Η μετάβαση του μικρού παιδιού σε διαφορετικά εκπαιδευτικά περιβάλλοντα

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Η μετάβαση του μικρού παιδιού σε διαφορετικά εκπαιδευτικά περιβάλλοντα"

Transcript

1 Τρυφαίνη ΣΙΔΗΡΟΠΟΥΛΟΥ Σοφία ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗ Ασημίνα ΡΑΛΛΗ Η μετάβαση του μικρού παιδιού σε διαφορετικά εκπαιδευτικά περιβάλλοντα Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΚΑΙ ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΥ ΣΥΝΟΔΕΥΕΤΑΙ ΑΠΟ «ΜΕταβάσεις» που αποτελούν υγιείς και απαραίτητες φάσεις. Γίνονται όμως δύσκολες και πιο αγχογόνες όταν βιώνονται στην προσχολική ηλικία. Απ τις ποικίλες αυτές «μεταβάσεις», επιλέξαμε να α- σχοληθούμε με αυτή που αφορά στο τέλος της φοίτησης του παιδιού στον Παιδικό Σταθμό 1. Η βιβλιογραφία υποστηρίζει τη σημασία της συνοχής ανάμεσα στους διαφορετικούς χώρους αγωγής και εκπαίδευσης για τη μετάβαση που προκύπτει σε πρώιμη παιδική ηλικία. Τα παιδιά έχουν, συχνά, δυσκολία προσαρμογής στις τάξεις όπου οι κανόνες, οι ρουτίνες, η ατμόσφαιρα, η φιλοσοφία παρουσιάζουν διαφοροποιήσεις από τις τοποθετήσεις της προσχολικής αγωγής και φροντίδας και της υποχρεωτικής προσχολικής εκπαίδευσης (Cohen, 2008). Η μετάβαση σε διαφορετικά πλαίσια αγωγής και εκπαίδευσης από τα προηγούμενα σημαίνει την είσοδο του μικρού παιδιού από την προσχολική αγωγή στην υποχρεωτική εκπαίδευση. Όταν το παιδί βιώνει χωρίς δυσκολία αυτή την εμπειρία, τότε πιστεύεται πως η μετάβαση από τη μία 1 Ο Παιδικός Σταθμός παρέχει προσχολική αγωγή που κρίνεται απαραίτητη για τα παιδιά καθώς σύμφωνα με τα σύγχρονα επιστημονικά δεδομένα η προσχολική ηλικία αποτελεί κρίσιμη και ουσιαστική περίοδο για την ολόπλευρη ανάπτυξή τους και παράλληλα θεωρήθηκε αναγκαία από τις οικογένειές τους, καθώς εξυπηρετεί τις κοινωνικές ανάγκες και προσφέρει φροντίδα, αγωγή και εκπαίδευση στα παιδιά έξω από το σπίτι. Γενικότερα, η προσχολική αγωγή παρέχεται στην Ελλάδα από τη φοίτηση του παιδιού αυτής της ηλικίας στο Βρεφονηπιακό σταθμό και στο Νηπιαγωγείο, απέκτησε δε σταδιακά μεγάλη σημασία. (Ντολιοπούλου, 2003). ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟΣ ΛΟΓΟΣ 1/

2 ΤΡΥΦΑΙΝΗ ΣΙΔΗΡΟΠΟΥΛΟΥ, ΣΟΦΙΑ ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗ, ΑΣΗΜΙΝΑ ΡΑΛΛΗ βαθμίδα στην άλλη ήταν επιτυχής 2 (Brostrom, 2003). Η μετάβαση από την μη υποχρεωτική (π.χ. τον Παιδικό Σταθμό) στην υποχρεωτική εκπαίδευση (τώρα πια και στο Νηπιαγωγείο), πρέπει να γίνει κατανοητή από την άποψη των διαφορετικών πλαισίων, των συνδέσεων που υπάρχουν μεταξύ των πλαισίων αλλά και τη χρονική διάρκεια της επιρροής της. Εστιάζοντας σε αυτά τα στοιχεία αναγνωρίζονται οι κοινές ευθύνες πολλών ατόμων και ιδρυμάτων σε σχέση με την κατεύθυνση προς το πρωτοβάθμιο σχολείο. Επίσης, τονίζεται η δυναμική φύση των σχέσεων μεταξύ των παιδιών, της οικογένειας, των παιδαγωγών και της κοινότητας-περιβάλλοντος των εκπαιδευτικών χώρων (Kraft-Sayre & Pianta, 2000). Στο σχέδιο του Fröbel για την οργανική σύνδεση του Νηπιαγωγείου με το πρωτοβάθμιο σχολείο γίνεται η πρώτη αναφορά μετάβασης. Ο Fröbel ( ) περιέγραφε έναν τύπο διαμεσολαβητικού σχολείου ενός σχολείου - συνδετικού κρίκου μεταξύ Νηπιαγωγείου και πρωτοβάθμιου σχολείου με κύριο στόχο τη συστηματική προετοιμασία των παιδιών μέσω ειδικών ασκήσεων. Η ενδιάμεση αυτή βαθμίδα προδιαγραφόταν ως «αυτόνομη». Το θέμα της μετάβασης, στο τέλος του 20 ου αιώνα, αποτέλεσε σημαντικό σταθμό στην ιστορία των εκπαιδευτικών μεταρρυθμίσεων, τόσο γιατί στην περίοδο αυτή παρουσιάζεται έντονο ενδιαφέρον για την ποιοτική ανάπτυξη των δύο επιμέρους βαθμίδων ξεχωριστά, όσο και γιατί σ αυτή την περίοδο οριοθετείται η αφετηρία των μεταρρυθμιστικών πρωτοβουλιών για τη «γεφύρωση του χάσματος». Η γεφύρωση επιδιώκεται με την ενοποίηση - οργανική σύνδεση των δύο εκπαιδευτικών χώρων (Νηπιαγωγείου, Δημοτικού σχολείου) και τη συνεργασία στο πλαίσιο της οποίας γίνεται δυνατή η επίτευξη μιας συνέχειας σε επίπεδο σκοπών, στόχων, περιεχομένων, διδακτικής μεθοδολογίας και κατάρτισης των εκπαιδευτικών. Για λόγους που σχετίζονται με τον τρόπο και το χρόνο εκδήλωσης των συμπτωμάτων του προβλήματος της μετάβασης, αλλά και για λόγους που συνδέονται με τη σύγχυση που προκαλεί η διπλή και αντίθετη σημασία του ίδιου όρου («σοκ» της μετάβασης, «χαρά» της μετάβασης), το πρόβλημα της μετάβασης, συχνά, αγνοείται και ακόμα περισσότερο, παρερ- 2 Σημειώνουμε ότι υποχρεωτική η εκπαίδευση στο Νηπιαγωγείο έγινε τον τελευταίο χρόνο (παρ. 1 του άρθρου 73 του Ν.3518/06 και ΦΕΚ 167). Το Νηπιαγωγείο πλέον δε θεωρείται πρόδρομος του σχολείου, αλλά μέρος ενός συνόλου (Ντολιοπούλου, 2003). 64 ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟΣ ΛΟΓΟΣ 1/2011

3 Η ΜΕΤΑΒΑΣΗ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΣΕ ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΑ μηνεύεται, συγκαλύπτεται και υποεκτιμάται. Πολύ συχνά, οι δυσκολίες που αντιμετωπίζει ένα ποσοστό παιδιών με την ένταξή του στο σχολείο παρερμηνεύονται ως νευρικότητα αρχαρίων, μαθησιακές δυσκολίες, κ.ά. Αυτή η παρερμηνευμένη πραγματικότητα στο επίπεδο της σχολικής πράξης ενισχύεται από την μονομερή αντιφατική επιχειρηματολογία, που αναπτύσσεται στο επίπεδο της εκπαιδευτικής πολιτικής, όπου κάτω από ορισμένες πολιτικο-οικονομικές συγκυρίες προβάλλεται μόνο η μία πλευρά του νομίσματος (τα θετικά σημεία της μετάβασης) με αποτέλεσμα το πρόβλημα να παρουσιάζεται ως αμφιλεγόμενο και να συγκαλύπτεται αντί να διερευνάται (Βρυνιώτη, 2002). Όσο και αν η αλλαγή που χαρακτηρίζει τη μετάβαση αποτελεί ισχυρό κίνητρο μάθησης, είναι πιθανό να εξουδετερωθεί, όταν δε διασφαλίζεται η ισορροπία μεταξύ της συνέχειας του εκπαιδευτικού συστήματος (δομήδιάρθρωση-οργάνωση) και της συνέχειας της διαδικασίας αγωγής και μάθησης κάθε παιδιού (παιδαγωγική-ψυχολογική). Πορίσματα ερευνών της δεκαετίας , τεκμηριώνουν την παραδοχή ότι ο κίνδυνος να μετατραπεί γρήγορα η χαρά της μάθησης και η ετοιμότητα της επίδοσης σε μόνιμο φόβο και αρνητική στάση προς το σχολείο είναι μεγάλος, όταν συμβαίνουν ταυτόχρονα πολλές ουσιώδεις και απότομες αλλαγές. Όταν, δηλαδή, στην τομή κάθε μετάβασης επιβάλλονται «βήματα» πολύ μεγαλύτερα από ό,τι το επίπεδο ανάπτυξης ενός σημαντικού αριθμού παιδιών επιτρέπει. Ο κίνδυνος αυξάνεται, όσο μικρότερη είναι η ηλικία των παιδιών κατά την περίοδο που συμβαίνουν τέτοιου είδους αλλαγές και όσο λιγότερο προετοιμασμένα είναι τα παιδιά γι αυτές (Βρυνιώτη, 2002). Μεγάλη σημασία για την ανάπτυξη του παιδιού, αποτελεί η διαδικασία μάθησης όπως διατυπώθηκε τη δεκαετία του Σύμφωνα με την αντίληψη της εποχής, η κατάκτηση της σχολικής ετοιμότητας επιτυγχάνεται, κυρίως, μέσω των μαθησιακών διαδικασιών που είναι προϋποθέσεις απαραίτητες για την επίτευξη των μαθησιακών στόχων τις οποίες καθορίζει το σχολείο κάθε φορά. Τα πορίσματα των ανθρωπιστικών και κοινωνικών επιστημών, αναφορικά με τη σχέση περιβάλλοντος και σχολικής επιτυχίας, αναδεικνύουν τη στενή σύνδεση με το αίτημα της ισότητας των ευκαιριών στην αφετηρία της θεσμοθετημένης υποχρεωτικής εκπαίδευσης και της διασφάλισης των αποτελεσμάτων. Και στην Ελλάδα, η προβληματική της μετάβασης ελάχιστες φορές έ- γινε αντικείμενο παιδαγωγικής συζήτησης (Πανταζής, 1991). Η διαπίστωση αυτή ενισχύεται και από τον περιορισμένο αριθμό δημοσιεύσεων στις οποίες θίγεται το θέμα της «δύσκολης προσαρμογής» των παιδιών στην Α δημοτικού (Πανοπούλου, 1982). Όμως, και ο νόμος που καθορί- ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟΣ ΛΟΓΟΣ 1/

4 ΤΡΥΦΑΙΝΗ ΣΙΔΗΡΟΠΟΥΛΟΥ, ΣΟΦΙΑ ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗ, ΑΣΗΜΙΝΑ ΡΑΛΛΗ ζει στην Ελλάδα τις προϋποθέσεις ένταξης των παιδιών στη θεσμοθετημένη υποχρεωτική εκπαίδευση, θέτει ως προϋπόθεση για ένταξη στο δημοτικό σχολείο μόνο τη χρονολογική ηλικία των παιδιών 3 και όχι το κριτήριο της σχολικής ετοιμότητας που ισχύει σε άλλες χώρες ως υποχρεωτική προϋπόθεση ένταξης στην υποχρεωτική εκπαίδευση. Παράλληλα, η θεώρηση της σχολικής ετοιμότητας ως δημιουργήματος οικοψυχολογικής αλληλεπίδρασης, στο τέλος της δεκαετίας του 70, δεν αναδεικνύει μόνο τις αλληλεπιδράσεις μεταξύ των μαθησιακών προϋποθέσεων του παιδιού και των απαιτήσεων του σχολείου αλλά τονίζει και τη σημασία του κοινωνικο-πολιτιστικού και οικονομικού πλαισίου και ολόκληρης της κοινωνικής κατάστασης. Σύμφωνα με τη θεωρία του Bronfenbrenner (1993) η ανάπτυξη του ατόμου είναι η διαρκής αλλαγή του τρόπου με τον οποίο το κάθε πρόσωπο αντιλαμβάνεται τον κόσμο και αντιπαρατίθεται μ αυτόν. Ο βαθμός και η κατεύθυνση της ανάπτυξης εξαρτώνται από τις ευκαιρίες που δίνονται στο άτομο να μεταβεί σε νέα περιβάλλοντα. Η ανάπτυξη γίνεται α- ντιληπτή ως το αποτέλεσμα αλληλεπιδράσεων, οι οποίες συμπεριλαμβάνουν την αμοιβαία επίδραση του υποκειμένου και του κοινωνικού - φυσικού περιβάλλοντος, οι οποίες συμβαίνουν σε διαφορετικά οικολογικά συστήματα, το «μικροσύστημα», το «μεσοσύστημα», το «εξωσύστημα», και το «μακροσύστημα». Η έννοια του χρονοσυστήματος επίσης αποτελεί μια μεθοδολογική εννοιολογική κατασκευή η οποία αντανακλά τη δυναμική της αλλαγής (ως αντίθετο της στατικότητας) που παρατηρείται σε όλα τα συστημικά επίπεδα. Είναι, σύμφωνα με τον Bronfenbrenner, η επίδραση που ασκούν στην ανάπτυξη του ατόμου οι αλλαγές που συντελούνται με την πάροδο του χρόνου στα περιβάλλοντα στα οποία ζει το άτομο. Η αλλαγή και η προσαρμογή σ ένα νέο περιβάλλον μπορεί να συμβεί σε κάθε σύστημα. Όταν το παιδί εντάσσεται για πρώτη φορά στο «νέο σχολείο», αλλάζει το μικροσύστημά του και η αλλαγή αυτή συνεπάγεται αλλαγή, τόσο στο δικό του ρόλο, όσο και στων γονιών του. Οι αλλαγές που επιφέρουν μεταβολές στο σύστημα ρόλων συνιστούν την «οικολογική μετάβαση» (Bronfenbrenner, 1993) και απαιτούν από το άτομο ικανότητες προσαρμογής, προσωπικό αναπροσανατολισμό και αλλαγές συνθηκών ζωής και περιθωρίων δράσης. Η ιδιαίτερη, όμως, σημα- 3 Για την καταλληλότητα της χρονολογικής ηλικίας έχουν γίνει πολλές έρευνες π.χ. των Δανασσή και Δελλασούδα (2002), που αφορά σε ερευνητική μελέτη και πρόταση για τους μαθητές πεντέμισι ετών. 66 ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟΣ ΛΟΓΟΣ 1/2011

5 Η ΜΕΤΑΒΑΣΗ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΣΕ ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΑ σία των οικολογικών μεταβάσεων συνίσταται στο ότι -σχεδόν πάντα- ε- πιφέρουν αλλαγή των ρόλων. Οι μεταβολές στο σύστημα των ρόλων συνδέονται στενά με ανάλογες επιδράσεις στο status του ατόμου, γεγονός που έχει συνέπειες στη συμπεριφορά, οι οποίες είναι κοινωνικά καθορισμένες και αναμενόμενες. Μια οικολογική μετάβαση, μπορεί να είναι ε- ρέθισμα ή συνακόλουθο αλλαγής κι έτσι να λειτουργήσει ως κίνητρο α- νάπτυξης. Βέβαια, ένα άτομο δεν μπορεί ν αναλάβει το ρόλο του σ ένα νέο περιβάλλον, αν δεν έχει τα ανάλογα κίνητρα για να το κάνει και αν δεν αποκτήσει μια «διευρυμένη»-διαφοροποιημένη και ορθή αντίληψη του περιβάλλοντός του (Πετρογιάννης, 2003). Η ανάγκη επικέντρωσης της προσοχής σε όλο το κοινωνικό σύστημα τεκμηριώθηκε από τον Nickel (στη Γερμανία κατά τη διάρκεια της δεκαετίας του 1980) με ερευνητικά πορίσματα που επιβεβαιώνονται. Σύμφωνα με τον Nickel, ο όρος «σχολική ετοιμότητα» δηλώνει την οικοψυχολογική αλληλεπίδραση, ενώ στον πυρήνα της προσέγγισης αυτής βρίσκεται η αλληλεπίδραση μεταξύ διαφορετικών υποσυστημάτων (Βρυνιώτη, 2002). Σχετικά πρόσφατα, η παραπάνω θέση σχετικοποιείται (Fthenakis, 1998). Αυτό σημαίνει ότι για να είναι ομαλή η μετάβαση πρέπει η οικογένεια, το νηπιαγωγείο και το δημοτικό να βοηθήσουν το παιδί να αναπτύξει εκείνες τις βασικές δεξιότητες που θα του επιτρέπουν ν αντιμετωπίζει επιτυχώς τις δυσκολίες που δημιουργεί η «ασυνέχεια». Οι βασικές δεξιότητες που καλείται ν αναπτύξει το παιδί, αφορούν στις ικανότητες ψυχικής αντίστασής του σε καταστάσεις βιολογικού, ψυχολογικού και ψυχοκοινωνικού αναπτυξιακού ρίσκου, ικανότητες αντιμετώπισης των δυσκολιών που προκαλούν οι μεταβάσεις και ικανότητες μεθοδικής μάθησης, προκειμένου αυτό να μάθει τα περιεχόμενα και τη μέθοδο εκμάθησης των περιεχομένων με τη στήριξη των ενηλίκων (scaffolding). Η ικανότητα αποκωδικοποίησης και αφομοίωσης της γνώσης αποτελεί βασικό εφόδιο για τη χρήση των διαθέσιμων πληροφοριών. Η ικανότητα μεθοδικής μάθησης, είναι αναγκαία για την επικαιροποίηση της γνώσης και για το φιλτράρισμα του ασήμαντου και του περιττού. Η κατάκτηση της σύγχρονης γνώσης είναι δυνατή μόνο σε μία διαδικασία δια βίου μάθησης. Το να μάθει κανείς κατά την πρώιμη παιδική ηλικία ν αντιδρά επιτυχώς σε καταστάσεις αλλαγών, ρίσκου και αβεβαιότητας είναι ένα εφόδιο που μελλοντικά καθιστά δυνατή τη δημιουργική διαχείριση των εμπειριών που συνεπάγονται οι μεταβατικές καταστάσεις (Βρυνιώτη, 2002). Είναι φανερό ότι, επαρκώς προετοιμασμένα παιδιά μέσα από συγκε- ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟΣ ΛΟΓΟΣ 1/

6 ΤΡΥΦΑΙΝΗ ΣΙΔΗΡΟΠΟΥΛΟΥ, ΣΟΦΙΑ ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗ, ΑΣΗΜΙΝΑ ΡΑΛΛΗ κριμένα προγράμματα τόσο στα προσχολικά κέντρα αγωγής, όσο και στο δημοτικό, έχουν περισσότερες ικανότητες να βιώσουν μια επιτυχημένη μετάβαση (Elliot & Lambert, 1985), ενώ μια προβληματική προσαρμογή ενδέχεται να έχει αρνητικές συνέπειες, όχι μόνο στο δημοτικό σχολείο, αλλά και στις επόμενες βαθμίδες (Ramey & Ramey, 1998). Επίσης, η διερεύνηση της κατάστασης τόσο από την πλευρά των ειδικών, όσο και από την πλευρά των γονέων αλλά και πολύ περισσότερο των ίδιων των παιδιών, αποτελεί βασική προϋπόθεση για την κατανόηση των διαδικασιών αντιμετώπισης των εμποδίων της μετάβασης (Cohen, 2008). Υποστηρίζεται πως η επιτυχής μετάβαση σε κάθε εκπαιδευτικό περιβάλλον εξαρτάται από την προσωπική, κοινωνική και γνωστική ανάπτυξη του κάθε παιδιού, την αυτοεκτίμησή του και την εμπιστοσύνη προς τον εαυτό του. Συνεπώς, η επικοινωνία - συνεργασία - γεφύρωση μεταξύ εκπαιδευτικών χώρων και γονέων θεωρείται σημαντικότατος παράγοντας για την αντιμετώπιση των δυσκολιών της μετάβασης και η αξιολόγηση των προγραμμάτων μετάβασης είναι απαραίτητη στην εκτίμηση της αποτελεσματικότητάς τους. Δε θα πρέπει να παραλειφθεί ο ιδιαίτερα σημαντικός ρόλος που διαδραματίζει το κράτος ως προς την παροχή βοηθημάτων και υλικού, την ανάπτυξη κι εφαρμογή υψηλής ποιότητας προγραμμάτων, τη διασφάλιση της καταλληλότητας των προγραμμάτων σε σχέση με τη γλώσσα και την κουλτούρα, την πρόσβαση όλων των παιδιών στην συνεργασία μεταξύ φορέων και υπηρεσιών και την αξιολόγησή τους (Cohen, 2008). Πλαίσιο Εργασίας Στο παραπάνω θεωρητικό πλαίσιο γεννάται το ερευνητικό ερώτημα ποιος μπορεί να είναι ένας αποδεκτός τρόπος προσέγγισης των παιδιών που πρόκειται να βιώσουν τη μετάβαση σε διαφορετικά εκπαιδευτικά περιβάλλοντα τόσο σε συναισθηματικό, όσο και σε μαθησιακό επίπεδο. Απαντήσεις μπορούν να δοθούν κατά τη διερεύνηση και ανάλυση των διαφόρων παραγόντων που επηρεάζουν τη μετάβαση αυτή, τη μείωση των μεγάλων αποκλίσεων που ίσως παρατηρηθούν κατά τη διάρκειά της καθώς και την προσπάθεια ενίσχυσης της προσαρμοστικής ικανότητας των παιδιών. Η εισαγωγή των παιδιών στην υποχρεωτική πλέον εκπαίδευση είναι ένα σημείο υπολογίσιμης αλλαγής και μετάβασης τόσο για τα παιδιά και τις οικογένειές τους, όσο και για τους ίδιους τους εκπαιδευτικούς (Pianta & Cox, 2002). 68 ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟΣ ΛΟΓΟΣ 1/2011

7 Η ΜΕΤΑΒΑΣΗ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΣΕ ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΑ Βασικός σκοπός της παρούσας μελέτης λοιπόν ήταν να διερευνηθεί ο τρόπος με τον οποίο αντιμετωπίζεται η μεταβατική περίοδος από τον Παιδικό Σταθμό στo Δημοτικό Σχολείο και πώς αυτή μπορεί να σχετίζεται με άλλους παράγοντες. Το συγκεκριμένο πλαίσιο μετάβασης αφορά την τελευταία φορά, προτού η φοίτηση στο Νηπιαγωγείο να γίνει υποχρεωτική, τη σχολική χρονιά Η προετοιμασία ομαλής μετάβασης ανάμεσα σε διαφορετικούς θεσμικούς χώρους αγωγής και επιπλέον η είσοδος στην υποχρεωτική εκπαίδευση αποτελεί σταθερό σημείο διερεύνησης. Ερευνητικός σχεδιασμός Η μεθοδολογική προσέγγιση που ακολουθήσαμε είχε πολυμεθοδικό χαρακτήρα (Robson, 2007) και προσδιορίζεται από τα παρακάτω παράλληλα βήματα: α) Πραγματοποιήθηκε έρευνα - δράση σε Παιδικό Σταθμό της ευρύτερης περιοχής της Αθήνας με συμπτωματικό δείγμα 13 παιδιών (ηλικίας 6 ετών) που επρόκειτο να μεταβούν στην Α Δημοτικού. Η έρευνα περιελάμβανε παρέμβαση στα δρώμενα της ομάδας των παιδιών, προτείνοντας δραστηριότητες προσέγγισης της μετάβασης από την προσχολική στη σχολική εκπαίδευση, σε συνδυασμό με την τεχνική της παρατήρησης των παιδιών και της κωδικοποίησης των δεδομένων. β) Για τη διερεύνηση των απόψεων και στάσεων των γονέων των (13) παραπάνω παιδιών που συμμετείχαν στην έρευνα - δράση δόθηκε ερωτηματολόγιο με κλειστού τύπου ερωτήσεις. γ) Για τις απόψεις και στάσεις των παιδαγωγών προσχολικής ηλικίας επίσης χρησιμοποιήθηκε σαν μεθοδολογικό εργαλείο το ερωτηματολόγιο με ανοιχτού και κλειστού τύπου ερωτήσεις. Στην περίπτωση αυτή το συμπτωματικό δείγμα αποτέλεσαν 156 παιδαγωγοί προσχολικής ηλικίας, προερχόμενοι από δημοτικούς και ιδιωτικούς Παιδικούς Σταθμούς της ευρύτερης περιοχής της Αθήνας. δ) Τέλος, προσεγγίσαμε εκπαιδευτικούς πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης της ευρύτερης περιοχής της Αθήνας (13 άτομα), άλλοι με μεγαλύτερη και άλλοι με μικρότερη επαγγελματική εμπειρία και διερευνήσαμε τις απόψεις και στάσεις τους μέσα από δομημένη συνέντευξη. ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟΣ ΛΟΓΟΣ 1/

8 ΤΡΥΦΑΙΝΗ ΣΙΔΗΡΟΠΟΥΛΟΥ, ΣΟΦΙΑ ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗ, ΑΣΗΜΙΝΑ ΡΑΛΛΗ Αποτελέσματα της έρευνας 1. Αποτελέσματα που αφορούν στην έρευνα δράση με δείγμα τα παιδιά Πραγματοποιήθηκε έρευνα-δράση (Robson, 2007) με σκοπό τη διερεύνηση αλλά και την αλλαγή, όπου αυτό κρινόταν απαραίτητο, κάποιων δεδομένων προκειμένου να επιτευχθεί ομαλή μετάβαση των παιδιών του Παιδικού Σταθμού στο Δημοτικό Σχολείο. Οι δραστηριότητες παρέμβασης που σχεδιάστηκαν για τα παιδιά αυτά και αναδύθηκαν μέσα και από τις επιθυμίες τους δεν εφαρμόζονταν σε καθημερινό επίπεδο. Το πρόγραμμα των δραστηριοτήτων (Μπαγάκης κ.ά., 2006) που υλοποιήθηκε, είχε στόχο να καλύψει ολόπλευρα τις ανάγκες των παιδιών της περιόδου αυτής και για το λόγο αυτό τις χωρίσαμε σε τρεις κατηγορίες: α) συναισθηματικές δραστηριότητες β) δραστηριότητες μαθησιακής ετοιμότητας γ) δραστηριότητες επικοινωνίας. Στην κατηγορία των συναισθηματικών δραστηριοτήτων ενδεικτικά α- ναφέρουμε τη σύνταξη και αποστολή γράμματος από τα παιδιά του Παιδικού Σταθμού σε τάξη Δημοτικού Σχολείου με αποτέλεσμα την επακόλουθη συνάντηση και συνομιλία τους. Παρατηρήθηκε ότι η συνεργασία τους συνέβαλλε στη μείωση αρνητικών συναισθημάτων όπως είναι το άγχος και ο φόβος μπροστά στο άγνωστο. Θετικά εμφανίστηκαν τα παιδιά σε τέτοιου είδους δραστηριότητες συμμετέχοντας ενεργά, προσεγγίζοντας ποικιλοτρόπως τους στόχους που είχαν τεθεί και αφορούσαν στην προσπάθεια έκφρασης των παιδιών για θέματα σχετικά με τη μετάβασή τους στο Δημοτικό Σχολείο, αλλά και πληροφόρησής τους για τη ζωή στους κόλπους του. Όσον αφορά τις δραστηριότητες μαθησιακής ετοιμότητας που έλαβαν χώρα παρατηρήθηκαν και καταγράφηκαν θετικά στην πλειοψηφία τους δεδομένα τα οποία έχουν να κάνουν τόσο με τη συμμετοχή των παιδιών, όσο και με την προσέγγιση των στόχων. Οι στόχοι αυτοί είχαν ως πυρήνα την προετοιμασία των παιδιών από άποψη δεξιοτήτων που κρίνονται α- παραίτητες για την είσοδό τους στην πρωτοβάθμια εκπαίδευση, όπως είναι η εξάσκηση σε εκλεπτυσμένες κινήσεις ώστε να είναι ικανά να προχωρήσουν στη γραφή όταν αυτό ζητηθεί, η αναγνώριση της σπουδαιότητας του λόγου, γραπτού και προφορικού (Ζακοπούλου, 2004), η θετική επαφή και εξοικείωση με το βιβλίο κτλ. Στην κατηγορία που αφορά σε δραστηριότητες προώθησης της επικοινωνίας της ομάδας, τα αποτελέσματα εμφανίζονται ικανοποιητικά. Η ε- μπλοκή των παιδιών ήταν δυναμική σε κάθε μια από τις δράσεις οι ο- 70 ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟΣ ΛΟΓΟΣ 1/2011

9 Η ΜΕΤΑΒΑΣΗ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΣΕ ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΑ ποίες χαρακτηρίζονταν από ποικιλία, δίνοντας τη δυνατότητα στους συμμετέχοντες να γίνονται αποδέκτες ερεθισμάτων και εμπειριών ωφέλιμων για τη συγκρότηση της ομάδας (Βρυνιώτη & Ματσαγγούρας, 2005). Για παράδειγμα λειτουργία ειδικού παρουσιολογίου από τα παιδιά, παιχνίδια επικοινωνίας με την μπάλα, με το σώμα τους, με το όνομά τους, επικοινωνία λεκτική και μη λεκτική, σωματική έκφραση, καθώς και συζήτησησυνέντευξη παιδιών. Οι εντυπώσεις από την υλοποίηση του προγράμματος μετάβασης ήταν θετικές τόσο από τους υπόλοιπους ενήλικες της παιδαγωγικής ομάδας όσο και από την πλειοψηφία των γονέων. 2. Αποτελέσματα που αφορούν στο δείγμα των γονέων των παιδιών που επρόκειτο να μεταβούν στην πρωτοβάθμια εκπαίδευση Η πλειοψηφία των ερωτηθέντων γονέων (92,3%) δηλώνει ότι η μετάβαση των παιδιών τους στην υποχρεωτική εκπαίδευση είναι ένα θέμα το οποίο τους έχει ήδη απασχολήσει, ενώ oι υπόλοιποι (7,7%) δηλώνουν ότι δεν το έχουν σκεφτεί. Υπερέχουν αριθμητικά οι περιπτώσεις όπου τα παιδιά έχουν εκφράσει ερωτήσεις προς τους γονείς τους σχετικά με τη μετάβασή τους στο «μεγάλο σχολείο» σε ένα ποσοστό 69,2%. Ένα ποσοστό των γονέων που δέχθηκαν σχετική ερώτηση από το παιδί τους θεωρεί ότι πρόκειται για εκδήλωση απλής περιέργειας ή και ενθουσιασμού (44,5%), ενώ το 11% θεωρεί ότι ρωτώντας, το παιδί τους εκδηλώνει την επιφυλακτικότητά του. Η στάση που υιοθετούν οι γονείς στο μεγαλύτερο ποσοστό τους (89%) είναι να προσπαθούν να ενθαρρύνουν το παιδί τους ενισχύοντας τα θετικά στοιχεία της αλλαγής που θα βιώσει, ενώ και ένα ποσοστό 11% προσπαθεί να αποφεύγει τις ερωτήσεις. Οι γονείς εμφανίζονται θετικοί σε μια πιθανή συνεργασία μεταξύ των δύο εκπαιδευτικών χώρων για θέματα κοινής τακτικής και προγραμματισμού σε ποσοστό 84,6%, αναγνωρίζοντας τη συμβολή της στην ομαλή ένταξη του παιδιού στην A Δημοτικού. Σε ερώτηση σχετικά με την καταλληλότερη περίοδο έναρξης της προετοιμασίας για την αλλαγή που θα βιώσει το παιδί, η πλειοψηφία των γονέων (53,8%) θεωρεί ότι είναι από την αρχή του τελευταίου έτους πριν την ένταξη του παιδιού στο Δημοτικό. Εμφανής είναι η τάση των γονέων για αναζήτηση πληροφοριών συμβουλευτικού χαρακτήρα από παιδαγωγούς προσχολικής και σχολικής εκπαίδευσης (92,3%) όσον αφορά τον καλύτερο δυνατό χειρισμό πιθανών δυσκολιών που θα προκύψουν κατά τη μεταβατική αυτή περίοδο, ενώ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟΣ ΛΟΓΟΣ 1/

10 ΤΡΥΦΑΙΝΗ ΣΙΔΗΡΟΠΟΥΛΟΥ, ΣΟΦΙΑ ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗ, ΑΣΗΜΙΝΑ ΡΑΛΛΗ μόλις το 7,7% υποστηρίζει πως μπορεί να βασιστεί αποκλειστικά σε προσωπικό χειρισμό. Το ποσοστό των γονέων που έχουν όμως αναλάβει προσωπικά τη προετοιμασία του παιδιού τους για την A Δημοτικού είναι 69,2%, ενώ το υπόλοιπο 30,8% την απορρίπτει. Διευκρινίζοντας τον τρόπο με τον οποίο την έχουν αναλάβει, γίνεται αισθητή η προσπάθειά τους για μη μονομερή κάλυψη εστιάζοντας κατά 35,3% στην ανάγνωση και γραφή, 29,4% στην αποδοχή κανόνων και 35,3% στις επικοινωνιακές σχέσεις. 3. Αποτελέσματα που αφορούν στο δείγμα των παιδαγωγών προσχολικής ηλικίας. Προκειμένου να διερευνηθούν η εμπειρία, οι απόψεις και οι στάσεις παιδαγωγών προσχολικής ηλικίας, καταγράφηκαν και μελετήθηκαν οι απαντήσεις 156 παιδαγωγών σε ερωτηματολόγια. Προέκυψε ότι σε πολλές περιπτώσεις τα χρόνια υπηρεσίας των υποκειμένων της μελέτης έ- φταναν ακόμη και τα 35 έτη, ενώ όσον αφορά την εμπειρία σε νηπιακό τμήμα, αρκετοί παρουσιάστηκαν να έχουν μακρόχρονη θητεία μέχρι και 20 έτη. Η αποδοχή πιθανής επίσκεψης παιδιών της Α Δημοτικού στο χώρο του Νηπιαγωγείου, φτάνει το ποσοστό 61% των παιδαγωγών προσχολικής ηλικίας. Οι συνεργατικές δράσεις με παιδαγωγούς πρωτοσχολικής ηλικίας φάνηκε να ενδιαφέρουν την πλειοψηφία των ερωτηθέντων (85,3%) ωστόσο, μόνο το 21% των παιδαγωγών πραγματοποιούν επισκέψεις στο Δημοτικό Σχολείο μαζί με τα παιδιά. Σε ερώτημα ανοιχτού τύπου το οποίο αφορούσε την ενδεχόμενη ύ- παρξη κάποιας άλλης μορφής συνεργασίας μεταξύ των δύο εκπαιδευτικών χώρων, αν και μόλις το 8,4% των ερωτηθέντων παιδαγωγών δήλωσε πως έχει βιώσει ανάλογη εμπειρία, η ποικιλομορφία των τρόπων που καταγράφηκε μαρτυρά αξιόλογες απόπειρες συνεργασίας και δημιουργίας «συνέχειας» μεταξύ των δύο χώρων. Ενδεικτικά αναφέρονται: αλληλογραφία μεταξύ των παιδιών, ανταλλαγή έντυπου υλικού, ανταλλαγή κατασκευών, κοινή δραστηριότητα δενδροφύτευσης, κοινό παζάρι με έργα των παιδιών και από τους δύο χώρους για φιλανθρωπικούς σκοπούς, α- νταλλαγή καρτών για σύσφιξη των μεταξύ τους σχέσεων, παρακολούθηση θεατρικών παραστάσεων από κοινού και σχολιασμός της παράστασης και τέλος, επίσκεψη παιδαγωγού πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης στον Παιδικό Σταθμό για γνωριμία με τα παιδιά που θα αναλάμβανε την επόμενη χρονιά στην Α Δημοτικού. 72 ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟΣ ΛΟΓΟΣ 1/2011

11 Η ΜΕΤΑΒΑΣΗ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΣΕ ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΑ Ποικίλες εμφανίστηκαν οι απόψεις των παιδαγωγών προσχολικής ηλικίας γύρω από την προσπάθεια συνεργασίας μεταξύ των δύο εκπαιδευτικών χώρων. Αιτιολόγησαν την ελάχιστη παρουσία της στην έλλειψη επιμόρφωσης των παιδαγωγών πάνω σε τέτοια θέματα και στον περιορισμένο, εκτός ωραρίου, χρόνο. Σε άλλα σημεία πάλι, έγινε λόγος για μεγάλο αριθμό παιδιών και ταυτόχρονη έλλειψη προσωπικού για μια τέτοια προσπάθεια, άλλοτε δικαιολογώντας το με το γεγονός ότι τα παιδιά πάνε σε πολλά διαφορετικά Δημοτικά σχολεία ή εκφράζοντας απόψεις όπως: «οι δάσκαλοι θεωρούν τον εαυτό τους ανώτερο παιδαγωγό», «το σχολείο δεν είναι ανοιχτό στην παιδαγωγική προσέγγιση του Παιδικού Σταθμού» και «οι δάσκαλοι δεν αποδέχονται στο πλαίσιο αγωγής του μικρού παιδιού το ρόλο του Παιδικού Σταθμού». Από την άλλη πλευρά, υπήρξαν κάποιοι που αναγνώρισαν πως υφίστανται τέτοιου είδους προσπάθειες ιδιαίτερα τα τελευταία χρόνια, τονίζοντας τα πλεονεκτήματα της συνεργασίας αυτής. Οι απόψεις αυτές συμφωνούν στη συμβολή της συνεργασίας αυτής στην ομαλότερη μετάβαση - ένταξη των παιδιών στο Δημοτικό Σχολείο, τόσο σε μαθησιακό, όσο και σε κοινωνικό επίπεδο, στην καλύτερη εξέλιξή τους, στην προσαρμογή των γονέων στα νέα δεδομένα, στην ανταλλαγή εκπαιδευτικών δράσεων, εμπειριών και γνώσεων, καθώς και στην εξοικείωση των παιδιών με το νέο χώρο. Θετικά στοιχεία σημειώθηκαν και όσον αφορά στα οφέλη του παιδαγωγού της Α τάξης που θα τα υποδεχτεί και «θα μπορεί να ενημερωθεί για κάποια παιδιά που πιθανόν να χρειαστούν επιπλέον βοήθεια και προσοχή». Όσον αφορά στις ενδεχόμενες «δυσκολίες προσαρμογής» κατά τη μετάβαση στην επόμενη εκπαιδευτική βαθμίδα και στους παράγοντες οι οποίοι ευθύνονται γι αυτές, το 86,4% του δείγματος αναγνωρίζει την ύπαρξή τους για κάποιο αριθμό παιδιών αναφέροντας ανάμεσα στα άλλα, την αλλαγή του περιβάλλοντος, τον ατομικό ρυθμό ανάπτυξης αλλά και προσαρμογής κάθε παιδιού, τον τρόπο αντιμετώπισης των παιδιών από τη νέα παιδαγωγό (καινούριο πρόσωπο, εκ νέου ανάπτυξη εμπιστοσύνης και συναισθηματική κάλυψη), τη δυναμική της νέας ομάδας, το ρόλο της οικογένειας, την έλλειψη ή μη συνεργασίας, τη διαφορετικότητα στον τρόπο διδασκαλίας, αλλά και οργάνωσης χώρου και χρόνου. Ο μεγαλύτερος αριθμός των ερωτηθέντων δεν κλίνει απόλυτα υπέρ ή κατά της άποψης περί «Προσανατολισμού προσχολικής εκπαίδευσης προς τη «σχολειοποίηση» (48,4%). Η άποψη σύμφωνα πάντα με τα ευρήματα της μελέτης για «Δυσκολίες συνεργασίας Παιδικού Σταθμού και Δημοτικού Σχολείου, λόγω διαφορετικής κατάρτισης εκπαίδευσης» επι- ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟΣ ΛΟΓΟΣ 1/

12 ΤΡΥΦΑΙΝΗ ΣΙΔΗΡΟΠΟΥΛΟΥ, ΣΟΦΙΑ ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗ, ΑΣΗΜΙΝΑ ΡΑΛΛΗ κρατεί των παιδαγωγών προσχολικής ηλικίας (47,4%) αλλά σε συνδυασμό και με άλλους παράγοντες. Μειοψηφία δε, αποτελούν όσοι αποδέχονται τη γνώμη που θέτει τη συνεργασία των δύο εκπαιδευτικών χώρων σε δευτερεύουσα βάση (21%). Το 29,5% των παιδαγωγών δηλώνει πως έχει κάποιους ενδοιασμούς για μια επικείμενη ωφέλιμη συνεργασία, ενώ το 25,3% δεν εμφανίζεται επιφυλακτικό απέναντι σε αυτή την άποψη, αφήνοντας το υπόλοιπο 45,3% να υπερτερεί για όσους συμφωνούν εν μέρει για μια ωφέλιμη στην πράξη, συνεργασία. 4. Αποτελέσματα που αφορούν στο δείγμα των παιδαγωγών πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης Με την παρουσίαση των αποτελεσμάτων των συνεντεύξεων με παιδαγωγούς πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης αναφέρουμε πως το σύνολο των συμμετεχόντων ήταν 13 παιδαγωγοί (εθελοντική συμμετοχή) πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης με προϋπηρεσία που κυμαινόταν από 10 έως 29 έτη, έχοντας αναλάβει στην πλειοψηφία τους αρκετές φορές την Α Δημοτικού. Σε πρώτο επίπεδο, έγιναν ερωτήσεις που αφορούσαν στο ποσοστό ε- πιθυμίας των παιδαγωγών πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης για συμμετοχή τους σε κάποιες μορφές συνεργασίας με τον Παιδικό Σταθμό (π.χ. επίσκεψη στο χώρο). Το σύνολο των ερωτηθέντων μοιράστηκε σε αυτούς που εξέφρασαν αποκλειστικά θετική άποψη π.χ. «Είναι καλοδεχούμενοι ανά πάσα στιγμή» και άλλα παρόμοια, υποστηρίζοντας στις απαντήσεις τους τις θετικές συνέπειες μιας τέτοιας επίσκεψης στην προσαρμογή των παιδιών στο νέο σχολικό περιβάλλον. Οι υπόλοιποι, μειονεκτώντας ελάχιστα ως προς τον αριθμό τους, εμφανίστηκαν μεν θετικοί, διατηρώντας όμως κάποιες επιφυλάξεις σχετικά με τα αποτελέσματα ενός τέτοιου εγχειρήματος. Διατυπώθηκαν ενστάσεις σχετικά με το πλήθος των παιδιών που θα μπορούσαν να επισκεφτούν τη σχολική τάξη σε μία επίσκεψη και τη σωστή οργάνωσή της, αλλά και επιφυλάξεις σχετικά με τις συμπεριφορές που δύναται να αναδυθούν από τα παιδιά ως αποτέλεσμα της πρόσκαιρης συνύπαρξης και κατ επέκταση του χειρισμού των συμπεριφορών αυτών από τους ενήλικες Για κοινή συμμετοχή τους σε συναντήσεις με γονείς και παιδαγωγούς Παιδικών Σταθμών με θέμα τη «μετάβαση», οι παιδαγωγοί πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης στην πλειοψηφία τους φάνηκαν ιδιαίτερα πρόθυμοι, αιτιολογώντας τις απαντήσεις τους σύμφωνα με τη θετική επίδρασή τους στην επικοινωνία μεταξύ των ενηλίκων για χάρη του παιδιού, χωρίς να παραλείψουν ορισμένοι τις δυσκολίες που εμφανί- 74 ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟΣ ΛΟΓΟΣ 1/2011

13 Η ΜΕΤΑΒΑΣΗ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΣΕ ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΑ ζονται ως προς τη διοργάνωση τέτοιων συναντήσεων. Σε δεύτερο επίπεδο, έγινε προσπάθεια καταγραφής της συμμετοχής τους ή μη, στην πράξη, σε κάποιες μορφές συνεργασίας με τον Παιδικό Σταθμό. Ξεκινώντας με την ερώτηση της πιθανής συλλογής πληροφοριών από την προηγούμενη παιδαγωγό για τα παιδιά που θα αναλάμβαναν στην Α τάξη την επόμενη χρονιά, ελάχιστα βρέθηκε να υπερτερούν οι παιδαγωγοί πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης που δεν προέβησαν στη διαδικασία αυτή, είτε φοβούμενοι το φαινόμενο της «αυτοεκπληρούμενης πρόβλεψης» 4 (Ματσαγγούρας, 2003), είτε προτιμώντας να αντλούν πληροφορίες από τους ίδιους τους γονείς, είτε απλά επειδή δεν είχαν ποτέ σκεφτεί να το επιχειρήσουν. Αντιθέτως, με μικρή διαφορά ακολουθούν οι συνάδελφοί τους οι οποίοι το εφάρμοσαν έστω και μια φορά, αναγνωρίζοντας τη σπουδαιότητα της κίνησης αυτής για τη μελλοντική, ευδόκιμη συνεργασία με τα παιδιά, κάποιοι άλλοι προβάλλοντας ως προϋπόθεση την κοντινή απόσταση μεταξύ Παιδικού Σταθμού και Δημοτικού Σχολείου και κάποιοι υποστηρίζοντας τη διαδικασία αυτή ως το πλέον απαραίτητο εργαλείο για την ομαλή εξέλιξη της εκπαιδευτικής διαδικασίας. Αναφορικά με τη συμμετοχή τους ή μη σε κοινές προγραμματισμένες συναντήσεις με θέμα την εν λόγω μετάβαση ή την ανταλλαγή επισκέψεων, τα αποτελέσματα παρουσιάζουν μεγάλη απόκλιση, με τις αρνητικές απαντήσεις να κυριαρχούν αισθητά. Πιο συγκεκριμένα, όσον αφορά τις κοινές συναντήσεις, η μη συμμετοχή τους αιτιολογείται είτε από έλλειψη ενημέρωσής τους, είτε από την ύπαρξη αμφιβολιών για τα αποτελέσματα, ενώ κατά τα λεγόμενά τους, η μη πραγματοποίηση επισκέψεων στο σχολικό κτίριο έχει να κάνει με την έλλειψη τέτοιων προτάσεων εκ μέρους των παιδαγωγών προσχολικής ηλικίας. Η αναζήτηση, από μέρους μας, ενδεχόμενης βίωσης κάποιας μορφής συνεργασίας με τον Παιδικό Σταθμό, βρήκε αντίκρισμα σε δύο μόνο περιπτώσεις (κοινή Χριστουγεννιάτικη γιορτή κοινή παράσταση κουκλοθέατρου). Όμως με την καταγραφή των απόψεων των παιδαγωγών σχετικά με την προσπάθεια συνεργασίας των δύο εκπαιδευτικών χώρων, εκφράστηκαν γνώμες στις οποίες προβάλλονται τα πλεονεκτήματα μιας τέτοιας προσπάθειας, δίνοντας έμφαση στην ομαλότερη προσαρμογή των παι- 4 Ο κοινωνικός-ψυχολογικός μηχανισμός της αυτοεκπληρούμενης πρόβλεψης (self-fulfilling prophecy) μετατρέπει τις προσδοκίες που έχουν οι εκπαιδευτικοί για τους μαθητές τους σε μαθησιακές επιδόσεις. ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟΣ ΛΟΓΟΣ 1/

14 ΤΡΥΦΑΙΝΗ ΣΙΔΗΡΟΠΟΥΛΟΥ, ΣΟΦΙΑ ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗ, ΑΣΗΜΙΝΑ ΡΑΛΛΗ διών, στην πρόληψη προβλημάτων ένταξής τους ή και στη μείωσή τους, αλλά και θετικά αποτελέσματα για την πλευρά των εκπαιδευτικών που αφορούν στην καλή προετοιμασία τους, μέσω της άντλησης πληροφοριών για τα παιδιά που επρόκειτο να δεχτούν στην Α Δημοτικού. Σε ερώτηση σχετική με πιθανές «δυσκολίες προσαρμογής» των παιδιών στην Α Δημοτικού, μοναδική εξαίρεση αποτέλεσε η αρνητική απάντηση εκπαιδευτικού διατυπώνοντας την άποψη ότι «τα παιδιά έρχονται αρκετά έτοιμα από τους διάφορους Παιδικούς Σταθμούς». Οι υπόλοιπες θετικές απαντήσεις δικαιολογήθηκαν μέσω της προβολής των παραγόντων στους οποίους οφείλονται οι δυσκολίες αυτές, όπως η απότομη αλλαγή στην εκπαιδευτική διαδικασία και το περιβάλλον, η ανωριμότητα ορισμένων παιδιών που δύναται να οδηγήσει σε μαθησιακές δυσκολίες, οι προσδοκίες των εκπαιδευτικών, οι απαιτήσεις του αναλυτικού προγράμματος, κ.ά. Αξιολογώντας τη σπουδαιότητα της συνεργασίας μεταξύ των δύο εκπαιδευτικών χώρων, η πλειοψηφία των ερωτηθέντων παιδαγωγών δήλωσε πως η ομαλή μετάβαση των παιδιών αποτελεί κυρίαρχο ζήτημα και όπως χαρακτηριστικά αναφέρθηκε «από τη μετάβαση αυτή μπορεί να κριθεί η μετέπειτα πορεία του παιδιού στο σχολείο..., άρα σαφώς και πρέπει να δώσουμε προτεραιότητα σε μια συνεργασία με ουσία, που μπορεί να μας δώσει θετικά αποτελέσματα». Οι υπόλοιποι είναι της άποψης ότι η συνεργασία αυτή έχει δευτερεύοντα ρόλο, λόγω άλλων προβλημάτων που προκύπτουν και έχουν να κάνουν με τη λειτουργικότητα του χώρου ή πως προτεραιότητα αποτελεί η ατομική προσέγγιση κάθε παιδιού από τη στιγμή που θα ενταχθεί στην Α Δημοτικού. Για τη δυνατότητα επίτευξης ωφέλιμης συνεργασίας, οι περισσότεροι εκφράστηκαν θετικά τονίζοντας την προϋπόθεση όμως της κοινής επιθυμίας από μέρους όλων των παιδαγωγών. Εξετάζοντας παράγοντες που μπορούν να επηρεάσουν θετικά ή αρνητικά την επίτευξη συνεργασίας μεταξύ των δύο βαθμίδων, έγινε αναφορά στο αν και κατά πόσο η διαφορετική κατάρτιση και επιμόρφωση που έχουν δεχτεί οι παιδαγωγοί προσχολικής και σχολικής ηλικίας, καθιστά δύσκολη τη μεταξύ τους συνεργασία. Στο σύνολό τους οι απαντήσεις απέκλειαν το ενδεχόμενο προβλήματος συνεργασίας λόγω της παραμέτρου αυτής, ενώ διατυπώθηκαν άλλες παράμετροι που μπορεί να λειτουργούν σαν εμπόδια όπως η απροθυμία για συνεργασία, οι διαφορετικές εμπειρίες και βιώματα, τα προσωπικά ταμπού και γενικότερα η προσωπικότητα κάθε παιδαγωγού. Αντίθετα, έγινε αναφορά στα οφέλη της διαφορετικής επιμόρφωσης, τονίζοντας πως καθιστά τη συνεργασία πιο παραγωγική. 76 ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟΣ ΛΟΓΟΣ 1/2011

15 Η ΜΕΤΑΒΑΣΗ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΣΕ ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΑ Όσον αφορά στο κατά πόσο μπορεί να επηρεαστεί μια πιθανή συνεργασία από την ένταξη παιδιών στο Δημοτικό Σχολείο προερχόμενων από περισσότερους από έναν Παιδικούς Σταθμούς, οι απόψεις διίστανται. Κάποιοι είναι της άποψης ότι η επικοινωνία και συνεργασία πιθανότατα να μην μπορέσει να είναι εφικτή λόγω κυρίως διοικητικών προβλημάτων που προκύπτουν όταν εμπλέκονται πολλοί φορείς. Η πλειοψηφία όμως υποστηρίζει πως όσο περισσότεροι εμπλέκονται στη διαδικασία, τόσα περισσότερα οφέλη προκύπτουν μέσω της ανταλλαγής απόψεων και ε- μπειριών και οι ιδέες πολλαπλασιάζονται, καταλήγοντας πως αν πραγματικά επιθυμεί κάποιος να συνεργαστεί, κάθε εμπόδιο μπορεί να ξεπεραστεί. Αναφορικά με την εκδήλωση προτίμησης συνεργασίας σε πρόγραμμα μετάβασης ανάμεσα σε Νηπιαγωγείο ή νηπιακό τμήμα Παιδικού Σταθμού, τα αποτελέσματα έκλιναν αισθητά προς τη συνεργασία με το Νηπιαγωγείο. Ως σημαντικό προέβαλλαν τον εκπαιδευτικό χαρακτήρα του Νηπιαγωγείου και τη συστέγαση Νηπιαγωγείου - Δημοτικού Σχολείου (όπως συνήθως παρατηρείται). Εμφανίστηκε δε η άποψη ότι τα εν λόγω παιδιά είναι πιο ώριμα και επισημάνθηκε και η υποχρεωτική πλέον, από το επόμενο σχολικό έτος, φοίτηση στο Νηπιαγωγείο. Συζήτηση αποτελεσμάτων-συμπεράσματα Οι παιδαγωγοί πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης του δείγματος, δε φαίνεται να εστιάζουν στη διαδικασία παροχής πληροφοριών από το «παρελθόν» του παιδιού. Ανάλογη προκύπτει και η στάση των παιδαγωγών προσχολικής ηλικίας σχετικά με την αναζήτηση πληροφοριών σχετιζομένων με την εξέλιξη των παιδιών τους στο Δημοτικό. Όσον αφορά στην πραγματοποίηση επισκέψεων παιδιών του Παιδικού Σταθμού στο Δημοτικό Σχολείο, λίγες είναι οι περιπτώσεις που αναφέρονται από τους παιδαγωγούς προσχολικής ηλικίας, ενώ σύμφωνα με την άποψη των παιδαγωγών πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης η απουσία αυτή οφείλεται στην έλλειψη προτάσεων εκ μέρους των παιδαγωγών των Παιδικών Σταθμών. Υπερτερούν οι παιδαγωγοί προσχολικής ηλικίας που δεν έχουν λάβει μέρος σε συνεργασία κοινών προγραμματισμένων συναντήσεων παιδαγωγών προσχολικής και σχολικής εκπαίδευσης και γονέων με θέμα τη μετάβαση των παιδιών στην Α Δημοτικού. Όμως και οι παιδαγωγοί πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης αιτιολογούν τη θέση τους προβάλλοντας την έλλειψη τόσο της σχετικής ενημέρωσης, όσο και του προσωπικού ενδια- ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟΣ ΛΟΓΟΣ 1/

16 ΤΡΥΦΑΙΝΗ ΣΙΔΗΡΟΠΟΥΛΟΥ, ΣΟΦΙΑ ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗ, ΑΣΗΜΙΝΑ ΡΑΛΛΗ φέροντος, κάποιες φορές. Ωστόσο, αξίζει να σημειωθούν οι ελάχιστες μεν, υπαρκτές δε, μορφές συνεργασίας μεταξύ των δύο βαθμίδων. Σε ε- πίπεδο απόψεων όμως διαφαίνονται οι θετικές προθέσεις όλων των παιδαγωγών. Στην ανίχνευση των αντιλήψεων και των δύο βαθμίδων γύρω από την ύπαρξη ή μη δυσκολιών προσαρμογής κατά τη μετάβαση των παιδιών (Fabian & Dunlop, 2002 Αλεξανδρίδης,1993) διατυπώνεται από κοινού παραδοχή των δυσκολιών προσαρμογής υποστηρίζοντας πως οφείλονται στην απότομη κυρίως αλλαγή, στην πιθανή ανωριμότητα κατά την άποψη των παιδαγωγών πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης, ενώ κατά την άποψη των παιδαγωγών προσχολικής ηλικίας ένας σημαντικός παράγοντας είναι ο τρόπος αντιμετώπισης των παιδιών από τη νέα παιδαγωγό. Σχετικά με τη διαφορετική επαγγελματική κατάρτιση την οποία δέχονται οι παιδαγωγοί των δύο βαθμίδων, οι παιδαγωγοί της πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης θεωρούν πως δεν αποτελεί πρόβλημα αλλά εντοπίζουν άλλους παράγοντες που δυσχεραίνουν μια τέτοια συνεργασία. Οι δύο πλευρές απάντησαν θετικά σχετικά με τη σπουδαιότητα της εν λόγω συνεργασίας, θεωρώντας τη κυρίαρχο θέμα της σημερινής περιόδου των εκπαιδευτικών αλλαγών, γεγονός το οποίο ευθυγραμμίζεται με τις απόψεις του Dazay (2008). Στην έκφραση επιθυμίας συνεργασίας των παιδαγωγών, οι παιδαγωγοί του Δημοτικού φάνηκαν να μη διατηρούν ιδιαίτερες επιφυλάξεις απέναντι στους παιδαγωγούς των Παιδικών Σταθμών, ενώ οι παιδαγωγοί προσχολικής ηλικίας, είτε αμφέβαλλαν για τις προθέσεις, είτε ακόμη, είχαν απόλυτα εγκατεστημένη την άποψη πως οι παιδαγωγοί πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης είναι αρνητικοί σε κάτι τέτοιο. Παρ όλα αυτά, στην πλειοψηφία τους και οι δύο πλευρές φαίνεται να αναγνωρίζουν τις θετικές επιπτώσεις μιας τέτοιας συνεργασίας και να αποδίδουν σε αυτή αρκετά οφέλη, αποτέλεσμα το οποίο επιβεβαιώνεται και βιβλιογραφικά (Cohen, 2008). Αναφορά έγινε και στο ιδιαίτερο γεγονός της ένταξης παιδιών στην Α Δημοτικού από πολλούς διαφορετικούς Παιδικούς Σταθμούς, ο καθένας από τους οποίους έχει τη δική του φιλοσοφία 5 και στο κατά πόσο μπορεί να επηρεαστεί από το γεγονός αυτό ένα πρόγραμμα μετάβασης. Οι παιδαγωγοί πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης εξέφρασαν τις δυσκολίες που ενέχει αυτό, χαρακτηρίζοντάς το όμως ταυτόχρονα ως προσπελάσιμο ε- 5 Eπισημαίνεται ότι δεν ακολουθείται αναλυτικό πρόγραμμα που να επιβάλλεται από το αρμόδιο Υπουργείο. 78 ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟΣ ΛΟΓΟΣ 1/2011

17 Η ΜΕΤΑΒΑΣΗ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΣΕ ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΑ μπόδιο εφόσον υπάρχει κοινή θέληση. Ωστόσο, γίνονται φανερές οι συγκρατημένες θέσεις τους, αφού προτιμούν να εμπλακούν σε μια συνεργασία με το Νηπιαγωγείο απ ό,τι με τον Παιδικό Σταθμό. Στο πλαίσιο διερεύνησης των απόψεων και στάσεων των γονέων προκύπτει ότι ενθαρρύνουν το παιδί τους, ενισχύουν τα θετικά στοιχεία της αλλαγής που θα βιώσει και θεωρούν ότι τα παιδιά διακατέχονταν κυρίως από περιέργεια και ενθουσιασμό, γεγονότα τα οποία επισημαίνει και η Cohen (2008). Εμφανίζονται επίσης θετικοί στο ενδεχόμενο συνεργασίας των δύο εκπαιδευτικών χώρων, αναγνωρίζοντας τις ευεργετικές συνέπειες για το παιδί. Παρατηρήθηκε ότι οι γονείς θέτουν εαυτόν στη διάθεση της συνεργασίας αυτής, αναλαμβάνοντας ωστόσο και προσωπικές πρωτοβουλίες στη διαδικασία προετοιμασίας του παιδιού (Epstein, 1992). Σε μεγάλο ποσοστό αποτυπώνεται να έχουν αναλάβει οι ίδιοι, τομείς που αφορούν στην αρίθμηση, την ανάγνωση, τη γραφή κ.ά., ενδεχομένως όμως με τρόπο ακατάλληλο και μη παιδαγωγικό για τις ανάγκες κάθε παιδιού. Διαπιστώνουμε λοιπόν ότι και οι παιδαγωγοί των δύο βαθμίδων και οι γονείς συμφωνούν στις θετικές συνέπειες της συνεργασίας μεταξύ των δύο εκπαιδευτικών χώρων, κάνοντάς τη να φαντάζει εφικτή και καθόλου ουτοπική, όπως άλλωστε την περιγράφει και ο Dunlop (2004). Αν και τα συμπεράσματα αφορούν σε εκπαιδευτικά περιβάλλοντα που διαφέρουν αρκετά ως προς τα εξωτερικά τους χαρακτηριστικά, τη δομή, την οργάνωση, τους στόχους, τις αξίες και τις απορρέουσες εξ αυτών προσδοκίες για το παιδί (Fabian & Dunlop, 2002) συνάγεται ότι κάθε πλαίσιο μετάβασης χρειάζεται την ίδια προσοχή. Επίσης, τα συμπεράσματά μας αναδεικνύουν το γεγονός ότι η διαδικασία μετάβασης απαιτεί ιδιαίτερη προσοχή, όπως άλλωστε επισημαίνεται και από τη Βρυνιώτη (2002), καθώς τα παιδιά προσχολικής ηλικίας καλούνται να εισέλθουν στη διαδικασία αυτή ένα χρόνο νωρίτερα, αφού πλέον η εκπαίδευση στο Νηπιαγωγείο έγινε υποχρεωτική. Τέλος, επισημαίνεται ότι η μετάβαση σε διαφορετικά εκπαιδευτικά περιβάλλοντα δεν είναι κάτι που συμβαίνει ατομικά σε κάθε παιδί. Αντίθετα, είναι μια επαναλαμβανόμενη κοινωνική εμπειρία η οποία ταυτόχρονα βιώνεται από έναν ευρύ αριθμό ατόμων που σχετίζονται με το παιδί (Dockett & Perry, 2001) 6. 6 ΥΓ. Ευχαριστούμε τις φοιτήτριες του Τμήματος Βρεφονηπιοκομίας Μπιμπή Ματίνα και Θεοδωράκη Μαρία για τη συμμετοχή τους στη συλλογή των δεδομένων. ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟΣ ΛΟΓΟΣ 1/

18 ΤΡΥΦΑΙΝΗ ΣΙΔΗΡΟΠΟΥΛΟΥ, ΣΟΦΙΑ ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗ, ΑΣΗΜΙΝΑ ΡΑΛΛΗ Βιβλιογραφία ΑΛΕΞΑΝΔΡΙΔΗΣ, Α. (1993). Η ψυχική οργάνωση του παιδιού κατά την είσοδό του στο Δημοτικό. Στα Πρακτικά του 4 ου Συνεδρίου της Ε- ταιρείας Κοινωνικής Παιδιατρικής με τίτλο «Ψυχολογικές συνιστώσες του Δημοτικού». Αθήνα. BRONFENBRENNER, U. (1993). Ecology of cognitive development: Research models and fugitive findings. Στο: R.H. Wozniak & K. Fischer (eds). Development in contex:acting and thinking in specific environments (σ.3-43).hillsdale,nj:erbaum. BROSTROM, S. (2003). Problems and barriers in children;s learning when they transit from kindergarten to kindergarten class in school, στο A. W. Dunlop, H. Fabian (επιμ.), Transitions. European Early Childhood Education Research, Monograph Series 1, No ΒΡΥΝΙΩΤΗ, Κ. (2002). Προβλήματα και δυνατότητες συνεργασίας μεταξύ προσχολικής και σχολικής βαθμίδας. Μια συγκριτική προσέγγιση των περιπτώσεων Αθήνας-Φρανκφούρτης. Στα Πρακτικά του Συνεδρίου Παιδαγωγικού Τμήματος Νηπιαγωγών Κρήτης, τομ. Γ, σσ ΒΡΥΝΙΩΤΗ, Κ. & ΜΑΤΣΑΓΓΟΥΡΑΣ, Η. (2005). Μετάβαση από το Νηπιαγωγείο στο Δημοτικό Σχολείο: Μια οικοσυστημική ερευνητική προσέγγιση των κοινωνικών σχέσεων των αρχάριων μαθητών και μαθητριών στη σχολική τάξη. Παιδαγωγική Επιθεώρηση 40. COHEN, S. (2008). L école des bébés. De la crèche la maternelle. Paris: L Harmattan. ΔΑΝΑΣΣΗΣ ΑΦΕΝΤΑΚΗΣ, Α. & ΔΕΛΛΑΣΟΥΔΑΣ, Λ.Γ. (2002). Σχολική ε- πίδοση και χρονολογική ηλικία. Αθήνα. DAZAY, J. (2008). Il faut fermer les écoles maternelles. Paris : Michalon. DOCKETT, S. & PERRY, B. (2001). Starting school: Effective Transitions, Early Childhood Research and Practice 3 (2). DUNLOP, A.-W. (2004). Do differences in early education environments make a difference to children s currcular experence on transition to school? Abstracts European Early Childhood Education Research Association με θέμα : Quality Curricula.The influence of research policy and praxis 14 th Annual Conference, Malta 1-4 September. ELLIOT, A. & LAMBERT, B. (1985). Transition to School. AECA Inc. Monograph No 5. EPSTEIN, J. (1992). School and family partnerships.in M. Alkin (eds), Encyclopedia of Educational Research pp New York: 80 ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟΣ ΛΟΓΟΣ 1/2011

19 Η ΜΕΤΑΒΑΣΗ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΣΕ ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΑ Mac Millan. ΖΑΚΟΠΟΥΛΟΥ, Β. (2004). Οι ενδείξεις δυσλεξικής συμπεριφοράς κατά την προσχολική ηλικία ως συμπτώματα του συνδρόμου ειδικής α- ναπτυξιακής δυσλεξίας κατά τη σχολική ηλικία: συγκριτική παρουσίαση των δεδομένων μιας έρευνας. Επιστήμες της Αγωγής, Ρέθυμνο, Πανεπιστήμιο Κρήτης, τ.4, σσ KRAFT SAYRE, M., E., & PIANTA, R. C. (2000). Enhancing the transition to kindergarten: Linking children, families, and schools. Charlottesville,VA: University of Virginia, National Center for Early Development & Learning. ΜΑΤΣΑΓΓΟΥΡΑΣ, Η. (2003). Η σχολική τάξη. Αθήνα: Γρηγόρη. ΜΠΑΓΑΚΗΣ, Γ., ΔΙΔΑΧΟΥ, Ε., ΒΑΛΜΑΣ, Φ., ΛΟΥΜΑΚΟΥ, Μ. & ΠΟΜΩ- ΝΗΣ, Μ., (2006). Η ομαλή μετάβαση των παιδιών από το νηπιαγωγείο στο δημοτικό και η προσαρμογή τους στην Α τάξη. Αθήνα: Μεταίχμιο. ΝΤΟΛΙΟΠΟΥΛΟΥ, ΕΛ. (2003). Το ολοήμερο νηπιαγωγείο στην Ελλάδα και σε 12 άλλες χώρες. Αθήνα: Ελληνικά Γράμματα. ΠΑΝΟΠΟΥΛΟΥ ΜΑΡΑΤΟΥ, Ο. (1982). Η ηλικία εισαγωγής στο σχολείο και οι θλιβερές επιπτώσεις μιας εκπαιδευτικής μεταρρύθμισης. Σύγχρονα θέματα 18: ΠΑΝΤΑΖΗΣ, Σ. (1991). Προβλήματα μετάβασης του παιδιού από το Νηπιαγωγείο στο Σχολείο. Σύγχρονη Εκπαίδευση 58. ΠΕΤΡΟΓΙΑΝΝΗΣ, Κ. (2003). Η μελέτη της ανθρώπινης ανάπτυξης: οικοσυστημική προσέγγιση. Αθήνα: Καστανιώτης. PIANTA, R. C. & COX, M. J. (2002). Transition to Kindergarten. Early Childhood Research & Policy Briefs, 2 (2), 2 4. RAMEY, S. L. & RAMEY, C.T., (1998). The transition to school: opportunities and challenges for children, families, educators and communities, The elementary School Journal, 98, ROBSON, C. (2007). Η έρευνα του πραγματικού κόσμου. Αθήνα: Gutenberg. FABIAN, H., & DUNLOP, W. A. (2002). Transitions in the early years. Debating continuity and progression for children in early education. London:Routledge Farmer. FTHENAKIS, W. (1998). Family transitions and quality in early childhood eduxation. In:Europian Early Childhood Education Research Journal, 6.Vol., Nr. 1, p ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟΣ ΛΟΓΟΣ 1/

20 ΤΡΥΦΑΙΝΗ ΣΙΔΗΡΟΠΟΥΛΟΥ, ΣΟΦΙΑ ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗ, ΑΣΗΜΙΝΑ ΡΑΛΛΗ Summary Children s reactions to and ability to cope with change will depend on how adults prepare them for it. Transition means that children will experience changes to their physical environment, routine, curriculum and teacher. This paper investigates children s transition from nursery to primary school and ways in which transition is being handled by their teachers and parents. For that purpose an action research in a nursery school was conducted, while the views and attitudes of the children s parents were explored. Finally, the views and attitudes of both nursery school and primary school teachers were identified. Results conclude to the fact that taking action to engage with one another should not be an option but a necessity, supporting the idea of transition being a cooperative process. Η Τρυφαίνη Σιδηροπούλου έχει βασικές σπουδές και μεταπτυχιακές στη Γαλλία (Paris VIII) με ειδίκευση στην «Κλινική Ψυχοπαιδαγωγική με εφαρμογή στην Εκπαίδευση». Είναι διδάκτωρ του Πανεπιστημίου Α- θηνών από το Τμήμα Ψυχολογίας-Φιλοσοφίας και Παιδαγωγικής. Είναι τακτική επίκουρη καθηγήτρια Ψυχοπαιδαγωγικής στο Τμήμα Προσχολικής Αγωγής του Τεχνολογικού Εκπαιδευτικού Ιδρύματος Αθήνας. Έχει επίσης διδάξει στα Παιδαγωγικά Τμήματα Προσχολικής Αγωγής των Πανεπιστήμιων Αθήνας και Θεσσαλονίκης. Έχει ερευνητικό και επιστημονικό έργο για θέματα «αγωγής μικρού παιδιού», «αξιολόγησης παιδαγωγικού έργου», «σχέσεις οικογένειας και παιδικού σταθμού», «επικοινωνίας και αλληλεπιδράσεων στο χώρο του παιδικού σταθμού» κ.ά. Η Σοφία Δημητριάδη, παιδαγωγός προσχολικής ηλικίας με μεταπτυχιακές σπουδές στη Μεγ. Βρετανία στην ειδικότητα της αγωγής βρέφους και μικρού παιδιού είναι συνεργάτης του τμήματος Προσχολικής Αγωγής του Τεχνολογικού Εκπαιδευτικού Ιδρύματος Αθήνας. Έχει πολύχρονη εμπειρία σε κέντρα προσχολικής αγωγής, τόσο στο εσωτερικό, όσο και στο εξωτερικό. Η ερευνητική και επιστημονική της δραστηριότητα ε- στιάζει σε θέματα αγωγής βρεφών και μικρών παιδιών, διαφορετικότητας και διακρίσεων στην εκπαίδευση, ανάπτυξης συνεργασιών στην εκπαίδευση, κ.ά. 82 ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟΣ ΛΟΓΟΣ 1/2011

Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Έργου στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση. Διαδικασία Αυτοαξιολόγησης στη Σχολική Μονάδα

Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Έργου στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση. Διαδικασία Αυτοαξιολόγησης στη Σχολική Μονάδα ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΚΕΝΤΡΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Έργου στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση Διαδικασία Αυτοαξιολόγησης στη Σχολική Μονάδα Σχέδια Εκθέσεων

Διαβάστε περισσότερα

Πυξιδίσματα: Ένα καινοτόμο πρόγραμμα πρόληψης και αγωγής υγείας για τους βρεφονηπιακούς και παιδικούς σταθμούς

Πυξιδίσματα: Ένα καινοτόμο πρόγραμμα πρόληψης και αγωγής υγείας για τους βρεφονηπιακούς και παιδικούς σταθμούς Πυξιδίσματα: Ένα καινοτόμο πρόγραμμα πρόληψης και αγωγής υγείας για τους βρεφονηπιακούς και παιδικούς σταθμούς των Α.Πορτσέλη, Μ. Κυριακίδου Η παρούσα εισήγηση αφορά στην παρουσίαση ενός καινοτόμου προγράμματος

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΚΩΔΙΚΟΠΟΙΗΣΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΟΣ ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΟΣ ΣΥΝΑΦΕΙΣ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΕΣ ΚΑΙ ΤΜΗΜΑΤΑ ΤΕΙ ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΔΗΜΟΣΙΟ ΤΟΜΕΑ

ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΚΩΔΙΚΟΠΟΙΗΣΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΟΣ ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΟΣ ΣΥΝΑΦΕΙΣ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΕΣ ΚΑΙ ΤΜΗΜΑΤΑ ΤΕΙ ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΔΗΜΟΣΙΟ ΤΟΜΕΑ ΚΩΔΙΚΟΠΟΙΗΣΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΟΣ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ 3330 ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΟΣ Οι πτυχιούχοι του Τμήματος κατέχουν τις απαραίτητες επιστημονικές γνώσεις και δεξιότητες στην εφαρμογή μεθόδων που τους δίνουν τη

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Νάκου Αλεξάνδρα Εισαγωγή στις Επιστήμες της Αγωγής Ο όρος ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ δημιουργεί μία αίσθηση ασάφειας αφού επιδέχεται πολλές εξηγήσεις. Υπάρχει συνεχής διάλογος και προβληματισμός ακόμα

Διαβάστε περισσότερα

Η Ψυχική υγεία του παιδιού και ο ρόλος του ευρύτερου περιβάλλοντος

Η Ψυχική υγεία του παιδιού και ο ρόλος του ευρύτερου περιβάλλοντος Η Ψυχική υγεία του παιδιού και ο ρόλος του ευρύτερου περιβάλλοντος Κάθε παιδί έχει το δικαίωμα να ζει και να μεγαλώνει σ ένα υγιές περιβάλλον, το οποίο θα διασφαλίζει και θα προάγει την σωματική και ψυχική

Διαβάστε περισσότερα

Δομώ - Οικοδομώ - Αναδομώ

Δομώ - Οικοδομώ - Αναδομώ Δομώ - Οικοδομώ - Αναδομώ Χριστίνα Τσακαρδάνου Εκπαιδευτικός Πανθομολογείται πως η ανάπτυξη του παιδιού ορίζεται τόσο από τα γενετικά χαρακτηριστικά του, όσο και από το πλήθος των ερεθισμάτων που δέχεται

Διαβάστε περισσότερα

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ. το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ. @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης.

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ. το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ. @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης. ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης ί>ηγο^η 26 Επιστήμες της Αγωγής 26 ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ ΤΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΝΤΡΟ ΕΡΕΥΝΩΝ ΓΙΑ ΘΕΜΑΤΑ ΙΣΟΤΗΤΑΣ (Κ.Ε.Θ.Ι.)

ΚΕΝΤΡΟ ΕΡΕΥΝΩΝ ΓΙΑ ΘΕΜΑΤΑ ΙΣΟΤΗΤΑΣ (Κ.Ε.Θ.Ι.) ΚΕΝΤΡΟ ΕΡΕΥΝΩΝ ΓΙΑ ΘΕΜΑΤΑ ΙΣΟΤΗΤΑΣ (Κ.Ε.Θ.Ι.) ΠΑΡΑΤΗΡΗΤΗΡΙΟ ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗΣ ΚΑΙ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΤΩΝ ΔΡΑΣΕΩΝ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΙΣΟΤΗΤΑ ΠΑΡΑΤΗΡΗΤΗΡΙΟ ΓΙΑ ΤΗΝ ΙΣΟΤΗΤΑ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ (Π.Ι.Ε.)

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολόγηση Προγράμματος Αλφαβητισμού στο Γυμνάσιο Πρώτο Έτος Αξιολόγησης (Ιούλιος 2009)

Αξιολόγηση Προγράμματος Αλφαβητισμού στο Γυμνάσιο Πρώτο Έτος Αξιολόγησης (Ιούλιος 2009) Αξιολόγηση Προγράμματος Αλφαβητισμού στο Γυμνάσιο Πρώτο Έτος Αξιολόγησης (Ιούλιος 2009) 1. Ταυτότητα της Έρευνας Το πρόβλημα του λειτουργικού αναλφαβητισμού στην Κύπρο στις ηλικίες των 12 με 15 χρόνων

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΑ ΓΙΑ ΑΣΕΠ ΝΗΠΙΑΓΩΓΩΝ

ΘΕΜΑΤΑ ΓΙΑ ΑΣΕΠ ΝΗΠΙΑΓΩΓΩΝ ΘΕΜΑΤΑ ΓΙΑ ΑΣΕΠ ΝΗΠΙΑΓΩΓΩΝ Στις ερωτήσεις πολλαπλών επιλογών για την ειδικότητα των νηπιαγωγών των εκπαιδευτικών πρέπει να δοθεί ιδιαίτερη έμφαση, ακριβώς λόγω του μεγάλου ανταγωνισμού και των υψηλών βαθμολογιών

Διαβάστε περισσότερα

Ελένη Μοσχοβάκη Σχολική Σύμβουλος 47ης Περιφέρειας Π.Α.

Ελένη Μοσχοβάκη Σχολική Σύμβουλος 47ης Περιφέρειας Π.Α. Ελένη Μοσχοβάκη Σχολική Σύμβουλος 47ης Περιφέρειας Π.Α. Τι θα Δούμε. Γιατί αλλάζει το Αναλυτικό Πρόγραμμα Σπουδών. Παιδαγωγικό πλαίσιο του νέου Α.Π.Σ. Αρχές του νέου Α.Π.Σ. Μαθησιακές περιοχές του νέου

Διαβάστε περισσότερα

Τα σχέδια μαθήματος 1 Εισαγωγή

Τα σχέδια μαθήματος 1 Εισαγωγή Τα σχέδια μαθήματος 1 Εισαγωγή Τα σχέδια μαθήματος αποτελούν ένα είδος προσωπικών σημειώσεων που κρατά ο εκπαιδευτικός προκειμένου να πραγματοποιήσει αποτελεσματικές διδασκαλίες. Περιέχουν πληροφορίες

Διαβάστε περισσότερα

Δημήτρης Ρώσσης, Φάνη Στυλιανίδου Ελληνογερμανική Αγωγή. http://www.creative-little-scientists.eu

Δημήτρης Ρώσσης, Φάνη Στυλιανίδου Ελληνογερμανική Αγωγή. http://www.creative-little-scientists.eu Τι έχουμε μάθει για την προώθηση της Δημιουργικότητας μέσα από τις Φυσικές Επιστήμες και τα Μαθηματικά στην Ελληνική Προσχολική και Πρώτη Σχολική Ηλικία; Ευρήματα για την εκπαίδευση στην Ελλάδα από το

Διαβάστε περισσότερα

Ερωτηματολόγιο προς εκπαιδευτικούς

Ερωτηματολόγιο προς εκπαιδευτικούς Ερωτηματολόγιο προς εκπαιδευτικούς Σκοπός της έρευνας αυτής είναι η διερεύνηση των απόψεων των εκπαιδευτικών αναφορικά με την ιδιαίτερη πολιτική του σχολείου τους. Η έρευνα αυτή εξετάζει, κυρίως, την πολιτική

Διαβάστε περισσότερα

Δ Φάση Επιμόρφωσης. Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού Παιδαγωγικό Ινστιτούτο Γραφείο Διαμόρφωσης Αναλυτικών Προγραμμάτων. 15 Δεκεμβρίου 2010

Δ Φάση Επιμόρφωσης. Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού Παιδαγωγικό Ινστιτούτο Γραφείο Διαμόρφωσης Αναλυτικών Προγραμμάτων. 15 Δεκεμβρίου 2010 Επιμόρφωση Εκπαιδευτικών Δημοτικής, Προδημοτικής και Ειδικής Εκπαίδευσης για τα νέα Αναλυτικά Προγράμματα (21-22 Δεκεμβρίου 2010 και 7 Ιανουαρίου 2011) Δ Φάση Επιμόρφωσης Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού

Διαβάστε περισσότερα

Ανάπτυξη κοινωνικών δεξιοτήτων σε παιδιά με νοητική ανεπάρκεια μέσα από το παιχνίδι με τους συνομηλίκους τους: ένα πιλοτικό πρόγραμμα παρέμβασης

Ανάπτυξη κοινωνικών δεξιοτήτων σε παιδιά με νοητική ανεπάρκεια μέσα από το παιχνίδι με τους συνομηλίκους τους: ένα πιλοτικό πρόγραμμα παρέμβασης Ανάπτυξη κοινωνικών δεξιοτήτων σε παιδιά με νοητική ανεπάρκεια μέσα από το παιχνίδι με τους συνομηλίκους τους: ένα πιλοτικό πρόγραμμα παρέμβασης Γ. Μπάρμπας Ε. Γκιργκινούδη θεωρητικό πλαίσιο βασικός πυρήνας

Διαβάστε περισσότερα

ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΕΧΤΕΛΙΔΗΣ, ΥΒΟΝ ΚΟΣΜΑ

ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΕΧΤΕΛΙΔΗΣ, ΥΒΟΝ ΚΟΣΜΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η παιδική ηλικία είναι ένα ζήτημα για το οποίο η κοινωνιολογία έχει δείξει μεγάλο ενδιαφέρον τα τελευταία χρόνια. Από τις αρχές της δεκαετίας του 1980 έως σήμερα βρίσκεται υπό εξέλιξη ένα πρόγραμμα

Διαβάστε περισσότερα

ΟΛΟΗΜΕΡΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΔΙΑΚΟΓΕΩΡΓΙΟΥ ΑΡΧΟΝΤΟΥΛΑ ΣΧΟΛΙΚΗ ΣΥΜΒΟΥΛΟΣ 2 ΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΠΕΡΦΕΡΕΙΑΣ ΣΑΜΟΥ

ΟΛΟΗΜΕΡΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΔΙΑΚΟΓΕΩΡΓΙΟΥ ΑΡΧΟΝΤΟΥΛΑ ΣΧΟΛΙΚΗ ΣΥΜΒΟΥΛΟΣ 2 ΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΠΕΡΦΕΡΕΙΑΣ ΣΑΜΟΥ ΟΛΟΗΜΕΡΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΔΙΑΚΟΓΕΩΡΓΙΟΥ ΑΡΧΟΝΤΟΥΛΑ ΣΧΟΛΙΚΗ ΣΥΜΒΟΥΛΟΣ 2 ΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΠΕΡΦΕΡΕΙΑΣ ΣΑΜΟΥ Το σχολείο, ως ένας κατεξοχήν κοινωνικός θεσμός, δεν μπορεί να παραμείνει αναλλοίωτο μπροστά στις ραγδαίες

Διαβάστε περισσότερα

Η σχολική άρνηση/φοβία: Η πρόληψη και η αντιμετώπισή της

Η σχολική άρνηση/φοβία: Η πρόληψη και η αντιμετώπισή της Η σχολική άρνηση/φοβία: Η πρόληψη και η αντιμετώπισή της Το νέο σχολικό έτος ξεκινά, με τα «πρωτάκια» να αντιμετωπίζουν τη μεγαλύτερη μετάβαση στην έως τώρα ζωή τους. Το παιδί αποχωρίζεται για πρώτη φορά

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΤΩΝ ΜΥΚΗΝΩΝ. «Τα μυστικά ενός αγγείου»

ΣΤΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΤΩΝ ΜΥΚΗΝΩΝ. «Τα μυστικά ενός αγγείου» ΣΤΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΤΩΝ ΜΥΚΗΝΩΝ «Τα μυστικά ενός αγγείου» ΜΠΙΛΙΟΥΡΗ ΑΡΓΥΡΗ 2011 ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΟΥΣΕΙΑΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ «ΤΑ ΜΥΣΤΙΚΑ ΕΝΟΣ ΑΓΓΕΙΟΥ» ΘΕΜΑ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ Η παρούσα εργασία αποτελεί το θεωρητικό

Διαβάστε περισσότερα

Γλωσσάρι Το γλωσσάρι του MATURE Ανδραγωγική Άτομα μεγαλύτερης ηλικίας Δεξιότητες Δέσμευση

Γλωσσάρι Το γλωσσάρι του MATURE Ανδραγωγική Άτομα μεγαλύτερης ηλικίας Δεξιότητες Δέσμευση Γλωσσάρι Η ομάδα MATURE διαθέτει σημαντική εμπειρία στη διαχείριση και υλοποίηση Ευρωπαϊκών προγραμμάτων και γνωρίζει ότι τα ζητήματα επικοινωνίας ενδέχεται να προκαλέσουν σύγχυση. Προκειμένου να ελαχιστοποιηθεί

Διαβάστε περισσότερα

Πρόλογος δεύτερης έκδοσης

Πρόλογος δεύτερης έκδοσης Πρόλογος δεύτερης έκδοσης Δέκα έτη μετά την πρώτη έκδοση και την επιτυχημένη πορεία αυτού του βιβλίου θεωρήθηκε αναγκαία η επανέκδοσή του αφενός για να προστεθούν στα ήδη υπάρχοντα κεφάλαια τα νέα ερευνητικά

Διαβάστε περισσότερα

Αποτελεσματική Διαχείριση Προβλημάτων Συμπεριφοράς στο Σχολείο

Αποτελεσματική Διαχείριση Προβλημάτων Συμπεριφοράς στο Σχολείο Αποτελεσματική Διαχείριση Προβλημάτων Συμπεριφοράς στο Σχολείο Τα προβλήματα παραβατικής συμπεριφοράς που παρουσιάζουν οι μαθητές σημειώνουν αυξητικές τάσεις, στις οποίες ο Διευθυντής του σχολείου και

Διαβάστε περισσότερα

Το παιχνίδι της χαράς

Το παιχνίδι της χαράς Ανοιχτό πρόγραμμα εκπαίδευσης Κατερίνα Πουλέα Παιδαγωγός Το παιχνίδι της χαράς Το παιχνίδι της χαράς Αετιδέων 15 & Βουτσινά Χολαργός 6944 773597 Ανοιχτό πρόγραμμα εκπαίδευσης Το Παιδαγωγικό Κέντρο Προσχολικής

Διαβάστε περισσότερα

Οι περιοχές που διερευνήθηκαν συστηματικά από τα σχολεία ήσαν οι ακόλουθες: Σχέσεις μεταξύ εκπαιδευτικών-μαθητών και μεταξύ μαθητών

Οι περιοχές που διερευνήθηκαν συστηματικά από τα σχολεία ήσαν οι ακόλουθες: Σχέσεις μεταξύ εκπαιδευτικών-μαθητών και μεταξύ μαθητών Ανάπτυξη µεθόδων και εργαλείων έρευνας Από τα σχολεία που συµµετείχαν στην ΑΕΕ: Οργάνωσε οµάδες εργασίας το 66% Αξιοποίησε σχετική βιβλιογραφία το 66% Συγκέντρωσε δεδοµένα από: τα αρχεία του σχολείου το

Διαβάστε περισσότερα

ευπωπαϊκό ππόηυπο Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Έργου Της Σχολικής Μονάδας Έκθεση Συστηματικής Διερεύνησης

ευπωπαϊκό ππόηυπο Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Έργου Της Σχολικής Μονάδας Έκθεση Συστηματικής Διερεύνησης ΤΠΟΤΡΓΔΙΟ ΠΑΙΓΔΙΑ ΓΙΑ ΒΙΟΤ ΜΑΘΗΗ ΚΑΙ ΘΡΗΚΔΤΜΑΣΩΝ ΚΔΝΣΡΟ ΔΚΠΑΙΓΔΤΣΙΚΗ ΔΡΔΤΝΑ Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Έργου Της Σχολικής Μονάδας ευπωπαϊκό ππόηυπο Κλίμα & Σχέσεις στο Σχολείο Σχέσεις μεταξύ Σχολείου

Διαβάστε περισσότερα

Υπεύθυνη Επιστημονικού Πεδίου Χρυσή Χατζηχρήστου

Υπεύθυνη Επιστημονικού Πεδίου Χρυσή Χατζηχρήστου «ΝΕΟ ΣΧΟΛΕΙΟ (Σχολείο 21 ου αιώνα) Νέο Πρόγραμμα Σπουδών, Οριζόντια Πράξη» MIS: 295450 Υποέργο 1: «Εκπόνηση Προγραμμάτων Σπουδών Πρωτοβάθμιας και Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης και οδηγών για τον εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

Πρότυπος Συμβουλευτικός Οδηγός

Πρότυπος Συμβουλευτικός Οδηγός Σχέδιο δράσης για την πρόληψη ή/και την καταπολέμηση του ρατσισμού και των διακρίσεων κάθε είδους, την ανάδειξη της σημασίας της διαφορετικότητας και την καταπολέμηση της βίας στα σχολεία 7085/14-05-2010

Διαβάστε περισσότερα

Διοίκηση Ανθρώπινου Δυναμικού

Διοίκηση Ανθρώπινου Δυναμικού 400 Διοίκηση Ανθρώπινου Δυναμικού 400.01 Δύο ημέρες 16 ώρες Επιλογή Στελεχών: Ξεχωρίζοντας τους Καλύτερους Με την ολοκλήρωση του σεμιναρίου οι συμμετέχοντες θα έχουν σχηματίσει ολοκληρωμένη αντίληψη όλων

Διαβάστε περισσότερα

Η ΠΡΩΤΗ ΜΟΥ ΒΟΛΤΑ ΣΤΟ ΔΑΣΟΣ

Η ΠΡΩΤΗ ΜΟΥ ΒΟΛΤΑ ΣΤΟ ΔΑΣΟΣ 3 Ο ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΣΤΗ ΣΥΡΟ-ΤΠΕ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ 205 Η ΠΡΩΤΗ ΜΟΥ ΒΟΛΤΑ ΣΤΟ ΔΑΣΟΣ (Ένα παραμύθι από μεγάλα παιδιά) Παπαλουκά Κων/να Εκπαιδευτικός Β θμιας Εκπαίδευσης Νηπιοβρεφοκόμος Τσαγκουρνού Ελισάβετ Εκπαιδευτικός

Διαβάστε περισσότερα

Δραστηριότητες γραμματισμού: Σχεδιασμός

Δραστηριότητες γραμματισμού: Σχεδιασμός Δραστηριότητες γραμματισμού: Σχεδιασμός Αφροδίτη Οικονόμου Νηπιαγωγός afoikon@uth.gr Μαρία Παπαδοπούλου Αν. Καθηγήτρια, Π.Τ.Π.Ε., Π.Θ. mariapap@uth.gr Η παρουσίαση αναπτύχθηκε για την πλατφόρμα Ταξίδι

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΤΕΣ ΜΕ ΧΡΟΝΙΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΚΑΙ Η ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΕΩΝ ΤΗΣ ΣΥΝΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ

ΜΑΘΗΤΕΣ ΜΕ ΧΡΟΝΙΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΚΑΙ Η ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΕΩΝ ΤΗΣ ΣΥΝΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΜΑΘΗΤΕΣ ΜΕ ΧΡΟΝΙΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΚΑΙ Η ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΕΩΝ ΤΗΣ ΣΥΝΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ Κων/νος Καλέμης, Άννα Κωσταρέλου, Μαρία Αγγελική Καλέμη Εισαγωγή H σύγχρονη τάση που επικρατεί

Διαβάστε περισσότερα

α. η παροχή γενικής παιδείας, β. η καλλιέργεια των δεξιοτήτων του μαθητή και η ανάδειξη των

α. η παροχή γενικής παιδείας, β. η καλλιέργεια των δεξιοτήτων του μαθητή και η ανάδειξη των ΔΕΠΠΣ ΑΠΣ ΓΕΝΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ α. η παροχή γενικής παιδείας, β. η καλλιέργεια των δεξιοτήτων του μαθητή και η ανάδειξη των ενδιαφερόντων του, γ. η εξασφάλιση ίσων ευκαιριών και δυνατοτήτων μάθησης

Διαβάστε περισσότερα

νος Κλουβάτος Κων/νος Εναλλακτικές μορφές αξιολόγησης των μαθητών με ανομοιογενή χαρακτηριστικά Αξιολόγηση της διαφοροποιημένης διδασκαλίας

νος Κλουβάτος Κων/νος Εναλλακτικές μορφές αξιολόγησης των μαθητών με ανομοιογενή χαρακτηριστικά Αξιολόγηση της διαφοροποιημένης διδασκαλίας Κων/νος νος Κλουβάτος Σύμβουλος 3 η ς Περιφέρειας Δημ. Εκπ/σης Ν. Κυκλάδων Εναλλακτικές μορφές αξιολόγησης των μαθητών με ανομοιογενή χαρακτηριστικά Αξιολόγηση της διαφοροποιημένης διδασκαλίας Μορφές αξιολόγησης

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΕΝΗΛΙΚΩΝ ΧΡΗΣΤΩΝ ΙΑΤΡΙΚΩΝ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΩΝ ΤΣΑΛΑΠΑΤΑΝΗ ΕΙΡΗΝΗ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ Γ.Ν. ΑΣΚΛΗΠΙΕΙΟΥ ΒΟΥΛΑΣ

ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΕΝΗΛΙΚΩΝ ΧΡΗΣΤΩΝ ΙΑΤΡΙΚΩΝ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΩΝ ΤΣΑΛΑΠΑΤΑΝΗ ΕΙΡΗΝΗ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ Γ.Ν. ΑΣΚΛΗΠΙΕΙΟΥ ΒΟΥΛΑΣ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΕΝΗΛΙΚΩΝ ΧΡΗΣΤΩΝ ΙΑΤΡΙΚΩΝ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΩΝ ΤΣΑΛΑΠΑΤΑΝΗ ΕΙΡΗΝΗ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ Γ.Ν. ΑΣΚΛΗΠΙΕΙΟΥ ΒΟΥΛΑΣ Ενηλικιότητα Δεν προσδιορίζεται με βάση την ηλικία. Ο ίδιος αναγνωρίζει τον εαυτό του

Διαβάστε περισσότερα

Βασικό εργαλείο αυτοαξιολόγησης Ερωτηματολόγιο για γονείς και κηδεμόνες

Βασικό εργαλείο αυτοαξιολόγησης Ερωτηματολόγιο για γονείς και κηδεμόνες Βασικό εργαλείο αυτοαξιολόγησης Ερωτηματολόγιο για γονείς και κηδεμόνες Σημερινή ημερομηνία Παρακαλείσθε όπως συμπληρώσετε. Αριθμός ερωτηματολογίου Συμπληρώνεται από το σχολείο. Αγαπητοί γονείς, αγαπητοί

Διαβάστε περισσότερα

ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ

ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ Γιατί η Ρομποτική στην Εκπαίδευση; A) Τα παιδιά όταν σχεδιάζουν, κατασκευάζουν και προγραμματίζουν ρομπότ έχουν την ευκαιρία να μάθουν παίζοντας και να αναπτύξουν δεξιότητες Η

Διαβάστε περισσότερα

Δέσποινα Αντωνοπούλου Αναστάσιος Πέκης. Ατομικός φάκελος εργασιών παιδιού-portfolio

Δέσποινα Αντωνοπούλου Αναστάσιος Πέκης. Ατομικός φάκελος εργασιών παιδιού-portfolio Δέσποινα Αντωνοπούλου Αναστάσιος Πέκης Ατομικός φάκελος εργασιών παιδιού-portfolio 1 Σελίδα 1. Portfolio Vs Κλασικός φάκελος εργασιών.. 4 2. Βασικά χαρακτηριστικά του portfolio... 5 3. Ο ρόλος του/της

Διαβάστε περισσότερα

Σύγχρονες όψεις της σχολικής βίας και του εκφοβισμού στο ελληνικό σχολείο μέσα από την οπτική των εκπαιδευτικών και των γονέων

Σύγχρονες όψεις της σχολικής βίας και του εκφοβισμού στο ελληνικό σχολείο μέσα από την οπτική των εκπαιδευτικών και των γονέων Σύγχρονες όψεις της σχολικής βίας και του εκφοβισμού στο ελληνικό σχολείο μέσα από την οπτική των εκπαιδευτικών και των γονέων Η σχολική βία και εκφοβισμός δεν είναι φαινόμενα άγνωστα στο ελληνικό σχολείο,

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολόγηση του Προγράμματος Ταχύρρυθμης Εκμάθησης της Ελληνικής στη Μέση Εκπαίδευση (Ιούνιος 2010)

Αξιολόγηση του Προγράμματος Ταχύρρυθμης Εκμάθησης της Ελληνικής στη Μέση Εκπαίδευση (Ιούνιος 2010) Αξιολόγηση του Προγράμματος Ταχύρρυθμης Εκμάθησης της Ελληνικής στη Μέση Εκπαίδευση (Ιούνιος 2010) 1. Ταυτότητα της Έρευνας Με απόφαση του Υπουργικού Συμβουλίου της 29 ης Ιουλίου, 2008, τέθηκε σε εφαρμογή

Διαβάστε περισσότερα

ΝEΑ ΑΝΑΛΥΤΙΚA ΠΡΟΓΡAΜΜΑΤΑ: ΕΜΦAΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΡΟΤΕΡΑΙOΤΗΤΕΣ. ΑΠΟ ΤΗ ΘΕΩΡΙΑ ΣΤΗΝ ΠΡΑΞΗ και στη ΔΙΑΒΙΟΥ ΑΥΤΟΜΟΡΦΩΣΗ

ΝEΑ ΑΝΑΛΥΤΙΚA ΠΡΟΓΡAΜΜΑΤΑ: ΕΜΦAΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΡΟΤΕΡΑΙOΤΗΤΕΣ. ΑΠΟ ΤΗ ΘΕΩΡΙΑ ΣΤΗΝ ΠΡΑΞΗ και στη ΔΙΑΒΙΟΥ ΑΥΤΟΜΟΡΦΩΣΗ ΝEΑ ΑΝΑΛΥΤΙΚA ΠΡΟΓΡAΜΜΑΤΑ: ΕΜΦAΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΡΟΤΕΡΑΙOΤΗΤΕΣ ΑΠΟ ΤΗ ΘΕΩΡΙΑ ΣΤΗΝ ΠΡΑΞΗ και στη ΔΙΑΒΙΟΥ ΑΥΤΟΜΟΡΦΩΣΗ ΜΕΡΟΣ Α Οι προτεραιότητες στα Νέα Αναλυτικά Προγράμματα Λειτουργική Ανάλυση (copyright: Μαίρη

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ «ΒΙΤΑΜΙΝΕΣ ΓΙΑ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΕΥΕΞΙΑ»

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ «ΒΙΤΑΜΙΝΕΣ ΓΙΑ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΕΥΕΞΙΑ» ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ «ΒΙΤΑΜΙΝΕΣ ΓΙΑ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΕΥΕΞΙΑ» Σκοπός της εκπόνησης του Προγράμματος Αγωγής Υγείας ήταν Να γνωρίσουν τα παιδιά το σώμα τους και βασικές του λειτουργίες. Nα γνωρίσουν

Διαβάστε περισσότερα

Διαδικασία μετασχηματισμού του Προγράμματος Σπουδών σε μιντιακές δράσεις. Λοΐζος Σοφός

Διαδικασία μετασχηματισμού του Προγράμματος Σπουδών σε μιντιακές δράσεις. Λοΐζος Σοφός Διαδικασία μετασχηματισμού του Προγράμματος Σπουδών σε μιντιακές δράσεις Λοΐζος Σοφός Οι 5 φάσεις του διδακτικού μετασχηματισμού 1. Εμπειρική σύλληψη ενός σεναρίου μιντιακής δράσης και χαρτογράφηση της

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ: ΔΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ: ΔΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ: ΔΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΑΝΤΩΝΙΟΣ ΧΡ. ΜΠΟΥΡΑΣ Σκοπός του Μαθήματος Σκοπός του μαθήματος είναι η εισαγωγή στη

Διαβάστε περισσότερα

Ελένη Σίππη Χαραλάμπους ΕΔΕ Παναγιώτης Κύρου ΕΔΕ

Ελένη Σίππη Χαραλάμπους ΕΔΕ Παναγιώτης Κύρου ΕΔΕ Ελένη Σίππη Χαραλάμπους ΕΔΕ Παναγιώτης Κύρου ΕΔΕ Δομή παρουσίασης Εισαγωγή Έννοια της διαφοροποιημένης διδασκαλίας Γιατί διαφοροποίηση διδασκαλίας; Θετικά αποτελέσματα από την εφαρμογή της διαφοροποιημένης

Διαβάστε περισσότερα

Δυσλεξία & Δυσαριθμησία:

Δυσλεξία & Δυσαριθμησία: 22-23 Νοεμβρίου 2014 Αθήνα Δυσλεξία & Δυσαριθμησία: θεωρητική προσέγγιση, προγράμματα αξιολόγησης και αντιμετώπισης Εισηγήτρια: Δρ Φουστάνα Αγγελική Ειδική Παιδαγωγός, Επιστημονική συνεργάτης ΕΚΠΑ, Ερευνήτρια

Διαβάστε περισσότερα

Ένα πρόγραμμα ομαλής μετάβασης που πραγματοποιήθηκε στην Αυλίδα.

Ένα πρόγραμμα ομαλής μετάβασης που πραγματοποιήθηκε στην Αυλίδα. Ένα πρόγραμμα ομαλής μετάβασης που πραγματοποιήθηκε στην Αυλίδα. Το πρόγραμμα βασίστηκε στο αναπτυξιακό οικολογικό μοντέλο (εισήγηση, Έφη Γουργιώτου, λέκτορα στο Παιδαγωγικό Τμήμα Προσχολικής Εκπαίδευσης,

Διαβάστε περισσότερα

«Μαθησιακές δυσκολίες και παραβατική συμπεριφορά»

«Μαθησιακές δυσκολίες και παραβατική συμπεριφορά» «Μαθησιακές δυσκολίες και παραβατική συμπεριφορά» Θεοδώρα Πάσχου α.μ 12181 Τμήμα Λογοθεραπείας-Τ.Ε.Ι ΗΠΕΙΡΟΥ Εισαγωγικές επισημάνσεις 1) η εκδήλωση διαταραχών στην κατάκτηση μαθησιακών δεξιοτήτων προκαλεί

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολόγηςη του Εκπαιδευτικοφ Ζργου ςτην Προςχολική Εκπαίδευςη. Διαδικαςία Αυτοαξιολόγηςησ ςτη Σχολική Μονάδα

Αξιολόγηςη του Εκπαιδευτικοφ Ζργου ςτην Προςχολική Εκπαίδευςη. Διαδικαςία Αυτοαξιολόγηςησ ςτη Σχολική Μονάδα ΤΠΟΤΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑ, ΘΡΗΚΕΤΜΑΣΩΝ, ΑΘΛΗΣΙΜΟΤ ΚΑΙ ΠΟΛΙΣΙΜΟΤ ΙΝΣΙΣΟΤΣΟ ΕΚΠΑΙΔΕΤΣΙΚΗ ΠΟΛΙΣΙΚΗ Αξιολόγηςη του Εκπαιδευτικοφ Ζργου ςτην Προςχολική Εκπαίδευςη Διαδικαςία Αυτοαξιολόγηςησ ςτη Σχολική Μονάδα Ζκθεςη

Διαβάστε περισσότερα

Ανάπτυξη Στρατηγικού Σχεδίου για τη βελτίωση της Οδικής Ασφάλειας στην Ελλάδα Παιδεία Οδικής Ασφάλειας

Ανάπτυξη Στρατηγικού Σχεδίου για τη βελτίωση της Οδικής Ασφάλειας στην Ελλάδα Παιδεία Οδικής Ασφάλειας Εσπερίδα «Προτάσεις για τη βελτίωση της οδικής ασφάλειας στην Ελλάδα» Ρόδος, 22 Μαρτίου 2012 Ανάπτυξη Στρατηγικού Σχεδίου για τη βελτίωση της Οδικής Ασφάλειας στην Ελλάδα Παιδεία Οδικής Ασφάλειας Γ. Κανελλαΐδης,

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΕΙΦΟΡΟ ΓΕΩΡΓΙΑ. Α. Κουτσούρης Γεωπονικό Παν/μιο Αθηνών koutsouris@aua.gr

ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΕΙΦΟΡΟ ΓΕΩΡΓΙΑ. Α. Κουτσούρης Γεωπονικό Παν/μιο Αθηνών koutsouris@aua.gr ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΕΙΦΟΡΟ ΓΕΩΡΓΙΑ Α. Κουτσούρης Γεωπονικό Παν/μιο Αθηνών koutsouris@aua.gr Ενδογενής ανάπτυξη αξιοποίηση των τοπικών πόρων τοπικός προσδιορισμός των αναπτυξιακών προοπτικών - στόχων τοπικός

Διαβάστε περισσότερα

εκπαιδευτικο αποτελεσματικότητα του εκπαιδευτικού τυπικών και άτυπων ομάδων από μια δυναμική αλληλεξάρτησης

εκπαιδευτικο αποτελεσματικότητα του εκπαιδευτικού τυπικών και άτυπων ομάδων από μια δυναμική αλληλεξάρτησης Στη πράξη, για να είναι μια σχολική μονάδα αποτελεσματική, είναι απαραίτητη η αρμονική και μεθοδική λειτουργία του κάθε υποσυστήματος: μαθητές, εκπαιδευτικοί, διδακτικοί χώροι, διαθέσιμα μέσα, με σκοπό

Διαβάστε περισσότερα

(δ) Ο Μαθητής γίνεται «γλωσσοµαθής». Αποκτά επάρκεια στη χρήση προφορικά και γραπτά τουλάχιστον µιας ξένης γλώσσας και σε δεύτερη φάση δυο ξένων

(δ) Ο Μαθητής γίνεται «γλωσσοµαθής». Αποκτά επάρκεια στη χρήση προφορικά και γραπτά τουλάχιστον µιας ξένης γλώσσας και σε δεύτερη φάση δυο ξένων (δ) Ο Μαθητής γίνεται «γλωσσοµαθής». Αποκτά επάρκεια στη χρήση προφορικά και γραπτά τουλάχιστον µιας ξένης γλώσσας και σε δεύτερη φάση δυο ξένων γλωσσών που τον εξοικειώνουν µε άλλες κουλτούρες, ευνοούν

Διαβάστε περισσότερα

προετοιμασίας και του σχεδιασμού) αρχικά στάδια (της αντιμετώπισή τους. προβλήματος της ΔΕ Ειρήνη Γεωργιάδη Καθηγήτρια Σύμβουλος της ΕΚΠ65 του ΕΑΠ

προετοιμασίας και του σχεδιασμού) αρχικά στάδια (της αντιμετώπισή τους. προβλήματος της ΔΕ Ειρήνη Γεωργιάδη Καθηγήτρια Σύμβουλος της ΕΚΠ65 του ΕΑΠ Δυσκολίες και προβλήματα που έχουν εντοπιστεί στα αρχικά στάδια (της προετοιμασίας και του σχεδιασμού) της ΔΕ στη ΘΕ ΕΚΠ 65 και προτάσεις για την αντιμετώπισή τους. Τα προβλήματα αφορούν κυρίως την επιλογή

Διαβάστε περισσότερα

Πρόλογος: Κογκίδου ήµητρα. Εκπαιδευτική Ηγεσία και Φύλο. Στο: αράκη Ελένη (2007) Θεσσαλονίκη: Επίκεντρο.

Πρόλογος: Κογκίδου ήµητρα. Εκπαιδευτική Ηγεσία και Φύλο. Στο: αράκη Ελένη (2007) Θεσσαλονίκη: Επίκεντρο. Πρόλογος: Κογκίδου ήµητρα Στο: αράκη Ελένη (2007) Θεσσαλονίκη: Επίκεντρο. Εκπαιδευτική Ηγεσία και Φύλο. Τα τελευταία χρόνια βρισκόµαστε µπροστά σε µια βαθµιαία αποδόµηση της ανδροκρατικής έννοιας της ηγεσίας

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ Εισαγωγή Ενεργός συμμετοχή Κοινωνική αλληλεπίδραση Δραστηριότητες που έχουν νόημα Σύνδεση των νέων πληροφοριών με τις προϋπάρχουσες γνώσεις Χρήση στρατηγικών Ανάπτυξη της αυτορρύθμισης και εσωτερική σκέψη

Διαβάστε περισσότερα

Επιμόρφωση εκπαιδευτών/τριών Επιμορφωτικών Κέντρων Υπουργείου Παιδείας και Πολιτισμού

Επιμόρφωση εκπαιδευτών/τριών Επιμορφωτικών Κέντρων Υπουργείου Παιδείας και Πολιτισμού Επιμόρφωση εκπαιδευτών/τριών Επιμορφωτικών Κέντρων Υπουργείου Παιδείας και Πολιτισμού Σάββατο, 28 Μαρτίου 2015 Λύκειο Λατσιών Αλέξανδρος Ταμπάκης Εκπαιδευτής Ε.Κ. Εισαγωγή 1. Χαρακτηριστικά ενήλικων εκπαιδευομένων

Διαβάστε περισσότερα

Οι διδακτικές πρακτικές στην πρώτη τάξη του δημοτικού σχολείου. Προκλήσεις για την προώθηση του κριτικού γραμματισμού.

Οι διδακτικές πρακτικές στην πρώτη τάξη του δημοτικού σχολείου. Προκλήσεις για την προώθηση του κριτικού γραμματισμού. Οι διδακτικές πρακτικές στην πρώτη τάξη του δημοτικού σχολείου. Προκλήσεις για την προώθηση του κριτικού γραμματισμού. ημήτρης Γουλής Ο παραδοσιακός όρος αλφαβητισμός αντικαταστάθηκε από τον πολυδύναμο

Διαβάστε περισσότερα

Β. Διευθύντρια: Παντελίτσα Θεοχαρίδου, Εκπαιδευτικοί: Σπυρούλα Χρυσοστόμου, Χρυσάνθη Μελετίου, Σύλβια Κυριάκου, Δόξα Καιμακλιώτη (αντικαταστάτρια)

Β. Διευθύντρια: Παντελίτσα Θεοχαρίδου, Εκπαιδευτικοί: Σπυρούλα Χρυσοστόμου, Χρυσάνθη Μελετίου, Σύλβια Κυριάκου, Δόξα Καιμακλιώτη (αντικαταστάτρια) Β. Διευθύντρια: Παντελίτσα Θεοχαρίδου, Εκπαιδευτικοί: Σπυρούλα Χρυσοστόμου, Χρυσάνθη Μελετίου, Σύλβια Κυριάκου, Δόξα Καιμακλιώτη (αντικαταστάτρια) Υπεύθυνη συντονίστρια λειτουργός του Π.Ι.Κ. Χρυσάνθη Μελετίου

Διαβάστε περισσότερα

Γραφείο Επαγγελματικού Προσανατολισμού και Πληροφόρησης Νέων Δήμου Ρεθύμνης

Γραφείο Επαγγελματικού Προσανατολισμού και Πληροφόρησης Νέων Δήμου Ρεθύμνης Γραφείο Επαγγελματικού Προσανατολισμού και Πληροφόρησης Νέων Δήμου Ρεθύμνης ΕΙΣΑΓΩΓΗ Σκοπός του παρόντος είναι να παρουσιάσει τον τρόπο δημιουργία και λειτουργίας Γραφείου Επαγγελματικού Προσανατολισμού

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΕΙΔΙΚΕΥΣΗ ΣΤΗ ΣΥΣΤΗΜΙΚΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ

ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΕΙΔΙΚΕΥΣΗ ΣΤΗ ΣΥΣΤΗΜΙΚΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΕΙΔΙΚΕΥΣΗ ΣΤΗ ΣΥΣΤΗΜΙΚΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ 1 ΕΙΔΙΚΕΥΣΗ ΣΤΗ ΣΥΣΤΗΜΙΚΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ Α. ΓΕΝΙΚΑ ΓΙΑ ΤΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ Το πρόγραμμα ειδίκευσης στη συστημική διάγνωση που προσφέρει το Λόγω Ψυχής Ινστιτούτο

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΗΣ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΟΤΗΤΑΣ, ΚΡΙΤΙΚΗΣ ΣΚΕΨΗΣ ΚΑΙ ΣΥΝΕΡΓΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ

ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΗΣ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΟΤΗΤΑΣ, ΚΡΙΤΙΚΗΣ ΣΚΕΨΗΣ ΚΑΙ ΣΥΝΕΡΓΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΗΣ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΟΤΗΤΑΣ, ΚΡΙΤΙΚΗΣ ΣΚΕΨΗΣ ΚΑΙ ΣΥΝΕΡΓΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ Οι τρεις διαστάσεις της μάθησης Αλέξης Κόκκος Ο Knud Illeris, ο σημαντικότερος ίσως θεωρητικός της μάθησης σήμερα, στο κείμενό του «Μια

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣ: Οι Υπουργοί Εσωτερικών, Αποκέντρωσης και Ηλεκτρονικής Διακυβέρνησης Παιδείας, Δια Βίου Μάθησης και Θρησκευμάτων

ΠΡΟΣ: Οι Υπουργοί Εσωτερικών, Αποκέντρωσης και Ηλεκτρονικής Διακυβέρνησης Παιδείας, Δια Βίου Μάθησης και Θρησκευμάτων ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ----- ΕΝΙΑΙΟΣ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟΣ ΤΟΜΕΑΣ ΠΡΩΤΟΒΑΘΜΙΑΣ ΚΑΙ ΔΕΥΤΕΡΟΒΑΘΜΙΑΣ. ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΕΙΔΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΤΜΗΜΑ Β, ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ -----

Διαβάστε περισσότερα

Ενδυνάμωση σχέσεων και εποικοδομητική συνεργασία σχολείου-οικογένειας μέσα από το παιχνίδι. Δημόσιο Νηπιαγωγείο Λιοπετρίου

Ενδυνάμωση σχέσεων και εποικοδομητική συνεργασία σχολείου-οικογένειας μέσα από το παιχνίδι. Δημόσιο Νηπιαγωγείο Λιοπετρίου Ενδυνάμωση σχέσεων και εποικοδομητική συνεργασία σχολείου-οικογένειας μέσα από το παιχνίδι Δημόσιο Νηπιαγωγείο Λιοπετρίου Προφίλ του σχολείου Πολυδύναμο κέντρο Λιοπετρίου: 4 Δημόσια τμήματα (99 παιδιά)

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Έργου

Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Έργου ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Έργου Διαδικασία Αυτοαξιολόγησης στη Σχολική Μονάδα Σχέδιο Ετήσιας Έκθεσης Αυτοαξιoλόγησης Υλοποίηση, Παρακολούθηση και

Διαβάστε περισσότερα

ΣΠΟΥΔΩΝ 2010 ΟΔΗΓΟΣ ΤΑΧΥΡΥΘΜΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΑ ΠΡΟΣΩΠΙΚΗΣ & ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ

ΣΠΟΥΔΩΝ 2010 ΟΔΗΓΟΣ ΤΑΧΥΡΥΘΜΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΑ ΠΡΟΣΩΠΙΚΗΣ & ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ 2010 10-2011 ΤΑΧΥΡΥΘΜΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΑ ΠΡΟΣΩΠΙΚΗΣ & ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΙΔΡΥΜΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ Το Ανοικτό Ίδρυμα Εκπαίδευσης είναι ένα σύγχρονο εκπαιδευτήριο προσανατολισμένο στην

Διαβάστε περισσότερα

Σχόλια και υποδείξεις για το Σχέδιο Μαθήματος

Σχόλια και υποδείξεις για το Σχέδιο Μαθήματος Σχόλια και υποδείξεις για το Σχέδιο Μαθήματος Ακολούθως αναπτύσσονται ορισμένα διευκρινιστικά σχόλια για το Σχέδιο Μαθήματος. Αφετηρία για τον ακόλουθο σχολιασμό υπήρξαν οι σχετικές υποδείξεις που μας

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΕΙΔΙΚΗ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΕΙΔΙΚΗ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΠΡΟΛΟΓΟΣ 1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΕΙΔΙΚΗ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ Τόμος Γ ΣΧΟΛΙΚΟΣ ΚΑΙ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΟΣ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΣ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΑΝΑΠΗΡΙΑ Σύνοψη Το τετράτομο έργο "Εισαγωγή στην ειδική παιδαγωγική" αποτελεί συμβολή στην προσπάθεια

Διαβάστε περισσότερα

«Η µετάβαση των νηπίων στο ηµοτικό Σχολείο. ράσεις εκπαιδευτικής παρέµβασης και ψυχοπαιδαγωγικής υποστήριξης».

«Η µετάβαση των νηπίων στο ηµοτικό Σχολείο. ράσεις εκπαιδευτικής παρέµβασης και ψυχοπαιδαγωγικής υποστήριξης». ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ & ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΠΕΡ/ΚΗ /ΝΣΗ Π.Ε. &.Ε. ΑΤΤΙΚΗΣ 49 η ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ ΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ ΑΤΤΙΚΗΣ ΣΧΟΛΙΚΟΣ ΣΥΜΒΟΥΛΟΣ Ρ. ΑΝ ΡΕΑΣ Ν. ΖΕΡΓΙΩΤΗΣ Ταχ. /νση : Εθν.

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΧΝΕΣ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΡΕΥΝΑ TIMSS

ΣΥΧΝΕΣ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΡΕΥΝΑ TIMSS ΕΘΝΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ TIMSS 2015 ΣΥΧΝΕΣ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΡΕΥΝΑ TIMSS Τι είναι η Έρευνα TIMSS; Η Έρευνα Trends in International Mathematics and Science Study (TIMSS) του Διεθνούς Οργανισμού για την Αξιολόγηση

Διαβάστε περισσότερα

Η Αξιολογηση του Εκπαιδευτικού Έργου- Διαδικασία Αυτοαξιολόγησης στη σχολική μονάδα

Η Αξιολογηση του Εκπαιδευτικού Έργου- Διαδικασία Αυτοαξιολόγησης στη σχολική μονάδα ΥΠΑΙΘΠΑ / ΙΕΠ ΕΡΓΟ : Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Έργου της σχολικής μονάδας: Διαδικασία Αυτοαξιολόγησης (ΑΕΕ) Η Αξιολογηση του Εκπαιδευτικού Έργου- Διαδικασία Αυτοαξιολόγησης στη σχολική μονάδα Ιανουάριος

Διαβάστε περισσότερα

Έστω λοιπόν ότι το αντικείμενο ενδιαφέροντος είναι. Ας δούμε τι συνεπάγεται το κάθε. πριν από λίγο

Έστω λοιπόν ότι το αντικείμενο ενδιαφέροντος είναι. Ας δούμε τι συνεπάγεται το κάθε. πριν από λίγο Μορφές Εκπόνησης Ερευνητικής Εργασίας Μαρία Κουτσούμπα Έστω λοιπόν ότι το αντικείμενο ενδιαφέροντος είναι «η τηλεδιάσκεψη». Ας δούμε τι συνεπάγεται το κάθε ερευνητικό ερώτημα που θέσαμε πριν από λίγο Κουτσούμπα/Σεμινάριο

Διαβάστε περισσότερα

888 ΧΡΟΝΙΑ. Πρόγραμμα Κοινωνικής Υπηρεσίας 2013-2014. χεν θεσσαλονίκης ΣΤΗΝ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΤΩΝ ΓΥΝΑΙΚΩΝ ΤΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ

888 ΧΡΟΝΙΑ. Πρόγραμμα Κοινωνικής Υπηρεσίας 2013-2014. χεν θεσσαλονίκης ΣΤΗΝ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΤΩΝ ΓΥΝΑΙΚΩΝ ΤΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ Πρόγραμμα Κοινωνικής Υπηρεσίας 2013-2014 888 ΧΡΟΝΙΑ ΣΤΗΝ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΤΩΝ ΓΥΝΑΙΚΩΝ ΤΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ χεν θεσσαλονίκης Μητροπόλεως 18 546 24 Θεσσαλονίκη Τηλ.: 2310-276 144 Fax: 2310 276 144 E-mail: xenthesalonikis1@windowslive.com

Διαβάστε περισσότερα

Ερευνητικό Πρόγραμμα Αξιολόγησης των Εσπερινών Σχολών Μέσης Γενικής και Μέσης Τεχνικής Εκπαίδευσης (2007-2008)

Ερευνητικό Πρόγραμμα Αξιολόγησης των Εσπερινών Σχολών Μέσης Γενικής και Μέσης Τεχνικής Εκπαίδευσης (2007-2008) Ερευνητικό Πρόγραμμα Αξιολόγησης των Εσπερινών Σχολών Μέσης Γενικής και Μέσης Τεχνικής Εκπαίδευσης (2007-2008) 1. Ταυτότητα της Έρευνας Ο Τομέας Έρευνας του Παιδαγωγικού Ινστιτούτου, μετά από οδηγία του

Διαβάστε περισσότερα

ιερεύνηση των Όρων και των Προϋποθέσεων που ενισχύουν την Ανάδειξη της Πολιτισµικής υναµικής της Εκπαίδευσης

ιερεύνηση των Όρων και των Προϋποθέσεων που ενισχύουν την Ανάδειξη της Πολιτισµικής υναµικής της Εκπαίδευσης ιερεύνηση των Όρων και των Προϋποθέσεων που ενισχύουν την Ανάδειξη της Πολιτισµικής υναµικής της Εκπαίδευσης Η σύγχρονη εκπαίδευση στοχεύει στην ολόπλευρη ανάπτυξη του µαθητή τόσο σε ατοµικό όσο και σε

Διαβάστε περισσότερα

Η ΕΝΤΑΞΗ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΜΕ ΑΥΤΙΣΜΟ

Η ΕΝΤΑΞΗ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΜΕ ΑΥΤΙΣΜΟ Η ΕΝΤΑΞΗ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΜΕ ΑΥΤΙΣΜΟ Αγγελική Γενά agena@ppp.uoa.gr ΣΗΜΑΝΤΙΚΕΣ ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΕΤΟΙΜΟΤΗΤΑΣ ΓΙΑ ΕΝΤΑΞΗ ΠΑΙΔΙΩΝ ΜΕ ΑΥΤΙΣΜΟ ΣΤΟ ΓΕΝΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ Α. ΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ Επίσταση Προσοχής Ομαδική & όχι

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΙ ΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΙΑΤΜΗΜΑΤΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΓΙΑ ΤΗ ΜΟΡΦΩΤΙΚΗ ΑΥΤΟΤΕΛΕΙΑ ΤΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΠΑΙ ΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΙΑΤΜΗΜΑΤΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΓΙΑ ΤΗ ΜΟΡΦΩΤΙΚΗ ΑΥΤΟΤΕΛΕΙΑ ΤΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΑΙ ΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΙΑΤΜΗΜΑΤΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΓΙΑ ΤΗ ΜΟΡΦΩΤΙΚΗ ΑΥΤΟΤΕΛΕΙΑ ΤΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΤΟΝ ΙΑΛΟΓΟ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΑΙ ΕΙΑ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΜΑΘΗΤΩΝ ΠΡΟΤΑΣΗ ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΗΣ ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗΣ ΤΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ Ι. ΓΕΝΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ Η

Διαβάστε περισσότερα

Θέµατα της παρουσίασης. Βάσεις σχεδιασµού αναλυτικών προγραµµάτων φυσικής αγωγής. Τι είναι το αναλυτικό

Θέµατα της παρουσίασης. Βάσεις σχεδιασµού αναλυτικών προγραµµάτων φυσικής αγωγής. Τι είναι το αναλυτικό ΕΠΕΑΕΚ: ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥ ΩΝ ΤΟΥ ΤΕΦΑΑ, ΠΘ - ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ Βάσεις σχεδιασµού αναλυτικών προγραµµάτων φυσικής αγωγής ιγγελίδης Νικόλαος Πανεπιστήµιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα Θέµατα της παρουσίασης

Διαβάστε περισσότερα

Πολιτική ξενόγλωσσης Εκπαίδευσης στο Σχολείο: Η Εκμάθηση της Αγγλικής σε Πρώιμη Παιδική Ηλικία

Πολιτική ξενόγλωσσης Εκπαίδευσης στο Σχολείο: Η Εκμάθηση της Αγγλικής σε Πρώιμη Παιδική Ηλικία ΕΝΗΜΕΡΩΣΗ ΤΩΝ ΣΧΟΛΙΚΩΝ ΣΥΜΒΟΥΛΩΝ ΑΓΓΛΙΚΗΣ Εκδήλωση της Περιφέρειας Αττικής 1 η Σεπτέμβρη 2010 Πολιτική ξενόγλωσσης Εκπαίδευσης στο Σχολείο: Η Εκμάθηση της Αγγλικής σε Πρώιμη Παιδική Ηλικία Έργο του Υπουργείου

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΝΤΡΟ ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗΣ ΨΥΧΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΚΑΙ ΨΥΧΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ

ΚΕΝΤΡΟ ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗΣ ΨΥΧΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΚΑΙ ΨΥΧΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ ΚΕΝΤΡΟ ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗΣ ΨΥΧΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΚΑΙ ΨΥΧΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ Περιγραφή Συμβουλευτικής ανήκει στην ευρύτερη κατηγορία των Συμβουλευτικών Κέντρων. Τα Συμβουλευτικά Κέντρα

Διαβάστε περισσότερα

Πρότυπα-πειραματικά σχολεία

Πρότυπα-πειραματικά σχολεία Πρότυπα-πειραματικά σχολεία 1. Τα πρότυπα-πειραματικά: ένα ιστορικό Τα πειραματικά σχολεία (στα οποία εντάχθηκαν με το Ν. 1566/85 και τα ιστορικά πρότυπα σχολεία) έχουν μακρά ιστορία στον τόπο μας. Τα

Διαβάστε περισσότερα

Διαχείριση της αλλαγής στη σχολική μονάδα: Η περίπτωση της εισαγωγής των Νέων Αναλυτικών Προγραμμάτων

Διαχείριση της αλλαγής στη σχολική μονάδα: Η περίπτωση της εισαγωγής των Νέων Αναλυτικών Προγραμμάτων Διαχείριση της αλλαγής στη σχολική μονάδα: Η περίπτωση της εισαγωγής των Νέων Αναλυτικών Προγραμμάτων Εισηγητές: Μάριος Στυλιανίδης, ΕΔΕ Ανδρέας Θεοδωρίδης, Διευθυντής Σχολείου Ανδρέας Κυθραιώτης, Διευθυντής

Διαβάστε περισσότερα

1 Ος ΥΠΟ ΕΜΦΑΣΗ ΣΤΟΧΟΣ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΣΙΑΚΩΝ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ

1 Ος ΥΠΟ ΕΜΦΑΣΗ ΣΤΟΧΟΣ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΣΙΑΚΩΝ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ 1 Ος ΥΠΟ ΕΜΦΑΣΗ ΣΤΟΧΟΣ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΣΙΑΚΩΝ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ Τι εννοούμε με τον όρο «μαθησιακά αποτελέσματα»; ΓΝΩΣΕΙΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΕΣ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΣΤΑΣΕΙΣ Ποια είναι τα αναμενόμενα οφέλη από την

Διαβάστε περισσότερα

ΑΙΘΟΥΣΑ 4. ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 2 Θετικές σχέσεις: θεωρία και πράξη

ΑΙΘΟΥΣΑ 4. ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 2 Θετικές σχέσεις: θεωρία και πράξη TETARTH 15 ΜΑΪΟΥ 2013 14.00-15.00 ΠΡΟΣΕΛΕΥΣΗ ΣΥΝΕΔΡΩΝ-ΕΓΓΡΑΦΕΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΑΓΩΓΗΣ, ΝΕΑ ΧΗΛΗ ΚΑΡΑΘΕΟΔΩΡΗ ΑΜΦΙΘΕΑΤΡΟ ΑΙΘΟΥΣΑ 9 ΑΙΘΟΥΣΑ 10 ΑΙΘΟΥΣΑ ΣΥΝΕΛΕΥΣΕΩΝ 15.00-17.00 ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 1 Σκέφτομαι & Πράττω

Διαβάστε περισσότερα

Θετική Ψυχολογία. Καρακασίδου Ειρήνη, MSc. Ψυχολόγος-Αθλητική Ψυχολόγος Υποψήφια Διδάκτωρ Κλινικής και Συμβουλευτικής Ψυχολογίας, Πάντειο Παν/μιο

Θετική Ψυχολογία. Καρακασίδου Ειρήνη, MSc. Ψυχολόγος-Αθλητική Ψυχολόγος Υποψήφια Διδάκτωρ Κλινικής και Συμβουλευτικής Ψυχολογίας, Πάντειο Παν/μιο Θετική Ψυχολογία Καρακασίδου Ειρήνη, MSc Ψυχολόγος-Αθλητική Ψυχολόγος Υποψήφια Διδάκτωρ Κλινικής και Συμβουλευτικής Ψυχολογίας, Πάντειο Παν/μιο Εισαγωγή Θετική-Αρνητική Ψυχολογία Στόχοι της Ψυχολογίας

Διαβάστε περισσότερα

κατεύθυνση της εξάλειψης εθνοκεντρικών και άλλων αρνητικών στοιχείων που υπάρχουν στην ελληνική εκπαίδευση έτσι ώστε η εκπαίδευση να λαμβάνει υπόψη

κατεύθυνση της εξάλειψης εθνοκεντρικών και άλλων αρνητικών στοιχείων που υπάρχουν στην ελληνική εκπαίδευση έτσι ώστε η εκπαίδευση να λαμβάνει υπόψη ΕΙΣΑΓΩΓΗ Είναι γνωστό ότι, παραδοσιακά, όπως άλλα εκπαιδευτικά συστήματα έτσι και το ελληνικό στόχευαν στην καλλιέργεια και ενδυνάμωση της εθνοπολιτιστικής ταυτότητας. Αυτό κρίνεται θετικό, στο βαθμό που

Διαβάστε περισσότερα

Εφαρμογή Προγράμματος Αγωγής Στοματικής Υγείας»

Εφαρμογή Προγράμματος Αγωγής Στοματικής Υγείας» «Πρακτική Εφαρμογή Προγράμματος Αγωγής Στοματικής Υγείας» Ματίνα Στάππα, Οδοντίατρος Διδάκτωρ Ιατρικής Σχολής Παν/μίου Αθηνών Πάρεδρος Αγωγής Υγείας Παιδαγωγικού Ινστιτούτου Η εφαρμογή των προγραμμάτων

Διαβάστε περισσότερα

Κίνητρο και εμψύχωση στη διδασκαλία: Η περίπτωση των αλλόγλωσσων μαθητών/τριών

Κίνητρο και εμψύχωση στη διδασκαλία: Η περίπτωση των αλλόγλωσσων μαθητών/τριών Κίνητρο και εμψύχωση στη διδασκαλία: Η περίπτωση των αλλόγλωσσων μαθητών/τριών Δρ Μαριάννα Φωκαΐδου Δρ Παυλίνα Χατζηθεοδούλου Παιδαγωγικό Ινστιτούτο Κύπρου Πρόγραμμα Επιμόρφωσης Εκπαιδευτικών Μέσης Εκπαίδευσης

Διαβάστε περισσότερα

Κλίμακα. Φορέας Ανάπτυξης Ανθρώπινου & Κοινωνικού Κεφαλαίου. Ρομά και εκπαίδευση ΚΕΝΤΡΟ ΗΜΕΡΑΣ ΓΙΑ ΕΛΛΗΝΕΣ ΡΟΜΑ ΣΕΠΤΕΜΒΡΗΣ

Κλίμακα. Φορέας Ανάπτυξης Ανθρώπινου & Κοινωνικού Κεφαλαίου. Ρομά και εκπαίδευση ΚΕΝΤΡΟ ΗΜΕΡΑΣ ΓΙΑ ΕΛΛΗΝΕΣ ΡΟΜΑ ΣΕΠΤΕΜΒΡΗΣ Κλίμακα Φορέας Ανάπτυξης Ανθρώπινου & Κοινωνικού Κεφαλαίου Ρομά και εκπαίδευση ΚΕΝΤΡΟ ΗΜΕΡΑΣ ΓΙΑ ΕΛΛΗΝΕΣ ΡΟΜΑ ΣΕΠΤΕΜΒΡΗΣ 2015 Κλίμακα Φορέας Ανάπτυξης Ανθρώπινου & Κοινωνικού Κεφαλαίου Η ΚΛΙΜΑΚΑ είναι

Διαβάστε περισσότερα

ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ

ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΑ Αποτελεί ένα από τα τέσσερα τμήματα της Σχολής Κοινωνικών Επιστημών και Επιστημών της Αγωγής. Υπήρξε το πολυπληθέστερο σε φοιτητές τμήμα. Έχει παραδώσει στην κοινωνία

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ. ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ Πρόσκληση υποβολής προτάσεων για το 2007 και Καταληκτικές Ημερομηνίες

ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ. ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ Πρόσκληση υποβολής προτάσεων για το 2007 και Καταληκτικές Ημερομηνίες ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ Πρόσκληση υποβολής προτάσεων για το και Καταληκτικές Ημερομηνίες Το Πρόγραμμα Δια Βίου Μάθησης -2013 απευθύνεται σε όλους τους τομείς και επίπεδα εκπαίδευσης

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ. ΘΕΤΙΚΗ ΟΡΓΑΝΩΣΙΑΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ m141

ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ. ΘΕΤΙΚΗ ΟΡΓΑΝΩΣΙΑΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ m141 ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΘΕΤΙΚΗ ΟΡΓΑΝΩΣΙΑΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ m141 ΣΟΦΗ ΛΕΟΝΤΟΠΟΥΛΟΥ ΕΠΙΚΟΥΡΗ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ 1 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ... 3 2. ΓΙΑΤΙ ΝΑ ΕΓΓΡΑΦΩ

Διαβάστε περισσότερα

1. Σκοπός της έρευνας

1. Σκοπός της έρευνας Στατιστική ανάλυση και ερμηνεία των αποτελεσμάτων των εξετάσεων πιστοποίησης ελληνομάθειας 1. Σκοπός της έρευνας Ο σκοπός αυτής της έρευνας είναι κυριότατα πρακτικός. Η εξέταση των δεκτικών/αντιληπτικών

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΕΣΕΙΣ ΔΙΕΥΘΥΝΤΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ

ΣΧΕΣΕΙΣ ΔΙΕΥΘΥΝΤΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ Ετήσιο Διαδικτυακό Διαπανεπιστημιακό Σεμινάριο 2011-2012 Στη Διοίκηση της Εκπαίδευσης και τη Διαπολιτισμική Πραγματικότητα ΣΧΕΣΕΙΣ ΔΙΕΥΘΥΝΤΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ Ονοματεπώνυμο: Μπούτσκου Λεμονιά ΠΕ03

Διαβάστε περισσότερα

Eκπαίδευση Εκπαιδευτών Ενηλίκων & Δία Βίου Μάθηση

Eκπαίδευση Εκπαιδευτών Ενηλίκων & Δία Βίου Μάθηση Πρόγραμμα Eξ Aποστάσεως Eκπαίδευσης (E learning) Eκπαίδευση Εκπαιδευτών Ενηλίκων & Δία Βίου Μάθηση Οδηγός Σπουδών Το πρόγραμμα εξ αποστάσεως εκπαίδευσης ( e-learning ) του Πανεπιστημίου Πειραιά του Τμήματος

Διαβάστε περισσότερα

(Α.Σ.ΠΑΙ.Τ.Ε.) ΠΑΡΑΔΟΤΕΟ Δ3-5_3 1 ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΕ ΔΙΕΘΝΕΣ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ. Vocational Technology Enhanced Learning (VocTEL) 2015

(Α.Σ.ΠΑΙ.Τ.Ε.) ΠΑΡΑΔΟΤΕΟ Δ3-5_3 1 ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΕ ΔΙΕΘΝΕΣ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ. Vocational Technology Enhanced Learning (VocTEL) 2015 ΑΝΩΤΑΤΗ ΣΧΟΛΗ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ (Α.Σ.ΠΑΙ.Τ.Ε.) «Αρχιμήδης ΙΙΙ Ενίσχυση Ερευνητικών ομάδων στην Α.Σ.ΠΑΙ.Τ.Ε.» Υποέργο: 3 Τίτλος: «Σχεδιασμός, Ανάπτυξη και Αξιολόγηση Σεναρίων Μικτής

Διαβάστε περισσότερα

ΜΙΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΤΗΣ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗΣ ΕΡΩΤΗΣΗΣ, ΟΠΩΣ

ΜΙΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΤΗΣ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗΣ ΕΡΩΤΗΣΗΣ, ΟΠΩΣ ΚΕΦAΛΑΙΟ 3 Ερωτήσεις: εργαλείο, μέθοδος ή στρατηγική; Το να ζει κανείς σημαίνει να συμμετέχει σε διάλογο: να κάνει ερωτήσεις, να λαμβάνει υπόψη του σοβαρά αυτά που γίνονται γύρω του, να απαντά, να συμφωνεί...

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΟΙΚΤΟ ΙΔΡΥΜΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΤΑΧΥΡΥΘΜΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΑ. ΠΡΟΣΩΠΙΚΗΣ & ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ E-learning Εκπαίδευση

ΑΝΟΙΚΤΟ ΙΔΡΥΜΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΤΑΧΥΡΥΘΜΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΑ. ΠΡΟΣΩΠΙΚΗΣ & ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ E-learning Εκπαίδευση ΑΝΟΙΚΤΟ ΙΔΡΥΜΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΤΑΧΥΡΥΘΜΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΑ ΠΡΟΣΩΠΙΚΗΣ & ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ E-learning Εκπαίδευση ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ 2009-2010 ΤΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΙΔΡΥΜΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ Το Ανοικτό Ίδρυμα Εκπαίδευσης είναι ένα

Διαβάστε περισσότερα

Δημητρίου Γεώργιος. Αναφορά Απασχολησιμότητας. Απρίλιος, 2013. Αναφορά Απασχολησιμότητας Δημητρίου Γεώργιος Απρίλιος, 2013 Σελίδα 1 / 7

Δημητρίου Γεώργιος. Αναφορά Απασχολησιμότητας. Απρίλιος, 2013. Αναφορά Απασχολησιμότητας Δημητρίου Γεώργιος Απρίλιος, 2013 Σελίδα 1 / 7 Δημητρίου Γεώργιος Απρίλιος, 2013 Αναφορά Απασχολησιμότητας Αναφορά Απασχολησιμότητας Δημητρίου Γεώργιος Απρίλιος, 2013 Σελίδα 1 / 7 Περιεχόμενα Εισαγωγή... 3 Προφίλ Απασχολησιμότητας... 3 Πώς να διαβάσεις

Διαβάστε περισσότερα