν ζητείται) Αναφορά στην ηλικία του θεραπευόµενου. Θεραπευτής/τρια: Επόπτης/τρια: Εξωτερικός κριτής:

Περίληψη (150 λέξεις) Ελληνικά (και Αγγλικά αν ζητείται) Αναφορά στην ηλικία του θεραπευόµενου. Θεραπευτής/τρια: Επόπτης/τρια: Εξωτερικός κριτής: Θεραπευτής/τρια: Επόπτης/τρια: Εξωτερικός κριτής: Έντυπο Συµµόρφωσης προς το Υπόδειγµα Συγγραφής Μελέτης Περίπτωσης µε Κύρια ιάγνωση στον Άξονα Ι Σηµειώστε: Τίτλος Έναρξη µε "Περιγραφή ατοµικής περίπτωσης..."

Διαβάστε περισσότερα

Μοντέλα Υγείας. Βασικές Αρχές Βιοϊατρικού Μοντέλου. Θετικές επιπτώσεις Βιοϊατρικής προσέγγισης. 2 Βασικές Ιδεολογίες για Υγεία & Αρρώστια

Μοντέλα Υγείας. Βασικές Αρχές Βιοϊατρικού Μοντέλου. Θετικές επιπτώσεις Βιοϊατρικής προσέγγισης. 2 Βασικές Ιδεολογίες για Υγεία & Αρρώστια ΜΟΝΤΕΛΑ ΥΓΕΙΑΣ-ΑΣΘΕΝΕΙΑΣ ΓΝΩΣΤΙΚΗ ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΗ ΑΡΡΩΣΤΙΑΣ 2 Βασικές Ιδεολογίες για Υγεία & Αρρώστια Μοντέλα Υγείας Βιοιατρικό Μοντέλο Ολιστικό, Βιοψυχοκοινωνικό Μοντέλο Αρχαία Ελλάδα (Ιπποκράτης 400π.Χ.)

Διαβάστε περισσότερα

«Εφηβεία από το Α έως το Ω» Μια Ακαδημία για Γονείς

«Εφηβεία από το Α έως το Ω» Μια Ακαδημία για Γονείς «Εφηβεία από το Α έως το Ω» Μια Ακαδημία για Γονείς Ξενοδοχείο President 18 Νοεμβρίου 2015 1 η Συνάντηση Άρτεμις Κ. Τσίτσικα Επικ. Καθηγήτρια Παιδιατρικής-Εφηβικής Ιατρικής Επιστ. Υπεύθυνος Μονάδας Εφηβικής

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΚΑΚΚΑΒΑΣ ΨΥΧΙΑΤΡΟΣ

ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΚΑΚΚΑΒΑΣ ΨΥΧΙΑΤΡΟΣ ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΚΑΚΚΑΒΑΣ ΨΥΧΙΑΤΡΟΣ «Δεν ζω με την Νόσο του Crohn. Αυτή ζει μαζί μου» Amy Tracher Psy.D Ph.d, ασθενής και συγγραφέας του «Coping with Crohn s Disease: Manage Your Physical Symptoms and Overcome

Διαβάστε περισσότερα

7 o Πανελλήνιο. Παιδοψυχιατρικό Συνέδριο. προκαταρκτικό πρόγραμμα. Κατάθλιψη στα παιδιά και τους εφήβους: φύση, ανατροφή, κοινωνία

7 o Πανελλήνιο. Παιδοψυχιατρικό Συνέδριο. προκαταρκτικό πρόγραμμα. Κατάθλιψη στα παιδιά και τους εφήβους: φύση, ανατροφή, κοινωνία 7 o Πανελλήνιο Παιδοψυχιατρικό Συνέδριο Κατάθλιψη στα παιδιά και τους εφήβους: φύση, ανατροφή, κοινωνία Υπό την Αιγίδα Δήμου Αθηναίων HELLENIC SOCIETY OF CHILD & ADOLESCENT PSYCHIATRY 27 28 29 ΜΑΪΟΥ 2011

Διαβάστε περισσότερα

Διαταραχές Πρόσληψης Τροφής (ΔΠΤ) Αγγελίνα Κατριβάνου

Διαταραχές Πρόσληψης Τροφής (ΔΠΤ) Αγγελίνα Κατριβάνου Διαταραχές Πρόσληψης Τροφής (ΔΠΤ) Αγγελίνα Κατριβάνου Απαρτιωμένη Διδασκαλία Διαταραχές Πρόσληψης Τροφής (ΔΠΤ) Ψυχογενής Ανορεξία (ΨΑ) Ψυχογενής Βουλιμία (ΨΒ) Επεισοδιακή Υπερφαγία (ΕΥ) 15% ΨΑ ΨΒ 1 % ΨΒ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΥΤΟΚΤΟΝΙΑ ΚΑΙ ΨΥΧΙΚΕΣ ΙΑΤΑΡΑΧΕΣ

ΑΥΤΟΚΤΟΝΙΑ ΚΑΙ ΨΥΧΙΚΕΣ ΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΑΥΤΟΚΤΟΝΙΑ ΚΑΙ ΨΥΧΙΚΕΣ ΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΟΡΙΣΜΟΣ Η αυτοκτονική συµπεριφορά ορίζεται ως η συµπεριφορά, κατά την οποία το άτοµο θέλει να κάνει κακό στον εαυτό του µε σκοπό να δώσει ένα τέλος στη ζωή του. ιαχωρίζεται

Διαβάστε περισσότερα

Διαχείριση κρίσεων: Ψυχοκοινωνικές. Γεωργία Κιζιρίδου, Εξελικτική Σχολική Ψυχολόγος, MSc, Εκπαιδεύτρια Ενηλίκων georgiakiz@yahoo.

Διαχείριση κρίσεων: Ψυχοκοινωνικές. Γεωργία Κιζιρίδου, Εξελικτική Σχολική Ψυχολόγος, MSc, Εκπαιδεύτρια Ενηλίκων georgiakiz@yahoo. Διαχείριση κρίσεων: Ψυχοκοινωνικές Γεωργία Κιζιρίδου, Εξελικτική Σχολική Ψυχολόγος, MSc, Εκπαιδεύτρια Ενηλίκων georgiakiz@yahoo.gr Διαχείριση κρίσεων: Ψυχο-κοινωνικές «Ακόμα και οι χώρες που είναι εξοπλισμένες

Διαβάστε περισσότερα

Βιογραφικό σημείωμα Europass ΨΑΡΡΑΚΟΥ ΜΑΡΙΑ. Προσωπικές πληροφορίες. 17121 N. ΑΘΗΝΑ, (Ν.ΣΜΥΡΝΗ, Ελλάδα) mpsarrakou@gmail.com. Ελληνική.

Βιογραφικό σημείωμα Europass ΨΑΡΡΑΚΟΥ ΜΑΡΙΑ. Προσωπικές πληροφορίες. 17121 N. ΑΘΗΝΑ, (Ν.ΣΜΥΡΝΗ, Ελλάδα) mpsarrakou@gmail.com. Ελληνική. Βιογραφικό σημείωμα Europass Προσωπικές πληροφορίες Επώνυμο (-α) / Όνομα (-τα) Διεύθυνση (-εις) ΘΡΑΚΗΣ 19, 17121 N. ΑΘΗΝΑ, (Ν.ΣΜΥΡΝΗ, Ελλάδα) Διεύθυνση (-εις) ηλεκτρονικού ταχυδρομείου Τηλέφωνο (-α) 2109329890

Διαβάστε περισσότερα

Είναι υποειδικότητα της ψυχιατρικής που διαμεσολαβεί μεταξύ της ψυχιατρικής και υπόλοιπης ιατρικής Αντικείμενο της ο ασθενής του γενικού νοσοκομείου

Είναι υποειδικότητα της ψυχιατρικής που διαμεσολαβεί μεταξύ της ψυχιατρικής και υπόλοιπης ιατρικής Αντικείμενο της ο ασθενής του γενικού νοσοκομείου Είναι υποειδικότητα της ψυχιατρικής που διαμεσολαβεί μεταξύ της ψυχιατρικής και υπόλοιπης ιατρικής Αντικείμενο της ο ασθενής του γενικού νοσοκομείου που αντιμετωπίζει ψυχικά προβλήματα λόγω της σωματικής

Διαβάστε περισσότερα

1η συνάντηση: Γνωριμία, σπάσιμο πάγου, αυτοπαρουσίαση μελών ομάδας, κανόνες λειτουργίας ομάδας, ονοματοδοσία ομάδας.

1η συνάντηση: Γνωριμία, σπάσιμο πάγου, αυτοπαρουσίαση μελών ομάδας, κανόνες λειτουργίας ομάδας, ονοματοδοσία ομάδας. Από τον Σεπτέμβριο του 2011 συγκροτούνται ομάδες αυτοβοήθειας ψυχικά ασθενών (πχ πάσχοντες από κατάθλιψη, διάφορα είδη σχιζοφρένειας, σχιζοσυναισθηματική διαταραχή, διάφορα είδη διπολικής διαταραχής ή

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ Τμήμα Ιατρικής Ψυχιατρική Κλινική

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ Τμήμα Ιατρικής Ψυχιατρική Κλινική ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ Τμήμα Ιατρικής Ψυχιατρική Κλινική Διευθυντής: Αν. Καθηγητής Φ. Γουρζής ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ Ακ. Έτος 2013-2014 Πάτρα, 2013 Επιστημονικό Προσωπικό Ψυχιατρικής Κλινικής Διευθυντής:

Διαβάστε περισσότερα

ιαταραχές Προσωπικότητας

ιαταραχές Προσωπικότητας 4 ο Επιστηµονικό Συµπόσιο Ψυχιατρικής Κλινικής Πανεπιστηµίου Πατρών ιαταραχές Προσωπικότητας ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ Πάτρα, 14-15 Μαρτίου 2009 Συνεδριακό και Πολιτιστικό Κέντρο Πανεπιστηµίου Πατρών ΟΡΓΑΝΩΤΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ:

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΑΝΑΓΚΩΝ ΕΡΓΑΖΟΜΕΝΩΝ ΣΕ ΦΟΡΕΙΣ ΨΥΧΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ

ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΑΝΑΓΚΩΝ ΕΡΓΑΖΟΜΕΝΩΝ ΣΕ ΦΟΡΕΙΣ ΨΥΧΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΑΝΑΓΚΩΝ ΕΡΓΑΖΟΜΕΝΩΝ ΣΕ ΦΟΡΕΙΣ ΨΥΧΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ 1 ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΑΝΑΓΚΩΝ ΕΡΓΑΖΟΜΕΝΩΝ ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΕΡΓΑΖΟΜΕΝΩΝ 2 (2010) ΚΕΚ Κέντρου Ψυχικής Υγιεινής 3 ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΓΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΣΥΜΦΩΝΟ ΓΙΑ ΤΗΝ ΨΥΧΙΚΗ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΕΥΕΞΙΑ

ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΣΥΜΦΩΝΟ ΓΙΑ ΤΗΝ ΨΥΧΙΚΗ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΕΥΕΞΙΑ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΣΥΜΦΩΝΟ ΓΙΑ ΤΗΝ ΨΥΧΙΚΗ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΕΥΕΞΙΑ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΔΙΑΣΚΕΨΗ ΥΨΗΛΟΥ ΕΠΙΠΕΔΟΥ ΜΑΖΙ ΓΙΑ ΤΗΝ ΨΥΧΙΚΗ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΕΥΕΞΙΑ Βρυξελλες, 12-13 ιουνιου 2008 Slovensko predsedstvo EU 2008 Slovenian Presidency

Διαβάστε περισσότερα

Ο όρος διάχυτες αναπτυξιακές διαταραχές (αυτισμός) αναφέρεται σε μια αναπτυξιακή διαταραχή κατά την οποία το άτομο παρουσιάζει μειωμένες ικανότητες

Ο όρος διάχυτες αναπτυξιακές διαταραχές (αυτισμός) αναφέρεται σε μια αναπτυξιακή διαταραχή κατά την οποία το άτομο παρουσιάζει μειωμένες ικανότητες Ο όρος διάχυτες αναπτυξιακές διαταραχές (αυτισμός) αναφέρεται σε μια αναπτυξιακή διαταραχή κατά την οποία το άτομο παρουσιάζει μειωμένες ικανότητες στην επικοινωνία, κοινωνικότητα και συμπεριφορά, καθώς

Διαβάστε περισσότερα

Σχολικό πλαίσιο Οικογένεια με αυτιστικό παιδί Δώρα Παπαγεωργίου Κλινική Ψυχολόγος

Σχολικό πλαίσιο Οικογένεια με αυτιστικό παιδί Δώρα Παπαγεωργίου Κλινική Ψυχολόγος Σχολικό πλαίσιο Οικογένεια με αυτιστικό παιδί Δώρα Παπαγεωργίου Κλινική Ψυχολόγος Η απώλεια του «ονειρεμένου παιδιού» Οι γονείς βιώνουν μιαν απώλεια. Βιώνουν την απώλεια του παιδιού που έκτισαν μέσα στο

Διαβάστε περισσότερα

Βασιλική Ψάρρα, MSc Επιμελήτρια Β Ψυχιατρικής Ψυχιατρικό Νοσοκομείο Αττικής

Βασιλική Ψάρρα, MSc Επιμελήτρια Β Ψυχιατρικής Ψυχιατρικό Νοσοκομείο Αττικής Βασιλική Ψάρρα, MSc Επιμελήτρια Β Ψυχιατρικής Ψυχιατρικό Νοσοκομείο Αττικής Εισαγωγή Η διάγνωση καρκίνου του μαστού αποτελεί ιδιαίτερα τραυματικό γεγονός 1,2 Στην τελευταία έκδοση του Diagnostic and Statistical

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΕΙΔΙΚΕΥΣΗ ΣΤΗ ΣΥΣΤΗΜΙΚΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ

ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΕΙΔΙΚΕΥΣΗ ΣΤΗ ΣΥΣΤΗΜΙΚΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΕΙΔΙΚΕΥΣΗ ΣΤΗ ΣΥΣΤΗΜΙΚΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ 1 ΕΙΔΙΚΕΥΣΗ ΣΤΗ ΣΥΣΤΗΜΙΚΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ Α. ΓΕΝΙΚΑ ΓΙΑ ΤΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ Το πρόγραμμα ειδίκευσης στη συστημική διάγνωση που προσφέρει το Λόγω Ψυχής Ινστιτούτο

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΜΕΤEΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟΥ ΕΓΚΕΦΑΛΟΣ ΚΑΙ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΜΕΤEΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟΥ ΕΓΚΕΦΑΛΟΣ ΚΑΙ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΜΕΤEΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟΥ ΕΓΚΕΦΑΛΟΣ ΚΑΙ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ 1. Παρασκευή 21 Φεβρουαρίου Εισαγωγή (Εισαγωγή/ Χαιρετισμός: Γ. Παπαδημητρίου) α) Εγκέφαλος και συμπεριφορά: Ιστορική ανάδυση και

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣΑΡΜΟΓΗ ΣΤΟ STRESS STRESS: ΠΙΕΣΗ

ΠΡΟΣΑΡΜΟΓΗ ΣΤΟ STRESS STRESS: ΠΙΕΣΗ ΠΡΟΣΑΡΜΟΓΗ ΣΤΟ STRESS STRESS: ΠΙΕΣΗ Στρεσσογόνος παράγοντας Οτιδήποτε κάνει τον άνθρωπο να βιώνει στρες Είναι μια αλλαγή στην ομοιόσταση του ατόμου Παράγοντες που προκαλούν στρες Ενδογενείς Εξωγενείς Ενδογενείς

Διαβάστε περισσότερα

Αδραμερινά Άλκηστις Ειδικευόμενη Ιατρός Παιδιατρικής Κλινικής ΓΝ Δράμας

Αδραμερινά Άλκηστις Ειδικευόμενη Ιατρός Παιδιατρικής Κλινικής ΓΝ Δράμας Αδραμερινά Άλκηστις Ειδικευόμενη Ιατρός Παιδιατρικής Κλινικής ΓΝ Δράμας Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (Π.Ο.Υ) από το 1997 αναγνώρισε την παχυσαρκία ως μείζον πρόβλημα δημόσιας υγείας Παγκόσμιο πρόβλημα

Διαβάστε περισσότερα

ψυχικής νόσου Εθνικό Ίδρυµα Ερευνών 2010

ψυχικής νόσου Εθνικό Ίδρυµα Ερευνών 2010 H ποιότητα ζωής στον αντίποδα της ψυχικής νόσου Εθνικό Ίδρυµα Ερευνών 16-2-2010 2010 Μ. Τζινιέρη Κοκκώση, Ph.D Επικ. Καθηγήτρια Κλινικής Ψυχολογίας Α Ψυχιατρική Κλινική Πανεπιστηµίου Αθηνών-Αιγινήτειο

Διαβάστε περισσότερα

Αναπτυξιακές Διαταραχές της Παιδικής Ηλικίας Αγγελίνα Κατριβάνου

Αναπτυξιακές Διαταραχές της Παιδικής Ηλικίας Αγγελίνα Κατριβάνου Αναπτυξιακές Διαταραχές της Παιδικής Ηλικίας Αγγελίνα Κατριβάνου Απαρτιωμένη Διδασκαλία Αναπτυξιακές Διαταραχές της Παιδικής Ηλικίας I. Διάχυτες Αναπτυξιακές Διαταραχές II. III. Ειδικές Αναπτυξιακές Διαταραχές

Διαβάστε περισσότερα

Ένα οµαδικό πρόγραµµα παρέµβασης για τη διαχείριση του στρες σε µετεφηβικό-φοιτητικό πληθυσµό

Ένα οµαδικό πρόγραµµα παρέµβασης για τη διαχείριση του στρες σε µετεφηβικό-φοιτητικό πληθυσµό Ευάγγελος Χ. Καραδήµας & Αναστασία Καλαντζή-Αζίζι Τοµέας Ψυχολογίας, Πανεπιστήµιο Αθηνών Ένα οµαδικό παρέµβασης για τη διαχείριση του στρες σε µετεφηβικό-φοιτητικό πληθυσµό Παρουσίαση στη ιηµερίδα του

Διαβάστε περισσότερα

Διατροφικές Διαταραχές. Κεφάλαια 7 8

Διατροφικές Διαταραχές. Κεφάλαια 7 8 Διατροφικές Διαταραχές Κεφάλαια 7 8 7. Πώς να βοηθήσουμε τα άτομα που υποφέρουν από Ψυχογενή Ανορεξία Στόχος η πάσχουσα να τρέφεται κανονικά ώστε να αποκατασταθεί το φυσιολογικό της βάρος. Ο στόχος αυτός

Διαβάστε περισσότερα

ΗΜΕΡΙΔΑ Η ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΣΤΑ ΠΑΙΔΙΑ ΠΕΡΙΛΗΨΕΙΣ. Παρασκευή 23 Νοεμβρίου 2007. ώρα 9.30-14.45

ΗΜΕΡΙΔΑ Η ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΣΤΑ ΠΑΙΔΙΑ ΠΕΡΙΛΗΨΕΙΣ. Παρασκευή 23 Νοεμβρίου 2007. ώρα 9.30-14.45 ΗΜΕΡΙΔΑ Η ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΣΤΑ ΠΑΙΔΙΑ ΠΕΡΙΛΗΨΕΙΣ Παρασκευή 23 Νοεμβρίου 2007 ώρα 9.30-14.45 Αμφιθέατρο «Ι. Δρακόπουλος» Κεντρικό κτήριο Πανεπιστημίου Αθηνών (Πανεπιστημίου 30) ΟΡΓΑΝΩΣΗ Συμβουλευτικό

Διαβάστε περισσότερα

Περίληψη Αναφορά στην ηλικία του θεραπευόµενου. Θεραπευτής/τρια: Επόπτης/τρια: Εξωτερικός κριτής:

Περίληψη Αναφορά στην ηλικία του θεραπευόµενου. Θεραπευτής/τρια: Επόπτης/τρια: Εξωτερικός κριτής: Θεραπευτής/τρια: Επόπτης/τρια: Εξωτερικός κριτής: Έντυπο Συµµόρφωσης προς το Υπόδειγµα Συγγραφής Μελέτης Περίπτωσης µε Κύρια ιάγνωση ιαταραχή Προσωπικότητας Σηµειώστε: Τίτλος Έναρξη µε "Περιγραφή ατοµικής

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΜΕΡΟΣ Ι. Εισαγωγή. Κεφάλαιο 1. Η ψυχολογία ως επιστήμη: σύντομη γνωριμία... 25

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΜΕΡΟΣ Ι. Εισαγωγή. Κεφάλαιο 1. Η ψυχολογία ως επιστήμη: σύντομη γνωριμία... 25 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Πρόλογος... 13 Το αντικείμενο του συγγράμματός μας... 13 Οι στόχοι και το κοινό μας... 14 Οργάνωση του βιβλίου... 15 Άλλα χαρακτηριστικά του βιβλίου... 16 Ευχαριστίες... 18 ΜΕΡΟΣ Ι Εισαγωγή

Διαβάστε περισσότερα

Η ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΣΧΕΣΗΣ ΓΟΝΙΟΥ-ΠΑΙΔΙΟΥ ΚΑΙ Η ΧΡΗΣΗ ΤΩΝ ΜΜΕ

Η ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΣΧΕΣΗΣ ΓΟΝΙΟΥ-ΠΑΙΔΙΟΥ ΚΑΙ Η ΧΡΗΣΗ ΤΩΝ ΜΜΕ Εισήγηση στο 12 ο Πανελλήνιο Συνέδριο Ψυχολογικής Έρευνας (Μάιος, 2009) Η ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΣΧΕΣΗΣ ΓΟΝΙΟΥ-ΠΑΙΔΙΟΥ ΚΑΙ Η ΧΡΗΣΗ ΤΩΝ ΜΜΕ Μπετίνα Ντάβου, Πανεπιστήμιο Αθηνών Κατερίνα Σπετσιώτου, Πανεπιστήμιο Αθηνών

Διαβάστε περισσότερα

Περιγραφή ατοµικής περίπτωσης µεσήλικης γυναίκας µε Aποφευκτική ιαταραχή Προσωπικότητας και Αγοραφοβία 12ο Πανελλήνιο Συνέδριο Ψυχολογικής Έρευνας 14 17 Μαϊου 2009, Βόλος, Πανεπιστήµιο Θεσσαλίας Χ. Βαρβέρη-Γ.

Διαβάστε περισσότερα

Αποκατάσταση Καρδιοπαθούς Ασθενούς Ο ρόλος του Ψυχιάτρου

Αποκατάσταση Καρδιοπαθούς Ασθενούς Ο ρόλος του Ψυχιάτρου Αποκατάσταση Καρδιοπαθούς Ασθενούς Ο ρόλος του Ψυχιάτρου Πανταζής Α. Ιορδανίδης Διδάκτωρ Ψυχιατρικής Α.Π.Θ Καθηγητής Ψυχολογίας & Διατροφής, ΑΤΕΙ Ιορδανίδης,, 10/3/11 1 ρ.πανταζής Ιορδανίδης, 10/3/11 2

Διαβάστε περισσότερα

Διπολική διαταραχή μανιοκατάθλιψη,

Διπολική διαταραχή μανιοκατάθλιψη, ΨΥΧΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ Ο όρος ψυχική διαταραχή περιλαμβάνει ένα μεγάλο εύρος προβλημάτων που έχουν σχέση με την ψυχική κατάσταση και την συμπεριφορά ενός ατόμου. Οι διάφορες ψυχικές διαταραχές εκδηλώνονται

Διαβάστε περισσότερα

Πρόγραμμα Εξειδίκευσης στην Ειδική Αγωγή

Πρόγραμμα Εξειδίκευσης στην Ειδική Αγωγή ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΚΕΝΤΡΟ ΜΕΛΕΤΗΣ ΨΥΧΟΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ Χαρ. Τρικούπη 24, Αθήνα Τηλ: 210 3626445 www.kemepse.com e-mail: special.education.program.2013@gmail.com

Διαβάστε περισσότερα

ΕΥΑΝΘΙΑ ΣΟΥΜΠΑΣΗ ΑΠΑΡΤΙΩΜΕΝΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ

ΕΥΑΝΘΙΑ ΣΟΥΜΠΑΣΗ ΑΠΑΡΤΙΩΜΕΝΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΤΗΤΑΣ ΕΥΑΝΘΙΑ ΣΟΥΜΠΑΣΗ ΑΠΑΡΤΙΩΜΕΝΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ Εισαγωγή Ψυχική διαταραχή : αφορά τον τρόπο με τον οποίο το άτομο σκέπτεται, συμπεριφέρεται προς τους άλλους, και σχετίζεται με τον εαυτό

Διαβάστε περισσότερα

είναι μια ισόβια αναπτυξιακή διαταραχή, μια αναπηρία που εμποδίζει τα άτομα να κατανοούν σωστά όσα βλέπουν, ακούν και γενικά αισθάνονται.

είναι μια ισόβια αναπτυξιακή διαταραχή, μια αναπηρία που εμποδίζει τα άτομα να κατανοούν σωστά όσα βλέπουν, ακούν και γενικά αισθάνονται. Β έτος ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ Τμήμα Επιστήμης Φυσικής Αγωγής και Αθλητισμού Σοφία Μπάτσιου Απρίλιος 2012 είναι μια ισόβια αναπτυξιακή διαταραχή, μια αναπηρία που εμποδίζει τα άτομα να κατανοούν

Διαβάστε περισσότερα

DANA ALLIANCE FOR BRAIN

DANA ALLIANCE FOR BRAIN ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ «Η λειτουργία του Ύπνου και η σημασία της για τη Μνήμη και τη Μάθηση αλλά και τη Σωματική και Ψυχική Υγεία» Ενημερωτική Εκδήλωση την Τετάρτη 27 Μαρτίου 2013, στο Ίδρυμα Ευγενίδου Αθήνα, Παρασκευή

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΣΑΚΚΑ. Nευρολόγος-Ψυχίατρος, Πρόεδρος της Εταιρείας Νόσου Alzheimer και Συναφών Διαταραχών Αθηνών ALZHEIMER

ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΣΑΚΚΑ. Nευρολόγος-Ψυχίατρος, Πρόεδρος της Εταιρείας Νόσου Alzheimer και Συναφών Διαταραχών Αθηνών ALZHEIMER ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΣΑΚΚΑ Nευρολόγος-Ψυχίατρος, Πρόεδρος της Εταιρείας Νόσου Alzheimer και Συναφών Διαταραχών Αθηνών ALZHEIMER ΤΟ ΦΟΡΤΙΟ ΤΩΝ ΦΡΟΝΤΙΣΤΩΝ ΑΣΘΕΝΩΝ ΜΕ ΑΝΟΙΑ ΤΟ ΦΟΡΤΙΟ ΤΩΝ ΦΡΟΝΤΙΣΤΩΝ ΑΣΘΕΝΩΝ ΜΕ ΑΝΟΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

Αιμιλίζα Στεφανίδου 1, Δημοσθένης Μπούρος 2, Μιλτιάδης Λειβαδίτης 2, Αθανασία Πατάκα 1, Παρασκευή Αργυροπούλου 1

Αιμιλίζα Στεφανίδου 1, Δημοσθένης Μπούρος 2, Μιλτιάδης Λειβαδίτης 2, Αθανασία Πατάκα 1, Παρασκευή Αργυροπούλου 1 Αιμιλίζα Στεφανίδου 1, Δημοσθένης Μπούρος 2, Μιλτιάδης Λειβαδίτης 2, Αθανασία Πατάκα 1, Παρασκευή Αργυροπούλου 1 1 Μονάδα Αναπνευστικής Ανεπάρκειας, Α.Π.Θ., Γ.Π.Ν. «Γ.Παπανικολάου» 2 Τμήμα Ιατρικής, Δημοκρίτειο

Διαβάστε περισσότερα

Γεώργιος Ν.Λυράκος Μάθηµα Ψυχολογία της Υγείας Φυσικοθεραπεία ιάλεξη 8η 2014

Γεώργιος Ν.Λυράκος Μάθηµα Ψυχολογία της Υγείας Φυσικοθεραπεία ιάλεξη 8η 2014 Γεώργιος Ν.Λυράκος Μάθηµα Ψυχολογία της Υγείας Φυσικοθεραπεία ιάλεξη 8η 2014 Τις τελευταίες τρεις δεκαετίες ένας αριθµός εναλλακτικών µοντέλων για τον πόνο πέραν του ιατρικού ενσωµατώνουν ψυχολογικούς(αντίληψη,

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΟΠΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΥΝΕΔΡΙΟΥ

ΣΥΝΟΠΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΥΝΕΔΡΙΟΥ ΣΥΝΟΠΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΥΝΕΔΡΙΟΥ ΩΡΑ ΠΕΜΠΤΗ 6 ΝΟΕΜΒΡΙΟΥ 2014 16:30 Υποδοχή - Εγγραφή συνέδρων 18:00 Τελετή έναρξης 18:30 Κεντρική ομιλία Α. Καλαντζή-Αζίζι Η ψυχολογία των διδασκόντων στα Ανώτατα Εκπαιδευτικά

Διαβάστε περισσότερα

Α Α Ν Α Κ Ο Ι Ν Ω Σ Η

Α Α Ν Α Κ Ο Ι Ν Ω Σ Η ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗΣ ΑΘΗΝΑ 5-8 ΜΑΪΟΥ 2011 ΑΤΗΕNS - HILTON Με Διεθνείς Συμμετοχές Α Α Ν Α Κ Ο Ι Ν Ω Σ Η Θα χορηγηθούν Μόρια Συνεχιζόμενης Εκπαίδευσης Διοικητικό Συμβούλιο Πρόεδρος: Αντιπρόεδρος:

Διαβάστε περισσότερα

Το συχνότερο χρόνιο νόσημα της παιδικής ηλικίας.

Το συχνότερο χρόνιο νόσημα της παιδικής ηλικίας. ΤΟ ΠΑΙΔΙΚΟ ΑΣΘΜΑ Το συχνότερο χρόνιο νόσημα της παιδικής ηλικίας. Αν από το τρέξιμο, τη γυμναστική ή άλλη εργασία, δυσκολεύεται η αναπνοή, αυτό λέγεται άσθμα. Αρεταίος Καππαδόκης, 100 μχ Οι γυναίκες ήταν

Διαβάστε περισσότερα

Πρόλογος της διευθύντριας της σειράς... 13 Προλογικό σημείωμα 1... 17 Προλογικό σημείωμα 2... 21 Ευχαριστίες... 25 Αντί προλόγου...

Πρόλογος της διευθύντριας της σειράς... 13 Προλογικό σημείωμα 1... 17 Προλογικό σημείωμα 2... 21 Ευχαριστίες... 25 Αντί προλόγου... Περιεχόμενα Πρόλογος της διευθύντριας της σειράς... 13 Προλογικό σημείωμα 1... 17 Προλογικό σημείωμα 2... 21 Ευχαριστίες... 25 Αντί προλόγου... 27 Εισαγωγή στην Ψυχοτραυματολογία 1. Τι είναι τραύμα;...

Διαβάστε περισσότερα

Γιαννάκη Ειρήνη Α.Μ: 12066 Τμήμα Λογοθεραπείας- Τ.Ε.Ι ΗΠΕΙΡΟΥ

Γιαννάκη Ειρήνη Α.Μ: 12066 Τμήμα Λογοθεραπείας- Τ.Ε.Ι ΗΠΕΙΡΟΥ «Η ψυχοκινητική καθυστέρηση ως σημαντικό κομμάτι πολλών διαταραχών. Μέθοδοι ψυχοκινητικής ανάπτυξης καθώς και υλικό (ασκήσεις) ως εναλλακτική μορφή επικουρικής αγωγής στη λογοθεραπεία». Γιαννάκη Ειρήνη

Διαβάστε περισσότερα

Διοίκηση ανθρωπίνων Πόρων. Ενότητα 10: Ασφάλεια εργαζομένων Δρ. Καταραχιά Ανδρονίκη Τμήμα Λογιστικής και Χρηματοοικονομικής

Διοίκηση ανθρωπίνων Πόρων. Ενότητα 10: Ασφάλεια εργαζομένων Δρ. Καταραχιά Ανδρονίκη Τμήμα Λογιστικής και Χρηματοοικονομικής Διοίκηση ανθρωπίνων Πόρων Ενότητα 10: Ασφάλεια εργαζομένων Δρ. Καταραχιά Ανδρονίκη Τμήμα Λογιστικής και Χρηματοοικονομικής Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative

Διαβάστε περισσότερα