ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ. «ΜΟΡΦΟΛΟΓΙΚΗ ΜΕΛΕΤΗ ΤΗΣ ΕΚΦΡΑΣΗΣ ΤΟΥ PPARγ ΣΕ ΑΔΕΝΟΚΑΡΚΙΝΩΜΑ ΤΟΥ ΠΡΟΣΤΑΤΗ» ΓΕΩΡΓΙΑ Π. ΚΟΨΙΔΑ ΙΑΤΡΟΣ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ. «ΜΟΡΦΟΛΟΓΙΚΗ ΜΕΛΕΤΗ ΤΗΣ ΕΚΦΡΑΣΗΣ ΤΟΥ PPARγ ΣΕ ΑΔΕΝΟΚΑΡΚΙΝΩΜΑ ΤΟΥ ΠΡΟΣΤΑΤΗ» ΓΕΩΡΓΙΑ Π. ΚΟΨΙΔΑ ΙΑΤΡΟΣ"

Transcript

1 ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΣΤΙΣ ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΤΩΝ ΒΑΣΙΚΩΝ ΙΑΤΡΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΑΝΑΤΟΜΙΚΗΣ- ΙΣΤΟΛΟΓΙΑΣ-ΕΜΒΡΥΟΛΟΓΙΑΣ ΔΙΕΥΘΥΝΤΗΣ:ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΙΩΑΝΝΗΣ ΒΑΡΑΚΗΣ ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ «ΜΟΡΦΟΛΟΓΙΚΗ ΜΕΛΕΤΗ ΤΗΣ ΕΚΦΡΑΣΗΣ ΤΟΥ PPARγ ΣΕ ΑΔΕΝΟΚΑΡΚΙΝΩΜΑ ΤΟΥ ΠΡΟΣΤΑΤΗ» ΓΕΩΡΓΙΑ Π. ΚΟΨΙΔΑ ΙΑΤΡΟΣ ΕΠΙΒΛΕΠΟΥΣΑ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΥ ΜΠΟΝΙΚΟΥ ΓΕΩΡΓΙΑ ΑΝ. ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟΥ ΑΝΑΤΟΜΙΚΗΣ, ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΠΑΤΡΩΝ ΠΑΤΡΑ, ΙΟΥΝΙΟΣ 2005

2 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΠΡΟΣΤΑΤΗΣ Ανατομία Ιστολογία Ενδοκρινολογία ΝΕΟΠΛΑΣΜΑΤΑ ΤΟΥ ΠΡΟΣΤΑΤΗ Καλοήθης προστατική υπερτροφία- οζώδης υπερπλασία Προκαρκινικές βλάβες του προστάτη Προστατική ενδοεπιθηλιακή νεοπλασία ΑΔΕΝΟΚΑΡΚΙΝΩΜΑ ΤΟΥ ΠΡΟΣΤΑΤΗ Αιτιολογία Ιστοπαθολογία Διαφοροποίηση Σταδιοποίηση Διάγνωση Καρκινικοί Δείκτες Συμπτωματολογία Εξέλιξη και Επέκταση της νόσου Πρώιμος εντοπισμός (πληθυσμιακό screening) Θεραπευτική προσέγγιση Χημειοπροφύλαξη ΜΕΤΑΓΡΑΦΙΚΟΙ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ Οικογένεια πυρηνικών υποδοχέων PEROXISOME PROLIFERATOR ACTIVATED RECEPTORS (PPARs) PEROXISOME PROLIFERATOR ACTIVATED RECEPTOR γ (PPARγ) Ισομορφές Προσδέτες / ligands PPARγ και μεταβολισμός των λιπιδίων PPARγ και καρκίνος 1

3 PPARγ και καρκίνος του προστάτη PPARγ και ορμονικό περιβάλλον του προστάτη PPARγ και PSA Γονιδιακές μεταλλάξεις του PPARγ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΔΡΑΣΗΣ ΤΟΥ PPARγ PPARγ και κυτταρική διαφοροποίηση PPARγ και γονιδιακή έκφραση PPARγ και μεταγραφική ρύθμιση: ενεργοποίηση ή καταστολή; PPARγ και ρύθμιση του κυτταρικού κύκλου PPARγ και απόπτωση PPARγ και αναστολή της αγγειογένεσης PPARγ και διεισδυτικό/ μεταστατικό δυναμικό PPARγ και COX-2 PPARγ και το μεταβολικό μονοπάτι του αραχιδονικού οξέος ΜΕΛΛΟΝΤΙΚΕΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗ ΧΡΗΣΗ ΤΟΥ PPARγ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ 2

4 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Ο καρκίνος του προστάτη αναγνωρίζεται πλέον ως ένα από τα μείζονα προβλήματα υγείας για τον ανδρικό πληθυσμό παγκοσμίως τόσο από ιατρική όσο και από κοινωνικοοικονομική άποψη. Ο καρκίνος του προστάτη παραμένει ο πιο συχνός μηδερματικός καρκίνος του Δυτικού κόσμου και η δεύτερη πιο συχνή αιτία θανάτου από κακοήθεια στους άνδρες, μετά από τον καρκίνο του πνεύμονα. Η αποτυχία στη θεραπεία ασθενών με μεταστατική νόσο οδηγεί σε ένα θάνατο, σχετιζόμενο με καρκίνο του προστάτη, ανά 15 λεπτά. Ένας στους έξι αμερικανούς εμφανίζει πιθανότητα ανάπτυξης της νόσου. Ενδεικτικά, το 2000 καταγράφηκαν περίπου νέες περιπτώσεις καρκίνου του προστάτη και θάνατοι από τη νόσο. Ο καρκίνος του προστάτη τείνει να γίνει νόσος των μεγαλυτέρων σε ηλικία ανδρών, με ποσοστό 75% των διαγνώσεων να τίθεται σε ηλικίες άνω των 65 χρόνων και με μέση ηλικία διάγνωσης τα 71 χρόνια. Αξίζει να σημειωθεί ότι ο πληθυσμός των ανδρών των άνω των 65 ετών αναμένεται να αυξηθεί κατά περίπου 200% μέχρι το έτος Επίσης, η επίπτωση του λανθάνοντος, κλινικά μη ανιχνεύσιμου καρκίνου του προστάτη εκτιμάται ότι κυμαίνεται σε ποσοστό 80% στους άνδρες άνω των 80 ετών. Η γήρανση του πληθυσμού μαζί με τον καλύτερο πληθυσμιακό έλεγχο και με τεχνικές πρώιμης ανίχνευσης, έχουν οδηγήσει σε δραματική αύξηση της επίπτωσης της νόσου, ενώ η θνησιμότητα παραμένει σταθερή. Δεδομένου ότι η τοπική νόσος στον προστάτη σπάνια δίνει συμπτώματα, 38% με 51% των ασθενών εμφανίζονται με τοπικά εκτεταμένη ή μεταστατική νόσο κατά τη διάγνωση, ενώ 10% με 50% των κλινικά εντοπισμένων περιπτώσεων αναπόφευκτα θα εξελίξουν και θα καταλήξουν από μεταστατική νόσο. Επιπλέον το ετήσιο κόστος παροχής υπηρεσιών υγείας στις Η.Π.Α. για τη θεραπεία ασθενών με καρκίνο του προστάτη εκτιμάται στα $5 δις. Παρ όλες όμως τις στατιστικές, οι οποίες υπογραμμίζουν την σημασία του καρκίνου του προστάτη ως ένα τεράστιο ιατρικό και κοινωνικοοικονομικό πρόβλημα, μικρή πρόοδο έχει πραγματοποιηθεί στην θεραπευτική αντιμετώπιση. Εναλλακτική προσέγγιση για την ελάττωση της θνητότητας από τον καρκίνο του προστάτη αποτελεί η χημειοπροφύλαξη, η οποία συγκεντρώνει ολοένα και 3

5 μεγαλύτερο επιστημονικό ενδιαφέρον και στοχεύει με την χρήση φυσικών ή συνθετικών χημικών ουσιών στην αναστολή της καρκινογένεσης. Ο μεταγραφικός παράγοντας PPARγ ανήκει στην υπεροικογένεια των πυρηνικών ορμονικών υποδοχέων, οι οποίοι αλληλεπιδρώντας με άλλους μεταγραφικούς παράγοντες επηρεάζουν και ρυθμίζουν τη γονιδιακή έκφραση και συμμετέχουν κατά αυτόν τον τρόπο στη διαδικασία της καρκινογένεσης. Η βαθύτερη και πληρέστερη κατανόηση των αλληλεπιδράσεων και του crosstalk όλων αυτών των παραγόντων μεταξύ τους θα προσφέρει πολύτιμη γνώση στην παθογένεια του καρκίνου του προστάτη και πιθανότατα οδηγήσει στον σχεδιασμό νέων αποτελεσματικών σκευασμάτων, τα οποία θα στοχεύουν κυρίως στην προφύλαξη, παρά στη θεραπεία. Σκοπός της παρούσας εργασίας είναι η μελέτη του ρόλου, τον οποίο φαίνεται να διαδραματίζει ο PPARγ στην διατήρηση μιας καλοήθους ιστολογίας και ελεγχόμενης, εύρυθμης ανάπτυξης στον προστάτη του υγιή ενήλικα και του τρόπου με τον οποίο διαταράσσεται η ισορροπία στην διαδικασία της καρκινογένεσης. 4

6 ΠΡΟΣΤΑΤΗΣ ΑΝΑΤΟΜΙΑ- ΙΣΤΟΛΟΓΙΑ Πάνω από δύο χιλιάδες χρόνια, τον 3 ο π.χ. αιώνα, ο Ηρώφιλος, Έλληνας ιατρός της Αλεξάνδρειας, ο πρώτος ανατόμος, ανακάλυψε πρώτος και περιέγραψε ένα μικρό όργανο, άγνωστο έως τότε, το οποίο περιέβαλε την ουρήθρα ανάμεσα στον αυχένα της ουροδόχου κύστης προς τα άνω και το ουρογεννητικό διάφραγμα προς τα κάτω. Την ανατομική αυτή οντότητα την ονόμασε προστάτη, επειδή προΐστατο της κύστης και η ονομασία αυτή διατηρήθηκε αναλλοίωτη μέχρι σήμερα και πέρασε αυτούσια σε όλες τις γλώσσες. Ο προστάτης μοιάζει με ανεστραμμένη πυραμίδα και αποτελεί συλλογή διακλαδισμένων σωληνοκυψελοειδών αδένων, οι οποίοι περιβάλλουν την προστατική μοίρα της ουρήθρας. Το μήκος του είναι 3 cm και το φυσιολογικό του βάρος σε ενήλικα άνδρα γύρω στα gr. Περιβάλλεται από ινοελαστικό περίβλημα, μια ινώδη κάψα πλούσια σε λεία μυϊκά κύτταρα. Η κάψα αυτή στέλνει διαφράγματα, τα οποία διεισδύουν στον αδένα και τον χωρίζουν σε λοβούς. Έξω από την κάψα υπάρχει ινώδες έλυτρο, το οποίο αποτελεί μέρος της περισπλάχνιας πυελικής περιτονίας. Ο προστάτης εμφανίζει βάση, κορυφή, πρόσθια, οπίσθια και δύο πλάγιες επιφάνειες. Όσον αφορά στη δομή του, αποτελείται σε ποσοστό 50% - 70% από αδενικό ιστό και το υπόλοιπο 30% - 50% είναι ινομυϊκό στοιχείο. Αποτελείται,δηλαδή, από μια λοβωτή αδενική δομή, η οποία περιβάλλεται από πλούσιο ινομυώδες στρώμα, το οποίο με την σειρά του αποτελείται από λεία μυϊκά κύτταρα, ινοβλάστες και συνδετικό ιστό. Πρόσφατες μελέτες έχουν αναδείξει μια στενή βιολογική και δυναμική αλληλεπίδραση μεταξύ του στρώματος και του επιθηλίου του προστατικού αδένα. Οι προστατικοί αδένες εκβάλλουν σε κοινούς πόρους, σε 15 περίπου τρήματα στις πλευρές του σπερματικού λοφιδίου, στην προστατική μοίρα της ουρήθρας. Είναι διατεταγμένοι σε τρεις ομόκεντρες περιοχές και είναι τριών ειδών: βλεννογόνιοι, υποβλεννογόνιοι και κύριοι αδένες. Το επιθήλιο είναι συνήθως μονόστοιβο κυλινδρικό (κύριοι αδένες) ή ψευδοπολύστοιβο. Η κλασική διαίρεση του προστάτη σε λοβούς είναι χρήσιμη για την κλινική πράξη. Ο προστάτης διαιρείται ατελώς σε πέντε (5), δυσδιάκριτους στον ώριμο άρρενα, λοβούς: 5

7 Ο πρόσθιος λοβός ή ισθμός βρίσκεται μπροστά από την ουρήθρα και δεν έχει αδένες. Ο μέσος λοβός έχει σφηνοειδές σχήμα και περιέχει πολλούς αδένες, ενώ βρίσκεται ανάμεσα στην ουρήθρα και τους εκσπερματικούς πόρους. Η άνω επιφάνειά του σχετίζεται με το κυστικό τρίγωνο. Ο οπίσθιος λοβός βρίσκεται πίσω από την ουρήθρα και κάτω από τους εκσπερματικούς πόρους και περιέχει επίσης αδένες. Ο δεξιός και αριστερός πλάγιος λοβός βρίσκονται εκατέρωθεν της ουρήθρας και χωρίζονται ο ένας από τον άλλο με αβαθή κάθετη αύλακα της οπίσθιας επιφάνειας του προστάτη. Οι πλάγιοι λοβοί περιέχουν πολλούς αδένες. Η Ανατομία και η Ιστολογία του προστάτη και η διαίρεσή του σε λοβούς. 6

8 Χρησιμότερες για την κατανόηση της παθοφυσιολογίας του προστάτη είναι οι γνώσεις μας σχετικά με την ανατομική του, που βασίζονται στις έρευνες του Mc Neal και την περιγραφή των ζωνών του οργάνου αυτού. Ο προστάτης αποτελείται από 3 βασικές ζώνες: Την περιφερική ζώνη, η οποία αποτελεί το 70% του όγκου του οργάνου και σχηματίζει την οπίσθια κάτω επιφάνεια του αδένα. Οι πόροι των αδένων της περιφερικής ζώνης εκβάλλουν στην ουρήθρα επί τα εκτός και κάτωθεν του σπερματικού λοφιδίου. Η ζώνη αυτή είναι η περιοχή προέλευσης του 65% - 70% των αδενοκαρκινωμάτων. Στην περιφερική ζώνη το συνδετικό υπόστρωμα είναι χαλαρότερο, το σύστημα των πόρων απλούστερο και οι σακκοειδείς σχηματισμοί με τα διαφράγματα λιγότερο αναπτυγμένοι. Την κεντρική ζώνη, η οποία αποτελεί το 20% του όγκου του προστάτη και της οποίας τα αδένια εκβάλλουν στην ουρήθρα πλαγίως και προς τη βάση του προστάτη. Η κεντρική ζώνη περιέχει τους εκσπερματιστικούς πόρους και στη ζώνη αυτή δημιουργούνται συχνά φλεγμονές και ένα ποσοστό 10% - 15% των κακοηθών νεοπλασιών. Στην κεντρική ζώνη το συνδετικό υπόστρωμα είναι πυκνότερο, η διακλάδωση των πόρων πιο περίπλοκη, το επιθήλιο πιο τονισμένο και οι σακοειδείς σχηματισμοί πιο μεγάλοι με προέχοντα ενδοαυλικά διαφράγματα. Τη μεταβατική ζώνη, η οποία αποτελεί το 5% του όγκου του προστάτη. Σχηματίζεται από τους δύο πλάγιους λοβούς του προστάτη, οι οποίοι μαζί με τους περιουρηθρικούς αδένες αποτελούν την κυρίως εστία ανάπτυξης της καλοήθους υπερπλασίας του προστάτη. Η ανατομία των ζωνών κατά Mc Neal. Οι ζώνες αυτές παρουσιάζουν ιστολογικές και βιολογικές διαφορές, εξαιτίας της διαφορετικής εμβρυολογικής προέλευσής τους. 7

9 Ο προστάτης αιματώνεται από κλάδους της κυστικής και της μέσης αιμορροϊδικής αρτηρίας. Οι φλέβες σχηματίζουν το περιπροστατικό φλεβώδες πλέγμα, το οποίο βρίσκεται ανάμεσα στην κάψα του προστάτη και στο ινώδες έλυτρο. Το προστατικό πλέγμα δέχεται την εκβολή της εν τω βάθει ραχιαίας φλέβας του πέους και πολυάριθμων κυστικών φλεβών και εκβάλλει στις έσω λαγόνιες φλέβες. Τα λεμφαγγεία του εκβάλλουν στα έσω λαγόνια λεμφαγγεία. Η νεύρωσή του γίνεται από τα κάτω επιγάστρια πλέγματα και από αμύελες νευρικές ίνες, οι οποίες συνδέονται με μικρά συμπαθητικά γάγγλια. Αισθητικές νευρικές απολήξεις είναι διάσπαρτες στο μεσοκυττάριο συνδετικό ιστό. Ο προστάτης είναι γνωστό ότι αποτελεί το μεγαλύτερο επικουρικό γεννητικό αδένα του άρρενος, έναν αδένα με εξωκρινή λειτουργία, ο οποίος συγκεκριμένα παράγει ένα λεπτόρευστο γαλακτώδες υγρό, που περιέχει αμυλάση, πρωτεολυτικά ένζυμα, λιπίδια, κιτρικό οξύ και όξινη φωσφατάση. Το έκκριμα αυτό χρησιμεύει σαν διαλυτικό και μεταφορικό μέσο του σπέρματος, προστίθεται στο σπερματικό υγρό κατά την εκσπερμάτιση και όντας αλκαλικό εξουδετερώνει το όξινο περιβάλλον του κόλπου. Επίσης συμβάλλει στον έλεγχο της ουροδόχου κύστης και συμμετέχει στη διαδικασία της ούρησης. Ως αδένας ο προστάτης είναι ταυτόχρονα και ορμονοεξαρτώμενος. Υπόκειται κυρίως στη δράση των ανδρογόνων. Oρμονικές επιδράσεις πάνω στο προστατικό κύτταρο. 8

10 ΕΝΔΟΚΡΙΝΟΛΟΓΙΑ Ο φυσιολογικός προστάτης αναπτύσσεται και λειτουργεί σε ένα ορμονικό περιβάλλον, ανταποκρινόμενος σε μια πληθώρα ρυθμιστικών παραγόντων, σπουδαιότερος εκ των οποίων είναι τα ανδρογόνα. Η αύξηση, η ανάπτυξη, η ομοιόσταση και η λειτουργία του προστάτη εξαρτάται από τη συγκέντρωση της τεστοστερόνης στο πλάσμα. Η διαφοροποίηση του εμβρυϊκού προστάτη είναι αποτέλεσμα της απάντησης στην έκκριση ανδρογόνων από τους εμβρυϊκούς όρχεις. Η χορήγηση τεστοστερόνης μπορεί να επιταχύνει την ανάπτυξη του ανώριμου προστάτη, ενώ ο ευνουχισμός πριν την εφηβεία δεν επιτρέπει την ανάπτυξη του αδένα - φαινόμενο αντιστρέψιμο με την εξωγενή χορήγηση τεστοστερόνης. Η τεστοστερόνη, η οποία αποτελεί το σημαντικότερο ανδρογόνο, προέρχεται από: Τους όρχεις, οποίοι συνθέτουν και εκκρίνουν το 95% της τεστοστερόνης που κυκλοφορεί στο πλάσμα. Η σύνθεση πραγματοποιείται στα κύτταρα του Leydig υπό τον έλεγχο της ωχρινοτρόπου ορμόνης (LH: Luteinizing Hormone), η οποία εκκρίνεται από την υπόφυση. Η συγκέντρωση της τεστοστερόνης στις σπερματικές φλέβες είναι 75 φορές μεγαλύτερη από τη συγκέντρωση στο πλάσμα. Η έκκριση της LH ελέγχεται από τη LHRH (Luteinizing-Hormone Releasing Hormone), ένα δεκαπεπτίδιο το οποίο εκκρίνεται από τον υποθάλαμο κατά ώσεις. Η αλληλεπίδραση των ορμονών αυτών κατά μήκος του άξονα από τον υποθάλαμο μέχρι τα τελικώς παραγόμενα ανδρογόνα, ελέγχεται από ένα σύνθετο κύκλωμα αρνητικής παλίνδρομης δράσης (negative feedback control loop). Τα επινεφρίδια παράγουν το υπόλοιπο 5% της κυκλοφορούσης τεστοστερόνης, είτε με άμεσο σχηματισμό, είτε εκ της περιφερικής μετατροπής των επινεφριδιακών C19 στεροειδών σε τεστοστερόνη στο λιπώδη ιστό. Η έκκριση των στεροειδών αυτών ( DHEA, DHEA-S, ανδροστενεδιόνη ), ελέγχεται από την έκκριση της ACTH. 9

11 Η τεστοστερόνη μεταφέρεται μέσα στο προστατικό κύτταρο, όπου μετατρέπεται σε 5 Α διϋδροτεστοστερόνη ( DHT ) υπό τη δράση του ενζύμου 5 Α αναγωγάση, το οποίο βρίσκεται στη μεμβράνη του κυτταρικού πυρήνα. Η DHT παρουσιάζει μεγαλύτερη συγγένεια, σχεδόν πενταπλάσια, για τον ενδοκυτταρικό υποδοχέα ανδρογόνων συγκριτικά με την τεστοστερόνη. Έχει βρεθεί ότι ένα μικρό μέρος της DHT (<10%) προέρχεται από τη μετατροπή των επινεφριδιακών C19 στεροειδών υπό τη δράση των προστατικών ενζύμων, χωρίς όμως η φυσιολογική έκκριση των επινεφριδιακών αντιγόνων να μπορεί από μόνη της να υποστηρίξει τη λειτουργικότητα του προστάτη μετά από ευνουχισμό, ούτε να παρατηρείται αντιρροπιστική αύξηση στην έκκρισή τους. Η DHT, προκειμένου να ασκήσει τη βιολογική δράση της, συνδέεται με την πυρηνική πρωτεΐνη του ανδρογονικού υποδοχέα (AR). Ακολούθως, το σύμπλεγμα DHT- AR υφίσταται διάφορες στερεοτακτικές τροποποιήσεις προκειμένου να συνδεθεί με συγκεκριμένες περιοχές του γονιδιώματος και να επάγει τη διαδικασία της μεταγραφής και άρα της βιολογικής έκφρασης συγκεκριμένων γονιδίων: κάποιων που σχετίζονται με την έκκριση και προάγουν τη σύνθεση εκκριτικών πρωτεϊνών, και άλλων που σχετίζονται με τον κυτταρικό πολλαπλασιασμό και προάγουν τη σύνθεση ρυθμιστικών της ανάπτυξης παραγόντων (growth regulatory factors), ειδικών πεπτιδίων που απαιτούνται για την ανάπτυξη, την κυτταρική διαίρεση, τη διαφοροποίηση και τελικά την ομοιόσταση του προστάτη. Διάφορες φάσεις μετατροπής και μεταφοράς της τεστοστερόνης ( Τ ) 5 Α Αναγωγάση T > Τ > DHT + Υποδοχείς ---> DHT + Υποδοχείς--->ορμονικά TeBG μηνύματα Πλάσμα Κυτταρόπλασμα Πυρήνας Κυτταρική μεμβράνη Μεμβράνη πυρήνα 10

12 Τα οιστρογόνα διαδραματίζουν έναν εξίσου σημαντικό ρόλο στον προστάτη. Το μεγαλύτερο ποσοστό οιστρογόνων προέρχεται από τη μετατροπή της τεστοστερόνης και της ανδροστενεδιόνης σε οιστραδιόλη ( Ε2 ) και οιστρόνη ( Ε1 ). Η μετατροπή αυτή καταλύεται από το ενζυμικό σύστημα της αρωματάσης στο λιπώδη και μυϊκό ιστό. Τα οιστρογόνα φαίνεται να εμφανίζουν συνεργική δράση με τα ανδρογόνα στη ρύθμιση της ανάπτυξης του προστάτη. 11

13 ΝΕΟΠΛΑΣΜΑΤΑ ΤΟΥ ΠΡΟΣΤΑΤΗ ΚΑΛΟΗΘΗΣ ΠΡΟΣΤΑΤΙΚΗ ΥΠΕΡΤΡΟΦΙΑ ΟΖΩΔΗΣ ΥΠΕΡΠΛΑΣΙΑ Τα σημαντικότερα προβλήματα που σχετίζονται με τον προστάτη στον άνδρα, είναι η προστατίτιδα, οξεία ή χρόνια, η οζώδης υπερπλασία του προστάτη ή καλοήθης προστατική υπερτροφία (BPH: benign prostatic hypertrophy) και το αδενοκαρκίνωμα του προστάτη. Η ανάπτυξη της καλοήθους υπερπλασίας του προστάτη, είναι ένα φαινόμενο που αφορά στο σύνολο των μεσήλικων ανδρών. Ο προστατικός αδένας αυξάνει σε μέγεθος κατά την εφηβεία και φθάνει περίπου τα γραμ. Στα επίπεδα αυτά παραμένει για περίπου 25 έτη και κατά τη διάρκεια της 5 ης δεκαετίας της ζωής του άνδρα, παρατηρείται νέα αύξηση του μεγέθους του προστάτη, με αποτέλεσμα να ζυγίζει τελικά γραμ., μέχρι και 200 γραμ. Το 95% των ανδρών μετά το 75 ο έτος της ηλικίας τους εμφανίζει οζώδη υπερπλασία του προστάτη. Η υπερπλασία δεν αφορά στον αδένα διάχυτα, αλλά αρχίζει από τη μεταβατική ζώνη, την περιοχή δηλαδή γύρω από την ουρήθρα και χαρακτηρίζεται από τοπικό πολλαπλασιασμό, σε αντίθεση με το αδενοκαρκίνωμα του προστάτη, το οποίο εξορμάται συνήθως από την περιφερική ζώνη. Παράγοντες που επιδρούν στην υπερπλασία του προστάτη είναι η ηλικία και η ύπαρξη καλώς λειτουργούντων όρχεων. Γραμμάρια / / - / Υπερπλασία προστάτη - / - / - / _ Ηλικία σε έτη

14 Για την υπερπλασία του προστάτη υπάρχουν δύο υποθέσεις: Πρώτη υπόθεση: Διαταραχή της σχέσης τεστοστερόνης και οιστρογόνων, καθώς και της σχέσης παραγόντων που διεγείρουν [ epidermal growth factor (EGF), fibroblast growth factor (FGF) ] και αναστέλλουν την ανάπτυξη [ transforming growth factor-b (TGF-b )]. Από τη μία πλευρά υπερεκφράζονται οι παράγοντες που διεγείρουν την ανάπτυξη, ενώ παράλληλα ελαττώνεται η έκφραση των ανασταλτικών της ανάπτυξης παραγόντων. Τα ανδρογόνα και τα οιστρογόνα δρώντας συνεργικά προωθούν την υπερπλασία του στρώματος. Ένας παράγοντας όπως ο FGF, ο οποίος εκκρίνεται στρώμα μπορούσε από το θα να ασκεί μια αυτοκρινή διεργετική επίδραση. Δεύτερη υπόθεση: Η υπόθεση αυτή βασίζεται στην αλληλεπίδραση επιθηλίου στρώματος, σύμφωνα με την οποία το στρώμα ευνοεί την ανάπτυξη του επιθηλίου. Το στρώμα αυξάνει στην υπερπλασία του προστάτη πολύ περισσότερο από το αδενικό στοιχείο και η σχέση επιθηλίου/ στρώματος από 1/2 σε υγιή προστατικό ιστό, στην υπερπλασία γίνεται 1/5. Τα κύτταρα στην καλοήθη υπερπλασία του προστάτη παραμένουν διαφοροποιημένα, παρόλο που έχει διαταραχθεί η διαδικασία φυσιολογικής ανάπτυξης τους. Οι κυτταρικές αλλαγές που παρατηρούνται είναι αναστρέψιμες μετά από θεραπεία στέρησης ανδρογόνων. Επιπλέον διαταραχές της ρύθμισης της προστατικής ανάπτυξης με πλήρη κατάργηση του ελέγχου ανάπτυξης και αποδιαφοροποίηση των κυττάρων μπορούν να οδηγήσουν σε νεοπλασματική εξαλλαγή και καρκινογένεση. Η ύπαρξη υπερπλασίας του προστάτη δεν συνοδεύεται πάντοτε από κλινικές εκδηλώσεις. Τα συμπτώματα, τα οποία χαρακτηρίζουν την κλασική υπερτροφία του 13

15 προστάτη διακρίνονται σε δύο μεγάλες κατηγορίες, τα αποφρακτικά και τα ερεθιστικά συμπτώματα. Τα αποφρακτικά συμπτώματα είναι: 1. Καθυστέρηση της έναρξης της ούρησης 2. Επιμήκυνση του χρόνου της ούρησης 3. Ελάττωση της ακτίνας των ούρων 4. Διακεκομμένη ροή 5. Στάγδην αποβολή ούρων 6. Επίσχεση 7. Ακράτεια από υπερπλήρωση Τα ερεθιστικά συμπτώματα είναι: 1. Συχνουρία 2. Επιτακτική ούρηση 3. Επιτακτική ακράτεια 4. Καύσος κατά την ούρηση 5. Υπερηβικό άλγος Τα ερεθιστικά συμπτώματα συχνά οφείλονται σε φλεγμονές του αδένα και όχι στην υπερπλασία. ΠΡΟΚΑΡΚΙΝΙΚΕΣ ΒΛΑΒΕΣ ΤΟΥ ΠΡΟΣΤΑΤΗ Ο McNeal περιέγραψε ότι το προστατικό καρκίνωμα μπορεί να εξελιχθεί σταδιακά μέσα από μια σειρά προκαρκινικών βλαβών, οι οποίες καλύπτουν ένα ευρύ φάσμα ατυπίας, από την ήπια στην εκσεσημασμένη και σοβαρή μορφή της. Όλες οι αλλοιώσεις αποτελούν διαβαθμίσεις της επιθηλιακής υπερπλασίας των προστατικών αδένων και η πιθανότητα ανάπτυξης προστατικού καρκινώματος εξαρτάται άμεσα από το βαθμό ατυπίας της αρχικής βλάβης. Mεταπλασία Ως πλακώδης μεταπλασία χαρακτηρίζεται η αντικατάσταση του φυσιολογικού κυλινδρικού επιθηλίου του προστατικού αδένα από πλακώδες επιθήλιο και παρατηρείται συνήθως γειτονικά σε προστατικά έμφρακτα ή μετά από θεραπεία με 14

16 οιστρογόνα. Σε αντίθεση όμως με το πλακώδες καρκίνωμα του προστάτη, η πλακώδης μεταπλασία στερείται της κυτταρολογικής ατυπίας και αναπλασίας. Στην κεντρική μοίρα του προστάτη παρατηρείται και η μεταβατική μεταπλασία, η οποία χαρακτηρίζεται από αντικατάσταση του κυλινδρικού επιθηλίου του προστατικού αδένα από κυβοειδές ή μεταβατικό ουροθήλιο. Η μεταπλασία μπορεί να αποτελεί μηχανισμό προσαρμογής σε διάφορους παράγοντες και φαίνεται να οφείλεται σε επανενεργοποίηση αρχέγονων πολυδύναμων κυττάρων (stem cells), τα οποία βρίσκονται στο επιθήλιο και διαφοροποιούνται προς διαφορετική κατεύθυνση, σαν αποτέλεσμα της τροποποίησης των σημάτων που δέχεται το επιθήλιο από το κυτταρικό μικροπεριβάλλον και την εξωκυττάρια ουσία. Στην περίπτωση που το ερέθισμα, το οποίο επάγει τη μεταπλασία επιμείνει, μπορεί να προκαλέσει και να καταλήξει στον κακοήθη μετασχηματισμό του μεταπλαστικού κυττάρου. Δυσπλασία Ως δυσπλασία, ή επιθηλιακή αναπλασία, χαρακτηρίζεται η απουσία διαφοροποίησης και θεωρείται απαραίτητο στοιχείο του κακοήθη μετασχηματισμού. Οι δυσπλαστικές βλάβες στον προστάτη φέρουν τα παρακάτω χαρακτηριστικά: έναν ασυνήθη ή άτυπο τρόπο πολλαπλασιασμού, μια κυτταρολογική ατυπία του επιθηλίου και μια απουσία αρχιτεκτονικής οργάνωσης της μορφολογικής μονάδας του αδενικού επιθηλίου και του στρώματος. Όταν οι δυσπλαστικές αλλοιώσεις αφορούν και καταλαμβάνουν όλο το πάχος του επιθηλίου θεωρούνται προδιηθητικό καρκίνωμα. ΠΡΟΣΤΑΤΙΚΗ ΕΝΔΟΕΠΙΘΗΛΙΑΚΗ ΝΕΟΠΛΑΣΙΑ (ΡΙΝ) Δύο καταστάσεις έχουν πλέον ταυτοποιηθεί ως προκαρκινικές: η προστατική ενδοεπιθηλιακή νεοπλασία (PIN) και η αδένωση ή άτυπη αδενωματώδης υπερπλασία. Η υψηλού βαθμού ΡΙΝ θεωρείται πλέον πρόδρομη βλάβη του καρκίνου του προστάτη και οι ασθενείς με τέτοια ιστολογικά ευρήματα αποτελούν ιδανικούς υποψήφιους για πρωτόκολλα χημειοπροφύλαξης. Οι βλάβες PIN χαρακτηρίζονται ιστολογικά από προοδευτική κατάτμηση της βασικής κυτταρικής μεμβράνης, απώλεια των δεικτών εκκριτικής διαφοροποίησης, ανωμαλίες στον πυρήνα και τον πυρηνίσκο, ενίσχυση του δυναμικού πολλαπλασιασμού, αύξηση της πυκνότητας της μικροαγγείωσης και ποικιλία στον πλοειδισμό. Ανάλογα με την αρχιτεκτονική διάταξη των κυττάρων του επιθηλίου, τη μορφή του πυρήνα, την περιεκτικότητά του σε χρωματίνη, την ύπαρξη ή όχι και το μέγεθος των πυρηνίων, 15

17 υπάρχουν 3 βαθμοί PIN: PIN1, PIN2, PIN3. Το PIN3 ταυτίζεται με το καρκίνωμα in situ. Η πεποίθηση ότι η προστατική ενδοεπιθηλιακή νεοπλασία σχετίζεται με τον καρκίνο του προστάτη, προέρχεται από το γεγονός ότι έχουν παρόμοια αρχιτεκτονική και κυτταρική μορφολογία, αναπτύσσονται και οι δύο στην περιφερική ζώνη του προστάτη και προκαλούν αύξηση της τιμής του PSA στο αίμα. Ενίοτε η διάκριση μεταξύ αδενοκαρκινώματος του προστάτη και ΡΙΝ ΙΙΙ μπορεί να είναι δύσκολη η ανοσοϊστοχημική χρώση με αντίσωμα για την κερατίνη χαμηλού μοριακού βάρους μπορεί να αναδείξει τη βασική κυτταρική μεμβράνη, η οποία διατηρείται σε βλάβες ΡΙΝ, σε αντίθεση με τις καρκινικές βλάβες. Αλλοιώσεις συμβατές με ΡΙΝ μπορούν να προηγούνται δεκαετία ή και περισσότερο της εμφάνισης αδενοκαρκινώματος, καθώς επίσης και να συνυπάρχουν με καρκινικές εστίες. Αλλοιώσεις τύπου PIN βρίσκονται στο 60 80% των περιπτώσεων προστατικού αδενοκαρκινώματος και στο 20 40% των περιπτώσεων καλοήθους υπερπλασίας του προστάτη. Η αδένωση διαφέρει σημαντικά από την PIN. Εκφράζει τον δυσπλαστικό αδενικό πολλαπλασιασμό με ηπίου βαθμού πυρηνικό πλειομορφισμό και/ ή ατυπία της αρχιτεκτονικής των προστατικών αδένων. Η αρχιτεκτονική αυτή διάταξη χαρακτηρίζεται ήπια, μέτρια έως και σοβαρή και προσομοιάζει, ορισμένες φορές, με καρκίνωμα προστάτη υψηλής διαφοροποίησης. Το μοντέλο της καρκινογένεσης στον προστάτη και η πολυσταδιακή θεωρία της εξέλιξης από το φυσιολογικό προστατικό επιθήλιο μέσω αυξανόμενων βαθμίδων ΡΙΝ σε διηθητικό καρκίνωμα. 16

18 ΑΔΕΝΟΚΑΡΚΙΝΩΜΑ ΤΟΥ ΠΡΟΣΤΑΤΗ Ο καρκίνος του προστάτη είναι ο συχνότερος καρκίνος στον πληθυσμό των ανδρών του δυτικού κόσμου και αποτελεί τη δεύτερη αιτία θανάτου από καρκίνο. Σε νεκροτομικές μελέτες έχει βρεθεί ότι η συχνότητα του λανθάνοντος καρκίνου του προστάτη είναι περίπου 30% σε άνδρες ηλικίας ετών και φθάνει το 69% σε άνδρες ηλικίας ετών. Η συχνότητα αυτή παραμένει η ίδια σε παρόμοιες μελέτες σε όλες τις χώρες του κόσμου. Ο καρκίνος του προστάτη διακρίνεται στις παρακάτω μορφές: Λανθάνων καρκίνος (latent carcinoma): Είναι ο καρκίνος εκείνος που ανακαλύπτεται σε νεκροτομική μελέτη σε ασθενή που δεν είχε συμπτώματα από τον προστάτη κατά τη διάρκεια της ζωής του. Το 1954 ο Franks ήταν ο πρώτος ο οποίος ανέδειξε το ιδιαίτερα υψηλό ποσοστό λανθάνοντος προστατικο ύ καρκίνου σε μεγάλη σειρά νεκροτομικού υλικού ασθενών οι οποίοι πέθαναν από άλλες αιτίες. Τυχαίος καρκίνος (incidental carcinoma): Στο 6 20% των περιπτώσεων προστατεκτομής λόγω καλοήθους υπερτροφίας, ανευρίσκεται τυχαία στην παθολογοανατομική εξέταση καρκίνος. Ο καρκίνος αυτός βρίσκεται συνήθως περιουρηθρικά και είναι καλά διαφοροποιημένος. Κρυφός καρκίνος (occult carcinoma): Σε αυτή την κατηγορία ανήκει ο καρκίνος που προκαλεί μεταστάσεις στα οστά ή στους λεμφαδένες ή έχει προκαλέσει αύξηση της τιμής του PSA στο αίμα, χωρίς ο ασθενής να παρουσιάζει συμπτώματα από τον προστάτη. Κλινικός καρκίνος (clinical carcinoma): Είναι ο καρκίνος που ανακαλύπτεται λόγω των συμπτωμάτων που εμφανίζονται από τον προστάτη. Στο 95% των περιπτώσεων ο προστατικός καρκίνος είναι πολυεστιακό αδενοκαρκίνωμα π ου προέρχεται κυρίως από τα προστατικά επιθηλιακά κύτταρα κυρίως της περιφερικής ζώνης (70%), από τη μεταβατική ζώνη (20%) και από την κεντρική ζώνη (10%). 17

19 ΑΙΤΙΟΛΟΓΙΑ Πολλοί παράγοντες έχουν κατά καιρούς ενοχοποιηθεί για τον καρκίνο του προστάτη. Οι κυριότεροι από αυτούς φαίνεται να είναι: η ηλικία η επίπτωση του καρκίνου του προστάτη αυξάνεται με την ηλικία περισσότερο από οποιονδήποτε άλλον τύπο καρκίνου-, το οικογενειακό ιστορικό σε 1 ου βαθμού συγγενή αύξηση του κινδύνου εμφάνισης καρκίνου του προστάτη τέσσερις έως επτά φορές ανάλογα με την ηλικία εμφάνισης του καρκίνου στον πάσχοντα συγγενή-, πιθανή σχέση με μεταλλάξεις στο γονίδιο HPC1 στο χρωμόσωμα 1 και στα γονίδια BRCA1 και 2- και η φυλή, οι εθνικές ομάδες- πιο συχνός στους έγχρωμους, στους Σκανδιναβούς, στους λευκούς άνδρες των ΗΠΑ και της Δυτικής Ευρώπης, ενώ λιγότερο συχνός στις πληθυσμιακές ομάδες στην Ασία και την Ιαπωνία [Pienta KJ, Esper PS, 1993]. Ως πιθανοί προδιαθεσικοί για τον καρκίνο του προστάτη παράγοντες προτείνονται η αυξημένη κατανάλωση ζωικού λίπους, η μειωμένη πρόσληψη λαχανικών παράλληλα με τη μειωμένη έκθεση στο ηλιακό φως, τη μειωμένη πρόσληψη βιταμίνης D και Α και την επαγγελματική έκθεση σε κάδμιο. Πιθανολογείται ότι ο καρκίνος του προστάτη εμφανίζεται συχνότερα σε άνδρες με πρώιμη έναρξη της σεξουαλικής ζωής και με πολλαπλούς συντρόφους, γεγονός που καθιστά πιθανή και την συμμετοχή διαφόρων μικροβιακών παραγόντων στην αιτιοπαθογένεση του καρκίνου του προστάτη. Λοιμώδεις παράγοντες όπως ο γονόκοκκος, ο ερπητοϊός 2 και διάφοροι RNA ιοί έχουν ενοχοποιηθεί ως πιθανοί προδιαθεσικοί παράγοντες για τον προστατικό καρκίνο. Τέλος, φαίνεται ότι οι προκαρκινικές βλάβες στον προστάτη, όπως η προστατική ενδοεπιθηλιακή νεοπλασία (ΡΙΝ) και ένα ισχυρό ορμονικό/ ανδρογονικό περιβάλλον αυξάνουν σημαντικά την πιθανότητα εμφάνισης καρκίνου του προστάτη. Ενδεικτικά, σε πληθυσμούς ανδρών με ψευδοερμαφροδιτισμό στους οποίους απουσιάζει το ένζυμο της 5 α -αναγωγάσης δεν περιγράφονται περιστατικά καρκίνου του προστάτη. H μοριακή βάση του καρκίνου του προστάτη υπήρξε αινιγματική και αδιευκρίνιστη για δεκαετίες. Τα τελευταία χρόνια, όμως, χάρη στην εξέλιξη που έχει πραγματοποιηθεί στον τομέα της μοριακής βιολογίας, έχουν μελετηθεί σε μεγάλο βαθμό οι μηχανισμοί καρκινογένεσης τόσ ο στον καρκίνο του προστάτη όσο και σε άλλους καρκίνους. Στον καρκίνο του προστάτη έχει αναδειχθεί ο ρόλος αρκετών πρωτο-ογκογονιδίων, η ενεργοποίηση των οποίων επάγει την ανεξέλεγκτη ανάπτυξη 18

20 των κυττάρων, προσδίνοντάς τους κακόηθες δυναμικό και συγκριτικό αναπτυξιακό πλεονέκτημα έναντι των φυσιολογικών κυττάρων [McKean-Cowdin R, et al, 2000]. Έχει καταστεί πλέον σαφές ότι η διαδικασία της καρκινογένεσης είναι πολυσταδιακή [Farber E,1984], κατά την οποία το γονιδίωμα διαδοχικά εκτίθεται σε πολλαπλά αλλεπάλληλα χτυπήματα. Η νεοπλασματική εξαλλαγή ξεκινά όταν ένα φυσιολογικό προστατικό κύτταρο υποστεί το 1 ο χτύπημα, δηλαδή κάποια βλάβη στο DNA. Το κύτταρο μπορεί: α) να καταστραφεί από τη βλάβη ή μέσω της διαδικασίας της απόπτωσης, β) να επιδιορθωθεί, γ) σπανιότερα να επιβιώσει μη επιδιορθωμένο και άρα δυσπλαστικό με ένα αναπτυξιακό πλεονέκτημα. Ένα κύτταρο- απόγονος υφίσταται ένα 2 ο χτύπημα, με παρόμοιες επιπτώσεις και επιβίωση με σοβαρού βαθμού δυσπλασία. Μεταξύ των απογόνων ένα ή περισσότερα επιπλέον χτυπήματα θα οδηγήσουν το προστατικό κύτταρο σε κακοήθη μετασχηματισμό, καθιστώντας το καρκινικό. Από επιδημιολογικές και στατιστικές αναλύσεις έχει υπολογιστεί ότι ο αριθμός των χτυπημάτων στον καρκίνο του προστάτη κυμαίνεται από τέσσερα έως έξι- για το λόγο αυτό καθυστερεί και η κλινική του εμφάνιση, παρέχοντας με τον τρόπο αυτό πολλά χρονικά περιθώρια έγκαιρης διάγνωσης και αποτελεσματικής παρέμβασης. H συσσώρευση σωματικών γονιδιακών βλαβών και η επακόλουθη γονιδιακή ετερογένεια χαρακτηρίζουν ίσως την παθογένεση σε μοριακό επίπεδο του αδενοκαρκινώματος του προστάτη. Μοριακές μελέτες έχουν αποδώσει έναν σημαντικό προστατευτικό ρόλο στο ένζυμο GSTP1 (glutathione S-transferase π 1), το οποίο αποτελεί ένα μείζον ενδοκυττάριο αντιοξειδωτικό που προστατεύει το φυσιολογικό προστατικό κύτταρο από διάφορα καρκινογόνα, τα οποία επάγουν σωματικές μεταλλάξεις. Η υπερμεθυλίωση, η οποία οδηγεί σε μεταγραφική αποσιώπηση (silencing) του γονιδίου, έχει ανιχνευθεί στο γονιδίωμα όλων των καρκινωμάτων του προστάτη καθώς και στην πλειοψηφία των ΡΙΝ βλαβών. Οι παραπάνω παρατηρήσεις καταδεικνύουν μια καινούρια μηχανιστική υπόθεση για την καρκινογένεση του προστάτη: τα φυσιολογικά προστατικά κύτταρα που χάνουν την προστατευτική λειτουργία του GSTP1 υφίστανται χρόνια ή επαναλαμβανόμενη γονιδιακή βλάβη, η οποία προάγει τον νεοπλασματικό μετασχηματισμό, ενώ τα ήδη νεοπλασματικά κύτταρα του προστάτη, που περιέχουν ανενεργά αλληλόμορφα του GSTP1, παραμένουν ευαίσθητα και ευάλωτα σε περαιτέρω, βλαβερά για το γονιδίωμα, ερεθίσματα, τα οποία προάγουν την εξέλιξη και επέκταση του καρκίνου. Το μοντέλο αυτό της καρκινογένεσης του προστάτη προσφέρει αρκετά περιθώρια για 19

21 θεραπευτική παρέμβαση έναντι στην απρόσκοπτη συσσώρευση σωματικών γονιδιακών βλαβών με εναλλακτικά σημεία - στόχους όπω ς: α) την αποκατάσταση της λειτουργικότητας του GSTP1 ενζύμου στα κύτταρα με αδρανή αλληλόμορφα, β) την αναπλήρωση της υπολειπόμενης δραστικότητας του ενζύμου στα προστατικά κύτταρα μέσω της χρήσης επαγωγέων της S- τρανσφεράσης της γλουταθειόνης (GST) και γ) την ελάττωση, αν όχι την πλήρη εξαφάνιση, των περιβαλλοντικών στρεσογόνων ερεθισμάτων που ασκούν βλαπτική δράση πάνω στο γονιδίωμα. Η πολυσταδιακή διαδικασία της καρκινογένεσης στον προστάτη και κάποια προτεινόμενα σημεία θεραπευτικής παρέμβασης. 20

22 ΙΣΤΟΠΑΘΟΛΟΓΙΑ Εκτός από τα αδενοκαρκίνωμα υπάρχουν και άλλες ιστοπαθολογικές μορφές καρκίνου του προστάτη, οι οποίες συνοψίζονται στον παρακάτω πίνακα: Είδη προστατικού καρκίνου Α) Προερχόμενα από το επιθήλιο 1) Αδενοκαρκίνωμα 2) Καρκίνωμα από μεταβατικό επιθήλιο (κακή πρόγνωση) 3) Νευροενδοκρινικό καρκίνωμα (μικροκυτταρικό) Β) Προερχόμενα από το στρώμα 1) Ραβδομυοσάρκωμα 2) Λειομυοσάρκωμα Γ) Δευτεροπαθή 1) Διήθηση από τη ουροδόχο κύστη 2) Διήθηση από το παχύ έντερο (σπάνια) 3) Μεταστατικό από άλλο όργανο (π.χ. πνεύμονας, μελάνωμα) 4) Λέμφωμα Όπως συμβαίνει σε όλους τους καρκίνους, η οριστική διάγνωση του καρκίνου του προστάτη βασίζεται στα ιστολογικά ευρήματα. Ιστοπαθολογικά ο προστάτης θεωρείται δύσκολος ιστός για διάφορους λόγους όπως η μεγάλη του ποικιλομορφία και οι φυσιολογικές του παραλλαγές, οι αλλαγές που σχετίζονται με συχνότατα ευρήματα, όπως με στοιχεία χρόνιας φλεγμονής και οι επιδράσεις που υφίσταται ο ιστός από τις αλλαγές στο ορμονικό περιβάλλον [Kumar V, et al, 1992]. Γενικά τα περισσότερα αδενοκαρκινώματα του προστάτη μικροσκοπικώς αποτελούνται από επιθηλιακά κύτταρα σε ποικίλους βαθμούς αδενικής αρχιτεκτονικής. Το παθογνωμονικό υπέρ της κακοήθειας ιστοπαθολογικ ό εύρημα είναι η εξαφάνιση της τυπικής αρχιτεκτονικής δομής της διπλής στιβάδας λόγω της απώλειας της βασικής στιβάδας, η οποία μπορεί να επιβεβαιωθεί και ανοσοϊστοχημικ ά. Ένα από τα εξίσου χαρακτηριστικά στοιχεία του νεοπλασματικού προστατικού ιστού είναι η ανεύρεση αδενίων πλάτη με πλάτη ( back to back ) με την παρεμβολή ελάχιστου στρώματος. 21

ΚΑΡΚΙΝΟ του ΠΡΟΣΤΑΤΗ. Πως να προλάβετε τον ΔΙΑΓΝΩΣΗ Η ΕΓΚΑΙΡΗ ΣΩΖΕΙ ΖΩΕΣ. Επιστημονική Επιμέλεια Ελληνική Ουρολογική Εταιρία

ΚΑΡΚΙΝΟ του ΠΡΟΣΤΑΤΗ. Πως να προλάβετε τον ΔΙΑΓΝΩΣΗ Η ΕΓΚΑΙΡΗ ΣΩΖΕΙ ΖΩΕΣ. Επιστημονική Επιμέλεια Ελληνική Ουρολογική Εταιρία Η ΕΓΚΑΙΡΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΣΩΖΕΙ ΖΩΕΣ Πως να προλάβετε τον ΚΑΡΚΙΝΟ του ΠΡΟΣΤΑΤΗ με ΤΗΝ ΕΥΓΕΝΙΚΗ Χορηγία Επιστημονική Επιμέλεια Ελληνική Ουρολογική Εταιρία με ΤΗ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑ «Αυτές οι πληροφορίες προορίζονται για

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΠΡΟΣΤΑΤΗ Είναι συχνός ο καρκίνος του προστάτη; Ποιοί παράγοντες κινδύνου σχετίζονται με τον καρκίνο του προστάτη ;

ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΠΡΟΣΤΑΤΗ Είναι συχνός ο καρκίνος του προστάτη; Ποιοί παράγοντες κινδύνου σχετίζονται με τον καρκίνο του προστάτη ; ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΠΡΟΣΤΑΤΗ Είναι συχνός ο καρκίνος του προστάτη; Πρόκειται για το συχνότερο καρκίνο και τη δεύτερη αιτία θανάτου από καρκίνο στους άνδρες. Η συχνότητά του αυξάνει με την αύξηση της ηλικίας και το

Διαβάστε περισσότερα

Η παγκόσμια οργάνωση υγείας συνιστά την κατάταξη σε 4 βασικούς ιστολογικούς τύπους: καρκίνωμα μεταβατικού επιθηλίου, καρκίνωμα πλακώδους

Η παγκόσμια οργάνωση υγείας συνιστά την κατάταξη σε 4 βασικούς ιστολογικούς τύπους: καρκίνωμα μεταβατικού επιθηλίου, καρκίνωμα πλακώδους ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΟΥΡΟΔΟΧΟΥ ΚΥΣΤΕΩΣ ΣΥΧΝΟΤΗΤΑ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΟΥΡΟΔΟΧΟΥ ΚΥΣΤΕΩΣ. Είναι ο τέταρτος πιο συχνός καρκίνος της στον Δυτικό κόσμο. Η μέση ηλικία κατά την διάγνωση είναι τα 60 με 65 έτη.είναι πιο συχνός στους

Διαβάστε περισσότερα

Επίδραση θεραπειών στον καλοήθη και κακοήθη προστατικό ιστό. Θ. Γεωργιάδης Επιμελητής A, ΔΘΚΑ ΥΓΕΙΑ

Επίδραση θεραπειών στον καλοήθη και κακοήθη προστατικό ιστό. Θ. Γεωργιάδης Επιμελητής A, ΔΘΚΑ ΥΓΕΙΑ Επίδραση θεραπειών στον καλοήθη και κακοήθη προστατικό ιστό Θ. Γεωργιάδης Επιμελητής A, ΔΘΚΑ ΥΓΕΙΑ Προεγχειρητικός ανδρογονικός αποκλεισμός LHRH αγωνιστές (μερικός ) ή και μη στεροειδές αντιανδρογόνο (πλήρης

Διαβάστε περισσότερα

Δεκαπεντάλεπτη προετοιμασία του φοιτητή, για την παρακολούθηση του μαθήματος του καρκίνου του προστάτη.

Δεκαπεντάλεπτη προετοιμασία του φοιτητή, για την παρακολούθηση του μαθήματος του καρκίνου του προστάτη. Δεκαπεντάλεπτη προετοιμασία του φοιτητή, για την παρακολούθηση του μαθήματος του καρκίνου του προστάτη. Καρκίνος του προστάτη Επιδημιολογία: Αποτελεί τον συχνότερα διαγνωσμένο καρκίνο στον άνδρα. 186.320

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΛΟΗΘΗΣ ΥΠΕΡΤΡΟΦΙΑ ΠΡΟΣΤΑΤΗ ΑΔΕΝΑ

ΚΑΛΟΗΘΗΣ ΥΠΕΡΤΡΟΦΙΑ ΠΡΟΣΤΑΤΗ ΑΔΕΝΑ ΚΑΛΟΗΘΗΣ ΥΠΕΡΤΡΟΦΙΑ ΠΡΟΣΤΑΤΗ ΑΔΕΝΑ ΠΡΟΣΤΑΤΗΣ Ο προστάτης είναι ένα όργανο αποτελούμενο από αδένα που περιβάλλει την αρχική μοίρα της ουρήθρας. Βρίσκεται κάτω από την ουροδόχο κύστη, πάνω στο πυελικό έδαφος,

Διαβάστε περισσότερα

Δεκαπεντάλεπτη προετοιμασία του φοιτητή ιατρικής για το μάθημα του καρκίνου του όρχη βασικές γνώσεις :

Δεκαπεντάλεπτη προετοιμασία του φοιτητή ιατρικής για το μάθημα του καρκίνου του όρχη βασικές γνώσεις : Δεκαπεντάλεπτη προετοιμασία του φοιτητή ιατρικής για το μάθημα του καρκίνου του όρχη βασικές γνώσεις : Οι όρχεις αποτελούν κομμάτι του αναπαραγωγικού συστήματος (παραγωγή σπερματοζωάριων) του άνδρα αλλά

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΠΡΟΣΤΑΤΗ Φιλίππου Γεωργία Ακτινοθεραπεύτρια Ογκολόγος. Φεβρουάριος 14,2011

ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΠΡΟΣΤΑΤΗ Φιλίππου Γεωργία Ακτινοθεραπεύτρια Ογκολόγος. Φεβρουάριος 14,2011 ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΠΡΟΣΤΑΤΗ Φιλίππου Γεωργία Ακτινοθεραπεύτρια Ογκολόγος Φεβρουάριος 14,2011 Ανατομία Ο προστάτης είναι ένα όργανο ενδοδερμικής προέλευσης. Έχει σχήμα και μέγεθος κάστανου με όγκο 20ml(o παθολογικός

Διαβάστε περισσότερα

Ρ. Κωτακίδου Αναπλ. Διευθύντρια Γ.Ν.Θ. «Γ.Γεννηματάς»

Ρ. Κωτακίδου Αναπλ. Διευθύντρια Γ.Ν.Θ. «Γ.Γεννηματάς» Ρ. Κωτακίδου Αναπλ. Διευθύντρια Γ.Ν.Θ. «Γ.Γεννηματάς» Θεσσαλονίκη 8 Ιανουαρίου 2007 Προδιηθητικές επίπεδο ενδοεπιθηλιακό καρκίνωμα δυσπλασία Ο όρος «ουροθηλιακή ενδοεπιθηλιακή νεοπλασία» (urothelial intraepithelial

Διαβάστε περισσότερα

ΟΥΡΟΛΟΓΙΚΟΣ ΚΑΡΚΙΝΟΣ. Ιωάννης Βακαλόπουλος Χειρουργός Ουρολόγος Λέκτορας Αριστοτελείου Παν/µιου Θεσσαλονίκης

ΟΥΡΟΛΟΓΙΚΟΣ ΚΑΡΚΙΝΟΣ. Ιωάννης Βακαλόπουλος Χειρουργός Ουρολόγος Λέκτορας Αριστοτελείου Παν/µιου Θεσσαλονίκης ΟΥΡΟΛΟΓΙΚΟΣ ΚΑΡΚΙΝΟΣ Ιωάννης Βακαλόπουλος Χειρουργός Ουρολόγος Λέκτορας Αριστοτελείου Παν/µιου Θεσσαλονίκης Καρκίνος Προστάτη Ο συχνότερος καρκίνος στον άνδρα Ηλικία > 65, αλλά εµφανίζεται και σε νεώτερους

Διαβάστε περισσότερα

Τι ονομάζουμε προστάτη και πoιός ο ρόλος του.

Τι ονομάζουμε προστάτη και πoιός ο ρόλος του. : Τι ονομάζουμε προστάτη και πoιός ο ρόλος του. Ο προστάτης είναι ένας μικρός αδένας των αρσενικών θηλαστικών, περιλαμβανομένων και των ανδρών, που βρίσκεται κάτω από την ουροδόχο κύστη και περιβάλλει

Διαβάστε περισσότερα

Περιέχει 30-50 αδένες και το (πρόσθιο) ινομυώδες στρώμα

Περιέχει 30-50 αδένες και το (πρόσθιο) ινομυώδες στρώμα Ε. ΑΝΔΡΙΩΤΗΣ ΠΡΟΣΤΑΤΗΣ Περιέχει 30-50 αδένες και το (πρόσθιο) ινομυώδες στρώμα οι οποίοι περιβάλλονται από παχιά κάψα συνδετικού ιστού. Οι εκκριτικοί πόροι εκβάλλουν στην προστατική μοίρα της ουρήθρας.

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΣΕ ΑΣΘΕΝΗ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟ ΟΥΡΟΠΟΙΗΤΙΚΟΥ

ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΣΕ ΑΣΘΕΝΗ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟ ΟΥΡΟΠΟΙΗΤΙΚΟΥ ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΣΕ ΑΣΘΕΝΗ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟ ΟΥΡΟΠΟΙΗΤΙΚΟΥ ΜΠΑΡΚΟΥ ΑΝΑΣΤΑΣΙΑ ΑΝ Α Π Λ Η Ρ Ω Τ Ρ Ι Α Π Ρ Ο Ϊ Σ ΤΑΜ Ε Ν Η ΟΥ Ρ ΟΛΟ Γ Ι ΚΟΥ- Ο Γ ΚΟΛΟ Γ Ι ΚΟΥ Τ Μ Η Μ ΑΤΟ Σ ΑΝ Θ «Θ Ε ΑΓ Ε Ν Ε Ι Ο» ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ Βασική

Διαβάστε περισσότερα

Όρχεις -Χειρισμός παρασκευάσματος -Εισαγωγή στους όγκους. Α.. Κιζιρίδου, Αναπ. Διευθύντρια Παθολογοανατομικού Τμήματος A.Ν.Θ.

Όρχεις -Χειρισμός παρασκευάσματος -Εισαγωγή στους όγκους. Α.. Κιζιρίδου, Αναπ. Διευθύντρια Παθολογοανατομικού Τμήματος A.Ν.Θ. Όρχεις -Χειρισμός παρασκευάσματος -Εισαγωγή στους όγκους Α.. Κιζιρίδου, Αναπ. Διευθύντρια Παθολογοανατομικού Τμήματος A.Ν.Θ.Θεαγένειο Περιγραφική Ανατομική 2 αδένες με σχήμα δαμάσκηνου διαστ.5χ3χ2.5 Κρέμονται

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΘΟΓΕΝΕΙΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΛΟΓΙΚΟΙ ΤΥΠΟΙ ΤΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΠΝΕΥΜΟΝΑ

ΠΑΘΟΓΕΝΕΙΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΛΟΓΙΚΟΙ ΤΥΠΟΙ ΤΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΠΝΕΥΜΟΝΑ ΠΑΘΟΓΕΝΕΙΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΛΟΓΙΚΟΙ ΤΥΠΟΙ ΤΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΠΝΕΥΜΟΝΑ Χρ.Τσοµπανίδου Παθολογοανατόµος Συντονίστρια Διευθύντρια Νοσοκοµείο Θεσ/νίκης «Άγιος Δηµήτριος» προέρχονται από το φυσιολογικό επιθήλιο µε την

Διαβάστε περισσότερα

Ατυπία Υπερπλασία- Δυσπλασία. Κίττυ Παυλάκη

Ατυπία Υπερπλασία- Δυσπλασία. Κίττυ Παυλάκη Ατυπία Υπερπλασία- Δυσπλασία Κίττυ Παυλάκη Jeanne Calment Κάπνιζε µέχρι τα 117 Πέθανε στα 122 Η σωστή λειτουργία των οργανισµών απαιτεί τη δυνατότητα προσαρµογής των κυττάρων και κατά συνέπεια και των

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΛΟΗΘΕΙΣ ΚΥΣΤΙΚΕΣ ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΤΟΥ ΝΕΦΡΟΥ ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ ΚΟΡΔΕΛΑΣ, ΠΑΘΟΛΟΓΟΝΑΤΟΜΟΣ ΕΠΙΜΕΛΗΤΗΣ ΠΑΘΟΛΟΓΟΑΝΑΤΟΜΙΚΟΥ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟΥ ΝΑΥΤΙΚΟΥ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ

ΚΑΛΟΗΘΕΙΣ ΚΥΣΤΙΚΕΣ ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΤΟΥ ΝΕΦΡΟΥ ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ ΚΟΡΔΕΛΑΣ, ΠΑΘΟΛΟΓΟΝΑΤΟΜΟΣ ΕΠΙΜΕΛΗΤΗΣ ΠΑΘΟΛΟΓΟΑΝΑΤΟΜΙΚΟΥ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟΥ ΝΑΥΤΙΚΟΥ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ ΚΑΛΟΗΘΕΙΣ ΚΥΣΤΙΚΕΣ ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΤΟΥ ΝΕΦΡΟΥ ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ ΚΟΡΔΕΛΑΣ, ΠΑΘΟΛΟΓΟΝΑΤΟΜΟΣ ΕΠΙΜΕΛΗΤΗΣ ΠΑΘΟΛΟΓΟΑΝΑΤΟΜΙΚΟΥ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟΥ ΝΑΥΤΙΚΟΥ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ Ταξινόμηση κυστικής νόσου του νεφρού 1. Απλή νεφρική κύστη

Διαβάστε περισσότερα

Στην περισσότερο επιτυχημένη αντιμετώπιση του καρκίνου έχει συμβάλλει σημαντικά η ανακά-λυψη και εφαρμογή των καρκινι-κών δεικτών.

Στην περισσότερο επιτυχημένη αντιμετώπιση του καρκίνου έχει συμβάλλει σημαντικά η ανακά-λυψη και εφαρμογή των καρκινι-κών δεικτών. Όλες μαζί οι μορφές καρκίνου αποτελούν, παγκοσμίως τη δεύτερη αιτία θανάτου μετά από τα καρδιαγγειακά νοσήματα. Τα κρούσματα συνεχώς αυξάνονται και σε πολλές αναπτυγμένες χώρες αποτελεί την πρώτη αιτία

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΤΕΥΘΥΝΤΗΡΙΕΣ ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΑ ΚΑΡΚΙΝΩΜΑΤΑ ΕΚ ΜΕΤΑΒΑΤΙΚΟΥ ΕΠΙΘΗΛΙΟΥ ΑΝΩΤΕΡΟΥ ΟΥΡΟΠΟΙΗΤΙΚΟΥ

ΚΑΤΕΥΘΥΝΤΗΡΙΕΣ ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΑ ΚΑΡΚΙΝΩΜΑΤΑ ΕΚ ΜΕΤΑΒΑΤΙΚΟΥ ΕΠΙΘΗΛΙΟΥ ΑΝΩΤΕΡΟΥ ΟΥΡΟΠΟΙΗΤΙΚΟΥ ΚΑΤΕΥΘΥΝΤΗΡΙΕΣ ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΑ ΚΑΡΚΙΝΩΜΑΤΑ ΕΚ ΜΕΤΑΒΑΤΙΚΟΥ ΕΠΙΘΗΛΙΟΥ ΑΝΩΤΕΡΟΥ ΟΥΡΟΠΟΙΗΤΙΚΟΥ M. Rouprêt, R. Zigeuner, J. Palou, A. öhle, E. Kaasinen, M. abjuk, R. Sylvester, W. Oosterlinck Eur Urol 2011 Apr;59(4):584-94

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΜΑΖΙΚΟΥ ΑΔΕΝΑ. Τριανταφυλλιά Κολέτσα Λέκτορας

ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΜΑΖΙΚΟΥ ΑΔΕΝΑ. Τριανταφυλλιά Κολέτσα Λέκτορας ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΜΑΖΙΚΟΥ ΑΔΕΝΑ Τριανταφυλλιά Κολέτσα Λέκτορας ΕΓΠΠΑ, Α.Π.Θ. Μαστός Λοβοί: εκβάλουν στη θηλή με γαλακτοφόρο πόρο. Διακλαδιζόμενοι πόροι κατάληξη-λοβιακές λοβιακές μονάδες. Λοβιακή μονάδα: αποτελείται

Διαβάστε περισσότερα

15λεπτη προετοιμασία του φοιτητή για την παρακολούθηση του μαθήματος καρκίνος ουροδόχου κύστεως θηλώματα:

15λεπτη προετοιμασία του φοιτητή για την παρακολούθηση του μαθήματος καρκίνος ουροδόχου κύστεως θηλώματα: 15λεπτη προετοιμασία του φοιτητή για την παρακολούθηση του μαθήματος καρκίνος ουροδόχου κύστεως θηλώματα: Ο καρκίνος της κύστης αποτελεί τον δεύτερο συχνότερο ουρολογικό καρκίνο. ευθύνονται για το 3% των

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΙΚΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΡΟΔΟΥ «ΑΝΔΡΕΑΣ ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ» ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΤΗΣ ΟΥΡΟΔΟΧΟΥ ΚΥΣΤΗΣ

ΓΕΝΙΚΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΡΟΔΟΥ «ΑΝΔΡΕΑΣ ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ» ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΤΗΣ ΟΥΡΟΔΟΧΟΥ ΚΥΣΤΗΣ ΓΕΝΙΚΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΡΟΔΟΥ «ΑΝΔΡΕΑΣ ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ» ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΤΗΣ ΟΥΡΟΔΟΧΟΥ ΚΥΣΤΗΣ ΟΥΡΟΔΟΧΟΣ ΚΥΣΤΗ Κοίλο μυώδες όργανο που υποδέχεται, αποθηκεύει και αποβάλλει τα ούρα Μέρη της κύστης Κορυφή Σώμα Πυθμένας Ανατομικά

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΤΟΥ ΝΕΦΡΟΥ. Η κακοήθης νεοπλασία του νεφρού αποτελεί το 3 % των νεοπλασμάτων του ενήλικα. Ασυνήθης είναι η εμφάνιση του σε ηλικίες κάτω των

ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΤΟΥ ΝΕΦΡΟΥ. Η κακοήθης νεοπλασία του νεφρού αποτελεί το 3 % των νεοπλασμάτων του ενήλικα. Ασυνήθης είναι η εμφάνιση του σε ηλικίες κάτω των ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΤΟΥ ΝΕΦΡΟΥ. Η κακοήθης νεοπλασία του νεφρού αποτελεί το 3 % των νεοπλασμάτων του ενήλικα. Ασυνήθης είναι η εμφάνιση του σε ηλικίες κάτω των 40 ετών και τυπικά εμφανίζεται στην πέμπτη και έκτη

Διαβάστε περισσότερα

Ca Προστάτη. Μοριακοί δείκτες και στρατηγική χειρισμού των ασθενών με νόσο χαμηλού κινδύνου ΣΤΑΥΡΟΣ ΣΠ. ΙΩΑΝΝΙΔΗΣ ΛΕΚΤΟΡΑΣ ΟΥΡΟΛΟΓΙΑΣ Α.Π.Θ.

Ca Προστάτη. Μοριακοί δείκτες και στρατηγική χειρισμού των ασθενών με νόσο χαμηλού κινδύνου ΣΤΑΥΡΟΣ ΣΠ. ΙΩΑΝΝΙΔΗΣ ΛΕΚΤΟΡΑΣ ΟΥΡΟΛΟΓΙΑΣ Α.Π.Θ. Ca Προστάτη Μοριακοί δείκτες και στρατηγική χειρισμού των ασθενών με νόσο χαμηλού κινδύνου ΣΤΑΥΡΟΣ ΣΠ. ΙΩΑΝΝΙΔΗΣ ΛΕΚΤΟΡΑΣ ΟΥΡΟΛΟΓΙΑΣ Α.Π.Θ. Ca Προστάτη Ο δεύτερος σε συχνότητα καρκίνος στους άνδρες 1 στους

Διαβάστε περισσότερα

Γυμνάσιο Κερατέας ΚΑΡΚΙΝΟΣ & ΜΕΤΑΛΛΑΞΕΙΣ. Αναστασία Σουλαχάκη Κωνσταντίνα Πρίφτη

Γυμνάσιο Κερατέας ΚΑΡΚΙΝΟΣ & ΜΕΤΑΛΛΑΞΕΙΣ. Αναστασία Σουλαχάκη Κωνσταντίνα Πρίφτη Γυμνάσιο Κερατέας ΚΑΡΚΙΝΟΣ & ΜΕΤΑΛΛΑΞΕΙΣ Αναστασία Σουλαχάκη Κωνσταντίνα Πρίφτη 2013 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ : Ορολογία και λίγα λόγια για τον καρκίνο Χαρακτηριστικά του καρκίνου Μεταλλάξεις Μεταλλάξεις και καρκίνος

Διαβάστε περισσότερα

ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΤΟΥ ΠΡΟΣΤΑΤΗ

ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΤΟΥ ΠΡΟΣΤΑΤΗ ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΤΟΥ ΠΡΟΣΤΑΤΗ Α Μέρος Παθογένεια Συμπτώματα - Διάγνωση Λ.Β. Αθανασίου ΣΥΝΗΘΕΣΤΕΡΑ ΠΡΩΤΟΓΕΝΗ ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΤΟΥ ΠΡΟΣΤΑΤΗ Καλοήθης υπερπλασία Οξεία και χρόνια προστατίτιδα Αποστήματα του προστάτη Μεταπλασία

Διαβάστε περισσότερα

15λεπτη Προετοιμασία του φοιτητή για την παρακολούθηση του μαθήματος νευροουρολογίας, γυναικολογικής ουρολογίας και ακράτειας ούρων.

15λεπτη Προετοιμασία του φοιτητή για την παρακολούθηση του μαθήματος νευροουρολογίας, γυναικολογικής ουρολογίας και ακράτειας ούρων. 15λεπτη Προετοιμασία του φοιτητή για την παρακολούθηση του μαθήματος νευροουρολογίας, γυναικολογικής ουρολογίας και ακράτειας ούρων. Η ουροδόχος κύστη δεν είναι απλά μία κοιλότητα η οποία γεμίζει απλά

Διαβάστε περισσότερα

ETHΣΙΟΣ ΕΛΕΓΧΟΣ ΤΟΥ ΠΡΟΣΤΑΤΗ

ETHΣΙΟΣ ΕΛΕΓΧΟΣ ΤΟΥ ΠΡΟΣΤΑΤΗ ETHΣΙΟΣ ΕΛΕΓΧΟΣ ΤΟΥ ΠΡΟΣΤΑΤΗ Ο Προστατικός αδένας είναι όργανο πο ευρίσκεται μόνο στον άνδρα και δεν υπάρχει κάτι ανάλογο στην γυναίκα. Έχει περίπου το μέγεθος ενός καρυδιού και ευρίσκεται ακριβώς κάτω

Διαβάστε περισσότερα

Πρόληψη του καρκίνου του προστάτη και της ουροδόχου κύστης

Πρόληψη του καρκίνου του προστάτη και της ουροδόχου κύστης Πρόληψη του καρκίνου του προστάτη και της ουροδόχου κύστης Βασίλης Πουλάκης MD, PhD, FEBU Aν. Kαθηγητής Iατρικής Σχολής Παν/µίου Φρανκφούρτης, Γερµανίας Διευθυντής Ουρολογικής Κλινικής Metropolitan Νοσοκοµείο

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΠΡΟΣΤΑΤΗ. Ιωάννης Βακαλόπουλος Χειρουργός Ουρολόγος Λέκτορας Αριστοτελείου Παν/µιου Θεσσαλονίκης

ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΠΡΟΣΤΑΤΗ. Ιωάννης Βακαλόπουλος Χειρουργός Ουρολόγος Λέκτορας Αριστοτελείου Παν/µιου Θεσσαλονίκης ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΠΡΟΣΤΑΤΗ Ιωάννης Βακαλόπουλος Χειρουργός Ουρολόγος Λέκτορας Αριστοτελείου Παν/µιου Θεσσαλονίκης Σύγκριση του καρκίνου του προστάτη µε άλλους καρκίνους Καρκίνος Προστάτη Ο συχνότερος καρκίνος στον

Διαβάστε περισσότερα

ΟΓΚΟΛΟΓΙΑ - ΡΑΔΙΟΒΙΟΛΟΓΙΑ

ΟΓΚΟΛΟΓΙΑ - ΡΑΔΙΟΒΙΟΛΟΓΙΑ ΟΓΚΟΛΟΓΙΑ - ΡΑΔΙΟΒΙΟΛΟΓΙΑ Βασικές γνώσεις I SBN 960-372-069-0 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΑΡΙΣ Α. ΚΟΣΜΙΔΗΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΤΣΑΚΙΡΗΣ Μ Ε Ρ Ο Σ Ι ΟΓΚΟΛΟΓΙΑ Κεφάλαιο 1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΟΝ ΚΑΡΚΙΝΟ... 3 Το καρκινικό κύτταρο... 3 Κυτταρικός

Διαβάστε περισσότερα

Εργαστήριο Πειραματικής Φυσιολογίας, Ιατρική Σχολή ΑΠΘ, Διευθυντής: Καθηγητής κ. Γεώργιος Ανωγειανάκις

Εργαστήριο Πειραματικής Φυσιολογίας, Ιατρική Σχολή ΑΠΘ, Διευθυντής: Καθηγητής κ. Γεώργιος Ανωγειανάκις 1 Πόσα λίτρα πρόουρο σχηματίζονται ημερησίως; α) 15-18 L β) 1,5-1,7 L γ) 170-180 L δ) 1700-1800 L ε) 100-120 L 2. Ποιο τμήμα του νεφρού ανήκει στον μυελό του νεφρού; α) Τα νεφρικά σωμάτια β) Η κάψα του

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΤΕΥΘΥΝΤΗΡΙΕΣ ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΕΠΙΦΑΝΕΙΑΚΟ ΚΑΡΚΙΝΟ ΟΥΡΟΔΟΧΟΥ ΚΥΣΤΗΣ

ΚΑΤΕΥΘΥΝΤΗΡΙΕΣ ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΕΠΙΦΑΝΕΙΑΚΟ ΚΑΡΚΙΝΟ ΟΥΡΟΔΟΧΟΥ ΚΥΣΤΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΤΗΡΙΕΣ ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΕΠΙΦΑΝΕΙΑΚΟ ΚΑΡΚΙΝΟ ΟΥΡΟΔΟΧΟΥ ΚΥΣΤΗΣ (Mερική ενημέρωση κειμένου Δεκέμβριος 2010) M.Babjuk, W. Oosterlinck, R. Sylvester, E. Kaasinen, A. Böhle, J. Palou, M. Rouprê Eur Urol

Διαβάστε περισσότερα

19. ΑΛΛΟΙΩΣΕΙΣ ΑΙΔΟΙΟΥ

19. ΑΛΛΟΙΩΣΕΙΣ ΑΙΔΟΙΟΥ Το 1998 η FIGO (International Federation of Gynecology and Obstetrics) στην ετήσια έκθεση της ανέφερε ότι ο καρκίνος του αιδοίου αποτελούσε το 5% των κακοήθων νεοπλασμάτων του γυναικείου γεννητικού συστήματος.

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ: ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΕΣ ΠΡΟΛΗΨΗΣ Αντωνίου Χαρά Διευθύντρια Β Χειρουργικής Κλινικής Γενικού Νοσοκομείου Χανίων ΣΕ ΤΙ ΘΑ ΑΝΑΦΕΡΘΟΥΜΕ??? Πόσο συχνός είναι ο καρκίνος του μαστού? Ποια αίτια τον προκαλούν?

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΙΕΣ ΕΙΝΑΙ ΟΙ ΕΠΙΛΟΓΕΣ ΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΣΤΟΝ ΚΑΡΚΙΝΟ ΤΟΥ ΠΡΟΣΤΑΤΗ;

ΠΟΙΕΣ ΕΙΝΑΙ ΟΙ ΕΠΙΛΟΓΕΣ ΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΣΤΟΝ ΚΑΡΚΙΝΟ ΤΟΥ ΠΡΟΣΤΑΤΗ; ΠΟΙΕΣ ΕΙΝΑΙ ΟΙ ΕΠΙΛΟΓΕΣ ΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΣΤΟΝ ΚΑΡΚΙΝΟ ΤΟΥ ΠΡΟΣΤΑΤΗ; Οι διάφορες θεραπευτικές επιλογές για ασθενείς µε διαγνωσµένο καρκίνο του προστάτη: 1. Στενή παρακολούθηση 2. Ριζική προστατεκτοµή 3. Ακτινοθεραπεία

Διαβάστε περισσότερα

Διαχείριση της βιοχημικής υποτροπής στον καρκίνο του προστάτη

Διαχείριση της βιοχημικής υποτροπής στον καρκίνο του προστάτη Μωυσίδης Κυριάκος Λέκτορας Ουρoλογίας Β ουρολογική κλινική του Α.Π.Θ. Διευθυντής Καθηγητής Ε. Ιωαννίδης Διαχείριση της βιοχημικής υποτροπής στον καρκίνο του προστάτη Καρκίνος του προστάτη Yπάρχει κάποια

Διαβάστε περισσότερα

Καρκίνος του προστάτη. Καλοήθης υπερπλασία του προστάτη. Oξεία προστατίτιδα. Xρόνια προστατίτιδα. Καρκίνος Ουροδόχου Κύστεως. Καρκίνος του προστάτη

Καρκίνος του προστάτη. Καλοήθης υπερπλασία του προστάτη. Oξεία προστατίτιδα. Xρόνια προστατίτιδα. Καρκίνος Ουροδόχου Κύστεως. Καρκίνος του προστάτη Καρκίνος του προστάτη Καλοήθης υπερπλασία του προστάτη Oξεία προστατίτιδα Xρόνια προστατίτιδα Καρκίνος Ουροδόχου Κύστεως Καρκίνος του προστάτη Ο προστάτης αποτελεί τμήμα του ανδρικού αναπαραγωγικού συστήματος

Διαβάστε περισσότερα

Σύμφωνα με τον παγκόσμιο οργανισμό υγείας, κάθε χρόνο υπάρχουν 1.38 εκατομμύρια καινούρια περιστατικά και περίπου 458 000 θάνατοι από τον καρκίνο του

Σύμφωνα με τον παγκόσμιο οργανισμό υγείας, κάθε χρόνο υπάρχουν 1.38 εκατομμύρια καινούρια περιστατικά και περίπου 458 000 θάνατοι από τον καρκίνο του 1 Σύμφωνα με τον παγκόσμιο οργανισμό υγείας, κάθε χρόνο υπάρχουν 1.38 εκατομμύρια καινούρια περιστατικά και περίπου 458 000 θάνατοι από τον καρκίνο του μαστού. Ο καρκίνος του μαστού είναι με μεγάλη διαφορά

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΟ ΕΡΕΥΝΑΣ ΜΥΟΚΑΡ ΙΑΚΗ ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΜΕΤΑ ΤΟ ΕΜΦΡΑΓΜΑ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΟΜΑ Α

ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΟ ΕΡΕΥΝΑΣ ΜΥΟΚΑΡ ΙΑΚΗ ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΜΕΤΑ ΤΟ ΕΜΦΡΑΓΜΑ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΟΜΑ Α ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΟ ΕΡΕΥΝΑΣ ΜΥΟΚΑΡ ΙΑΚΗ ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΜΕΤΑ ΤΟ ΕΜΦΡΑΓΜΑ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΟΜΑ Α ΘΕΟΦΙΛΟΣ ΚΩΛΕΤΤΗΣ ΑΠΟΣΤΟΛΟΣ ΠΑΠΑΛΟΗΣ ΓΙΑΝΝΗΣ ΜΠΑΛΤΟΓΙΑΝΝΗΣ ΗΜΗΤΡΙΟΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙ ΗΣ ΜΑΡΙΑ ΑΓΓΕΛΑΚΗ ΑΝΤΩΝΙΟΣ ΒΛΑΧΟΣ ΑΓΑΘΟΚΛΕΙΑ ΜΗΤΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

Παράγοντες κινδύνου για τον καρκίνο του Παγκρέατος. Στέργιος Δελακίδης Γαστρεντερολόγος

Παράγοντες κινδύνου για τον καρκίνο του Παγκρέατος. Στέργιος Δελακίδης Γαστρεντερολόγος Παράγοντες κινδύνου για τον καρκίνο του Παγκρέατος Στέργιος Δελακίδης Γαστρεντερολόγος Καρκίνος Παγκρέατος: πρόγνωση Κακή πρόγνωση Συνολική πενταετής επιβίωση 6%.

Διαβάστε περισσότερα

TI NEOTEΡΟ ΣΤΟΥΣ ΝΕΥΡΟΕΝΔΟΚΡΙΝΕΙΣ ΟΓΚΟΥΣ ΤΟ 2015. Ορισμοί-Κατάταξη-Ιστολογία. Δ Ροντογιάννη

TI NEOTEΡΟ ΣΤΟΥΣ ΝΕΥΡΟΕΝΔΟΚΡΙΝΕΙΣ ΟΓΚΟΥΣ ΤΟ 2015. Ορισμοί-Κατάταξη-Ιστολογία. Δ Ροντογιάννη TI NEOTEΡΟ ΣΤΟΥΣ ΝΕΥΡΟΕΝΔΟΚΡΙΝΕΙΣ ΟΓΚΟΥΣ ΤΟ 2015 Ορισμοί-Κατάταξη-Ιστολογία Δ Ροντογιάννη Νευροενδοκρινή νεοπλάσματα Ταξινόμηση Βιολογικοί δείκτες Μοριακή Παθολογία Νευροενδοκρινή νεοπλάσματα Ταξινόμηση

Διαβάστε περισσότερα

φυσιολογικό δέρμα - 1

φυσιολογικό δέρμα - 1 φυσιολογικό δέρμα -1 Επιδερμίδα (επιθήλιο, εξωδερμική προέλευση) Α Α Α Μ θηλώδες χόριο (επιπολής) ακανθωτή στιβάδα βασική στιβάδα χόριο Μ = Μελανοκύτταρο (νευροεξωδερμική προέλευση, νευρική ακρολοφία)

Διαβάστε περισσότερα

94 95 96 97 98 Ο ρόλος της αγγειογένεσης στη μετάσταση Η νεοαγγείωση αποτελεί ένα απαραίτητο τμήμα της ογκογόνου διεργασίας που διασφαλίζει τη γρηγορότερη και ανεμπόδιστη ανάπτυξη του όγκου. Η λειτουργική

Διαβάστε περισσότερα

ΥΔΡΟΚΗΛΗ ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΟΣΧΕΟΥ - ΥΔΡΟΚΗΛΗ - ΚΙΡΣΟΚΗΛΗ - ΣΥΣΤΡΟΦΗ ΣΠΕΡΜΑΤΙΚΟΥ ΤΟΝΟΥ - ΚΥΣΤΗ ΕΠΙΔΙΔΥΜΙΔΑΣ - ΣΠΕΡΜΑΤΟΚΥΣΤΗ - ΚΥΣΤΕΣ ΟΣΧΕΟΥ

ΥΔΡΟΚΗΛΗ ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΟΣΧΕΟΥ - ΥΔΡΟΚΗΛΗ - ΚΙΡΣΟΚΗΛΗ - ΣΥΣΤΡΟΦΗ ΣΠΕΡΜΑΤΙΚΟΥ ΤΟΝΟΥ - ΚΥΣΤΗ ΕΠΙΔΙΔΥΜΙΔΑΣ - ΣΠΕΡΜΑΤΟΚΥΣΤΗ - ΚΥΣΤΕΣ ΟΣΧΕΟΥ ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΟΣΧΕΟΥ - ΥΔΡΟΚΗΛΗ - ΚΙΡΣΟΚΗΛΗ - ΣΥΣΤΡΟΦΗ ΣΠΕΡΜΑΤΙΚΟΥ ΤΟΝΟΥ - ΚΥΣΤΗ ΕΠΙΔΙΔΥΜΙΔΑΣ - ΣΠΕΡΜΑΤΟΚΥΣΤΗ - ΚΥΣΤΕΣ ΟΣΧΕΟΥ ΥΔΡΟΚΗΛΗ Είναι η συλλογή υγρού μεταξύ των πετάλων του ιδίως ελυτροειδούς χιτώνα

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΩΟΘΗΚΩΝ. Θ. Πανοσκάλτσης MD, PhD, FRCOG, CCST (UK) Γυναικολόγος Ογκολόγος. Αρεταίειον Νοσοκομείο, Αθήνα

ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΩΟΘΗΚΩΝ. Θ. Πανοσκάλτσης MD, PhD, FRCOG, CCST (UK) Γυναικολόγος Ογκολόγος. Αρεταίειον Νοσοκομείο, Αθήνα ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΩΟΘΗΚΩΝ Θ. Πανοσκάλτσης MD, PhD, FRCOG, CCST (UK) Γυναικολόγος Ογκολόγος Λέκτορας, 2 η Πανεπιστημιακή Κλινική Μαιευτικής Γυναικολογίας Αρεταίειον Νοσοκομείο, Αθήνα ΕΙΣΑΓΩΓΗ Ο καρκίνος ωοθηκών

Διαβάστε περισσότερα

Φλοιοτρόπος ορμόνη ή Κορτικοτροπίνη (ACTH) και συγγενή πεπτίδια

Φλοιοτρόπος ορμόνη ή Κορτικοτροπίνη (ACTH) και συγγενή πεπτίδια ΕΠΙΝΕΦΡΙΔΙΑ Φλοιοτρόπος ορμόνη ή Κορτικοτροπίνη (ACTH) και συγγενή πεπτίδια 39 αμινοξέα Μ.Β. 4500 προοπιομελανοκορτίνη(pomc) 1. κορτικοτροπίνη (ACTH), 2. β λιποτροφίνη (β LPH), 3. γ λιποτροφίνη (γ LPH),

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΣΟΘΕΡΑΠΕΙΑ ΕΝΕΣΙΜΗ ΤΟΠΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ

ΜΕΣΟΘΕΡΑΠΕΙΑ ΕΝΕΣΙΜΗ ΤΟΠΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΜΕΣΟΘΕΡΑΠΕΙΑ ΕΝΕΣΙΜΗ ΤΟΠΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΜΕΣΟΘΕΡΑΠΕΙΑ Αυτό σημαίνει ότι χρησιμοποιούμε μόνο ενέσιμα φάρμακα και μόνο στο σημείο που πάσχει. ΜΕΣΟΘΕΡΑΠΕΙΑ Ξεκίνησε στη λογική του γιατί να μη χορηγήσω ένα αντιφλεγμονώδες

Διαβάστε περισσότερα

18. ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΕΝΔΟΜΗΤΡΙΟΥ

18. ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΕΝΔΟΜΗΤΡΙΟΥ 18. ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΕΝΔΟΜΗΤΡΙΟΥ Ο καρκίνος του ενδομητρίου είναι η συχνότερη μορφή γυναικολογικού καρκίνου στις ΗΠΑ ( 6% όλων των νεοδιαγνωσθέντων καρκίνων στις γυναίκες). Η πρόγνωση είναι σχετικά καλή καθώς

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΠΡΟΣΤΑΤΗ. Ορισμός. Συμπτώματα. Αίτια

ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΠΡΟΣΤΑΤΗ. Ορισμός. Συμπτώματα. Αίτια Ορισμός Συμπτώματα Αίτια Παράγοντες κινδύνου Επιπλοκές Προετοιμασία για το ραντεβού Εξετάσεις και διάγνωση Θεραπεία Αντιμετώπιση και υποστήριξη Πρόληψη Ορισμός ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΠΡΟΣΤΑΤΗ Ο καρκίνος του προστάτη

Διαβάστε περισσότερα

11. ΕΝΔΟΚΡΙΝΕΙΣ ΑΔΕΝΕΣ

11. ΕΝΔΟΚΡΙΝΕΙΣ ΑΔΕΝΕΣ 11. ΕΝΔΟΚΡΙΝΕΙΣ ΑΔΕΝΕΣ Στον ανθρώπινο οργανισμό υπάρχουν δύο είδη αδένων, οι εξωκρινείς και οι ενδοκρινείς. Οι εξωκρινείς (ιδρωτοποιοί αδένες, σμηγματογόνοι αδένες κ.ά.) εκκρίνουν το προϊόν τους στην επιφάνεια

Διαβάστε περισσότερα

Ι) ΗΠΑΤΕΚΤΟΜΗ ΓΙΑ ΕΝ ΟΗΠΑΤΙΚΟ ΧΟΛΑΓΓΕΙΟΚΑΡΚΙΝΩΜΑ: ΜΑΚΡΟΣΚΟΠΙΚΗ ΕΞΕΤΑΣΗ:

Ι) ΗΠΑΤΕΚΤΟΜΗ ΓΙΑ ΕΝ ΟΗΠΑΤΙΚΟ ΧΟΛΑΓΓΕΙΟΚΑΡΚΙΝΩΜΑ: ΜΑΚΡΟΣΚΟΠΙΚΗ ΕΞΕΤΑΣΗ: ΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΑ ΠΑΡΑΣΚΕΥΑΣΜΑΤΑ ΕΚΤΟΜΗΣ ΧΟΛΑΓΓΕΙΟΚΑΡΚΙΝΩΜΑΤΟΣ Β. Τζιούφα, Αναπληρώτρια Καθηγήτρια Ιατρικής Σχολής Εργαστηρίου Παθολογικής Ανατοµικής, Αριστοτέλειο Πανεπιστήµιο Θεσσαλονίκης Ι) ΗΠΑΤΕΚΤΟΜΗ ΓΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

Εξωτερική Ακτινοθεραπεία Προστάτη. Εξωτερική Ακτινοθεραπεία Προστάτη

Εξωτερική Ακτινοθεραπεία Προστάτη. Εξωτερική Ακτινοθεραπεία Προστάτη Εξωτερική Ακτινοθεραπεία Προστάτη Εξωτερική Ακτινοθεραπεία Προστάτη Σχεδιασμός Ακτινοθεραπείας Προστάτη Σχεδιασμός Ακτινοθεραπείας Προστάτη (Treatment Planning): σύγκριση απεικόνισης μεταξύ Αξονικής και

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΕΡΠΛΑΣΙΑ ΤΟΥ ΕΝΔΟΜΗΤΡΙΟΥ ΚΑΛΠΑΚΤΣΙΔΟΥ ΒΑΚΙΑΝΗ ΜΑΧΗ

ΥΠΕΡΠΛΑΣΙΑ ΤΟΥ ΕΝΔΟΜΗΤΡΙΟΥ ΚΑΛΠΑΚΤΣΙΔΟΥ ΒΑΚΙΑΝΗ ΜΑΧΗ ΥΠΕΡΠΛΑΣΙΑ ΤΟΥ ΕΝΔΟΜΗΤΡΙΟΥ ΚΑΛΠΑΚΤΣΙΔΟΥ ΒΑΚΙΑΝΗ ΜΑΧΗ Ανωορρηκτικοί κύκλοι Εξωγενή οιστρογόνα Σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών Παχυσαρκία Όγκοι ωοθηκών Εφηβία Παραγωγική ηλικία Κλιμακτήριο εμμηνόπαυση ΥΠΕΡΠΛΑΣΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΙ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΓΝΩΡΙΖΕΤΕ ΓΙΑ ΤΟΝ ΚΑΡΚΙΝΟ ΤΟΥ ΠΡΟΣΤΑΤΗ

ΤΙ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΓΝΩΡΙΖΕΤΕ ΓΙΑ ΤΟΝ ΚΑΡΚΙΝΟ ΤΟΥ ΠΡΟΣΤΑΤΗ ΤΙ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΓΝΩΡΙΖΕΤΕ ΓΙΑ ΤΟΝ ΚΑΡΚΙΝΟ ΤΟΥ ΠΡΟΣΤΑΤΗ ΤΙ ΕΙΝΑΙ Ο ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΠΡΟΣΤΑΤΗ; Ο καρκίνος του προστάτη εμφανίζεται όταν αναπτύσσονται στον προστάτη αφύσικα κύτταρα. Αυτά τα αφύσικα κύτταρα μπορεί να

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΚΑΡΚΙΝΙΚΕΣ ΑΛΛΟΙΩΣΕΙΣ ΣΤΟΜΑΧΟΥ ΠΑΧΕΟΣ ΕΝΤΕΡΟΥ

ΠΡΟΚΑΡΚΙΝΙΚΕΣ ΑΛΛΟΙΩΣΕΙΣ ΣΤΟΜΑΧΟΥ ΠΑΧΕΟΣ ΕΝΤΕΡΟΥ ΠΡΟΚΑΡΚΙΝΙΚΕΣ ΑΛΛΟΙΩΣΕΙΣ ΣΤΟΜΑΧΟΥ ΠΑΧΕΟΣ ΕΝΤΕΡΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΠΑΘΟΛΟΓΟAΝΑΤΟΜΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΟΜΑΔΑ ΠΕΠΤΙΚΟΥ ΑΘΗΝΑ 15 Δεκεμβρίου 2004 Mαρία Δαιμονάκου- Βατοπούλου Αναπληρώτρια Διευθύντρια Σισμανόγλειο ΓΠΝΑ Kαρκινογέννεση

Διαβάστε περισσότερα

Συνήθεις νεοπλασματικές βλάβες τραχήλου / σώματοςμήτραςκαι ωοθηκών. Στ Εξάμηνο ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΟ #4

Συνήθεις νεοπλασματικές βλάβες τραχήλου / σώματοςμήτραςκαι ωοθηκών. Στ Εξάμηνο ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΟ #4 Συνήθεις νεοπλασματικές βλάβες τραχήλου / σώματοςμήτραςκαι ωοθηκών Στ Εξάμηνο ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΟ #4 Βασιλική Κωτούλα Δημητριάδου, επίκ. καθ. ΕΓΠΠΑ Σωτήρης Μπαρμπάνης, άμ. επιστ. συν. ΕΓΠΠΑ διαφορές? όγκοι από

Διαβάστε περισσότερα

Prolaris : Ο Νέος Εξατομικευμένος Υπολογισμός της Επιθετικότητας του Καρκίνου του Προστάτη

Prolaris : Ο Νέος Εξατομικευμένος Υπολογισμός της Επιθετικότητας του Καρκίνου του Προστάτη Prolaris : Ο Νέος Εξατομικευμένος Υπολογισμός της Επιθετικότητας του Καρκίνου του Προστάτη Τηλεφωνικό Κέντρο 210 69 66 000 Prolaris : Ο Νέος Εξατομικευμένος Υπολογισμός της Επιθετικότητας του Καρκίνου

Διαβάστε περισσότερα

Η ΕΝΔΟΠΡΟΣΤΑΤΙΚΗ ΕΓΧΥΣΗ ΑΙΘΑΝΟΛΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΗΣ ΚΑΛΟΗΘΟΥΣ ΥΠΕΡΠΛΑΣΙΑΣ ΤΟΥ ΠΡΟΣΤΑΤΗ

Η ΕΝΔΟΠΡΟΣΤΑΤΙΚΗ ΕΓΧΥΣΗ ΑΙΘΑΝΟΛΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΗΣ ΚΑΛΟΗΘΟΥΣ ΥΠΕΡΠΛΑΣΙΑΣ ΤΟΥ ΠΡΟΣΤΑΤΗ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΟΜΕΑΣ ΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΟΣ Β ΟΥΡΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΤΟΥ Α.Π.Θ. ΔΙΕΥΘΥΝΤΗΣ: Ο ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ Β. ΚΑΤΣΙΚΑΣ ΠΑΝΕΠ. ΕΤΟΣ 2007-2008 ΑΡΙΘΜΟΣ 1987 Η ΕΝΔΟΠΡΟΣΤΑΤΙΚΗ ΕΓΧΥΣΗ ΑΙΘΑΝΟΛΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΑΣΘΕΝΕΙΣ

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΑΣΘΕΝΕΙΣ Τα Ανδρικά Ορµονικά Προφίλ Παραδοσιακά, οι αλλαγές στις ανδρικές ορµόνες, οι σχετιζόµενες µε την ηλικία, δεν θεωρήθηκαν προβληµατικές επειδή η γονιµότητα στους άνδρες παραµένει

Διαβάστε περισσότερα

21. ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ

21. ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ 21. ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΑ Ο καρκίνος του μαστού είναι ο πιο συχνός καρκίνος της γυναίκας. Η επίπτωση παγκόσμια είναι περίπου 89 περιστατικά/100.000 γυναίκες ενώ αναφέρονται 800.000 νέα περιστατικά

Διαβάστε περισσότερα

LUTS, BOO and BPH. LUTS, BOO and BPH

LUTS, BOO and BPH. LUTS, BOO and BPH LUTS, BOO and BPH LUTS, BOO and BPH Φ. Σοφράς Συμπτώματα Κατώτερου Ουροποιητικού LowerUrinaryTractSymptoms Αποφρακτικά (κένωσης) Καθυστέρηση έναρξης Διακεκομμένη ούρηση Ατελής κένωση κύστεως Χαμηλή ροή

Διαβάστε περισσότερα

ΗPV και ενδοεπιθηλιακές αλλοιώσεις κατωτέρου γεννητικού συστήματος. Ε.Κωστοπούλου Λέκτορας Παθολογικής Ανατομικής Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας

ΗPV και ενδοεπιθηλιακές αλλοιώσεις κατωτέρου γεννητικού συστήματος. Ε.Κωστοπούλου Λέκτορας Παθολογικής Ανατομικής Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΗPV και ενδοεπιθηλιακές αλλοιώσεις κατωτέρου γεννητικού συστήματος Ε.Κωστοπούλου Λέκτορας Παθολογικής Ανατομικής Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας H.M. Παράγοντες κινδύνου καρκινώματος τραχήλου Ηλικία κατά την πρώτη

Διαβάστε περισσότερα

Καρκίνος. Note: Σήμερα όμως πάνω από το 50% των διαφόρων καρκινικών τύπων είναι θεραπεύσιμοι

Καρκίνος. Note: Σήμερα όμως πάνω από το 50% των διαφόρων καρκινικών τύπων είναι θεραπεύσιμοι Ο πιο απλός ορισμός είναι ότι ο καρκίνος είναι μια ομάδα ασθενειών που χαρακτηρίζεται από ανεξέλεγκτη ανάπτυξη και διασπορά ανώμαλων κυττάρων. Αν η εξάπλωση δεν ελεγχθεί θα οδηγήσει στο θάνατο. Ποσοστό

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΚΑΡΚΙΝΩΜΑΤΩΔΕΙΣ ΑΛΛΟΙΩΣΕΙΣ ΤΟΥ ΠΑΓΚΡΕΑΤΟΣ

ΠΡΟΚΑΡΚΙΝΩΜΑΤΩΔΕΙΣ ΑΛΛΟΙΩΣΕΙΣ ΤΟΥ ΠΑΓΚΡΕΑΤΟΣ ΠΡΟΚΑΡΚΙΝΩΜΑΤΩΔΕΙΣ ΑΛΛΟΙΩΣΕΙΣ ΤΟΥ ΠΑΓΚΡΕΑΤΟΣ Ελένη Σπανίδου-Καρβούνη Καρβούνη, FRCPC Παθολογοανατόμος Αρεταίειο Νοσοκομείο Προκαρκινωματώδεις αλλοιώσεις του παγκρέατος Παγκρεατική Ενδοεπιθηλιακή Νεοπλασία

Διαβάστε περισσότερα

Α ΜΑΙΕΥΤΙΚΗ & ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΚΗΣ ΟΓΚΟΛΟΓΙΑΣ Γ.Ν.Α. «ΑΛΕΞΑΝΔΡΑ» ΝΟΣΟΣ PAGET ΑΙΔΟΙΟΥ

Α ΜΑΙΕΥΤΙΚΗ & ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΚΗΣ ΟΓΚΟΛΟΓΙΑΣ Γ.Ν.Α. «ΑΛΕΞΑΝΔΡΑ» ΝΟΣΟΣ PAGET ΑΙΔΟΙΟΥ Α ΜΑΙΕΥΤΙΚΗ & ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΚΗΣ ΟΓΚΟΛΟΓΙΑΣ Γ.Ν.Α. «ΑΛΕΞΑΝΔΡΑ» ΝΟΣΟΣ PAGET ΑΙΔΟΙΟΥ Κουτρούµπα Ι, Χαϊδόπουλος Δ, Θωµάκος Ν, Σωτηροπούλου Μ, Καθοπούλης Ν, Βλάχος

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΗΘΕΙΣ ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΘΥΡΕΟΕΙΔΟΥΣ

ΣΥΝΗΘΕΙΣ ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΘΥΡΕΟΕΙΔΟΥΣ Οι όζοι του θυρεοειδούς είναι συχνοί και αποτελούν το συχνότερο ενδοκρινολογικό πρόβλημα σε πολλές χώρες. Οι πιθανότητες ότι κάποιος θα ανακαλύψει έναν τουλάχιστον όζο θυρεοειδούς είναι 1 στις 10 ενώ σε

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΙΚΑ ΓΙΑ ΤΗ ΝΕΦΡΟΛΙΘΙΑΣΗ

ΓΕΝΙΚΑ ΓΙΑ ΤΗ ΝΕΦΡΟΛΙΘΙΑΣΗ 1 ΓΕΝΙΚΑ ΓΙΑ ΤΗ ΝΕΦΡΟΛΙΘΙΑΣΗ Κυριακή Σταματέλου Ειδικός Νεφρολόγος, MBA Τι είναι η νεφρολιθίαση; Η νεφρολιθίαση λέγεται κοινά «πέτρες στα νεφρά» και είναι γνωστή στην ανθρωπότητα από τα αρχαία χρόνια.

Διαβάστε περισσότερα

15λεπτη προετοιμασία του φοιτητή για το μάθημα της λιθίασης του ουροποιητικού.

15λεπτη προετοιμασία του φοιτητή για το μάθημα της λιθίασης του ουροποιητικού. 15λεπτη προετοιμασία του φοιτητή για το μάθημα της λιθίασης του ουροποιητικού. Τι είναι η λιθίαση του ουροποιητικού ; Λιθίαση του ουροποιητικού Είναι η ύπαρξη των λίθων σε οποιοδήποτε σημείο του ουροποιητικού.

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ Α ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΠΑΘΟΛΟΓΙΚΗΣ ΑΝΑΤΟΜΙΚΗΣ ΟΓΚΟΙ ΕΠΙΦΥΣΗΣ. ΝΙΚΟΛΑΟΣ ΚΑΒΑΝΤΖΑΣ Επίκουρος Καθηγητής

ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ Α ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΠΑΘΟΛΟΓΙΚΗΣ ΑΝΑΤΟΜΙΚΗΣ ΟΓΚΟΙ ΕΠΙΦΥΣΗΣ. ΝΙΚΟΛΑΟΣ ΚΑΒΑΝΤΖΑΣ Επίκουρος Καθηγητής ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ Α ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΠΑΘΟΛΟΓΙΚΗΣ ΑΝΑΤΟΜΙΚΗΣ ΟΓΚΟΙ ΕΠΙΦΥΣΗΣ ΝΙΚΟΛΑΟΣ ΚΑΒΑΝΤΖΑΣ Επίκουρος Καθηγητής ΟΓΚΟΙ ΕΠΙΦΥΣΗΣ Επιφυσιοβλάστωµα Επιφυσιοκύττωµα Ογκος

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΑΝΑΤΟΜΙΑΣ-ΙΣΤΟΛΟΓΙΑΣ ΟΥΡΟΠΟΙΗΤΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ

ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΑΝΑΤΟΜΙΑΣ-ΙΣΤΟΛΟΓΙΑΣ ΟΥΡΟΠΟΙΗΤΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ ΤΕΙ ΠΑΤΡΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΑΝΑΤΟΜΙΑ ΙI ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ : Γεράσιµος Π. Βανδώρος ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΑΝΑΤΟΜΙΑΣ-ΙΣΤΟΛΟΓΙΑΣ ΟΥΡΟΠΟΙΗΤΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ ΤΑ ΕΠΙΜΕΡΟΥΣ ΤΜΗΜΑΤΑ ΤΟΥ ΟΥΡΟΠΟΙΗΤΙΚΟΥ ΕΙΝΑΙ: ΝΕΦΡΟΙ ΟΥΡΗΤΗΡΕΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΠΑΧΕΟΣ ΕΝΤΕΡΟΥ ΚΑΙ ΟΡΘΟΥ ΤΑ «ΜΥΣΤΙΚΑ» ΤΗΣ ΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗΣ ΘΕΡΑΠΕΙΑΣ

ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΠΑΧΕΟΣ ΕΝΤΕΡΟΥ ΚΑΙ ΟΡΘΟΥ ΤΑ «ΜΥΣΤΙΚΑ» ΤΗΣ ΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗΣ ΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΠΑΧΕΟΣ ΕΝΤΕΡΟΥ ΚΑΙ ΟΡΘΟΥ ΤΑ «ΜΥΣΤΙΚΑ» ΤΗΣ ΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗΣ ΘΕΡΑΠΕΙΑΣ Εισαγωγή Ο καρκίνος του παχέος εντέρου αποτελεί την τρίτη αιτία διεθνώς, θανάτων από κακοήθη νόσο. Ο λόγος είναι ότι οι πολύποδες

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗΣ ΤΗΣ ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗΣ

ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗΣ ΤΗΣ ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗΣ ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗΣ ΤΗΣ ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗΣ Α. ΠΟΤΕ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΥΠΟΒΑΛΛΟΝΤΑΙ ΟΙ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΣΕ ΜΕΤΡΗΣΗ ΟΣΤΙΚΗΣ ΠΥΚΝΟΤΗΤΑΣ (ΑΝΔΡΕΣ ΚΑΙ ΓΥΝΑΙΚΕΣ): ΗΛΙΚΙΑ < 50 ΕΤΩΝ: Κατάγματα χαμηλής βίας

Διαβάστε περισσότερα

Νοσήματα του προστάτη στο σκύλο. Κατερίνα Κ. Αδαμαμά-Μωραΐτου Επίκουρη Καθηγήτρια Παθολογία Ζώων Συντροφιάς Κτηνιατρική Σχολή, Α.Π.Θ.

Νοσήματα του προστάτη στο σκύλο. Κατερίνα Κ. Αδαμαμά-Μωραΐτου Επίκουρη Καθηγήτρια Παθολογία Ζώων Συντροφιάς Κτηνιατρική Σχολή, Α.Π.Θ. Νοσήματα του προστάτη στο σκύλο Κατερίνα Κ. Αδαμαμά-Μωραΐτου Επίκουρη Καθηγήτρια Παθολογία Ζώων Συντροφιάς Κτηνιατρική Σχολή, Α.Π.Θ. Νοσήματα του προστάτη Καλοήθης υπερπλασία υπερτροφία του προστάτη Μεταπλασία

Διαβάστε περισσότερα

Προληπτική Μαστογραφία Ανακαλύπτοντας το DCIS. Ιωάννης Θ. Νατσιόπουλος Ειδικός Χειρουργός Μαστού

Προληπτική Μαστογραφία Ανακαλύπτοντας το DCIS. Ιωάννης Θ. Νατσιόπουλος Ειδικός Χειρουργός Μαστού Προληπτική Μαστογραφία Ανακαλύπτοντας το DCIS Ιωάννης Θ. Νατσιόπουλος Ειδικός Χειρουργός Μαστού Ductal Carcinoma in Situ Πορογενές καρκίνωμα in Situ In Situ = επί τόπου Τοπικό πορογενές καρκίνωμα; Ductal

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΥΚΛΟΦΟΡΙΑ. Σχηµατική απεικόνιση της µεγάλης και της µικρής κυκλοφορίας

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΥΚΛΟΦΟΡΙΑ. Σχηµατική απεικόνιση της µεγάλης και της µικρής κυκλοφορίας ΤΕΙ ΠΑΤΡΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΑΝΑΤΟΜΙΑ Ι ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ : Γεράσιµος Π. Βανδώρος ΑΙΜΟΦΟΡΑ ΑΓΓΕΙΑ ΑΡΤΗΡΙΕΣ - ΦΛΕΒΕΣ - ΤΡΙΧΟΕΙ Η 1 ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΥΚΛΟΦΟΡΙΑ Μεγάλη και µικρή κυκλοφορία Σχηµατική

Διαβάστε περισσότερα

Αρχικά θα πρέπει να προσδιορίσουμε τι είναι η παχυσαρκία.

Αρχικά θα πρέπει να προσδιορίσουμε τι είναι η παχυσαρκία. Αρχικά θα πρέπει να προσδιορίσουμε τι είναι η παχυσαρκία. Παχυσαρκία είναι η παθολογική αύξηση του βάρους του σώματος, που οφείλεται σε υπερβολική συσσώρευση λίπους στον οργανισμό. Παρατηρείται γενικά

Διαβάστε περισσότερα

ΟΥΡΟΔΟΧΟΣ ΚΥΣΤΗ ΚΑΛΛΙΟΠΗ ΔΙΑΜΑΝΤΟΠΟΥΛΟΥ ΕΠΙΜΕΛΗΤΡΙΑ Β ΠΑΘΟΛΟΓΟΑΝΑΤΟΜΙΚΟ ΤΜΗΜΑ Γ.Ν. ΑΣΚΛΗΠΙΕΙΟΥ ΒΟΥΛΑΣ

ΟΥΡΟΔΟΧΟΣ ΚΥΣΤΗ ΚΑΛΛΙΟΠΗ ΔΙΑΜΑΝΤΟΠΟΥΛΟΥ ΕΠΙΜΕΛΗΤΡΙΑ Β ΠΑΘΟΛΟΓΟΑΝΑΤΟΜΙΚΟ ΤΜΗΜΑ Γ.Ν. ΑΣΚΛΗΠΙΕΙΟΥ ΒΟΥΛΑΣ ΟΥΡΟΔΟΧΟΣ ΚΥΣΤΗ ΑΝΑΤΟΜΙΑ - ΙΣΤΟΛΟΓΙΑ ΧΕΙΡΙΣΜΟΣ ΠΑΡΑΣΚΕΥΑΣΜΑΤΟΣ ΡΙΖΙΚΗΣ ΚΥΣΤΕΚΤΟΜΗΣ ΔΙΟΥΡΗΘΡΙΚΗΣ ΕΞΑΙΡΕΣΗΣ ΟΥΡΟΘΗΛΙΑΚΟΥ ΚΑΡΚΙΝΩΜΑΤΟΣ ΟΥΡΟΔΟΧΟΥ ΚΥΣΤΗΣ (TUR( TUR-BΤ) ΚΑΛΛΙΟΠΗ ΔΙΑΜΑΝΤΟΠΟΥΛΟΥ ΕΠΙΜΕΛΗΤΡΙΑ Β

Διαβάστε περισσότερα

12. ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΗ - ΑΝΑΠΤΥΞΗ

12. ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΗ - ΑΝΑΠΤΥΞΗ 12. ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΗ - ΑΝΑΠΤΥΞΗ Η αναπαραγωγή είναι μία χαρακτηριστική λειτουργία, η μόνη που δεν είναι απαραίτητη για την επιβίωση του ίδιου του οργανισμού αλλά για τη διαιώνιση του είδους. Η αναπαραγωγή στον

Διαβάστε περισσότερα

Γεώργιος Α. Ανδρουτσόπουλος Επίκουρος Καθηγητής Μαιευτικής - Γυναικολογίας Πανεπιστημίου Πατρών. Πυελική μάζα

Γεώργιος Α. Ανδρουτσόπουλος Επίκουρος Καθηγητής Μαιευτικής - Γυναικολογίας Πανεπιστημίου Πατρών. Πυελική μάζα Γεώργιος Α. Ανδρουτσόπουλος Επίκουρος Καθηγητής Μαιευτικής - Γυναικολογίας Πανεπιστημίου Πατρών Πυελική μάζα Επιδημιολογία Η πυελική μάζα είναι ένα σχετικά συχνό κλινικό εύρημα. Σε αρκετές περιπτώσεις

Διαβάστε περισσότερα

Καρκίνος της νεφρικής πυέλου ή του ουρητήρα

Καρκίνος της νεφρικής πυέλου ή του ουρητήρα Καρκίνος του Νεφρού Καρκίνος της νεφρικής πυέλου ή του ουρητήρα Λιθίαση ουροποιητικού συστήματος Στένωση Πυελοουρητηρικής Συμβολής Τα Επινεφρίδια Nεφρικές κύστες Καρκίνος του Νεφρού Το Νεφρικό Καρκίνωμα

Διαβάστε περισσότερα

Συστήματα επικοινωνίας Ανθρωπίνου σώματος. ενδοκρινολογικό νευρικό σύστημα

Συστήματα επικοινωνίας Ανθρωπίνου σώματος. ενδοκρινολογικό νευρικό σύστημα Κύτταρο Το κύτταρο αποτελείται από μέρη τα οποία έχουν συγκεκριμένη δομή και επιτελούν μία συγκεκριμένη λειτουργία στην όλη οργάνωση του κυττάρου. Δομή κυτταροπλασματικής μεμβράνης Συστήματα επικοινωνίας

Διαβάστε περισσότερα

Η ΜΕΤΕΓΧΕΙΡΗΤΙΚΗ ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΠΡΟΣΤΑΤΗ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΡΙΖΙΚΗ ΠΡΟΣΤΑΤΕΚΤΟΜΗ

Η ΜΕΤΕΓΧΕΙΡΗΤΙΚΗ ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΠΡΟΣΤΑΤΗ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΡΙΖΙΚΗ ΠΡΟΣΤΑΤΕΚΤΟΜΗ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΙΑΤΡΙΚΗΣ - ΤΟΜΕΑΣ ΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΟΣ Α ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΗ ΟΥΡΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΔΙΕΥΘΥΝΤΗΣ: ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ Δ. ΡΑΔΟΠΟΥΛΟΣ ΠΑΝΕΠ. ΕΤΟΣ: 2007-08 ΑΡΙΘΜ.: 1989

Διαβάστε περισσότερα

Επιδημιολογία καρκίνου του πνεύμονα Ενότητα 1: Ογκολογία Πνεύμονα. Κυριάκος Καρκούλιας, Επίκουρος Καθηγητής Σχολή Επιστημών Υγείας Τμήμα Ιατρικής

Επιδημιολογία καρκίνου του πνεύμονα Ενότητα 1: Ογκολογία Πνεύμονα. Κυριάκος Καρκούλιας, Επίκουρος Καθηγητής Σχολή Επιστημών Υγείας Τμήμα Ιατρικής Επιδημιολογία καρκίνου του πνεύμονα Ενότητα 1: Ογκολογία Πνεύμονα Κυριάκος Καρκούλιας, Επίκουρος Καθηγητής Σχολή Επιστημών Υγείας Τμήμα Ιατρικής Επιδημιολογικά στοιχεία καρκίνου του πνεύμονα Ο καρκίνος

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΦΡΟΥ. Ποιοι είναι οι παράγοντες κινδύνου;

ΝΕΦΡΟΥ. Ποιοι είναι οι παράγοντες κινδύνου; ΟΓΚΟΙ ΟΥΡΟΠΟΙΟΓΕΝΝΗΤΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ - ΝΕΦΡΟΥ - ΠΛΚ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ - ΟΥΡΗΤΗΡΑ - ΟΠΙΣΘΟΠΕΡΙΤΟΝΑΙΚΟΥ ΧΩΡΟΥ - ΟΥΡΟΔΟΧΟΥ ΚΥΣΤΕΩΣ - ΠΡΟΣΤΑΤΗ - ΠΕΟΥΣ - ΟΥΡΗΘΡΑΣ - ΟΡΧΕΩΝ - ΕΠΙΔΙΔΥΜΙΔΑΣ (ΣΠΑΝΙΟΣ) ΝΕΦΡΟΥ Ο καρκίνος

Διαβάστε περισσότερα

Θέματα Αναπαραγωγικής Υγείας στην Προεφηβεία & Εφηβεία. Φλώρα Μπακοπούλου Παιδίατρος Εφηβικής Ιατρικής

Θέματα Αναπαραγωγικής Υγείας στην Προεφηβεία & Εφηβεία. Φλώρα Μπακοπούλου Παιδίατρος Εφηβικής Ιατρικής Θέματα Αναπαραγωγικής Υγείας στην Προεφηβεία & Εφηβεία Φλώρα Μπακοπούλου Παιδίατρος Εφηβικής Ιατρικής Ενήβωση - Εφηβεία Puberty - Adolescence Puberty vs. Adolescence Ενήβωση vs. Εφηβεία 12-15 y 12- >>15

Διαβάστε περισσότερα

Section A: Είδος επέμβασης

Section A: Είδος επέμβασης Section A: Είδος επέμβασης A1. Είδος Επέμβασης Παγκρεατο12δακτυλεκτομή(επέμβαση Whipple ), μερική παγκρεατεκτομή Παγκρεατο12δακτυλεκτομή(επέμβαση Whipple), ολική παγκρεατεκτομή PPPD, μερική παγκρεατεκτομή

Διαβάστε περισσότερα

Γεννητικό Σύστημα. Ioannis Lazarettos. MD PhD Orthopaedic Surgeon

Γεννητικό Σύστημα. Ioannis Lazarettos. MD PhD Orthopaedic Surgeon Γεννητικό Σύστημα Ioannis Lazarettos MD PhD Γεννητικό Σύστημα Άνδρα 2 Γεννητικό Σύστημα Άνδρα Όρχεις (Γεννητικοί Αδένες) Εκφορητική Οδός Σπέρματος Επιδιδυμίδα Σπερματικός Πόρος Σπερματοδόχος Κύστη Εκσπερματικός

Διαβάστε περισσότερα

Αν. Καθηγήτρια Ε. Λαμπρινουδάκη

Αν. Καθηγήτρια Ε. Λαμπρινουδάκη Αν. Καθηγήτρια Ε. Λαμπρινουδάκη upadate swfobject.embedswf('/plugins/content/avreloaded/mediaplayer.swf','avreloaded0','400',' 320','7.0.14','/plugins/content/avreloaded/expressinstall.swf', {file:'http://www.aretaieio-obgyn.com/images/stories/videos/emino.flv',width:'400',height:'

Διαβάστε περισσότερα

ΑΚΤΙΝΟΘΕΡΑΠΕΙΑ. ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΟΣΤΙΚΟΥ ΠΟΝΟΥ ΜΠΟΝΙΟΥ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΑ Επιμελήτρια Β Ακτινοθεραπευτικού Τμήματος ΑΝΘ ΘΕΑΓΕΝΕΙΟΥ

ΑΚΤΙΝΟΘΕΡΑΠΕΙΑ. ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΟΣΤΙΚΟΥ ΠΟΝΟΥ ΜΠΟΝΙΟΥ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΑ Επιμελήτρια Β Ακτινοθεραπευτικού Τμήματος ΑΝΘ ΘΕΑΓΕΝΕΙΟΥ ΑΚΤΙΝΟΘΕΡΑΠΕΙΑ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΟΣΤΙΚΟΥ ΠΟΝΟΥ ΜΠΟΝΙΟΥ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΑ Επιμελήτρια Β Ακτινοθεραπευτικού Τμήματος ΑΝΘ ΘΕΑΓΕΝΕΙΟΥ ΕΤΥΜΟΛΟΓΙΑ ΠΟΝΟΥ Ο όρος πόνος προέρχεται από τη λατινική λέξη POENA που σημαίνει PUNISHMENT(τιμωρία)

Διαβάστε περισσότερα

Στοιχειώδεις παθολογικές μεταβολές του Γεννητικού Συστήματος

Στοιχειώδεις παθολογικές μεταβολές του Γεννητικού Συστήματος Στοιχειώδεις παθολογικές μεταβολές του Γεννητικού Συστήματος του Θήλεος ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΕΙΣ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΟΙΚΟΝΟΜΟΠΟΥΛΟΣ ΙΩΑΝΝΗΣ Προσοχή: Οι παρουσιάσεις μαθημάτων αποτελούν βοήθημα παρακολούθησης των παραδόσεων

Διαβάστε περισσότερα

Ακανθοκυτταρικό καρκίνωμα κατωτέρου γεννητικού συστήματος θήλεος. Μαρία Σωτηροπούλου Νοσοκομείο Αλεξάνδρα

Ακανθοκυτταρικό καρκίνωμα κατωτέρου γεννητικού συστήματος θήλεος. Μαρία Σωτηροπούλου Νοσοκομείο Αλεξάνδρα Ακανθοκυτταρικό καρκίνωμα κατωτέρου γεννητικού συστήματος θήλεος Μαρία Σωτηροπούλου Νοσοκομείο Αλεξάνδρα Ακανθοκυτταρικό καρκίνωμα αιδοίου Σπάνιο, 1,5 ανά 100 000 γυναίκες στις ΗΠΑ Τρειςομάδεςγυναικών:

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΤΕΥΘΥΝΤΗΡΙΕΣ ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΑΛΟΗΘΗ ΥΠΕΡΠΛΑΣΙΑ ΠΡΟΣΤΑΤΗ

ΚΑΤΕΥΘΥΝΤΗΡΙΕΣ ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΑΛΟΗΘΗ ΥΠΕΡΠΛΑΣΙΑ ΠΡΟΣΤΑΤΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΤΗΡΙΕΣ ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΑΛΟΗΘΗ ΥΠΕΡΠΛΑΣΙΑ ΠΡΟΣΤΑΤΗ (Ανανεωμένο κείμενο Μάρτιος 2005) M. Oelke (chairman), G. Alivizatos, M. Emberton, S. Gravas, S. Madersbacher, M. Michel, J. Nordling, C. Rioja

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΣΗ ΝΕΦΡΟΥ. Λειτουργία των νεφρών. Συμπτώματα της χρόνιας νεφρικής ανεπάρκειας

ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΣΗ ΝΕΦΡΟΥ. Λειτουργία των νεφρών. Συμπτώματα της χρόνιας νεφρικής ανεπάρκειας ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΣΗ ΝΕΦΡΟΥ Η χρόνια νεφρική ανεπάρκεια είναι η προοδευτική, μη αναστρέψιμη μείωση της νεφρικής λειτουργίας, η οποία προκαλείται από βλάβη του νεφρού ποικίλης αιτιολογίας. Η χρόνια νεφρική ανεπάρκεια

Διαβάστε περισσότερα

ΑΥΞΗΤΙΚΗ ΟΡΜΟΝΗ, ΙΝΣΟΥΛΙΝΟΜΙΜΗΤΙΚΟΣ ΑΥΞΗΤΙΚΟΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ-Ι ΚΑΙ ΑΣΚΗΣΗ

ΑΥΞΗΤΙΚΗ ΟΡΜΟΝΗ, ΙΝΣΟΥΛΙΝΟΜΙΜΗΤΙΚΟΣ ΑΥΞΗΤΙΚΟΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ-Ι ΚΑΙ ΑΣΚΗΣΗ MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΑΥΞΗΤΙΚΗ ΟΡΜΟΝΗ, ΙΝΣΟΥΛΙΝΟΜΙΜΗΤΙΚΟΣ ΑΥΞΗΤΙΚΟΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ-Ι ΚΑΙ ΑΣΚΗΣΗ ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C.S Η αυξητική

Διαβάστε περισσότερα

VIN (Ενδοεπιθηλιακή νεοπλασία αιδοίου)

VIN (Ενδοεπιθηλιακή νεοπλασία αιδοίου) VIN (Ενδοεπιθηλιακή νεοπλασία αιδοίου) Διαφορές μεταξύ τραχήλου και αιδοίου Κύτταρο-στόχος: κυρίως πλακώδες δεν υπάρχει εκτεθειμένος πολυδύναμος πληθυσμός, όπως στον τράχηλο Σχετιζόμενοι HPV: κυριαρχούν

Διαβάστε περισσότερα

Πεπτικό σύστημα Περιγραφή

Πεπτικό σύστημα Περιγραφή Πεπτικό Σύστημα Πεπτικό σύστημα Περιγραφή Το γαστρεντερικό σύστημα (ΓΕΣ) αποτελείται από τα κοίλα όργανα που εκτείνονται από το στόμα έως τον πρωκτό και τους επικουρικούς αδένες που ευθύνονται για την

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΟΜΑΤΟΛΟΓΙΑ στόμα Η Στοματολογία αποτελεί σημαντικό μέρος της Παθολογίας

ΣΤΟΜΑΤΟΛΟΓΙΑ στόμα Η Στοματολογία αποτελεί σημαντικό μέρος της Παθολογίας ΣΤΟΜΑΤΟΛΟΓΙΑ Αν και το στόμα αποτελεί μικρό τμήμα του σώματος είναι στόχος πολυάριθμων νόσων, τοπικών και συστηματικών Νοσήματα βλεννογόνου στόματος Νοσήματα χειλέων Νοσήματα σιαλογόνων αδένων Νοσήματα

Διαβάστε περισσότερα

Οπισθοπεριτοναϊκή θέση Θ12 - Ο4 Δεξιός νεφρός χαμηλότερα από τον αριστερό ΔΕ νεφρός πίσω και κάτω από το ήπαρ/χοληδόχο κύστη ΑΡ νεφρός κάτω και επί

Οπισθοπεριτοναϊκή θέση Θ12 - Ο4 Δεξιός νεφρός χαμηλότερα από τον αριστερό ΔΕ νεφρός πίσω και κάτω από το ήπαρ/χοληδόχο κύστη ΑΡ νεφρός κάτω και επί Οπισθοπεριτοναϊκή θέση Θ12 - Ο4 Δεξιός νεφρός χαμηλότερα από τον αριστερό ΔΕ νεφρός πίσω και κάτω από το ήπαρ/χοληδόχο κύστη ΑΡ νεφρός κάτω και επί τα έσω του σπλήνα Τα επινεφρίδια είναι άνω, πρόσθια και

Διαβάστε περισσότερα

ΑΚΡΑΤΕΙΑ ΟΥΡΩΝ. Αίτια της ακράτειας

ΑΚΡΑΤΕΙΑ ΟΥΡΩΝ. Αίτια της ακράτειας ΑΚΡΑΤΕΙΑ ΟΥΡΩΝ Η ICS (International Continence Society) έχει ορίσει την ακράτεια των ούρων ως μια κατάσταση ακούσιας απώλειας των ούρων, η οποία αποτελεί κοινωνικό και υγιεινoμικό πρόβλημα που μπορεί να

Διαβάστε περισσότερα