Ανασκόπηση. Βασικές αρχές της ψυχοδερματολογίας. Βasic Principles of Psychodermatology. Ðå ñß ëç øç. Summa ry. Κουρής Α. Ποτουρίδου Ε. Χριστοδούλου Χ.

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Ανασκόπηση. Βασικές αρχές της ψυχοδερματολογίας. Βasic Principles of Psychodermatology. Ðå ñß ëç øç. Summa ry. Κουρής Α. Ποτουρίδου Ε. Χριστοδούλου Χ."

Transcript

1 Ανασκόπηση Βασικές αρχές της ψυχοδερματολογίας Κουρής Α. Ποτουρίδου Ε. Χριστοδούλου Χ. Β Κλινική Δερματικών και Αφροδισίων Νόσων, Νοσοκομείο Α. Συγγρός Β Κλινική Δερματικών και Αφροδισίων Νόσων, Νοσοκομείο Α. Συγγρός Β Πανεπιστημιακή Ψυχιατρική Κλινική ΠΓΝ Αττικόν Ðå ñß ëç øç Η ψυχοδερματολογία αναφέρεται στην επίδραση των δερματολογικών παθήσεων επί της ψυχικής κατάστασης του ασθενή, αλλά και των ψυχικών νόσων και των ψυχολογικών αντιδράσεων στο δέρμα. Οι ψυχοδερματολογικές διαταραχές είναι καταστάσεις που προκύπτουν από την αλληλεπίδραση μεταξύ του νου και του δέρματος. Συναισθηματικοί παράγοντες φαίνεται να επηρεάζουν σημαντικά τις περισσότερες ασθένειες του δέρματος, και η συσχέτιση μεταξύ στρεσογόνων γεγονότων ζωής και εξάρσεων της νόσου είναι καλά τεκμηριωμένες στη δερματολογία. Σε αυτό το άρθρο, η ανασκόπηση της πρόσφατης βιβλιοφραφίας έχει επικεντρωθεί στις δερματικές ασθένειες, καθώς και στις ψυχιατρικές διαταραχές που εκδηλώνονται με παθήσεις του δέρματος. Επίσης, γίνονται συστάσεις για την καλύτερη δυνατή αξιολόγηση και διαχείριση των ψυχοκοινωνικών ανησυχιών ενός δερματολογικού ασθενή. Summa ry Βasic Principles of Psychodermatology Kouris A., Potouridou E., Christodoulou Ch. Psychodermatology refers to the effect of dermatological diseases on the mental state of the patient, but also of mental illness and psychological reactions in the skin. Psychodermatologic disorders are conditions involving an interaction between the mind and the skin. Emotional factors appear to significantly influence most skin diseases, and the correlation between stressful life events and disease flares is well recognized in dermatology. In this article, recent research is highlighted for major cutaneous disease states, as well as psychiatric disorders with symptoms that present as skin disorders. We also present recommendations for optimal evaluation and management of psychosocial concerns in the dermatology patient population. ËÅ ÎÅÉÓ ÅÕ ÑÅ ÔÇ ÑÉÏÕ Ψυχοδερματολογία KEY WORDS Psychodermatology Τ ο δέρμα αποτελεί μέσο έκφρασης συναισθημάτων όπως ο θυμός, ο φόβος, η ντροπή, η απογοήτευση και παίζει σημαντικό ρόλο στην κοινωνικοποίηση του ατόμου, η οποία αρχίζει από την παιδική ηλικία και συνεχίζεται κατά την ενηλικίωση του 1,2. Ο Igram και οι συνεργάτες του αναφέρουν ότι το δέρμα είναι μια επέκταση του νου και, ως εκ τούτου, είναι ένα ουσιαστικό μέρος του χαρακτήρα του ατόμου και αξιολόγησης της προσωπικότητας του. Η σχέση μεταξύ του δέρματος και του εγκεφάλου αρχίζει από την εμβρυική περίοδο καθώς το δέρμα και το στέλεχος του εγκεφάλου προέρχoνται Eëë. Åðéè. Äåñì. Áöñ. 23: , 2012

2 78 A. Kουρής, Ε. Ποτουρίδου, Χ. Χριστοδούλου από το εξώδερμα και επηρεάζονται από τις ίδιες ορμόνες και νευροδιαβιβαστές 2. Η αλληλεπίδραση και η αλληλοσυσχέτιση μεταξύ του νου και του δέρματος έχει μελετηθεί και σε κυτταρικό επίπεδο. Το νευροανοσο-δερματο-ενδοκρινικό μοντέλο (neuro-immuno-cutaneous-endocrine model-nuce, O Sullivan et al 1998), κατά μίαν έννοια αναπαριστά τη στενή εμπλοκή τεσσάρων οργανικών συστημάτων τα οποία αποτελούν τη γέφυρα μεταξύ σώματος και νου (mind). Αυτά τα στενά συνδεδεμένα συστήματα έχουν κοινά νευροπεπτίδια, κυτοκίνες, γλυκοκορτικοειδή και άλλους μοριακούς διεγέρτες. Ερεθίσματα από περιβαλλοντικούς παράγοντες μετατρέπονται σε βιοχημικές πληροφορίες με την μορφή νευροδιαβιβαστών, ορμονών και κυτοκινών 3,4. Η ψυχοδερματολογία ορίζεται ως μια υποειδικότητα της δερματολογίας και της ψυχιατρικής. Ασχολείται και αντιμετωπίζει όλες τις δερματολογικές παθήσεις που επηρεάζονται από ψυχολογικούς παράγοντες, τα προβλήματα που ανακύπτουν από την προσπάθεια του ασθενή να ανταποκριθεί στις ψυχολογικές συνέπειες των δερματολογικών νόσων ή και τα προβλήματα κατά την θεραπεία του. Ασχολείται δε με προγράμματα επιμόρφωσης των αρρώστων σχετικά με την νόσο τους και με όλες τις απαιτούμενες ψυχοθεραπείες που αναμένεται να φέρουν θετικό αποτέλεσμα στο δερματολογικό τους πρόβλημα 5. Οι δερματολογικές νόσοι, από ψυχοδερματολογικής άποψης, υποδιαιρούνται στις ακόλουθες κατηγορίες. Α. ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΕΣ ΕΚΔΗΛΩΣΕΙΣ ΔΕΡΜΑΤΟΛΟΓΙΚΩΝ ΝΟΣΗΜΑΤΩΝ Στην κατηγορία αυτή υπάγονται καθαρά δερματικές παθήσεις όπως ψωρίαση, γυροειδής αλωπεκία, ατοπική δερματίτιδα, ακμή, λεύκη, κνίδωση, που σε μεγάλο ποσοστό είναι δυνατόν να επιδεινωθούν ή να εκλυθούν από ψυχικούς παράγοντες. Η επίδραση των ψυχοκοινωνικών παραγόντων στην ανάπτυξη ή την έξαρση ασθενών με ψωρίαση είναι 40-80%, ενώ το ποσοστό αυτό ανέρχεται στο 90% στις περιπτώσεις ψωρίασης της παιδικής ηλικίας 6. Η επίδραση του στρες στην ανάπτυξη της νόσου καθώς επίσης και στην ανταπόκριση στη θεραπεία είναι σημαντική. Αρκετές ψυχολογικές διαταραχές όπως κατάθλιψη, άγχος, ιδεο-ψυχαναγκαστικές διαταραχές, αυτοκτονικός ιδεασμός και η εξάρτηση από το αλκοόλ είναι συχνές στους ασθενείς με ψωρίαση 7,8. Η επίδραση των ψυχολογικών παραγόντων στην ανάπτυξη, την εξέλιξη και θεραπευτική αντιμετώπιση της γυροειδούς αλωπεκίας είναι καλά τεκμηριωμένη 9. Η εμφάνιση έντονου στρες μπορεί να οδηγήσει σε έξαρση της νόσου μέσω της πιθανής ενεργοποίησης των υπερεκφραζόμενων 2β υποδοχέων της κορτικοτροπίνης που βρίσκονται γύρω από τους θυλάκους των τριχών και δημιουργία έντονης τοπικής φλεγμονής. Η συννοσηρότητα ψυχιατρικών διαταραχών, όπως η μείζων κατάθλιψη, γενικευμένη αγχώδης διαταραχή, φοβικές καταστάσεις και παρανοϊκές διαταραχές είναι συχνή στους ασθενείς με γυροειδή αλωπεκία 10. Σε μελέτη 31 ασθενών με γυροειδή αλωπεκία, 23 ασθενείς (74%) είχαν χρόνια ψυχιατρικά νοσήματα, ενώ μείζονα κατάθλιψη, και γενικευμένη αγχώδη διαταραχή είχε το 39% των ασθενών 11. Επίσης, έχει παρατηρηθεί σε συγγενείς πρώτου βαθμού ασθενών με γυροειδή αλωπεκία αυξημένο ποσοστό ψυχιατρικών παθήσεων όπως αγχώδη διαταραχή (58%),συναισθηματική διαταραχή (35%) και κατάχρηση ουσιών (35%) 12. Στρεσογόνα γεγονότα ζωής πριν την εμφάνιση της νόσου έχουν παρατηρηθεί στο 70% των ασθενών με ατοπική δερματίτιδα 13. Η βαρύτητα των συμπτωμάτων έχει πολλές φορές αποδοθεί στο γενικευμένο στρες καθώς και σε προβλήματα στην ψυχοκοινωνική προσαρμογή και χαμηλή αυτοεκτίμηση των ασθενών. Οι δυσλειτουργίες που μπορούν να εμφανιστούν μέσα στην οικογένεια οδηγούν σε μειωμένη θεραπευτική απόκριση των παιδιών με ατοπική δερματίτιδα 14. Ο Williams και οι συνεργάτες 15 του παρατήρησαν ότι το 45% των παιδιών με ατοπική δερματίτιδα των οποίων οι μητέρες έλαβαν συστηματική συμβουλευτική παρέμβαση ήταν ελεύθεροι βλαβών έναντι μόνο 10% της ομάδας που ελάμβανε την συμβατική θεραπεία. Ψυχολογικές παρεμβάσεις όπως η γνωσιακή συμπεριφορική θεραπεία, τεχνικές χαλάρωσης, ψυχοθεραπεία 16, η χρήση βενζοδιαζεπινών και αντικαταθλιπτικών φαρμάκων έχουν προστεθεί στην θεραπεία της εμμένουσας ατοπικής δερματίτιδας. Σε αρκετές μελέτες οι ασθενείς με λεύκη έχουν βρεθεί να έχουν σημαντικά περισσότερα στρεσογόνα γεγονότα ζωής σε σύγκριση με την ομάδα ελέγχου, υποδεικνύοντας ότι η ψυχολογική πίεση που βιώνουν μπορεί να συνεισφέρει στην πρώιμη εμφάνιση της νόσου 17. Η ψυχιατρική νοσηρότητα αναφέρεται στο ένα τρίτο των ασθενών με λεύκη 17, ενώ σε μία μελέτη το 56% του δείγματος παρουσίαζε διαταραχές προσαρμογής και το 29% καταθλιπτικές διαταραχές 18. Οι νεότεροι ασθενείς και τα άτομα σε χαμηλότερες κοινωνικοοικονομικές ομάδες εμφανίζουν χαμηλή αυτοεκτίμηση και δυσκολίες στην ένταξη τους στο κοινωνικό σύνολο 19. Η σοβαρή συναισθηματική πίεση και το έντονο στρες μπορεί να επιδεινώσει μια προϋπάρχουσα κνί- ÅËËÇÍÉÊÇ ÅÐÉÈÅÙÑÇÓÇ ÄÅÑÌÁÔÏËÏÃÉÁÓ ÁÖÑÏÄÉÓÉÏËÏÃÉÁÓ

3 ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΤΗΣ ΨΥΧΟΔΕΡΜΑΤΟΛΟΓΙΑΣ 79 δωση σε ποσοστό 60%. Δυσκολίες στην έκφραση του θυμού, η ανάγκη επιβεβαίωσης από τους άλλους, συμπτώματα κατάθλιψης και άγχους είναι επίσης συχνά σε ασθενείς με κνίδωση 20,21. Η κνίδωση στο ψύχος έχει συσχετιστεί με υπομανία κατά την διάρκεια του χειμώνα ενώ η υποτροπιάζουσα ιδιοπαθής κνίδωση με κρίσεις πανικού 22. Η ψυχοθεραπεία, η διαχείριση του στρες, τεχνικές χαλάρωσης καθώς και η χρήση αντικαταθλιπτικών φαρμάκων μπορεί να είναι χρήσιμη σε αυτούς τους ασθενείς με χρόνια κνίδωση 23. Β. ΔΕΡΜΑΤΟΛΟΓΙΚΕΣ ΕΚΔΗΛΩΣΕΙΣ ΠΡΩΤΟΠΑΘΩΝ ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΩΝ ΔΙΑΤΑΡΑΧΩΝ Πρόκειται για καθαρά ψυχιατρικές παθήσεις που αναφέρονται στο δέρμα, χωρίς όμως να υπάρχει δερματοπάθεια, όπως παραληρητικές ιδέες παρασίτωσης, προκλητή δερματοπάθεια, τριχοτιλλομανία, απτικές ψευδαισθήσεις, διαταραχές υπέρμετρης ενασχόλησης με σωματική δυσμορφία. Στην προκλητή δερματοπάθεια οι βλάβες παρουσιάζονται σε περιοχές εύκολα προσβάσιμες στα χέρια, όπως τα αντιβράχια και το πρόσωπο και είναι αμφοτερόπλευρες με παράξενα γεωμετρικά σχήματα λόγω των διαφόρων μέσων που χρησιμοποιεί το πάσχον άτομο, όπως αιχμηρά αντικείμενα, νύχια ή χημικές ουσίες 24,25. Σοβαρές διαταραχές προσωπικότητας, ψυχαναγκαστική-καταναγκαστική διαταραχή, ψύχωση και το σύνδρομο Maunchausens είναι μεταξύ των ψυχιατρικών διαταραχών που συνοδεύουν την προκλητή δερματοπάθεια 26. Οι βλάβες μπορεί να είναι μια κραυγή για βοήθεια σε απάντηση του έντονου στρες που βιώνουν και η δυσκολία διαχείρισης του 27. Έχει αναφερθεί ότι το ποσοστό της εκδήλωσης των βλαβών μετά από καταστάσεις που προκαλούν σοβαρό στρες όπως ασθένεια, ατύχημα και πένθος ήταν 19%- 33% και ότι αυτές υποχωρούσαν όταν εξαφανιζόταν ο εκλυτικός παράγοντας 28,29. Η έγκαιρη διάγνωση μπορεί να αποτρέψει την ασθένεια από το να μεταπέσει σε χρόνια 30. Η τριχοτιλλομανία είναι το συνειδητό ή ασυνείδητο τράβηγμα ή σπάσιμο των τριχών. Παρατηρείται συχνά στα παιδιά και συνδέεται με ψυχικά τραύματα κατά την παιδική ηλικία και συναισθηματική παραμέληση 31,32. Οι τρίχες που αποσπώνται από την πληγείσα περιοχή όπως το τριχωτό της κεφαλής, τα βλέφαρα, τις βλεφαρίδες και το εφήβαιο έχουν διαφορετικά μήκη 33. Το 50% των ασθενών μπορεί να διαγνωσθεί λανθασμένα ως γυροειδής αλωπεκία. Ο ρυθμός συννοσηρότητας με άλλες ασθένειες είναι υψηλός με πιο συχνές την ιδεοψυχαναγκαστική διαταραχή, το άγχος, την κατάθλιψη, την άνοια, τις διαταραχές προσαρμογής, και την νοητική υστέρηση. Σε παραληρητικές περιπτώσεις, οι ασθενείς πιστεύουν ότι υπάρχει κάτι στην ρίζα της τρίχας και με το τράβηγμα βοηθούν να το εξαφανίσουν 34. Η σπάνια αυτή πάθηση λέγεται τριχοφοβία και χρήζει φαρμακευτικής αγωγής. Στις μονοσυμπτωματικές υποχονδριακές ψυχώσεις υπάγονται η παρασιτική ψευδαίσθηση, η βρωμιδρωσική ψευδαίσθηση και η δυσμορφοφοβική ψευδαίσθηση 35. Οι ασθενείς αυτοί έχουν την πεποίθηση ότι είναι μολυσμένοι με παράσιτα (παρασιτική ψευδαίσθηση) 36,37, ότι αποδίδουν μια δυσάρεστη οσμή και ο κόσμος τους αποφεύγει (βρωμιδρωσική ψευδαίσθηση) και ότι κάποια φυσικά χαρακτηριστικά τους είναι ιδιαίτερα άσχημα (δυσμορφοφοβική ψευδαίσθηση). Η παρασιτική ψευδαίσθηση μπορεί να είναι: (α) πρωτοπαθής, χωρίς υποκείμενη ψυχική διαταραχή ή οργανική αιτία, και χαρακτηρίζεται ως ψυχωτική ψευδαισθητική διαταραχή ή μονοσυμπτωματική υποχονδριακή ψύχωση, (β) δευτεροπαθής ψυχική διαταραχή εμφανιζόμενη ως σύμπτωμα της σχιζοφρένειας ή της κατάθλιψης και (γ) δευτεροπαθής εκδήλωση οργανικών νόσων όπως η σκλήρυνση κατά πλάκας, η ανεπάρκεια βιταμίνης Β 12, ή οι αγγειακές παθήσεις του εγκεφάλου 36,37. Γ. ΔΕΥΤΕΡΟΠΑΘΕΙΣ ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ Οι δευτεροπαθείς ψυχιατρικές διαταραχές απορρέουν από τον ψυχοκοινωνικό αντίκτυπο των δερματολογικών παθήσεων λόγω της χρονιότητας και της δυσμορφίας που προκαλούν. Η ακμή, η ψωρίαση, η ατοπική δερματίτιδα, η ιδρωταδενίτιδα, η νευροϊνωμάτωση κ.α έχουν ισχυρό αντίκτυπο στην ποιότητα ζωής των ασθενών 8,38. Δ. ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΤΗΣ ΑΙΣΘΗΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΤΟΥ ΔΕΡΜΑΤΟΣ Στην κατηγορία αυτή, ο ασθενής εμφανίζει διαταραχές της αισθητικότητας του δέρματος όπως αιμωδίες, καύσο, κνησμό χωρίς εμφανή δερματική βλάβη και υποκείμενη εσωτερική παθολογική κατάσταση. Οι καταστάσεις αυτές μπορούν να εντοπίζονται σε διάφορα μέρη του σώματος και να εκδηλώνονται με Ôüìïò 23, Ôåý ïò 2, Απρίλιος - Ιούνιος 2012

4 80 A. Kουρής, Ε. Ποτουρίδου, Χ. Χριστοδούλου ποικιλία δερματικών αισθητικών διαταραχών όπως στο αιδοίο και στην γλώσσα (αιδοιοδυνία, γλωσσοδυνία) 39. ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ Στην ψυχοδερματολογία η προσέγγιση του ασθενούς είναι πιο ενδελεχής από ότι η εξέταση σε μια συνήθη καθημερινή συμβουλευτική ψυχιατρική παρέμβαση. Αυτό σημαίνει ότι ο χρόνος που αφιερώνεται στον ασθενή πρέπει να είναι περισσότερος της μέσης διάρκειας που συνήθως δαπανάται για αυτόν 40. Η διάρκεια της εξέτασης αποτελεί μια σημαντική συνιστώσα, η οποία εκτός των άλλων, έχει ιδιαίτερη σημασία για την ικανοποίηση του ασθενή 41. Εκτός αυτού όμως ο χρόνος που διατίθεται για τον κάθε ασθενή έχει ιδιαίτερη σημασία αφού στην ψυχοδερματολογία θα πρέπει η προσοχή να στραφεί και προς τα δύο συστατικά μέρη τα οποία αποδίδονται με τον όρο αυτό, δηλαδή την ψυχή και το δέρμα. Τα μέρη αυτά θα πρέπει να λαμβάνονται εξίσου υπ όψη, να συνεκτιμώνται και να αντιμετωπίζονται ταυτόχρονα. Αυτό σημαίνει ότι ο θεραπευτής θα πρέπει να έχει γνώσεις δερματολογίας αλλά και τις ανάλογες ψυχιατρικές γνώσεις και θα πρέπει να είναι προετοιμασμένος να επιτύχει συσχετίσεις σε διάφορα επίπεδα. Ο δερματολογικός ασθενής δεν ζητά ψυχολογική βοήθεια από την αρχή. Αυτό που τον ενδιαφέρει είναι η θεραπεία της δερματολογικής νόσου, ασχέτως αν η βιολογική προσέγγιση δεν επαρκεί προς την επίλυση της. Όταν οι ασθενείς αυτοί αναζητούν ψυχολογική βοήθεια δεν είναι ενήμεροι για το τι είναι ανάγκη να αλλάξουν στον τρόπο σκέψης και συμπεριφοράς τους ή τι ακριβώς είναι αυτό που τους επιβαρύνει ψυχικά και με ποιόν τρόπο. Σε αυτό το στάδιο ο δερματολόγος οποίος είναι ευαισθητοποιημένος και ενημερωμένος για ψυχολογικά ζητήματα, θα πρέπει να απαντήσει άμεσα σε διάφορα βασικά διαγνωστικά ερωτήματα όπως: εάν ο ασθενής έχει καταθλιπτικό συναίσθημα, και πιθανό επακόλουθο αυτοκτονικό ιδεασμό, εάν υπάρχει πρόβλημα εξάρτησης από ουσίες, εάν είναι παρόντα ψυχωσικά στοιχεία, πριν προχωρήσει στην συνολική εκτίμηση του ασθενή διαμέσου μιας καλά δομημένης συμβουλευτικής εξέτασης 42. Η εξέταση αυτή περιλαμβάνει: Α) τα υποκειμενικά συμπτώματα και προβλήματα του ασθενή. Οι διαταραχές του ύπνου, της όρεξης, και η ποιότητα ζωής πρέπει να ελέγχονται λεπτομερώς. Επιπλέον οι ασθενείς θα πρέπει να ερωτώνται για άλλα προβλήματα που πιθανόν τους απασχολούν. Ο ιατρός θα πρέπει να τα ιεραρχήσει κατά σειρά σημαντικότητας και να προγραμματίσει τις απαραίτητες συνεδρίες για να τα συζητήσει με τον ασθενή και να παρέμβει για την επίλυσή τους 42. Β) Τα αντικειμενικά συμπτώματα. Εδώ ο ιατρός εξετάζει τις ειδικές βλάβες του ασθενή. Αν και σε ορισμένες περιπτώσεις είναι σε θέση να διαγνώσει το είδος της βλάβης αμέσως μόλις ο ασθενής εισέλθει στο εξεταστήριο, ο ασθενής έχει την ανάγκη να αισθανθεί ότι ο ιατρός τον έχει εξετάσει λεπτομερειακά. Εκτός από τα παραπάνω η κλινική παρατήρηση του ασθενή, π.χ η συμπεριφορά του, ο τρόπος που μιλάει, η μη λεκτική επικοινωνία του ασθενή, οι σχέσεις του με τον στενό ή ευρύτερο κοινωνικό περίγυρο κ.τ.λ., αποτελούν σημαντικά στοιχεία για την ολοκλήρωση της αντικειμενικής εξέτασης 43 Γ) Η συνολική εκτίμηση. Με βάση τα ευρήματα του ιατρού και τις αναφορές του ασθενή στα προβλήματά του, θα τεθεί η διάγνωση. Αν ο ιατρός σκέπτεται τα δεδομένα που έχει και τα επεξεργάζεται δυνατά ώστε να ακούει και ο ασθενής, αυτό θα τον βοηθήσει να του εξηγήσει καλύτερα την διάγνωση. Εάν υπάρχει αβεβαιότητα ή ακόμα δεν έχει σχηματίσει άποψη για το ποια θα μπορούσε να είναι η διάγνωση, δεν αποτελεί λάθος να το συζητήσει με τον ασθενή. Έχει αποδειχθεί από μελέτες ότι οι ασθενείς προτιμούν ιατρούς που αισθάνονται άνετα και δεν φοβούνται να εκφράσουν αβεβαιότητα και ανάγκη για επαλήθευση της διάγνωσής τους 44. Δ) σχεδιασμός, πρόγνωση, οδηγίες. Στη φάση αυτή ο ιατρός εξηγεί στον ασθενή ποιες εξετάσεις απαιτούνται προκειμένου να διασφαλισθεί η διάγνωση, να καθορισθεί το ιδιαίτερα σημαντικό για τον ασθενή, θέμα της πρόγνωσης της πάθησής του και τέλος να δοθούν οι απαραίτητες οδηγίες για τη αντιμετώπιση της κατάστασης. Η θεραπευτική παρέμβαση θα πρέπει να αποσκοπεί στην ολοκλήρωση δύο στόχων: την ίαση του συμπτώματος και στην βελτίωση των ποιοτικών χαρακτηριστικών της συμπεριφοράς του ασθενούς 42. Συμπερασματικά, η ψυχοδερματολογία είναι μια υποειδικότητα της δερματολογίας και της ψυχιατρικής που ολοένα και εξελίσσεται. Οι μονάδες ψυχοδερματολογίας που λειτουργούν σήμερα ανά τον κόσμο είναι πολύ περιορισμένες αλλά ο αριθμός τους σταδιακά αυξάνεται. Οι δερματικές παθήσεις πέρα από μια αισθητική δυσμορφία που μπορούν να προκαλέσουν, μπορούν να σχετίζονται και με μια ποικιλομορφία ψυχοπαθολογικών προβλημάτων τα οποία δυνατόν να επηρεάσουν τόσο τον ασθενή όσο και την οικογένεια του. Η κατανόηση όλων αυτών των θεμάτων, και η συνεργασία δερματολόγων και ψυχιάτρων θα μπορούσε να αποδειχθεί ιδιαίτερα ωφέλιμη για τον ασθενή. ÅËËÇÍÉÊÇ ÅÐÉÈÅÙÑÇÓÇ ÄÅÑÌÁÔÏËÏÃÉÁÓ ÁÖÑÏÄÉÓÉÏËÏÃÉÁÓ

5 ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΤΗΣ ΨΥΧΟΔΕΡΜΑΤΟΛΟΓΙΑΣ 81 ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ 1. Domonkos AN. Pruritus, Cutaneous Neuroses and Neurocutaneous Dermatoses. Andrew s Disease of the Skin, 6th ed. Philadelphia, WB Saunders C., s Koblenzer CS. Psychosomatic concepts in dermatology.arch Dermatol, 1983; 119: Nakano Y. Stress-induced modulation of skin immune faction: two types of antigen-presenting cells in the epidermis are differentially regulated by chronic stress. Br J Dermatol 2004; 151: Ader R, Coen N, Felten DL. Psychoneuroimmunology:interactions between the nervous system and the immune system. The Lancet, 1995; 345: Medansky RS, Handler RM. Dermatopsychosomatics: classification, physiology, and therapeutic approaches. J Am Acad Dermatol, 1981; 5(2): Gupta MA, Gupta AK, Haberman HF. Psoriasis and psychiatry: an update. Gen Hosp Psychiatry, 1987b; 9: Gupta MA, Gupta AK, Kirkby S. Pruritus in psoriasis: aprospective study of some psychiatric and dermatologic correlates. Arch Dermatol 1988; 124: Gupta MA, Gupta AK, Kirkby S. A psychocutaneousprofile of psoriasis patients who are stress reactors: a study of 127 patients. Gen Hosp Psychiatry 1989; 11: De Waard-Van Der Spek FB, Oranje AP, De Raey Maecker DM et al. Juvenile versus maturity onset alopecia areata: a comperative retrospective clinical study. Clin Exp Dermatol 1989; 14: Demet MM, Inanır I, Yurtsever F. Alopesia areata ve yaşamolaylari. 39. Ulusal psikiyatri kongresi bildiri kitapcığı, Antalya 2003; s Beard HO. Social and psychological implications of alopecia areata. J Am Acad Dermatol 1986; 14: Colon EA, Popkin MK, Callies AL, et al. Lifetime prevalence of psychiatric disorders in patients with alopecia areata. Compr Psychiatry 1991; 32: Kodama A, Horikawa T, Suzuki T et al. Effect of stress on atopic dermatitis: investigation in patients after the great hanshin earthquake. J Allergy Clin Immunol. 1999; 104(1): Gupta MA, Gupta AK, Schork NJ. Depression modulates pruritus perception: a study of pruritus in psoriasis, atopic dermatitis, and chronic idiopatic urticaria. Psychosom Med 1994; 56: Williams DH. Management of atopic dermatitis in children; control of maternal rejection factor. Arch Dermatol Shphilol 1951; 63: Linnet J, Jemmer GB. Anxiety level and severity of skin condition predicts outcome of psychotherapy in atopic dermatitis patients. Int J Dermatol 2001; 40: Papadopoulos L, Bor R, Legg C, et al. Impact of life events on the onset of vitiligo in adults. Preliminary evidence for apsychological dimension in etiology. Clin Exp Dermatol 1998; 23: Mattoo SK, Handa S, Kaur I, et al. Psychiatric morbidity in vitiligo and psoriasis: a comparative study from India. J Dermatol 2001; 28: Porter J, Beuf H, Lerner AB, et al. The effect of vitiligo on sexual relationship. J Am Acad Dermatol 1990; 22: Gupta MA, Gupta AK, Schork NJ, et al. Depression modulates pruritus perception: a study of pruritus in psoriasis, atopic dermatitis, and chronic idiopathic urticaria. Psychosom Med 1994; 56: Hashiro M, Okumura M. Anxiety, depression, psychosomatic symptoms and automatic nervous function in patients with chronic urticaria. J Dermatol Sci 1994; 8: Harvey NS, Mikhail WI. Seasonal hypomania in a patient with cold urticaria. Br J Psychiatry 1986; 149: Sperber J, Shaw J, Bruce S. Psychological components and the role of adjunct interventions in chronic idiopathic urticaria. Psychother Psychosom 1989; 51: Fabish W. Psychiatric aspects of dermatitis artefacta. Br J Dermatol 1980; 102: Gupta MA, Gupta AK, Haberman HF. The self inflicted dermatoses: a critical review. Gen Hosp Psychiatry 1987b; 9: Gupta MA, Gupta AK. Dermatitis artefacta and sexual abuse. Int J Dermatol 1993a; 32: Stein DJ, Hollander E. Dermatology and conditions related to obsessive compulsive disorder. J Am Acad Dermatol 1992; 26: Sneddon I, Sneddon J. Self inflicted injury: a follow up of 43 patients. Br Med J 1975; 1: Hollander MH, Abraham HS. Dermatitis factitia. South Med J 1975; 66: Spraker MK. Cutaneous artifactual disease: an appeal for help. Pediatr Clin North Am 1983; 30: Gupta MA, Gupta AK, Haberman HF. The self inflicted dermatoses: a critical review. Gen Hosp Psychiatry 1987a; 9: Stein DJ, Mullen L, Islam MN et al. Compulsive and impulsive symptomatology in trichotillomania. Psychopathology 1995; 28: Stanley MA, Swann AC, Bowers TC. A comparison of clinical features in trichotillomania and obsessive compulsive disorder. Behav Res Ther 1992; 30: Christenson GA, Mackenzie TB, Mitchell JE. Characteristics of 60 adult chronic hair pullers. Am J Psychiatry 1991; 148: Trabert W. 100 years of Delusional Parasitosis. Psychopathology 1995; 28: Koo J, Lee CS. Delusions of parasitosis: A dermatologist guide to diagnosis and treatment. Am J Clin Derm 2001; 2: Srinivasan TN, Suresh TR, Jayaram V, et al. Nature and treatment of delusional parasitosis: a different experience in India. Int J Dermatol 1994; 33: Al Abadie MS, Kent GG, Gawkrodger DJ. The relationship between stress and the onset and exacerbation of psoriasis and other skin conditions. Br J Dermatol 1994; 130: Δερματολογία-Αφροδισιολογία. Χρυσομάλης Φ. Σελ Blumenthal D, Causino N, Chang Y et al. The duration of Ôüìïò 23, Ôåý ïò 2, Απρίλιος - Ιούνιος 2012

6 82 A. Kουρής, Ε. Ποτουρίδου, Χ. Χριστοδούλου ambulatory visits to physicians. J Fam Pract 1999; 48: Poot F, Janne P, Tordeurs D. et al. Psychosomatics and dermatology: comparison between objective data and subjective impressions given by patients and dermatologist. Dermatol Psychosom 2000; 1: Χ. Χριστοδούλου, Λ. Λύκουρας. «Ψυχοδερματολογία»: «Σύγχρονη Ψυχιατρική» Γ.Ν. Παπαδημητρίου, Ι.Α. Λιάππας, Λ.Π. Λύκουρας (Επιμ. έκδοσης) Εκδόσεις ΒΗΤΑ, Αθήνα Poot F. Doctor-patient relations in dermatology: obligations and rights for a mutual satisfaction. JEADV 2009; 23: Gordon G, Joos S, Byrne J. Physician expressions of uncertainty during patient encounters. Patient Educ Couns 2000; 40(1): Áë ëç ëï ãñá ößá: Α. Κουρής Ôçë.: ÅËËÇÍÉÊÇ ÅÐÉÈÅÙÑÇÓÇ ÄÅÑÌÁÔÏËÏÃÉÁÓ ÁÖÑÏÄÉÓÉÏËÏÃÉÁÓ

7

8

9

10

11 Ανασκόπηση Tεχνικές υποβοηθούμενης αναπαραγωγής και καρκίνος. Υπάρχει συσχέτιση με το μελάνωμα; Κυριαζοπούλου Μ. Στρατηγός Α. Α Πανεπιστημιακή Κλινική, Νοσοκομείο Αφροδισίων και Δερματικών Νόσων, Α. Συγγρός Ðå ñß ëç øç Τις τελευταίες δεκαετίες η εφαρμογή Τεχνικών Υποβοηθούμενης Αναπαραγωγής αναπτύχθηκε και εξελίχθηκε. Σήμερα, η πιθανή αιτιολογική συσχέτιση μεταξύ των θεραπειών υπογονιμότητας και διαφόρων τύπων κακοήθειας πιθανολογείται και ερευνάται. Summa ry Αssisted Reproduction Techniques and Cancer. Is There any Link with Melanoma? Kyriazopoulou M., Stratigos A. Over the past decades the use of Assisted Reproduction Techniques (ART) has been developing and evoluting. Nowadays, a possible causal link between fertility treatments and various types of malignancies is postulated and studied. ËÅ ÎÅÉÓ ÅÕ ÑÅ ÔÇ ÑÉÏÕ Yπογονιμότητα, στειρότητα, ατεκνία, τεχνικές υποβοηθούμενης αναπαραγωγής, παράγοντες διέγερσης ωοθηκών, καρκίνος, μελάνωμα. KEY WORDS Infertility, sterility, nulliparity, assisted reproduction techniques, ovulation inducing agents, cancer, melanoma. FSH Follicle Stimulating Hormone HMG Human Menopausal Gonadotropin hcg Human Chorionic Gonadotropin GnRH Gonadotropin-Releasing Hormone LHRH Luteinizing-hormone-releasing Hormone Ι. ΕΙΣΑΓΩΓΉ 1. ART: Assisted Reproduction Techniques Χρησιμοποιείται για να περιγράψει όλες τις διαθέσιμες σήμερα τεχνικές και θεραπευτικές προσεγγίσεις της στειρότητας ή της υπογονιμότητας. 2. Υπογονιμότητα: Η αδυναμία επίτευξης κύησης μετά από ένα έτος ελεύθερων επαφών, ανεξαρτήτως αιτίου. 3. Στειρότητα: Η πλήρης αδυναμία επίτευξης κύησης. Χρησιμοποιείται στις περιπτώσεις που η γυναίκα έχει πλήρη απόφραξη των σαλπίγγων ή απουσία των ωοθηκών ή ο άνδρας εμφανίζει αζωοσπερμία. Σε όλες τις άλλες περιπτώσεις προτιμάται ο όρος υπογονιμό- Eëë. Åðéè. Äåñì. Áöñ. 23: , 2012

12 88 Μ. Κυριαζοπούλου, Α. Στρατηγός τητα. Στη διεθνή βιβλιογραφία χρησιμοποιείται ο όρος infertility για την υπογονιμότητα και οι όροι nulligravidity ή nulliparity για τις περιπτώσεις επίμονης διαταραχής της αναπαραγωγικής ικανότητας. 4. Υπάρχει διάσταση του όρου υπογονιμότητα κλινικά και δημογραφικά κυρίως λόγω του διαφορετικού χρονικού σημείου πέρα από το οποίο η απουσία γέννησης θεωρείται ανικανότητα. Η κλινική χρήση του όρου προσδιορίζει το ένα έτος ως το σημείο έγκαιρης έναρξης της διερεύνησης του αιτίου απουσίας γέννησης, ενώ δημογραφικά/επιδημιολογικά το όριο τοποθετείται στα 5 έτη. Στον πίνακα παρατίθενται οι ορισμοί της υπογονιμότητας διαχρονικά, όπως χρησιμοποιήθηκαν στη βιβλιογραφία και στα γραφήματα οι επιδημιολογικοί όροι της πρωτοπαθούς και δευτεροπαθούς υπογονιμότητας, όπως ισχύουν σήμερα. Αυτοί δεν πρέπει να συγχέονται με κλινικούς όρους, όπως π.χ. η πρωτοπαθής ωοθηκική ανεπάρκεια. Oρισμοί του όρου υπογονιμότητα διαχρονικά International Committee for Κλινικός ορισμός της υπογονιμότητας: Είναι νόσος του Monitoring Technology and αναπαραγωγικού συστήματος, η οποία ορίζεται από την World Health Organization, αποτυχία να επιτευχθεί κλινικά διαπιστωμένη εγκυμοσύνη Revised Glossary on ART Terminology μετά από 12 ή περισσότερους μήνες τακτικών απροφύλακτων σεξουαλικών επαφών. American Society for Reproductive H υπογονιμότητα είναι νόσος που ορίζεται από την αδυ- Medicine, ναμία να επιτευχθεί κανονική κύηση με τακτική απροφύ- Definitions of infertility and recurrent λακτη επαφή επί χρονικό διάστημα 12 μηνών ή περισσόpregnancy loss. τερο. Η πρωιμότερη αξιολόγηση και θεραπεία πρέπει να αιτιολογηθεί βάσει ιατρικού ιστορικού και ευρημάτων της φυσικής εξέτασης και δικαιολογείται από τον έκτο μήνα και εξής για γυναίκες άνω των 35 ετών. National Institute for Health and Clinical Ως υπογονιμότητα πρέπει να ορίζεται η αδυναμία να επι- Excellence guideline 2004 τευχθεί σύλληψη με συνεχείς απροφύλακτες επαφές επί δύο έτη, απουσία γνωστής αναπαραγωγικής διαταραχής. World Health Organization, Reproductive Υπογόνιμες γυναίκες: Ο πληθυσμός των γυναικών αναπα- Health Indicators for Global Monitoring ραγωγικής ηλικίας (15-49) με πιθανότητα εγκυμοσύνης (μη έγκυοι, σεξουαλικά ενεργές, μη λαμβάνουσες μέτρα αντισύλληψης, μη θηλάζουσες), οι οποίες δηλώνουν προσπάθεια για εγκυμοσύνη επί δύο έτη ή περισσότερο. World Health Organization, Manual for Πρωτοπαθής υπογονιμότητα: Η γυναίκα δε συνέλαβε παρά the investigation and diagnosis of the infertile τη συμβίωση, την έκθεση σε εγκυμοσύνη και την επιθυcouple. μία να τεκνοποιήσει για τουλάχιστο 12 μήνες. Δευτεροπαθής υπογονιμότητα: Η γυναίκα συνέλαβε στο παρελθόν, αλλά αδυνατεί να συλλάβει παρά τη συμβίωση, έκθεση σε εγκυμοσύνη και την επιθυμία να μείνει πάλι έγκυος για τουλάχιστο 12 μήνες. Δημογραφικός Ορισμός, Υπογονιμότητα: H αδυναμία να γεννηθεί ζωντανό τέκνο. The dictionary of demography Ο όρος αναφέρεται συνήθως στις γυναίκες, αλλά τόσο οι άντρες όσο και τα ζεύγη πρέπει να συνιστούν αντικείμενο προσοχής. Η στειρότητα υποδηλοί μη αναστρέψιμη κατάσταση, ενώ ο όρος προσωρινή στειρότητα χρησιμοποιείται ενίοτε. Διακριτοί είναι οι όροι πρωτοπαθής στειρότητα (η γυναίκα δεν κατάφερε ποτέ να τεκνοποιήσει) και δευτεροπαθής στειρότητα (αδυναμία να τεκνοποιήσει πάλι μετά τη γέννηση τουλάχιστο ενός τέκνου κατά το παρελθόν). World Health Organization Πρωτοπαθής υπογονιμότητα: Η γυναίκα δε συνέλαβε The Epidemiology of infertility-report of a ποτέ παρά τη συμβίωση και έκθεση σε εγκυμοσύνη για τουλάχιστο δύο έτη. Ðß íá êáò 1 ÅËËÇÍÉÊÇ ÅÐÉÈÅÙÑÇÓÇ ÄÅÑÌÁÔÏËÏÃÉÁÓ ÁÖÑÏÄÉÓÉÏËÏÃÉÁÓ

13 ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΥΠΟΒΟΗΘΟΥΜΕΝΗΣ ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΚΑΙ ΚΑΡΚΙΝΟΣ. ΥΠΑΡΧΕΙ ΣΥΣΧΕΤΙΣΗ ΜΕ ΤΟ ΜΕΛΑΝΩΜΑ; 89 Γράφημα 1 Επιδημιολογικοί ορισμοί πρωτοπαθούς και δευτεροπαθούς υπογονιμότητας. ΙΙ. ΑΙΤΙΑ ΥΠΟΓΟΝΙΜΟΤΗΤΑΣ Ή ΣΤΕΙΡΟΤΗΤΑΣ 2,3 Α. Από τη γυναίκα Σάλπιγγες: Συμφύσεις, μερική περιφερική απόφραξη ή φίμωση, πλήρης περιφερική απόφραξη ή υδροσάλπιγγες, απολίνωση σαλπίγγων και κεντρική απόφραξη κεντρικά στο σημείο των σαλπιγγικών στομίων (πυελική φλεγμονή, χειρουργική επέμβαση στην πύελο ή την κοιλία, φλεγμονή μετά από έκτρωση, επιλόχειες λοιμώξεις, σκωληκοειδίτιδα). Ενδομητρίωση Ωοθήκες: Διαταραχές της ωοθυλακιορρηξίας - Σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών, Υπογοναδοτροπικός υπογοναδισμός, Ενδοκρινικά νοσήματα. Γή- Ôüìïò 23, Ôåý ïò 2, Απρίλιος - Ιούνιος 2012

14 90 Μ. Κυριαζοπούλου, Α. Στρατηγός ρανση των ωοθηκών μείωση του ωοθηκικού αποθέματος, έκπτωση της ποιότητας των ωαρίων. Μήτρα: Συγγενείς ανωμαλίες της μήτρας, απλασία της μήτρας, ινομυώματα, ενδομήτριες συμφύσεις, χρόνιες φλεγμονές της μήτρας. Ανοσολογικοί παράγοντες: Αυτοάνοση ωοθηκική ανεπάρκεια (αντισώματα έναντι των ωοθυλακικών κυττάρων και αδυναμία επίδρασης σε αυτά των γοναδοτροπινών), παραγωγή αντισωμάτων έναντι σπερματοζωαρίων. Γενετικά νοσήματα (σύνδρομο Τurner και οι περιπτώσεις μωσαϊκισμού, οι γενετικές μεταλλάξεις στο χρωμόσωμα Χ). Φάρμακα επεμβάσεις (ιατρογενής/φαρμακογενής στειρότητα): Αλκυλιωτικοί παράγοντες, mitoxantrone, χημειοθεραπεία και ακτινοθεραπεία πριν μεταμόσχευση μυελού των οστών ή λόγω κακοήθειας, αιμοχρωμάτωση, χειρουργικές επεμβάσεις κοιλίας ή πυέλου. Διάφορα νοσήματα: Συστηματικός ερυθηματώδης λύκος, Πολλαπλή σκλήρυνση, Χρόνια Νεφρική Νόσος, Γαλακτοζαιμία, Σακχαρώδης διαβήτης, Νοσήματα του θυρεοειδούς (συνδέονται με διαταραχή της αναπαραγωγής πρωτοπαθώς ή φαρμακογενώς) Β. Από τον άνδρα Ελάττωση της γονιμοποιητικής ικανότητας του άνδρα (ολιγο-ασθενο-τερατοσπερμία) Αζωοσπερμία 1. Αποφρακτικού τύπου: συγγενής απουσία των σπερματικών πόρων, απολίνωση αυτών, αποτυχούσα αναστόμωση ή μεταφλεγμονώδης απόφραξη φορεία κυστικής ίνωσης. 2. Μη αποφρακτικού τύπου: μεταπαρωτιδική ορχίτιδα, σύνδρομο «sertoli cell only», αναστολή σπερματογένεσης, ατροφία των σπερματικών σωληναρίων λόγω κρυψορχίας, χρωμοσωμικές ανωμαλίες (σύνδρομο Klinefelter), δομικές ανωμαλίες των χρωμοσωμάτων του φύλου, χημειοθεραπεία ή ακτινοθεραπεία. ΤΕΧΝΙΚΕΣ ART Περιλαμβάνουν δύο στάδια: Α. Τη διέγερση των ωοθηκών (ovulation induction, superovulation) Στόχος είναι η ανάπτυξη πολλών ωαρίων σε ένα κύκλο, ώστε να αυξηθεί και ο αριθμός των εμβρύων που θα προκύψουν από την αμέσως επόμενη διαδικασία (Β). Τα φάρμακα που χρησιμοποιούνται είναι η clomiphene citrate, οι γοναδοτροπίνες- FSH, HMG και hcg, οι ανταγωνιστές και αγωνιστές της GnRH. Σημειώνεται ότι στη σχετική βιβλιογραφία o όρος γοναδοτροπίνες συχνά αναφέρεται στις FSH και HMG ως διακριτή κατηγορία ωοθηκοδιεγερτικών λόγω του όμοιου μηχανισμού δράσεως. Η hcg είναι γοναδοτροπίνη που όμως δρα με διαφορετικό μηχανισμό. Προϋποτίθεται η προετοιμασία της μήτρας για την υποδοχή του υλικού και την υποστήριξη της ενδεχόμενης εγκυμοσύνης στα πρώτα στάδια (hcg, progesterone). B. Τη γονιμοποίηση Τεχνικές: ΙVF (επώαση ωαρίων και σπερματοζωαρίων σε κατάλληλα θρεπτικά μέσα και επιλογή προς εμβρυομεταφορά μετά από 48h των καλύτερων εμβρύων, τα οποία τότε βρίσκονται στο στάδιο των 2 ή 4 κυττάρων) GIFT (ενδοσαλπιγγική μεταφορά γαμετών) ZIFT (ενδοσαλπιγγική μεταφορά ζυγωτών) TET (ενδοσαλπιγγική μεταφορά εμβρύων) ICSI (ενδοωαριακή έγχυση σπερματοζωαρίων) ΙUI (ενδομήτρια σπερματέγχυση με ή χωρίς προηγούμενη διέγερση των ωοθηκών)) Κρυοσυντήρηση ωαρίων ή εμβρύων (η δεύτερη συνιστά την ευρύτερα χρησιμοποιούμενη εκ των δύο τεχνική) - Μεταφορά ψυχθέντων εμβρύων (FET-Frozen Embryo Transfer) Άλλες τεχνικές Κρυοσυντήρηση ωοθηκικού ιστού και in vitro ωρίμανση ωοθυλακίων σε δεύτερο χρόνο (σε πρώιμη ωοθηκική ανεπάρκεια και στην προεφηβική περίοδο υπό διαμόρφωση τεχνική). Δωρεά ωαρίων/εμβρύων Χειρουργικές τεχνικές Χειρουργική εμβρυομεταφορά Χειρουργική συλλογή των ωοκυττάρων Μέθοδοι προετοιμασίας του σπέρματος και έγχυσης εντός του ωαρίου Χειρουργική αποκατάσταση του αυλού των σαλπίγγων Αντιμετώπιση συνδρόμου πολυκυστικών ωοθηκών Το σύνδρομο αυτό συνιστά συχνό αίτιο υπογονι- ÅËËÇÍÉÊÇ ÅÐÉÈÅÙÑÇÓÇ ÄÅÑÌÁÔÏËÏÃÉÁÓ ÁÖÑÏÄÉÓÉÏËÏÃÉÁÓ

15 ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΥΠΟΒΟΗΘΟΥΜΕΝΗΣ ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΚΑΙ ΚΑΡΚΙΝΟΣ. ΥΠΑΡΧΕΙ ΣΥΣΧΕΤΙΣΗ ΜΕ ΤΟ ΜΕΛΑΝΩΜΑ; 91 μότητας. Η θεραπευτική προσέγγιση περιλαμβάνει τα εξής: 1. Φαρμακευτική αγωγή Bρωμοκρυπτίνη Clomiphene citrate GnRH-αγωνιστές και γοναδοτροπίνες Γοναδοτροπίνες (ΗMG και FSH) Insulin sensitising agents Θεραπεία ώσεων με LHRH Στεροειδή 2. Χειρουργικές μέθοδοι Λαπαροσκοπικό ωοθηκικό «drilling» Σφηνοειδής εκτομή (Wedge resection) (Πιο πάνω αναφέρονται τόσο οι κλασικές θεραπείες όσο και οι νεότερες που είτε βρίσκονται σε πειραματικό στάδιο είτε εφαρμόζονται για μικρό χρονικό διάστημα) ΙII. ΣΧΕΣΗ ΟΡΜΟΝΙΚΩΝ ΘΕΡΑΠΕΙΩΝ ΣΤΑ ΠΛΑΙΣΙΑ ART ΚΑΙ ΚΑΡΚΙΝΟΥ Οι βιβλιογραφικές αναφορές αφορούν κυρίως στους εξής καρκίνους: 1. Καρκίνος των ωοθηκών 2. Καρκίνος του ενδομητρίου 3. Καρκίνος του μαστού 4. Καρκίνος του θυρεοειδούς 5. Non-melanoma skin cancer 6. Μελάνωμα Πολύ μικρή αναφορά γίνεται στο καρκίνο του παχέος εντέρου, του τραχήλου της μήτρας, του πνεύμονα και στα non-hodgkin λεμφώματα. Καρκίνος των ωοθηκών και ART Ο καρκίνος των ωοθηκών εμφανίζει την υψηλότερη θνητότητα μεταξύ των γυναικολογικών καρκίνων. Προστατευτικοί παράγοντες θεωρούνται η πολυτοκία και η χρήση αντισυλληπτικών 4-5, ενώ συγχυτικοί παράγοντες στην έρευνα είναι οι διαταραχές της γονιμότητας και η ατοκία 4. Στο παρελθόν διατυπώθηκαν οι θεωρίες της «συνεχούς διέγερσης των ωοθηκών» και «των αυξημένων γοναδοτροπινών» που υποστήριζαν την πιθανή συσχέτιση του καρκίνου των ωοθηκών και της υποβοηθούμενης αναπαραγωγής. Οι έως σήμερα δημοσιευμένες μελέτες δεν καταδεικνύουν σαφή συσχέτιση ART και Ca ωοθηκών. Ωστόσο, έχει βρεθεί εικόνα όμοια της ωοθηκικής επιθηλιακής δυσπλασίας σε γυναίκες που υπεβλήθησαν στο παρελθόν σε διέγερση των ωοθηκών (ovulation induction). Αυτή ήταν πιο σοβαρή στις γυναίκες που παρά την αγωγή δεν τεκνοποίησαν. Είναι η μοναδική αναφορά στην ιστοπαθολογική εικόνα των ωοθηκών μετά από τη χορήγηση αγωγής διέγερσης 6. Φαίνεται, επίσης, ότι δεν μπορεί να συσχετιστεί σαφώς η θεραπεία της στειρότητας με τους invasive όγκους των ωοθηκών στις πλέον πρόσφατες cohort μελέτες και reviews 7,8,9. Το ερώτημα παραμένει για τους borderline 8. Σε πρόσφατα δημοσιευμένη μελέτη cohort των Yli-Kuha AN, et al. από τη Φινλανδία, υποστηρίζεται ότι οι γυναίκες αυτές ανέπτυξαν τρεις φορές πιο διηθητικούς καρκίνους από τις control, διαφορά όμως μη σημαντική, οφειλόμενη πιθανώς στο μικρό αριθμό των περιπτώσεων. Ο κίνδυνος εμφανίζεται να είναι στατιστικά σημαντικός στις γυναίκες που παρά τη θεραπεία δεν τεκνοποίησαν ποτέ 4,10,11. Αυτό διατυπώθηκε και σε άρθρο του 2012 από τους Kurta ML, et al. που αφορούσε σε US-based case control μελέτη. Η αναφορά αυξημένου κινδύνου συσχετίζεται με το παρατεταμένο status στειρότητας παρά με την ληφθείσα αγωγή 14. Σε αναδρομική cohort μελέτη παρατήρησης από το Iσραήλ 7, ο συνολικός κίνδυνος εμφάνισης Ca ωοθηκών δεν αυξήθηκε με τις θεραπείες, αλλά ούτε παρατηρήθηκε συσχέτιση με συγκεκριμένο φάρμακο από όσα χρησιμοποιούνται για τη διέγερση των ωοθηκών. Σε population-based cohort μελέτη των Jensen A, et al. από τη Δανία 12 με γυναίκες που απευθύνθηκαν σε κλινικές υπογονιμότητας την περίοδο , οποιοδήποτε φάρμακο ή αριθμός κύκλων θεραπείας ή διάρκεια παρακολούθησης ή status τεκνοποίησης δε βρέθηκε να συσχετίζεται με αυξημένο κίνδυνο εμφάνισης Ca ωοθηκών. Οι περισσότερες αναφορές που συσχέτιζαν θετικά τις θεραπείες υπογονιμότητας και τον κίνδυνο ανάπτυξης του καρκίνου των ωοθηκών ανήκουν στη δεκαετία του 90 και φαίνεται να συνδέονται με τυχαία γεγονότα ή bias 13. Καρκίνος του ενδομητρίου και ART Η καλύτερα τεκμηριωμένη σχέση καρκίνου και ART αφορά στον καρκίνο του ενδομητρίου. Δεν επισημαίνονται από τη βιβλιογραφική έρευνα μεγάλες διαφορές στα συμπεράσματα των ερευνών. Αυτό που προκύπτει από τις βιβλιογραφικές ανασκοπήσεις είναι ότι οι γυναίκες που έλαβαν κάποια στιγμή στο παρελθόν φαρμακευτική αγωγή για την υπογονιμότητα έχουν μία προδιάθεση για καρκίνο του ενδομητρίου 8,14. Το ενδομήτριο θεωρείται ιστός ιδιαιτέρως Ôüìïò 23, Ôåý ïò 2, Απρίλιος - Ιούνιος 2012

16 92 Μ. Κυριαζοπούλου, Α. Στρατηγός αποκρινόμενος στις ορμονικές αλλαγές. Δε λείπουν και αναφορές σε μη σαφή συσχέτιση καρκίνου του ενδομητρίου και ART 9. Η πρόσφατη cohort μελέτη των Liat LG, et al. από το Ισραήλ καταδεικνύει στατιστικά σημαντική αύξηση του καρκίνου του ενδομητρίου σε υπογόνιμες γυναίκες σε σύγκριση με το γενικό πληθυσμό 7. Αυτή αφορούσε γυναίκες που απευθύνθηκαν κάποια στιγμή σε κλινικές υπογονιμότητας. Μια δεύτερη cohort από το Ισραήλ 15 μελέτησε τις γυναίκες που γέννησαν σε συγκεκριμένη περίοδο στο παρελθόν και έλεγξαν το γυναικολογικό ιστορικό τους. Όσες είχαν λάβει παράγοντες διέγερσης των ωοθηκών και ειδικά clomiphene citrate έδειξαν αυξημένο σημαντικά κίνδυνο εμφάνισης καρκίνου του ενδομητρίου. Το παραπάνω εύρημα παρατίθεται προς επίρρωση του συμπεράσματος της population-based cohort από τη Δανία 16. Σε αυτή δεν επιβεβαιώθηκε η σχέση του καρκίνου του ενδομητρίου με την χρήση οποιασδήποτε κατηγορίας φαρμάκων ART, αλλά η σχέση με τη χρήση: α) γοναδοτροπινών (FSH και ΗMG) γενικά, αλλά και ειδικά μετά τα 10 έτη follow-up β) clomiphene citrate και hcg, μόνο ειδικά μετά από 6 κύκλους θεραπείας γ) GnRH-analogs ανεξαρτήτως διάρκειας παρακολούθησης ή έκθεσης στον παράγοντα. Τα παραπάνω ευρήματα παρουσιάζουν εξαιρετικό ενδιαφέρον καθώς η clomiphene είναι συγγενής δομικά με την tamoxifen, ένα φάρμακο στενότατα αιτιολογικά συνδεδεμένο με αυτό τον καρκίνο 16,17. Αξιοσημείωτη είναι, επίσης, μία αναδρομική cohort μελέτη που αφορούσε σε υπογόνιμες γυναίκες με κοινό χαρακτηριστικό την περίσσεια ανδρογόνων και τις διαταραχές εμμηνορυσίας (ειδικά σε περιπτώσεις πρωτοπαθούς στειρότητας), συμπεριλαμβανομένου και του συνδρόμου πολυκυστικών ωοθηκών 18. Μεταξύ άλλων αυτές οι γυναίκες εμφάνισαν στατιστικά σημαντικά αυξημένο κίνδυνο για καρκίνο του ενδομητρίου σε σχέση τόσο με το γενικό πληθυσμό όσο και με τις υπόλοιπες υπογόνιμες γυναίκες με δευτεροπαθή υπογονιμότητα και συνεπώς, μη σχετιζόμενη με υπερανδρογοναιμία ή εμμηνορυσιακές διαταραχές. Καρκίνος του μαστού και ART Οι ενδείξεις καρκινογόνου επίδρασης της ART στο μαστό δεν είναι ιδιαίτερα ισχυρές. Η φινλανδική cohort μελέτη 6 των υπογόνιμων γυναικών που υποβλήθηκαν σε διέγερση των ωοθηκών έδειξε μια μειωμένη επίπτωση, στατιστικά μη σημαντική σε σχέση με το γενικό πληθυσμό. Η πλέον πρόσφατη αναδρομική cohort μελέτη των Liat LG, et al. από το Ισραήλ 7 με γυναίκες που υποβλήθηκαν σε ART σε συγκεκριμένο κέντρο ανέδειξε οριακή αύξηση της επίπτωσης του καρκίνου αυτού σε σχέση με τα αναμενόμενα στο γενικό πληθυσμό (σύμφωνα με το εθνικό μητρώο καταγραφής για τον καρκίνο). Η δεύτερη cohort από το Ισραήλ 15 των Calderon-Margalit et al. συμπεριέλαβε γυναίκες, οι οποίες τεκνοποίησαν σε συγκεκριμένη περίοδο ( ), την τριακονταετή τους παρακολούθηση για εμφάνιση καρκίνου και ανέδειξε οριακά σημαντική αύξηση της επίπτωσης του Ca μαστού στον ART πληθυσμό. Σημαντική αύξηση του Ca μαστού σε σύγκριση με το γενικό πληθυσμό αναφέρεται σε μελέτη γυναικών με πρωτοπαθή υπογονιμότητα λόγω υπερανδρογοναιμίας ή διαταραχών του κύκλου (συμπεριλαμβανομένου και του συνδρόμου πολυκυστικών ωοθηκών). Αυξημένος κίνδυνος παρατηρείται και σε σχέση με την ενδομητρίωση, σύνηθες αίτιο υπογονιμότητας 5. Η χρήση της προγεστερόνης έδειξε να αυξάνει την επίπτωση του Ca μαστού στην cohort από τη Δανία 19 που εκτίμησε τον κίνδυνο σε γυναίκες με διαταραχή αναπαραγωγής. Τα υπόλοιπα φάρμακα που χρησιμοποιούνται στην ART δεν επηρέασαν την επίπτωση σύμφωνα με τη μελέτη αυτή. Τα αποτελέσματα χαρακτηρίζονται μάλλον αντικρουόμενα και συνεπώς μη ενδεικτικά οποιασδήποτε αιτιολογικής συσχέτισης 8. Καρκίνος του θυρεοειδούς Στην cohort μελέτη γυναικών που υποβλήθηκαν σε ART στο διάστημα στη Δανία εκτιμήθηκε και η εμφάνιση καρκίνου του θυρεοειδούς 20. Διαπιστώθηκε αυξημένος κίνδυνος οποιουδήποτε ιστολογικού τύπου, ωστόσο τα περιστατικά ήταν λίγα. Η διαστρωμάτωση βάσει status τεκνοποίησης έδειξε ότι στις γυναίκες που τελικά γέννησαν ο κίνδυνος σχετιζόταν πρωτίστως με τη χρήση clomiphene citrate και αμέσως μετά με τη χρήση της προγεστερόνης. Αυξημένος κίνδυνος Ca θυρεοειδούς υφίσταται και στις γυναίκες με ενδομητρίωση, δηλαδή γυναίκες με πρωτοπαθή διαταραχή της αναπαραγωγικής τους ικανότητας, σύμφωνα με σουηδική cohort μελέτη 5 των Melin A, et al. Σε αυτήν οι ερευνητές αντιπαρέβαλλαν τα εξιτήρια της περιόδου με διάγνωση ενδομητρίωσης και το εθνικό μητρώο καταγραφής των καρκινοπαθών. Τέλος, ανάμεσα στις γυναίκες που έχουν εκτιμηθεί για υπογονιμότητα έχει βρεθεί μία αύξηση του κινδύνου Ca θυρεοει- ÅËËÇÍÉÊÇ ÅÐÉÈÅÙÑÇÓÇ ÄÅÑÌÁÔÏËÏÃÉÁÓ ÁÖÑÏÄÉÓÉÏËÏÃÉÁÓ

17 ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΥΠΟΒΟΗΘΟΥΜΕΝΗΣ ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΚΑΙ ΚΑΡΚΙΝΟΣ. ΥΠΑΡΧΕΙ ΣΥΣΧΕΤΙΣΗ ΜΕ ΤΟ ΜΕΛΑΝΩΜΑ; 93 δούς σε εκείνες που παρέμειναν άτεκνες 21. Παρ όλα τα παραπάνω ευρήματα, δεν είναι δυνατή η τεκμηρίωση σαφούς συσχέτισης ανάμεσα στην ART ή την υπογονιμότητα και τον καρκίνο του θυρεοειδούς. Non-melanoma skin cancer και ART Η βιβλιογραφία είναι εξαιρετικά πτωχή, αλλά παρατίθεται εδώ λόγω ειδικού ενδιαφέροντος. Σε πρόσφατη μελέτη cohort 6 αναφέρεται στατιστικά σημαντική αύξηση αυτών των καρκίνων μεταξύ γυναικών που υποβλήθηκαν σε ART στη Φινλανδία κατά τη 2ετία Μελάνωμα και ART Γυναικολογικό ιστορικό Υπογονιμότητα Το ενδιαφέρον για τη σχέση του μελανώματος και ART είναι πολύ παλιό και μάλιστα οι αρχικές βιβλιογραφικές αναφορές σε οποιαδήποτε σχέση ART-καρκίνου αφορούν κυρίως στο μελάνωμα. Η πιο παλιά μελέτη cohort, όπου εμφανίζεται αύξηση του κινδύνου ανάπτυξης μελανώματος στις γυναίκες ART, προέρχεται από το Ισραήλ²². Η διαφορά από το γενικό πληθυσμό δεν ήταν στατιστικά σημαντική. Η αναδρομική cohort μελέτη των Brinton LA, et al αφορούσε σε ασθενείς της Mayo Clinic²³ και σημειώνεται ότι ο υπό εξέταση πληθυσμός ήταν γυναίκες που εκτιμήθηκαν ως υπογόνιμες κατά τη χρονική περίοδο ! Σύμφωνα με τους συγγραφείς η αύξηση του μελανώματος, καθώς και άλλων καρκίνων, ανάμεσα σε υπογόνιμες γυναίκες συσχετίζεται με αυξημένα επίπεδα προγεστερόνης. Διευκρινίζεται ότι η προγεστερόνη χρησιμεύει ως αξιόπιστος δείκτης ωοθυλακιορρηξίας κατά τη διερεύνηση και διαχείριση της υπογονιμότητας. Η επόμενη σχετική cohort 24 δημοσιεύτηκε το 1995 και αφορούσε σε γυναίκες που εξετάστηκαν για υπογονιμότητα στο διάστημα σε ειδικές κλινικές του Seattle. Tο εύρημα ήταν αυξημένη επίπτωση του μελανώματος, ιδιαιτέρως στις γυναίκες με διαταραχές της ωοθηκικής λειτουργίας και 12 κύκλους clomiphene citrate. Ο αριθμός των γυναικών ήταν μικρός, μόλις 4, ενώ οι 3 είχαν λάβει και ΗCG. Συνεπώς, δεν ήταν δυνατό να αποδειχθεί, αν ήταν το φάρμακο που επηρέασε τον κίνδυνο, ο συνδυασμός των φαρμάκων ή η υποκείμενη υπογόνιμη κατάσταση. Η population-based case-control μελέτη 25 του 1995 από τους Holly EA, et al. Αφορούσε σε γυναίκες με διάγνωση μελανώματος εντός του διαστήματος Εξετάστηκε λεπτομερώς το γυναικολογικό ιστορικό αυτών των ασθενών: η λήψη αντισυλληπτικών, η ηλικία διάγνωσης του μελανώματος, ο χρόνος μεταξύ διακοπής της λήψης αντισυλληπτικών και της διάγνωσης, η ηλικία έναρξης της αντισύλληψης, η ηλικία τεκνοποίησης, το ιστορικό αποβολών (αυτόματων ή προκλητών), η κανονικότητα των κύκλων, η αγωγή με ART φάρμακα ή άλλες ορμόνες για ρύθμιση του κύκλου. Προέκυψε ότι όσες εμφάνισαν επιφανειακώς επεκτεινόμενα μελανώματα είχαν ιστορικό πιο μακρoχρόνιας λήψης αντισυλληπτικών per os έναντι των υγιών control γυναικών. Όλα τα υπόλοιπα δεν βρέθηκε να επηρεάζουν τον κίνδυνο. Εκτός από τις μελέτες, αξίζει να αναφερθούν και τα case reports μελανώματος που σχετίστηκαν με την ART στο παρελθόν. Το πρώτο αφορά σε γυναίκα υπό ART 26. Μετά από λίγες μέρες αγωγής εμφάνισε διόγκωση στη δεξιά βουβωνική χώρα. Επρόκειτο για μετάσταση μελανώματος στο σύστοιχο κάτω άκρο που είχε αφαιρεθεί έξι μήνες νωρίτερα. Η πρώτη προσπάθεια IVF σε αυτή τη γυναίκα ήταν επιτυχής, το παιδί που γεννήθηκε ήταν υγιές, ο πλακούντας, ωστόσο, είχε μεταστάσεις και η μητέρα πέθανε 2 μήνες μετά τον τοκετό. Το δεύτερο περιστατικό αφορά σε μεταστατικό μελάνωμα δέρματος που εντοπίστηκε σε γυναίκα αμφοτερόπλευρα στις ωοθήκες ένα μόλις μήνα μετά την έναρξη θεραπείας με clomiphene citrate 27. Yπήρχε ιστορικό αφαιρεθέντος άτυπου σπίλου, αγνώστων λοιπών στοιχείων, 15 έτη νωρίτερα. Σύμφωνα με αναδρομική cohort μελέτη των Young P, et al. από την Αυστραλία 28 στις αρχές της προηγούμενης 10ετίας, που εκτιμούσε την επίπτωση του μελανώματος σε καταγεγραμμένες υπογόνιμες γυναίκες, αυτή ήταν όμοια με την επίπτωση του μελανώματος στο γυναικείο πληθυσμό του Queensland. Τα φάρμακα δεν φάνηκε γενικά να επηρεάζουν παρά μόνο σε γυναίκες με υπογόνιμους συντρόφους. Όσες είχαν λάβει περισσότερους από έναν κύκλο clomiphene citrate ή ΗMG είχαν σημαντικά ελαττωμένο κίνδυνο σε σύγκριση με όσες εκτέθηκαν σε 1 ή κανένα κύκλο ART. Σε μεταγενέστερη cohort 21 μελέτη που εκτιμούσε μεταξύ άλλων καρκίνων και το μελάνωμα σε υπογόνιμες γυναίκες, παρατήρησαν ότι η έκθεση στην clomiphene δεν αύξησε σημαντικά την επίπτωση του μελανώματος παρά μόνο σε εκείνες που παρέμειναν άτεκνες παρά την ART. Η μεγαλύτερη cohort υπογόνιμων γυναικών μέχρι σήμερα 29 από τους Hannibal CG, et al. δεν ανέδειξε συσχέτιση των φαρμάκων ART και του μελανώματος. Ωστόσο, η διαστρωμάτωση βάσει τεκνοποίησης έδειξε σημαντική αύξηση του κινδύνου μελανώματος σε Ôüìïò 23, Ôåý ïò 2, Απρίλιος - Ιούνιος 2012

18 94 Μ. Κυριαζοπούλου, Α. Στρατηγός γυναίκες που έλαβαν γοναδοτροπίνες ή GnRH και τελικά γέννησαν. Ο αριθμός των κύκλων ή ο χρόνος από την πρώτη λήψη μέχρι την εμφάνιση του μελανώματος (λανθάνων χρόνος) δεν έδειξαν να επηρεάζουν τον κίνδυνο. Η population-based cohort 12 μελέτη από τους Calderon-Margalit R, et al. που δημοσιεύτηκε το 2009 κατέδειξε αυξημένο κίνδυνο μελανώματος σε υπογόνιμες γυναίκες που είχαν λάβει αγωγή και ισχυρότερη συσχέτιση σε όσες περίμεναν πέραν του έτους για να συλλάβουν. Η βιβλιογραφία περιλαμβάνει και μελέτες σε πληθυσμούς γυναικών με γνωστά αίτια υπογονιμότητας. Η ενδομητρίωση ως παράγοντας πρωτοπαθούς ωοθηκικής ανεπάρκειας συνδέεται με αυξημένο κίνδυνο εμφάνισης μελανώματος, όπως και με άλλους ορμονοευαίσθητους καρκίνους 5. Στην τελευταία προ 2ετίας αναφορά 18, επισημαίνεται σε αναδρομική cohort μελέτη από τους Brinton LA, et al. η σημαντική αύξηση του μελανώματος σε γυναίκες με υπερανδρογοναιμία ή εμμηνορυσιακές διαταραχές, αλλά η διαφορά αυτή έπαψε να υφίσταται, όταν έγινε προσαρμογή με βάση την πρωτοπαθή υπογονιμότητα, όπως αυτή ορίστηκε στην αρχή. ΣΧΟΛΙΑ 1. Δε συνάγεται συμπέρασμα σχετικό με τη συνολική επίπτωση του καρκίνου στον πληθυσμό των ατόμων που υποβλήθηκαν σε ART αγωγή. Σημειώνεται δε ότι ο πληθυσμός αυτός εμφανίζει μεγάλη ετερογένεια ως προς την αιτία της υπογονιμότητας, το είδος της θεραπείας (μονοθεραπεία ή συνδυασμοί, αλλαγές σχημάτων), τη διάρκεια της θεραπείας. 2. Η σχέση υπογονιμότητας και καρκίνου φαίνεται να υποστηρίζεται κυρίως στην περίπτωση του καρκίνου των ωοθηκών. Η υπογονιμότητα παρά τη θεραπεία φαίνεται να επιβαρύνει την επίπτωση σε καρκίνους, όπως το μελάνωμα και ο καρκίνος των ωοθηκών. 3. Η σχέση ART αγωγής και καρκίνου του ενδομητρίου είναι πιο καλά τεκμηριωμένη, ειδικά στην περίπτωση της θεραπείας με clomiphene citrate. 4. Το μελάνωμα θεωρήθηκε πολύ πρώιμα καρκίνος πιθανώς σχετιζόμενος με ART, αλλά τα αποτελέσματα των cohort μελετών και τα συμπεράσματα των reviews δεν υποστηρίζουν μια σημαντική σχέση. Υπό ειδικές συνθήκες π.χ. λήψης ενός συγκεκριμένου φαρμάκου ή μεγάλης διάρκειας αγωγής φαίνεται ότι υπάρχει συσχέτιση. 5. Η επίμονη υπογονιμότητα παρά την ART που επηρεάζει τον κίνδυνο του μελανώματος ή του καρκίνου των ωοθηκών είναι μία ενδιαφέρουσα παρατήρηση. Αυτό θα μπορούσε να περιλαμβάνει όλες τις παρακάτω περιπτώσεις γυναικών. α) Η επίμονη υπογονιμότητα μπορεί να συνδέεται με επίμονη και παρατεταμένη προσπάθεια ART, συνεπώς, μεγαλύτερης διάρκειας έκθεση στα φάρμακα και την καρκινογόνο τους δράση, αν αυτή υφίσταται. β) Η υποκείμενη διαταραχή που συνεπάγεται και επίμονη υπογονιμότητα είναι αυτή που προδιαθέτει σε καρκινογένεση. γ) Η επίμονη υπογονιμότητα μετά από ART μπορεί να μεταφράζεται και στο εξής ιστορικό: πιθανότατα εξετάζουμε γυναίκα στην 4 η -5 η δεκαετία της ζωής της. Δεν αποκλείεται λοιπόν η εμφάνιση καρκίνου να οφείλεται και στη μακροχρόνια παραμονή σε κατάσταση ατεκνίας και να μην εμφανίζεται ως συνέπεια της ART. δ) Οι γυναίκες που υποβλήθηκαν σε ART και δε γέννησαν είναι περισσότερο επιρρεπείς στην εμφάνιση συγκεκριμένων καρκίνων για άγνωστο λόγο. ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦIA 1. MN Mascarenhas, H Cheung, CD Mathers, et al. Measuring infertility in populations: constructing a standard definition for use with demographic and reproductive health surveys Population Health Metrics 2012, 10: J Hirshfeld-Cytron, C Gracia, T Woodruff. Nonmalignant Diseases and Treatments Associated with Primary Ovarian Failure: An Expanded Role for Fertility Preservation Women s Health 2011; 20(10): ΙΝ Μπόντης. Βασικές γνώσεις Μαιευτικής και Γυναικολογίας. 1 η έκδοση. Θεσσαλονίκη: University Studio Press, M Devesa, PN Barri, B Coroleu. Assisted reproductive technology and ovarian cancer. Minerva Endocrinol 2010; 35(4): A Melin, P Sparen, A Bergqvist. The risk of cancer and the role of parity among women with endometriosis Human Reprod 2007; 22(11): AN Yli-Kuha, M Gissler, R Klemetti, et al. Cancer morbidity in a cohort of 9175 Finnish women treated for infertility. Human Reprod 2012; 27(4): LG Liat, R Jaron, O Liraz, et al. Are infertility treatments a potential risk factor for a cancer development? Perspective of 30 years of follow-up. Gynecol Endocrinol 2012 April 5 [Epub ahead of print] 8. LA Brinton, VV Sahasrabuddhe, B Scoccia. Fertility drugs and the risk of breast and gynecologic cancers. Semin Reprod Med 2012; 30(2): L Lerner-Geva, J Rabinovici, B Lunenfeld. Ovarian stimulation: is there a long-term risk for ovarian, breast and endometrial cancer? Women s Health 2010; 6(6): ÅËËÇÍÉÊÇ ÅÐÉÈÅÙÑÇÓÇ ÄÅÑÌÁÔÏËÏÃÉÁÓ ÁÖÑÏÄÉÓÉÏËÏÃÉÁÓ

19 ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΥΠΟΒΟΗΘΟΥΜΕΝΗΣ ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΚΑΙ ΚΑΡΚΙΝΟΣ. ΥΠΑΡΧΕΙ ΣΥΣΧΕΤΙΣΗ ΜΕ ΤΟ ΜΕΛΑΝΩΜΑ; G Chene, F Penault-Llorca, A Tardieu, et al. Is There a Relationship between Ovarian Epithelial Dysplasia and Infertility? Obstet Gynecol Int 2012 Feb 9 [Epub ahead of print] 11. ML Kurta, KB Moysich, JL Weissfielf, et al. Use of fertility drugs and risk of ovarian cancer: Results from a U.S.-based case-control study. Cancer Epidemiol Biomarkers Prev Jul 13 [Epub ahead of print] 12. A. Jensen, H. Sharif, K. Frederiksen, et al.. Use of fertility drugs and risk of ovarian cancer: Danish population based cohort study. BMJ 2009; 338:b H Klip, CW Burger, P Kenemans, et al. Cancer risk associated with subfertility and ovulation induction: a review. Cancer Causes Control 2000; 11(4): GG Impicciatore, GM Tiboni. Ovulation inducing agents and cancer risk: review of the literature. Curr Drug Saf 2011; 6(4): R Calderon-Margalit, Y Friedlander, R. Yanetz, et al. Cancer risk after exposure to treatments for ovulation induction. Am J Epidemiol 2009; 169: A. Jensen, H. Sharif, SK Kjaer. Use of fertility drugs and risk of uterine cancer: results from a large Danish population-based cohort study. Am J Epidemiol 2009; 170: LA Brinton. Long-term effects of ovulation-stimulating drugs on cancer risk. Reprod Biomed Online 2007; 15(1): LA Brinton, KS Moghissi, CL. Westhoff, et al. Cancer risk among infertile women with androgen excess or menstrual disorders (including polycystic ovary syndrome) Fertil Steril. 2010; 94(5): A Jensen, H Sharif, E Svare, et al. Risk of breast cancer after exposure to fertility drugs: results from a large Danish cohort study. Cancer Epidemiol Biomarkers Prev 2007; 16(7): CG Hannibal, A Jensen, H Sharif, et al. Risk of thyroid cancer after exposure to fertility drugs: results from a large Danish cohort study. Human Reprod 2008; 23(2): MD Althuis, B Scoccia, EJ Lamb, et al. Melanoma, thyroid, cervical, and colon cancer risk after use of fertility drugs. Am J Obstet Gynecol 2005; 193: E Ron, B Lunenfeld, J Menczer, et al. Cancer incidence in a cohort of infertile women. Am J Epidemiol 1987; 125(5): LA Brinton, LJ Melton, GD Malkasian, et al. Cancer risk after evaluation for infertility. Am J Epidemiol 1989; 129(4): MA Rossing, JR Daling, NS Weiss, et al. Risk of cutaneous melanoma in a cohort of infertile women. Melanoma Res 1995; 5(2): EA Holly, RD Cress, DK Ahn. Cutaneous melanoma in women. Reproductive factors and oral contraceptive use. Am J Epidemiol 1995; 141(10): JM Merkue, JL Teepen. The indispensable anamnesis: invitro fertilization in a woman under treatment for melanoma. Ned Tijdschr Geneeskd 1998; 142(38): PN Fuller. Malignant melanoma of the ovary and exposure to clomiphene citrate: A case report and review of the literature Am J Obstet Gynecol 1999; 180: P. Young, D. Purdie, L. Jackman, et al. A study of infertility treatment and melanoma. Melanoma Research 2001; 11: CG Hannibal, A Jensen, H Sharif, et al. Malignant melanoma risk after exposure to fertility drugs: results from a large Danish cohort study. Cancer Causes Control 2008; 19: NF Vlahos, KP Economopoulos, G Creatsas. Ferility drugs and ovarian cancer:a critical review of the literature. Ann N Y Acad Sci 2010; 1205: TG Zreik, CM Ayoub, A. Hannoun, et al. Fertility drugs and risk of ovarian cancer: dispelling the myth. Curr Opin Obstet Gynecol 2008; 20: N Kanakas, T Mantzavinos. Fertility Drugs and Gynecologic Cancer. Ann N Y Acad Sci 2006; 1092: LΑ Brinton, KS Moghissi, B Scoccia, et al. Ovulation induction and cancer risk. Fertil Steril 2005; 83(2): Áë ëç ëï ãñá ößá: Μ. Κυριαζοπούλου Íï óï êï ìåßï Αφροδισίων και Δερματικών Νόσων Á. Óõã ãñüò, Ι. Äñá ãïý ìç 5, Êá é óá ñéá íþ, Αθήνα Ôçë.: Ôüìïò 23, Ôåý ïò 2, Απρίλιος - Ιούνιος 2012

20

Ανασκόπηση. Βασικές αρχές της ψυχοδερματολογίας. Βasic Principles of Psychodermatology. Ðå ñß ëç øç. Summa ry. Κουρής Α. Ποτουρίδου Ε. Χριστοδούλου Χ.

Ανασκόπηση. Βασικές αρχές της ψυχοδερματολογίας. Βasic Principles of Psychodermatology. Ðå ñß ëç øç. Summa ry. Κουρής Α. Ποτουρίδου Ε. Χριστοδούλου Χ. Ανασκόπηση Βασικές αρχές της ψυχοδερματολογίας Κουρής Α. Ποτουρίδου Ε. Χριστοδούλου Χ. Β Κλινική Δερματικών και Αφροδισίων Νόσων, Νοσοκομείο Α. Συγγρός Β Κλινική Δερματικών και Αφροδισίων Νόσων, Νοσοκομείο

Διαβάστε περισσότερα

Tεχνικές υποβοηθούμενης αναπαραγωγής και καρκίνος. Υπάρχει συσχέτιση με το μελάνωμα;

Tεχνικές υποβοηθούμενης αναπαραγωγής και καρκίνος. Υπάρχει συσχέτιση με το μελάνωμα; Ανασκόπηση Tεχνικές υποβοηθούμενης αναπαραγωγής και καρκίνος. Υπάρχει συσχέτιση με το μελάνωμα; Κυριαζοπούλου Μ. Στρατηγός Α. Α Πανεπιστημιακή Κλινική, Νοσοκομείο Αφροδισίων και Δερματικών Νόσων, Α. Συγγρός

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΒΟΗΘΟΥΜΕΝΗ ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΗ. Γεώργιος Λ. Αντωνάκης Αν. Καθηγητής Μαιευτικής-Γυναικολογίας

ΥΠΟΒΟΗΘΟΥΜΕΝΗ ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΗ. Γεώργιος Λ. Αντωνάκης Αν. Καθηγητής Μαιευτικής-Γυναικολογίας ΥΠΟΒΟΗΘΟΥΜΕΝΗ ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΗ Γεώργιος Λ. Αντωνάκης Αν. Καθηγητής Μαιευτικής-Γυναικολογίας Πρωτόκολλα πρόκλησης πολλαπλής ωοθυλακικής ωρίμανσης. Ασφάλεια των μεθόδων της Υποβοηθούμενης Αναπαραγωγής. Πρόκληση

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΓΟΝΙΜΟΤΗΤΑ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΣΤΕΦΑΝΙΔΗΣ ΛΕΚΤΟΡΑΣ Α ΜΑΙΕΥΤΙΚΗ & ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΔΙΕΥΘΥΝΤΗΣ: ΚΑΘ. Α.

ΥΠΟΓΟΝΙΜΟΤΗΤΑ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΣΤΕΦΑΝΙΔΗΣ ΛΕΚΤΟΡΑΣ Α ΜΑΙΕΥΤΙΚΗ & ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΔΙΕΥΘΥΝΤΗΣ: ΚΑΘ. Α. ΥΠΟΓΟΝΙΜΟΤΗΤΑ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΣΤΕΦΑΝΙΔΗΣ ΛΕΚΤΟΡΑΣ Α ΜΑΙΕΥΤΙΚΗ & ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΔΙΕΥΘΥΝΤΗΣ: ΚΑΘ. Α. ΑΝΤΣΑΚΛΗΣ ΥΠΟΓΟΝΙΜΟΤΗΤΑ Η ανικανότητα σύλληψης μετά από ένα χρόνο σεξουαλικών

Διαβάστε περισσότερα

Βασιλική Ψάρρα, MSc Επιμελήτρια Β Ψυχιατρικής Ψυχιατρικό Νοσοκομείο Αττικής

Βασιλική Ψάρρα, MSc Επιμελήτρια Β Ψυχιατρικής Ψυχιατρικό Νοσοκομείο Αττικής Βασιλική Ψάρρα, MSc Επιμελήτρια Β Ψυχιατρικής Ψυχιατρικό Νοσοκομείο Αττικής Εισαγωγή Η διάγνωση καρκίνου του μαστού αποτελεί ιδιαίτερα τραυματικό γεγονός 1,2 Στην τελευταία έκδοση του Diagnostic and Statistical

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗ ΑΘΗΝΩΝ ΒΑΣ. ΣΙΔΕΡΗΣ, ΜΕΣΟΓΕΙΩΝ 6, ΑΜΠΕΛΟΚΗΠΟΙ 115 27, ΑΘΗΝΑ, ΤΗΛ: 210 7777.654, FAX

ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗ ΑΘΗΝΩΝ ΒΑΣ. ΣΙΔΕΡΗΣ, ΜΕΣΟΓΕΙΩΝ 6, ΑΜΠΕΛΟΚΗΠΟΙ 115 27, ΑΘΗΝΑ, ΤΗΛ: 210 7777.654, FAX ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗ ΑΘΗΝΩΝ Μικροβιολογικό & Ερευνητικό Εργαστήριο Καθ έξιν Αποβολές Οι καθ 'έξιν αποβολές είναι μια ασθένεια σαφώς διακριτή από τη στειρότητα, και που ορίζεται ως δύο ή περισσότερες αποτυχημένες

Διαβάστε περισσότερα

Διαχείριση του ζευγαριού που θέλει να τεκνοποιήσει

Διαχείριση του ζευγαριού που θέλει να τεκνοποιήσει Διαχείριση του ζευγαριού που θέλει να τεκνοποιήσει Υπογονιµότητα: αδυναµία σύλληψης µετά από 1 χρόνο ελεύθερων σεξουαλικών επαφών Ικανότητα σύλληψης/µήνα: ~20% 10-15% των ζευγαριών: πρόβληµα υπογονιµότητας

Διαβάστε περισσότερα

ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΑΣΘΕΝ-Ν ΣΤΗ ΣΤΕΦΑΝΙΑΙΑ ΜΟΝΑΔΑ ΚΑΙ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤ-ΠΙΣΗ

ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΑΣΘΕΝ-Ν ΣΤΗ ΣΤΕΦΑΝΙΑΙΑ ΜΟΝΑΔΑ ΚΑΙ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤ-ΠΙΣΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΑΣΘΕΝ-Ν ΣΤΗ ΣΤΕΦΑΝΙΑΙΑ ΜΟΝΑΔΑ ΚΑΙ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤ-ΠΙΣΗ ΧΑΤΖΗΣΤΕΦΑΝΟΥ ΦΑΝΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΡΙΑ Τ.Ε. Β Γ ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΙΠΠΟΚΡΑΤΕΙΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ Η στεφανιαία µονάδα είναι ένας χώρος

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή εργασία ΑΓΧΟΣ ΚΑΙ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΣΕ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΜΑΣΤΕΚΤΟΜΗ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή εργασία ΑΓΧΟΣ ΚΑΙ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΣΕ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΜΑΣΤΕΚΤΟΜΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή εργασία ΑΓΧΟΣ ΚΑΙ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΣΕ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΜΑΣΤΕΚΤΟΜΗ ΧΡΥΣΟΒΑΛΑΝΤΗΣ ΒΑΣΙΛΕΙΟΥ ΛΕΜΕΣΟΣ 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

Μελάνωμα: Πληθυσμιακός έλεγχος και δευτερογενής πρόληψη

Μελάνωμα: Πληθυσμιακός έλεγχος και δευτερογενής πρόληψη Α' ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΑΦΡΟΔΙΣΙΩΝ ΚΑΙ ΔΕΡΜΑΤΙΚΩΝ ΝΟΣΩΝ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ "Ανδρέας Συγγρός" Μελάνωμα: Πληθυσμιακός έλεγχος και δευτερογενής πρόληψη ΜΑΡΙΑ ΚΩΣΤΑΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟΣ ΣΥΝΕΡΓΑΤΗΣ Μονάδα Σπίλων και Μελανώματος

Διαβάστε περισσότερα

Η ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΚΑΙ ΤΑ ΣΥΓΧΡΟΝΑ ΤΑΞΙΝΟΜΙΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ

Η ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΚΑΙ ΤΑ ΣΥΓΧΡΟΝΑ ΤΑΞΙΝΟΜΙΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ Η ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΚΑΙ ΤΑ ΣΥΓΧΡΟΝΑ ΤΑΞΙΝΟΜΙΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΓΕΩΡΓΙΛΑ ΕΛΕΝΗ Απαρτιωμένη Διδασκαλία ΕΙΣΑΓΩΓΗ Διάγνωση: είναι η πολύπλοκη διαδικασία αναγνώρισης και ταυτοποίησης μιας διαταραχής που γίνεται

Διαβάστε περισσότερα

Γεώργιος Α. Ανδρουτσόπουλος Επίκουρος Καθηγητής Μαιευτικής - Γυναικολογίας Πανεπιστημίου Πατρών. Πυελική μάζα

Γεώργιος Α. Ανδρουτσόπουλος Επίκουρος Καθηγητής Μαιευτικής - Γυναικολογίας Πανεπιστημίου Πατρών. Πυελική μάζα Γεώργιος Α. Ανδρουτσόπουλος Επίκουρος Καθηγητής Μαιευτικής - Γυναικολογίας Πανεπιστημίου Πατρών Πυελική μάζα Επιδημιολογία Η πυελική μάζα είναι ένα σχετικά συχνό κλινικό εύρημα. Σε αρκετές περιπτώσεις

Διαβάστε περισσότερα

Συνέντευξη με τον Μαιευτήρα, Χειρουργό Γυναικολόγο αναπαραγωγής, Μιχάλη Κλ. Φραγκουλίδη

Συνέντευξη με τον Μαιευτήρα, Χειρουργό Γυναικολόγο αναπαραγωγής, Μιχάλη Κλ. Φραγκουλίδη Συνέντευξη με τον Μαιευτήρα, Χειρουργό Γυναικολόγο αναπαραγωγής, Μιχάλη Κλ. Φραγκουλίδη Η ανδρική υπογονιμότητα είναι ένα θέμα που απασχολεί ιδιαίτερα τον επιστημονικό κόσμο με δεδομένο ότι τα τελευταία

Διαβάστε περισσότερα

Είναι υποειδικότητα της ψυχιατρικής που διαμεσολαβεί μεταξύ της ψυχιατρικής και υπόλοιπης ιατρικής Αντικείμενο της ο ασθενής του γενικού νοσοκομείου

Είναι υποειδικότητα της ψυχιατρικής που διαμεσολαβεί μεταξύ της ψυχιατρικής και υπόλοιπης ιατρικής Αντικείμενο της ο ασθενής του γενικού νοσοκομείου Είναι υποειδικότητα της ψυχιατρικής που διαμεσολαβεί μεταξύ της ψυχιατρικής και υπόλοιπης ιατρικής Αντικείμενο της ο ασθενής του γενικού νοσοκομείου που αντιμετωπίζει ψυχικά προβλήματα λόγω της σωματικής

Διαβάστε περισσότερα

Α ΜΑΙΕΥΤΙΚΗ & ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΚΗΣ ΟΓΚΟΛΟΓΙΑΣ Γ.Ν.Α. «ΑΛΕΞΑΝΔΡΑ» ΝΟΣΟΣ PAGET ΑΙΔΟΙΟΥ

Α ΜΑΙΕΥΤΙΚΗ & ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΚΗΣ ΟΓΚΟΛΟΓΙΑΣ Γ.Ν.Α. «ΑΛΕΞΑΝΔΡΑ» ΝΟΣΟΣ PAGET ΑΙΔΟΙΟΥ Α ΜΑΙΕΥΤΙΚΗ & ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΚΗΣ ΟΓΚΟΛΟΓΙΑΣ Γ.Ν.Α. «ΑΛΕΞΑΝΔΡΑ» ΝΟΣΟΣ PAGET ΑΙΔΟΙΟΥ Κουτρούµπα Ι, Χαϊδόπουλος Δ, Θωµάκος Ν, Σωτηροπούλου Μ, Καθοπούλης Ν, Βλάχος

Διαβάστε περισσότερα

Πυελική μάζα. Ενότητα 3: Πύελος Παθολογία πυέλου

Πυελική μάζα. Ενότητα 3: Πύελος Παθολογία πυέλου Πυελική μάζα Ενότητα 3: Πύελος Παθολογία πυέλου Γεώργιος Α. Ανδρουτσόπουλος Επίκουρος Καθηγητής Ιατρική Σχολή Μαιευτικής - Γυναικολογίας Πανεπιστημίου Πατρών Σκοποί ενότητας Παρουσίαση Πυελικής Μάζας Πρόπτωση

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ. Πτυχιακή εργασία

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ. Πτυχιακή εργασία ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ Πτυχιακή εργασία ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΠΟΛΥΚΥΣΤΙΚΩΝ ΩΟΘΗΚΩΝ ΚΑΙ ΟΙ ΨΥΧΟΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΣΤΟ ΑΤΟΜΟ ΠΟΥ ΝΟΣΕΙ Ραφαέλλα Χαραλάμπους Λεμεσός 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

Αποκατάσταση Καρδιοπαθούς Ασθενούς Ο ρόλος του Ψυχιάτρου

Αποκατάσταση Καρδιοπαθούς Ασθενούς Ο ρόλος του Ψυχιάτρου Αποκατάσταση Καρδιοπαθούς Ασθενούς Ο ρόλος του Ψυχιάτρου Πανταζής Α. Ιορδανίδης Διδάκτωρ Ψυχιατρικής Α.Π.Θ Καθηγητής Ψυχολογίας & Διατροφής, ΑΤΕΙ Ιορδανίδης,, 10/3/11 1 ρ.πανταζής Ιορδανίδης, 10/3/11 2

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία Η ΣΧΕΤΙΖΟΜΕΝΗ ΜΕ ΤΗΝ ΥΓΕΙΑ ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΝΕΑΝΙΚΗ ΙΔΙΟΠΑΘΗ ΑΡΘΡΙΤΙΔΑ Όνομα Φοιτήτριας: Μαρία Θωμά Αριθμός φοιτητικής ταυτότητας:2010221455

Διαβάστε περισσότερα

GnRH ανάλογα. Στρατής Κολυµπιανάκης MD MSc PhD. Επίκουρος Καθηγητής Μαιευτικής Γυναικολογίας και Υποβοηθούµενης Αναπαραγωγής

GnRH ανάλογα. Στρατής Κολυµπιανάκης MD MSc PhD. Επίκουρος Καθηγητής Μαιευτικής Γυναικολογίας και Υποβοηθούµενης Αναπαραγωγής GnRH ανάλογα Στρατής Κολυµπιανάκης MD MSc PhD Επίκουρος Καθηγητής Μαιευτικής Γυναικολογίας και Υποβοηθούµενης Αναπαραγωγής Μονάδα Ανθρώπινης Αναπαραγωγής Α Μαιευτική και Γυναικολογική Κλινική ΑΠΘ Γιατί

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή εργασία Η ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΣΕ ΕΦΗΒΟΥΣ ΜΕ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ 1

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή εργασία Η ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΣΕ ΕΦΗΒΟΥΣ ΜΕ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ 1 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή εργασία Η ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΣΕ ΕΦΗΒΟΥΣ ΜΕ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ 1 ΑΝΔΡΕΑΣ ΑΝΔΡΕΟΥ Φ.Τ:2008670839 Λεμεσός 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

Διαταραχές Πρόσληψης Τροφής στην Εφηβεία

Διαταραχές Πρόσληψης Τροφής στην Εφηβεία Διαταραχές Πρόσληψης Τροφής στην Εφηβεία Β. Α. Παπαγεωργίου MD, Med, Δρ. Α.Π.Θ. Παιδοψυχίατρος - TEACCH Consultant τ. Επίκουρος Καθηγήτρια Παιδοψυχιατρικής Οι Δ.Π.Τ. Δεν είναι απλώς αποκλίνουσες διατροφικές

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΔΡΙΚΗ ΥΠΟΓΟΝΙΜΟΤΗΤΑ

ΑΝΔΡΙΚΗ ΥΠΟΓΟΝΙΜΟΤΗΤΑ Μεσογείων 6, Αμπελόκηποι 115 27 ΑΝΔΡΙΚΗ ΥΠΟΓΟΝΙΜΟΤΗΤΑ [1]/[6] ΑΝΔΡΙΚΗ ΥΠΟΓΟΝΙΜΟΤΗΤΑ Εισαγωγή Περίπου το 15% των ζευγαριών δεν είναι σε θέση να συλλάβουν μετά από ένα χρόνο ελεύθερων σεξουαλικών επαφών.

Διαβάστε περισσότερα

Μήπως έχω Σκληρόδερµα;

Μήπως έχω Σκληρόδερµα; Μήπως έχω Σκληρόδερµα; Για να πληροφορηθώ µýëïò ôçò Σπάνιος ναι... Μόνος όχι Η Πανελλήνια Ένωση Σπανίων Παθήσεων (Π.Ε.Σ.ΠΑ) είναι ο μόνος φορέας, μη κερδοσκοπικό σωματείο, συλλόγων ασθενών σπανίων παθήσεων

Διαβάστε περισσότερα

ΜΠΑΜΠΑΤΣΙΑΣ ΛΑΜΠΡΟΣ ΧΕΙΡΟΥΡΓΟΣ ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΟΣ-ΜΑΙΕΥΤΗΡΑΣ

ΜΠΑΜΠΑΤΣΙΑΣ ΛΑΜΠΡΟΣ ΧΕΙΡΟΥΡΓΟΣ ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΟΣ-ΜΑΙΕΥΤΗΡΑΣ ΚΑΘ` ΕΞΙΝ ΑΠΟΒΟΛΕΣ (πληροφορίες για το κοινό σύμφωνα με το Βρετανικό κολλέγιο μαιευτήρωνγυναικολόγων) για περισσότερες πληροφορίες η γυναίκα πρέπει να συμβουλεύεται το γυναικολόγο της. ΓΕΝΙΚΑ Αποβολή είναι

Διαβάστε περισσότερα

Διαταραχές συμπεριφοράς στην Άνοια

Διαταραχές συμπεριφοράς στην Άνοια Διαταραχές συμπεριφοράς στην Άνοια Κώστας Νικολάου ψυχίατρος Παρουσίαση βασισμένη στο: BPSD Educational Pack, International Psychogeriatric Association (IPA) 2002 Τα Συμπεριφορικά και Ψυχολογικά συμπτώματα

Διαβάστε περισσότερα

ΗPV και Καρκίνος Δέρµατος. Ηλέκτρα Νικολαΐδου Επ. Καθηγήτρια Δερµατολογίας ΕΚΠΑ Νοσ. «Α. Συγγρός»

ΗPV και Καρκίνος Δέρµατος. Ηλέκτρα Νικολαΐδου Επ. Καθηγήτρια Δερµατολογίας ΕΚΠΑ Νοσ. «Α. Συγγρός» ΗPV και Καρκίνος Δέρµατος Ηλέκτρα Νικολαΐδου Επ. Καθηγήτρια Δερµατολογίας ΕΚΠΑ Νοσ. «Α. Συγγρός» ΓΕΝΗ HPV Α γένος: βλεννογόνοι αιτιολογική συσχέτιση µε καρκίνο τραχήλου µήτρας, πρωκτού, αιδοίου, πέους

Διαβάστε περισσότερα

Θέματα Αναπαραγωγικής Υγείας στην Προεφηβεία & Εφηβεία. Φλώρα Μπακοπούλου Παιδίατρος Εφηβικής Ιατρικής

Θέματα Αναπαραγωγικής Υγείας στην Προεφηβεία & Εφηβεία. Φλώρα Μπακοπούλου Παιδίατρος Εφηβικής Ιατρικής Θέματα Αναπαραγωγικής Υγείας στην Προεφηβεία & Εφηβεία Φλώρα Μπακοπούλου Παιδίατρος Εφηβικής Ιατρικής Ενήβωση - Εφηβεία Puberty - Adolescence Puberty vs. Adolescence Ενήβωση vs. Εφηβεία 12-15 y 12- >>15

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΩΟΘΗΚΩΝ. Θ. Πανοσκάλτσης MD, PhD, FRCOG, CCST (UK) Γυναικολόγος Ογκολόγος. Αρεταίειον Νοσοκομείο, Αθήνα

ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΩΟΘΗΚΩΝ. Θ. Πανοσκάλτσης MD, PhD, FRCOG, CCST (UK) Γυναικολόγος Ογκολόγος. Αρεταίειον Νοσοκομείο, Αθήνα ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΩΟΘΗΚΩΝ Θ. Πανοσκάλτσης MD, PhD, FRCOG, CCST (UK) Γυναικολόγος Ογκολόγος Λέκτορας, 2 η Πανεπιστημιακή Κλινική Μαιευτικής Γυναικολογίας Αρεταίειον Νοσοκομείο, Αθήνα ΕΙΣΑΓΩΓΗ Ο καρκίνος ωοθηκών

Διαβάστε περισσότερα

Επιδημιολογία 3 ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΜΕΛΕΤΩΝ. Ροβίθης Μ. 2006

Επιδημιολογία 3 ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΜΕΛΕΤΩΝ. Ροβίθης Μ. 2006 Επιδημιολογία 3 ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΜΕΛΕΤΩΝ Ροβίθης Μ. 2006 1 Τα στάδια της επιδημιολογικής έρευνας ταξινομούνται με μια λογική σειρά στην οποία κάθε φάση εξαρτάται από την προηγούμενη. Μια εκτεταμένη λίστα είναι

Διαβάστε περισσότερα

Ενδείξεις της δοκιμασίας κόπωσης σε παιδιά με χρόνια αναπνευστικά προβλήματα. Θ. Τσιλιγιάννης

Ενδείξεις της δοκιμασίας κόπωσης σε παιδιά με χρόνια αναπνευστικά προβλήματα. Θ. Τσιλιγιάννης Ενδείξεις της δοκιμασίας κόπωσης σε παιδιά με χρόνια αναπνευστικά προβλήματα Θ. Τσιλιγιάννης Παιδίατρος Εξειδικευμένος Παιδοπνευμονολόγος Διευθυντής Παιδοπνευμονολογικού Παιδιατρική Κλινική ΜΗΤΕΡΑ Φυσική

Διαβάστε περισσότερα

Αιμιλίζα Στεφανίδου 1, Δημοσθένης Μπούρος 2, Μιλτιάδης Λειβαδίτης 2, Αθανασία Πατάκα 1, Παρασκευή Αργυροπούλου 1

Αιμιλίζα Στεφανίδου 1, Δημοσθένης Μπούρος 2, Μιλτιάδης Λειβαδίτης 2, Αθανασία Πατάκα 1, Παρασκευή Αργυροπούλου 1 Αιμιλίζα Στεφανίδου 1, Δημοσθένης Μπούρος 2, Μιλτιάδης Λειβαδίτης 2, Αθανασία Πατάκα 1, Παρασκευή Αργυροπούλου 1 1 Μονάδα Αναπνευστικής Ανεπάρκειας, Α.Π.Θ., Γ.Π.Ν. «Γ.Παπανικολάου» 2 Τμήμα Ιατρικής, Δημοκρίτειο

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΣΗ ΣΠΕΡΜΑΤΟΣ (SPERM POOLING) ΚΑΙ ΕΝΔΟΜΗΤΡΟ ΣΑΛΠΙΓΓΟΠΕΡΙΤΟΝΑΪΚΗ ΣΠΕΡΜΑΤΕΓΧΥΣΗ (IUTPI) ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΗΣ ΗΠΙΑΣ ΑΝΔΡΙΚΗΣ ΥΠΟΓΟΝΙΜΟΤΗΤΑΣ

ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΣΗ ΣΠΕΡΜΑΤΟΣ (SPERM POOLING) ΚΑΙ ΕΝΔΟΜΗΤΡΟ ΣΑΛΠΙΓΓΟΠΕΡΙΤΟΝΑΪΚΗ ΣΠΕΡΜΑΤΕΓΧΥΣΗ (IUTPI) ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΗΣ ΗΠΙΑΣ ΑΝΔΡΙΚΗΣ ΥΠΟΓΟΝΙΜΟΤΗΤΑΣ ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΣΗ ΣΠΕΡΜΑΤΟΣ (SPERM POOLING) ΚΑΙ ΕΝΔΟΜΗΤΡΟ ΣΑΛΠΙΓΓΟΠΕΡΙΤΟΝΑΪΚΗ ΣΠΕΡΜΑΤΕΓΧΥΣΗ (IUTPI) ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΗΣ ΗΠΙΑΣ ΑΝΔΡΙΚΗΣ ΥΠΟΓΟΝΙΜΟΤΗΤΑΣ ΜΑΜΑΣ Λ, ΡΩΜΗΟΥ Φ, ΝΙΚΗΤΟΣ Ε, ΜΑΜΑ Ε. ΚΕΝΤΡΟ ΕΞΩΣΩΜΑΤΙΚΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Καρκίνος. Note: Σήμερα όμως πάνω από το 50% των διαφόρων καρκινικών τύπων είναι θεραπεύσιμοι

Καρκίνος. Note: Σήμερα όμως πάνω από το 50% των διαφόρων καρκινικών τύπων είναι θεραπεύσιμοι Ο πιο απλός ορισμός είναι ότι ο καρκίνος είναι μια ομάδα ασθενειών που χαρακτηρίζεται από ανεξέλεγκτη ανάπτυξη και διασπορά ανώμαλων κυττάρων. Αν η εξάπλωση δεν ελεγχθεί θα οδηγήσει στο θάνατο. Ποσοστό

Διαβάστε περισσότερα

Προεμφυτευτική γενετική διάγνωση (P.G.D) σε χρωμοσωμικές ανωμαλίες και κληρονομικά νοσήματα

Προεμφυτευτική γενετική διάγνωση (P.G.D) σε χρωμοσωμικές ανωμαλίες και κληρονομικά νοσήματα Προεμφυτευτική γενετική διάγνωση (P.G.D) σε χρωμοσωμικές ανωμαλίες και κληρονομικά νοσήματα MAΡΙΑ ΠΑΠΑΛΟΥΚΑ Κλινική Εμβρυολόγος Μονάδα Αναπαραγωγικής Ιατρικής Περιεχόμενα Ορισμός Ιστορική Αναδρομή Γενετική

Διαβάστε περισσότερα

Παράγοντες κινδύνου για τον καρκίνο του Παγκρέατος. Στέργιος Δελακίδης Γαστρεντερολόγος

Παράγοντες κινδύνου για τον καρκίνο του Παγκρέατος. Στέργιος Δελακίδης Γαστρεντερολόγος Παράγοντες κινδύνου για τον καρκίνο του Παγκρέατος Στέργιος Δελακίδης Γαστρεντερολόγος Καρκίνος Παγκρέατος: πρόγνωση Κακή πρόγνωση Συνολική πενταετής επιβίωση 6%.

Διαβάστε περισσότερα

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΘΕΜΑ: Ο ΥΠΟΣΤΗΡΙΚΤΙΚΟΣ ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΝΟΣΗΛΕΥΤΗ ΣΕ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟ ΜΑΣΤΟΥ ΠΟΥ ΥΠΟΒΑΛΛΟΝΤΑΙ ΣΕ ΧΗΜΕΙΟΘΕΡΑΠΕΙΑ

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΘΕΜΑ: Ο ΥΠΟΣΤΗΡΙΚΤΙΚΟΣ ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΝΟΣΗΛΕΥΤΗ ΣΕ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟ ΜΑΣΤΟΥ ΠΟΥ ΥΠΟΒΑΛΛΟΝΤΑΙ ΣΕ ΧΗΜΕΙΟΘΕΡΑΠΕΙΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ: ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΘΕΜΑ: Ο ΥΠΟΣΤΗΡΙΚΤΙΚΟΣ ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΝΟΣΗΛΕΥΤΗ ΣΕ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟ ΜΑΣΤΟΥ ΠΟΥ ΥΠΟΒΑΛΛΟΝΤΑΙ ΣΕ ΧΗΜΕΙΟΘΕΡΑΠΕΙΑ ΕΠΙΒΛΕΠΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Αν. Καθηγήτρια Ε. Λαμπρινουδάκη

Αν. Καθηγήτρια Ε. Λαμπρινουδάκη Αν. Καθηγήτρια Ε. Λαμπρινουδάκη upadate swfobject.embedswf('/plugins/content/avreloaded/mediaplayer.swf','avreloaded0','400',' 320','7.0.14','/plugins/content/avreloaded/expressinstall.swf', {file:'http://www.aretaieio-obgyn.com/images/stories/videos/emino.flv',width:'400',height:'

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΛΟΧΕΙΑ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΑΙΤΙΑ & ΘΕΡΑΠΕΙΑ

ΕΠΙΛΟΧΕΙΑ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΑΙΤΙΑ & ΘΕΡΑΠΕΙΑ Συνεδρίου-Σεμιναρίου Μητρικού Θηλασμού Μιλένα Ρούσκοβα 22-26 Οκτωβρίου 2014 ΞΑΝΘΗ ΕΠΙΛΟΧΕΙΑ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΑΙΤΙΑ & ΘΕΡΑΠΕΙΑ Παναγιώτης Μ. Σαμαράς Ψυχολόγος Mphil, PgDip, BSc Hons κατάθλιψη της λοχείας Κύρια

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία ΑΓΧΟΣ ΚΑΙ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΜΑΣΤΕΚΤΟΜΗ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία ΑΓΧΟΣ ΚΑΙ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΜΑΣΤΕΚΤΟΜΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία ΑΓΧΟΣ ΚΑΙ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΜΑΣΤΕΚΤΟΜΗ Ονοματεπώνυμο : Φάραχ Βαλεντίνα Αρ. Φοιτητικής Ταυτότητας : 2008899422 ΚΥΠΡΟΣ- ΛΕΥΚΩΣΙΑ 2012

Διαβάστε περισσότερα

Η νόσος του Parkinson δεν είναι µόνο κινητική διαταραχή. Έχει υπολογισθεί ότι µέχρι και 50% των ασθενών µε νόσο Πάρκινσον, µπορεί να βιώσουν κάποια

Η νόσος του Parkinson δεν είναι µόνο κινητική διαταραχή. Έχει υπολογισθεί ότι µέχρι και 50% των ασθενών µε νόσο Πάρκινσον, µπορεί να βιώσουν κάποια ρ ZΩΗ ΚΑΤΣΑΡΟΥ Νευρολόγος ιευθύντρια ΕΣΥ Η νόσος του Parkinson δεν είναι µόνο κινητική διαταραχή. Έχει υπολογισθεί ότι µέχρι και 50% των ασθενών µε νόσο Πάρκινσον, µπορεί να βιώσουν κάποια µορφή κατάθλιψης,

Διαβάστε περισσότερα

Στο Εργαστήριο Υποβοηθούμενης Αναπαραγωγής προσφέρονται διαγνωστικές εξετάσεις που σχετίζονται με την ανδρική υπογονιμυπογονημότηταότητα όπως:

Στο Εργαστήριο Υποβοηθούμενης Αναπαραγωγής προσφέρονται διαγνωστικές εξετάσεις που σχετίζονται με την ανδρική υπογονιμυπογονημότηταότητα όπως: Σ. Κονιδάρης Αν. Καθηγητής Μαιευτικής Γυναικολογίας Στ. Μπάκα Επ. Καθηγήτρια Βιοπαθολογίας Π. Βάκας Επ. Καθηγητής Μαιευτικής Γυναικολογίας Δ. Τζανακάκη Κλινική Εμβρυολόγος Στο Τμήμα Υποβοηθούμενης Αναπαραγωγής

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΣΚΟΚΗΛΗ ΜΕ ΤΗΝ ΑΝΑΛΥΣΗ ΠΡΩΤΑΡΧΙΚΩΝ ΠΑΡΑΓΟΝΤΩΝ

ΔΙΣΚΟΚΗΛΗ ΜΕ ΤΗΝ ΑΝΑΛΥΣΗ ΠΡΩΤΑΡΧΙΚΩΝ ΠΑΡΑΓΟΝΤΩΝ ΔΙΣΚΟΚΗΛΗ ΜΕ ΤΗΝ 1 ΝΕΥΡΟΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ - Γ. Ν. Θ. "Γ. ΠΑΠΑΝΙΚΟΛΑΟΥ", 2 Α' ΠΝΕΥΜΟΝΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ - Γ. Ν. ΚΑΒΑΛΑΣ, 3ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΗ ΝΕΥΡΟΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ, ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ, ΔΠΘ, Π. Γ. Ν. ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥΠΟΛΗΣ,

Διαβάστε περισσότερα

Άσκηση και κατάθλιψη. Γιάννης Θεοδωράκης Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας

Άσκηση και κατάθλιψη. Γιάννης Θεοδωράκης Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας Άσκηση και κατάθλιψη. Γιάννης Θεοδωράκης Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας Θέματα που θα αναπτυχθούν Άσκηση και κατάθλιψη Άσκηση και σχιζοφρένεια Άσκηση και αλκοόλ Εισαγωγή Για την αντιμετώπιση της κατάθλιψης και

Διαβάστε περισσότερα

«β-μεσογειακή αναιμία: το πιο συχνό μονογονιδιακό νόσημα στη χώρα μας»

«β-μεσογειακή αναιμία: το πιο συχνό μονογονιδιακό νόσημα στη χώρα μας» Εργαστήριο Κυτταρογενετικής ΕΚΕΦΕ «Δημόκριτος» «β-μεσογειακή αναιμία: το πιο συχνό μονογονιδιακό νόσημα στη χώρα μας» Ζαχάκη Σοφία - Ουρανία Βιολόγος, MSc, PhD β μεσογειακή αναιμία Η θαλασσαιμία ή νόσος

Διαβάστε περισσότερα

Γεώργιος Ν.Λυράκος Μάθηµα Ψυχολογία της Υγείας Φυσικοθεραπεία ιάλεξη 8η 2014

Γεώργιος Ν.Λυράκος Μάθηµα Ψυχολογία της Υγείας Φυσικοθεραπεία ιάλεξη 8η 2014 Γεώργιος Ν.Λυράκος Μάθηµα Ψυχολογία της Υγείας Φυσικοθεραπεία ιάλεξη 8η 2014 Τις τελευταίες τρεις δεκαετίες ένας αριθµός εναλλακτικών µοντέλων για τον πόνο πέραν του ιατρικού ενσωµατώνουν ψυχολογικούς(αντίληψη,

Διαβάστε περισσότερα

Ψυχοκοινωνικοί βλαπτικοί παράγοντες του εργασιακού περιβάλλοντος. Γ. Ραχιώτης Ειδικός ιατρός εργασίας Λέκτορας Επιδημιολογίας ΠΘ

Ψυχοκοινωνικοί βλαπτικοί παράγοντες του εργασιακού περιβάλλοντος. Γ. Ραχιώτης Ειδικός ιατρός εργασίας Λέκτορας Επιδημιολογίας ΠΘ Ψυχοκοινωνικοί βλαπτικοί παράγοντες του εργασιακού περιβάλλοντος Γ. Ραχιώτης Ειδικός ιατρός εργασίας Λέκτορας Επιδημιολογίας ΠΘ Η ΕΝΝΟΙΑ ΤΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Τροποποίηση της σχέσης του ανθρώπου με το περιβάλλον.

Διαβάστε περισσότερα

ΕΞΩΣΩΜΑΤΙΚΗ ΓΟΝΙΜΟΠΟΙΗΣΗ ΚΑΙ ΠΟΛΥΔΥΝΑΜΑ ΚΥΤΤΑΡΑ (STEM CELLS).

ΕΞΩΣΩΜΑΤΙΚΗ ΓΟΝΙΜΟΠΟΙΗΣΗ ΚΑΙ ΠΟΛΥΔΥΝΑΜΑ ΚΥΤΤΑΡΑ (STEM CELLS). ΕΞΩΣΩΜΑΤΙΚΗ ΓΟΝΙΜΟΠΟΙΗΣΗ ΚΑΙ ΠΟΛΥΔΥΝΑΜΑ ΚΥΤΤΑΡΑ (STEM CELLS). ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΣΤΕΦΑΝΙΔΗΣ Επικ. Καθηγητής Α ΜΑΙΕΥΤΙΚΗ & ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΔΙΕΥΘΥΝΤΗΣ ΚΑΘ. Α. ΑΝΤΣΑΚΛΗΣ ΜΕΛΛΟΝΤΙΚΟΙ ΣΤΟΧΟΙ

Διαβάστε περισσότερα

ΙΦΝΕ & εγκυμοσύνη. Σ. Μιχόπουλος Γαστρεντερολογική κλινική Νοσ. «Αλεξάνδρα»

ΙΦΝΕ & εγκυμοσύνη. Σ. Μιχόπουλος Γαστρεντερολογική κλινική Νοσ. «Αλεξάνδρα» ΙΦΝΕ & εγκυμοσύνη Σ. Μιχόπουλος Γαστρεντερολογική κλινική Νοσ. «Αλεξάνδρα» Γονιμότητα ΙΦΝΕ & εγκυμοσύνη Επίδραση εγκυμοσύνης στις ΙΦΝΕ Επίδραση των ΙΦΝΕ στην εγκυμοσύνη Χειρισμός ΙΦΝΕ κατά την εγκυμοσύνη

Διαβάστε περισσότερα

Ψαλτοπούλου Θεοδώρα, Παθολόγος, Επίκ. Καθηγήτρια Υγιεινής, Επιδημιολογίας και Ιατρικής Στατιστικής Ιατρική Σχολή Πανεπιστημίου Αθηνών

Ψαλτοπούλου Θεοδώρα, Παθολόγος, Επίκ. Καθηγήτρια Υγιεινής, Επιδημιολογίας και Ιατρικής Στατιστικής Ιατρική Σχολή Πανεπιστημίου Αθηνών Ψαλτοπούλου Θεοδώρα, Παθολόγος, Επίκ. Καθηγήτρια Υγιεινής, Επιδημιολογίας και Ιατρικής Στατιστικής Ιατρική Σχολή Πανεπιστημίου Αθηνών Συσχέτιση της σωματικής δραστηριότητας (ΣΔ) με τον κίνδυνο για νεοπλασίες

Διαβάστε περισσότερα

ΨΥΧΟΣΩΜΑΤΙΚΗ ΙΑΤΡΙΚΗ

ΨΥΧΟΣΩΜΑΤΙΚΗ ΙΑΤΡΙΚΗ ΨΥΧΟΣΩΜΑΤΙΚΗ ΙΑΤΡΙΚΗ (Υποχρεωτικό κατ επιλογήν μάθημα) Διδάσκων: ΜΠΟΝΩΤΗΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ Διάρκεια : Ε εξάμηνο Διδασκαλία: Παραδόσεις Εξετάσεις: Σκοπός: Προφορικές Μελέτη των σχέσεων των ψυχολογικών και κοινωνικών

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΚΑΚΚΑΒΑΣ ΨΥΧΙΑΤΡΟΣ

ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΚΑΚΚΑΒΑΣ ΨΥΧΙΑΤΡΟΣ ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΚΑΚΚΑΒΑΣ ΨΥΧΙΑΤΡΟΣ «Δεν ζω με την Νόσο του Crohn. Αυτή ζει μαζί μου» Amy Tracher Psy.D Ph.d, ασθενής και συγγραφέας του «Coping with Crohn s Disease: Manage Your Physical Symptoms and Overcome

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΜΕΛΛΟΝ ΤΩΝ ΠΑΙ ΙΩΝ ΤΗΣ ΕΞΩΣΩΜΑΤΙΚΗΣ ΓΟΝΙΜΟΠΟΙΗΣΗΣ. Μανουρά Αντωνία. Νεογνολογική Κλινική Πανεπιστηµίου Κρήτης

ΤΟ ΜΕΛΛΟΝ ΤΩΝ ΠΑΙ ΙΩΝ ΤΗΣ ΕΞΩΣΩΜΑΤΙΚΗΣ ΓΟΝΙΜΟΠΟΙΗΣΗΣ. Μανουρά Αντωνία. Νεογνολογική Κλινική Πανεπιστηµίου Κρήτης ΤΟ ΜΕΛΛΟΝ ΤΩΝ ΠΑΙ ΙΩΝ ΤΗΣ ΕΞΩΣΩΜΑΤΙΚΗΣ ΓΟΝΙΜΟΠΟΙΗΣΗΣ Μανουρά Αντωνία Νεογνολογική Κλινική Πανεπιστηµίου Κρήτης Σχεδόν τριάντα χρόνια έχουν περάσει από τη γέννηση του πρώτου «µωρού του σωλήνα». Από τότε,

Διαβάστε περισσότερα

'' Παιδο-δερματολογίας''

'' Παιδο-δερματολογίας'' ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ Α ΚΛΙΝΙΚΗ ΔΕΡΜΑΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΑΦΡΟΔΙΣΙΩΝ ΝΟΣΩΝ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ «Α. ΣΥΓΓΡΟΣ» Διευθύντρια: Καθηγήτρια Χ.Αντωνίου ΠΑΙΔΟ-ΔΕΡΜΑΤΟΛΟΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ Υπεύθυνη: Καθηγήτρια Α. Κατσαρού

Διαβάστε περισσότερα

Πριν επισκεφτείτε τον/την ιατρό σας, συμπληρώστε τα ελλιπή στοιχεία και τυπώστε μια περίληψη για να την πάρετε μαζί σας στο ραντεβού.

Πριν επισκεφτείτε τον/την ιατρό σας, συμπληρώστε τα ελλιπή στοιχεία και τυπώστε μια περίληψη για να την πάρετε μαζί σας στο ραντεβού. Προετοιμασία για την επίσκεψη σε έναν ιατρό Κάντε τις απαραίτητες ρυθμίσεις μαζί Το να κανονίσετε ένα ραντεβού για να επισκεφτείτε έναν ιατρό, είναι ένα από τα πρώτα θετικά βήματα που μπορείτε να κάνετε

Διαβάστε περισσότερα

Η θέση της χημειοθεραπείας σε ασθενείς 3 ης ηλικίας. Θωμάς Μακατσώρης Λέκτορας Παθολογίας-Ογκολογίας Πανεπιστήμιο Πατρών 23-10-2010

Η θέση της χημειοθεραπείας σε ασθενείς 3 ης ηλικίας. Θωμάς Μακατσώρης Λέκτορας Παθολογίας-Ογκολογίας Πανεπιστήμιο Πατρών 23-10-2010 Η θέση της χημειοθεραπείας σε ασθενείς 3 ης ηλικίας Θωμάς Μακατσώρης Λέκτορας Παθολογίας-Ογκολογίας Πανεπιστήμιο Πατρών 23-10-2010 Το πεδίο αλλάζει Αύξηση του προσδόκιμου επιβίωσης παγκοσμίως Καλύτερη

Διαβάστε περισσότερα

Υπεύθυνος επιστημονικής εκπαίδευσης. Επ. καθηγητής Ν. Πανουλής B MAIEYTIKH KAI ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ ΑΡΕΤΑΙΕΙΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ

Υπεύθυνος επιστημονικής εκπαίδευσης. Επ. καθηγητής Ν. Πανουλής B MAIEYTIKH KAI ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ ΑΡΕΤΑΙΕΙΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ Υπεύθυνος επιστημονικής εκπαίδευσης Επ. καθηγητής Ν. Πανουλής B MAIEYTIKH KAI ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ ΑΡΕΤΑΙΕΙΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΦΟΙΤΗΤΩΝ ΔΕΥΤΕΡΑ 1 / 25 12.00-13.00 Συγγενείς ανωμαλίες

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΣΧΕΤΙΣΗ ΤΗΣ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗΣ ΜΕ ΤΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΗΛΙΚΙΩΜΕΝΩΝ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ 2.

ΣΥΣΧΕΤΙΣΗ ΤΗΣ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗΣ ΜΕ ΤΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΗΛΙΚΙΩΜΕΝΩΝ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ 2. ΣΥΣΧΕΤΙΣΗ ΤΗΣ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗΣ ΜΕ ΤΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΗΛΙΚΙΩΜΕΝΩΝ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ 2. Χαράλαμπος Ταμβάκος, Αναστάσιος Κουτσοβασίλης, Αλέξης Σωτηρόπουλος, Μαρία Παππά, Ουρανία Αποστόλου,

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ: Πορεία, Πρόγνωση και Θεραπεία. Φίλιππος Γουρζής Καθηγητής Ψυχιατρικής Πανεπιστημίου Πατρών

ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ: Πορεία, Πρόγνωση και Θεραπεία. Φίλιππος Γουρζής Καθηγητής Ψυχιατρικής Πανεπιστημίου Πατρών ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ: Πορεία, Πρόγνωση και Θεραπεία Φίλιππος Γουρζής Καθηγητής Ψυχιατρικής Πανεπιστημίου Πατρών Πορεία, Πρόγνωση Η πορεία είναι κρίσιμος παράγοντας για την εκτίμηση των κοινωνικών συνεπειών, του κόστους,

Διαβάστε περισσότερα

Τι είναι ο νευροπαθητικός πόνος; 1,2

Τι είναι ο νευροπαθητικός πόνος; 1,2 Αυτές οι πληροφορίες προορίζονται για γενική πληροφόρηση και ενημέρωση του κοινού και σε καμία περίπτωση δεν μπορούν να αντικαταστήσουν τη συμβουλή ιατρού ή άλλου αρμοδίου επαγγελματία υγείας Τι είναι

Διαβάστε περισσότερα

Επιστημονικές Εκδόσεις Σειρά: «Κλινική ψυχολογία - ψυχοθεραπεία» Διεύθυνση: Αναστασία Καλαντζή-Αζίζι

Επιστημονικές Εκδόσεις Σειρά: «Κλινική ψυχολογία - ψυχοθεραπεία» Διεύθυνση: Αναστασία Καλαντζή-Αζίζι Επιστημονικές Εκδόσεις Σειρά: «Κλινική ψυχολογία - ψυχοθεραπεία» Διεύθυνση: Αναστασία Καλαντζή-Αζίζι Μετάφραση: Λιζέττα Κονσουλίδου Επιμέλεια μετάφρασης: Χρύσα Ξενάκη Εξώφυλλο: Ντίνα Κόφφα ISBN 978-960-9405-21-8

Διαβάστε περισσότερα

Γενικά. Πειράματα έδειξαν ότι εκείνα τα νεογέννητα που είχαν περισσότερα χάδια, αναπτύσσονταν και μάθαιναν γρηγορότερα.

Γενικά. Πειράματα έδειξαν ότι εκείνα τα νεογέννητα που είχαν περισσότερα χάδια, αναπτύσσονταν και μάθαιναν γρηγορότερα. Stress και Δέρμα Γενικά Το δέρμα, ως όργανο αισθητήριο της αφής, θερμοκρασίας, πόνου, ερωτογόνος ζώνης, έχει μεγάλη σημασία σε όλες τις ηλικίες. Είναι όργανο συναισθηματικής έκφρασης και τόπος αποφόρτισης

Διαβάστε περισσότερα

ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΚΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΣΥΝΔΡΟΜΟ DOWN ΥΠΟ ΤΗΝ ΑΙΓΊΔΑ ΤΗΣ ΙΕΡΗΣ ΜΗΤΡΟΠΟΛΗΣ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥΠΟΛΗΣ. Μαλτέζος Ιωάννης

ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΚΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΣΥΝΔΡΟΜΟ DOWN ΥΠΟ ΤΗΝ ΑΙΓΊΔΑ ΤΗΣ ΙΕΡΗΣ ΜΗΤΡΟΠΟΛΗΣ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥΠΟΛΗΣ. Μαλτέζος Ιωάννης ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΚΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΣΥΝΔΡΟΜΟ DOWN ΥΠΟ ΤΗΝ ΑΙΓΊΔΑ ΤΗΣ ΙΕΡΗΣ ΜΗΤΡΟΠΟΛΗΣ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥΠΟΛΗΣ Μαλτέζος Ιωάννης Κληρονομικότητα Το σώμα μας αποτελείται από εκατομμύρια κύτταρα εκ των οποίων τα περισσότερα εξ αυτών

Διαβάστε περισσότερα

Διαταραχές Πρόσληψης Τροφής (ΔΠΤ) Αγγελίνα Κατριβάνου

Διαταραχές Πρόσληψης Τροφής (ΔΠΤ) Αγγελίνα Κατριβάνου Διαταραχές Πρόσληψης Τροφής (ΔΠΤ) Αγγελίνα Κατριβάνου Απαρτιωμένη Διδασκαλία Διαταραχές Πρόσληψης Τροφής (ΔΠΤ) Ψυχογενής Ανορεξία (ΨΑ) Ψυχογενής Βουλιμία (ΨΒ) Επεισοδιακή Υπερφαγία (ΕΥ) 15% ΨΑ ΨΒ 1 % ΨΒ

Διαβάστε περισσότερα

ΟΓΚΟΛΟΓΙΑ - ΡΑΔΙΟΒΙΟΛΟΓΙΑ

ΟΓΚΟΛΟΓΙΑ - ΡΑΔΙΟΒΙΟΛΟΓΙΑ ΟΓΚΟΛΟΓΙΑ - ΡΑΔΙΟΒΙΟΛΟΓΙΑ Βασικές γνώσεις I SBN 960-372-069-0 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΑΡΙΣ Α. ΚΟΣΜΙΔΗΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΤΣΑΚΙΡΗΣ Μ Ε Ρ Ο Σ Ι ΟΓΚΟΛΟΓΙΑ Κεφάλαιο 1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΟΝ ΚΑΡΚΙΝΟ... 3 Το καρκινικό κύτταρο... 3 Κυτταρικός

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία. Κόπωση και ποιότητα ζωής ασθενών με καρκίνο.

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία. Κόπωση και ποιότητα ζωής ασθενών με καρκίνο. ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία Κόπωση και ποιότητα ζωής ασθενών με καρκίνο Μαργαρίτα Μάου Λευκωσία 2012 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ

Διαβάστε περισσότερα

Προφύλαξη και διατήρηση της γονιμότητας γυναικών με καρκίνο. Η εμπειρία 5 χρόνων στην κρυοσυντήρηση ωοθηκικών ιστών και ωαρίων.

Προφύλαξη και διατήρηση της γονιμότητας γυναικών με καρκίνο. Η εμπειρία 5 χρόνων στην κρυοσυντήρηση ωοθηκικών ιστών και ωαρίων. Προφύλαξη και διατήρηση της γονιμότητας γυναικών με καρκίνο. Η εμπειρία 5 χρόνων στην κρυοσυντήρηση ωοθηκικών ιστών και ωαρίων. Τζεφεράκος Αλέξανδρος ΜΟΝΑΔΑ ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΙΚΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΜΑΙΕΥΤΗΡΙΟ «ΛΗΤΩ» Βρισκόμαστε

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗΣ ΤΗΣ ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗΣ

ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗΣ ΤΗΣ ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗΣ ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗΣ ΤΗΣ ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗΣ Α. ΠΟΤΕ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΥΠΟΒΑΛΛΟΝΤΑΙ ΟΙ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΣΕ ΜΕΤΡΗΣΗ ΟΣΤΙΚΗΣ ΠΥΚΝΟΤΗΤΑΣ (ΑΝΔΡΕΣ ΚΑΙ ΓΥΝΑΙΚΕΣ): ΗΛΙΚΙΑ < 50 ΕΤΩΝ: Κατάγματα χαμηλής βίας

Διαβάστε περισσότερα

Η αντίσταση στην ψυχοθεραπεία από ασθενείς με καρκίνο

Η αντίσταση στην ψυχοθεραπεία από ασθενείς με καρκίνο Η αντίσταση στην ψυχοθεραπεία από ασθενείς με καρκίνο Χριστιάνα Μήτση Ψυχολόγος Μsc-Ψυχοθεραπεύτρια Πανελληνίου Συλλόγου Γυναικών με Καρκίνο Μαστού «Άλμα Ζωής» ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΑ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ: Υπάρχουν

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΤΡΟΣ ΔΡΑΚΑΚΗΣ ΑΝΑΠΛ. ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΜΑΙΕΥΤΚΗΣ-ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΑΣ Α ΜΑΙΕΥΤΙΚΗ ΓΥΝ/ΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΑΝ/ΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ

ΠΕΤΡΟΣ ΔΡΑΚΑΚΗΣ ΑΝΑΠΛ. ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΜΑΙΕΥΤΚΗΣ-ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΑΣ Α ΜΑΙΕΥΤΙΚΗ ΓΥΝ/ΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΑΝ/ΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ ΠΕΤΡΟΣ ΔΡΑΚΑΚΗΣ ΑΝΑΠΛ. ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΜΑΙΕΥΤΚΗΣ-ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΑΣ Α ΜΑΙΕΥΤΙΚΗ ΓΥΝ/ΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΑΝ/ΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ ΤΕΧΝΗΤΗ ΓΟΝΙΜΟΠΟΙΗΣΗ ΕΞΩΣΩΜΑΤΙΚΗ ΓΟΝΙΜΟΠΟΙΗΣΗ ΠΡΟΚΛΗΣΗ ΩΟΘΥΛΑΚΙΟΡΡΗΞΙΑΣ ΛΗΨΗ ΩΑΡΙΩΝ ΓΟΝΙΜΟΠΟΙΗΣΗ ΕΜΒΡΥΟΜΕΤΑΦΟΡΑ

Διαβάστε περισσότερα

Αλέξανδρος Δ. Τζεφεράκος

Αλέξανδρος Δ. Τζεφεράκος Κλασσική Εξωσωματική Γονιμοποίηση και Εμβρυομεταφορά στο στάδιο της βλαστοκύστης Αλέξανδρος Δ. Τζεφεράκος «ΜΟΝΑΝΑΔΑ ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΙΚΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ» μαιευτήρια «ΜΗΤΕΡΑ» και «ΛΗΤΩ» 2002 Κατά τη διαδικασία της εξωσωματικής

Διαβάστε περισσότερα

Σακχαρώδης Διαβήτης. Είναι η πιο συχνή μεταβολική νόσος στον άνθρωπο. Γανωτάκης Εμμανουήλ Καθηγητής Παθολογίας Πανεπιστήμιο Κρήτης

Σακχαρώδης Διαβήτης. Είναι η πιο συχνή μεταβολική νόσος στον άνθρωπο. Γανωτάκης Εμμανουήλ Καθηγητής Παθολογίας Πανεπιστήμιο Κρήτης Σακχαρώδης Διαβήτης Είναι η πιο συχνή μεταβολική νόσος στον άνθρωπο. Γανωτάκης Εμμανουήλ Καθηγητής Παθολογίας Πανεπιστήμιο Κρήτης Number of people with diabetes by IDF Region, 2013 IDF Diabetes Atlas.

Διαβάστε περισσότερα

«ΜΑΙΕΥΤΙΚΑ» ΠΕΡΙΣΤΑΤΙΚΑ ΣΤΗ ΘΗΛΥΚΗ ΓΑΤΑ. Μαρία Μαλιδάκη, Χαράλαμπος Ν. Βερβερίδης Κτηνιατρική Σχολή, Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης

«ΜΑΙΕΥΤΙΚΑ» ΠΕΡΙΣΤΑΤΙΚΑ ΣΤΗ ΘΗΛΥΚΗ ΓΑΤΑ. Μαρία Μαλιδάκη, Χαράλαμπος Ν. Βερβερίδης Κτηνιατρική Σχολή, Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης «ΜΑΙΕΥΤΙΚΑ» ΠΕΡΙΣΤΑΤΙΚΑ ΣΤΗ ΘΗΛΥΚΗ ΓΑΤΑ Μαρία Μαλιδάκη, Χαράλαμπος Ν. Βερβερίδης Κτηνιατρική Σχολή, Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης «ΜΑΙΕΥΤΙΚΑ» ΠΕΡΙΣΤΑΤΙΚΑ ΣΤΗ ΘΗΛΥΚΗ ΓΑΤΑ Ο ωοθηκικός κύκλος και

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ ΚΑΙ ΚΑΡΚΙΝΟΣ

ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ ΚΑΙ ΚΑΡΚΙΝΟΣ 1 ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ ΚΑΙ ΚΑΡΚΙΝΟΣ Δ. Κιόρτσης Ενδοκρινολόγος Αν. Καθηγητής Ιατρικής Σχολής Παν/μίου Ιωαννίνων European SCOPE fellow 1η ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΑ ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΚΗ ΜΕΛΕΤΗ ΕΠΙΠΟΛΑΣΜΟΥ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑΣ Ελληνική Ιατρική

Διαβάστε περισσότερα

Άλλο κονδυλώματα κι άλλο HPV;

Άλλο κονδυλώματα κι άλλο HPV; Άλλο κονδυλώματα κι άλλο HPV; Στην ουσία πρόκειται για το ίδιο πράγμα. Κονδυλώματα είναι η αρχαία ονομασία και HPV είναι η σύγχρονη ιατρική ορολογία και σημαίνει Human Pappiloma Virus ή στα ελληνικά Ιός

Διαβάστε περισσότερα

Τμήμα Καθ' έξιν Αποβολών

Τμήμα Καθ' έξιν Αποβολών Τμήμα Καθ' έξιν Αποβολών Αν. Καθηγητής Σ. Δενδρινός 1 / 7 Το Τμήμα Επανειλημμένων Αποβολών αποτελεί ειδικό Τμήμα της Β Μαιευτικής και Γυναικολογικής Κλινικής του Πανεπιστημίου Αθηνών με αντικείμενο τη

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΘΟΛΟΓΙΚΑ ΕΥΡΗΜΑΤΑ ΩΧΡΙΝΟΤΡΟΠΟΣ ΔΙΕΓΕΡΣΗ ΤΩΝ ΩΟΘΗΚΩΝ ΣΕ ΓΥΝΑΙΚΑ ΜΕ ΚΥΗΣΗ 35 ΕΒΔ. ΧΩΡΙΣ ΑΛΛΑ ΠΑΘΟΛΟΓΙΚΑ ΕΥΡΗΜΑΤΑ. Κουμπής Δ.Χρυσοβαλάντης M.

ΠΑΘΟΛΟΓΙΚΑ ΕΥΡΗΜΑΤΑ ΩΧΡΙΝΟΤΡΟΠΟΣ ΔΙΕΓΕΡΣΗ ΤΩΝ ΩΟΘΗΚΩΝ ΣΕ ΓΥΝΑΙΚΑ ΜΕ ΚΥΗΣΗ 35 ΕΒΔ. ΧΩΡΙΣ ΑΛΛΑ ΠΑΘΟΛΟΓΙΚΑ ΕΥΡΗΜΑΤΑ. Κουμπής Δ.Χρυσοβαλάντης M. 96 ΤΥΕΘ - Κλινική Χιος, 2401 ΓΣΝΑ, 3Κλινίκη Χίος, 4ΓΝΝ ΧΙΟΥ 1 Εισαγωγή Το περιστατικό που περιγράφεται αποτελεί σπάνια εμφάνιση του συνδρόμου της ωχρινοτρόπου διέγερσης των ωοθηκών

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΥΤΙΚΗ ΔΥΣΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ.

ΣΤΥΤΙΚΗ ΔΥΣΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ. ΣΤΥΤΙΚΗ ΔΥΣΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ. Η στυτική δυσλειτουργία είναι ένα από τα συχνότερα νοσήματα των ανδρών στην σημερινή εποχή.σε νεαρότερες ηλικίες το 30% οφείλεται σε οργανικές αιτίες και το 70 % σε ψυχολογικά αίτια

Διαβάστε περισσότερα

Περιγραφικές και ημιπειραματικές μελέτες. Γεωργία Σαλαντή gsalanti@cc.uoi.gr

Περιγραφικές και ημιπειραματικές μελέτες. Γεωργία Σαλαντή gsalanti@cc.uoi.gr Περιγραφικές και ημιπειραματικές μελέτες Γεωργία Σαλαντή gsalanti@cc.uoi.gr Έρευνα Αιφνίδιος θάνατος στα μωρά (παράγοντες που σχετίζονται) Λιπαρά ψαριά (omega 3 fats) και πρόληψη καρδιαγγειακών παθήσεων

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠ. ΠΑΠΑΔΗΜΗΤΡΙΟΥ ΘΕΟΔΟΣΙΟΣ ΓΑΛΑΝΗΣ ΑΝΤΙΣΥΛΛΗΨΗ ΠΡΑΚΤΙΚΗ ΚΑΙ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ

ΑΠ. ΠΑΠΑΔΗΜΗΤΡΙΟΥ ΘΕΟΔΟΣΙΟΣ ΓΑΛΑΝΗΣ ΑΝΤΙΣΥΛΛΗΨΗ ΠΡΑΚΤΙΚΗ ΚΑΙ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΑΠ. ΠΑΠΑΔΗΜΗΤΡΙΟΥ ΘΕΟΔΟΣΙΟΣ ΓΑΛΑΝΗΣ ΑΝΤΙΣΥΛΛΗΨΗ ΠΡΑΚΤΙΚΗ ΚΑΙ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΜΕΡΟΣ I. ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΚΕΦ.1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ 1.1. Αρχές αντισύλληψης 1 1.2. Ιστορία της αντισύλληψης 3 1.3. Δημογραφικά στοιχεία

Διαβάστε περισσότερα

Τα δεδομένα που αφορούν στον καρκίνο είναι το πρώτο ουσιαστικό βήμα για τον αποτελεσματικό σχεδιασμό του ελέγχου του καρκίνου

Τα δεδομένα που αφορούν στον καρκίνο είναι το πρώτο ουσιαστικό βήμα για τον αποτελεσματικό σχεδιασμό του ελέγχου του καρκίνου Τα δεδομένα που αφορούν στον καρκίνο είναι το πρώτο ουσιαστικό βήμα για τον αποτελεσματικό σχεδιασμό του ελέγχου του καρκίνου Πέτρος Καρακίτσος Καθηγητής Κυτταρολογίας Διευθυντής Εργαστηρίου Διαγνωστικής

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ

ΤΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΤΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ Γνώσεις, στάσεις και ποιότητα ζωής σε ασθενείς με λέμφωμα Οι ασθενείς που πάσχουν από λέμφωμα στην Ελλάδα εμφανίζονται ελλιπώς ενημερωμένοι σχετικά με ζητήματα που αφορούν στην

Διαβάστε περισσότερα

NATURAL FERTILITY PROJECT

NATURAL FERTILITY PROJECT NATURAL FERTILITY PROJECT Το Natural Fertility Project είναι ένα πρόγραμμα που προσεγγίζει το θέμα της γονιμότητας με φυσικές μεθόδους. Απευθύνεται σε όλες τις γυναίκες που θέλουν να συλλάβουν, φυσιολογικά

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΣΗ ΝΕΦΡΟΥ. Λειτουργία των νεφρών. Συμπτώματα της χρόνιας νεφρικής ανεπάρκειας

ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΣΗ ΝΕΦΡΟΥ. Λειτουργία των νεφρών. Συμπτώματα της χρόνιας νεφρικής ανεπάρκειας ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΣΗ ΝΕΦΡΟΥ Η χρόνια νεφρική ανεπάρκεια είναι η προοδευτική, μη αναστρέψιμη μείωση της νεφρικής λειτουργίας, η οποία προκαλείται από βλάβη του νεφρού ποικίλης αιτιολογίας. Η χρόνια νεφρική ανεπάρκεια

Διαβάστε περισσότερα

Βασίλειος Τάνος M.D Γυναικολόγος Ογκολόγος

Βασίλειος Τάνος M.D Γυναικολόγος Ογκολόγος Οικογενής καρκίνος του μαστού σε Κύπριες ασθενείς Μοντέλο προοπτικού μαζικού ελέγχου για την πρόληψη του καρκίνου του μαστού σε ειδικές πληθυσμιακές ομάδες Βασίλειος Τάνος M.D Γυναικολόγος Ογκολόγος Συχνότητα

Διαβάστε περισσότερα

Στοιχειώδεις παθολογικές μεταβολές του Γεννητικού Συστήματος

Στοιχειώδεις παθολογικές μεταβολές του Γεννητικού Συστήματος Στοιχειώδεις παθολογικές μεταβολές του Γεννητικού Συστήματος του Θήλεος ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΕΙΣ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΟΙΚΟΝΟΜΟΠΟΥΛΟΣ ΙΩΑΝΝΗΣ Προσοχή: Οι παρουσιάσεις μαθημάτων αποτελούν βοήθημα παρακολούθησης των παραδόσεων

Διαβάστε περισσότερα

Δεκαπεντάλεπτη προετοιμασία του φοιτητή, για την παρακολούθηση του μαθήματος του καρκίνου του προστάτη.

Δεκαπεντάλεπτη προετοιμασία του φοιτητή, για την παρακολούθηση του μαθήματος του καρκίνου του προστάτη. Δεκαπεντάλεπτη προετοιμασία του φοιτητή, για την παρακολούθηση του μαθήματος του καρκίνου του προστάτη. Καρκίνος του προστάτη Επιδημιολογία: Αποτελεί τον συχνότερα διαγνωσμένο καρκίνο στον άνδρα. 186.320

Διαβάστε περισσότερα

Αυτοάνοσα νοσήματα. Χ.Μ. Μουτσόπουλος

Αυτοάνοσα νοσήματα. Χ.Μ. Μουτσόπουλος Αυτοάνοσα νοσήματα Χ.Μ. Μουτσόπουλος Καθηγητής Παθολογίας στην Ιατρική Σχολή Πανεπιστημίου Αθηνών Η έγκαιρη αντιμετώπιση αποτελεί «κλειδί» για τον έλεγχο των αυτοάνοσων ασθενειών- της μεγάλης αυτής κατηγορίας

Διαβάστε περισσότερα

Προεμφυτευτική Γενετική Διάγνωση. Μιχαλόπουλος Γιάννης Μαιευτήρας - Γυναικολόγος

Προεμφυτευτική Γενετική Διάγνωση. Μιχαλόπουλος Γιάννης Μαιευτήρας - Γυναικολόγος Προεμφυτευτική Γενετική Διάγνωση Μιχαλόπουλος Γιάννης Μαιευτήρας - Γυναικολόγος Στάδια Προεμφυτευτικής Γενετικής Διάγνωσης (P.G.D) Διέγερση ωοθηκών για την ωρίμανση μεγάλου αριθμού (ει δυνατόν ) ωοθυλακίων

Διαβάστε περισσότερα

ΓΥΝΑΙΚΕΙΑ & ΑΝΔΡΙΚΗ ΥΠΟΓΟΝΙΜΟΤΗΤΑ

ΓΥΝΑΙΚΕΙΑ & ΑΝΔΡΙΚΗ ΥΠΟΓΟΝΙΜΟΤΗΤΑ ΓΥΝΑΙΚΕΙΑ & ΑΝΔΡΙΚΗ ΥΠΟΓΟΝΙΜΟΤΗΤΑ WORKSHOP Σάββατο 27 Ιουνίου 2015 ΚΑΛΑΜΑΤΑ Ναυαρίνου & Ρήγα Φεραίου Καλαμάτα Οργάνωση: ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ WORKSHOP 09:30 10:15 Χαιρετισμοί Δραστηριότητες της ΕΕΑΙ Ευγένιος Κουμαντάκης,

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΙΚΟ. 2. (α) Ποια μέρη του γεννητικού συστήματος του άνδρα δείχνουν οι αριθμοί 1-8 στο σχήμα;

ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΙΚΟ. 2. (α) Ποια μέρη του γεννητικού συστήματος του άνδρα δείχνουν οι αριθμοί 1-8 στο σχήμα; ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΙΚΟ 1. (α) Τι αντιπροσωπεύουν οι αριθμοί 1-6 στο σχήμα; (β) Εξηγήστε τι είναι τα ωοθυλάκια και ποιος είναι ο ρόλος τους. (γ) Σε ποιο μέρος του γεννητικού συστήματος της γυναίκας αρχίζει η ανάπτυξη

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΜΘ ΣΤΗΝ ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΟΥ ΑΣΘΜΑΤΟΣ

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΜΘ ΣΤΗΝ ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΟΥ ΑΣΘΜΑΤΟΣ Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΜΘ ΣΤΗΝ ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΟΥ ΑΣΘΜΑΤΟΣ Ε. Παρασκάκης Επικ. Καθηγητής Παιδιατρικής Μονάδα Αναπνευστικών Νοσημάτων Παίδων Παιδιατρική Κλινική Πανεπιστημίου Θράκης Ορισμός Το άσθμα είναι μία χρόνια φλεγμονώδης

Διαβάστε περισσότερα

Καρκίνος του Μαστού: Οι παράγοντες που επηρεάζουν τη ψυχοσωματική υγεία των γυναικών που υποβλήθηκαν σε μαστεκτομή και ο ρόλος του νοσηλευτή.

Καρκίνος του Μαστού: Οι παράγοντες που επηρεάζουν τη ψυχοσωματική υγεία των γυναικών που υποβλήθηκαν σε μαστεκτομή και ο ρόλος του νοσηλευτή. ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ Πτυχιακή Εργασία Καρκίνος του Μαστού: Οι παράγοντες που επηρεάζουν τη ψυχοσωματική υγεία των γυναικών που υποβλήθηκαν σε μαστεκτομή

Διαβάστε περισσότερα

ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΑ ΜΕΤΑΔΙΔΟΜΕΝΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ - ΧΛΑΜΥΔΙΑ - ΜΥΚΟΠΛΑΣΜΑ - ΕΡΠΗΣ - ΚΟΝΔΥΛΩΜΑΤΑ - ΣΥΦΙΛΗ - HIV - ΓΟΝΟΡΡΟΙΑ

ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΑ ΜΕΤΑΔΙΔΟΜΕΝΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ - ΧΛΑΜΥΔΙΑ - ΜΥΚΟΠΛΑΣΜΑ - ΕΡΠΗΣ - ΚΟΝΔΥΛΩΜΑΤΑ - ΣΥΦΙΛΗ - HIV - ΓΟΝΟΡΡΟΙΑ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΑ ΜΕΤΑΔΙΔΟΜΕΝΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ - ΧΛΑΜΥΔΙΑ - ΜΥΚΟΠΛΑΣΜΑ - ΕΡΠΗΣ - ΚΟΝΔΥΛΩΜΑΤΑ - ΣΥΦΙΛΗ - HIV - ΓΟΝΟΡΡΟΙΑ Σεξουαλικώς μεταδιδόμενα νοσήματα ή σεξουαλικώς μεταδιδόμενες ασθένειες ή αφροδίσια νοσήματα ονομάζονται

Διαβάστε περισσότερα

«Πρόληψη υποτροπών και επιπλοκών της κοιλιοκάκης» 12 η Εκπαιδευτική Διημερίδα της ΕΠΕΓΕ Αθήνα 2014

«Πρόληψη υποτροπών και επιπλοκών της κοιλιοκάκης» 12 η Εκπαιδευτική Διημερίδα της ΕΠΕΓΕ Αθήνα 2014 «Πρόληψη υποτροπών και επιπλοκών της κοιλιοκάκης» 12 η Εκπαιδευτική Διημερίδα της ΕΠΕΓΕ Αθήνα 2014 Κοιλιοκάκη Ι Η κοιλιοκάκη είναι ανοσολογική πάθηση, που προκαλεί κυρίως βλάβες στο λεπτό έντερο αλλά και

Διαβάστε περισσότερα

Επιδημιολογία αιτιών θανάτου ςε δφο Καποδιςτριακοφσ δήμουσ του Ν. Πιερίασ (πληθυςμιακή μελζτη 20ετίασ 1991-2010)

Επιδημιολογία αιτιών θανάτου ςε δφο Καποδιςτριακοφσ δήμουσ του Ν. Πιερίασ (πληθυςμιακή μελζτη 20ετίασ 1991-2010) Επιδημιολογία αιτιών θανάτου ςε δφο Καποδιςτριακοφσ δήμουσ του Ν. Πιερίασ (πληθυςμιακή μελζτη 20ετίασ 1991-2010) Καραγιάννη Δ. 1, Μπάμπα Α. 2, Σουμανίδησ τ. 2, Ρίζοσ Π 2., Μπαλτζήσ Δ. 3, κούτασ Δ., ΚοτςαμίδηΙ.

Διαβάστε περισσότερα

HPV εµβολιασµός εναντίον κονδυλωµάτων. Α.ΠΑΠΑΝΙΚΟΛΑΟΥ Αναπληρωτής Καθηγητής Μαιευτικής & Γυναικολογίας Α Μαιευτική και Γυναικολογική Κλινική Α.Π.Θ.

HPV εµβολιασµός εναντίον κονδυλωµάτων. Α.ΠΑΠΑΝΙΚΟΛΑΟΥ Αναπληρωτής Καθηγητής Μαιευτικής & Γυναικολογίας Α Μαιευτική και Γυναικολογική Κλινική Α.Π.Θ. HPV εµβολιασµός εναντίον κονδυλωµάτων Α.ΠΑΠΑΝΙΚΟΛΑΟΥ Αναπληρωτής Καθηγητής Μαιευτικής & Γυναικολογίας Α Μαιευτική και Γυναικολογική Κλινική Α.Π.Θ. Η σηµασία των κονδυλωµάτων ως πρόβληµα υγείας Επίπτωση:

Διαβάστε περισσότερα

AΣΘΜΑ ΚΑΙ ΕΓΚΥΜΟΣΥΝΗ ΑΛΛΗΛΕΠΙΔΡΑΣΕΙΣ ΑΣΘΜΑΤΟΣ & ΚΥΗΣΗΣ

AΣΘΜΑ ΚΑΙ ΕΓΚΥΜΟΣΥΝΗ ΑΛΛΗΛΕΠΙΔΡΑΣΕΙΣ ΑΣΘΜΑΤΟΣ & ΚΥΗΣΗΣ AΣΘΜΑ ΚΑΙ ΕΓΚΥΜΟΣΥΝΗ Το άσθμα είναι ένα από τις πιο συχνές νόσους που περιπλέκει την εγκυμοσύνη. Πρόσφατες μελέτες δείχνουν πως περίπου 8-10% των εγκύων έχουν άσθμα και μπορεί να επηρεάσει την εγκυμοσύνη

Διαβάστε περισσότερα

Δεκαπεντάλεπτη προετοιμασία του φοιτητή ιατρικής για το μάθημα του καρκίνου του όρχη βασικές γνώσεις :

Δεκαπεντάλεπτη προετοιμασία του φοιτητή ιατρικής για το μάθημα του καρκίνου του όρχη βασικές γνώσεις : Δεκαπεντάλεπτη προετοιμασία του φοιτητή ιατρικής για το μάθημα του καρκίνου του όρχη βασικές γνώσεις : Οι όρχεις αποτελούν κομμάτι του αναπαραγωγικού συστήματος (παραγωγή σπερματοζωάριων) του άνδρα αλλά

Διαβάστε περισσότερα