ΤΕΛΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Η ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΩΝ ΕΘΝΙΚΩΝ ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ ΣΤΗΝ ΕΥΡΩΠΗ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΤΕΛΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Η ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΩΝ ΕΘΝΙΚΩΝ ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ ΣΤΗΝ ΕΥΡΩΠΗ"

Transcript

1 ΕΘΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΗΜΟΣΙΑΣ ΙΟΙΚΗΣΗΣ ΙΕ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΗ ΣΕΙΡΑ ΤΜΗΜΑ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΙΟΙΚΗΣΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΙΟΙΚΗΣΗΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΤΕΛΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Θέµα: Η ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΩΝ ΕΘΝΙΚΩΝ ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ ΣΤΗΝ ΕΥΡΩΠΗ Επιβλέπων: ΠΕΤΡΟΣ ΤΣΑΝΤΙΛΑΣ Σπουδάστρια: ΑΝΝΑ ΜΕΓΑΛΟΥ

2 ΠΕΡΙΛΗΨΗ: Η εργασία που ακολουθεί, επιχειρεί µια µελέτη της παρούσας φάσης εξέλιξης των συστηµάτων κοινωνικής προστασίας στα κράτη µέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Περιγράφει τους σηµαντικότερους παράγοντες που επιδρούν στην εξέλιξη αυτή και στη συνέχεια εξετάζει τις αντιδράσεις και προσαρµογές των διαφορετικών Ευρωπαϊκών συστηµάτων κοινωνικής προστασίας στις πιέσεις που ασκούνται από τους προαναφερθέντες παράγοντες, όπως αυτές εκφράζονται από τις µεταρρυθµίσεις που έχουν λάβει χώρα στις σηµαντικότερες περιοχές που σχετίζονται µε την κοινωνική προστασία. Τέλος, εξετάζει το ενδεχόµενο σύγκλισης των συστηµάτων κοινωνικής προστασίας στα Ευρωπαϊκά κράτη, έχοντας υπόψη τις πρόσφατες εξελίξεις σε εθνικό αλλά και υπερεθνικό επίπεδο. Η άποψη που υποστηρίζεται είναι ότι παρά το γεγονός της ύπαρξης πιέσεων για συρρίκνωση της κοινωνικής προστασίας, οι πιέσεις αυτές δεν είναι ασφυκτικές, ενώ υφίστανται επίσης και άλλα είδη πιέσεων προς την επέκταση της κοινωνικής προστασίας. Οι µεταρρυθµίσεις είναι απαραίτητες δεδοµένου ότι το κοινωνικό κράτος πρέπει να προσαρµοστεί στις νέες κοινωνικο-οικονοµικές συνθήκες, αλλά το περιεχόµενό τους εξαρτάται σε µεγάλο βαθµό από τον ιδεολογικό προσανατολισµό και τις πολιτικές επιλογές των δρώντων. Οι περισσότερες µεταρρυθµίσεις στα Ευρωπαϊκά συστήµατα κοινωνικής προστασίας τα τελευταία χρόνια, παρότι φαινοµενικά εξέφραζαν την συρρίκνωση της κοινωνικής προστασίας, στην πραγµατικότητα υπήρξαν αποσπασµατικές και προγραµµατικές µάλλον, παρά θεσµικές και συστηµικές. Η πιο σηµαντική παράµετρος στην εξέλιξη των Ευρωπαϊκών συστηµάτων κοινωνικής προστασίας σήµερα φαίνεται να είναι η ίδια η Ευρωπαϊκή Ένωση. Η οικονοµική πολιτική σε Ευρωπαϊκό επίπεδο καθώς και εν γένει η ευρωπαϊκή ολοκλήρωση, ασκούν σηµαντικές πιέσεις στην εθνική δηµοσιονοµική πολιτική. Η Ανοιχτή Μέθοδος Συντονισµού, ένα νέο εργαλείο πολιτικής, εφαρµόστηκε πρόσφατα σε τοµείς της κοινωνικής πολιτικής και παρότι είναι µάλλον νωρίς για να εκτιµήσει κανείς τα αποτελέσµατά της, φαίνεται να έχει την υποστήριξη όλων των κρατών µελών. Ακόµα κι αν η Ανοιχτή Μέθοδος Συντονισµού αποδειχθεί εξαιρετικά επιτυχηµένη, η σύγκλιση ανάµεσα στα εθνικά συστήµατα κοινωνικής προστασίας δεν φαίνεται πιθανή στο εγγύς µέλλον. Από την άλλη πλευρά, αυτό που φαίνεται πιθανό στο εγγύς µέλλον (θα µπορούσε κανείς µάλιστα να πει ότι έχει ήδη αρχίσει) είναι µια σύγκλιση στόχων, πολιτικών και οπτικών, µια σύγκλιση που προκύπτει µέσω διαδικασίας και παρότι δεν µπορεί να επιφέρει σύγκλιση στις εκροές πολιτικής για πολλούς λόγους (εθνικές θεσµικές δοµές, ιστορική πορεία κάθε κοινωνικού κράτους κ.λ.π.), µπορεί να εκπληρώσει τον στόχο που τέθηκε ήδη από το 1992 (σύσταση 92/442/EEC) σχετικά µε τη σύγκλιση στόχων και πολιτικών. ΛΕΞΕΙΣ ΚΛΕΙ ΙΑ: κοινωνική προστασία σύγκλιση δηµογραφικό οικονοµική παγκοσµιοποίηση Ανοιχτή Μέθοδος Συντονισµού Ευρωπαϊκή ολοκλήρωση

3 ABSTRACT: The essay that follows attempts to study the present stage of development of the welfare state in E.U. member states. It describes the most important factors that affect this development and following that, it examines the reactions and adjustments of the different European social protection systems to these factors, as these are expressed by specific reforms in the most important areas related to social protection. Finally, it examines the possibility of convergence of the social protection systems in the European states, in the light of the recent developments at the national and supranational level. It concludes that although there exists a pressure towards less social protection this is not imperative, while there also exist other types of pressures towards more social protection. Reforms are necessary, as the welfare state must adapt to the new socioeconomic conditions, but their content is largely a matter of ideological orientation and political choice. Most of the changes in the European social protection systems in recent years, albeit seemingly reducing protection, have in effect been incremental and programmatic rather than institutional and systemic. The most important parameter in the development of the European social protection systems today seems to be the European Union itself. The economic policy at E.U. level, as well as European integration in general, exerts an important pressure on national fiscal policy. The Open Method of Coordination, a new and innovative policy tool, has been recently implemented in social policy areas, and although it is rather early for an appreciation of its results, it seems to be supported by all member states. Even if the Open Method of Coordination proves extremely successful though, convergence between national social protection systems seems highly unlikely in the foreseeable future. On the other hand, what may possibly occur in the notso-far future (in fact it seems to have already begun) is a convergence of objectives, policies and mentalities, a process-driven convergence which cannot incur convergence in policy outcomes for various reasons (national institutional frameworks, path dependency, etc) but which would fulfill the goal expressed as early as 1992 by the E.U. (rec. 92/442/EEC) concerning the convergence of goals and policies. KEY WORDS: social protection convergence demographic factor economic globalization Open Method of Coordination European integration

4 σελ. 1. Εισαγωγή Παράγοντες που επηρεάζουν την εξέλιξη των εθνικών συστηµάτων κοινωνικής προστασίας στην Ευρώπη Το δηµογραφικό ζήτηµα Μεταβολές και διαφοροποιήσεις βασικών κοινωνικών δοµών Η διάσπαση της κοινωνικής συνοχής Ανεργία Μετανάστευση Εθνικές µειονότητες Η στήριξη του κοινωνικού κράτους από τα εκλογικά σώµατα Η οικονοµική παγκοσµιοποίηση Η Ευρωπαϊκή ολοκλήρωση Κινήσεις προσαρµογής στα Ευρωπαϊκά κράτη Αναδιαπραγµάτευση µισθολογικών καθεστώτων Πολιτική παροχών ανεργίας Συνταξιοδοτικές ρυθµίσεις Άλλα προγράµµατα κοινωνικής προστασίας ιαφαινόµενες µετατοπίσεις αρχών της αναδιανεµητικής δικαιοσύνης Το ζήτηµα της σύγκλισης της κοινωνικής προστασίας στην Ευρωπαϊκή Ένωση Η έννοια της σύγκλισης και η κοινωνική προστασία Η Ευρωπαϊκή οπτική για τη σύγκλιση των συστηµάτων κοινωνικής προστασίας Η δηµιουργία και η φύση της Ανοιχτής Μεθόδου Συντονισµού Η εφαρµογή της Ανοιχτής Μεθόδου Συντονισµού στο πεδίο της κοινωνικής προστασίας: Προβλήµατα και προοπτικές Συµπεράσµατα 61 Βιβλιογραφία 65 Παράρτηµα Α Παράρτηµα Β 75

5 Η εξέλιξη των εθνικών συστηµάτων κοινωνικής προστασίας στην Ευρώπη 1 1. Εισαγωγή the welfare state, arguably the greatest achievement of European civilization in this century («το κοινωνικό κράτος, αναµφισβήτητα το µεγαλύτερο επίτευγµα του Ευρωπαϊκού πολιτισµού σε αυτόν τον αιώνα») Marquand 1 Αυτό που αντιλαµβανόµαστε ως κοινωνικό κράτος είναι ένας συγκεκριµένος σχηµατισµός δοµών κοινωνικής προστασίας 2, κράτους και έθνους. Το έθνος είναι απαραίτητος όρος εδώ όχι µόνο επειδή τα κοινωνικά κράτη ταυτίζονται µε τα έθνη κράτη αλλά επίσης επειδή οι αντιλήψεις των λαών για τον εαυτό τους, τον τρόπο ζωής τους, το µέλλον τους και την ποιότητα ζωής τους θεωρούνταν πάντα θέµατα κατ εξοχήν εθνικά 3. Για να διερευνήσουµε την πρακτική και τις διαδικασίες της εξέλιξης των κοινωνικών κρατών πρέπει να αντιληφθούµε πρώτα την δυναµική της εγκαθίδρυσης και της αποσταθεροποίησής τους. Τα κοινωνικά κράτη δηµιουργούνται και αναδηµιουργούνται- µέσω πολύπλοκων κοινωνικών και πολιτικών δυνάµεων των οποίων οι πορείες διαφέρουν ανάλογα µε την κοινωνία και αλλάζουν µε το πέρασµα του χρόνου. εν αποτελούν απλά τη θεσµοποιηµένη έκφραση της ισορροπίας των ταξικών δυνάµεων ή µερών. Σαν διακριτές κοινωνικές και πολιτικές οντότητες δηµιουργούν το περιεχόµενο της κοινωνικής προστασίας αλλά και τις µορφές θεσµοποίησής της, πράγµα που σηµαίνει ότι υπόκεινται σε πολλαπλές και εν δυνάµει αλληλοσυγκρουόµενες τάσεις και πιέσεις. Η συµφωνία που οδηγεί στην εγκαθίδρυση ενός κοινωνικού κράτους αναπαριστά µια προσωρινή ευθυγράµµιση των κοινωνικών δυνάµεων και πιέσεων µια συµφιλίωση των πολλαπλών και αντιφατικών συµφερόντων και απαιτήσεων µέσα από µια κυρίαρχη άποψη του «έθνους» και των αναγκών του 4. Μια τέτοια συµφωνία όµως εµπεριέχει εκ φύσεως την πιθανότητα της διάσπασης και της αποσταθεροποίησης, είτε γιατί οι δυνάµεις που προσπαθεί να 1 Marquand, D., The New Reckoning, Polity, Cambridge, 1997, σελ Η έκφραση κοινωνική προστασία χρησιµοποιείται στην παρούσα εργασία για να υποδηλώσει το σύνολο των συλλογικών συστηµάτων µεταβίβασης πόρων που έχουν σχεδιαστεί για την προστασία των πολιτών µιας χώρας έναντι των κοινωνικών κινδύνων. 3 Clarke, J., Changing Welfare, Changing States: the deconstruction of the welfare state, paper prepared for Political Studies Association Conference, University of Lincoln, 6-8 April, 2004, Ιούλιος Clarke, J. and Newman, J., The Managerial State: Power, Politics and Ideology in the Remaking of Social Welfare, Sage, London, 1997, και Hughes, G. and Lewis, G., eds. Unsettling Welfare: the reconstruction of social policy, Routledge, The Open University, London, 1998, όπως αναφέρονται στο Clarke, J., ό.π.

6 Η εξέλιξη των εθνικών συστηµάτων κοινωνικής προστασίας στην Ευρώπη 2 συµβιβάσει έχουν γίνει ανεξέλεγκτες είτε γιατί αναδύονται νέες δυνάµεις και πιέσεις που σείουν τα θεµέλιά της. Ίσως η κατάσταση εκφράζεται παραστατικά από την παρατήρηση του Γκράµσι 5 ότι «η ζωή του κράτους µπορεί να γίνει αντιληπτή ως µια σειρά από ασταθείς ισορροπίες», που αποδίδει αυτή την αέναη κίνηση µεταξύ συµφωνίας και αποσταθεροποίησης. Το γεγονός αυτό οδηγεί στην ανάγκη για µια πιο «συµπτωµατική» ανάλυση, τη διερεύνηση δηλαδή του πώς η εικόνα ενός σχηµατισµού στην περίπτωσή µας του κοινωνικού κράτους- σε µια συγκεκριµένη χρονική στιγµή διαµορφώνεται από πολλαπλές και εν δυνάµει αλληλοσυγκρουόµενες δυνάµεις, θέσεις και τάσεις 6. Στην µεταπολεµική εποχή η κοινωνική προστασία παρεχόταν από το κράτος στο λαό, µε στόχο το εθνικό συµφέρον και σκοπό την αναπαραγωγή, την συντήρηση και την ανάπτυξη του λαού. Η φύση του κοινωνικού κράτους είναι αυτή που είναι, ουσιαστικά, εξαιτίας του χρόνου κατά τον οποίο τέθηκαν οι βάσεις του µεταξύ του 1940 και του 1945 και της χρυσής τριακονταετίας που ακολούθησε το Μορφοποιήθηκε από τον πόλεµο, από µια εκπληκτικά ανθεκτική στο χρόνο συναίνεση η οποία ήταν αποτέλεσµα του πολέµου αυτού, από µια πίστη στο κράτος που και αυτή προέκυψε εξαιτίας του πολέµου, από την πλήρη απασχόληση των ανδρών µέσα σε µια οικονοµία εξαιρετικά υψηλών ρυθµών ανάπτυξης και από µια συγκεκριµένη ταξική και κοινωνική δοµή και αντίληψη. Όπως τόνισε ο Stein Ringen 7, το κοινωνικό κράτος είναι πάνω απ όλα ένα πείραµα πολιτικής. Ωρίµασε θεσµικά σε µια εποχή ίσως µοναδικής πίστης στις δυνατότητες του κράτους και εξέφραζε τον θρίαµβο της πολιτικής επί της οικονοµίας, έναν θρίαµβο που έχει έκτοτε ανατραπεί. Γεγονός είναι όµως, ότι οι πολιτικές και οι θεσµοί που εγκαθιδρύθηκαν µεταξύ του 1945 και του 1950 έχουν αποδειχτεί ιδιαίτερα ανθεκτικοί. Από αυτήν την οπτική γωνία, ο Esping-Andersen σωστά επισηµαίνει ότι «το σύγχρονο κοινωνικό κράτος αναφέρεται σε µια παρελθούσα κοινωνική τάξη» 8, αλλά και ο Paul Pierson έχει επίσης ολοφάνερα δίκιο στην κρίση του 5 Gramsci, A., Selections from the Prison Notebooks, Lawrence and Wishart, London, 1971, όπως αναφέρεται στο Clarke, J., ό.π. 6 Clarke, J., ό.π. 7 Ringen, S., The Politics of Possibility: A study in the Political Economy of the Welfare State, Clarendon, Oxford, 1987, όπως αναφέρεται στο Clarke, J., ό.π. 8 Esping-Andersen, G. After the Golden Age? Welfare State Dilemmas in a Global Economy in Esping- Andersen G. (ed.) Welfare States in Transition: National Adaptations in Global Economies, Sage Publications, London, Thousand Oaks, New Delhi 1996, σελ. 9

7 Η εξέλιξη των εθνικών συστηµάτων κοινωνικής προστασίας στην Ευρώπη 3 ότι «η κοινωνική πολιτική παραµένει το πιο ανθεκτικό κοµµάτι της µεταπολεµικής εθνικής πολιτικής» 9. Οι παράµετροι που ίσχυαν κατά την εποχή δηµιουργίας της συµφωνίας που οδήγησε στην θεσµοποίηση της κοινωνικής προστασίας στα Ευρωπαϊκά κράτη έχουν υποστεί σήµερα βαθιές µεταβολές. Το πέρασµα από την βιοµηχανική κοινωνία στην µεταβιοµηχανική και το µοντέλο της οικογένειας του εργαζόµενου άνδρα που αντικαταστάθηκε από νέες µορφές οικογένειας (µονογονεϊκή οικογένεια, οικογένεια µε δυο εργαζόµενα µέλη), το δηµογραφικό πλαίσιο που περιορίζει την αναλογία µεταξύ εργαζοµένων και συνταξιούχων και η γυναικεία εργασία, η αυξηµένη και µακροχρόνια ανεργία, οι µεταναστευτικές ροές προς την Ευρώπη και η ανάπτυξη καταστάσεων κοινωνικού αποκλεισµού αλλά και η οικονοµική παγκοσµιοποίηση και η Ευρωπαϊκή ολοκλήρωση συνιστούν αντιφάσεις προς το οικοδόµηµα της κοινωνικής προστασίας όπως αυτό θεσµοποιήθηκε στις δεκαετίες µετά τον Β Παγκόσµιο Πόλεµο και ωθούν τα εθνικά συστήµατα κοινωνικής προστασίας προς µεταρρυθµίσεις και αλλαγές, στόχος των οποίων είναι η προσαρµογή στα νέα δεδοµένα. Η µελέτη των µεταρρυθµίσεων των συστηµάτων κοινωνικής προστασίας στις χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης δείχνει ότι παρά την ανησυχητική συζήτηση σχετικά µε την «κρίση» του κοινωνικού κράτους, οι αλλαγές που γίνονται είναι σε µεγάλο βαθµό αποσπασµατικές και έχουν περισσότερο τη µορφή κινήσεων προσαρµογής στα νέα δεδοµένα, παρά µιας ριζικής συστηµικής αλλαγής. εδοµένου όµως ότι, όπως αναφέρθηκε παραπάνω, το κοινωνικό κράτος δηλαδή οι πολιτικές και οι δικαιικοί κανόνες που το ορίζουν- είναι αυτό που δηµιουργεί τις µορφές θεσµοποίησης της κοινωνικής προστασίας, µικρές µεταρρυθµίσεις σε σηµαντικά πεδία ενδέχεται να αποτελούν εν δυνάµει µοχλούς σηµαντικών θεσµικών αλλαγών σε βάθος χρόνου. Υπό αυτό το πρίσµα, ενώ η Ευρωπαϊκή ολοκλήρωση δηµιούργησε µια θεσµική ασυµµετρία ανάµεσα στις πολιτικές που προωθούν την αποδοτικότητα της αγοράς και τις πολιτικές που προωθούν την κοινωνική προστασία και την ισότητα και καθώς είναι φανερό ότι για την επίτευξη της ολοκλήρωσης αυτής είναι απαραίτητο ένα µέτρο συντονισµού στην κοινωνική προστασία των διαφορετικών εθνικών κρατών έτσι ώστε να µην αποτελέσει πηγή δυσλειτουργιών για την ενιαία αγορά, η προσεχτική παρέµβαση της Ευρωπαϊκής Ένωσης ως προς την κατεύθυνση που παίρνουν οι εθνικές 9 Pierson, P., Dismantling the Welfare State, Edward Elgar, Cheltenham, 1994, σελ. 179, όπως αναφέρεται στο Wilding, P., The Welfare State , paper for the Political Studies Association

8 Η εξέλιξη των εθνικών συστηµάτων κοινωνικής προστασίας στην Ευρώπη 4 µεταρρυθµίσεις, µέσω ενός νέου εργαλείου διακυβέρνησης, της Ανοιχτής Μεθόδου Συντονισµού, έχει ως ρεαλιστικό στόχο την επίτευξη µιας µορφής σύγκλισης σε θέµατα που αφορούν την κοινωνική πολιτική. 2. Παράγοντες που επηρεάζουν την εξέλιξη των εθνικών συστηµάτων κοινωνικής προστασίας στην Ευρώπη Στη δεκαετία του 1960 και στα πρώτα χρόνια της δεκαετίας του 1970, το κοινωνικό κράτος θεωρήθηκε η απάντηση στα νέα κοινωνικά προβλήµατα που προήλθαν από την εκβιοµηχάνιση, την αστικοποίηση, τις δηµογραφικές µεταβολές και την ωρίµανση της καπιταλιστικής οικονοµίας. Η οικονοµική ύφεση των µέσων της δεκαετίας του 1970 και µια επανεµφάνιση (νέο-)µαρξιστικών και (νέο-)φιλελεύθερων απόψεων 10 προκάλεσε µια απαισιόδοξη οπτική όσον αφορά τις πιέσεις που δέχονται τα κοινωνικά κράτη, αλλά και όσον αφορά την ικανότητά τους να χειριστούν τις πιέσεις αυτές. Εκείνη την εποχή, τα κοινωνικά κράτη εθεωρείτο ότι βρίσκονταν σε κρίση για διάφορους λόγους, κυρίως εξαιτίας αντιφατικών στόχων, της ανάγκης δηλαδή να διατηρήσουν υψηλά τα δηµόσια έσοδα µέσω της φορολογίας, ενώ ταυτόχρονα θα είχαν την στήριξη των εκλογικών σωµάτων. Οι συνέπειες της κρίσης έγιναν επίσης αισθητές µε την οικονοµική αστάθεια, την πολιτική αδυναµία ελέγχου, και την µειούµενη κοινωνική αλληλεγγύη στην οικογένεια και στους κοινωνικούς θεσµούς. Πιστευόταν ευρέως ότι οι εξωτερικές πιέσεις που ακολούθησαν την οικονοµική ύφεση της δεκαετίας του 1970 θα πυροδοτούσαν τα δοµικά προβλήµατα που ήταν σύµφυτα µε τα δυτικά κοινωνικά κράτη και θα γίνονταν αιτία για ριζικές αλλαγές στα κοινωνικά κράτη αυτά 11. Από τις αρχές της δεκαετίας του 1990 η άποψη για τις πιέσεις που ασκούνται στα κοινωνικά κράτη προσανατολίστηκε κυρίως σε εξωτερικούς παράγοντες και το θέµα που εµφανίζεται συχνά στη βιβλιογραφία είναι αυτό της υποχώρησης και της αναδόµησης των συστηµάτων κοινωνικής προστασίας εξαιτίας των πιέσεων αυτών. Επίκεντρο της έρευνας έγινε η επίδραση της οικονοµικής και πολιτικής διεθνοποίησης UK 50 th Annual Conference, London, April 2000, Ιούλιος Kvist, J. and Jaeger, M., Pressures on post-industrial societies: Better is more or less state welfare?, 4 th International Research Conference on Social Security, Social security in a long-life society, International Social Security Association, Antwerp, 5-7 May 2003, Ιούλιος Kvist, J. and Jaeger, M., ό.π.

9 Η εξέλιξη των εθνικών συστηµάτων κοινωνικής προστασίας στην Ευρώπη 5 στην ικανότητα των εθνικών κρατών να εξασφαλίζουν και να ελέγχουν τις οικονοµικές βάσεις τους και την πολιτική τους κυριαρχία. Οι οικονοµικές και πολιτικές πιέσεις που εµφανίζονται συχνά µε την µορφή της οικονοµικής παγκοσµιοποίησης και της πολιτικής ολοκλήρωσης µέσα στην Ευρωπαϊκή Ένωση, θεωρούνται τώρα ανεξάρτητες µεταβλητές που επηρεάζουν τις ικανότητες των κοινωνικών κρατών για µεταρρύθµιση και συστηµική αναδόµηση 12. Οι συνέπειες των κοινωνικών και οικονοµικών αλλαγών µέσα στο πεδίο δράσης των κοινωνικών κρατών, στο εσωτερικό δηλαδή των εθνικών κρατών, αποτελούν άλλη µια παράµετρο που έχει σηµαντική επίδραση στην παραδοσιακή κοινωνική προστασία. Ωστόσο, φαίνεται ότι ακόµα και µε την πίεση των µονίµων προβληµάτων της χαµηλής οικονοµικής ανάπτυξης και της υψηλής ανεργίας κατά την διάρκεια των τελευταίων δεκαετιών, τα Ευρωπαϊκά κοινωνικά κράτη έχουν αποδειχθεί ιδιαίτερα ανθεκτικά στην ριζική υποχώρηση. Στο κοµµάτι που ακολουθεί γίνεται µια προσπάθεια συνοπτικής παρουσίασης των σηµαντικότερων από τους παράγοντες που θεωρείται ότι ασκούν πιέσεις στα συστήµατα κοινωνικής προστασίας. Σαν τέτοιοι αναφέρονται το δηµογραφικό ζήτηµα, οι µεταβολές και διαφοροποιήσεις των βασικών κοινωνικών δοµών, η διάσπαση της κοινωνικής συνοχής, η ανεργία, η µετανάστευση αλλά και η στήριξη του κοινωνικού κράτους από τα εκλογικά σώµατα. Μεγαλύτερη έκταση δίνεται στους παράγοντες της οικονοµικής παγκοσµιοποίησης και της σηµαντικής επιρροής της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Οι παράγοντες αυτοί αλληλεπιδρούν µεταξύ τους και ασκούν διαφορετικού είδους και έντασης πιέσεις στα διαφορετικά συστήµατα κοινωνικής προστασίας των Ευρωπαϊκών κρατών. Θα πρέπει να τονιστεί ότι οι παράγοντες που παρουσιάζονται παρακάτω επηρεάζουν αλλά δεν καθορίζουν την πορεία των συστηµάτων κοινωνικής προστασίας, καθώς η πορεία αυτή καθορίζεται σε τελική ανάλυση από τις πολιτικές επιλογές των δηµιουργών πολιτικής. Τα προβλήµατα που δηµιουργούνται στο πεδίο της κοινωνικής πολιτικής δεν είναι προβλήµατα που έχουν µια µόνο βέλτιστη λύση, αλλά η επιλογή της λύσης ορίζεται από τον ιδεολογικό προσανατολισµό και την πολιτική συγκυρία Το δηµογραφικό ζήτηµα Η ανάπτυξη των σύγχρονων µορφών κοινωνικής αλληλεγγύης από το τέλος του 19 ου αιώνα µέχρι σήµερα, στηρίζεται κατά κύριο λόγο στην αλληλεγγύη των γενεών. Κατά 12 ό.π.

10 Η εξέλιξη των εθνικών συστηµάτων κοινωνικής προστασίας στην Ευρώπη 6 συνέπεια, η βιωσιµότητα του ασφαλιστικού συστήµατος βασίζεται σε µεγάλο βαθµό, µε δεδοµένους τους ρυθµούς µεγέθυνσης της οικονοµίας και παραγωγικότητας της εργασίας, στην ισορροπία της σχέσης ενεργού/ανενεργού πληθυσµού 13. Εποµένως, ένας σηµαντικός για την εξέλιξη των συστηµάτων κοινωνικής προστασίας παράγοντας φαίνεται να είναι το λεγόµενο δηµογραφικό πρόβληµα, που προκαλείται από τον συνδυασµό χαµηλής γονιµότητας και µεγαλύτερου προσδόκιµου ζωής, στοιχεία που θεωρείται ότι θα αυξήσουν τον λόγο εξαρτώµενων προς εργαζοµένους πιέζοντας τα αναδιανεµητικά (pay-as-you-go) συστήµατα και δηµιουργώντας, ελλείψει µιας δυναµικής οικονοµικής ανάπτυξης, σοβαρές οικονοµικές πιέσεις 14. Από κοινωνικοασφαλιστική άποψη, γήρας είναι η κατάσταση της φυσιολογικής φθοράς των σωµατικών ή πνευµατικών δυνάµεων, που τεκµαίρεται µε την συµπλήρωση ενός ορίου ηλικίας ή παραµονής στην παραγωγική διαδικασία 15. Είναι αποδεκτό από όλους τους ερευνητές ότι η γήρανση του πληθυσµού επιφέρει αρνητικές επιπτώσεις τόσο στο σύστηµα των κοινωνικών ασφαλίσεων όσο και σε άλλες οικονοµικές µεταβλητές, όπως ο ρυθµός αύξησης του ΑΕΠ, η εξέλιξη του εργατικού δυναµικού κ.ά.. Η πλειοψηφία των απόψεων επικεντρώνεται στο γεγονός της αύξησης των συνταξιούχων σε σχέση µε τους ασφαλισµένους, άρα και στην αύξηση των δαπανών του συστήµατος κοινωνικής ασφάλισης παραβλέποντας τόσο την πλευρά των εσόδων όσο και τη γενικότερη κατάσταση στην αγορά εργασίας 16. Η γήρανση του πληθυσµού από µόνη της όµως δεν υπονοεί αυτόµατα την ύπαρξη κρίσης. Το κόστος της γήρανσης εξαρτάται από τη µακροχρόνια αύξηση της παραγωγικότητας. Ο ΟΟΣΑ 17 εκτιµά ότι η αύξηση των πραγµατικών κερδών µε έναν ετήσιο ρυθµό % (ανάλογα µε τη χώρα) αρκεί για να χρηµατοδοτήσει τα πρόσθετα έξοδα συνταξιοδότησης. Από την άλλη πλευρά, δεδοµένου ότι η µεγιστοποίηση της απασχόλησης θα µείωνε αυτοµάτως το λόγο εξάρτησης, µέρος του προβλήµατος έχει τη δυνατότητα να επιλυθεί µέσω πολιτικών αύξησης της απασχόλησης. Ήδη πολλές χώρες σήµερα αναθεωρούν ένα σύστηµα πρόωρης συνταξιοδότησης που ίσχυε από δεκαετίες. Σηµαντικός παράγοντας που αναδεικνύεται εδώ είναι η αύξηση της γυναικείας απασχόλησης, πεδίο στο οποίο 13 Σκουτέλης, Γ.., «Η γήρανση και τα προβλήµατα που δηµιουργεί στην κοινωνική ασφάλιση», Πρακτικά Πανελληνίου Συνεδρίου Εθνικού Κέντρου Κοινωνικών Ερευνών, Αθήνα, Esping-Andersen, G., ό.π., σελ Κρεµαλής, Κ., «ίκαιο Κοινωνικών Ασφαλίσεων», Σάκκουλας, Αθήνα 1985, όπως αναφέρεται στο Σκουτέλης, Γ.., ό.π. 16 Ροµπόλης, Σ.Γ. και Χλέτσος, Μ., «ηµογραφικές εξελίξεις και οικονοµικές συνέπειες της γήρανσης του πληθυσµού στην κοινωνική ασφάλιση», Πρακτικά Πανελληνίου Συνεδρίου Εθνικού Κέντρου Κοινωνικών Ερευνών, Αθήνα, OECD Ageing Populations, OECD, Paris, 1988 όπως αναφέρεται στο Esping-Andersen, G. ό.π.

11 Η εξέλιξη των εθνικών συστηµάτων κοινωνικής προστασίας στην Ευρώπη 7 αναδύεται ο ρόλος της εθνικής κοινωνικής πολιτικής, το εάν δηλαδή η κοινωνική πολιτική ενθαρρύνει την χαµηλή συµµετοχή των γυναικών στην αγορά εργασίας και την πρόωρη συνταξιοδότηση (όπως στις χώρες της κεντρικής Ευρώπης) ή την µέγιστη συµµετοχή (όπως στην Σκανδιναβία). Το κοινωνικό κράτος µπορεί να έχει αποφασιστική επέµβαση στο δηµογραφικό γιατί η απασχόληση των γυναικών µαζί µε την αύξηση της γονιµότητας είναι εφικτή αν παρέχονται κοινωνικές υπηρεσίες και γενναιόδωρες δυνατότητες για άδεια από την εργασία, πράγµα που συµβαίνει στην Σουηδία, αλλά όχι στο µεγαλύτερο µέρος της κεντρικής Ευρώπης 18. Φαίνεται λοιπόν ότι µεγάλο µέρος του προβλήµατος θα µπορούσε να επιλυθεί µεσοπρόθεσµα µε πολιτικές αύξησης της συµµετοχής των γυναικών και µακροπρόθεσµα, µε την αύξηση της γονιµότητας. Το µέσον για την εφαρµογή τέτοιων µέτρων δεν είναι η υποχώρηση του κοινωνικού κράτους αλλά αντίθετα, η επέκτασή του µε µέτρα και υπηρεσίες που θα ενθαρρύνουν τις γυναίκες να µπουν στην αγορά εργασίας ενώ ταυτόχρονα θα τις ωθήσουν να δηµιουργήσουν οικογένεια Μεταβολές και διαφοροποιήσεις βασικών κοινωνικών δοµών Το θέµα της γυναικείας εργασίας µας φέρνει σε ένα άλλο ζήτηµα, το οποίο αφορά στα προβλήµατα που προκύπτουν από την αυξανόµενη αναντιστοιχία ανάµεσα στον σχεδιασµό των υπαρχόντων προγραµµάτων και των κοινωνικών απαιτήσεων. Τα ιδανικά και οι πρακτικές του σύγχρονου κοινωνικού κράτους αναδύθηκαν σε σχέση µε µια, λίγο έως πολύ, οµοιογενή βιοµηχανική εργατική τάξη. Το σηµαντικό στοιχείο που υπεισέρχεται εδώ είναι η µετάβαση από την βιοµηχανική στην µεταβιοµηχανική εποχή κατά την οποία η βιοµηχανική παραγωγή αντικαθίσταται από τις υπηρεσίες και πραγµατοποιείται η µετάβαση στην λεγόµενη κοινωνία της γνώσης. Οι συνέπειες των µεταβολών αυτών στη φύση της εργασίας είναι τεράστιες καθώς οι επιχειρήσεις αναδιοργανώνονται σε διαφορετικά διοικητικά σχήµατα και ο ορισµός του εξειδικευµένου και του ανειδίκευτου εργαζόµενου παίρνει διαφορετικό νόηµα. Σηµαντική επίδραση εδώ έχουν και οι νέες τεχνολογίες που αλλάζουν άρδην τις µορφές των θέσεων εργασίας. Ο ΟΟΣΑ εκτιµά ότι 1 στις 10 θέσεις εργασίας στον βιοµηχανικό κόσµο θα εξαφανίζεται κάθε µέρα. Οι νεοεισερχόµενοι στην αγορά εργασίας µπορούν να περιµένουν ότι θα αλλάξουν δουλειά τουλάχιστον έξι φορές ή και περισσότερο στην 18 Esping-Andersen, G. ό.π.

12 Η εξέλιξη των εθνικών συστηµάτων κοινωνικής προστασίας στην Ευρώπη 8 εργασιακή τους ζωή 19. Η πολύ µεγαλύτερη διαφοροποίηση του επαγγελµατικού και βιογραφικού κύκλου που χαρακτηρίζει την µεταβιοµηχανική κοινωνία φέρνει µαζί της πιο ετερογενείς ανάγκες και προσδοκίες. Με µεγαλύτερη επαγγελµατική αβεβαιότητα, απαιτήσεις για περισσότερο ευέλικτη προσαρµογή και οικογενειακές δοµές που αλλάζουν (και περιλαµβάνουν την γυναικεία εργασία) οι πολίτες αντιµετωπίζουν πιο διαφοροποιηµένους κινδύνους. Αυτό που προκύπτει είναι η αυξανόµενη δυσαρέσκεια από την έλλειψη ικανότητας του κοινωνικού κράτους να ικανοποιεί τις αναδυόµενες νέες ανάγκες 20. Η παραδοσιακή µορφή της πυρηνικής οικογένειας του εργαζόµενου άνδρα αντικαθίσταται τώρα από µια πλειάδα µορφών που περιλαµβάνουν όχι µόνο έναν αυξανόµενο αριθµό µονογονεϊκών οικογενειών, αλλά κι έναν διογκούµενο αριθµό οικογενειών µε δυο εργαζόµενα µέλη. Τέτοιας µορφής οικογένειες πρέπει να συνδυάσουν την οικογενειακή ζωή µε τη συµµετοχή στην αγορά εργασίας, λόγος για τον οποίο η ισορροπία µεταξύ οικογενειακής και επαγγελµατικής ζωής θεωρείται ένα θέµα αυξανόµενης σηµασίας που αφορά τα κοινωνικά κράτη και σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης και σε εθνικό επίπεδο. Συγκεκριµένα, οι πολιτικές που υποστηρίζουν την παραδοσιακή µορφή της οικογένειας στην Κεντρική και Νότια Ευρώπη θεωρείται ότι αποτελούν αντικίνητρα για την συµµετοχή των γυναικών στην αγορά εργασίας και τον συνδυασµό της συµµετοχής αυτής µε την γονιµότητα. Η Σκανδιναβική πρακτική των καθολικών υπηρεσιών φροντίδας για παιδιά και ηλικιωµένους πάλι, µπορεί να αποτελεί κίνητρο για την γονιµότητα και ταυτόχρονα την συµµετοχή των γυναικών στην αγορά εργασίας, αλλά ανάλογα µε την ερµηνεία και τον τρόπο εφαρµογής της- ενδέχεται να εγκυµονεί τον κίνδυνο των σεξιστικά διακριτών αγορών εργασίας και των µειωµένων µισθών για τις γυναίκες 21. Σε γενικές γραµµές, η διαφοροποίηση του βιογραφικού κύκλου και η αποσταθεροποίηση των παλαιών µορφών επαγγελµατικής ζωής και συµµετοχής στην αγορά εργασίας είναι πολύ πιθανόν να πιέσουν για πιο ευέλικτες κοινωνικές πολιτικές. Τα κοινωνικά κράτη µέχρι τώρα λειτουργούν έχοντας υπ όψιν τους παραδοσιακούς κοινωνικούς κινδύνους που σχετίζονται µε την πυρηνική οικογένεια σε µια 19 Commission on Social Justice, Social Justice, Vintage, London, 1994, όπως αναφέρεται στο Wilding, P., The Welfare State , paper for the Political Studies Association UK 50 th Annual Conference, London, April 2000, Ιούλιος Esping-Andersen, G. ό.π., σελ. 9

13 Η εξέλιξη των εθνικών συστηµάτων κοινωνικής προστασίας στην Ευρώπη 9 βιοµηχανοποιηµένη κοινωνία. Με δεδοµένο το αυξανόµενο ποσοστό οικογενειών µη παραδοσιακής µορφής και την αναµενόµενη µελλοντική έλλειψη εργατικού δυναµικού λόγω υπογεννητικότητας, η ανάγκη για εξατοµίκευση της κοινωνικής προστασίας και αύξηση των υπηρεσιών κοινωνικής φροντίδας έχει αυξηθεί σηµαντικά. Μια µεγάλη πρόκληση λοιπόν για τα κοινωνικά κράτη είναι πλέον ο εκσυγχρονισµός των υπάρχουσας κοινωνικής προστασίας για να ικανοποιηθούν οι ανάγκες που προκύπτουν από την εξατοµίκευση της βιογραφικής πορείας και την αποσταθεροποίηση των οικογενειακών µορφών στις µεταβιοµηχανικές κοινωνίες Η διάσπαση της κοινωνικής συνοχής Οι µεγάλες κοινωνικές αλλαγές, όµως, έχουν ποικίλες πλευρές και εκφράσεις. Ενώ η δηµόσια τάξη, µε την έννοια της κοινωνικής σταθερότητας και της ειρήνης στους δρόµους υπήρξε πάντα προτεραιότητα των δηµοσίων πολιτικών, φαίνεται ότι στην µεταβιοµηχανική εποχή οι δυνάµεις που διατηρούσαν την τάξη µέσω του άτυπου κοινωνικού ελέγχου- έχουν χάσει ανησυχητικά την ισχύ τους. Οι οικογένειες επιτηρούν λιγότερο τα µέλη τους, η κοινότητα έχει πάψει να είναι αποτελεσµατικός οργανισµός κοινωνικού ελέγχου, η θρησκεία έχει πάψει να έχει σηµαντική επίδραση στην συµπεριφορά των περισσοτέρων (µε την εξαίρεση µιας µικρής µειοψηφίας). Η κληρονοµιά της διατήρησης της τάξης που µας άφησε η προ-βιοµηχανική εποχή έχει πλέον εξαντληθεί 23. Από την άλλη πλευρά, στα πλαίσια της εµφάνισης των νεοφιλελεύθερων τάσεων που ακολούθησε την απονοµιµοποίηση του Κεϋνσιανικού µοντέλου λόγω της οικονοµικής δυσπραγίας της δεκαετίας του 1970, επακολούθησε µια τάση ιδιωτικοποίησης προβληµάτων που από τη φύση τους είναι κοινωνικά και µείωσης των εξωοικονοµικών περιορισµών πάνω στο ιδιωτικό κεφάλαιο, που εκφράστηκε µε την έννοια του «ελάχιστου κράτους». Η τάση αυτή γίνεται αντιληπτή σε χώρους όπως το οικονοµικό, το εργατικό και το κοινωνικό δίκαιο, δεν έχει όµως ανάλογες προεκτάσεις στο επίπεδο των κατασταλτικών µηχανισµών, όπου ο κρατισµός αναδεικνύεται ισχυρότερος σε σχέση µε το παρελθόν. Το «ελάχιστο κράτος» διατηρεί 21 Gupta, N., Oaxaca, R., and Smith, N., Swimming Upstream, Floating Downstream: Trends in the U.S. and Danish Gender Wage Gaps, CLS Working Paper, 01-06, 2001, όπως αναφέρεται στο Kvist, J. and Jaeger, M., ό.π. 22 Kvist, J. and Jaeger, M., ό.π. 23 Wilding, P., The Welfare State , paper for the Political Studies Association UK 50 th Annual Conference, London, April 2000, Ιούλιος 2004

14 Η εξέλιξη των εθνικών συστηµάτων κοινωνικής προστασίας στην Ευρώπη 10 ακέραιο έναν πυρήνα καταναγκασµού 24. Σε µια κοινωνία όπου το φαινόµενο του κοινωνικού αποκλεισµού και η φτώχεια αποτελούν ήδη µείζονα προβλήµατα κοινωνικής συνοχής, µια τέτοια τάση µείωσης του κοινωνικού κράτους, σε συνδυασµό µε την διατήρηση στο ακέραιο του κατασταλτικού κράτους θα δηµιουργούσε τη βάση για διατάραξη της κοινωνικής συνοχής και ειρήνης, λόγω της δοµικής αδυναµίας της αστικής δηµοκρατίας να εγγυηθεί και να σταθεροποιήσει τη συγκατάθεση των κυριαρχούµενων τάξεων προς τις µορφές άσκησης της πολιτικής και κοινωνικής εξουσίας ή να αποτρέψει την έµπρακτη αµφισβήτησή τους, αδυναµίας που είναι συνδεδεµένη µε την κατάρρευση των παροχικών µηχανισµών του κοινωνικού κράτους και την αναποτελεσµατική κρατική διαχείριση της οικονοµικής κρίσης 25. Αν δεν επιχειρηθεί η διατήρηση του κοινωνικού ελέγχου που ασκεί η ίδια η παροχή κοινωνικής προστασίας, η διατάραξη της κοινωνικής ειρήνης θα αποδειχθεί ακριβότερη και σε άµεσες δαπάνες, αλλά και σε απώλεια πιθανών επενδύσεων, καθώς η πολιτική σταθερότητα και η κοινωνική ειρήνη αποτελούν πόλο έλξης των επενδυτών Ανεργία Η ανεργία φέρεται να αποτελεί ένα από τα µεγαλύτερα βάρη στον κοινωνικό προϋπολογισµό. Ο Vic George 26 αναφερόµενος στο θέµα της αυξανόµενης ανεργίας σε σχέση µε την ΕΕ το ονοµάζει «η πιο προφανής και η πιο ισχυρή οικονοµική πίεση για αύξηση των κοινωνικών δαπανών σήµερα». Αντιθέτως µε ό,τι συνέβαινε σε παλιότερες εποχές υψηλής ανεργίας, η Κεϋνσιανικού τύπου επεκτατική οικονοµική πολιτική δεν αποτελεί σήµερα επιλογή, εξαιτίας των περιορισµών που έχουν επιβληθεί από το Σύµφωνο Σταθερότητας και Ανάπτυξης για τις χώρες της ΟΝΕ και γενικότερα εξαιτίας των υψηλών εθνικών χρεών. Η ανεργία και ιδιαίτερα η αυξηµένη και µακροχρόνια ανεργία αποτελεί πρόβληµα δυσεπίλυτο µε απλή χρήση παθητικών µέτρων για την αντιµετώπισή της, πράγµα που σηµαίνει ότι το κοινωνικό κράτος θα πρέπει να συνδεθεί ιδιαίτερα µε θέµατα απασχόλησης, πορεία που έχει ήδη αρχίσει και αποτελεί πηγή αύξησης των κοινωνικών δαπανών δεδοµένου ότι απαιτεί δοµές διαφορετικές από τις παραδοσιακές και νέους σχεδιασµούς. Η έµφαση εδώ δίνεται σε ενεργητικά µέτρα κατά 24 Κοντιάδης, Ξ.Ι., «Όψεις αναδιάρθρωσης του κράτους πρόνοιας στην Ευρώπη. Σύγχρονες τάσεις και προσαρµογή της Ελληνικής ιοίκησης», Αντ. Ν. Σάκκουλας, Αθήνα-Κοµοτηνή, 1997, σελ ό.π. 26 George, V., The Demand for Welfare in V. George and Peter Taylor-Gooby European Welfare Policy, Macmillan, London, 1996, όπως αναφέρεται στο Wilding, P., ό.π.

15 Η εξέλιξη των εθνικών συστηµάτων κοινωνικής προστασίας στην Ευρώπη 11 της ανεργίας και όχι σε παθητικά, οι δαπάνες όµως σε βάρος του κρατικού υπολογισµού εξακολουθούν να υπάρχουν (κατάρτιση, επιδοτούµενες θέσεις εργασίας κ.λ.π.), ενώ αυξάνεται η ανάγκη για ανάπτυξη υπηρεσιών σχεδιασµού, εφαρµογής και ελέγχου των νέων ενεργητικών πολιτικών Μετανάστευση - Εθνικές Μειονότητες Ένας άλλος παράγοντας ο οποίος σχετίζεται µε το δηµογραφικό ζήτηµα, η αύξηση των µεταναστευτικών ροών προς την Ευρώπη την τελευταία δεκαπενταετία, παρότι χαιρετίζεται ως εισροή εργατικού δυναµικού, πολλές φορές θεωρείται ως ένα επιπλέον βάρος στα ήδη επιβαρηµένα από άποψη δαπανών συστήµατα κοινωνικής προστασίας. Σε πολλές Ευρωπαϊκές χώρες το αυξανόµενο ποσοστό εθνικών µειονοτήτων στον πληθυσµό θεωρείται συχνά πρόβληµα. Από κοινωνιολογική πλευρά, για παράδειγµα, συζητείται το κατά πόσον πληθυσµοί αυξανόµενα διαφοροποιηµένοι µπορούν να µοιράζονται τις βασικές αξίες και αρχές που δηµιουργούν την κανονιστική βάση ενός κοινωνικού κράτους. Ωστόσο, έχοντας υπόψη το δηµογραφικό πρόβληµα σε σχέση µε την αναδιανοµή εισοδήµατος, οι εθνικές µειονότητες παρέχουν µια δυνατότητα διασφάλισης της οικονοµικής βιωσιµότητας του κοινωνικού κράτους περισσότερο, παρά µια απειλή. Αυτό συµβαίνει γιατί οι µετανάστες και οι εθνικές µειονότητες έχουν συνήθως µικρότερη µέση ηλικία από τον γηγενή πληθυσµό. Η χαµηλή συµµετοχή στην αγορά εργασίας που απαντάται στις εθνικές µειονότητες (π.χ. πολύ µειωµένο ποσοστό γυναικείας εργασίας) προσφέρει την δυνατότητα βραχυπρόθεσµης αύξησης του εργατικού δυναµικού µέσω εφαρµογής των απαραίτητων πολιτικών, µε την προϋπόθεση βέβαια ότι οι µετανάστες και τα µέλη των µειονοτήτων θα αποκτήσουν θέσεις εργασίας µέσα στην επίσηµη οικονοµία Η στήριξη του κοινωνικού κράτους από τα εκλογικά σώµατα Παρά τις παραπάνω αποσταθεροποιητικές παραµέτρους, στο εσωτερικό επίπεδο, το κοινωνικό κράτος, όντας από τη φύση του ένα πολιτικό κατασκεύασµα, πάντα απολαµβάνει ιδεολογικής στήριξης από τα εκλογικά σώµατα. Συγκριτικές µελέτες έχουν δείξει ότι πέραν κάθε αµφιβολίας το γενικό επίπεδο υποστήριξης για τις περισσότερες πλευρές της κοινωνικής προστασίας είναι πολύ υψηλό σε όλες τις δυτικοευρωπαϊκές χώρες.

16 Η εξέλιξη των εθνικών συστηµάτων κοινωνικής προστασίας στην Ευρώπη 12 Επίσης το υψηλό επίπεδο υποστήριξης αυτό έχει αποδειχθεί ότι παραµένει σχετικά σταθερό τουλάχιστον από τα µέσα της δεκαετίας του 1980 και, πράγµα ενδιαφέρον, η θετική αυτή αντιµετώπιση δεν δείχνει να διαφέρει µεταξύ των διαφορετικών µοντέλων κοινωνικής προστασίας σε διαφορετικές χώρες, ενώ µελέτες δείχνουν ότι οι µεγαλύτερες διαφορές στις απόψεις σχετικά µε το κοινωνικό κράτος βρίσκονται στο εσωτερικό των χωρών. Βασικοί καθοριστικοί παράγοντες θετικής ή αρνητικής αντιµετώπισης του κοινωνικού κράτους εντός των εθνών κρατών φαίνεται ότι είναι οι πολιτικές προτιµήσεις όπως και µια σειρά κοινωνικο-οικονοµικών χαρακτηριστικών των ατόµων. (Βλ. Παράρτηµα Α, Πίνακας 1, για µια ενδιαφέρουσα εικόνα σχετικά µε το θέµα). Η νέο-θεσµική θεωρία στην πολιτική επιστήµη πρεσβεύει ότι η δηµοτικότητα του κοινωνικού κράτους µπορεί να αποδοθεί σε µια ιδιαιτερότητά του: καθώς όλο και µεγαλύτερο κοµµάτι του πληθυσµού λαµβάνει κάποια κοινωνική παροχή ή υπηρεσία, είναι αναµενόµενο ότι αυτοί οι άνθρωποι θα αντιδράσουν απέναντι σε οποιαδήποτε προσπάθεια περικοπής κοινωνικών δικαιωµάτων που θεωρούνται κεκτηµένα. Εποµένως, ο κίνδυνος της απώλειας του εκλογικού προβαδίσµατος τείνει να πιέζει τους πολιτικούς δρώντες και τα κόµµατα να αποφεύγουν ριζικές περικοπές και να διατηρούν το πολιτικό status quo Η οικονοµική παγκοσµιοποίηση Ένας από τους πιο πολυσυζητηµένους παράγοντες που θεωρείται ότι ασκούν σηµαντικές πιέσεις προς την συρρίκνωση της κοινωνικής προστασίας είναι η παγκοσµιοποίηση της οικονοµίας. Ο όρος παγκοσµιοποίηση περιλαµβάνει την «ανάδυση νέων τρόπων διεθνούς µεταβίβασης των προϊόντων και της γνώσης» 28. Η παγκοσµιοποίηση της οικονοµίας αναφέρεται στις αλλαγές ροής του κεφαλαίου και της εργασίας, των συστηµάτων παραγωγής και του εµπορίου αγαθών και υπηρεσιών, σε τρία επίπεδα: των τάσεων στο διεθνές εµπόριο (εισαγωγές και εξαγωγές), των ξένων άµεσων επενδύσεων (FDI, Foreign Direct Investment) και των ροών της κεφαλαιαγοράς. Το διεθνές εµπόριο και οι επενδύσεις θεωρούνται δοµικό στοιχείο των εθνικών οικονοµιών (αν και σε διαφορετικό βαθµό, ανάλογα µε τον οικονοµικό τοµέα 27 Kvist, J. and Jaeger, M., ό.π.

17 Η εξέλιξη των εθνικών συστηµάτων κοινωνικής προστασίας στην Ευρώπη 13 και τη χώρα) και από την άλλη πλευρά η γεωγραφική βάση της καπιταλιστικής παραγωγής και συσσώρευσης θεωρείται ότι είναι πλέον διεσπαρµένη σε όλο τον κόσµο µέσω της ανάπτυξης παγκόσµιων καπιταλιστικών δοµών και δραστηριοτήτων 29. Έχει υποστηριχτεί ότι µε την παγκοσµιοποίηση των οικονοµιών, η πρώτη γραµµή άµυνας ενάντια στη φτώχεια και την εξάρτηση που είχε ανεγείρει το Κεϋνσιανό Κοινωνικό Κράτος δηλαδή η σταθερή οικονοµική ανάπτυξη, η πλήρης απασχόληση, οι καλοί µισθοί και συνθήκες εργασίας, έχει χάσει σε µεγάλο βαθµό την δυναµική της και πιθανότατα θα αποδυναµωθεί ακόµα περισσότερο. Η οικονοµία από-κοινωνικοποιείται και η αγορά εργασίας αναεµπορευµατικοποιείται. Η χρόνια ανεργία, η ανασφάλεια της θέσεως εργασίας, η ανάπτυξη των µη συµβατικών θέσεων εργασίας µε ελάχιστη ασφάλεια, συχνά χαµηλούς µισθούς και ελάχιστες επαγγελµατικές παροχές και η όλο µεγαλύτερη ανισότητα στους µισθούς γίνονται καθεστώς 30. Η αιχµή του δόρατος στα κείµενα που αναλύουν την επίδραση της οικονοµικής παγκοσµιοποίησης στην κοινωνική προστασία είναι η άποψη ότι ο ανταγωνισµός και η απορύθµιση στις χρηµατοπιστωτικές αγορές και αγορές κεφαλαίου έχουν αυξηθεί ταχύτατα από την µεταπολεµική εποχή και εφόσον οι εθνικές οικονοµίες εξαρτώνται όλο και περισσότερο από τις εξαγωγές στην παγκοσµιοποιηµένη αγορά, τα κράτη έχουν χάσει τον έλεγχο στα µέσα άντλησης εσόδων ενώ τα εργαλεία οικονοµικής πολιτικής τους έχουν γίνει αναποτελεσµατικά 31. Κατά συνέπεια, η οικονοµική παγκοσµιοποίηση πυροδοτεί έναν ανταγωνισµό ανάµεσα στα κράτη, που οδηγεί προς τα κάτω όσον αφορά στην κοινωνική προστασία, δεδοµένων των προσπαθειών έλξης κεφαλαίου και προετοιµασίας κατάλληλων αγορών για τις ξένες επενδύσεις, που υποχρεώνουν τα κράτη να περικόψουν τις δηµόσιες δαπάνες. Το αποτέλεσµα αυτής της ανταγωνιστικής προσαρµογής σε διεθνή κλίµακα είναι ότι τα κοινωνικά κράτη µπαίνουν σε ένα φαύλο κύκλο και προσπαθούν να ξεπεράσουν το ένα το άλλο όσον αφορά στην δηµιουργία περιβάλλοντος ευνοϊκού για τις επιχειρήσεις µε πολιτικές όπως η µείωση φόρων ή οι φοροαπαλλαγές, η χαλάρωση της προστασίας της εργασίας, λιγότεροι περιορισµοί µε στόχο την προστασία του περιβάλλοντος και πλεονεκτήµατα υποδοµής που 28 OECD, Globalisation of Industry: Overview and Sector Trends, OECD, Paris, 1996, όπως αναφέρεται στο Yeates, N., Globalization and Social Policy, Sage Publications Ltd., London, Thousand Oaks, New Delhi, 2001, σελ Yeates, N., Globalization and Social Policy, Sage Publications Ltd., London, Thousand Oaks, New Delhi, 2001, σελ Mishra, R., Globalization and the Welfare State, Edward Elgar, Cheltenham, UK, Northampton, MA, USA, 1999, σελ Mishra, R., ό.π. σελ. 94

18 Η εξέλιξη των εθνικών συστηµάτων κοινωνικής προστασίας στην Ευρώπη 14 δηµιουργούν µια διεθνή τάση που συχνά αναφέρεται ως «εναρµόνιση προς τα κάτω» της κοινωνικής προστασίας 32. Μια διαφορετική οµάδα απόψεων υποστηρίζει ότι τα µεγάλα κοινωνικά κράτη είναι απόλυτα συµβατά µε την παγκοσµιοποίηση, δεδοµένου ότι αναδύθηκαν ταυτόχρονα µε την διαδικασία ανοίγµατος των αγορών και διευκόλυναν την συνεπακόλουθη διαδικασία κοινωνικο-οικονοµικής προσαρµογής 33. Υπάρχουν επίσης και απόψεις που έχουν να κάνουν µε το επιχείρηµα ότι η παγκοσµιοποίηση είναι συγχρόνως και µια πίεση για την επέκταση του κοινωνικού κράτους 34. Ο Rodrik υποστηρίζει ότι η παγκοσµιοποίηση µπορεί να είναι οικονοµικά και κοινωνικά καταστροφική. Για να αντιµετωπιστούν αυτές οι τάσεις και να διασφαλιστεί η οικονοµική και κοινωνική σταθερότητα έτσι ώστε να αποφευχθεί η αντίδραση ενάντια στην παγκοσµιοποίηση, απαιτούνται προγράµµατα κοινωνικής προστασίας- πρόκειται για το επιχείρηµα της «αποζηµίωσης». Οι πιέσεις που ασκεί η παγκοσµιοποίηση για να βελτιώσει την εθνική ανταγωνιστικότητα είναι ταυτόχρονα και πιέσεις για ένα πιο δραστήριο κράτος σε σχέση µε αυξανόµενες επενδύσεις στην εκπαίδευση και την κατάρτιση και τις πιο ενεργές πολιτικές αγοράς εργασίας. Υπάρχουν δυο δρόµοι που οδηγούν σε βελτιωµένη ανταγωνιστικότητα εκείνος της βελτίωσης της ποιότητας του εργατικού δυναµικού κι εκείνος της συρρίκνωσης του κόστους παραγωγής. Και οι δυο πιέζουν το κράτος να ενεργήσει: στην πρώτη περίπτωση να αυξήσει τις δαπάνες για εκπαίδευση και κατάρτιση και στην άλλη να παρέχει επιδοτήσεις στις οικογένειες που καταλήγουν στη φτώχεια λόγο της µείωσης του κόστους παραγωγής. Άλλες απόψεις πάλι υποστηρίζουν ότι η αυξηµένη κινητικότητα του κεφαλαίου, οι ανοιχτές αγορές και η απορύθµιση των χρηµαταγορών δεν έχουν καµιά σηµαντική επίδραση στα κοινωνικά κράτη 35. Το βασικό επιχείρηµα εδώ είναι ότι το µεγαλύτερο 32 Kvist, J. and Jaeger, M., ό.π. 33 Rodrik, D., Why do more open economies have bigger governments?, National Bureau of Economic Research, Working Paper N. 5537, 1996 και Rieger, E. and Leibfried, S., Welfare State Limits to Globalization, Politics and Society 26, 3, p.p , 1998 όπως αναφέρονται στο Ferrera, M., Hemerijck, A., and Rhodes, M., The Future of Social Europe: Recasting Work and Welfare in the New Economy, Report for the Portuguese Presidency of the European Union, Μάιος 2000, Σεπτέµβριος Rodrik, D., Has Globalization Gone too Far? Washington, Institute for International Economics; Schulze G and Ursprung H. (1999) Globalization of the Economy and the Nation State, The World Economy 22 (3), 1997, p.p όπως αναφέρονται στο Wilding, P., ό.π. 35 Lipsey, R., Blostrom, M. and Ramstetter, E., Internationalized Production in World Output, Working paper No. 5385, NBER, 1995 και Cline, W.R., Trade and Income Distribution, Institute for International Economics, Washington D.C., 1997, όπως αναφέρονται στο Kvist, J. and Jaeger, M., ό.π.

19 Η εξέλιξη των εθνικών συστηµάτων κοινωνικής προστασίας στην Ευρώπη 15 µέρος του εµπορίου και της οικονοµικής δραστηριότητας εξακολουθεί να γίνεται µέσα σε γεωγραφικά συγκεκριµένες περιοχές όπως οι Ηνωµένες Πολιτείες, η υτική Ευρώπη και η Ιαπωνία. Επίσης ενώ η χρηµατοπιστωτική και η εµπορική αγορά έχουν σίγουρα διεθνοποιηθεί, το ίδιο έχει συµβεί και µε τον έλεγχο και την ρύθµιση των αγορών αυτών µέσω ισχυρών διεθνών οργανισµών και θεσµών (π.χ. WTO, IMF, EC, NAFTA) 36. Σύµφωνα µε τις παραπάνω απόψεις, δεν υπάρχει ευθεία αιτιακή σύνδεση µεταξύ της οικονοµικής παγκοσµιοποίησης και των πολιτικών της κοινωνικής προστασίας. Σύµφωνα µε τα αποτελέσµατα έρευνας των Hay, Hopkin, Marsh, Watson και Wincott (POLSIS, University of Birmingham) 37 χρειάζεται περισσότερη προσοχή στην απόδοση στην παγκοσµιοποίηση (είτε αυτή εκλαµβάνεται ως διαδικασία είτε ως αποτέλεσµα) του αιτίου των µεταρρυθµίσεων στην κοινωνική πολιτική και την αγορά εργασίας στη σύγχρονη Ευρώπη. Αυτό που ονοµάζουµε παγκοσµιοποίηση περιγράφεται µε περισσότερη ακρίβεια σαν µια σειρά από αναλυτικά και εµπειρικά διακριτές τάσεις προς µια δοµική οικονοµική αλλαγή. Ενώ µερικές από αυτές ενδυναµώνουν η µια την άλλη, άλλες είναι ανταγωνιστικές µεταξύ τους. Όλες προωθούνται πολιτικά και θεσµικά. Η έκθεση σε αυτές τις τάσεις και τις σχετικές πιέσεις είναι εξαιρετικά άνιση µέσα στην Ευρωπαϊκή οικονοµία. Συνεπώς η άποψη ότι η παγκοσµιοποίηση είναι ένας γενικός αιτιολογικός παράγων είναι παραπλανητική. Σύµφωνα µε τους επιστήµονες που διεξήγαν την έρευνα, τα στοιχεία έδειξαν επίσης ότι δεν υπάρχει τίποτα απαραιτήτως «παγκόσµιο» στις σύγχρονες διαδικασίες δοµικής οικονοµικής αλλαγής. Μέσα στον Ευρωπαϊκό χώρο, σίγουρα βρίσκεται σε εξέλιξη µια διαρκώς αυξανόµενη τάση αλληλεξάρτησης των αγορών, αλλά η µερίδα του λέοντος σε διασυνοριακές συναλλαγές τείνει να περιορίζεται στην Ευρωπαϊκή αγορά. Η «Ευρωπαϊκή» δυναµική φαίνεται να έχει ισχυρότερη επίδραση στην τάση για αλληλεξάρτηση των αγορών από ότι η «παγκόσµια» δυναµική. Η έκταση στην οποία η παγκοσµιοποίηση θεωρείται ένα σχετικό αίτιο κοινωνικής µεταρρύθµισης και µεταρρυθµίσεων στην αγορά εργασίας ποικίλλει σηµαντικά µεταξύ εθνικών περιπτώσεων και συνδέεται χαλαρά µόνο µε εµπειρικούς 36 Rieger E. and Leibfried, S., Welfare State Limits to Globalisation, Politics and Society, 26, 3, 1998, p.p και Rieger E. and Leibfried, S., Welfare State Mercantilism. The relations between Democratic Social Policy and the World Market in E. Rieger and S. Leibfried (eds), Limits to Globalization, Polity Press, Cambridge, 2001, όπως αναφέρονται στο Kvist, J. and Jaeger, M., ό.π. 37 Hay, C., Hopkin, J., Marsh, D., Watson, M. and Wincott D., Globalisation, European Integration and the European Social Model, Programme: One Europe or Several? The Dynamics of Change Across

20 Η εξέλιξη των εθνικών συστηµάτων κοινωνικής προστασίας στην Ευρώπη 16 δείκτες ολοκλήρωσης της παγκόσµιας και όχι της περιφερειακής οικονοµίας. Η έκταση στην οποία η Ευρωπαϊκή ολοκλήρωση αναφέρεται ως σχετικό αίτιο κοινωνικής µεταρρύθµισης και µεταρρυθµίσεων στην αγορά εργασίας ποικίλλει επίσης σηµαντικά µεταξύ εθνικών περιπτώσεων αλλά είναι πολύ στενότερα συνδεδεµένη µε απτούς εµπειρικούς περιορισµούς (παρόλο που αυτοί οι περιορισµοί έχουν επιλεγεί πολιτικά) όπως ο βαθµός στον οποίο τα κριτήρια σύγκλισης του Μάαστριχτ έχει αποδειχτεί δύσκολο να ικανοποιηθούν. Αυτό σηµαίνει ότι σε πολλές Ευρωπαϊκές οικονοµίες, η διαδικασία περιφερειακής οικονοµικής ολοκλήρωσης είναι πιο σχετικό και πιθανό αίτιο κοινωνικής και οικονοµικής µεταρρύθµισης από την παγκοσµιοποίηση 38. Μέσα στην Ευρωπαϊκή δηµόσια πολιτική, µπορούν να γίνουν αντιληπτές µια σειρά από διακριτές και αντικρουόµενες απόψεις για την παγκοσµιοποίηση. Σε µερικές από αυτές η παγκοσµιοποίηση παρουσιάζεται ως µη διαπραγµατεύσιµος εξωτερικός περιορισµός, σε άλλες θεωρείται ως πρωτίστως πολιτική παρά οικονοµική πραγµατικότητα και σαν ένας συνειδητά επιθυµητός πολιτικός στόχος παρά σαν αναπόφευκτη διαδικασία. Ενώ σε µερικές απόψεις υπερισχύει µια θετική οπτική της παγκοσµιοποίησης, σε άλλες η παγκοσµιοποίηση συνδέεται µε την απειλή της πολιτιστικής οµοιογενοποίησης και της ανεπιθύµητης ελλειµµατικοποίησης των υπαρχόντων κοινωνικών µοντέλων. Στις εθνικές περιπτώσεις, η ρητορική/στρατηγική χρήση τέτοιων απόψεων δεν είναι σταθερή και συνεπής, αλλά ποικίλλει ανάλογα µε τη χρονική στιγµή και ανάµεσα σε διαφορετικούς πολιτικούς δρώντες και, όταν ο χρόνος και οι πολιτικοί δρώντες συµπίπτουν, εξαρτάται από το εκάστοτε ακροατήριο, πράγµα που αποκαλύπτει την υψηλά στρατηγική φύση αυτής της αναφοράς στην παγκοσµιοποίηση. Η χρήση των συζητήσεων για την παγκοσµιοποίηση δεν είναι συνεπής ούτε και σε Ευρωπαϊκό επίπεδο. Αξίζει φυσικά να σηµειωθεί ότι η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει παίξει ρόλο κλειδί στην διασπορά ανάµεσα στα κράτη µέλη απόψεων για την ανοιχτή οικονοµία και συγκεκριµένων αντιλήψεων για την αγορά εργασίας (και την ανάγκη για µια µεταρρύθµιση η οποία θα συνάδει µε την αγορά- των «υπερ-ρυθµισµένων» αγορών εργασίας σε ανταπόκριση στις ανταγωνιστικές προκλήσεις που παρουσιάζει η παγκοσµιοποίηση). Europe, Project Duration: 1 August 1999 to 31 December 2002, Key findings, Ιούνιος Hay, C., Watson, M. and Wincott, D., Globalisation, European Integration and the Persistence of European Social Models, Working Paper 3/99, POLSIS, University of Birmingham, 1999, Ιούνιος 2004

«Ο ρόλος της εκπαίδευσης ενηλίκων στη σύγχρονη κοινωνία»

«Ο ρόλος της εκπαίδευσης ενηλίκων στη σύγχρονη κοινωνία» «Ο ρόλος της εκπαίδευσης ενηλίκων στη σύγχρονη κοινωνία» Σίμου Δανάη Μεταπτυχιακή φοιτήτρια: Συνεχιζόμενη Εκπαίδευση και Δια Βίου Μάθηση danai.simou@st.ouc.ac.cy Περίληψη: Στη σημερινή κοινωνία παρατηρούνται

Διαβάστε περισσότερα

«ΕΞΑΣΦΑΛΙΖΟΝΤΑΣ ΤΟ ΑΣΦΑΛΙΣΤΙΚΟ : ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ & ΕΠΑΝΑΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΣ»

«ΕΞΑΣΦΑΛΙΖΟΝΤΑΣ ΤΟ ΑΣΦΑΛΙΣΤΙΚΟ : ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ & ΕΠΑΝΑΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΣ» «ΕΞΑΣΦΑΛΙΖΟΝΤΑΣ ΤΟ ΑΣΦΑΛΙΣΤΙΚΟ : ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ & ΕΠΑΝΑΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΣ» ΜΑΡΓΑΡΙΤΑ ΑΝΤΩΝΑΚΗ Γενική Διευθύντρια Ε.Α.Ε.Ε. Aθήν α, 12 Νοεμβρίου 2 0 1 3 Pensions sustainability Αναμένει ο Έλληνας επαρκή σύνταξη στα

Διαβάστε περισσότερα

Οι δηµοσιονοµικές εξελίξεις στις χώρες της Ε.Ε Γιώργος Σταθάκης Το θέµα το όποιο θα ήθελα να θίξω στην σύντοµη αυτή παρέµβαση αφορά στην εικόνα που παρουσιάζουν οι προϋπολογισµοί των άλλων χωρών της Ε.Ε.

Διαβάστε περισσότερα

Α) ΒΑΣΙΚΕΣ ΤΑΣΕΙΣ ΠΟΥ ΕΠΗΡΕΑΖΟΥΝ ΤΙΣ ΕΠΕΝΔΥΣΕΙΣ

Α) ΒΑΣΙΚΕΣ ΤΑΣΕΙΣ ΠΟΥ ΕΠΗΡΕΑΖΟΥΝ ΤΙΣ ΕΠΕΝΔΥΣΕΙΣ ΔΗΜΟΣΙΟΝΟΜΙΚΕΣ ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΛΙΤΟΤΗΤΑΣ Μελέτη του ΔΝΤ για 17 χώρες του ΟΑΣΑ επισημαίνει ότι για κάθε ποσοστιαία μονάδα αύξησης του πρωτογενούς πλεονάσματος, το ΑΕΠ μειώνεται κατά 2 ποσοστιαίες μονάδες και

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΕΡΓΙΑ ΟΡΙΣΜΟΣ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΑΝΑΔΡΟΜΗ ΜΟΡΦΕΣ ΑΝΕΡΓΙΑΣ

ΑΝΕΡΓΙΑ ΟΡΙΣΜΟΣ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΑΝΑΔΡΟΜΗ ΜΟΡΦΕΣ ΑΝΕΡΓΙΑΣ ΑΝΕΡΓΙΑ ΟΡΙΣΜΟΣ Η κατάσταση έλλειψης εργασίας, κατά την οποία υπάρχει δυσαρμονία μεταξύ προσφοράς και ζήτησης, προσφέρονται λίγες θέσεις εργασίας, ενώ υπάρχουν πάρα πολλοί ενδ9ιαφερόμενοι. Είναι έννοια

Διαβάστε περισσότερα

A. ΠΗΓΕΣ &ΜΕΛΕΤΗ ΔΙΑΧΡΟΝΙΚΩΝ ΤΑΣΕΩΝ ΒΑΣΙΚΕΣ ΠΡΟΒΟΛΕΣ ΣΥΝΟΛΙΚΟΥ ΠΛΗΘΥΣΜΟΥ

A. ΠΗΓΕΣ &ΜΕΛΕΤΗ ΔΙΑΧΡΟΝΙΚΩΝ ΤΑΣΕΩΝ ΒΑΣΙΚΕΣ ΠΡΟΒΟΛΕΣ ΣΥΝΟΛΙΚΟΥ ΠΛΗΘΥΣΜΟΥ A. ΠΗΓΕΣ &ΜΕΛΕΤΗ ΔΙΑΧΡΟΝΙΚΩΝ ΤΑΣΕΩΝ ΒΑΣΙΚΕΣ ΠΡΟΒΟΛΕΣ ΣΥΝΟΛΙΚΟΥ ΠΛΗΘΥΣΜΟΥ (πηγές) 1. ΕΛΣΤΑΤ : πληθυσμιακά μεγέθη και ηλικιακή δομή Απογραφές πληθυσμού 2001, 2011 (Σύνολο Χώρας, NUTS2-επίπεδο περιφέρειας)

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΜΟΝΤΕΛΩΝ ΚΑΠΙΤΑΛΙΣΜΟΥ. Θεωρία των Μοντέλων Καπιταλισμού

ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΜΟΝΤΕΛΩΝ ΚΑΠΙΤΑΛΙΣΜΟΥ. Θεωρία των Μοντέλων Καπιταλισμού ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΜΟΝΤΕΛΩΝ ΚΑΠΙΤΑΛΙΣΜΟΥ Θεωρία των Μοντέλων Καπιταλισμού Θεωρία των Μοντέλων Καπιταλισμού: Θεωρητικό πλαίσιο για την κατανόηση των κοινών θεσμικών χαρακτηριστικών, αλλά και των θεσμικών

Διαβάστε περισσότερα

Η ΔΙΕΘΝΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΣΤΗΝ ΕΠΟΧΗ ΤΗΣ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΠΟΙΗΣΗΣ ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΑΠΕΙΚΟΝΙΣΕΩΝ 14 ΕΙΣΑΓΩΓΗ 15

Η ΔΙΕΘΝΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΣΤΗΝ ΕΠΟΧΗ ΤΗΣ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΠΟΙΗΣΗΣ ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΑΠΕΙΚΟΝΙΣΕΩΝ 14 ΕΙΣΑΓΩΓΗ 15 Η ΔΙΕΘΝΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΣΤΗΝ ΕΠΟΧΗ ΤΗΣ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΠΟΙΗΣΗΣ Περιεχόμενα ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΑΠΕΙΚΟΝΙΣΕΩΝ 14 ΕΙΣΑΓΩΓΗ 15 ΜΕΡΟΣ Ι ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΘΕΩΡΙΑ ΤΩΝ ΙΕΘΝΩΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΣΧΕΣΕΩΝ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΠΡΩΤΟΥ ΜΕΡΟΥΣ 25 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 Η

Διαβάστε περισσότερα

ΟΜΙΛΙΑ ΤΟΥ ΠΡΟΕΔΡΟΥ ΤΗΣ ΟΚΕ ΕΛΛΑΔΑΣ, κ. Χρήστου ΠΟΛΥΖΩΓΟΠΟΥΛΟΥ ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΟΥ TRESMED 4 ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ 10-11/9/2012

ΟΜΙΛΙΑ ΤΟΥ ΠΡΟΕΔΡΟΥ ΤΗΣ ΟΚΕ ΕΛΛΑΔΑΣ, κ. Χρήστου ΠΟΛΥΖΩΓΟΠΟΥΛΟΥ ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΟΥ TRESMED 4 ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ 10-11/9/2012 ΟΜΙΛΙΑ ΤΟΥ ΠΡΟΕΔΡΟΥ ΤΗΣ ΟΚΕ ΕΛΛΑΔΑΣ, κ. Χρήστου ΠΟΛΥΖΩΓΟΠΟΥΛΟΥ ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΟΥ TRESMED 4 ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ 10-11/9/2012 Αγαπητοί συνάδελφοι, κυρίες και κύριοι, Σας ευχαριστώ όλους που ήρθατε στη χώρα μας και

Διαβάστε περισσότερα

Πρόλογος. Σύµβολα και Ακρωνύµια

Πρόλογος. Σύµβολα και Ακρωνύµια Πρόλογος Σύµβολα και Ακρωνύµια 1. Επισκόπηση 1.1 Ορισµένοι βασικοί ορισµοί 1.2 Ανταγωνιστική αγορά εργασίας 1.2.1 Προσφορά εργασίας και µισθός επιφύλαξης χωρίς περιορισµούς ωρών 1.2.2 Συνολική προσφορά

Διαβάστε περισσότερα

Ασφαλιστικά προϊόντα σύνταξης. Tα προβλήματα και οι δυνατότητες ανταπόκρισης της ασφαλιστικής αγοράς.

Ασφαλιστικά προϊόντα σύνταξης. Tα προβλήματα και οι δυνατότητες ανταπόκρισης της ασφαλιστικής αγοράς. Ασφαλιστικά προϊόντα σύνταξης. Tα προβλήματα και οι δυνατότητες ανταπόκρισης της ασφαλιστικής αγοράς. Θέλω να συγχαρώ το Ελληνο-Αμερικανικό Εμπορικό Επιμελητήριο για την οργάνωση του Συνεδρίου αυτού που

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΓΧΡΟΝΕΣ ΤΑΣΕΙΣ ΣΤΗΝ ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΚΑΙ ΧΑΡΤΟΓΡΑΦΗΣΗ ΤΩΝ ΚΙΝΔΥΝΩΝ

ΣΥΓΧΡΟΝΕΣ ΤΑΣΕΙΣ ΣΤΗΝ ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΚΑΙ ΧΑΡΤΟΓΡΑΦΗΣΗ ΤΩΝ ΚΙΝΔΥΝΩΝ ΕΘΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΟΠΙΚΗΣ ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗΣ Δ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΣΕΙΡΑ ΤΜΗΜΑ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ ΣΥΓΧΡΟΝΕΣ ΤΑΣΕΙΣ ΣΤΗΝ ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΚΑΙ ΧΑΡΤΟΓΡΑΦΗΣΗ ΤΩΝ ΚΙΝΔΥΝΩΝ Σπουδάστρια: Διαούρτη Ειρήνη Δήμητρα Επιβλέπων καθηγητής:

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΟΧΟΣ ΚΑΙ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΕΣΠΑ 2014-2020

ΣΤΟΧΟΣ ΚΑΙ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΕΣΠΑ 2014-2020 ΣΤΟΧΟΣ ΚΑΙ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΕΣΠΑ 2014-2020 - Με την παρούσα εγκύκλιο γίνεται αποτύπωση της προόδου των διαπραγµατεύσεων για τη διαµόρφωση του Κανονιστικού πλαισίου της νέας περιόδου, καθώς και των σηµαντικών

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΛΥΤΙΚΟΣ ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ

ΑΝΑΛΥΤΙΚΟΣ ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ ΑΝΑΛΥΤΙΚΟΣ ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ Κατάλογος διευκρινιστικού υλικού..................................... 18 Πρόλογος....................................................... 27 Ευχαριστίες......................................................

Διαβάστε περισσότερα

Η κοινωνική ασφάλιση των ΕΒΕ: ΟΑΕΕ 2014. Τομέας Κοινωνικής Πολιτικής ΙΜΕ ΓΣΕΒΕΕ

Η κοινωνική ασφάλιση των ΕΒΕ: ΟΑΕΕ 2014. Τομέας Κοινωνικής Πολιτικής ΙΜΕ ΓΣΕΒΕΕ Η κοινωνική ασφάλιση των ΕΒΕ: ΟΑΕΕ 2014 Τομέας Κοινωνικής Πολιτικής ΙΜΕ ΓΣΕΒΕΕ Βασικότερος και παράλληλα αναπόφευκτος κίνδυνος όλων των κοινωνιών αποτελεί η γήρανση του πληθυσμού. Για την αντιμετώπιση

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΤΑΞΕΙΣ ΚΑΙ ΙΣΟΤΗΤΑ ΤΩΝ ΦΥΛΩΝ (Β μέρος) Εποχή 6/5/2001

ΣΥΝΤΑΞΕΙΣ ΚΑΙ ΙΣΟΤΗΤΑ ΤΩΝ ΦΥΛΩΝ (Β μέρος) Εποχή 6/5/2001 ΣΥΝΤΑΞΕΙΣ ΚΑΙ ΙΣΟΤΗΤΑ ΤΩΝ ΦΥΛΩΝ (Β μέρος) Εποχή 6/5/2001 της Μαρίας Καραμεσίνη Λέγαμε στο πρώτο μέρος αυτού του άρθρου, στο προηγούμενο φύλλο της Εποχής, ότι εν όψει του διάλογου για το ασφαλιστικό, που

Διαβάστε περισσότερα

Λευκωσία, 10 Ιουλίου 2015. Frank Hoffer, Bureau for Workers Activities

Λευκωσία, 10 Ιουλίου 2015. Frank Hoffer, Bureau for Workers Activities Μηχανισμός καθορισμού των μισθών στην προσδοκόμενη επανενωμένη Κύπρο Οι οικονομικές επιπτώσεις των ελάχιστων μισθών και της συλλογικής διαπραγμάτευσης : Ένα αμφισβητούμενο πεδίο Λευκωσία, 10 Ιουλίου 2015

Διαβάστε περισσότερα

Ευρώπη 2020 Αναπτυξιακός προγραμματισμός περιόδου 2014-2020 ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥΠΟΛΗ ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ 2012

Ευρώπη 2020 Αναπτυξιακός προγραμματισμός περιόδου 2014-2020 ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥΠΟΛΗ ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ 2012 ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ & ΘΡΑΚΗΣ Ενδιάμεση Διαχειριστική Αρχή Ευρώπη 2020 Αναπτυξιακός προγραμματισμός περιόδου 2014-2020 ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥΠΟΛΗ ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ 2012 Επιχειρησιακό Πρόγραμμα «Μακεδονία Θράκη»

Διαβάστε περισσότερα

V/ Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ.

V/ Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ. V/ Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ. Η συμβολή της οικογένειας στην άσκηση κοινωνικής πολιτικής είναι μεγάλη και διαχρονική. Η μορφή και το περιεχόμενο, όμως, αυτής της συμβολής

Διαβάστε περισσότερα

ΑΞΟΝΕΣ ΠΡΟΤΕΡΑΙΟΤΗΤΑΣ ΤΟΥ Ε.Π. «EΘΝΙΚΟ ΑΠΟΘΕΜΑΤΙΚΟ ΑΠΡΟΒΛΕΠΤΩΝ 2007-2013»

ΑΞΟΝΕΣ ΠΡΟΤΕΡΑΙΟΤΗΤΑΣ ΤΟΥ Ε.Π. «EΘΝΙΚΟ ΑΠΟΘΕΜΑΤΙΚΟ ΑΠΡΟΒΛΕΠΤΩΝ 2007-2013» ΑΞΟΝΕΣ ΠΡΟΤΕΡΑΙΟΤΗΤΑΣ ΤΟΥ Ε.Π. «EΘΝΙΚΟ ΑΠΟΘΕΜΑΤΙΚΟ ΑΠΡΟΒΛΕΠΤΩΝ 2007-2013» ΑΞΟΝΑΣ ΠΡΟΤΕΡΑΙΟΤΗΤΑΣ 1 «Μέσο-μακροπρόθεσμη στήριξη του ανθρώπινου δυναμικού που υφίσταται τις συνέπειες απρόβλεπτων τοπικών η

Διαβάστε περισσότερα

Η Ανταγωνιστικότητα είναι το κλειδί για την Ανάπτυξη και την Απασχόληση

Η Ανταγωνιστικότητα είναι το κλειδί για την Ανάπτυξη και την Απασχόληση ΕΘΝΙΚΗ ΣΥΝΟΜΟΣΠΟΝΔΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΕΜΠΟΡΙΟΥ Μητροπόλεως 42, 105 63 Αθήνα τηλ.: 210 3259200, fax: 210 3259209 Ανταγωνιστικότητα Πρώτα Η Ανταγωνιστικότητα είναι το κλειδί για την απασχόληση και την ανάπτυξη

Διαβάστε περισσότερα

Χρηματοοικονομική Ανάπτυξη, Θεσμοί και

Χρηματοοικονομική Ανάπτυξη, Θεσμοί και ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗ ΝΟΜΙΚΩΝ, ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ Τομέας Ανάπτυξης και Προγραμματισμού Χρηματοοικονομική Ανάπτυξη, Θεσμοί και Οικονομική

Διαβάστε περισσότερα

«Η πρόκληση της αλλαγής του κράτους σήµερα»

«Η πρόκληση της αλλαγής του κράτους σήµερα» Αντώνης Μακρυδηµήτρης Καθηγητής Πανεπιστηµίου Αθηνών «Η πρόκληση της αλλαγής του κράτους σήµερα» Ι Βασικό πρόβληµα της χώρας υπήρξε εδώ και καιρό η ποιότητα της δηµοκρατίας και της λειτουργίας των δηµοσίων

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνική Περιβαλλοντική ευθύνη και απασχόληση. ρ Χριστίνα Θεοχάρη

Κοινωνική Περιβαλλοντική ευθύνη και απασχόληση. ρ Χριστίνα Θεοχάρη Κοινωνική Περιβαλλοντική ευθύνη και απασχόληση Συνάντηση Εργασίας ρ Χριστίνα Θεοχάρη Περιβαλλοντολόγος Μηχανικός Γραµµατέας Οικολογίας και Περιβάλλοντος ΓΣΕΕ 7 Ιουνίου 2006 1 1. Η Κοινωνική εταιρική ευθύνη

Διαβάστε περισσότερα

Το σταυροδρόμι της ανάπτυξης της Κοινωνικής Οικονομίας στην Ελλάδα. Προοπτικές, κίνδυνοι και επιλογές

Το σταυροδρόμι της ανάπτυξης της Κοινωνικής Οικονομίας στην Ελλάδα. Προοπτικές, κίνδυνοι και επιλογές Το σταυροδρόμι της ανάπτυξης της Κοινωνικής Οικονομίας στην Ελλάδα. Προοπτικές, κίνδυνοι και επιλογές Δημήτρης Ζιώμας Ερευνητής, Επιστημονικός Υπεύθυνος Παρατηρητηρίου Κοινωνικής Οικονομίας ΕΚΚΕ «ΣΥΝ-ΕΠΙΧΕΙΡΟΥΜΕ

Διαβάστε περισσότερα

Η Ελλάδα δεν είναι μια ιδιαίτερη περίπτωση: Η αρχιτεκτονική της ευρωζώνης, η κατάρρευση των περιφερειακών οικονομιών και οι επιλογές πολιτικής

Η Ελλάδα δεν είναι μια ιδιαίτερη περίπτωση: Η αρχιτεκτονική της ευρωζώνης, η κατάρρευση των περιφερειακών οικονομιών και οι επιλογές πολιτικής Η Ελλάδα δεν είναι μια ιδιαίτερη περίπτωση: Η αρχιτεκτονική της ευρωζώνης, η κατάρρευση των περιφερειακών οικονομιών και οι επιλογές πολιτικής Ηλίας Κικίλιας Διευθυντής Ερευνών Εθνικό Κέντρο Κοινωνικών

Διαβάστε περισσότερα

Pensions at a Glance: Public Policies across OECD Countries 2005 Edition

Pensions at a Glance: Public Policies across OECD Countries 2005 Edition Pensions at a Glance: Public Policies across OECD Countries 2005 Edition Summary in Greek Οι συντάξεις µε µια µατιά : Οι δηµόσιες πολιτικές στις χώρες του ΟΟΣΑ -Έκδοση 2005 Περίληψη στα ελληνικά Τα τελευταία

Διαβάστε περισσότερα

Περιφερειακή Ανάπτυξη

Περιφερειακή Ανάπτυξη ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Περιφερειακή Ανάπτυξη Διάλεξη 3: Το Περιφερειακό Πρόβλημα (κεφάλαιο 1, Πολύζος Σεραφείμ) Δρ. Βασιλείου Έφη Τμήμα Οργάνωση και Διοίκηση Επιχειρήσεων Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

Απασχόληση και πολιτισµός, πυλώνες κοινωνικής συνοχής και ένταξης των µεταναστών για µια βιώσιµη Ευρώπη

Απασχόληση και πολιτισµός, πυλώνες κοινωνικής συνοχής και ένταξης των µεταναστών για µια βιώσιµη Ευρώπη ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΝΩΣΗ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΣΩΤΕΡΙΚΩΝ ΗΜΟΣΙΑΣ ΙΟΙΚΗΣΗΣ ΚΑΙ ΑΠΟΚΕΝΤΡΩΣΗΣ ΝΟΜΑΡΧΙΑΚΗ ΑΥΤΟ ΙΟΙΚΗΣΗ ΚΥΚΛΑ ΩΝ Επιτροπή των Περιφερειών ιάσκεψη µε θέµα Απασχόληση και πολιτισµός, πυλώνες κοινωνικής

Διαβάστε περισσότερα

Στάσεις και αντιλήψεις της ελληνικής κοινωνίας απέναντι στους μετανάστες

Στάσεις και αντιλήψεις της ελληνικής κοινωνίας απέναντι στους μετανάστες Στάσεις και αντιλήψεις της ελληνικής κοινωνίας απέναντι στους μετανάστες Θεωρητικό πλαίσιο και ανάλυση αποτελεσμάτων της πανελλαδικής ποσοτικής έρευνας VPRC Φεβρουάριος 2007 13106 / Διάγραμμα 1 Γενικοί

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΕ ΡΙΟ «Κοινωνία σε κρίση, αυτοδιοίκηση σε δράση»

ΣΥΝΕ ΡΙΟ «Κοινωνία σε κρίση, αυτοδιοίκηση σε δράση» ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΕΝΩΣΗ ΗΜΩΝ ΕΛΛΑ ΟΣ ΣΥΝΕ ΡΙΟ «Κοινωνία σε κρίση, αυτοδιοίκηση σε δράση» Εισήγηση θέμα : Απασχόληση και Τοπική Αυτοδιοίκηση ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ, ΝΟΕΜΒΡΙΟΣ 2013 Γιάννης Γούπιος ιευθυντής Ανάπτυξης και Οικονομικών

Διαβάστε περισσότερα

Κυρίες και Κύριοι, Σας ευχαριστώ πάρα πολύ για την τιμή που μου κάνετε να απευθύνω χαιρετισμό στο συνέδριό σας για την «Οικογένεια στην κρίση», για

Κυρίες και Κύριοι, Σας ευχαριστώ πάρα πολύ για την τιμή που μου κάνετε να απευθύνω χαιρετισμό στο συνέδριό σας για την «Οικογένεια στην κρίση», για Κυρίες και Κύριοι, Σας ευχαριστώ πάρα πολύ για την τιμή που μου κάνετε να απευθύνω χαιρετισμό στο συνέδριό σας για την «Οικογένεια στην κρίση», για ένα τόσο εξαιρετικά σημαντικό θέμα που αγγίζει και αφορά

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΙΣΟΤΗΤΑΣ ΦΥΛΩΝ Β. Η ΓΥΝΑΙΚΕΙΑ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΕΛΕΝΗ ΝΙΝΑ-ΠΑΖΑΡΖΗ ΑΝ. ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΠΕΙΡΑΙΩΣ

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΙΣΟΤΗΤΑΣ ΦΥΛΩΝ Β. Η ΓΥΝΑΙΚΕΙΑ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΕΛΕΝΗ ΝΙΝΑ-ΠΑΖΑΡΖΗ ΑΝ. ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΠΕΙΡΑΙΩΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΙΣΟΤΗΤΑΣ ΦΥΛΩΝ Β. Η ΓΥΝΑΙΚΕΙΑ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΕΛΕΝΗ ΝΙΝΑ-ΠΑΖΑΡΖΗ ΑΝ. ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΠΕΙΡΑΙΩΣ ΑΘΗΝΑ 2004 1 2 Απασχόληση και ανεργία των γυναικών: το χάσμα

Διαβάστε περισσότερα

Ενότητα 2. Δομολειτουργισμός

Ενότητα 2. Δομολειτουργισμός Ενότητα 2 Λειτουργισμός και θεωρίες κοινωνικής σύγκρουσης Δομολειτουργισμός ΗΠΑ, δεκαετία του 50 και μετά Επιρροές: λειτουργισμός, και ιδίως το έργο του Durkheim, και οργανικισμός Μελέτη μακρο- επιπέδου

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΑ Εργατοϋπαλληλικό Κέντρο Αθήνας

ΕΚΑ Εργατοϋπαλληλικό Κέντρο Αθήνας ΕΚΑ Εργατοϋπαλληλικό Κέντρο Αθήνας ] Ηµερίδα ΤΕΕ «Επιτυχία σηµαίνει κανένα ατύχηµα» Χαιρετισµός του Προέδρου του ΕΚΑ Γρηγόρη Φελώνη Παρασκευή, 2 Νοεµβρίου 2001 1 Το ζήτηµα των συνθηκών εργασίας αποτελεί

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ: Η ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΙΣΟΤΗΤΩΝ

ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ: Η ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΙΣΟΤΗΤΩΝ ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ: Η ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΙΣΟΤΗΤΩΝ Ο ρόλος της Δια βίου Μάθησης στην καταπολέμηση των εκπαιδευτικών και κοινωνικών ανισοτήτων. Τοζήτηματωνκοινωνικώνανισοτήτωνστηνεκπαίδευσηαποτελείένα

Διαβάστε περισσότερα

Αν. Καθ. Μαρία Καραμεσίνη ΠΑΝΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ. Ημερίδα ΕΙΕΑΔ,«Η αγορά εργασίας σε κρίση», Αθήνα, 9 Ιουλίου 2012

Αν. Καθ. Μαρία Καραμεσίνη ΠΑΝΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ. Ημερίδα ΕΙΕΑΔ,«Η αγορά εργασίας σε κρίση», Αθήνα, 9 Ιουλίου 2012 Αν. Καθ. Μαρία Καραμεσίνη ΠΑΝΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ Ημερίδα ΕΙΕΑΔ,«Η αγορά εργασίας σε κρίση», Αθήνα, 9 Ιουλίου 2012 Ιστορική κρίση της αγοράς εργασίας ύψος της ανεργίας χωρίς ιστορικό προηγούμενο (22.6%) πολύ

Διαβάστε περισσότερα

Τάσεις και εξελίξεις στο ελεγκτικό επάγγελμα. Νίκος Ιωάννου Partner Grant Thornton

Τάσεις και εξελίξεις στο ελεγκτικό επάγγελμα. Νίκος Ιωάννου Partner Grant Thornton Τάσεις και εξελίξεις στο ελεγκτικό επάγγελμα Νίκος Ιωάννου Partner Grant Thornton Παρούσα κατάσταση και τάσεις 2015 Grant Thornton. All rights reserved. Πώς διαμορφώνεται το ελεγκτικό επάγγελμα στις παρούσες

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΚΑΙ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΗ ΙΑ ΙΚΑΣΙΑ. Α. Μπαρτζώκας 29 Μαρτίου 2009

ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΚΑΙ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΗ ΙΑ ΙΚΑΣΙΑ. Α. Μπαρτζώκας 29 Μαρτίου 2009 ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΚΑΙ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΗ ΙΑ ΙΚΑΣΙΑ Α. Μπαρτζώκας 29 Μαρτίου 2009 ΣΤΟΧΟΙ Το γνωστικό αντικείµενο της Αναπτυξιακής Οικονοµικής ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΑΓΟΡΕΣ ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ Βασικές πηγές στατιστικών στοιχείων σχετικά

Διαβάστε περισσότερα

www.share-project.org Αποτελέσματα από την έρευνα 50+ στην Ευρώπη

www.share-project.org Αποτελέσματα από την έρευνα 50+ στην Ευρώπη www.share-project.org Αποτελέσματα από την έρευνα 50+ στην Ευρώπη Τι συμβαίνει από εδώ και πέρα Το αμέσως επόμενο βήμα της έρευνας 50+ στην Ευρώπη είναι η προσθήκη, στην υπάρχουσα βάση δεδομένων, πληροφοριών

Διαβάστε περισσότερα

Νότια Ευρώπη. Οικονομική Κρίση: Αγροτικές/αστικές ανισότητες, περιφερειακή σύγκλιση, φτώχεια και κοινωνικός αποκλεισμός. Ελληνικά

Νότια Ευρώπη. Οικονομική Κρίση: Αγροτικές/αστικές ανισότητες, περιφερειακή σύγκλιση, φτώχεια και κοινωνικός αποκλεισμός. Ελληνικά Νότια Ευρώπη Οικονομική Κρίση: Αγροτικές/αστικές ανισότητες, περιφερειακή σύγκλιση, φτώχεια και κοινωνικός αποκλεισμός Η πρόσφατη οικονομική κρίση επηρέασε εκατομμύρια Ευρωπαίων πολιτών με πολλούς να χάνουν

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΟ Ι ΡΥΜΑ ΚΡΗΤΗΣ ΣΧΟΛΗ ΙΟΙΚΗΣΗΣ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΟ Ι ΡΥΜΑ ΚΡΗΤΗΣ ΣΧΟΛΗ ΙΟΙΚΗΣΗΣ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΟ Ι ΡΥΜΑ ΚΡΗΤΗΣ ΣΧΟΛΗ ΙΟΙΚΗΣΗΣ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Το franchising ( δικαιόχρηση ) ως µέθοδος ανάπτυξης των επιχειρήσεων λιανικού εµπορίου

Διαβάστε περισσότερα

10. ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗΣ ΤΩΝ ΠΕ

10. ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗΣ ΤΩΝ ΠΕ 10. ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗΣ ΤΩΝ ΠΕ Όπως είδαµε στην Ενότητα 9, οι ΑΞΕ µπορούν να έχουν πολλές θετικές επιδράσεις στις χώρες υποδοχής τους. Οι αναµενόµενες αυτές θετικές επιδράσεις τους οδηγούν συχνά στην

Διαβάστε περισσότερα

Πρόλογος... 11 Εισαγωγή... 13

Πρόλογος... 11 Εισαγωγή... 13 Περιεχόμενα Πρόλογος... 11 Εισαγωγή... 13 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 Οι διεθνείς συναλλαγές και τα συγκριτικά πλεονεκτήματα... 17 Ι. Η αρχή των συγκριτικών πλεονεκτημάτων... 17 Α. Κόστος εργασίας και εξειδικεύσεις...

Διαβάστε περισσότερα

Η επικαιρότητα. της μελέτης. Ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών. Υποχώρηση διεθνούς ζήτησης για τουριστικές υπηρεσίες

Η επικαιρότητα. της μελέτης. Ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών. Υποχώρηση διεθνούς ζήτησης για τουριστικές υπηρεσίες Η επικαιρότητα Ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών της μελέτης 0 Υποχώρηση διεθνούς ζήτησης για τουριστικές υπηρεσίες Συνέχιση της διαρθρωτικής κρίσης του κυπριακού τουρισμού Υιοθέτηση του ευρώ Έλλειμμα στο

Διαβάστε περισσότερα

ΠΜΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΕΣ ΚΟΙΝΩΝΙΕΣ ΚΑΙ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΟΛΟΚΛΗΡΩΣΗ. Ευρωπαϊκή Οικονομία και Διεθνές οικονομικό περιβάλλον

ΠΜΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΕΣ ΚΟΙΝΩΝΙΕΣ ΚΑΙ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΟΛΟΚΛΗΡΩΣΗ. Ευρωπαϊκή Οικονομία και Διεθνές οικονομικό περιβάλλον ΠΜΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΕΣ ΚΟΙΝΩΝΙΕΣ ΚΑΙ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΟΛΟΚΛΗΡΩΣΗ Αχιλλέας Μητσός Ευρωπαϊκή Οικονομία και Διεθνές οικονομικό περιβάλλον Στο μάθημα αναλύονται οι οικονομικές πολιτικές της Ευρωπαϊκής Ένωσης - η έκταση,

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΕΔΙΟ ΕΚΘΕΣΗΣ. EL Eνωμένη στην πολυμορφία EL 2014/2236(INI) 15.4.2015

ΣΧΕΔΙΟ ΕΚΘΕΣΗΣ. EL Eνωμένη στην πολυμορφία EL 2014/2236(INI) 15.4.2015 ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ 2014-2019 Επιτροπή Απασχόλησης και Κοινωνικών Υποθέσεων 15.4.2015 2014/2236(INI) ΣΧΕΔΙΟ ΕΚΘΕΣΗΣ σχετικά με την κοινωνική επιχειρηματικότητα και την κοινωνική καινοτομία στην καταπολέμηση

Διαβάστε περισσότερα

1 ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ Δ. ΤΡΙΤΑΡΗΣ

1 ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ Δ. ΤΡΙΤΑΡΗΣ 69 Φεβρουάριος 2011 Περιεχόμενα Η συμβολή του Ιωάννη Καποδίστρια στην εδραίωση της ανεξαρτησίας και της ουδετερότητας της Ελβετίας σ. 1 Οι νέες ισορροπίες στην Ασία και Μ. Ανατολή Η ινδοϊστραηλινή συνεργασία

Διαβάστε περισσότερα

Πανεπιστήμιο Πειραιώς Τμήμα Πληροφορικής Πρόγραμμα Μεταπτυχιακών Σπουδών «Πληροφορική»

Πανεπιστήμιο Πειραιώς Τμήμα Πληροφορικής Πρόγραμμα Μεταπτυχιακών Σπουδών «Πληροφορική» Πανεπιστήμιο Πειραιώς Τμήμα Πληροφορικής Πρόγραμμα Μεταπτυχιακών Σπουδών «Πληροφορική» Μεταπτυχιακή Διατριβή Τίτλος Διατριβής Επίκαιρα Θέματα Ηλεκτρονικής Διακυβέρνησης Ονοματεπώνυμο Φοιτητή Σταμάτιος

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΝΙΚΟ ΜΕΤΣΟΒΙΟ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ ΣΧΟΛΗ ΗΛΕΚΤΡΟΛΟΓΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΚΑΙ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΩΝ ΤΟΜΕΑΣ ΗΛΕΚΤΡΙΚΗΣ ΙΣΧΥΟΣ

ΕΘΝΙΚΟ ΜΕΤΣΟΒΙΟ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ ΣΧΟΛΗ ΗΛΕΚΤΡΟΛΟΓΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΚΑΙ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΩΝ ΤΟΜΕΑΣ ΗΛΕΚΤΡΙΚΗΣ ΙΣΧΥΟΣ ΕΘΝΙΚΟ ΜΕΤΣΟΒΙΟ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ ΣΧΟΛΗ ΗΛΕΚΤΡΟΛΟΓΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΚΑΙ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΩΝ ΤΟΜΕΑΣ ΗΛΕΚΤΡΙΚΗΣ ΙΣΧΥΟΣ Προοπτικές Εναρμόνισης της Ελληνικής Αγοράς Ηλεκτρικής Ενέργειας με τις Προδιαγραφές του Μοντέλου

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ERSA

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ERSA ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ERSA ΜΕΛΟΣ ΤΗΣ ΔΙΕΘΝΟΥΣ ΚΑΙ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ (RSAI, ERSA) Οικονομική Κρίση και Πολιτικές Ανάπτυξης και Συνοχής 10ο Τακτικό Επιστημονικό

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο και κράτος: Από τα Grundrisse στο Κεφάλαιο και πίσω πάλι

Κεφάλαιο και κράτος: Από τα Grundrisse στο Κεφάλαιο και πίσω πάλι Κεφάλαιο και κράτος: Από τα Grundrisse στο Κεφάλαιο και πίσω πάλι Γιώργος Οικονομάκης geconom@central.ntua.gr Μάνια Μαρκάκη maniam@central.ntua.gr Συνεργασία: Φίλιππος Μπούρας Κομβικό-συστατικό στοιχείο

Διαβάστε περισσότερα

Η ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗ ΚΑΙ ΤΑ ΜΕΣΑ ΤΗΣ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ

Η ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗ ΚΑΙ ΤΑ ΜΕΣΑ ΤΗΣ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ Η ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗ ΚΑΙ ΤΑ ΜΕΣΑ ΤΗΣ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ Ι. ΤΑ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ ΤΙ ΕΙΝΑΙ Η ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗ ΤΗΣ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ; Η πορεία που πρέπει να ακολουθηθεί για την πραγματοποίηση των αντικειμενικών

Διαβάστε περισσότερα

Όλνκα πνπδάζηξηαο: Γξεγνξία αββίδνπ Α.Δ.Μ:7859. Δπηβιέπνλ Καζεγεηήο: Παζραιίδεο Αζαλάζηνο ΑΝΩΣΑΣΟ ΣΔΥΝΟΛΟΓΗΚΟ ΔΚΠΑΗΓΔΤΣΗΚΟ ΗΓΡΤΜΑ ΚΑΒΑΛΑ

Όλνκα πνπδάζηξηαο: Γξεγνξία αββίδνπ Α.Δ.Μ:7859. Δπηβιέπνλ Καζεγεηήο: Παζραιίδεο Αζαλάζηνο ΑΝΩΣΑΣΟ ΣΔΥΝΟΛΟΓΗΚΟ ΔΚΠΑΗΓΔΤΣΗΚΟ ΗΓΡΤΜΑ ΚΑΒΑΛΑ ΑΝΩΣΑΣΟ ΣΔΥΝΟΛΟΓΗΚΟ ΔΚΠΑΗΓΔΤΣΗΚΟ ΗΓΡΤΜΑ ΚΑΒΑΛΑ ΥΟΛΖ ΓΗΟΗΚΖΖ ΚΑΗ ΟΗΚΟΝΟΜΗΑ ΣΜΖΜΑ ΛΟΓΗΣΗΚΖ Εςπωπαϊϊκή Εταιιπείία,, ο θεσμόρ καιι η ανάπτςξη τηρ. Όλνκα πνπδάζηξηαο: Γξεγνξία αββίδνπ Α.Δ.Μ:7859 Δπηβιέπνλ Καζεγεηήο:

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ «ΑΝΑΚΑΜΠΤΕΙ Η ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΚΑΙ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΑΓΟΡΑ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ» Σηµαντική έρευνα διεξήχθη από την Ευρωπαϊκή Οµοσπονδία Συµβούλων Μάνατζµεντ (FEACO-European Federation of Management Consultancies

Διαβάστε περισσότερα

20 ΧΡΟΝΙΑ ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΑΝΑΛΥΣΗΣ 1993-2013 ΤΟ ΜΕΛΛΟΝ ΤΗΣ ΤΡΙΤΟΒΑΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΗΝ ΚΥΠΡΟ

20 ΧΡΟΝΙΑ ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΑΝΑΛΥΣΗΣ 1993-2013 ΤΟ ΜΕΛΛΟΝ ΤΗΣ ΤΡΙΤΟΒΑΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΗΝ ΚΥΠΡΟ Ανδρέας Θεοφάνους 20 ΧΡΟΝΙΑ ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΑΝΑΛΥΣΗΣ 1993-2013 ΤΟ ΜΕΛΛΟΝ ΤΗΣ ΤΡΙΤΟΒΑΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΗΝ ΚΥΠΡΟ Η οικονομική κρίση και η πρόκληση της αναβάθμισης 18 Δεκεμβρίου 2013 ΔΟΜΗ ΤΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΑ ΑΡΧΕΣ ΤΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ

ΕΚΑ ΑΡΧΕΣ ΤΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΕΚΑ ΑΡΧΕΣ ΤΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ Κεφάλαιο 1 Προβλήµατα των νοικοκυριών και των οικονοµιών:! Ποιος θα εργασθεί;! Τι και πόσα αγαθά θα παραχθούν;! Ποιοι πόροι θα χρησιµοποιηθούν στην παραγωγή;! Σε τι τιµές θα πωληθούν

Διαβάστε περισσότερα

Ομιλία υπουργού Οικονομικών και Προέδρου του ECOFIN Γ.Στουρνάρα. Πέμπτη, 10.04.2014. Ημέρα Ανταγωνισμού- Εναρκτήρια Ομιλία

Ομιλία υπουργού Οικονομικών και Προέδρου του ECOFIN Γ.Στουρνάρα. Πέμπτη, 10.04.2014. Ημέρα Ανταγωνισμού- Εναρκτήρια Ομιλία Ομιλία υπουργού Οικονομικών και Προέδρου του ECOFIN Γ.Στουρνάρα Πέμπτη, 10.04.2014 Ημέρα Ανταγωνισμού- Εναρκτήρια Ομιλία Επίτροπε, Υπουργοί, αγαπητοί σύνεδροι Με μεγάλη χαρά και ικανοποίηση σας καλωσορίζουμε

Διαβάστε περισσότερα

35o. Αθήνα 11 Μαΐου 2009

35o. Αθήνα 11 Μαΐου 2009 35o Ετήσιο Πανελλήνιο Ιατρικό Συνέδριο Αθήνα 11 Μαΐου 2009 ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ Ένας στους 4 Έλληνες πολίτες πληρώνει από την τσέπη του για υπηρεσίες υγείας ενώ, συνολικά, η δαπάνη των νοικοκυριών για υπηρεσίες

Διαβάστε περισσότερα

ΔΘΝΙΚΗ ΥΟΛΗ ΓΗΜΟΙΑ ΓΙΟΙΚΗΗ ΚΑ ΔΚΠΑΙΓΔΤΣΙΚΗ ΔΙΡΑ ΣΔΛΙΚΗ ΔΡΓΑΙΑ

ΔΘΝΙΚΗ ΥΟΛΗ ΓΗΜΟΙΑ ΓΙΟΙΚΗΗ ΚΑ ΔΚΠΑΙΓΔΤΣΙΚΗ ΔΙΡΑ ΣΔΛΙΚΗ ΔΡΓΑΙΑ Ε ΔΘΝΙΚΗ ΥΟΛΗ ΓΗΜΟΙΑ ΓΙΟΙΚΗΗ ΚΑ ΔΚΠΑΙΓΔΤΣΙΚΗ ΔΙΡΑ ΣΜΗΜΑ ΓΔΝΙΚΗ ΓΙΟΙΚΗΗ ΣΔΛΙΚΗ ΔΡΓΑΙΑ Θέκα: Η Γηνίθεζε Αιιαγώλ (Change Management) ζην Γεκόζην Σνκέα: Η πεξίπησζε ηεο εθαξκνγήο ηνπ ύγρξνλνπ Γεκνζηνλνκηθνύ

Διαβάστε περισσότερα

ΔΘΝΗΚΖ ΥΟΛΖ ΓΖΜΟΗΑ ΓΗΟΗΚΖΖ

ΔΘΝΗΚΖ ΥΟΛΖ ΓΖΜΟΗΑ ΓΗΟΗΚΖΖ Ε ΔΘΝΗΚΖ ΥΟΛΖ ΓΖΜΟΗΑ ΓΗΟΗΚΖΖ Κ ΔΚΠΑΗΓΔΤΣΗΚΖ ΔΗΡΑ ΣΜΖΜΑ : Σνπξηζηηθήο Οηθνλνκίαο θαη Αλάπηπμεο (ΣΟΑ) ΣΔΛΗΚΖ ΔΡΓΑΗΑ Θέκα: Σνπξηζκφο θαη Οηθνλνκηθή Κξίζε Δπηβιέπσλ : Νηνχβαο Λνπθάο πνπδάζηξηα : Σζαγθαξάθε

Διαβάστε περισσότερα

Διαχείριση της Περιουσίας των Φορέων Κοινωνικής Ασφάλισης

Διαχείριση της Περιουσίας των Φορέων Κοινωνικής Ασφάλισης Διαχείριση της Περιουσίας των Φορέων Κοινωνικής Ασφάλισης 1. Εισαγωγή Οι προβλεπόμενες υψηλές χρηματοδοτικές ανάγκες του Ελληνικού συστήματος κοινωνικής ασφάλισης στο μέλλον καθιστούν επιτακτική την αποτελεσματική

Διαβάστε περισσότερα

10 χρόνια από την ένταξη της Κυπριακής Δημοκρατίας στην Ευρωπαϊκή Ένωση: διδάγματα και προοπτικές

10 χρόνια από την ένταξη της Κυπριακής Δημοκρατίας στην Ευρωπαϊκή Ένωση: διδάγματα και προοπτικές Europe at Schools through Art and Simulation (EuropeStARTS) 11 Μαΐου 2014 10 χρόνια από την ένταξη της Κυπριακής Δημοκρατίας στην Ευρωπαϊκή Ένωση: διδάγματα και προοπτικές Ευαγόρας Λ. Ευαγόρου Λέκτορας

Διαβάστε περισσότερα

Η άσκηση αναπαράγεται ταυτόχρονα στον πίνακα ανάλογα με όσο έχουν γράψει και αναφέρουν οι φοιτητές.

Η άσκηση αναπαράγεται ταυτόχρονα στον πίνακα ανάλογα με όσο έχουν γράψει και αναφέρουν οι φοιτητές. 1 2 Η άσκηση αναπαράγεται ταυτόχρονα στον πίνακα ανάλογα με όσο έχουν γράψει και αναφέρουν οι φοιτητές. Στόχος: Να αποδείξουν οι φοιτητές από μόνοι τους πόσες πολλές έννοιες βρίσκονται στην τομή των δύο

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΤΕΥΘΥΝΤΗΡΙΕΣ ΓΡΑΜΜΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΥΗΜΕΡΙΑ, ΤΗΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΔΙΚΑΙΟΣΥΝΗ ΚΑΙ ΤΗ ΒΙΩΣΙΜΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑ. www.kas.de

ΚΑΤΕΥΘΥΝΤΗΡΙΕΣ ΓΡΑΜΜΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΥΗΜΕΡΙΑ, ΤΗΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΔΙΚΑΙΟΣΥΝΗ ΚΑΙ ΤΗ ΒΙΩΣΙΜΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑ. www.kas.de ΚΑΤΕΥΘΥΝΤΗΡΙΕΣ ΓΡΑΜΜΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΥΗΜΕΡΙΑ, ΤΗΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΔΙΚΑΙΟΣΥΝΗ ΚΑΙ ΤΗ ΒΙΩΣΙΜΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑ www.kas.de ΣΕΛΊΔΑ 2 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ 3 ΠΡΟΟΙΜΙΟ 3 ΚΑΤΕΥΘΥΝΤΗΡΙΕΣ ΓΡΑΜΜΕΣ 1. Κανονιστικό πλαίσιο του

Διαβάστε περισσότερα

Εάν το ποσοστό υποχρεωτικών καταθέσεων είναι 25% και υπάρξει μια αρχική κατάθεση όψεως 2.000 σε μια εμπορική Τράπεζα, τότε η μέγιστη ρευστότητα που μπορεί να δημιουργηθεί από αυτή την κατάθεση είναι: Α.

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4 ΤΑΞΙΝΟΜΗΣΕΙΣ ΤΩΝ ΟΡΓΑΝΙΣΜΩΝ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4 ΤΑΞΙΝΟΜΗΣΕΙΣ ΤΩΝ ΟΡΓΑΝΙΣΜΩΝ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4 ΤΑΞΙΝΟΜΗΣΕΙΣ ΤΩΝ ΟΡΓΑΝΙΣΜΩΝ 1. Η ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ 203. Η προσέγγιση εστιάζει στις χαρακτηριστικές ιδιότητες της καινοτοµικής επιχείρησης και όλα τα χαρακτηριστικά των δραστηριοτήτων καινοτοµίας και

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ ΣΤΟΧΟΙ ΤΗΣ ΛΙΣΣΑΒΟΝΑΣ ΚΑΙ ΠΕΡΑΝ ΑΥΤΩΝ

ΟΙ ΣΤΟΧΟΙ ΤΗΣ ΛΙΣΣΑΒΟΝΑΣ ΚΑΙ ΠΕΡΑΝ ΑΥΤΩΝ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 7 ο ΟΙ ΣΤΟΧΟΙ ΤΗΣ ΛΙΣΣΑΒΟΝΑΣ ΚΑΙ ΠΕΡΑΝ ΑΥΤΩΝ 7.1 Εισαγωγή Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή επεσήµανε ένα σύνολο δράσεων προτεραιότητας που είναι απαραίτητες για την προώθηση των στόχων που έθεσε η ιάσκεψη

Διαβάστε περισσότερα

Η δημογραφική διάσταση της ενεργούς γήρανσης. Χρήστος Μπάγκαβος, Πάντειο Πανεπιστήμιο

Η δημογραφική διάσταση της ενεργούς γήρανσης. Χρήστος Μπάγκαβος, Πάντειο Πανεπιστήμιο Η δημογραφική διάσταση της ενεργούς γήρανσης Χρήστος Μπάγκαβος, Πάντειο Πανεπιστήμιο Δύο μέρη 1. Δημογραφικές μεταβολές και πληθυσμός σε ηλικία εργασίας στην Ελλάδα (1970-2013), με έμφαση στα άτομα ηλικίας

Διαβάστε περισσότερα

8 Ο στρατηγικός σχεδιασμός. 8.1 Ο χαρακτήρας του στρατηγικού μάνατζμεντ. Οι στρατηγικές αποφάσεις έχουν τα εξής χαρακτηριστικά:

8 Ο στρατηγικός σχεδιασμός. 8.1 Ο χαρακτήρας του στρατηγικού μάνατζμεντ. Οι στρατηγικές αποφάσεις έχουν τα εξής χαρακτηριστικά: 8 Ο στρατηγικός σχεδιασμός 8.1 Ο χαρακτήρας του στρατηγικού μάνατζμεντ Οι στρατηγικές αποφάσεις έχουν τα εξής χαρακτηριστικά: Σχετίζονται με τους σκοπούς και την αποστολή του οργανισμού. Αναφέρονται στη

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ EΡΓΟ MMWD ΜΙΑ ΣΥΝΤΟΜΗ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ

ΤΟ EΡΓΟ MMWD ΜΙΑ ΣΥΝΤΟΜΗ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΑΞΙΟΠΟΙΩΝΤΑΣ ΤΗ ΜΕΤΑΝΑΣΤΕΥΣΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ - MMWD Εργαλεία Πολιτικής για το στρατηγικό σχεδιασμό των περιφερειών και των πόλεων της Νοτιοανατολικής Ευρώπης ΤΟ EΡΓΟ MMWD ΜΙΑ ΣΥΝΤΟΜΗ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ Γεράσιμος

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΨΥΧΟΛΟΓΙΚΕΣ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΣΕ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΜΑΣΤΕΚΤΟΜΗ ΓΕΩΡΓΙΑ ΤΡΙΣΟΚΚΑ Λευκωσία 2012 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Department of Economics University of Limerick / 20

Department of Economics University of Limerick / 20 Η ανέφικτη τριάδα της Ευρωπαϊκής Οικονομικής Πολιτικής Απόστολος Φασιανός Department of Economics University of Limerick ου για την Κρίση, ΕΛΙΑΜΕΠ 16 Δεκεμβρίου 2015 Περιεχόμενα Εισαγωγή Η ανέφικτη τριάδα

Διαβάστε περισσότερα

Έννοιες. Επιχειρηματικότητα είναι η διαδικασία μέσω της οποίας ένας ή περισσότεροι του ενός ανθρώπου, δημιουργούν και αναπτύσσουν μία επιχείρηση.

Έννοιες. Επιχειρηματικότητα είναι η διαδικασία μέσω της οποίας ένας ή περισσότεροι του ενός ανθρώπου, δημιουργούν και αναπτύσσουν μία επιχείρηση. Womens Business Gerasimos Tzamarelos, PhD 27 November 2014 Έννοιες Επιχειρηματικότητα είναι η διαδικασία μέσω της οποίας ένας ή περισσότεροι του ενός ανθρώπου, δημιουργούν και αναπτύσσουν μία επιχείρηση.

Διαβάστε περισσότερα

«Συντονισμός του Σχεδιασμού και της Εφαρμογής Δημόσιων Πολιτικών»

«Συντονισμός του Σχεδιασμού και της Εφαρμογής Δημόσιων Πολιτικών» Πέμπτη 4 Δεκεμβρίου 2014 «Συντονισμός του Σχεδιασμού και της Εφαρμογής Δημόσιων Πολιτικών» Αποτελεσματική Παρακολούθηση και Αξιολόγηση της Εφαρμογής Δημόσιων Πολιτικών Νίκος Παπαδάτος, Μέλος & τ. Πρόεδρος

Διαβάστε περισσότερα

Ομιλία. του Αναπληρωτή Υπουργού Οικονομικών Δημήτρη Μάρδα. «Τα διεθνή Λογιστικά πρότυπα του Δημοσίου &

Ομιλία. του Αναπληρωτή Υπουργού Οικονομικών Δημήτρη Μάρδα. «Τα διεθνή Λογιστικά πρότυπα του Δημοσίου & Ομιλία του Αναπληρωτή Υπουργού Οικονομικών Δημήτρη Μάρδα «Τα διεθνή Λογιστικά πρότυπα του Δημοσίου & η συμβολή τους στην αντιμετώπιση του Ελληνικού χρέους» Στο ετήσιο 19 th Government Roundtable του Economist

Διαβάστε περισσότερα

AΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΠΟΛΥΤΕΧΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΜΗΜΑ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ

AΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΠΟΛΥΤΕΧΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΜΗΜΑ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ AΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΠΟΛΥΤΕΧΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΜΗΜΑ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΕΙΔΙΚΕΥΣΗΣ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΚΑΙ ΒΙΩΣΙΜΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΤΩΝ ΠΙΕΣΕΩΝ ΣΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ

Διαβάστε περισσότερα

Πλαίσια Χωρικού Σχεδιασµού στον Ευρωπαϊκό και Ελληνικό χώρο : πολιτικές και θεσµοί Αθηνά Γιαννακού ρ. Χωροτάκτης-Πολεοδόµος (M.Sc.&Ph.D.

Πλαίσια Χωρικού Σχεδιασµού στον Ευρωπαϊκό και Ελληνικό χώρο : πολιτικές και θεσµοί Αθηνά Γιαννακού ρ. Χωροτάκτης-Πολεοδόµος (M.Sc.&Ph.D. Πλαίσια Χωρικού Σχεδιασµού στον Ευρωπαϊκό και Ελληνικό χώρο : πολιτικές και θεσµοί Αθηνά Γιαννακού ρ. Χωροτάκτης-Πολεοδόµος (M.Sc.&Ph.D. LSE) ΜΕΡΟΣ 1 Ο χωρικός σχεδιασµός στο πλαίσιο της αειφόρου ανάπτυξης

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ Χ. ΑΠ. ΛΑΔΙΑΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ

ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ Χ. ΑΠ. ΛΑΔΙΑΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ Χ. ΑΠ. ΛΑΔΙΑΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ Η ΧΩΡΙΚΗ ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΩΝ Ι. ΤΑ ΚΡΙΣΙΜΑ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΤΟΥ ΧΩΡΟΥ Οι κοινωνικές και οικονομικές μεταβολές επηρεάζουν τον χώρο. Ο Χώρος

Διαβάστε περισσότερα

Μεταπτυχιακή διατριβή

Μεταπτυχιακή διατριβή ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΓΕΩΤΕΧΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ Μεταπτυχιακή διατριβή «100% Α.Π.Ε.» : ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΕΣ ΠΡΟΚΛΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΛΗΡΗ ΥΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΣΥΜΒΑΤΙΚΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΩΝ ΤΕΧΝΙΚΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΩΝ ΣΤΗΝ ΕΡΕΥΝΑ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΗΣ ΧΩΡΑΣ

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΩΝ ΤΕΧΝΙΚΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΩΝ ΣΤΗΝ ΕΡΕΥΝΑ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΗΣ ΧΩΡΑΣ Ο ΡΟΛΟΣ ΤΩΝ ΤΕΧΝΙΚΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΩΝ ΣΤΗΝ ΕΡΕΥΝΑ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΗΣ ΧΩΡΑΣ Η σύγχρονη εποχή χαρακτηρίζεται από την ένταξη της επιστημονικής γνώσης στη διαδικασία ανάπτυξης προϊόντων. Η έρευνα ενσωματώνεται

Διαβάστε περισσότερα

Διακήρυξη. των Δικαιωμάτων. και Ευθυνών. των Εθελοντών ΚΥΠΡΙΑΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΡΟΕΔΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΟΕΔΡΙΚΟ ΜΕΓΑΡΟ

Διακήρυξη. των Δικαιωμάτων. και Ευθυνών. των Εθελοντών ΚΥΠΡΙΑΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΡΟΕΔΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΟΕΔΡΙΚΟ ΜΕΓΑΡΟ ΚΥΠΡΙΑΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΡΟΕΔΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΟΕΔΡΙΚΟ ΜΕΓΑΡΟ ΓΡΑΦΕΙΟ ΕΠΙΤΡΟΠΟΥ ΕΘΕΛΟΝΤΙΣΜΟΥ ΚΑΙ ΜΗ ΚΥΒΕΡΝΗΤΙΚΩΝ ΟΡΓΑΝΩΣΕΩΝ Διακήρυξη των Δικαιωμάτων και Ευθυνών των Εθελοντών Συμμετέχω Διαμορφώνω Συμμετέχω Έχω ρόλο

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΟΥ ΚΛΑΔΟΥ ΤΩΝ ΤΗΛΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΩΝ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΟΥ ΚΛΑΔΟΥ ΤΩΝ ΤΗΛΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΩΝ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΟΥ ΚΛΑΔΟΥ ΤΩΝ ΤΗΛΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΩΝ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ Ως κλάδος τηλεπικοινωνιών ορίζεται η παραγωγή τηλεπικοινωνιακού υλικού και η χρήση των παραγόμενων τηλεπικοινωνιακών προϊόντων και

Διαβάστε περισσότερα

Μελέτη των μεταβολών των χρήσεων γης στο Ζαγόρι Ιωαννίνων 0

Μελέτη των μεταβολών των χρήσεων γης στο Ζαγόρι Ιωαννίνων 0 Μελέτη των μεταβολών των χρήσεων γης στο Ζαγόρι Ιωαννίνων 0 ΕΘΝΙΚΟ ΜΕΤΣΟΒΙΟ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ ΔΙΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ - ΔΙΑΤΜΗΜΑΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ (Δ.Π.Μ.Σ.) "ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΚΑΙ ΑΝΑΠΤΥΞΗ" 2 η ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

Παρουσίαση του κ. Ευθύμιου Ο. Βιδάλη Αντιπρόεδρο Δ.Σ. ΣΕΒ Πρόεδρο Συμβουλίου ΣΕΒ για τη Βιώσιμη Ανάπτυξη

Παρουσίαση του κ. Ευθύμιου Ο. Βιδάλη Αντιπρόεδρο Δ.Σ. ΣΕΒ Πρόεδρο Συμβουλίου ΣΕΒ για τη Βιώσιμη Ανάπτυξη Παρουσίαση του κ. Ευθύμιου Ο. Βιδάλη Αντιπρόεδρο Δ.Σ. ΣΕΒ Πρόεδρο Συμβουλίου ΣΕΒ για τη Βιώσιμη Ανάπτυξη «Μεταρρυθμίσεις και Οικονομική Ανάπτυξη» 20 Μαρτίου 2014 Ευθύμιος Ο. Βιδάλης Αντιπρόεδρος Δ.Σ. ΣΕΒ

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΩΠΟΛΙΤΙΚΗ ΤΩΝ ΚΕΦΑΛΑΙΑΓΟΡΩΝ

ΓΕΩΠΟΛΙΤΙΚΗ ΤΩΝ ΚΕΦΑΛΑΙΑΓΟΡΩΝ ΠΑΝΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ Π.Μ.Σ. ΔΕΣ ερωτήματα στο μάθημα ΓΕΩΠΟΛΙΤΙΚΗ ΤΩΝ ΚΕΦΑΛΑΙΑΓΟΡΩΝ από το βιβλίο των PAUL R. KRUGMAN & «ΔΙΕΘΝΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ Θεωρία και Πολιτική» MAURICE

Διαβάστε περισσότερα

Η Δυναμική του Ελληνικού Δημοσίου Χρέους και η Ιδεολογία της

Η Δυναμική του Ελληνικού Δημοσίου Χρέους και η Ιδεολογία της Η Δυναμική του Ελληνικού Δημοσίου Χρέους και η Ιδεολογία της Θεόδωρος Μαριόλης και Κώστας Παπουλής * Στο παρόν άρθρο διερευνούμε τη μακροχρόνια μεταβολή ή, αλλιώς, «δυναμική» του ελληνικού δημοσίου χρέους

Διαβάστε περισσότερα

Business Plan. Ένα επιχειρηµατικό πρόγραµµα περιλαµβάνει απαραίτητα τις ακόλουθες ενότητες:

Business Plan. Ένα επιχειρηµατικό πρόγραµµα περιλαµβάνει απαραίτητα τις ακόλουθες ενότητες: Business Plan Το επιχειρηµατικό πλάνο αποτελεί το πρώτο και µερικές φορές το µοναδικό έγγαφο κείµενο που παρουσιάζει ολοκληρωµένα την επενδυτική πρόταση, γι' αυτό πρέπει να είναι ρεαλιστικό και εφικτό,

Διαβάστε περισσότερα

Θέματα Συνάντησης. Υποστηρικτικό Υλικό Συνάντησης 1

Θέματα Συνάντησης. Υποστηρικτικό Υλικό Συνάντησης 1 ΤΡΙΤΗ ΣΥΝΑΝΤΗΣΗ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΟΜΑΔΑΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΔΙΚΤΥΟΥ «ΕΛΕΝΗ ΣΚΟΥΡΑ» για την «Ενίσχυση της Συμμετοχής των Γυναικών που ανήκουν σε ευπαθείς κοινωνικά ομάδες» στις Θέματα Συνάντησης Ολοκλήρωση προτάσεων για την

Διαβάστε περισσότερα

http://hdl.handle.net/11728/6817 Downloaded from HEPHAESTUS Repository, Neapolis University institutional repository

http://hdl.handle.net/11728/6817 Downloaded from HEPHAESTUS Repository, Neapolis University institutional repository Neapolis University HEPHAESTUS Repository School of Law and Social Sciences http://hephaestus.nup.ac.cy Master Degree Thesis 2015 þÿ ÅÁÉÀ±Êº ˆ½Éà º±¹ ı ±½ þÿ º º±, œ±á ± þÿ Á̳Á±¼¼± ¹µ ½  º±¹ ÅÁÉÀ±ÊºÌ

Διαβάστε περισσότερα

Το παράδοξο της κοινωνικής πολιτικής στην Ελλάδα: Γιατί η αύξηση των δαπανών για κοινωνική προστασία δεν μείωσε τη φτώχεια;

Το παράδοξο της κοινωνικής πολιτικής στην Ελλάδα: Γιατί η αύξηση των δαπανών για κοινωνική προστασία δεν μείωσε τη φτώχεια; Ποσοστό (%) φτώχειας ΠΑΡΑΤΗΡΗΤΗΡΙΟ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΕΞΕΛΙΞΕΩΝ ΙΟΥΛΙΟΣ 2 Κείμενα Πολιτικής (Policy Briefs) / Το παράδοξο της κοινωνικής πολιτικής στην Ελλάδα: Γιατί η αύξηση των δαπανών για κοινωνική

Διαβάστε περισσότερα

Το παγκόσµιο εξωτερικό περιβάλλον

Το παγκόσµιο εξωτερικό περιβάλλον Το παγκόσµιο εξωτερικό περιβάλλον 1 ΑΡΧΙΚΟΙ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ PEST POLITICAL Πολιτική σταθερότητα Νόµοι για την προστασία του περιβάλλοντος Νόµοι για τη φορολογία ιεθνείς εµπορικοί φραγµοί και νόµοι Νόµοι για

Διαβάστε περισσότερα

Τριπλό Αλληλοτροφοδοτούμενο Έλλειμμα

Τριπλό Αλληλοτροφοδοτούμενο Έλλειμμα Τριπλό Αλληλοτροφοδοτούμενο Έλλειμμα Χρήστος Α. Ιωάννου Αθήνα, 9 Ιουλίου 2012 Ημερίδα Ε.Ι.Ε.Α.Δ. «Η Αγορά Εργασίας σε Κρίση» Η αγορά εργασίας σε κρίση ; Κρίση είναι επιεικής χαρακτηρισμός. Κρίση ήταν όταν

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑ ΒΑΣΙΚΑ ΜΕΓΕΘΗ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ 2012-2013 Η ελληνική τριτοβάθμια εκπαίδευση Μέρος Α : το ευρωπαϊκό & διεθνές πλαίσιο αναφοράς (2001-2012)

ΤΑ ΒΑΣΙΚΑ ΜΕΓΕΘΗ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ 2012-2013 Η ελληνική τριτοβάθμια εκπαίδευση Μέρος Α : το ευρωπαϊκό & διεθνές πλαίσιο αναφοράς (2001-2012) 1 ΤΑ ΒΑΣΙΚΑ ΜΕΓΕΘΗ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ 2012-2013 Η ελληνική τριτοβάθμια εκπαίδευση Μέρος Α : το ευρωπαϊκό & διεθνές πλαίσιο αναφοράς (2001-2012) Διεθνείς & εθνικές βάσεις δεδομένων: ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΑΡΧΗ

Διαβάστε περισσότερα

Εθνικό Ινστιτούτο Εργασίας & Ανθρώπινου Δυναμικού (Ε.Ι.Ε.Α.Δ Υπουργείο Εργασίας, Κοινωνικής Ασφάλισης και Πρόνοιας

Εθνικό Ινστιτούτο Εργασίας & Ανθρώπινου Δυναμικού (Ε.Ι.Ε.Α.Δ Υπουργείο Εργασίας, Κοινωνικής Ασφάλισης και Πρόνοιας Εθνικό Ινστιτούτο Εργασίας & Ανθρώπινου Δυναμικού (Ε.Ι.Ε.Α.Δ Υπουργείο Εργασίας, Κοινωνικής Ασφάλισης και Πρόνοιας Ημερίδα με θέμα «Η αγορά εργασίας σε κρίση». Συνεδρία: Οι συνέπειες της κρίσης σε διάφορες

Διαβάστε περισσότερα

Συνεντεύξεις «πρόσωπο με πρόσωπο (face to face). Κοινές ερωτήσεις για όλους τους συμμετέχοντες.

Συνεντεύξεις «πρόσωπο με πρόσωπο (face to face). Κοινές ερωτήσεις για όλους τους συμμετέχοντες. Κεντρικά ερωτήματα: Ποιες είναι οι διαστάσεις της συζήτησης για την κρίση στο Δημόσιο Διάλογο; Ήταν η υιοθέτηση του πακέτου διάσωσης για την Ελλάδα και η ένταξη της Ελλάδας στο μηχανισμό στήριξης μονόδρομος

Διαβάστε περισσότερα

«Η Γήρανση της Κοινωνίας και οι δυνατότητες απασχόλησης στην Τρίτη Ηλικία»

«Η Γήρανση της Κοινωνίας και οι δυνατότητες απασχόλησης στην Τρίτη Ηλικία» «Η Γήρανση της Κοινωνίας και οι δυνατότητες απασχόλησης στην Τρίτη Ηλικία» του Θεόδωρου εβενέ (δηµοσιεύθηκε στο τ.244 του περιοδικού «ηµόσιος Τοµέας» - Οκτώβριος 2007). Ο πληθυσµός συνολικά στη Γη αυξάνεται,

Διαβάστε περισσότερα

Οι αιτίες του χρέους των χωρών της περιφέρειας: Συμμετοχή στην ΟΝΕ και ελλείμματα του ιδιωτικού τομέα

Οι αιτίες του χρέους των χωρών της περιφέρειας: Συμμετοχή στην ΟΝΕ και ελλείμματα του ιδιωτικού τομέα ΣΥΝΟΨΗ 21 ΣΥΝΟΨΗ Οι αιτίες του χρέους των χωρών της περιφέρειας: Συμμετοχή στην ΟΝΕ και ελλείμματα του ιδιωτικού τομέα 1. Η αναταραχή στην Ευρωζώνη οφείλεται στην παγκόσμια κρίση χρηματιστικοποίησης η

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 8 ο Η ΝΕΑ ΕΠΟΧΗ ΤΗΣ ΜΕΤΑΝΑΣΤΕΥΣΗΣ. 8.1 Εισαγωγή

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 8 ο Η ΝΕΑ ΕΠΟΧΗ ΤΗΣ ΜΕΤΑΝΑΣΤΕΥΣΗΣ. 8.1 Εισαγωγή ΚΕΦΑΛΑΙΟ 8 ο Η ΝΕΑ ΕΠΟΧΗ ΤΗΣ ΜΕΤΑΝΑΣΤΕΥΣΗΣ 8.1 Εισαγωγή Στο κεφάλαιο αυτό της έρευνάς µας θα ασχοληθούµε µε το συνεχώς αυξανόµενο πρόβληµα της µετανάστευσης. Η παράνοµη µετανάστευση αποτελεί µία ακόµη

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνικά Δίκτυα, Ψηφιακός Πολιτισμός και Πολιτική: Η «Δημοκρατία της Συλλογικής Βούλησης»

Κοινωνικά Δίκτυα, Ψηφιακός Πολιτισμός και Πολιτική: Η «Δημοκρατία της Συλλογικής Βούλησης» Κοινωνικά Δίκτυα, Ψηφιακός Πολιτισμός και Πολιτική: Η «Δημοκρατία της Συλλογικής Βούλησης» Γιώργος Γκαντζιάς Αναπληρωτής Καθηγητής Πολιτισμικής Διαχείρισης Νέων Τεχνολογιών Πανεπιστήμιο Αιγαίου Email:

Διαβάστε περισσότερα