Η μελέτη IMPACT ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΟ ΤΗΣ ΜΕΛΕΤΗΣ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΑΝΑΦΟΡΑΣ MREC: 05/MRE07/25

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Η μελέτη IMPACT ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΟ ΤΗΣ ΜΕΛΕΤΗΣ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΑΝΑΦΟΡΑΣ MREC: 05/MRE07/25"

Transcript

1 Ταυτοποίηση ανδρών με γενετική προδιάθεση για καρκίνο του προστάτη: Στοχευμένος προσυμπτωματικός έλεγχος (screening) σε φορείς μετάλλαξης των γονιδίων BRCA1/2 και σε μάρτυρες Η μελέτη IMPACT ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΟ ΤΗΣ ΜΕΛΕΤΗΣ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΑΝΑΦΟΡΑΣ MREC: 05/MRE07/25 Συντονιστές μελέτης: Ms Elizabeth Bancroft Τηλέφωνο: +44 (0) Φαξ: +44 (0) Dr Anita Mitra Τηλέφωνο: +44 (0) Φαξ: +44 (0) Γραφείο επικοινωνίας: Τηλέφωνο: Φαξ: +44 (0) Υπεύθυνη επικοινωνίας της μελέτης IMPACT, η νοσηλεύτρια του ερευνητικού προγράμματος Elizabeth Bancroft Version 11 / 17 Ιανουαρίου 2007 Copyright ICR / 117

2 ΔΙΕΥΘΥΝΣΕΙΣ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ ΟΡΓΑΝΩΤΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ Επικεφαλής ερευνητής Dr Rosalind Eeles MA; PhD; FRCR; FRCP Reader in Clinical Cancer Genetics and Honorary Consultant in Cancer Genetics and Clinical Oncology Cancer Genetics Unit Institute of Cancer Research/Royal Marsden NHS Trust 15 Cotswold Road Sutton, Surrey SM2 5NG UK Συντονιστής μελέτης και συνεργάτης κλινικής έρευνας Dr Anita Mitra MBBS; BSc; MRCP; FRCR Clinical Research Fellow in Cancer Genetics Cancer Genetics Unit Royal Marsden NHS Foundation Trust Downs Road Sutton Surrey SM2 5PT UK Τηλέφωνο: +44 (0) Τηλέφωνο: +44 (0) Φαξ: + 44 (0) Φαξ: + 44 (0) Συντονιστής μελέτης και νοσηλεύτρια ερευνητικού προγράμματος Miss Elizabeth Bancroft BSc; RGN; MMedSci Cancer Genetics Unit Royal Marsden NHS Foundation Trust Downs Road Sutton, Surrey, SM2 5PT, UK Στατιστικολόγος Professor Doug Easton MA; PhD Director, CRC Genetic Epidemiology Unit Strangeways Research Laboratories Worts Causeway Cambridge, CB1 8RN UK Τηλέφωνο: +44 (0) Τηλέφωνο: +44 (0) Φαξ: + 44 (0) Φαξ: +44 (0) Άλλοι ερευνητές Mrs Audrey Ardern-Jones RGN; MSc; Genetics Cert Clinical Nurse Specialist and Genetic Counsellor Royal Marsden NHS Foundation Trust Downs Road Sutton Surrey SM2 5PT UK Prof Dr Chris Bangma & Professor Fritz H Schröder MD; PhD Department of Urology Erasmus University Medical Center Rotterdam DR3000 THE NETHERLANDS Τηλέφωνο: +44 (0) Τηλέφωνο: Φαξ: +44 (0) Φαξ: Professor David Dearnaley MA; MD; FRCR; FRCP Professor Diana Eccles MD; MRCP Head of Urology Unit Consultant in Clinical Genetics Royal Marsden NHS Trust Wessex Clinical Genetics Service Downs Road The Princess Anne Hospital Sutton Coxford Road Surrey SM2 5PT UK Southampton SO16 5YA UK Τηλέφωνο: +44 (0) Τηλέφωνο: +44 (0) / 117

3 Φαξ: +44 (0) Φαξ: +44 (0) Professor Gareth Evans MD; MRCP Dr Alison Falconer MRCP; FRCR Consultant Clinical Geneticist Consultant in Clinical Oncology Regional Genetics Service Charing Cross Hospital St Mary s Hospital Fulham Palace Road Hathersage Road London, UK Manchester M13 0JH UK Τηλέφωνο: +44 (0) Τηλέφωνο: +44 (0) Φαξ: +44 (0) Professor Christopher Foster PhD; DSc; FRCPath Professor Henrik Grönberg MD Professor of Cellular and Molecular Pathology Department of Radiosciences/Oncology Department of Pathology, Duncan Building University Hospital Royal Liverpool University Hospital S Daulby Street Umea, SWEDEN Liverpool L69 3GA, UK Τηλέφωνο: +44 (0) Τηλέφωνο: Φαξ: + 44 (0) Φαξ: Professor Freddie Hamdy MD; FRCSEd (Urol) Dr Óskar Þór Jóhannsson Professor of Urology Department of Clinical Oncology, Lanspitali K Floor, Royal Hallamshire Hospital University Hospital of Iceland Glossop Road v/hringbraut Sheffield, S10 2JF, UK IS101 Reykjavik ICELAND Τηλέφωνο: +44 (0) Τηλέφωνο: / Φαξ: +44 (0) Φαξ: Dr Vincent Khoo Dr Zsofia Kote-Jarai Consultant Clinical Oncologist Staff Scientist Royal Marsden NHS Foundation Trust Cancer Genetics Unit Fulham Road Institute of Cancer Research/Royal Marsden NHS Trust London 15 Cotswold Road SW3 6JJ UK Sutton, Surrey SM2 5NG UK Τηλέφωνο: +44 (0) Τηλέφωνο: +44 (0) Φαξ: +44 (0) Φαξ: +44 (0) Professor Hans Lilja MD; PhD Professor Jan Lubinski Attending Research Clinical Chemist International Hereditary Cancer Centre 3 / 117

4 Depts of Clinical Laboratories, Urology and Medicine Pomeranian Medical Univeristy Memorial Sloan-Kettering Cancer Center Ul. Poblaska York Avenue Szczecin New York NY10021, USA POLAND Τηλέφωνο: Τηλέφωνο: Φαξ: Φαξ: Dr Jane Melia PhD Ms Clare Moynihan MSc Team Leader in Epidemiology Institute of Cancer Research Cancer Screening Evaluation Unit Royal Marsden Hospital NHS Trust Brookes Lawley Building, Institute of Cancer Research Downs Road 15 Cotswold Road Sutton Sutton Surrey SM2 5NG UK Surrey SM2 5PT UK Τηλέφωνο:+44 (0) Τηλέφωνο: +44 (0) Φαξ: 44 (0) Φαξ: Dr Gad Rennert MD; PhD Dr Susan Peock Dept of Community Medicine and Epidemiology EMBRACE Study Co-ordinator CHS National Cancer Control Center Cancer Research UK Genetic Epidemiology Unit Carmel Medical Center Strangeways Research Laboratories 7 Michal Street Worts Causeway Haifa ISRAEL Cambridge, CB1 8RN, UK Τηλέφωνο: Τηλέφωνο: +44 (0) Φαξ: Φαξ: +44 (0) Dr Mohnish Suri Dr Paul Sibley Consultant Clinical Geneticist EURO / DPC Clinical Genetics Service Glyn Rhonwy Nottingham City Hospital Llanberis Nottingham NG5 1PB UK Caernarfon Gwynedd LL55 4EL UK Τηλέφωνο: +44 (0) Τηλέφωνο: +44 (0) Φαξ: +44 (0) Φαξ: +44 (0) Dr Penny Wilson Mr A.M 4 Hawarden Road Patient Representative Altrincham Royal Marsden Hospital Cheshire WA14 1NG UK Τηλέφωνο: +44 (0) ** Ο Δρ Reza Sharifi υπήρξε μέλος της Οργανωτικής Επιτροπής έως την 15 η Σεπτεμβρίου / 117

5 ΛΙΣΤΑ ΣΥΝΕΡΓΑΤΩΝ ΒΑΣΙΚΟΙ ΣΥΝΕΡΓΑΤΕΣ Οργάνωση Χώρα Βασικός ερευνητής Τομέας εξειδίκευσης 1 Institute of Cancer Research Η.Β. Δρ R Eeles Γενετική του καρκίνου 2 ACTANE συμμετέχοντες Drs Γενετική του καρκίνου του (Anglo/Canadian/Texan/Austra στο κοινοτικό Eeles/Bishop/Easton προστάτη και ουρολογία lian/norwegian/eu) πρόγραμμα consortium BIOMED 3 Μελέτη IBCCS (International Breast Cancer Cohort Study) για τους φορείς BRCA Ε.Ε Δρ D Goldgar Γενετικήεπιδημιολογία των BRCA1/2. 4 Κέντρο Sanger Η.Β. Prof M Stratton Cancer Genome Project (Μελέτη για το γονιδίωμα του καρκίνου) 5 South of England Prostate Cancer Collaborative Η.Β. Prof C Cooper / Prof C Foster / Dr D Dearnaley Συντονισμός prostate cancer collaborative (ισοδύναμο του τίτλου SPORE στο Ηνωμένο Βασίλειο) ΣΥΝΕΡΓΑΤΕΣ AUSTRALIA ΑΥΣΤΡΑΛΙΑ Dr Gillian Mitchell / Ms Mary-Anne Young Peter MacCallum Cancer Institute Locked Bag 1 A'Beckett Street Victoria 8006 AUSTRALIA Dr Georgia Chenevix-Trench NHMRC Principal Research Fellow The Queensland Institute of Medical Research Post Office Royal Brisbane Hospital Herston QLD4029 AUSTRALIA Dr Geoffrey Lindeman VBCRC Breast Cancer Laboratory The Walter & Eliza Hall Institute of Medical Research Medical Oncologist and Head, Royal Melbourne Hospital Familial Cancer Centre 1G Royal Parade Parkville VIC 3050 AUSTRALIA Dr Graeme Suthers / Ms Meryl Altree Familial Cancer Unit SA Clinical Genetics Service Women's and Children's Hospital North Adelaide SA 5006 AUSTRALIA Dr Alan Stapleton / Dr Louise Taylor Department of Urology Repatriation General Hospital Daws Road Daw Park 5041 Adelaide 5 / 117 ΑΥΣΤΡΙΑ Professor Georg Bartsch Head of Urology University Hospital of Innsbruck, FKK building Anichstrasse 35 A , Innsbruck AUSTRIA Professor Teresa Wagner / Ms Christine Furhauser / Dr Verena Korn Department of Senology Department of Obstetrics and Gynecology Universitat fur Frauenheilkunde Waehringer Guertel A-1090 Wien AUSTRIA ΚΥΠΡΟΣ Dr Kyriakos Kyriakou Biochemist / Cell Biologist Head, Dept of EM / Molecular Pathology The Cyprus Institute of Neurology & Genetics PO Box Nicosia,1683 CYPRUS ΔΑΝΙΑ Dr Dorthe Cruger Lead Consultant Clinical Geneticist Dept. of Clinical Genetics Vejle Hospital 7100 Vejle Denmark Professor Palle Osther Dept. of Urology Fredericia and Kolding Hospital Dronningensgade 97

6 7000 Fredericia Denmark Dr Anne-Marie Gerdes Clinical Genetics Department KKA Odense University Hospital DK-5000 Odense DENMARK ΕΣΘΟΝΙΑ Dr Hele Everaus Tartu University Hospital Hematology Oncology Clinic 7 Vallikraavi str Tartu ESTONIA ΓΑΛΛΙΑ Professor Yves-Jean Bignon Centre Jean Perrin Laboratoire D'Oncologie Moléculaire 58, Rue Montalembert BP Clermont-Ferrand cedex-1 FRANCE Dr Catherine Nogues / Dr Nadine Andrieu / Dr Taraneh Shojaei Centre Rene Huguenin 35 rue Dailly Saint-Cloud FRANCE ΓΕΡΜΑΝΙΑ Dr Jenny Chang-Claude Division of Epidemiology German Cancer Research Center Im Neuenheimer Feld 280 D Heidelberg 1 GERMANY Prof. Dr. Rita Schmutzler / Dr Kerstin Luedtke-Heckenkamp Stiftungsprofessorin der Deutschen Krebshilfe Abt. Molekulare Gynäko-Onkologie Universitäts-Frauenklinik zu Köln Kerpener Str Köln GERMANY ΕΛΛΑΔΑ Dr Drakoulis Yannoukakos / Dr Theodore Anagnostopoulos Head, Molecular Diagnostics Lab IRRP, National Centre for Scientific Research "Demokritos" Aghia Paraskevi Attikis Athens GREECE ΟΥΓΓΑΡΙΑ Prof E Olah / Dr Janos Papp Department of Molecular Genetics National Institute of Oncology H-1525 Budapest Rath Gyorgy U.7 HUNGARY ΙΣΛΑΝΔΙΑ Professor Jorunn Eyfjord Head of Molecular Genetics Molecular and Cell Biology Research Lab Icelandic Cancer Society Skogarhlid 8 PO Box 5420 IS-125 Reykjavik ICELAND ΙΝΔΙΑ Dr T Rajkumar Scientific Director/ Prof and Head of Molecular Oncology Cancer Institute (WIA) Adyar Chennai INDIA ΙΣΡΑΗΛ Dr Asher Salmon Sharett Institute of Oncology Hadassah University Medical Center Ein-Kerem Jerusalem Israel Dr Eitan Friedman Oncogenetics Unit Chaim Shema Medical Center Tel-Hashomer ISRAEL ΙΤΑΛΙΑ Dr Maria Caligo/Prof Generoso Bevilacqua Section of Genetic Oncology Institute of Pathology University of Pisa Via Roma, Pisa ITALY Dr P Radice / Dr N Nicolai / Riccardo Valdagni Division of Experimental Oncology A Instituto Nazionale Tumori Via Venezian 1 I Milano ITALY ΛΕΤΟΝΙΑ Prof Janis Gardovskis / Dr Arvids Irmejs / Dr Andris Abele Director / Lead Scientist Hereditary cancer Institute Riga Stradins University Dzirciema str. 16 LV 1007 Riga LATVIA 6 / 117

7 ΜΟΓΓΟΛΙΑ Dr M.Nansalmaa Mongolian Development Institute Ulaanbaatar Post Office 20A P.O.Box 8 MONGOLIA ΝΟΡΒΗΓΙΑ Dr Lovise Maehle / Dr Wolfgang Lilleby / Dr Ketil Heimdahl /Dr Pal Moller Department of Cancer Gentics / Deparrtment of Oncology Norwegian Radium Hospital N-0310 Oslo NORWAY ΡΩΣΙΑ Dr Ludmila Lyubchenko Clinical Genetics Laboratory & Out-Patient Dept N.N Blokin Cancer Research Centre Russian Academy of Medical Sciences Kashirskoe sh. 24 Moscow RUSSIAN FEDERATION ΣΛΟΒΑΚΙΑ Dr Denisa Ilencikova / Dr Lucia Copakova Clinical Geneticists National Cancer Institute Bratislava SLOVAKIA ΙΣΠΑΝΙΑ Prof J Benitez / Dr Ana Osorio Dpto Genetica Humana Centro Nacional Investigaciones Oncologicas c) Melchor Fernandez Almagro 3 Madrid SPAIN Dr Pedro Perez Segura / Dr Trinidad Caldes Molecular Oncology Laboratory Hospital Clinico San Carlos Martin Lagos s/n Madrid SPAIN Dr Ignacio Blanco / Dr Merce Peris Genetic Counselling Unit Catalonian Institute of Oncology Av Gran Via s/n Km L'Hospitalet Barcelona SPAIN ΣΟΥΗΔΙΑ Professor Hakan Olsson / Dr Niklas Loman Department of Oncology Lund University Hospital The Jubileum Institute S Lund SWEDEN Professor Ola Bratt Consultant Urological Surgeon Dept of Urology University Hospital of Lund SE Lund SWEDEN Dr Brita Arver Dept of Clincal Genetics Karolinska Institute S Stockholm SWEDEN ΟΛΛΑΝΔΙΑ Dr C.J. van Asperen Centre of Human and Clinical Genetics Department of Clinical Genetics Leiden University Medical Centre K5-R PO Box RC Leiden THE NETHERLANDS Professor Bart Kiemeny / Dr Hans Vasen University Medical Centre Nijmegen Depts of Epidemiology and Urology PO Box HB Nijmegen Geert Grooteplein 21 THE NETHERLANDS Dr Matti Rookus / Dr Fernando van Leeuwen / Dr Richard Brohet The Netherlands Cancer Institute Department of Epidemiology Plesmanlaan 121 NL-1066 CX Amsterdam THE NETHERLANDS ΤΟΥΡΚΙΑ Prof G Luleci/Dr Esra Manguolu Akdeniz University Faculty of Medicine Depts Medical Biology and Genetics Antalya TURKEY Dr Ugur Ozbek, MD., PhD. Professor, Genetics Department Institute for Experimental Medical Research (DETAE) Istanbul University Istanbul TURKEY ΗΝΩΜΕΝΟ ΒΑΣΙΛΕΙΟ Dr Carole Brewer Clinical Genetics Department Royal Devon & Exeter Hospital Gladstone Road Exeter EX1 2ED Professor Cyril Chapman / Dr Trevor Cole Consultant in Clinical Genetics 7 / 117

8 Birmingham Women s Hospital Metchley Park Road Edgbaston Birmingham B12 2TG Dr Jackie Cook Consultant in Clinical Genetics Sheffield Children s Hospital Western Bank Sheffield S10 2TH Mrs Margaret Cook Cancer Research UK Genetic Epidemiology Unit Strangeways Research Laboratory Worts Causeway Cambridge CB1 8RN Professor Colin Cooper Molecular Carcinogenesis MUCRC building, Institute of Cancer Research 15 Cotswld Road Sutton Surrey SM2 5PT Dr Rosemarie Davidson Consultant in Clinical Genetics Yorkhill Hospitals Glasgow G3 8SJ Dr Alan Donaldson Consultant Clinical Geneticist St Michael s Hopital Southwell Street Bristol BS2 8ES Dr Huw Dorkins / Mrs Carole Cummings Kennedy Galton Centre Northwick Park Hospital Watford Road Harrow, Middlesex HA1 3UJ Dr Fiona Douglas Consultant Clinical Geneticist Institute of Human Genetics Central Parkway Newcastle NE1 3BZ Prof Cyril Fisher and Dr Charles Jameson Consultants in Histopathology Royal Marsden NHS Foundation Trust Fulham Road London SW3 6JJ UK Professor Neva Haites / Dr Helen Gregory Professor in Medical Genetics / Staff Grade Medical Genetics University of Aberdeen Forester Hill Aberdeen AB25 2ZD Consultant Clinical Geneticist St George s Hospital Blackshaw Road Tooting London SW17 0QT Dr Louise Izatt / Dr Gabriella Pichert Guy s Hospital St Thomas Street London SE1 9RT Dr Alison Male NE Thames Regional Genetics Service Institute of Child Health Guildford Street London WC1N 1EH Dr Joan Paterson / Dr Virginia Clowes Consultant Clinical Geneticist / SpR in Clinical Genetics Box 13 Addenbrookes NHS Trust Cambridge CB2 2QQ Dr Lucy Side Consultant in Clinical Genetics Churchill Hospital Headington Oxford OX3 7LJ Dr Eamonn Sheridan / Julie Miller Yorkshire Regional Genetic Service Department of Clinical Genetics Cancer Genetics Building St James University Hospital Beckett Street Leeds LS9 7TF Professor Mike Stratton Sangar Centre The Wellcome Trust Sangar Institute Wellcome Trust Genome Campus Hixton Cambridge CB10 1SA Dr Alan Thompson Consultant Urologist Surgeon Royal Marsden NHS Foundation Trust Fulham Road London SW3 6JJ UK Η.Π.Α. Dr David Goldgar University of Utah Genetic Epidemiology 391 Chipeta Way, Suite D Salt Lake City Utah USA Professor Shirley Hodgson 8 / 117

9 ΑΝΑΣΚΟΠΗΣΗ ΕΓΓΡΑΦΩΝ ΑΛΛΑ ΧΩΡΙΣ ΔΕΣΜΕΥΤΙΚΗ ΣΥΜΜΕΤΟΧΗ ΣΤΗ ΜΕΛΕΤΗ ΠΟΡΤΟΓΑΛΙΑ Professor Fernando Regateiro Servico de Genetica Medica Faculdade de Medicina Universidade de Coimbra Coimbra PORTUGAL ΚΑΝΑΔΑΣ Dr Marc Tischkowitz Assistant Professor, McGill University Departments of Human Genetics, Oncology & Medicine Rm A802 Jewish General Hospital 3755 Cote Ste Catherine Road Montreal H3T 1E2 Quebec CANADA Η.Π.Α. Dr Andrew Godwin / Dr Mary Daly Fox Chase Cancer Center 333 Cottman Ave. Philadelphia PA USA 9 / 117

10 ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ 2. ΣΤΟΧΟΙ ΚΑΙ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΙΚΟΙ ΣΚΟΠΟΙ Στόχοι Καταληκτικά σημεία ΚΡΙΤΗΡΙΑ ΕΠΙΛΟΓΗΣ ΑΤΟΜΩΝ Κριτήρια συμμετοχής Κριτήρια αποκλεισμού ΣΧΕΔΙΟ ΔΟΚΙΜΗΣ (ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΤΗΣ ΜΕΛΕΤΗΣ) Καταχώριση Αλγόριθμος Καταχώρισης στη μελέτη ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΑ ΣΧΗΜΑΤΑ, ΑΝΑΜΕΝΟΜΕΝΗ ΤΟΞΙΚΟΤΗΤΑ, ΡΥΘΜΙΣΗ ΔΟΣΕΩΝ ΚΛΙΝΙΚΗ ΕΚΤΙΜΗΣΗ, ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΟΣ ΕΛΕΓΧΟΣ ΚΑΙ FOLLOW-UP Κατά την καταχώριση Κατά την ετήσια ανασκόπηση Εάν η τιμή PSA είναι υψηλότερη από 3 ng/ml Σε περίπτωση διάγνωσης καρκίνου του προστάτη Περιληπτική καταχώριση μελέτης υπό μορφή διαγράμματος Πιθανές δυσμενείς αντιδράσεις Απομάκρυνση από τη μελέτη ΚΡΙΤΗΡΙΑ ΕΚΤΙΜΗΣΗΣ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΜΕΛΕΤΗ Σχεδιασμός στατιστικής μελέτης Στατιστική τυχαιοποίηση και διαστρωμάτωση ΑΝΕΞΑΡΤΗΤΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΕΠΙΒΛΕΨΗΣ ΤΩΝ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΤΗΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΖΩΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΜΕΤΑΦΡΑΣΤΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΕΞΟΥΣΙΟΔΟΤΗΣΗΣ ΕΡΕΥΝΗΤΩΝ ΜΟΡΦΕΣ ΚΑΙ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΕΣ ΣΥΛΛΟΓΗΣ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ Έντυπα αναφοράς κλινικών περιστατικών και πρόγραμμα ολοκλήρωσης Ροή δεδομένων ΚΑΤΑΓΡΑΦΗ ΑΝΕΠΙΘΥΜΗΤΩΝ ΕΝΕΡΓΕΙΩΝ Ορισμοί Διαδικασία αναφοράς Ασήμαντες δυσμενείς αντιδράσεις / 117

11 16. ΠΟΙΟΤΙΚΗ ΕΞΑΣΦΑΛΙΣΗ Έλεγχος συνέπειας των δεδομένων Εξωτερικός έλεγχος της ιστολογικής διάγνωσης Άλλες διαδικασίες κεντρικού ελέγχου ΗΘΙΚΑ ΖΗΤΗΜΑΤΑ Προστασία των συμμετεχόντων Ταυτοποίηση συμμετεχόντων Ενυπόγραφη συγκατάθεση ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΕΣ ΑΡΜΟΔΙΟΤΗΤΕΣ Ο βασικός ερευνητής (ΡΙ) και συντονιστής μελέτης Η ομάδα συνεργατών ΧΟΡΗΓΙΕΣ ΚΑΙ ΧΡΗΜΑΤΟΔΟΤΗΣΗ ΤΗΣ ΜΕΛΕΤΗΣ ΑΣΦΑΛΕΙΑ ΔΟΚΙΜΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗΣ 36 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Α: Παγκόσμια Ιατρική Ένωση Διακήρυξη του Ελσίνκι 30 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Β: Κατάσταση ικανότητας κατά την κλίμακα του ΠΟΥ (WHO) 34 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Γ: Ενημερωτικό Φύλλο ασθενούς 35 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Δ: Εγγραφο ενυπογραφης συγκαταθεσης 45 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Ε: Ερωτηματολογιο ιατρικου ιστορικου 47 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΣΤ: Ερωτηματολογιο οικογενειακου ιστορικου 53 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Ζ: Οδηγιες για τη συλλογη δειγματων 59 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Η: Επεξεργασια και καταγραφη προστατικων βιοψιων 64 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Ι: Ταξινομηση κατα tnm του καρκινου του προστατη 70 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Κ: Ερωτηματολογιο θεραπειας και διαχειρισης 72 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Λ: Διακοπη / φορμα ολοκληρωσης της συμμετοχης 86 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Μ: Φορμα καταγραφης ανεπιθυμητων ενεργειων 87 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Ν: Επιστολη παθολογου 89 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Ξ: Φορμα καταγραφης περιστατικου φυλλο δεδομενων 90 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Ο: Σύμβαση ευθυνών έρευνας 103 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Π: Σύμβαση μεταβίβασης ιατρικού περιεχομένου Φόρμα συνεργασίας 106 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Ρ: Φυλλο ελεγχου διαχειριστη βιοψιας impact / 117

12 1. ΙΣΤΟΡΙΚΟ Εισαγωγή Ο καρκίνος του προστάτη αποτελεί ένα σοβαρό πρόβλημα για τη δημόσια υγεία. Στην Ευρωπαϊκή Ένωση διαγιγνώσκονται ετησίως περίπου άντρες με καρκίνο του προστάτη. Στην Αγγλία και την Ουαλία καταγράφονται ετησίως περιπτώσεις της νόσου και θάνατοι. Αποτελεί πλέον τη συνηθέστερη μη-δερματική μορφή καρκίνου που διαγιγνώσκεται σε άντρες του Ηνωμένου Βασιλείου, ενώ ο συνολικός κίνδυνος εμφάνισης καρκίνου του προστάτη είναι 1 στους 14 (ενώ 1 στους 13 άντρες αντιμετωπίζει κίνδυνο να εμφανίσει καρκίνο του προστάτη κατά τη διάρκεια της ζωής του) (Everyman campaign, 2003, Thompson et al 2004, Cancer Research UK, 2006, The Office of National Statistics (1999)). Έχουν ενοχοποιηθεί πολλαπλοί παράγοντες για την ανάπτυξη του καρκίνου του προστάτη. Παρά το γεγονός ότι δεν έχει ενοχοποιηθεί ένα συγκεκριμένο υπεύθυνο γονίδιο, υπάρχουν σαφείς ενδείξεις ότι κληρονομούμενοι γενετικοί παράγοντες διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο σε περιστατικά της νόσου με κληρονομικό υπόβαθρο (οικογενή συσσώρευση) και αφορούν αριθμό αντρών ιδιαίτερα νεαρής ηλικίας (Woolf et al, 1960, Steinberg et al, 1990, Singh, 2000, Edwards et al, 2003). Σύμφωνα με μια ανάλυση διαχωρισμού, η οποία πραγματοποιήθηκε από τους Carter et al το 1992 και μεταγενέστερα από τον Paiss, ένα αυτόσωμο κυρίαρχο γονίδιο θα μπορούσε να ευθύνεται για ποσοστό περίπου 43% των ασθενών που διαγιγνώσκονται με καρκίνο του προστάτη σε ηλικία κάτω των 55 ετών καθώς και για ποσοστό 9% των ασθενών στους οποίους η νόσος διαγιγνώσκεται μέχρι και την ηλικία των 85 ετών (Simard et al, 2003, Paiss et al, 2002). Ο Σχετικός Κίνδυνος (ΣΚ) καρκίνου του προστάτη αυξάνεται δραματικά όσο νεότερο είναι το άτομο που πρωτοεμφανίζει τη νόσο, όσο αυξάνεται ο αριθμός των περιπτώσεων εντός της οικογένειας, όσο μειώνεται η μέση ηλικία εμφάνισης της νόσου εντός της οικογένειας, καθώς και με το συνδυασμό των παραπάνω παραγόντων. Η αύξηση αυτή είναι πολύ μεγάλη ώστε να μπορεί να αποδοθεί αποκλειστικά σε μηγενετικούς παράγοντες, όπως τους περιβαλλοντικούς. Τρεις αναλύσεις διαχωρισμού (αναλύσεις με στόχο τον προσδιορισμό του γενετικού μοντέλου) κατέδειξαν την παρουσία ενός τουλάχιστον γονιδίου υψηλού κινδύνου με συχνότητα που κυμαίνεται μεταξύ 0,3 και 1,0%. Το ποσοστό αυτό ισοδυναμεί με συνολικό κίνδυνο ανάπτυξης καρκίνου του προστάτη, κατά τη διάρκεια της ζωής κάποιου, της τάξης του 63 88%. Σύμφωνα με δύο μελέτες κοόρτης (Goldgar et al, 1994, Gronberg et al, 1997), ο σχετικός κίνδυνος εμφάνισης καρκίνου του προστάτη σε άτομα με νοσούντες συγγενείς πρώτου βαθμού είναι 2,2. Από μετα-αναλύσεις της τρέχουσας βιβλιογραφίας σχετικά με τον κίνδυνο ανάπτυξης καρκίνου του προστάτη σε άντρες με θετικό οικογενειακό ιστορικό προκύπτει ότι ο σχετικός κίνδυνος είναι της τάξης του 1,8 2,1, ενώ το ποσοστό του κινδύνου αυξάνεται αντίστοιχα κατά 2,9 ανάλογα αν το προσβεβλημένο άτομο είχε συγγενή πρώτου βαθμού, όπως πατέρα ή ένα αδερφό (Bruner et al, 2003). Ορισμένα υπό διερεύνηση γονίδια έχουν αναφερθεί ότι μπορεί να προδιαθέτουν την εμφάνιση του καρκίνου του προστάτη, αλλά τα αποδεικτικά στοιχεία που προκύπτουν από αναλύσεις συσχετισμού και μελέτες κοόρτης είναι αμφιλεγόμενα. Είναι γνωστή η σχέση μεταξύ του καρκίνου του μαστού και του καρκίνου του προστάτη σε ενδοοικογενειακό επίπεδο (Anderson et al, 1992, Tulinius et al, 1992, Thiessen et al, 1974). Τα άρρενα μέλη οικογενειών, όπου τα θήλεα μέλη εμφανίζουν καρκίνο μαστού, ή έχουν διαγνωστεί με καρκίνο του μαστού στην Ισλανδία, παρουσιάζουν 2 3 φορές μεγαλύτερο κίνδυνο εμφάνισης καρκίνου του προστάτη (Sigurdsson et al, 1997). Τα γονίδια που προδιαθέτουν για την εμφάνιση του καρκίνου του μαστού BRCA1 και BRCA2 έχουν αναφερθεί ότι αυξάνουν κατά τρεις και επτά φορές, αντίστοιχα, τον κίνδυνο εμφάνισης καρκίνου του προστάτη στους άρρενες φορείς αυτών των γονιδίων αντίστοιχα (Ford et al, 1994, BCLC, 1999). Τα αποτελέσματα του Breast Cancer Linkage Consortium (BCLC) έδειξαν σχετικό κίνδυνο ανάπτυξης καρκίνου του προστάτη της τάξης του 4,65 (95%CI 3,48 6,22) στους άρρενες φορείς της μετάλλαξης του γονιδίου BRCA2 (ΣΚ=7,33 σε ηλικίες κάτω των 65 ετών) καθώς και σχετικό κίνδυνο της τάξης του 1,07 (0,75 1,54) στους φορείς της μετάλλαξης, του 12 / 117

13 γονιδίου BRCA1 (με ΣΚ της τάξης του 1,82 για άντρες κάτω των 65 ετών) (Thompson et al, 2001; 2002) με εκτιμώμενη συσσωρευτική συχνότητα εμφάνισης στην ηλικία των 70 της τάξης του 7,5 33%. Συνεπώς, ο κίνδυνος εμφάνισης καρκίνου του προστάτη σε άρρενες-φορείς των γονιδίων BRCA1 και BRCA2 παραμένει ασαφής. Πρόσφατες μελέτες υπέδειξαν ότι ο κίνδυνος για τους άρρενες φορείς μετάλλαξης του γονιδίου BRCA1 ενδέχεται να είναι μικρότερος σε σύγκριση με προηγούμενες εκτιμήσεις και ότι οι φορείς μετάλλαξης του γονιδίου BRCA2 ενδέχεται να παρουσιάζουν κατά 23 φορές υψηλότερο ΣΚ στην ηλικία των 60 ετών (Edwards et al, 2003, Eeles et al 1999). Επιπλέον, οι μεταλλάξεις του γονιδίου BRCA2 μπορεί να μην σχετίζονται μόνο με την προδιάθεση ανάπτυξης καρκίνου του προστάτη, αλλά και με το βαθμό επιθετικότητας της νόσου (Sigurdsson et al, 1997, Eeles et al αδημοσίευτα δεδομένα, 2005). Οι έως τώρα μελέτες προσυμπτωματικού ελέγχου (screening) του γενικού πληθυσμού σχετικά με τον καρκίνο του προστάτη δεν έδειξαν μια σαφή μείωση της θνησιμότητας από τη νόσο. Είναι προφανές ότι ο καρκίνος του προστάτη μπορεί να εντοπιστεί σε μικρό στάδιο (κατά) TNM, αλλά αυτό δεν μεταφράζεται απαραίτητα σε αύξηση της επιβίωσης. Αναμένουμε τα αποτελέσματα τριών μεγάλων μελετών προσυμπτωματικού ελέγχου (screening), της European Randomised Study of Screening for Prostate Cancer (ERSPC), της μελέτης ProtecT (στην οποία διερευνώνται οι επιλογές θεραπευτικής αγωγής) στο Η.Β. και της μελέτης για τον καρκίνο του προστάτη, των πνευμόνων, του ορθού και των ωοθηκών (PCLO) στις Η.Π.Α., οι οποίες προβλέπεται να ολοκληρωθούν τα προσεχή έτη, αλλά ενδεχομένως να αποδειχθεί πιο αποτελεσματικός ο στοχευμένος προσυμπτωματικός έλεγχος (έλεγχος screening) σε πληθυσμό υψηλού κινδύνου. (Schroder et al, 1997, Donovan et al, 2003, Crawford et al, 2006). Δεδομένου ότι τα παραπάνω στοιχεία καταδεικνύουν αυξημένο σχετικό κίνδυνο εμφάνισης καρκίνου του προστάτη στους φορείς των γονιδίων BRCA1 και BRCA2 και ότι οι οικογενείς περιπτώσεις καρκίνου του προστάτη ενδέχεται να είναι πιο επιθετικές σε νεότερες ηλικίες εκδήλωσης της νόσου, ο προσυμπτωματικός έλεγχος (screening) για καρκίνο του προστάτη σε αυτή την ομάδα αντρών ενδεχομένως να παρουσίαζε περισσότερα οφέλη. Θα μπορούσε να οδηγήσει στη θεραπεία της νόσου που υπό διαφορετικές συνθήκες θα περιόριζε το προσδόκιμο χρόνο επιβίωσης και στην αποφυγή θεραπευτικής παρέμβασης για κλινικά ασήμαντη νόσο. Σύμφωνα με αντιφατικές συστάσεις της American Urological Association και της American Cancer Urological Society, ο προσυμπτωματικός έλεγχος θα πρέπει να αφορά όλους τους άντρες ηλικίας άνω των 45 ετών με ιστορικό καρκίνου του προστάτη στην οικογένεια (Dall era 2002). Έως τώρα δεν έχει πραγματοποιηθεί καμία μελέτη για την αξιολόγηση ενός προγράμματος (στοχευμένου προσυμπτωματικού ελέγχου) screening αντρών με διαπιστωμένη γενετική μετάλλαξη. Η μελέτη IMPACT είναι η πρώτη ελεγχόμενη κλινική μελέτη που εστιάζεται σε άντρες-φορείς μεταλλάξεων των γονιδίων BRCA1 ή BRCA2. Έλεγχος PSA Ο έλεγχος (screening) για καρκίνο του προστάτη στο γενικό πληθυσμό βασίζεται κυρίως στη μέτρηση των επιπέδων PSA στον ορό. Ωστόσο, υπάρχει σημαντική αβεβαιότητα ως προς την οριακή τιμή PSA πέρα από την οποία θα πρέπει να διενεργείται βιοψία προστάτη και κατά πόσο η τιμή αυτή μεταβάλλεται ανάλογα με την ηλικία τόσο στον κανονικό πληθυσμό όσο και σε ομάδες υψηλού κινδύνου. Κάποιες καταγεγραμμένες μελέτες προσυμπτωματικού ελέγχου (screening) PSA σε συγγενείς πρώτου βαθμού ατόμων με καρκίνο του προστάτη καταδεικνύουν αυξημένη αναλογία υψηλών επιπέδων PSA σε σύγκριση με έναν μη-στοχοθετημένο πληθυσμό (μη υψηλού κινδύνου). Το δεδομένο αυτό μεταφράζεται σε τριπλάσιο βαθμό ανίχνευσης κλινικά σημαντικού καρκίνου του προστάτη (Mc Whorter et al, 1992, Neuhausen et al, 1997, Matikainen et al, 1999, Valeri et al, 2002). Οι Makinen et al (2002) πραγματοποίησαν μια εκτενή μελέτη στις Η.Π.Α., από την οποία κατέληξαν στην απροσδόκητη διαπίστωση ότι ένα θετικό ιστορικό της νόσου στην οικογένεια δεν συσχετίζεται με ουσιαστική αύξηση των επιπέδων του PSA. Οι παραπάνω, ήταν όλες σχετικά μικρές μελέτες, και παρά το γεγονός ότι σε όλες δίνεται έμφαση στον προσυμπτωματικό έλεγχο (screening) πληθυσμού υψηλού κινδύνου η κατάσταση δεν έχει αποσαφηνιστεί. 13 / 117

14 Ο ιδανικός προσδιορισμός του εύρους των φυσιολογικών τιμών του PSA δεν είναι σαφής. Στο γενικό πληθυσμό έχει αποδειχθεί ότι υφίσταται κλινικά ανιχνεύσιμος καρκίνος του προστάτη σε ποσοστό 13 20% των αντρών εντός διαστήματος 3 έως 5 ετών μετά από μέτρηση PSA που κυμαίνεται μεταξύ 2,5 4,0 ng/ml και σε ποσοστό 25 30% των αντρών με επίπεδα PSA άνω των 4,0 ng/ml (Gann et al, 1995; Karazanashvili et al, 2003). Σύμφωνα με τη μελέτη ERSPC, μειώνοντας την οριακή τιμή (τιμή cut-off) του PSA, η οποία συνιστά ένδειξη για βιοψία του προστάτη (η παραπομπή σε βιοψία προστάτη έπειτα από καταγεγραμμένη τιμή cut off PSA της τάξης των) στα 3 ng/ml ή υψηλότερη, χωρίς δακτυλική εξέταση από το ορθό (DRE), αυξάνει τη θετική προγνωστική αξία από 18,2% σε 24,3%. Ο αριθμός των βιοψιών που απαιτούνται για την ανίχνευση ενός περιστατικού καρκίνου του προστάτη μειώνεται ανάλογα από 5,4 σε 3,4 (Schroder 2001, Gosselaar et al, 2006). Σύμφωνα με τη δοκιμή Prostate Cancer Prevention Trial (PCPT), σε ποσοστό 15% των αντρών με επίπεδα PSA χαμηλότερα από 4 ng/ml και φυσιολογική DRE διαγιγνώσθηκε καρκίνος του προστάτη έπειτα από βιοψία. Σε εύρος τιμών PSA μεταξύ 3,1 και 4,0 ng/ml, 52 στους 193 άντρες που υποβλήθηκαν σε βιοψία διαγιγνώσθηκαν με καρκίνο του προστάτη (26,9% των αντρών που υποβλήθηκαν σε βιοψία με τιμές που εμπίπτουν σε αυτό το εύρος) (Thompson et al, 2004). Κατά την τρέχουσα πρακτική, στις μελέτες ERSPC και ProtecT εφαρμόζεται ως ένδειξη για βιοψία τιμή PSA της τάξης των 3 ng/ml για τον προσυμπτωματικό έλεγχο (screening) του γενικού πληθυσμού ανά διαστήματα των 4 ετών. Στη δική μας μελέτη πληθυσμού αντρών-φορέων των γονιδίων BRCA1 και 2, στοχεύουμε στον προσυμπτωματικό έλεγχο (screening) αντρών ηλικίας ετών. Η νεότερη ηλικιακή ομάδα που συνδέεται με τα δεδομένα που αφορούν τη συχνότητα εμφάνισης καρκίνου του προστάτη σε άτομα με τιμές PSA που εμπίπτουν στο εύρος 3 4 ng/ml, μας οδηγεί στο πιθανό συμπέρασμα ότι μια τιμή PSA της τάξης των 3 ng/ml χωρίς DRE (δεδομένου ότι η εξέταση αυτή δεν αυξάνει την ευαισθησία και την ειδικότητα) θα ήταν η καταλληλότερη μέθοδος προσυμπτωματικού ελέγχου (screening) αυτής της κοόρτης. Σε πρόσφατα αποτελέσματα της μελέτης ERSPC, όπου εφαρμόστηκε οριακή τιμή, ουδός, του PSA της τάξης των 3 ng/ml χωρίς DRE σε άντρες του γενικού πληθυσμού ηλικίας ετών, εντοπίστηκαν άτομα με αυξημένα επίπεδα PSA σε ποσοστό 20% κατά τον πρώτο κύκλο προσυμπτωματικού ελέγχου (screening) και με διάγνωση καρκίνου του προστάτη σε ποσοστό 5,3%. Κατά το δεύτερο κύκλο ποσοστό 19% των εξεταζομένων παρουσίασαν αυξημένα επίπεδα PSA και εντοπίστηκε καρκίνος του προστάτη σε συνολικό ποσοστό 3%. Σε ποσοστό 26% και 20% των αντρών με αυξημένα επίπεδα PSA κατά τον πρώτο και το δεύτερο κύκλο αντίστοιχα διαπιστώθηκε η ύπαρξη καρκίνου του προστάτη έπειτα από βιοψία (Roobol et al, 2006). Υπάρχουν διάφοροι παράγοντες οι οποίοι δεν σχετίζονται με τον καρκίνο του προστάτη, όπως ηλικία, η φλεγμονή του προστάτη και η καλοήθης υπερπλασία του προστάτη (BPH), οι οποίοι μπορούν να επηρεάσουν τα επίπεδα του ολικού PSA. Παρά το γεγονός ότι η ευαισθησία του PSA είναι 72 90%, η ειδικότητά του δεν είναι υψηλή (Dall era, 2002). Για το λόγο αυτό καταβάλλονται προσπάθειες για τη βελτίωση της ευαισθησίας και της ειδικότητας του PSA του ορού με τη χρήση διαφορετικών διαγνωστικών παραμέτρων. Αυτές περιλαμβάνουν το προσαρμοσμένο κατά ηλικία PSA, το λόγο ελεύθερου προς ολικού PSA, την πυκνότητα και την ταχύτητα του PSA. Οι πιο εύστοχες από αυτές τις ενδείξεις είναι το προσαρμοσμένο κατά ηλικία PSA καθώς και ο λόγος ελεύθερου προς ολικού PSA. Κατά τη διαπίστωση των Oesterling et al (2001), τα επίπεδα του PSA αυξάνονται με την ηλικία. Τα δεδομένα που προκύπτουν από πολλές διαφορετικές μελέτες καταδεικνύουν ότι η μέση τιμή αποκοπής (cut-off) του PSA σε άντρες ηλικίας ετών είναι 2,14 ng/ml, ενώ η αντίστοιχη τιμή σε άντρες ηλικίας ετών είναι 3,40 ng/ml. Ωστόσο, τιμές αποκοπής (cut-off) για τα προσαρμοσμένα κατά ηλικία επίπεδα του PSA δεν συνιστώνται σε άντρες ηλικίας 60 ετών και άνω, εξαιτίας του κινδύνου παράβλεψης ενός σημαντικού αριθμού περιστατικών καρκίνου του προστάτη. Για το λόγο αυτό προσφάτως έχει διερευνηθεί η έννοια του ποσοστού του ελεύθερου PSA για την αύξηση της ειδικότητας του δείκτη του PSA ορού για την ανίχνευση του καρκίνου του προστάτη σε αρχικά στάδια. Οι Uzzo et al (2003) περιέγραψαν το ποσοστό ανίχνευσης του καρκίνου του προστάτη με χρήση του ποσοστού του ελεύθερου PSA σε 14 / 117

15 μια ομάδα αντρών υψηλού κινδύνου. Η ομάδα αυτή παρουσίαζε φυσιολογική DRE, ολικό PSA μεταξύ 2,0 και 4,0 ng/ml και ελεύθερο PSA χαμηλότερο από 27% (Catalona et al, 1999, Djavan et al, 1999, Karazanashvili, 2003). Αυτές οι μέθοδοι περαιτέρω διαλογής στον έλεγχο του PSA έχουν έως τώρα εφαρμοστεί στον προσυμπτωματικό έλεγχο (screening) του γενικού πληθυσμού, αλλά όχι σε άντρες υψηλού κινδύνου με γενετική προδιάθεση. Επομένως, είναι σημαντικό να αξιολογηθούν αυτές οι παράμετροι ως αναπόσπαστο μέρος της στρατηγικής προσυμπτωματικού ελέγχου (screening) για τη μελέτη IMPACT. Πρόσφατα έχει διερευνηθεί η αξία των μετρήσεων για κοκκιώδη (αδενική) καλλικρεΐνη 2 (hk2) ορού σε συνδυασμό με το λόγο του PSA. Η δακτυλική εξέταση (DRE) και ο διορθικός υπέρηχος (TRUS) πιστεύεται ότι δεν συμβάλλουν ουσιαστικά στη βελτίωση της αξιοπιστίας και δεν αποτελούν εργαλεία ρουτίνας, που χρησιμοποιούνται σε για πληθυσμούς υψηλού κινδύνου. BRCA1/2 Τα γονίδια BRCA1 και BRCA2 συμμετέχουν στην επιδιόρθωση του DNA και στον κυτταρικό κύκλο. Η γενετική αστάθεια είναι χαρακτηριστικό των κυττάρων με ελαττωματικά BRCA1/2, γεγονός που οδηγεί σε συσσώρευση γενομικών και μετα-γενομικών ανωμαλιών. Παρά το γεγονός ότι οι μικροσυστοιχίες παρέχουν πληροφορίες σχετικά με τη γονιδιακή έκφραση, υπάρχει ασυμφωνία μεταξύ της πρωτεΐνικής έκφρασης και των επιπέδων mrna. Η πρωτεομική προσέγγιση είναι πολλά υποσχόμενη, καθώς αναγνωρίζει τα προφίλ πρωτεϊνικής έκφρασης και μπορεί να παρέχει δεδομένα που παραλείφθηκαν από μελέτες έκφρασης λόγω μετα-μεταφραστικών τροποποιήσεων, όπως η γλυκοζυλίωση. Υπάρχουν τέσσερις βασικοί τύποι αναλυτών μάζας που χρησιμοποιούνται στην πρωτεομική, καθένας εκ των οποίων παρουσιάζει τα δικά του πλεονεκτήματα και μειονεκτήματα ως προς την ακρίβεια, την ευαισθησία και την ανάλυση. Τα απλούστερα όργανα είναι οι τετραπολικοί αναλυτές και οι αναλυτές χρόνου πτήσης (TOF). Οι πιο προηγμένοι είναι οι ανιχνευτές ιόντων και οι αναλυτές μετασχηματισμού Fourier κυκλοτρονίου ιόντων. Μετά τα αντιφατικά δεδομένα που προέκυψαν από τη μελέτη των Petricoin et al, 2002, όπου χρησιμοποιήθηκε η μέθοδος TOF, από περαιτέρω μελέτες έχουν προκύψει πολλά υποσχόμενα δεδομένα, ιδιαίτερα όσον αφορά στη διάκριση του καρκίνου του προστάτη από καλοήθεις παθήσεις του προστάτη (Petricoin 2002, Cazares 2002, Banez 2003). Προς το παρόν δεν υπάρχει ομοφωνία ως προς την ακριβέστερη μέθοδο για τη βελτίωση της ευαισθησίας, της ειδικότητας και της ακρίβειας της ανάλυσης. Για το λόγο αυτό πρόκειται να συλλέξουμε ορό, πλάσμα, ούρα και ιστό με στόχο τη διεξαγωγή πρωτεομικής ανάλυσης σε περίπτωση που αποφασιστεί μια πιο αυτοδύναμη πρωτεομική πλατφόρμα. Ελπίζουμε να εντοπίσουμε πρωτεϊνικά μοτίβα που ενδεχομένως να διαχωρίζουν τους άντρες με καρκίνο του προστάτη από εκείνους με προδιάθεση για ανάπτυξη καρκίνου του προστάτη. Παρά το γεγονός ότι ο καρκίνος του προστάτη τείνει να αποτελεί ένα νεόπλασμα με αργή εξέλιξη που προσβάλει τους μεγαλύτερους σε ηλικία άντρες, υπάρχει σαφώς μια υποκατηγορία ασθενών, η οποία παρουσιάζει υψηλό κίνδυνο ανάπτυξης της νόσου σε νεαρότερη ηλικία και πιθανόν με πιο επιθετική μορφή. Αυτή η ομάδα ασθενών υψηλού κινδύνου περιλαμβάνει άντρες με θετικό οικογενειακό ιστορικό καρκίνου του προστάτη και διάφορα ιστολογικά χαρακτηριστικά, όπως Προστατική Ενδοθηλιακή Νεοπλασία (PIN) σε αρχική βιοψία. Ο καρκίνος του προστάτη σε φορείς του γονιδίου BRCA2 προσβάλει άντρες σε νεαρή ηλικία και μπορεί να είναι πιο επιθετικός (Eeles, αδημοσίευτα δεδομένα, 2005). Συνεπώς, η ιδανική θεραπεία για τον καρκίνο του προστάτη σε άρρενες φορείς μετάλλαξης των γονιδίων BRCA1 και BRCA2 είναι άγνωστη. Στο γενικό πληθυσμό χρησιμοποιείται μια διεπιστημονική προσέγγιση και οι θεραπευτικές επιλογές περιλαμβάνουν την ακτινοθεραπεία (εξωτερική δέσμη ή βραχυθεραπεία), τη χειρουργική επέμβαση, την ορμονοθεραπεία, μόνη της ή σε συνδυασμό και την ενεργή παρακολούθηση. Σε καμία έως τώρα μελέτη δεν έχει διερευνηθεί κατά πόσο υφίσταται μια ιδανική θεραπευτική στρατηγική ειδικά για τους φορείς των γονιδίων BRCA1/2 που αναπτύσσουν καρκίνο του προστάτη. Επιπροσθέτως, 15 / 117

16 εξακολουθεί να υφίσταται διαμάχη σχετικά με τους κινδύνους και τα οφέλη της ακτινοθεραπείας και της πιθανής μεταλλαξιογοόνου δράσης της ιονίζουσας ακτινοβολίας στους άντρες που ενδεχομένως παρουσιάζουν κάποιο γενετικό ελάττωμα όσον αφορά την ικανότητα επιδιόρθωσης του DNA. IMPACT Η μελέτη IMPACT (Ταυτοποίηση ανδρών με γενετική προδιάθεση για καρκίνο του προστάτη: Στοχευμένος προσυμπτωματικός έλεγχος (screening) σε φορείς μετάλλαξης των γονιδίων BRCA1 και BRCA2 και μάρτυρες έχει σχεδιαστεί για τη διερεύνηση του ρόλου του στοχευμένου προσυμπτωματικού ελέγχου (screening) για καρκίνο του προστάτη σε άρρενες φορείς μετάλλαξης των γονιδίων BRCA1 και BRCA2. Πρόκειται για μια διεθνή συνεργασία κατά την οποία θα παρακολουθούνται άντρες-φορείς σε παγκόσμιο επίπεδο. Στη μελέτη αυτή πρόκειται να συμπεριληφθούν 500 άντρες με διαπιστωμένες μεταλλάξεις του γονιδίου BRCA1 και 350 άντρες με μεταλλάξεις του γονιδίου BRCA2, οι οποίοι δεν έχουν προσβληθεί από καρκίνο του προστάτη ηλικίας ετών. Οι μελέτες ERSPC και ProtecT θα παρέχουν τις ομάδες ελέγχου. Επιπλέον θα συμπεριληφθούν 850 άντρες ηλικίας ετών, οι οποίοι δε φέρουν διαπιστωμένη παθολογική οικογενή μετάλλαξη των γονιδίων BRCA1/2, προκειμένου να αποτελέσουν μια προσεκτικά αντιστοιχισμένη ομάδα ελέγχου για το στοχευμένο προσυμπτωματικό έλεγχο και την ανάλυση βιοδεικτών. Το επίπεδο PSA θα ελέγχεται ετησίως τόσο στους φορείς μετάλλαξης των γονιδίων BRCA1 και BRCA2 όσο και στην ομάδα ελέγχου που παρουσίαζε αρνητική προγνωστική εξέταση για τα γονίδια BRCA1 ή BRCA2. Τα επίπεδα PSA θα ελέγχονται στο τοπικό κέντρο και θα αναλύονται σε ένα κεντρικό εργαστήριο αναφοράς προκειμένου να διασφαλιστεί η προτυποποίηση και η ποιότητα του ελέγχου. Δεδομένου ότι τα επίπεδα του PSA εξαρτώνται από την ηλικία, τα αποτελέσματα των φορέων μετάλλαξης θα συγκρίνονται με αυτά μαρτύρων αντίστοιχης ηλικίας από τη μελέτη European Randomised Study of Screening for Prostate Cancer (ERSPC) που πραγματοποιείται στην Ευρώπη και από τη μελέτη προσυμπτωματικού ελέγχου (screening) PSA ProtectT που πραγματοποιείται στο Ηνωμένο Βασίλειο. Όλα τα άτομα με τιμή PSA >3,0 ng/ml θα υποβάλλονται σε διαγνωστική δεκαπλή βιοψία προστάτη. Επισυνάπτονται οι οδηγίες παθολογικής αναθεώρησης. Οι περιπτώσεις στις οποίες κατά την πρώτη βιοψία ανιχνεύονται άτυπα κύτταρα ή υψηλού βαθμού PIN θα υποβάλλονται σε επαναληπτική βιοψία άμεσα ή έπειτα από έξι εβδομάδες αντίστοιχα (σύμφωνα με το πρωτόκολλο της μελέτης ERSPC). Οι άντρες με αρνητική βιοψία θα επιστρέψουν σε ετήσια παρακολούθηση και η βιοψία θα επαναληφθεί μόνο εάν η τιμή PSA αυξηθεί κατά τουλάχιστον 50%. Οι περιπτώσεις με θετική βιοψία θα παραπέμπονται στον κατά τόπου καθορισμένο ουρολόγο για θεραπεία, σύμφωνα με την καθορισμένη πρακτική πρωτοκόλου. Το αποτέλεσμα των διαφόρων θεραπειών σε άντρες φορείς του γονιδίου BRCA1/2 με καρκίνο του προστάτη δεν έχουν μελετηθεί, συνεπώς οι ασθενείς θα παρακολουθούνται για διάστημα 5 ετών προκειμένου να συγκριθούν αναδρομικά τα αποτελέσματα των θεραπειών. Υπάρχει το ενδεχόμενο διερεύνησης νέων τροποποιητικών γονιδίων ή νέων βιοδεικτών σε αυτόν τον πληθυσμό και για το σκοπό αυτό θα πραγματοποιηθεί συλλογή ολικού αίματος, λεμφοκυττάρων, ορού, πλάσματος, ούρων και δειγμάτων προστατικού ιστού για περαιτέρω μελέτη με χρήση βιοχημικών, πρωτεομικών, μεταβολικών προσεγγίσεων και μικροσυστοιχιών. 16 / 117

17 ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ Anderson DE, Badzioch MD (1992) Breast cancer risks in relatives of male breast cancer patients. J.Natl.Cancer Inst. 84(14): Banez LL et al, (2003) Diagnostic potential of serum proteomic patterns in prostate cancer. J Urol. Aug;170(2 Pt 1):442-6 Breast Cancer Linkage Consortium (1999) Cancer risks in BRCA2 mutation carriers. J.Natl.Cancer Inst. 91(15): Bruner DW et al (2003) Relative risk of prostate cancer for men with affected relatives: systematic review and metaanalysis. Int J Cancer. 107(5): Cancer Research UK (2006) Carter BS et al (1992) Mendelian Inheritance of Familial Prostate Cancer Proc Natl Acad Sci Apr 15;89(8): Catalona WJ, et al (1999) Use of percentage of free prostate-specific antigen to identify men at high risk of prostate cancer when PSA levels are 2.51 to 4 ng/ml and digital rectal examination is not suspicious for prostate cancer: an alternative model. Urology. 54(2): Cazares LH et al (2002) Normal, benign, preneoplastic, and malignant prostate cells have distinct protein expression profiles resolved by surface enhanced laser desorption/ionization mass spectrometry. Clin Cancer Res. Aug;8(8): Crawford ED (2006) Prostate specific antigen changes as related to the initial prostate specific antigen: data from the prostate, lung, colorectal and ovarian cancer screening trial. J Urol Apr;175(4): ; Dall Era MA, Evans CP (2002) Tumour markers. Prostate Cancer, Chapter 7: Donovan et al (2003) Prostate testing for cancer treatment (ProtecT) feasibility study. Health Technology Assessment; Vol 7 No.14 Djavan B, et al (1999) Impact of chronic dialysis on serum PSA, free PSA, and free/total PSA ratio: is prostate cancer detection compromised in patients receiving long-term dialysis? Urology. 53(6): Edwards SM, et al (2003) Two Percent of Men with Early-Onset Prostate Cancer Harbour Germline Mutations in the BRCA2 Gene. Am J Hum Genet. 72(1): Eeles RA et al (1999). Genetic predisposition to prostate cancer. Prostate Cancer and Prostatic Diseases; 2:9-15. The Every man Campaign (2003): Ford D et al (1994) Risks of cancer in BRCA1-mutation carriers. The Breast Cancer Linkage Consortium. Breast Cancer Linkage Consortium. Lancet 343(8899): Gann PH, Hennekens CH, Stampfer MJ (1995) A prospective evaluation of plasma prostate-specific antigen for detection of prostatic cancer. JAMA. 273(4): Goldgar DE et al (1994) Systematic population-based assessment of cancer risk in first-degree relatives of cancer probands. J Natl Cancer Inst. 86(21): Gosselaar C et al (2006) Screening for prostate cancer without digital rectal examination and transrectal ultrasound: Results after four years in the European Randomized Study of Screening for Prostate Cancer (ERSPC), Rotterdam. Prostate May 1;66(6): Gronberg H et al (1997) Characteristics of prostate cancer in families potentially linked to the hereditary prostate cancer 1 (HPC1) locus. JAMA. 278 (15): Karazanashvili G, Abrahamsson PA (2003) Prostate specific antigen and human glandular kallikrein 2 in early detection of prostate cancer. J Urol. 169(2): Review. Makinen et al (2002) Family history and prostate cancer screening with prostate-specific antigen. J.Clin.Onc 20, / 117

18 Matikainen MP et al (1999) Detection of subclinical cancers by prostate-specific antigen screening in asymptomatic men from high-risk prostate cancer families. Clin.Cancer Res 5(6): McWhorter WP et al (1992) A screening study of prostate cancer in high risk families. J.Urol 148(3): Neuhausen S, Skolnick M, Cannon-Albright L(1997) Familial prostate cancer studies in Utah. Br.J.Uro. 79 Suppl Oesterling JE et al (2001). Serum Prostate-Specific Antigen in a Community-Based Population of Healthy Men. JAMA 270(7): Office for National Statistics (1999) Registrations of cancer diagnosed in , England and Wales. Health Statistics Quarterly 04: p Paiss T et al (2002) Preventing prostate carcinoma in men with familial disposition Urologe. 41(6): Petricoin E et al (2002) Use of proteomic patterns in serum to identify ovarian cancer Lancet Vol 359(9306): Roobol MJ, Schroder FH, Kranse R; ERSPC, Rotterdam (2006) A comparison of first and repeat (four years later) prostate cancer screening in a randomized cohort of a symptomatic men aged years using a biopsy indication of 3.0 ng/ml (results of ERSPC, Rotterdam). Prostate 66(6): Schroder FH et al (2001) Prostate-specific antigen-based early detection of prostate cancer-validation of screening without rectal examination. Urology 57: 83 90, 2001 Schroder FH, Bangma CH (1997). The European Randomized Study of Screening for Prostate Cancer (ERSPC). Br.J.Urol. 79 Suppl 1: Sigurdsson S et al (1997) BRCA2 mutation in Icelandic prostate cancer patients. J Mol Med 75(10): Simard J, Dumont M, Labuda D, Sinnett D, Meloche C, El-Alfy M, Berger L, Lees E, Labrie F, and Tavtigian SV. (2003) Prostate Cancer Susceptibility Genes: Lessons learned and Challenges Posed. Endocr.Relat Cancer 10: , Singh R. (2000) No evidence of linkage to chromosome 1q in 131 prostate cancer families from the ACTANE consortium. Anglo, Canada, Texas, Australia, Norway, EU Biomed. Br.J.Cancer 83(12): Steinberg GD (1990) Family history and the risk of prostate cancer. Prostate 17 (4): Thiessen E (1974) Concerning a familial association between breast cancer and both prostatic and uterine malignancies. Cancer (34): Thompson I et al (2004) Prevalence of prostate cancer among men with a PSA level < or =4.0ng per millilitre. NEJM 350(22): Thomspon D et al (2002) Cancer Incidence in BRCA1 mutation carriers. J Natl Cancer Inst. 94(18): Thompson D, Easton D; Breast Cancer Linkage Consortium (2001) Variation in cancer risks, by mutation position, in BRCA2 mutation carriers. Am J Hum Genet. 68(2): Tulinius H, Egilsson V, Olafsdottir GH, Sigvaldason H. (1992) Risk of prostate, ovarian, and endometrial cancer among relatives of women with breast cancer. BMJ 305(6858): Uzzo RG et al (2003) Free prostate-specific antigen improves prostate cancer detection in a high-risk population of men with a normal total PSA and digital rectal examination. Urology. 61(4): Valeri A, et al (2002) Targeted screening for prostate cancer in high risk families: early onset is a significant risk factor for disease in first degree relatives. J Urol 168(2): Woolf CM (1960) An investigation of the familial aspects of carcinoma of the prostate. Cancer 13: / 117

19 2. ΣΤΟΧΟΙ ΚΑΙ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΙΚΟΙ ΣΚΟΠΟΙ 2.1. Στόχοι Να καθιερωθεί μια διεθνής μελέτη στοχευμένου προσυμπτωματικού ελέγχου (screening) για καρκίνο του προστάτη σε φορείς των γονιδίων BRCA1 και BRCA2 και άντρες με αρνητική (προγνωστική) εξέταση για μεταλλάξεις των γονιδίων BRCA1 ή BRCA2 (μάρτυρες), με δυνατότητα λήψης και αξιολόγησης βιολογικών δειγμάτων από αυτή την κοόρτη. Να προσδιοριστεί η συχνότητα εμφάνισης αυξημένων επιπέδων PSA και παθολογικής βιοψίας ως αποτέλεσμα του ελέγχου (screening), με βάση τα επίπεδα του PSA σε αυτή την ομάδα(των φορέων) καθώς και να διαπιστωθεί το κατά πόσο η συχνότητα εμφάνισης αυξημένων επιπέδων PSA και η παθολογοανατομία διαφέρει στη νόσο που εντοπίστηκε κατόπιν ελέγχου (screening) στην ομάδα των μαρτύρων, η οποία προέρχεται από: i) μια ομάδα αντρών αντίστοιχης ηλικίας (+/ 5 έτη) με αρνητική προγνωστική γενετική εξέταση; ii) δύο μελέτες προσυμπτωματικού ελέγχου πληθυσμού (screening). Να προσδιορισθεί η ευαισθησία και η ειδικότητα του ελέγχου (screening) των επιπέδων του PSA για τον καρκίνο του προστάτη σε άντρες φορείς μετάλλάξεων στα γονίδια BRCA1/2 και μάρτυρες. Η μελλοντική συλλογή διαδοχικών δειγμάτων ορού και ούρων για την αξιολόγηση νέων καρκινικών δεικτών για αρχικού σταδίου καρκίνο του προστάτη σε φορείς των γονιδίων BRCA1/2 και σε μάρτυρες. Η καλύτερη κατανόηση της παθογένειας του καρκίνου του προστάτη σε άντρες με μεταλλάξεις των γονιδίων BRCA1 ή BRCA2. Αυτό θα επιτευχθεί με περαιτέρω διερεύνηση μέσω γενομικών και μετα-γενομικών τεχνολογιών (περιλαμβανομένων μικροσυστοιχιών, βιοχημείας, βιολογικών λειτουργικών αναλύσεων, προσεγγίσεων πρωτεομικής και μεταβολονομικής) Καταληκτικά σημεία Πρωτεύον καταληκτικό σημείο Να προσδιορισθεί η συχνότητα εμφάνισης, το στάδιο και η παθολογοανατομία του καρκίνου του προστάτη που ανιχνεύεται κατόπιν προσυμπτωματικού ελέγχου (screening) σε φορείς μεταλλάξεων των γονιδίων BRCA1 και BRCA2 σε σύγκριση με τον πληθυσμό ελέγχου αρνητική (προγνωστική εξέταση για διαπιστωμένη οικογενή μετάλλαξη των γονιδίων BRCA1/2) Δευτερεύοντα καταληκτικά σημεία Ο προσδιορισμός των επιπέδων του κατά ηλικία προσαρμοσμένου PSA στους φορείς μετάλλαξης των γονιδίων BRCA1 και BRCA2 έναντι των μαρτύρων που προέρχονται από: i) μια ομάδα αντρών αντίστοιχης ηλικίας (+/ 5 έτη) με αρνητική (προγνωστική) γενετική εξέταση; ii) δύο μελέτες προσυμπτωματικού ελέγχου (screening) πληθυσμού. 19 / 117

20 Ο προσδιορισμός ενός προφίλ του επιπέδου ορού του PSA και της προγνωστικής αξίας του ως προς την ανάπτυξη καρκίνου του προστάτη στους φορείς μετάλλαξεων των γονιδίων BRCA1/2 με ετήσια παρακολούθηση για διάστημα 5 ετών σε σύγκριση με τους πληθυσμούς ελέγχου. Η αξιολόγηση της ευαισθησίας και της ειδικότητας νέων δεικτών ορού και ούρων για τον καρκίνο του προστάτη στους φορείς μετάλλαξης των γονιδίων BRCA1/2. Η διαμόρφωση μικροσυστοιχιών για τον προσδιορισμό του γενετικού προφίλ του καρκίνου του προστάτη που εμφανίζεται στους φορείς μετάλλαξης των γονιδίων BRCA1 και BRCA2. Ο χαρακτηρισμός των γενομικών και βιολογικών προφίλ σε δείγματα φορέων μετάλλαξης των γονιδίων BRCA1 και BRCA2 και των αλλαγών που σχετίζονται με τον καρκίνο του προστάτη σε αυτά τα άτομα Σχετικές μελέτες Συμπληρωματική ψυχοκοινωνική μελέτη (Βασικός Ερευνητής Δρ. C Moynihan) 3. ΚΡΙΤΗΡΙΑ ΕΠΙΛΟΓΗΣ ΑΤΟΜΩΝ 3.1. Κριτήρια συμμετοχής Άρρεν φορέας μιας γνωστής παθογόνου μετάλλαξης των γονιδίων BRCA1 ή BRCA2; Άντρας διαγνωσμένος αρνητικός, για γνωστή παθογόνό μετάλλαξη των γονιδίων BRCA1 και BRCA2, η οποία υφίσταται στην οικογένεια; Ηλικίας ετών; WHO performance status 0 2 (δείτε το Παράρτημα B); Με ελεύθερο ιστορικό για καρκίνο του προστάτη; Χωρίς προηγούμενη βιοψία προστάτη λόγω αυξημένου επιπέδου PSA; Απουσία τυχόν ψυχολογικών, οικογενειακών, κοινωνιολογικών ή γεωγραφικών παραγόντων που ενδεχομένως να αποτελέσουν εμπόδιο για τη συμμόρφωση με το πρωτόκολλο της μελέτης και το πρόγραμμα παρακολούθησης (follow-up); Γραπτή ενυπόγραφη συγκατάθεση πρέπει να ζητείται από τους ασθενείς σύμφωνα με τις οδηγίες ICH/EU GCP περί «Καλής Κλινικής Πρακτικής» και τους εθνικούς/τοπικούς κανονισμούς πριν από την καταχώριση του ατόμου στη μελέτη Κριτήρια αποκλεισμού Προϋπάρχων καρκίνος με τελική πρόγνωση (προσδόκιμο επιβίωσης) μικρότερη των πέντε ετών. Προϋπάρχων καρκίνος του προστάτη. 4. ΣΧΕΔΙΟ ΔΟΚΙΜΗΣ (ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΤΗΣ ΜΕΛΕΤΗΣ) Πρόκειται για μια προδρομική διαγνωστική μελέτη προσυμπτωματικού ελέγχου (screening) για τον καρκίνο του προστάτη σε φορείς μετάλλαξεων των γονιδίων BRCA1 και BRCA2, για την εκτίμηση της συχνότητας εμφάνισης του καρκίνου του προστάτη σε αυτούς καθώς και για την εκτίμηση της ευαισθησίας και ειδικότητας του ελέγχου με μέτρηση του PSA στο συγκεκριμένο πληθυσμό. Επιπλέον, η μελέτη αποσκοπεί στον προσδιορισμό δεικτών ορού και/ή ούρων προγνωστικού χαρακτήρα για τον κίνδυνο ανάπτυξης καρκίνου του προστάτη και στη διαπίστωση κατά πόσο υφίστανται παθολογικές και προγνωστικές διαφορές μεταξύ των περιπτώσεων καρκίνου του προστάτη που αναπτύσσονται σε φορείς έναντι των μαρτύρων. 20 / 117

ΓΕΝΕΤΙΚΗ ΠΡΟ ΙΑΘΕΣΗ ΓΙΑ ΚΑΡΚΙΝΟ ΜΑΣΤΟΥ/ΩΟΘΗΚΩΝ. Στο δυτικό κόσµο 1 στις 8 γυναίκες θα αναπτύξει καρκίνο του µαστού κατά τη διάρκεια

ΓΕΝΕΤΙΚΗ ΠΡΟ ΙΑΘΕΣΗ ΓΙΑ ΚΑΡΚΙΝΟ ΜΑΣΤΟΥ/ΩΟΘΗΚΩΝ. Στο δυτικό κόσµο 1 στις 8 γυναίκες θα αναπτύξει καρκίνο του µαστού κατά τη διάρκεια ΓΕΝΕΤΙΚΗ ΠΡΟ ΙΑΘΕΣΗ ΓΙΑ ΚΑΡΚΙΝΟ ΜΑΣΤΟΥ/ΩΟΘΗΚΩΝ ρ. Ελένη Κοντογιάννη, Ph.D Γενετίστρια ιευθύντρια IVF & Genetics Στο δυτικό κόσµο 1 στις 8 γυναίκες θα αναπτύξει καρκίνο του µαστού κατά τη διάρκεια της ζωής

Διαβάστε περισσότερα

Prolaris : Ο Νέος Εξατομικευμένος Υπολογισμός της Επιθετικότητας του Καρκίνου του Προστάτη

Prolaris : Ο Νέος Εξατομικευμένος Υπολογισμός της Επιθετικότητας του Καρκίνου του Προστάτη Prolaris : Ο Νέος Εξατομικευμένος Υπολογισμός της Επιθετικότητας του Καρκίνου του Προστάτη Τηλεφωνικό Κέντρο 210 69 66 000 Prolaris : Ο Νέος Εξατομικευμένος Υπολογισμός της Επιθετικότητας του Καρκίνου

Διαβάστε περισσότερα

Η ανάλυση Oncotype DX για τον καρκίνο του προστάτη βοηθά εσάς και τον γιατρό σας να αποφασίσετε με αυτοπεποίθηση.

Η ανάλυση Oncotype DX για τον καρκίνο του προστάτη βοηθά εσάς και τον γιατρό σας να αποφασίσετε με αυτοπεποίθηση. ΕΝΕΡΓΗ ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗ Ή ΑΜΕΣΗ ΘΕΡΑΠΕΊA; Η ανάλυση Oncotype DX για τον καρκίνο του προστάτη βοηθά εσάς και τον γιατρό σας να αποφασίσετε με αυτοπεποίθηση. Για περισσότερες πληροφορίες επισκεφθείτε το OncotypeDX.com.

Διαβάστε περισσότερα

Χαιρετισμός. Αξιότιμε Κύριε, Αξιότιμη Κυρία,

Χαιρετισμός. Αξιότιμε Κύριε, Αξιότιμη Κυρία, Χαιρετισμός Αξιότιμε Κύριε, Αξιότιμη Κυρία, Στις 22 & 23 Μαΐου 2015 θα πραγματοποιηθεί το 1 ο Συμπόσιο Κλινικής Γενετικής & Δυσμορφολογίας, στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών με Διεθνή Συμμετοχή, υπό την αιγίδα

Διαβάστε περισσότερα

ΜΙΛΤΙΑΔΗ Ι. ΜΑΤΣΑΓΚΑ Καθηγητή Αγγειοχειρουργικής Πανεπιστημίου Ιωαννίνων ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ

ΜΙΛΤΙΑΔΗ Ι. ΜΑΤΣΑΓΚΑ Καθηγητή Αγγειοχειρουργικής Πανεπιστημίου Ιωαννίνων ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ ΜΙΛΤΙΑΔΗ Ι. ΜΑΤΣΑΓΚΑ Καθηγητή Αγγειοχειρουργικής Πανεπιστημίου Ιωαννίνων ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ ΙΩΑΝΝΙΝΑ ΜΑΪΟΣ 2015 ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΕΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ: Μιλτιάδης Ιωάννου Ματσάγκας ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ ΓΕΝΝΗΣΗΣ:

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΡΚΙΝΟ του ΠΡΟΣΤΑΤΗ. Πως να προλάβετε τον ΔΙΑΓΝΩΣΗ Η ΕΓΚΑΙΡΗ ΣΩΖΕΙ ΖΩΕΣ. Επιστημονική Επιμέλεια Ελληνική Ουρολογική Εταιρία

ΚΑΡΚΙΝΟ του ΠΡΟΣΤΑΤΗ. Πως να προλάβετε τον ΔΙΑΓΝΩΣΗ Η ΕΓΚΑΙΡΗ ΣΩΖΕΙ ΖΩΕΣ. Επιστημονική Επιμέλεια Ελληνική Ουρολογική Εταιρία Η ΕΓΚΑΙΡΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΣΩΖΕΙ ΖΩΕΣ Πως να προλάβετε τον ΚΑΡΚΙΝΟ του ΠΡΟΣΤΑΤΗ με ΤΗΝ ΕΥΓΕΝΙΚΗ Χορηγία Επιστημονική Επιμέλεια Ελληνική Ουρολογική Εταιρία με ΤΗ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑ «Αυτές οι πληροφορίες προορίζονται για

Διαβάστε περισσότερα

Γραφείο ιοργάνωσης: Scientific Cultural Events and Publications SCEP Γραµµατεία Συνεδρίου. e-mail: scepmail@gmail.com

Γραφείο ιοργάνωσης: Scientific Cultural Events and Publications SCEP Γραµµατεία Συνεδρίου. e-mail: scepmail@gmail.com ιοργανώνεται από: Παγκρήτια Ένωση Βιοϊατρικής Έρευνας Με τη συνεργασία: της Ελληνικής Εταιρείας Ακτινοθεραπευτικής Ογκολογίας της Εταιρείας Χειρουργικής Ογκολογίας Ελλάδας της Εταιρείας Γηριατρικής Ογκολογίας

Διαβάστε περισσότερα

Βασίλειος Τάνος M.D Γυναικολόγος Ογκολόγος

Βασίλειος Τάνος M.D Γυναικολόγος Ογκολόγος Οικογενής καρκίνος του μαστού σε Κύπριες ασθενείς Μοντέλο προοπτικού μαζικού ελέγχου για την πρόληψη του καρκίνου του μαστού σε ειδικές πληθυσμιακές ομάδες Βασίλειος Τάνος M.D Γυναικολόγος Ογκολόγος Συχνότητα

Διαβάστε περισσότερα

Διαχείριση της βιοχημικής υποτροπής στον καρκίνο του προστάτη

Διαχείριση της βιοχημικής υποτροπής στον καρκίνο του προστάτη Μωυσίδης Κυριάκος Λέκτορας Ουρoλογίας Β ουρολογική κλινική του Α.Π.Θ. Διευθυντής Καθηγητής Ε. Ιωαννίδης Διαχείριση της βιοχημικής υποτροπής στον καρκίνο του προστάτη Καρκίνος του προστάτη Yπάρχει κάποια

Διαβάστε περισσότερα

Μελάνωμα: Πληθυσμιακός έλεγχος και δευτερογενής πρόληψη

Μελάνωμα: Πληθυσμιακός έλεγχος και δευτερογενής πρόληψη Α' ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΑΦΡΟΔΙΣΙΩΝ ΚΑΙ ΔΕΡΜΑΤΙΚΩΝ ΝΟΣΩΝ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ "Ανδρέας Συγγρός" Μελάνωμα: Πληθυσμιακός έλεγχος και δευτερογενής πρόληψη ΜΑΡΙΑ ΚΩΣΤΑΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟΣ ΣΥΝΕΡΓΑΤΗΣ Μονάδα Σπίλων και Μελανώματος

Διαβάστε περισσότερα

Νόσος Parkinson-Νέοι ορίζοντες Ξηροµερήσιου Γεωργία Νευρολόγος-Μέλος ερευνητικής οµάδας Νευρογενετικής Αίτια της νόσου Parkinson Περιβαλλοντικοί παράγοντες Γενετικοί παράγοντες Γενετική βλάβη (παθογόνα

Διαβάστε περισσότερα

Η ΑΝΑΓΚΑΙΟΤΗΤΑ ΤΩΝ ΕΘΝΙΚΩΝ ΑΡΧΕΙΩΝ ΝΕΟΠΛΑΣΙΩΝ. Πάρις Α. Κοσμίδης Παθολόγος Ογκολόγος Νοσοκομείο «ΥΓΕΙΑ»

Η ΑΝΑΓΚΑΙΟΤΗΤΑ ΤΩΝ ΕΘΝΙΚΩΝ ΑΡΧΕΙΩΝ ΝΕΟΠΛΑΣΙΩΝ. Πάρις Α. Κοσμίδης Παθολόγος Ογκολόγος Νοσοκομείο «ΥΓΕΙΑ» Η ΑΝΑΓΚΑΙΟΤΗΤΑ ΤΩΝ ΕΘΝΙΚΩΝ ΑΡΧΕΙΩΝ ΝΕΟΠΛΑΣΙΩΝ Πάρις Α. Κοσμίδης Παθολόγος Ογκολόγος Νοσοκομείο «ΥΓΕΙΑ» ΑΘΗΝΑ, ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2014 ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΑ Ο καρκίνος αποτελεί την δεύτερη αιτία θανάτου στην Ευρώπη. Σταθερή

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΡΚΙΝΟΣ. cure. ΠΡΟΣΤΑΤΗ Νεότερες Εξελίξεις Περισσότερα Διλήμματα. Health HOPE CARE. strength ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ ΟΝΕΟ. courage Treatment. Medicine.

ΚΑΡΚΙΝΟΣ. cure. ΠΡΟΣΤΑΤΗ Νεότερες Εξελίξεις Περισσότερα Διλήμματα. Health HOPE CARE. strength ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ ΟΝΕΟ. courage Treatment. Medicine. ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ ΟΝΕΟ cure Health Medicine CARE strength courage Treatment ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΠΡΟΣΤΑΤΗ Νεότερες Εξελίξεις Περισσότερα Διλήμματα HOPE Ξενοδοχείο Makedonia Palace 12 Φεβρουαρίου Θεσσαλονίκη τελικό πρόγραμμα

Διαβάστε περισσότερα

Αφίξεις Τουριστών / Arrivals of Tourists

Αφίξεις Τουριστών / Arrivals of Tourists Αφίξεις Τουριστών / Arrivals of Tourists Περίοδος Αναφοράς: Ιανουάριος - Δεκέμβριος 2014 Reference Period: January - December 2014 Τελευταία Ενημέρωση: 19/01/2015 Last Update: Σελίδα / Page 2 3 4 5 6 7

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΜΑΣΤΟΛΟΓΙΑΣ

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΜΑΣΤΟΛΟΓΙΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΜΑΣΤΟΛΟΓΙΑΣ Κληρονοµείται ο καρκίνος του µαστού; Γενετική προδιάθεση για καρκίνο του µαστού Στην Ελλάδα 1 στις 12 γυναίκες έχει πιθανότητα να αναπτύξει καρκίνο του µαστού στη διάρκεια

Διαβάστε περισσότερα

Μοντέλα πρόγνωσης. του Σακχαρώδη Διαβήτη. Ηλιάδης Φώτης. Επίκουρος Καθηγητής Παθολογίας-Διαβητολογίας ΑΠΘ Α ΠΡΠ, Νοσοκοµείο ΑΧΕΠΑ

Μοντέλα πρόγνωσης. του Σακχαρώδη Διαβήτη. Ηλιάδης Φώτης. Επίκουρος Καθηγητής Παθολογίας-Διαβητολογίας ΑΠΘ Α ΠΡΠ, Νοσοκοµείο ΑΧΕΠΑ Μοντέλα πρόγνωσης του Σακχαρώδη Διαβήτη Ηλιάδης Φώτης Επίκουρος Καθηγητής Παθολογίας-Διαβητολογίας ΑΠΘ Α ΠΡΠ, Νοσοκοµείο ΑΧΕΠΑ IDF Diabetes Atlas 5th Edition 2012 Update 3.8 million men and women worldwide

Διαβάστε περισσότερα

Λίγα λόγια για τους καρκίνους, τη γενετική τους βάση και διερεύνηση

Λίγα λόγια για τους καρκίνους, τη γενετική τους βάση και διερεύνηση Λίγα λόγια για τους καρκίνους, τη γενετική τους βάση και διερεύνηση Ο καρκίνος είναι μια ιδιαίτερα ετερογενής νόσος, που προκύπτει από συσσώρευση μεταλλάξεων του DNA. Η αιτιολογία του καρκίνου είναι πολυπαραγοντική,

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή εργασία ΑΓΧΟΣ ΚΑΙ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΣΕ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΜΑΣΤΕΚΤΟΜΗ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή εργασία ΑΓΧΟΣ ΚΑΙ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΣΕ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΜΑΣΤΕΚΤΟΜΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή εργασία ΑΓΧΟΣ ΚΑΙ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΣΕ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΜΑΣΤΕΚΤΟΜΗ ΧΡΥΣΟΒΑΛΑΝΤΗΣ ΒΑΣΙΛΕΙΟΥ ΛΕΜΕΣΟΣ 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

HPV εµβολιασµός εναντίον κονδυλωµάτων. Α.ΠΑΠΑΝΙΚΟΛΑΟΥ Αναπληρωτής Καθηγητής Μαιευτικής & Γυναικολογίας Α Μαιευτική και Γυναικολογική Κλινική Α.Π.Θ.

HPV εµβολιασµός εναντίον κονδυλωµάτων. Α.ΠΑΠΑΝΙΚΟΛΑΟΥ Αναπληρωτής Καθηγητής Μαιευτικής & Γυναικολογίας Α Μαιευτική και Γυναικολογική Κλινική Α.Π.Θ. HPV εµβολιασµός εναντίον κονδυλωµάτων Α.ΠΑΠΑΝΙΚΟΛΑΟΥ Αναπληρωτής Καθηγητής Μαιευτικής & Γυναικολογίας Α Μαιευτική και Γυναικολογική Κλινική Α.Π.Θ. Η σηµασία των κονδυλωµάτων ως πρόβληµα υγείας Επίπτωση:

Διαβάστε περισσότερα

Ca Προστάτη. Μοριακοί δείκτες και στρατηγική χειρισμού των ασθενών με νόσο χαμηλού κινδύνου ΣΤΑΥΡΟΣ ΣΠ. ΙΩΑΝΝΙΔΗΣ ΛΕΚΤΟΡΑΣ ΟΥΡΟΛΟΓΙΑΣ Α.Π.Θ.

Ca Προστάτη. Μοριακοί δείκτες και στρατηγική χειρισμού των ασθενών με νόσο χαμηλού κινδύνου ΣΤΑΥΡΟΣ ΣΠ. ΙΩΑΝΝΙΔΗΣ ΛΕΚΤΟΡΑΣ ΟΥΡΟΛΟΓΙΑΣ Α.Π.Θ. Ca Προστάτη Μοριακοί δείκτες και στρατηγική χειρισμού των ασθενών με νόσο χαμηλού κινδύνου ΣΤΑΥΡΟΣ ΣΠ. ΙΩΑΝΝΙΔΗΣ ΛΕΚΤΟΡΑΣ ΟΥΡΟΛΟΓΙΑΣ Α.Π.Θ. Ca Προστάτη Ο δεύτερος σε συχνότητα καρκίνος στους άνδρες 1 στους

Διαβάστε περισσότερα

ΠΛΟΕΙΔΙΚΟΤΗΤΑΣ ΤΟΥ DNA ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΕΝΗΣ ΜΕ ΤΗΝ ΧΡΗΣΗ ΤΗΣ ΣΤΑΤΙΚΗΣ ΚΥΤΑΡΡΟΜΕΤΡΙΑΣ ΜΕ ΑΝΑΛΥΣΗ ΕΙΚΟΝΑΣ ΚΑΘΩΣ ΚΑΙ ΤΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ ΚΑΡΚΙΝΟΥ.

ΠΛΟΕΙΔΙΚΟΤΗΤΑΣ ΤΟΥ DNA ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΕΝΗΣ ΜΕ ΤΗΝ ΧΡΗΣΗ ΤΗΣ ΣΤΑΤΙΚΗΣ ΚΥΤΑΡΡΟΜΕΤΡΙΑΣ ΜΕ ΑΝΑΛΥΣΗ ΕΙΚΟΝΑΣ ΚΑΘΩΣ ΚΑΙ ΤΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ ΚΑΡΚΙΝΟΥ. ΜΕ ΤΗΝ ΧΡΗΣΗ ΜΕ ΑΝΑΛΥΣΗ 1 Hepatobiliary and Pancreatic Surgical Department, Oxford Radcliffe Hospitals NHS Foundation Trust, UK., 2 Institute of Liver Studies, King s College Hospital, School of Medicine,

Διαβάστε περισσότερα

Παράγοντες κινδύνου για τον καρκίνο του Παγκρέατος. Στέργιος Δελακίδης Γαστρεντερολόγος

Παράγοντες κινδύνου για τον καρκίνο του Παγκρέατος. Στέργιος Δελακίδης Γαστρεντερολόγος Παράγοντες κινδύνου για τον καρκίνο του Παγκρέατος Στέργιος Δελακίδης Γαστρεντερολόγος Καρκίνος Παγκρέατος: πρόγνωση Κακή πρόγνωση Συνολική πενταετής επιβίωση 6%.

Διαβάστε περισσότερα

Η διαδικασία επικοινωνίας με τους ενδιαφερόμενους με σκοπό την ενημέρωσή τους: α) σε θέματα διάγνωσης, πρόγνωσης και αντιμετώπισης της νόσου β) στον

Η διαδικασία επικοινωνίας με τους ενδιαφερόμενους με σκοπό την ενημέρωσή τους: α) σε θέματα διάγνωσης, πρόγνωσης και αντιμετώπισης της νόσου β) στον Η διαδικασία επικοινωνίας με τους ενδιαφερόμενους με σκοπό την ενημέρωσή τους: α) σε θέματα διάγνωσης, πρόγνωσης και αντιμετώπισης της νόσου β) στον τρόπο κληρονομικής μεταβίβασης της νόσου και της πιθανότητας

Διαβάστε περισσότερα

Δεκαπεντάλεπτη προετοιμασία του φοιτητή, για την παρακολούθηση του μαθήματος του καρκίνου του προστάτη.

Δεκαπεντάλεπτη προετοιμασία του φοιτητή, για την παρακολούθηση του μαθήματος του καρκίνου του προστάτη. Δεκαπεντάλεπτη προετοιμασία του φοιτητή, για την παρακολούθηση του μαθήματος του καρκίνου του προστάτη. Καρκίνος του προστάτη Επιδημιολογία: Αποτελεί τον συχνότερα διαγνωσμένο καρκίνο στον άνδρα. 186.320

Διαβάστε περισσότερα

ΟΡΓΑΝΩΣΗ: ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΕΠΕΙΓΟΥΣΑΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ Τ.Ε.Π ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΟΥ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟΥ ΠΑΤΡΩΝ ΥΠΟ ΤΗΝ ΑΙΓΙΔΑ ΤΟΥ ΙΑΤΡΙΚΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΤΟΥ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΠΑΤΡΩΝ

ΟΡΓΑΝΩΣΗ: ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΕΠΕΙΓΟΥΣΑΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ Τ.Ε.Π ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΟΥ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟΥ ΠΑΤΡΩΝ ΥΠΟ ΤΗΝ ΑΙΓΙΔΑ ΤΟΥ ΙΑΤΡΙΚΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΤΟΥ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΠΑΤΡΩΝ ΟΡΓΑΝΩΣΗ: ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΕΠΕΙΓΟΥΣΑΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ Τ.Ε.Π ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΟΥ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟΥ ΠΑΤΡΩΝ ΥΠΟ ΤΗΝ ΑΙΓΙΔΑ ΤΟΥ ΙΑΤΡΙΚΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΤΟΥ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΠΑΤΡΩΝ Οργανωτική Επιτροπή Πρόεδρος: Π. Αγγουριδάκης Αντιπρόεδρος:

Διαβάστε περισσότερα

Ψυχογενής στυτική δυσλειτουργία: μια γνωριμία με τις ψυχολογικές θεραπείες. Β Ουρολογική Κλινική Α.Π.Θ

Ψυχογενής στυτική δυσλειτουργία: μια γνωριμία με τις ψυχολογικές θεραπείες. Β Ουρολογική Κλινική Α.Π.Θ Ψυχογενής στυτική δυσλειτουργία: μια γνωριμία με τις ψυχολογικές θεραπείες Β Ουρολογική Κλινική Α.Π.Θ Καλυβιανάκης Δημήτρης, Ουρολόγος Υπότροφος ΜΜΟΠ 27 30 Μαΐου 2010. Πορταριά Πήλιο Εισαγωγή (1) Λίγες

Διαβάστε περισσότερα

Μια ενημέρωση για ασθενείς και παρόχους φροντίδας

Μια ενημέρωση για ασθενείς και παρόχους φροντίδας Μια ενημέρωση για ασθενείς και παρόχους φροντίδας Τι είναι το FoundationOne ; Το FoundationOne είναι μια εξέταση που ανιχνεύει γενωμικές μεταβολές (π.χ. μεταλλάξεις) που είναι γνωστό ότι σχετίζονται με

Διαβάστε περισσότερα

Γονίδια. τη Φαρμακολογία και τη Γονιδιωματική στη Φαρμακογονιδιωματική" Από. Παρενέργειες. Φαρμακο γονιδιωματική / γενετική.

Γονίδια. τη Φαρμακολογία και τη Γονιδιωματική στη Φαρμακογονιδιωματική Από. Παρενέργειες. Φαρμακο γονιδιωματική / γενετική. Από τη Φαρμακολογία και τη Γονιδιωματική στη Φαρμακογονιδιωματική" Φυσιολογικά Ανθρώπινα Χαρακτηριστικά Ανταπόκριση στο Περιβάλλον Δέσποινα Σανούδου,, PhD FACMG Επίκουρη Καθηγήτρια Molecular Biology Biomedical

Διαβάστε περισσότερα

Σχεδιασμοί ερευνών. Βαγγέλης Ευαγγέλου

Σχεδιασμοί ερευνών. Βαγγέλης Ευαγγέλου Σχεδιασμοί ερευνών Βαγγέλης Ευαγγέλου Ιεράρχηση των αποδείξεων στην ιατρική έρευνα Figure 2. Box Plots for Total Citation Counts for Various Study Designs for Articles Published in 1991 and 2001 Box length

Διαβάστε περισσότερα

Ευάγγελος Ευαγγέλου, Λεκτορας επιδημιολογίας Ιωάννα Τζουλάκη, Λεκτορας επιδημιολογίας

Ευάγγελος Ευαγγέλου, Λεκτορας επιδημιολογίας Ιωάννα Τζουλάκη, Λεκτορας επιδημιολογίας Περιγραφική και ημιπειραματική έρευνα Ευάγγελος Ευαγγέλου, Λεκτορας επιδημιολογίας Ιωάννα Τζουλάκη, Λεκτορας επιδημιολογίας Ιεράρχηση των αποδείξεων στην ιατρική έρευνα Σποραδικές παρατηρήσεις Σειρά παρατηρήσεων

Διαβάστε περισσότερα

Γενικά. Τί είναι ο κληρονομικός καρκίνος; κληρονομικός και σποραδικός καρκίνος. Κληρονομικός καρκίνος - Site Ε.Ο.Π.Ε. - Μ.Σ.

Γενικά. Τί είναι ο κληρονομικός καρκίνος; κληρονομικός και σποραδικός καρκίνος. Κληρονομικός καρκίνος - Site Ε.Ο.Π.Ε. - Μ.Σ. 1 Γενικά Ο καρκίνος προκαλείται από αλλαγές στα υλικά του σώματος μας που ονομάζονται «γονίδια». Πρόκειται για τις μονάδες πληροφοριών σε κάθε κύτταρο του σώματός μας. Τα γονίδια υπαγορεύουν στπν οργανισμό

Διαβάστε περισσότερα

Πιλοτική Εφαρμογή της Καλύτερης Στρατηγικής για Πρόληψη του Καρκίνου του Τραχήλου της Μήτρας στην Πόλη Χρυσοχούς. Δρ Παύλος Νεοφύτου

Πιλοτική Εφαρμογή της Καλύτερης Στρατηγικής για Πρόληψη του Καρκίνου του Τραχήλου της Μήτρας στην Πόλη Χρυσοχούς. Δρ Παύλος Νεοφύτου Πιλοτική Εφαρμογή της Καλύτερης Στρατηγικής για Πρόληψη του Καρκίνου του Τραχήλου της Μήτρας στην Πόλη Χρυσοχούς Δρ Παύλος Νεοφύτου Δρ Ανδρέας Πατσαλίδης, Δρ Άντρη Ευριπίδου, Δρ Σπυρος Γεωργίου,, Prof.

Διαβάστε περισσότερα

Δημήτριος Κουτσούρης, Καθηγητής ΕΜΠ Ηλιοπούλου Δήμητρα, Δρ. Βιοϊατρικής Τεχνολογίας, Ηλεκτρολόγος Μηχ. και Μηχ. Υπολογιστών, ΕΜΠ

Δημήτριος Κουτσούρης, Καθηγητής ΕΜΠ Ηλιοπούλου Δήμητρα, Δρ. Βιοϊατρικής Τεχνολογίας, Ηλεκτρολόγος Μηχ. και Μηχ. Υπολογιστών, ΕΜΠ Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΒΙΟΪΑΤΡΙΚΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΣΤΗΝ ΕΞΑΤΟΜΙΚΕΥΜΕΝΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΓΥΝΑΙΚΩΝ ΜΕ ΠΑΘΟΛΟΓΙΚΟ ΤΕΣΤ ΠΑΠΑΝΙΚΟΛΑΟΥ Δημήτριος Κουτσούρης, Καθηγητής ΕΜΠ Ηλιοπούλου Δήμητρα, Δρ. Βιοϊατρικής Τεχνολογίας, Ηλεκτρολόγος

Διαβάστε περισσότερα

Τα δεδομένα που αφορούν στον καρκίνο είναι το πρώτο ουσιαστικό βήμα για τον αποτελεσματικό σχεδιασμό του ελέγχου του καρκίνου

Τα δεδομένα που αφορούν στον καρκίνο είναι το πρώτο ουσιαστικό βήμα για τον αποτελεσματικό σχεδιασμό του ελέγχου του καρκίνου Τα δεδομένα που αφορούν στον καρκίνο είναι το πρώτο ουσιαστικό βήμα για τον αποτελεσματικό σχεδιασμό του ελέγχου του καρκίνου Πέτρος Καρακίτσος Καθηγητής Κυτταρολογίας Διευθυντής Εργαστηρίου Διαγνωστικής

Διαβάστε περισσότερα

Καταγραφή της Συνεχιζόμενης Οδοντιατρικής Εκπαίδευσης στις Ευρωπαϊκές Χώρες

Καταγραφή της Συνεχιζόμενης Οδοντιατρικής Εκπαίδευσης στις Ευρωπαϊκές Χώρες Καταγραφή της Συνεχιζόμενης Οδοντιατρικής Εκπαίδευσης στις Ευρωπαϊκές Χώρες Α. Καβαδέλλα, Κ. Τσιχλάκης, Α. Κοσιώνη, Ι. Τζούτζας, J. Cowpe, A. Bullock Οδοντιατρική Σχολή ΕΚΠΑ, Αθήνα Cardiff University,

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ ΠΡΟΚΑΡΚΙΝΙΚΕΣ ΑΛΛΟΙΩΣΕΙΣ ΚΑΙ Ο ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΤΟΥ ΤΡΑΧΗΛΟΥ ΤΗΣ ΜΗΤΡΑΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ

ΟΙ ΠΡΟΚΑΡΚΙΝΙΚΕΣ ΑΛΛΟΙΩΣΕΙΣ ΚΑΙ Ο ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΤΟΥ ΤΡΑΧΗΛΟΥ ΤΗΣ ΜΗΤΡΑΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΟΙ ΠΡΟΚΑΡΚΙΝΙΚΕΣ ΑΛΛΟΙΩΣΕΙΣ ΚΑΙ Ο ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΤΟΥ ΤΡΑΧΗΛΟΥ ΤΗΣ ΜΗΤΡΑΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ Dr. Γιώργος ΜΙΧΑΗΛ BSCCP/RCOG DT Diploma in Colposcopy Ο Ο τραχηλικός καρκίνος αποτελεί μια πολύ σπάνια συνέπεια μιας ιδιαίτερα

Διαβάστε περισσότερα

Ανιχνευτικές εξετάσεις (screening) στη φροντίδα του παιδιού

Ανιχνευτικές εξετάσεις (screening) στη φροντίδα του παιδιού Ανιχνευτικές εξετάσεις (screening) στη φροντίδα του παιδιού Μάιος 2007 Τ. Παναγιωτόπουλος Τομέας υγείας του παιδιού Εθνική Σχολή Δημόσιας Υγείας «Όλα τα προγράμματα screening προκαλούν βλάβη, ορισμένα

Διαβάστε περισσότερα

Uroswords II Καρκίνος κύστης T1 High Grade: Η κυστεκτοµή είναι απαραίτητη; ιαιτητής:. Μητρόπουλος Οι µονοµάχοι: Β. Τζώρτζης Κ.

Uroswords II Καρκίνος κύστης T1 High Grade: Η κυστεκτοµή είναι απαραίτητη; ιαιτητής:. Μητρόπουλος Οι µονοµάχοι: Β. Τζώρτζης Κ. Uroswords II Καρκίνος κύστης T1 High Grade: Η κυστεκτοµή είναι απαραίτητη; ιαιτητής:. Μητρόπουλος Οι µονοµάχοι: Β. Τζώρτζης Κ. Χατζηµουρατίδης Ερώτηση 1 Κυστεκτοµή ή συντηρητική αγωγή; Η νόσος αντιµετωπίζεται

Διαβάστε περισσότερα

Digital Travel Trends

Digital Travel Trends Travel @ Digital Travel Trends February 2012 Stefanos Loukakos Country Manager, Google Greece Google Confidential and Proprietary 1 Travel Market: Online vs Offline Google Confidential and Proprietary 2 Travel

Διαβάστε περισσότερα

Ιωσηφίνα Γιαννακίκου, M.D.

Ιωσηφίνα Γιαννακίκου, M.D. Ιωσηφίνα Γιαννακίκου, M.D. Αναλυτικό Βιογραφικό σημέιωμα 04/06 - σήμερα Ιδιώτης αναισθησιολόγος Αθήνα, Ελλάδα. Εργασία 10/07 - σήμερα Αναισθησιολόγος/ εντατικολόγος (έμμισθη θέση) Johns Hopkins Hospital,

Διαβάστε περισσότερα

ΤΙ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΓΝΩΡΙΖΕΤΕ ΓΙΑ ΤΟΝ ΚΑΡΚΙΝΟ ΤΟΥ ΠΡΟΣΤΑΤΗ

ΤΙ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΓΝΩΡΙΖΕΤΕ ΓΙΑ ΤΟΝ ΚΑΡΚΙΝΟ ΤΟΥ ΠΡΟΣΤΑΤΗ ΤΙ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΓΝΩΡΙΖΕΤΕ ΓΙΑ ΤΟΝ ΚΑΡΚΙΝΟ ΤΟΥ ΠΡΟΣΤΑΤΗ ΤΙ ΕΙΝΑΙ Ο ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΠΡΟΣΤΑΤΗ; Ο καρκίνος του προστάτη εμφανίζεται όταν αναπτύσσονται στον προστάτη αφύσικα κύτταρα. Αυτά τα αφύσικα κύτταρα μπορεί να

Διαβάστε περισσότερα

ΑΥΤΟΕΞΕΤΑΣΗ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ (ΑΕΜ)

ΑΥΤΟΕΞΕΤΑΣΗ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ (ΑΕΜ) ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ Συχνότητα και θνησιμότητα Ca μαστού Ο κίνδυνος για την ανάπτυξη καρκίνου του μαστού στο γενικό πληθυσμό υπολογίζεται ότι κυμαίνεται σε 800 νέες περιπτώσεις ανά έτος σε 1.000.000 γυναίκες

Διαβάστε περισσότερα

Κλινικές Μελέτες. Αναπληρώτρια Καθηγήτρια Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών

Κλινικές Μελέτες. Αναπληρώτρια Καθηγήτρια Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών Κλινικές Μελέτες Δέσποινα Ν. Περρέα Αναπληρώτρια Καθηγήτρια Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών Διευθύντρια Εργαστηρίου Πειραματικής Χειρουργικής και Χειρουργικής Ερεύνης «Ν.Σ. Χρηστέας» Κλινικές Μελέτες

Διαβάστε περισσότερα

ΔΡ. Γ. Ι. ΠΙΣΣΑΚΑΣ ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ ΕΛΗΝ. ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ. ΑΚΤΙΝΟΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗΣ ΟΓΚΟΛΟΓΙΑΣ ΔΝΤΗΣ ΑΚΤΙΝΟΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΟΥ ΟΓΚΟΛΟΓΙΚΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΝΟΣ.

ΔΡ. Γ. Ι. ΠΙΣΣΑΚΑΣ ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ ΕΛΗΝ. ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ. ΑΚΤΙΝΟΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗΣ ΟΓΚΟΛΟΓΙΑΣ ΔΝΤΗΣ ΑΚΤΙΝΟΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΟΥ ΟΓΚΟΛΟΓΙΚΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΝΟΣ. Η ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗ ΤΗΣ ΒΙΟΙΑΤΡΙΚΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΣΤΗΝ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΔΡ. Γ. Ι. ΠΙΣΣΑΚΑΣ ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ ΕΛΗΝ. ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ. ΑΚΤΙΝΟΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗΣ ΟΓΚΟΛΟΓΙΑΣ ΔΝΤΗΣ ΑΚΤΙΝΟΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΟΥ ΟΓΚΟΛΟΓΙΚΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΝΟΣ.

Διαβάστε περισσότερα

Σακχαρώδης Διαβήτης. Είναι η πιο συχνή μεταβολική νόσος στον άνθρωπο. Γανωτάκης Εμμανουήλ Καθηγητής Παθολογίας Πανεπιστήμιο Κρήτης

Σακχαρώδης Διαβήτης. Είναι η πιο συχνή μεταβολική νόσος στον άνθρωπο. Γανωτάκης Εμμανουήλ Καθηγητής Παθολογίας Πανεπιστήμιο Κρήτης Σακχαρώδης Διαβήτης Είναι η πιο συχνή μεταβολική νόσος στον άνθρωπο. Γανωτάκης Εμμανουήλ Καθηγητής Παθολογίας Πανεπιστήμιο Κρήτης Number of people with diabetes by IDF Region, 2013 IDF Diabetes Atlas.

Διαβάστε περισσότερα

ανασκοπήσεις 01//Noµoγράµµατα και καρκίνος του προστάτη Εισαγωγή Γεώργιος Μ. Πατσάης

ανασκοπήσεις 01//Noµoγράµµατα και καρκίνος του προστάτη Εισαγωγή Γεώργιος Μ. Πατσάης 30-31 Γεώργιος Μ. Πατσάης 01//Noµoγράµµατα και καρκίνος του προστάτη Εισαγωγή Ο καρκίνος του προστάτη αποτελεί τον 2ον κατά σειρά συχνότητας καρκίνο στους άνδρες και δεύτερη αιτία θανάτου από καρκίνο µετά

Διαβάστε περισσότερα

Η θέση της χημειοθεραπείας σε ασθενείς 3 ης ηλικίας. Θωμάς Μακατσώρης Λέκτορας Παθολογίας-Ογκολογίας Πανεπιστήμιο Πατρών 23-10-2010

Η θέση της χημειοθεραπείας σε ασθενείς 3 ης ηλικίας. Θωμάς Μακατσώρης Λέκτορας Παθολογίας-Ογκολογίας Πανεπιστήμιο Πατρών 23-10-2010 Η θέση της χημειοθεραπείας σε ασθενείς 3 ης ηλικίας Θωμάς Μακατσώρης Λέκτορας Παθολογίας-Ογκολογίας Πανεπιστήμιο Πατρών 23-10-2010 Το πεδίο αλλάζει Αύξηση του προσδόκιμου επιβίωσης παγκοσμίως Καλύτερη

Διαβάστε περισσότερα

Νόσημα: Άσθμα. Επιστημονικός Υπεύθυνος: Καθηγητής Χρήστος Λιονής UNIVERSITY OF CRETE FACULTY OF MEDICINE ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΤΜΗΜΑ ΙΑΤΡΙΚΗΣ

Νόσημα: Άσθμα. Επιστημονικός Υπεύθυνος: Καθηγητής Χρήστος Λιονής UNIVERSITY OF CRETE FACULTY OF MEDICINE ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΤΜΗΜΑ ΙΑΤΡΙΚΗΣ «Ανάπτυξη 13 Κατευθυντήριων Οδηγιών Γενικής Ιατρικής για τη διαχείριση των πιο συχνών νοσημάτων και καταστάσεων υγείας στην Πρωτοβάθμια Φροντίδα Υγείας», Κωδικός MIS: 464637 Νόσημα: Άσθμα Ομάδα εργασίας:

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΟΧΗ ΓΕΝΝΗΣΗΣ ΚΑΙ ΚΙΝΔΥΝΟΣ ΕΜΦΑΝΙΣΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ 1 ΣΕ ΠΑΙΔΙΑ

ΕΠΟΧΗ ΓΕΝΝΗΣΗΣ ΚΑΙ ΚΙΝΔΥΝΟΣ ΕΜΦΑΝΙΣΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ 1 ΣΕ ΠΑΙΔΙΑ 27 ο Πανελλήνιο Συνέδριο Ελληνικής Εταιρείας Κοινωνικής Παιδιατρικής και Προαγωγής Υγείας ΕΠΟΧΗ ΓΕΝΝΗΣΗΣ ΚΑΙ ΚΙΝΔΥΝΟΣ ΕΜΦΑΝΙΣΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ 1 ΣΕ ΠΑΙΔΙΑ Κοντογεώργη Ευαγγελία, Θωμοπουλος Θωμάς, Πετρίδου

Διαβάστε περισσότερα

Η ανταγωνιστικότητα της ελληνικής οικονομίας

Η ανταγωνιστικότητα της ελληνικής οικονομίας Η ανταγωνιστικότητα της ελληνικής οικονομίας Στοιχεία της Επετηρίδας για την Παγκόσμια Ανταγωνιστικότητα του International Institute for Management Development - IMD World Competitiveness Yearbook 2015

Διαβάστε περισσότερα

Dept. Urology, Athens Medical School, J. Varkarakis ΙΩΑΝΝΗΣ ΒΑΡΑΚΑΡΑΚΗΣ ΕΠΙΚΟΥΡΟΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΑΘΗΝΩΝ ΣΙΣΜΑΝΟΓΛΕΙΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ

Dept. Urology, Athens Medical School, J. Varkarakis ΙΩΑΝΝΗΣ ΒΑΡΑΚΑΡΑΚΗΣ ΕΠΙΚΟΥΡΟΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΑΘΗΝΩΝ ΣΙΣΜΑΝΟΓΛΕΙΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΙΩΑΝΝΗΣ ΒΑΡΑΚΑΡΑΚΗΣ ΕΠΙΚΟΥΡΟΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΑΘΗΝΩΝ ΣΙΣΜΑΝΟΓΛΕΙΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΟΓΚΟΙ T1G3 Συχνότητα 20% Υποτροπή 80% Πρόοδος σε διηθητική νόσο 53% Θνησιμότητα 34% Rhijn et al Eur Urol 2009 Canookson

Διαβάστε περισσότερα

Eco Building Conference 2012

Eco Building Conference 2012 Παρασκευή 5 Οκτωβρίου 2012 MEC EXPO CENTER Eco Building Conference 2012 ΔΙΟΡΓΑΝΩΣΗ: Ενεργειακή Ανακαίνιση Κατοικιών: από τα Πιστοποιητικά Ενεργειακής Απόδοσης (ΠΕΑ) στην υλοποίηση των μέτρων/συστάσεων

Διαβάστε περισσότερα

Ε Ν Τ Ο Π Ι Σ Η Τ Η Σ Σ Τ Υ Τ Ι Κ Η Σ ΔΥ Σ Λ Ε Ι Τ Ο Υ Ρ Γ Ι Α Σ Σ Ε Α Σ Θ Ε Ν Ε Ι Σ Σ ΤΑ Ι Δ Ι Ω Τ Ι Κ Α Φ Α Ρ Μ Α Κ Ε Ι Α

Ε Ν Τ Ο Π Ι Σ Η Τ Η Σ Σ Τ Υ Τ Ι Κ Η Σ ΔΥ Σ Λ Ε Ι Τ Ο Υ Ρ Γ Ι Α Σ Σ Ε Α Σ Θ Ε Ν Ε Ι Σ Σ ΤΑ Ι Δ Ι Ω Τ Ι Κ Α Φ Α Ρ Μ Α Κ Ε Ι Α DETECT- ED ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΚΗ ΜΕΛΕΤΗ ΓΙΑ ΤΗΝ Ε Ν Τ Ο Π Ι Σ Η Τ Η Σ Σ Τ Υ Τ Ι Κ Η Σ ΔΥ Σ Λ Ε Ι Τ Ο Υ Ρ Γ Ι Α Σ Σ Ε Α Σ Θ Ε Ν Ε Ι Σ Σ ΤΑ Ι Δ Ι Ω Τ Ι Κ Α Φ Α Ρ Μ Α Κ Ε Ι Α Δημήτρης Χατζηχρήστου Καθηγητής Ουρολογίας

Διαβάστε περισσότερα

Λόγοι έκδοσης γνώμης για τον χαρακτηρισμό φαρμακευτικού προϊόντος ως ορφανού

Λόγοι έκδοσης γνώμης για τον χαρακτηρισμό φαρμακευτικού προϊόντος ως ορφανού Παράρτημα 1 Λόγοι έκδοσης γνώμης για τον χαρακτηρισμό φαρμακευτικού προϊόντος ως ορφανού Η Επιτροπή Ορφανών Φαρμάκων (COMP), έχοντας εξετάσει την αίτηση, κατέληξε στα ακόλουθα: Σύμφωνα με το άρθρο 3 παράγραφος

Διαβάστε περισσότερα

18 η Διεθνής Διημερίδα Ηπατίτιδας Β & C Μέρος έκτο: Οι μελέτες του ΚΕΕΛΠΝΟ Επόμενα Βήματα και Προοπτικές 30-1-2011

18 η Διεθνής Διημερίδα Ηπατίτιδας Β & C Μέρος έκτο: Οι μελέτες του ΚΕΕΛΠΝΟ Επόμενα Βήματα και Προοπτικές 30-1-2011 18 η Διεθνής Διημερίδα Ηπατίτιδας Β & C Μέρος έκτο: Οι μελέτες του ΚΕΕΛΠΝΟ Επόμενα Βήματα και Προοπτικές 30-1-2011 Καθηγητής Γεώργιος N. Νταλέκος Δ/ντής Παθολογικής Κλινικής και Ερευνητικού Εργαστηρίου

Διαβάστε περισσότερα

Συνεργαζόμενα Ιδρύματα Υποδοχής Ακαδημαϊκό Έτος 2013 2014

Συνεργαζόμενα Ιδρύματα Υποδοχής Ακαδημαϊκό Έτος 2013 2014 ΑΝΕΙΣΤΗΜΙΟ ΥΟΟΧΗΣ ΥΕΥΘΥΝΟΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΓΙΑ ΤΗ ΙΑΑΝΕΙΣΤΗΜΙΑΚΗ ΣΥΜΦΩΝΙΑ ΤΟΥ ΑΝΕΙΣΤΗΜΙΟΥ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΥΕΥΘΥΝΟΣ ΣΤΟ ΑΝΕΙΣΤΗΜΙΟ ΥΟΟΧΗΣ ΚΩΙΚΟΣ ΤΟΜΕΑ ΣΟΥΩΝ ΕΙΕΟ ΣΟΥΩΝ ΦΟΙΤΗΤΕΣ ΣΥΝΟΛΙΚΗ ΙΑΡΚΕΙΑ (MΗΝΕΣ) 1 University

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΑ ΤΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ: Θεωρία και Πράξη

ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΑ ΤΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ: Θεωρία και Πράξη ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΑ ΤΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ: Θεωρία και Πράξη 11 ο Συνέδριο Μαριάννας Λόρδου 10 Μαρτίου 2012 Christiana Demetriou, MPH, PhD Candidate ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΝΕΥΡΟΛΟΓΙΑΣ & ΓΕΝΕΤΙΚΗΣ ΚΥΠΡΟΥ Επιδημιολογία του Καρκίνου

Διαβάστε περισσότερα

Απόφοιτος του ιστορικού Γυμνασίου Λυκείου Τσοτυλίου με βαθμό Άριστα (20/20) 1992

Απόφοιτος του ιστορικού Γυμνασίου Λυκείου Τσοτυλίου με βαθμό Άριστα (20/20) 1992 Προσωπικά Στοιχεία: Τόπος γέννησης: Τσοτύλι Κοζάνης Απόφοιτος του ιστορικού Γυμνασίου Λυκείου Τσοτυλίου με βαθμό Άριστα (20/20) 1992 Πτυχιακή Εκπαίδευση: Ιατρική Σχολή Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης

Διαβάστε περισσότερα

Ασφάλεια στις ιατρικές πράξεις: Ακριβή πολυτέλεια ή προσιτή αναγκαιότητα; Δρ. Φιλήμων Τυλλιανάκης Διευθυντής Marketing ΜΑΓΕΙΡΑΣ ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΑ Α.Ε.

Ασφάλεια στις ιατρικές πράξεις: Ακριβή πολυτέλεια ή προσιτή αναγκαιότητα; Δρ. Φιλήμων Τυλλιανάκης Διευθυντής Marketing ΜΑΓΕΙΡΑΣ ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΑ Α.Ε. Ασφάλεια στις ιατρικές πράξεις: Ακριβή πολυτέλεια ή προσιτή αναγκαιότητα; Δρ. Φιλήμων Τυλλιανάκης Διευθυντής Marketing ΜΑΓΕΙΡΑΣ ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΑ Α.Ε. Μικρά γεγονότα της καθημερινότητάς μας, μπορεί να προκαλέσουν

Διαβάστε περισσότερα

Εργαστηριακή Διάγνωση της HIV λοίμωξης. Δρ. Μαρία Κοτσιανοπούλου Βιολόγος Υπεύθυνη Εργαστηριού Κέντρου Αναφοράς AIDS, ΕΣΔΥ

Εργαστηριακή Διάγνωση της HIV λοίμωξης. Δρ. Μαρία Κοτσιανοπούλου Βιολόγος Υπεύθυνη Εργαστηριού Κέντρου Αναφοράς AIDS, ΕΣΔΥ Εργαστηριακή Διάγνωση της HIV λοίμωξης Δρ. Μαρία Κοτσιανοπούλου Βιολόγος Υπεύθυνη Εργαστηριού Κέντρου Αναφοράς AIDS, ΕΣΔΥ Διάγνωση της HIV λοίμωξης Από το 1985 και μέχρι σήμερα η διαγνωστική διαδικασία

Διαβάστε περισσότερα

Εξωτερική Ακτινοθεραπεία Προστάτη. Εξωτερική Ακτινοθεραπεία Προστάτη

Εξωτερική Ακτινοθεραπεία Προστάτη. Εξωτερική Ακτινοθεραπεία Προστάτη Εξωτερική Ακτινοθεραπεία Προστάτη Εξωτερική Ακτινοθεραπεία Προστάτη Σχεδιασμός Ακτινοθεραπείας Προστάτη Σχεδιασμός Ακτινοθεραπείας Προστάτη (Treatment Planning): σύγκριση απεικόνισης μεταξύ Αξονικής και

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία Ο ΜΗΤΡΙΚΟΣ ΘΗΛΑΣΜΟΣ ΚΑΙ Η ΣΧΕΣΗ ΤΟΥ ΜΕ ΤΟ ΚΑΡΚΙΝΟ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥΣ ΣΤΙΣ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΠΟΥ ΕΙΝΑΙ ΦΟΡΕΙΣ ΤΟΥ ΟΓΚΟΓΟΝΙΔΙΟΥ BRCA1 ΚΑΙ BRCA2. Βασούλλα

Διαβάστε περισσότερα

Safer internet. a multiannual Community Programme on promoting safer use of the Internet and new online technologies.

Safer internet. a multiannual Community Programme on promoting safer use of the Internet and new online technologies. Ευρωπαϊκή Μελέτη για τις συμπεριφορές εξάρτησης στο Διαδίκτυο - EU NET ADB Άρτεμις Τσίτσικα Λέκτορας Εφηβικής Ιατρικής Πανεπιστημίου Αθηνών Επιστ. Υπεύθυνος Προγράμματος «Αριάδνη» ρ η Επιστ. Υπεύθυνος

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στη διαγνωστική έρευνα

Εισαγωγή στη διαγνωστική έρευνα DEPARTMENT OF HYGIENE AND EPIDEMIOLOGY Εισαγωγή στη διαγνωστική έρευνα Κώστας Τσιλίδης, ktsilidi@cc.uoi.gr http://users.uoi.gr/ktsilidi/teaching Ιωαννίδης: κεφάλαιο 3 Ahlbom: κεφάλαιο 3, 4 Guyatt: κεφάλαιο

Διαβάστε περισσότερα

Ίντα Ελιάου BSc, MSc, PGDip, MA Συμβουλευτική Ψυχολόγος eliaouida@gmail.com

Ίντα Ελιάου BSc, MSc, PGDip, MA Συμβουλευτική Ψυχολόγος eliaouida@gmail.com ΣΥΝΕΔΡΙΟ: ΠΡΟΛΗΨΗ & ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ ΤΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΠΝΕΥΜΟΝΑ Limneon, Καστοριά, 19.12.15 «Ενημέρωση του ασθενούς & των συνοδών του με καρκίνο του πνεύμονα. Προβλήματα στην ελληνική πραγματικότητα»

Διαβάστε περισσότερα

Κλινικές επιλογές σε μεταλλάξεις των BRCA 1/2 γονιδίων. Ιωάννης Θ. Νατσιόπουλος Χειρουργός Μαστού

Κλινικές επιλογές σε μεταλλάξεις των BRCA 1/2 γονιδίων. Ιωάννης Θ. Νατσιόπουλος Χειρουργός Μαστού Κλινικές επιλογές σε μεταλλάξεις των BRCA 1/2 γονιδίων Ιωάννης Θ. Νατσιόπουλος Χειρουργός Μαστού Η ανίχνευση BRCA μετάλλαξης δεν αποτελεί διάγνωση νόσου αλλά γενετική πληροφορία και εκτίμηση κινδύνου Ενδείξεις

Διαβάστε περισσότερα

Επιστημονικό Πρόγραμμα

Επιστημονικό Πρόγραμμα Επιστημονικό Πρόγραμμα Χαιρετισμός Aγαπητοί Συνάδελφοι Εκφράζοντας το Δ.Σ. της ΕΟΠΕ σας καλωσορίζω στο 6ο Εκπαιδευτικό Σεμινάριο του 4ου Κύκλου Σπουδών της Ελληνικής Ακαδημίας Ογκολογίας (ΕΑΚΟ/ΕΟΠΕ), που

Διαβάστε περισσότερα

Επιδημιολογία καρκίνου του πνεύμονα Ενότητα 1: Ογκολογία Πνεύμονα. Κυριάκος Καρκούλιας, Επίκουρος Καθηγητής Σχολή Επιστημών Υγείας Τμήμα Ιατρικής

Επιδημιολογία καρκίνου του πνεύμονα Ενότητα 1: Ογκολογία Πνεύμονα. Κυριάκος Καρκούλιας, Επίκουρος Καθηγητής Σχολή Επιστημών Υγείας Τμήμα Ιατρικής Επιδημιολογία καρκίνου του πνεύμονα Ενότητα 1: Ογκολογία Πνεύμονα Κυριάκος Καρκούλιας, Επίκουρος Καθηγητής Σχολή Επιστημών Υγείας Τμήμα Ιατρικής Επιδημιολογικά στοιχεία καρκίνου του πνεύμονα Ο καρκίνος

Διαβάστε περισσότερα

Σήµερα η τεχνική αυτή είναι καταξιωµένη και µοναδική για την ανίχνευση γονιδιακών και χρωµοσωµατικών γενετικών διαταραχών όπως η µεσογειακή

Σήµερα η τεχνική αυτή είναι καταξιωµένη και µοναδική για την ανίχνευση γονιδιακών και χρωµοσωµατικών γενετικών διαταραχών όπως η µεσογειακή Π ρ ό σ κ λ η σ η Αγαπητοί Συνάδελφοι, Η Προεµφυτευτική Γενετική ιάγνωση (ΠΓ ) βρίσκεται στη φαρέτρα της Υποβοηθούµενης Αναπαραγωγής (Υπ Αν) για περισσότερα από 20 χρόνια. Ύστερα από πολλές φάσεις αµφισβήτησης,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ

ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ ΕΙΣΑΓΩΓΗ....3 ΑΝΑΛΥΤΙΚΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ 1. Ακαθάριστος κύκλος εργασιών....4 2. Λειτουργικό Κέρδος....7 3. Άποψη για την οικονομική κρίση... 10 4. Τα περισσότερο σημαντικά επιχειρησιακά

Διαβάστε περισσότερα

Επιμέλεια: Β. Παπαβασιλείου

Επιμέλεια: Β. Παπαβασιλείου 50 ΠΡΟΣΕΧΗ ΣΥΝΕΔΡΙΑ EΛΛHNIKH ΑΓΓΕΙΟΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗ Tεύχος 3, 2006 (50-54) Προσεχείς επιστημονικές συναντήσεις Επιμέλεια: Β. Παπαβασιλείου 10ο Πανελλήνιο Συνέδριο Αγγειολογίας-Αγγειοχειρουργικής 20-22 Ιανουαρίου

Διαβάστε περισσότερα

Στην περισσότερο επιτυχημένη αντιμετώπιση του καρκίνου έχει συμβάλλει σημαντικά η ανακά-λυψη και εφαρμογή των καρκινι-κών δεικτών.

Στην περισσότερο επιτυχημένη αντιμετώπιση του καρκίνου έχει συμβάλλει σημαντικά η ανακά-λυψη και εφαρμογή των καρκινι-κών δεικτών. Όλες μαζί οι μορφές καρκίνου αποτελούν, παγκοσμίως τη δεύτερη αιτία θανάτου μετά από τα καρδιαγγειακά νοσήματα. Τα κρούσματα συνεχώς αυξάνονται και σε πολλές αναπτυγμένες χώρες αποτελεί την πρώτη αιτία

Διαβάστε περισσότερα

Οι ασφαλισμένοι ΕΟΠΥΥ αποζημιώνονται, μόνο εφόσον έχει προηγηθεί η έγκριση του ελεγκτή ιατρού ΕΟΠΥΥ για την αποστολή του δείγματος στο εξωτερικό.

Οι ασφαλισμένοι ΕΟΠΥΥ αποζημιώνονται, μόνο εφόσον έχει προηγηθεί η έγκριση του ελεγκτή ιατρού ΕΟΠΥΥ για την αποστολή του δείγματος στο εξωτερικό. 2.α. ΟNCOTYPE Σε γυναίκες με καρκίνο του μαστού αρχικού σταδίου (με θετικούς ορμονοϋποδοχείς και αρνητικούς μασχαλιαίους λεμφαδένες) παρέχεται η τεχνική της αλυσιδωτής αντίδρασης της αντίστροφης μεταγραφάσης

Διαβάστε περισσότερα

HPV και Καρκίνος του Λάρυγγα

HPV και Καρκίνος του Λάρυγγα Δρ Βασίλειος Νικολαΐδης Επικ. Καθηγητής Α.Π.Θ. Β Πανεπιστηµιακή ΩΡΛ κλινική Γ.Ν. Παπαγεωργίου ü HPV Καρκίνος του Οροφάρυγγα Αίτιο Πρόγνωση Ανταπόκριση στη θεραπεία ü HPV?????? Άλλοι Καρκίνοι Κεφαλής και

Διαβάστε περισσότερα

Ψαλτοπούλου Θεοδώρα, Παθολόγος, Επίκ. Καθηγήτρια Υγιεινής, Επιδημιολογίας και Ιατρικής Στατιστικής Ιατρική Σχολή Πανεπιστημίου Αθηνών

Ψαλτοπούλου Θεοδώρα, Παθολόγος, Επίκ. Καθηγήτρια Υγιεινής, Επιδημιολογίας και Ιατρικής Στατιστικής Ιατρική Σχολή Πανεπιστημίου Αθηνών Ψαλτοπούλου Θεοδώρα, Παθολόγος, Επίκ. Καθηγήτρια Υγιεινής, Επιδημιολογίας και Ιατρικής Στατιστικής Ιατρική Σχολή Πανεπιστημίου Αθηνών Συσχέτιση της σωματικής δραστηριότητας (ΣΔ) με τον κίνδυνο για νεοπλασίες

Διαβάστε περισσότερα

Στρατηγική για την ελληνική γεωργία και την ύπαιθρο στο πλαίσιο της ΚΓΠ με ορίζοντα το 2020

Στρατηγική για την ελληνική γεωργία και την ύπαιθρο στο πλαίσιο της ΚΓΠ με ορίζοντα το 2020 Στρατηγική για την ελληνική γεωργία και την ύπαιθρο στο πλαίσιο της ΚΓΠ με ορίζοντα το 2020 Επιστροφή στη Γεωργία; Μύθοι και Πραγματικότητα Ημερίδα Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών Τμήμα Αγροτικής Οικονομίας

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΣ ΕΛΕΥΘΕΡΩΝ ΕΛΑΦΡΩΝ ΑΛΥΣΕΩΝ ΣΤΟΝ ΟΡΟ ΚΑΙ ΣΤΑ ΟΥΡΑ. Χρυσούλα Νικολάου

ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΣ ΕΛΕΥΘΕΡΩΝ ΕΛΑΦΡΩΝ ΑΛΥΣΕΩΝ ΣΤΟΝ ΟΡΟ ΚΑΙ ΣΤΑ ΟΥΡΑ. Χρυσούλα Νικολάου ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΣ ΕΛΕΥΘΕΡΩΝ ΕΛΑΦΡΩΝ ΑΛΥΣΕΩΝ ΣΤΟΝ ΟΡΟ ΚΑΙ ΣΤΑ ΟΥΡΑ Χρυσούλα Νικολάου Μονοκλωνικές ελεύθερες ελαφρές αλύσεις Οι μονοκλωνικές ελεύθερες ελαφρές αλύσεις οι οποίες είναι γνωστές ως πρωτεΐνη Bence

Διαβάστε περισσότερα

Ίδρυση Βιοτράπεζας με Εξειδίκευση στις Νεφροπάθειες και άλλες Γενετικές Ασθένειες

Ίδρυση Βιοτράπεζας με Εξειδίκευση στις Νεφροπάθειες και άλλες Γενετικές Ασθένειες ΚαθηγητήςΚωνσταντίνοςΔέλτας Διευθυντής,ΚέντροΕρευνώνΜοριακήςΙατρικής Διευθυντής,ΕργαστήριοΜοριακήςκαιΙατρικήςΓενετικής ΤμήμαΒιολογικώνΕπιστημών,ΣχολήΘετικώνκαιΕφαρμοσμένωνΕπιστημών Καλλιπόλεως75,1678Λευκωσία.Τηλ:+357

Διαβάστε περισσότερα

Σεμινάριο ομάδας εργασίας 2010 Τι είναι μεταφραστική έρευνα ιονύσιος Φ. Κόκκινος

Σεμινάριο ομάδας εργασίας 2010 Τι είναι μεταφραστική έρευνα ιονύσιος Φ. Κόκκινος Σεμινάριο ομάδας εργασίας 2010 Τι είναι μεταφραστική έρευνα ιονύσιος Φ. Κόκκινος Οόρος«μεταφραστική επιστήμη» νωρίς δεκαετία 1990 αφορούσε προσπάθειες για την ανεύρεση νέων αντικαρκινικών γονιδίων Karp

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΕΙΣ ΠΑΙΔΙΑΤΡΙΚΩΝ ΠΕΡΙΠΤΩΣΕΩΝ. Μεταβολικό Σύνδρομο. Νεδελκοπούλου Ναταλία Τριανταφύλλου Παναγιώτα

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΕΙΣ ΠΑΙΔΙΑΤΡΙΚΩΝ ΠΕΡΙΠΤΩΣΕΩΝ. Μεταβολικό Σύνδρομο. Νεδελκοπούλου Ναταλία Τριανταφύλλου Παναγιώτα ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΕΙΣ ΠΑΙΔΙΑΤΡΙΚΩΝ ΠΕΡΙΠΤΩΣΕΩΝ 9 Μεταβολικό Σύνδρομο Νεδελκοπούλου Ναταλία Τριανταφύλλου Παναγιώτα Εισαγωγή Το Μεταβολικό Σύνδρομο (ΜΣ) αποτελεί ένα οργανικό σύνδρομο που χαρακτηρίζεται από την

Διαβάστε περισσότερα

Υγεία: Προετοιµασία για τις διακοπές ταξιδεύετε πάντα µε την Ευρωπαϊκή Κάρτα σας Ασφάλισης Ασθένειας (EΚΑA)?

Υγεία: Προετοιµασία για τις διακοπές ταξιδεύετε πάντα µε την Ευρωπαϊκή Κάρτα σας Ασφάλισης Ασθένειας (EΚΑA)? MEMO/11/406 Βρυξέλλες, 16 Ιουνίου 2011 Υγεία: Προετοιµασία για τις διακοπές ταξιδεύετε πάντα µε την Ευρωπαϊκή Κάρτα σας Ασφάλισης Ασθένειας (EΚΑA)? Στις διακοπές να περιµένετε το απροσδόκητο. Σχεδιάζετε

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΝΩΣΤΙΚA ΣΥΣTHΜΑΤΑ

ΠΡΟΓΝΩΣΤΙΚA ΣΥΣTHΜΑΤΑ ΠΡΟΓΝΩΣΤΙΚA ΣΥΣTHΜΑΤΑ Ιωάννα Τζουλάκη Κώστας Τσιλίδης Ιωαννίδης: κεφάλαιο 2 Guyatt: κεφάλαιο 18 ΕΠΙςΤΗΜΟΝΙΚΗ ΙΑΤΡΙΚΗ Επιστήμη (θεωρία) Πράξη (φροντίδα υγείας) Γνωστικό μέρος Αιτιό-γνωση Διά-γνωση Πρό-γνωση

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΩΟΘΗΚΩΝ. Θ. Πανοσκάλτσης MD, PhD, FRCOG, CCST (UK) Γυναικολόγος Ογκολόγος. Αρεταίειον Νοσοκομείο, Αθήνα

ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΩΟΘΗΚΩΝ. Θ. Πανοσκάλτσης MD, PhD, FRCOG, CCST (UK) Γυναικολόγος Ογκολόγος. Αρεταίειον Νοσοκομείο, Αθήνα ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΩΟΘΗΚΩΝ Θ. Πανοσκάλτσης MD, PhD, FRCOG, CCST (UK) Γυναικολόγος Ογκολόγος Λέκτορας, 2 η Πανεπιστημιακή Κλινική Μαιευτικής Γυναικολογίας Αρεταίειον Νοσοκομείο, Αθήνα ΕΙΣΑΓΩΓΗ Ο καρκίνος ωοθηκών

Διαβάστε περισσότερα

Κυριακή, 3 Σεπτεµβρίου 2006

Κυριακή, 3 Σεπτεµβρίου 2006 Χρήστος Μαρκόπουλος Αν. Καθηγητής Χειρουργικής Ιατρικής Σχολής Αθηνών /ντης Κλινικής Μαστού Ιατρικού Κέντρου Αθηνών Πρόεδρος Ελληνικής Χειρουργικής Εταιρείας Μαστού - Στατιστικά στοιχεία Στη χώρα µας,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ ΚΑΙ ΚΑΡΚΙΝΟΣ

ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ ΚΑΙ ΚΑΡΚΙΝΟΣ 1 ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ ΚΑΙ ΚΑΡΚΙΝΟΣ Δ. Κιόρτσης Ενδοκρινολόγος Αν. Καθηγητής Ιατρικής Σχολής Παν/μίου Ιωαννίνων European SCOPE fellow 1η ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΑ ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΚΗ ΜΕΛΕΤΗ ΕΠΙΠΟΛΑΣΜΟΥ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑΣ Ελληνική Ιατρική

Διαβάστε περισσότερα

Κατευθυντήρια Οδηγία Νο 17 Μάρτιος 2014

Κατευθυντήρια Οδηγία Νο 17 Μάρτιος 2014 Κατευθυντήρια Οδηγία Νο 17 Μάρτιος 2014 ευτερογενής πρόληψη καρκίνου µαστού Εισαγωγή Ο καρκίνος µαστού αφορά το 27% όλων των περιπτώσεων καρκίνου στο γυναικείο πληθυσµό και ο συνολικός κίνδυνος στη διάρκεια

Διαβάστε περισσότερα

Μεθοδολογίες Αξιοποίησης Δεδομένων

Μεθοδολογίες Αξιοποίησης Δεδομένων Μεθοδολογίες Αξιοποίησης Δεδομένων Βλάχος Σ. Ιωάννης Λέκτορας 407/80, Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών Εργαστήριο Πειραματικής Χειρουργικής και Χειρουργικής Ερεύνης «Ν.Σ. Σ Χρηστέας» Στάδια Αξιοποίησης

Διαβάστε περισσότερα

Ιχνηλασιμότητα στην εργαστηριακή ιατρική

Ιχνηλασιμότητα στην εργαστηριακή ιατρική ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ - ΝΟΕΜΒΡΙΟΣ - ΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2009, ΤΕΥΧΟΣ 52 Ιχνηλασιμότητα στην εργαστηριακή ιατρική Μετάφραση-Προσαρμογή: Ευγενία Κώνστα, Χημικός PhD Πρωτότυπος τίτλος: Traceability in Laboratory Medicine Clinical

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΠΡΟΣΤΑΤΗ Είναι συχνός ο καρκίνος του προστάτη; Ποιοί παράγοντες κινδύνου σχετίζονται με τον καρκίνο του προστάτη ;

ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΠΡΟΣΤΑΤΗ Είναι συχνός ο καρκίνος του προστάτη; Ποιοί παράγοντες κινδύνου σχετίζονται με τον καρκίνο του προστάτη ; ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΠΡΟΣΤΑΤΗ Είναι συχνός ο καρκίνος του προστάτη; Πρόκειται για το συχνότερο καρκίνο και τη δεύτερη αιτία θανάτου από καρκίνο στους άνδρες. Η συχνότητά του αυξάνει με την αύξηση της ηλικίας και το

Διαβάστε περισσότερα

ΓΝΩΣΤΙΚΟ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ: ΙΑΤΡΙΚΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ. αντικείμενο ΙΑΤΡΙΚΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΜΕ ΕΜΦΑΣΗ ΣΤΗΝ ΚΥΤΤΑΡΟΓΕΝ ΕΤΙΚΗ. ασθενειών.

ΓΝΩΣΤΙΚΟ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ: ΙΑΤΡΙΚΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ. αντικείμενο ΙΑΤΡΙΚΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΜΕ ΕΜΦΑΣΗ ΣΤΗΝ ΚΥΤΤΑΡΟΓΕΝ ΕΤΙΚΗ. ασθενειών. ΓΝΩΣΤΙΚΟ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ: ΙΑΤΡΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ Α/ α 1. ΜΗΤΡΩΟ ΕΣΩΤΕΡΙΚΩΝ ΜΕΛΩΝ ΣΥΓΚΡΟΤΗΣΗΣ ΕΚΛΕΚΤΟΡΙΚΩΝ ΣΩΜΑΤΩΝ Ονοματεπώνυμο Ίδρυμα- Τμήμα Βαθμίδα 1 ΒΕΛΕΤΖΑ ΣΤΑΥΡΟΥΛΑ ΙΑΤΡΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

Η θέση του ΣΦΕΕ στα Οικονομικά Υγείας. Μιχάλης Χειμώνας Γενικός Διευθυντής ΣΦΕΕ 30 Οκτωβρίου 2015 Θεσσαλονίκη

Η θέση του ΣΦΕΕ στα Οικονομικά Υγείας. Μιχάλης Χειμώνας Γενικός Διευθυντής ΣΦΕΕ 30 Οκτωβρίου 2015 Θεσσαλονίκη Η θέση του ΣΦΕΕ στα Οικονομικά Υγείας Μιχάλης Χειμώνας Γενικός Διευθυντής ΣΦΕΕ 30 Οκτωβρίου 2015 Θεσσαλονίκη Η Κρίση στην Ελλάδα Οικονομία/Κοινωνία Μείωση του ΑΕΠ Αύξηση της ανεργίας από 9.6% το 2009 σε

Διαβάστε περισσότερα

3 ο ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ Π.Ε.Β. 20-21/3/2004

3 ο ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ Π.Ε.Β. 20-21/3/2004 3 ο ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ Π.Ε.Β. 20-21/3/2004 ΣΤΡΟΓΓΥΛΗ ΤΡΑΠΕΖΑ Εκπαίδευση και Επαγγελματικά Ζητούμενα στην Παροχή Υπηρεσιών Υγείας Πανελλήνια Ένωση Κλινικών Εμβρυολόγων Χάρης Ε. Καζλαρής Δρ. Βιοχημικός

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΝΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΕΡΕΥΝΑΣ & ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ

ΕΘΝΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΕΡΕΥΝΑΣ & ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ Επεξεργασία εικόνας και video για Ιατρικές Εφαρμογές στην Καρδιολογία και στην έγκαιρη πρόγνωση Alzheimer Δρ. Γιάννης Κομπατσιάρης - Ερευνητής Β - ΙΠΤΗΛ ΕΘΝΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΕΡΕΥΝΑΣ & ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ Τεχνολογία

Διαβάστε περισσότερα

ΙΩΑΝΝΗΣ Θ. ΝΑΤΣΙΟΠΟΥΛΟΣ Α ΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ «ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ»

ΙΩΑΝΝΗΣ Θ. ΝΑΤΣΙΟΠΟΥΛΟΣ Α ΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ «ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ» 8ο ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ ΒΟΡΕΙΟΥ ΕΛΛΑΔΟΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ 18-21 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ 2007 ΙΩΑΝΝΗΣ Θ. ΝΑΤΣΙΟΠΟΥΛΟΣ Α ΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ «ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ» ΠΙΘΑΝΗ ΚΑΚΟΗΘΕΙΑ ΚΛΙΝΙΚΗ Ψηλαφητή

Διαβάστε περισσότερα

Καρκίνος ορθού Προεγχειρητική ακτινοθεραπεία. Λουίζα Βίνη Ογκολόγος Ακτινοθεραπεύτρια Τμήμα Ακτινοθεραπείας Ιατρικό Αθηνών

Καρκίνος ορθού Προεγχειρητική ακτινοθεραπεία. Λουίζα Βίνη Ογκολόγος Ακτινοθεραπεύτρια Τμήμα Ακτινοθεραπείας Ιατρικό Αθηνών Καρκίνος ορθού Προεγχειρητική ακτινοθεραπεία Λουίζα Βίνη Ογκολόγος Ακτινοθεραπεύτρια Τμήμα Ακτινοθεραπείας Ιατρικό Αθηνών Prognostic groups in 1676 patients with T3 rectal cancer treated without preoperative

Διαβάστε περισσότερα

Η φορολογία ακινήτων

Η φορολογία ακινήτων www.pwc.gr Η φορολογία ακινήτων Υπό το πρίσμα διεθνών τάσεων Athens Prodexpo 2 Οκτωβρίου 2013 «Η Φορολογία Ακινήτων στην Ελλάδα είναι χαμηλή» Athens Prodexpo 2 Οκτωβρίου 2013 Slide 2 Στοιχεία ΟΟΣΑ προ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία ΕΠΙΛΟΧΕΙΑ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ: Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΚΑΤ ΟΙΚΟΝ ΝΟΣΗΛΕΙΑΣ. Φοινίκη Αλεξάνδρου

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία ΕΠΙΛΟΧΕΙΑ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ: Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΚΑΤ ΟΙΚΟΝ ΝΟΣΗΛΕΙΑΣ. Φοινίκη Αλεξάνδρου ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία ΕΠΙΛΟΧΕΙΑ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ: Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΚΑΤ ΟΙΚΟΝ ΝΟΣΗΛΕΙΑΣ Φοινίκη Αλεξάνδρου Λεμεσός 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ

Διαβάστε περισσότερα