ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΠΡΟΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ Ακαδημαϊκού έτους

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΠΡΟΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ Ακαδημαϊκού έτους 2009-2010"

Transcript

1 ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΣΧΟΛΗ ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΗΣ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΚΑΙ ΤΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΠΡΟΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ Ακαδημαϊκού έτους ΦΑΚΕΛΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ Μάθημα: Μέθοδοι Παιδαγωγικής Έρευνας: Το παράδειγμα της επικοινωνιακής ανάλυσης Κωδικός: ΕΡΕΑ002 Εκπονήθηκαν για το Πρόγραμμα Προπτυχιακών Σπουδών από τον Μεταπτυχιακό Φοιτητή Κωνσταντίνο Β. Σαχινίδη Copyright : Κωνσταντίνος Β. Σαχινίδης (έκδοση 1.0)

2 Οδηγός έρευνας για την αυτόματη (με χρήση Η/Υ) αναγνώριση κινήσεων και εκφράσεων του προσώπου. Ο παρών οδηγός φτιάχτηκε για να καλύψει τις ανάγκες του μαθήματος : «Μέθοδοι παιδαγωγικής έρευνας: Το παράδειγμα της επικοινωνιακής ανάλυσης» και αποτελεί τμήμα της μεταπτυχιακής διπλωματικής εργασίας του συγγραφέα, με θέμα: «Εφαρμογές υπολογιστικών συστημάτων ανάλυσης βίντεο στην εκπαιδευτική έρευνα. Αυτόματη αναγνώριση κινήσεων και εκφράσεων του προσώπου».

3 Πίνακας περιεχομένων 1. Μη λεκτική επικοινωνία. Το πρόσωπο και η έκφρασή του Κανόνες έκφρασης συναισθημάτων στο πρόσωπο Αναγνώριση αποκωδικοποίηση εκφράσεων του προσώπου Συνοπτικά Χαρακτηριστικά Συναισθηματικών Εκφράσεων Τα πέντε στάδια-βήματα της αναγνώρισης προσώπου Η αναγνώριση εκφράσεων προσώπου που βασίζεται στα FACS Διάφορες μορφές αναπαράστασης συναισθήματος Οι έξι βασικές συναισθηματικές εκφράσεις προσώπου Η Λύπη Ο Θυμός Η Χαρά Ο Φόβος Η Απέχθεια Η Έκπληξη Τεχνικές αναγνώρισης εκφράσεων Ορολογία και ανάλυση εικόνων και εικονοσειρών Σύγκριση μη αυτοματοποιημένης και αυτοματοποιημένης ανάλυσης Στάδια Δράσης ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑΤΑ Παράρτημα Ι. FACS Facial Action Coding System Παράρτημα ΙΙ. Οι μύες που σχετίζονται με τα FACS Παράρτημα ΙΙI. Ορολογίες περιοχών προσώπου και χαρακτηριστικών του Παράρτημα ΙV. Aus (και συνδυασμοί τους) και οι μυϊκές δράσεις... 26

4 1 1. Μη λεκτική επικοινωνία. Το πρόσωπο και η έκφρασή του Με τον όρο μη λεκτική επικοινωνία εννοείται βασικά η έκφραση των συναισθημάτων, των διαθέσεων, των στάσεων και γενικότερα του εσωτερικού κόσμου του ανθρώπου μέσω του σώματος, «εκπέμποντας» μη λεκτικά μηνύματα, των οποίων η πρωταρχική σημασία για την ανθρώπινη κοινωνία έγκειται στην ιδιαίτερη ικανότητα των ανθρώπων να «επικοινωνούν» και απόκρυφες συναισθηματικές διαθέσεις, οι οποίες είναι δύσκολο να εκφραστούν με λέξεις (Κοντάκος & Πολεμικός, 2000). Οι άνθρωποι χρησιμοποιούν περισσότερους διαύλους επικοινωνίας από οποιοδήποτε άλλο ζωικό είδος, οι δίαυλοι αυτοί δε δρουν ανεξάρτητα, αλλά συνεργάζονται στενά κατά τη μεταφορά των πληροφοριών. Ένα μήνυμα μπορεί να μεταδοθεί με πολλούς και διαφορετικούς τρόπους: μία κίνηση του κεφαλιού μπορεί να σημαίνει «όχι» (τουλάχιστο στο δυτικό πολιτισμό) (Σταμάτης, 2005). Το πρόσωπο με τις εκφράσεις του, η ανταλλαγή βλεμμάτων (η οπτική επαφή), οι κινήσεις του σώματος, η διαπροσωπική απόσταση και η ευρύτερη συμπεριφορά στο χώρο αποτελούν σπουδαιότατα μέσα μη λεκτικής επικοινωνίας (οπτικός δίαυλος) (Κοντάκος & Πολεμικός, 2000). Σύμφωνα με τους Κοντάκος & Πολεμικός (2002) και Κανάκης (1989), τα σταθερά χαρακτηριστικά του προσώπου δίνουν πληροφορίες για τη φυλή, το φύλο, την ηλικία και συχνά το χαρακτήρα. Επίσης η έκφραση του προσώπου είναι πάρα πολύ πλούσια και αλλάζει με γρήγορο ρυθμό και με το πρόσωπο εκφράζονται καλύτερα τα συναισθήματα. Τα πιο εκφραστικά από τα στοιχεία του προσώπου είναι τα φρύδια, τα μάτια και το στόμα. Τα φρύδια μπορούν να πάρουν πολλές θέσεις και να στείλουν διάφορα μηνύματα, όπως (Argyle, 1998) : τα πολύ υψωμένα φρύδια φανερώνουν δυσπιστία, τα μισοϋψωμένα φανερώνουν έκπληξη, τα μισοχαμηλωμένα φανερώνουν αμφιβολία, και τα πολύ χαμηλωμένα φανερώνουν θυμό. Τα μάτια (το άνοιγμα, το μέγεθος της ίριδας, η διάρκεια της ματιάς) παίζουν εξαιρετικά σημαντικό ρόλο στην άφωνη μη λεκτική επικοινωνία αφού εκπέμπουν αλλά και δέχονται τα περισσότερα μηνύματα. Αν το πρόσωπο είναι «ο καθρέπτης της ψυχής», τότε τα μάτια είναι «η βασιλική οδός που οδηγεί σε αυτήν». Στον τομέα της

5 2 εκπαίδευσης, η ίριδα μπορεί να παίζει έναν πιο σημαντικό ρόλο από αυτό που της αποδίδουν, όπως και ο βλεφαρισμός. Το στόμα μόνο του και κυρίως τα χείλη, σε συνδυασμό με τα άλλα μέρη του προσώπου, αποτελούν σημαντικό μέσο μη λεκτικής επικοινωνίας αφού το άνοιγμα του στόματος φανερώνει έκπληξη και το σφίξιμο των χειλιών επιμονή ή συγκρατημένη οργή (Κοντάκος & Πολεμικός, 2000). 2. Κανόνες έκφρασης συναισθημάτων στο πρόσωπο Σύμφωνα με τους Pervin & John (2001), τα βασικά συναισθήματα που βιώνουν οι άνθρωποι θεωρήθηκαν πως αντανακλούνε την εξελικτική κληρονομιά του ανθρώπου με τη μορφή πληροφοριών που περιέχονται στα γονίδιά μας. Οι ψυχολόγοι που δίνουν βαρύτητα στα βασικά συναισθήματα (π.χ. θυμός, λύπη, χαρά, απέχθεια, φόβος, έκπληξη) υποστηρίζουν πως αυτά τα συναισθήματα είναι έμφυτα και οι σχετικές πληροφορίες είναι κωδικοποιημένες στα γονίδιά μας (Ekman, Ekman, Izard, 1991). Κατ αυτόν τον τρόπο, τόσο τα παιδιά, όσο και οι ενήλικες, βιώνουν τέτοια συναισθήματα λόγω της κοινής εξελικτικής κληρονομιάς και της κοινής γενετικής δομής. Αυτό δε σημαίνει πως η εμπειρία δεν παίζει κάποιο ρόλο στο ποια συναισθήματα είναι περισσότερο ή λιγότερο πιθανό να βιώσει ένα άτομο ή στο πότε θα βιώσει ορισμένα συναισθήματα και στο πώς θα τα εκδηλώσει, αλλά ότι αυτές οι εξελίξεις συντελούνται σε σχέση με μια υποκειμενική γενετική δομή. Με λίγα λόγια, τα γονίδια είναι αυτά που κάνουν τα ανθρώπινα όντα να μοιάζουν με ανθρώπους, καθώς επίσης και να διαφέρουν ως άτομα (Pervin & John, 2001). Το σύνολο των κανόνων έκφρασης συναισθημάτων του προσώπου, που καθορίζουν την εκδήλωση ή μη, καθώς επίσης και την έντασή τους, ανάλογα με την περίσταση καλούνται «κοινωνικοί κανόνες έκφρασης», που κάποιες φορές επιβάλλουν την αύξηση ή τη μείωση συμπεριφορών και είναι διαφορετικοί σε κάθε πολιτισμικό σύστημα, ενώ διαφέρουν και ανάλογα με το μορφωτικό και οικονομικό επίπεδο των κοινωνικών ομάδων. Για παράδειγμα, στην ιαπωνική κουλτούρα δεν επιτρέπεται η δημόσια έκφραση δυσάρεστων συναισθημάτων, ενώ ανάλογος κανόνας δεν υπάρχει στην αμερικάνικη κουλτούρα. (Παπαδάκη-Μιχαηλίδη, 1997). 3. Αναγνώριση αποκωδικοποίηση εκφράσεων του προσώπου Για την αναγνώριση των εκφράσεων του προσώπου έχουν αναπτυχθεί διάφορες προσεγγίσεις που χρησιμοποιούν μεθόδους για την ανίχνευση της εικόνας ενός τμήματος του πρόσωπου και την εξαγωγή των πληροφοριών που αφορούν στην

6 3 έκφραση και κίνηση του προσώπου. Οι έξι (επτά με την ουδέτερη έκφραση) βασικές εκφράσεις των συναισθημάτων στο ανθρώπινο πρόσωπο (εικόνα 1), αρχικά είναι παρόμοιες με τις αντανακλαστικές κινήσεις. Σταδιακά όμως αρχίζει ο έλεγχός τους, οπότε και οι εκφράσεις καταλήγουν να υπακούουν σε περίπλοκους κοινωνικούς κανόνες (Παπαδάκη-Μιχαηλίδη, 1997). Έχει βρεθεί, ότι η δυσκολία στην αναγνώριση των συναισθημάτων είναι Εικόνα 1. Οι έξι βασικές συναισθηματικές εκφράσεις του προσώπου μεγαλύτερη σε ανθρώπους καταθλιπτικούς και ακόμη μεγαλύτερη στους σχιζοφρενείς, και πως το ανθρώπινο πρόσωπο συνιστά ένα συμπλεγμένο οπτικό ερέθισμα, η δε διάκριση της ταυτότητας και των συναισθηματικών εκφράσεων εξαρτάται από την αναγνώριση ειδικών χαρακτηριστικών νύξεων και των σχημάτων που αυτές μορφοποιούν (Δημουλάς, 2002). Στην προσπάθεια αυτή, ο Ekman (1972) ανακοίνωσε επτά κύριες συγκινησιακές καταστάσεις οι οποίες διαγράφονται στο πρόσωπο και μπορούν σχετικά να αποκωδικοποιηθούν σωστά από τη μεγάλη πλειοψηφία των ανθρώπων. Αυτές είναι η ουδέτερη έκφραση, η λύπη, ο θύμος, η χαρά, ο φόβος, η απέχθεια και η έκπληξη. Αργότερα ο Εκman (1993), ενώνοντας στοιχεία από εννέα διαφορετικές έρευνες που αφορούσαν τις κατά παράκληση υποκριτικές εκφράσεις, βρήκε ότι κατά μέσο όρο οι έξι πιο σωστά αποκωδικοποιούμενες συναισθηματικές καταστάσεις είναι οι ακόλουθες : λύπη 57%, θυμός 55%, χαρά 79%, φόβος 62%, απέχθεια 54% και έκπληξη 65% (Παπαδάκη - Μιχαηλίδη, 1997). 4. Συνοπτικά Χαρακτηριστικά Συναισθηματικών Εκφράσεων Έκφραση Περιγραφή (εικόνα 1) Λύπη Τα εσωτερικά τμήματα των φρυδιών υψώνονται σχηματίζοντας

7 4 Θυμός Χαρά Φόβος Απέχθεια Έκπληξη ημικύκλιο προς τα πάνω ή προς τα κάτω (AU 1 και 4). Τα μάτια εμφανίζονται να είναι ελαφρώς κλειστά. Τα χείλη του στόματος είναι χαλαρωμένα, και γενικά το στόμα είναι χαλαρωμένο. Οι γωνίες των χειλιών κινούνται προς τα κάτω (AU 12 & 15). Ρυτίδες κάνουν την εμφάνισή τους στη μεσοφρύδια ή/και στη μετωπιαία περιοχή του προσώπου. Τα μάγουλα εγείρονται (AU 6). Τα εσωτερικά τμήματα των φρυδιών χαμηλώνουν και έρχονται σχεδόν σε ευθεία γραμμή (AU 4). Τα άνω βλέφαρα υψώνονται (AU 5). Τα κάτω βλέφαρα τεντώνονται και τα άνω υψώνονται (AU 7). Τα μάτια εμφανίζονται πολύ ανοικτά. Τα χείλια, άλλοτε πιέζονται το ένα με το άλλο, και άλλοτε ανοίγουν και εμφανίζεται η άνω ή/και η κάτω οδοντοστοιχία. Σε πολλές περιπτώσεις αν υπάρχουν ρυτίδες, λόγω ηλικίας, στη μεσοφρύδια περιοχή, γίνονται εντονότερες. Τα χείλη είναι τεντωμένα και πιέζονται μεταξύ τους (AU 23 και 24). Τα φρύδια μένουν ακίνητα και χαλαρά. Το στόμα είναι ανοικτό και οι στοματικές γωνίες τραβιούνται πίσω, προς τα αυτιά. «Λακκάκια» είναι πιθανό να σχηματιστούν στο ένα ή και στα δύο μάγουλα. Τα μάγουλα εγείρονται (AU 6). Οι γωνίες των χειλιών ανυψώνονται (AU 12). Τα φρύδια υψώνονται ταυτόχρονα (AU 1, AU 2 και AU 4). Τα εσωτερικά τμήματα των φρυδιών υψώνονται σχηματίζοντας ημικύκλιο προς τα πάνω. Τα άνω βλέφαρα αυξάνονται ενώ τα κάτω τεντώνονται (AU 5 και 7). Τα μάτια εμφανίζονται να είναι ανήσυχα και σε επαγρύπνηση. Μειωμένο άνοιγμα στόματος και τεντωμένα χείλη ίσως σε οριζόντια θέση (AU 20 και 26). Τα φρύδια και τα βλέφαρα των ματιών είναι χαλαρωμένα. Το άνω χείλος αυξάνεται, σουφρώνει και λεπταίνει, πολύ συχνά σε ακανόνιστο σχήμα (ανυψώνεται) (AU 10). Το κάτω χείλος κινείται προς τα κάτω (AU 16). Η μύτη ζαρώνει και τα χείλη απομακρύνονται (AU 9). Σε ορισμένες περιπτώσεις η γλώσσα κινείται προς τα έξω και προς τα κάτω (AU S64). Τα φρύδια υψώνονται έντονα (AU 1 και 2). Τα άνω βλέφαρα είναι πολύ ανοικτά (AU 5), ενώ τα κάτω χαλαρά. Το στόμα είναι ανοικτό (μερικές φορές πολύ ανοικτό) με αποτέλεσμα το σαγόνι να είναι

8 5 κατεβασμένο (AU 26). 5. Τα πέντε στάδια-βήματα της αναγνώρισης προσώπου Για την επιτυχή αναγνώριση των συναισθηματικών εκφράσεων είναι απαραίτητο να επιτευχθεί η οπτική αναγνώριση του προσώπου από τα ηλεκτρονικά μέσα (κάμερα και Η/Υ). Αυτή η διαδικασία επιτυγχάνεται σε πέντε στάδια: 1. Η σύλληψη της εικόνας (στατική ή μη στατική). Αυτό επιτυγχάνεται είτε με σάρωση εικόνων, είτε με εισαγωγή εικόνων από ψηφιακή φωτογραφική μηχανή, είτε με εισαγωγή εικόνων από ψηφιακή συσκευή λήψης εικονοσειρών (video). 2. Ο εντοπισμός του προσώπου μέσα στην εικόνα. Ένα κατάλληλο σύστημα (μέρος λογισμικού) αναλαμβάνει να εντοπίσει το πρόσωπου μέσα στην εικόνα. Η διαδικασία αυτή παρουσιάζει αρκετές δυσκολίες. 3. Η εξαγωγή των αποτελεσμάτων. 4. Η σύγκριση με πρότυπα (από υπάρχουσες βάσεις δεδομένων). 5. Η αποτύπωση του αποτελέσματος. Το τελικό στάδιο είναι για να καθοριστεί αν τα τυχόν αποτελέσματα του προηγούμενου βήματος 3 (εξαγωγή αποτελεσμάτων), έχουν το απαιτούμενο υψηλό επίπεδο απόδοσης, καθώς και να αποδοθούν αυτά αν η απόδοση είναι η προαπαιτούμενη Η αναγνώριση εκφράσεων προσώπου που βασίζεται στα FACS Ουδετερότητα AU 1 AU 2 AU 4 AU 5 Μέτωπο, μάτια και μάγουλο είναι χαλαρά. Αύξηση του εσωτερικού τμήματος των φρυδιών. Αύξηση του εξωτερικού τμήματος των φρυδιών. Φρύδια χαμηλωμένα και τεντωμένα. Διέγερση των άνω βλεφάρων. AU 6 AU 7 AU 1+2 AU 1+4 AU 4+5 Ανύψωση των μάγουλων. Διέγερση των κάτω βλεφάρων. Αύξηση εσωτερικών και εξωτερικών τμημάτων Αύξηση εσωτερικών τμημάτων φρυδιών & ταυτόχρονο Χαμήλωμα φρυδιών και διέγερση των άνω βλεφάρων

9 6 φρυδιών. τράβηγμά τους AU AU AU 1+6 AU 6+7 AU Ταυτόχρονα τράβηγμα και ύψωση των φρυδιών. Υψωμένα φρύδια και ανύψωση άνω βλεφάρων. Αύξηση εσωτερικών τμημάτων των φρυδιών και ανύψωση μάγουλων. Ανύψωση κάτω βλεφάρων και μάγουλων. Ανύψωση φρυδιών, βλεφάρων και μάγουλων Εικόνα 2. Παραδείγματα AUs της άνω όψης του προσώπου και συνδυασμοί. Οι φωτογραφίες είναι από τα δείγματα της έρευνας Το Facial Action Coding System (FACS Σύστημα κωδικοποίησης δράσης προσώπου) [Παραρτήματα I και II] είναι µία ευρέως διαδεδομένη μέθοδος μέτρησης και περιγραφής όλων των οπτικά διαχωρίσιμων συναισθηματικών εκφράσεων του προσώπου. Οι Ekman και Friesen (1978), σε μια προσπάθεια αναγνώρισης των συναισθηματικών εκφράσεων του προσώπου, χρησιμοποιώντας γνώση ανθρώπινης ανατομίας και ορίζοντας τον τρόπο με τον οποίο γίνεται και καταγράφεται η σύσπαση κάθε μυός του προσώπου (χρησιμοποιώντας μύες άλλοτε μεμονωμένα και άλλοτε συνδυασμούς αυτών), ανέπτυξαν το σύστημα κωδικοποίησης (FACS). Το σύστημα κωδικοποίησης (FACS) αναπτύχθηκε για την περιγραφή όλων των οπτικά διαχωρίσιμων συναισθηματικών εκφράσεων του προσώπου από μονάδες δράσεις (AUs μονάδες μέτρησης των FACS) (Παραρτήματα Ι & ΙΙ). Η επιλογή των AUs αντί των μυών έγινε διότι ορισμένες AUs συνδυάζουν την κίνηση περισσοτέρων του ενός μυών και σε πολλές περιπτώσεις το αποτέλεσμα της σύσπασης ενός μυός εκφράζεται όχι με μια AUs αλλά με συνδυασμούς δύο ή/και περισσότερων AUs (εικόνα 1 & Παραρτήματα Ι, II & IV). Ορίστηκαν 44 FACS - AUs (Ekman, 1982) από τις οποίες οι 30 AUs ανατομικά σχετίζονται με συσπάσεις δράσεις συγκεκριμένων μυών του προσώπου : 12 για την άνω όψη του προσώπου, και 18 για την κάτω όψη του προσώπου (Παράρτημα ΙΙ). Με άλλα λόγια οι AUs του FACS έχουν την απαραίτητη περιγραφική δυνατότητα για την αναγνώριση των εκφράσεων προσώπου (Tian, Kanade & Cohn, 2001).

10 7 6. Διάφορες μορφές αναπαράστασης συναισθήματος Οι έξι βασικές συναισθηματικές εκφράσεις προσώπου Η έκφραση κάποιου προσώπου σε μία συγκεκριμένη στιγμή εκφράζεται από ένα σύνολο σημάτων. Σε αυτά περιλαμβάνονται το σχήμα και ο προσανατολισμός ολόκληρης της κεφαλής, και φυσικά η θέση και η κίνηση των διαφόρων χαρακτηριστικών του προσώπου (μάτια, φρύδια, μύτη, στόμα, χρώμα δέρματος, ρυτίδες κλπ.). Τη σημαντικότερη συμβολή στη δημιουργία των εκφράσεων την έχουν οι μύες του προσώπου, οι οποίοι και έχουν την ικανότητα να δημιουργήσουν μικρή ή μεγάλη μεταβολή στην έκφραση του προσώπου, συμβάλλοντας καθοριστικά στη μη λεκτική επικοινωνία (Κοντάκος & Πολεμικός, 2000). Η σχέση συναισθήματος και προσώπου είναι πολυσύνθετη. Η αναπαράσταση των βασικών συναισθημάτων (λύπη, θυμός, χαρά, φόβος, απέχθεια, έκπληξη, καθώς και η «ουδέτερη» έκφραση) μπορεί να χρησιμεύσει ως η βάση για την σύνθεση των ενδιάμεσων εκφράσεων. Ακολουθεί μια αφαιρετική περιγραφή των χαρακτηριστικών που εκφράζουν το καθένα από αυτά και που τα διακρίνουν από τα υπόλοιπα Η Λύπη Η λύπη ή θλίψη αποτελεί βασικό συναίσθημα, γιατί είναι προϊόν μη ικανοποίησης πολλών αναγκών του ανθρώπου, βιολογικών, ψυχολογικών και κοινωνικών. Σχετίζεται άμεσα με την έννοια της δυστυχίας και στα άτομα που νιώθουν λύπη, όλα φαίνονται σκοτεινά. Έχει πολλές διαβαθμίσεις και πολλές φορές αφήνει μια σκιά στο πρόσωπο, που παραμένει σε αυτό για μεγάλο διάστημα όταν άλλες εκφράσεις θα είχαν ατονήσει. Τα φρύδια παίρνουν μέρος σε όλες τις εκφράσεις της λύπης, κάμπτονται προς τα πάνω, ενώ στο κλάμα τραβιούνται προς τα κάτω. Στη διάρκεια έντονης λύπης, τα μάτια, παραμένουν σφιχτά κλεισμένα και προσδιορίζουν την ένταση της λύπης. Οι ρυτίδες, που συνδέονται με το συναίσθημα αυτό, είναι : είτε οριζόντιες πτυχές, στη μετωπιαία περιοχή του προσώπου, κατά μήκος των φρυδιών και στις εξωτερικές άκρες των ματιών, είτε κατακόρυφες γραμμές στη μεσοφρύδια περιοχή, σχηματίζοντας ρυτίδες κάτω από το κάτω χείλος (σε ορισμένα πρόσωπα φαίνεται ως να γελάνε) ή/και στα άκρα του χείλους. Το στόμα παραμένει ανοικτό και τετραγωνισμένο. Κάποια πρόσωπα εμφανίζουν εξόγκωμα στο πηγούνι ή και έντονο δίπλωμα του κάτω χείλους (Τομασίδης, Βοσνιάδου, Βοσνιάδου, 2004) Ο Θυμός Σύμφωνα με τον Τομασίδη (1982), ο θυμός είναι ο αντίποδας του φόβου. Στη διάρκεια του θυμού ιδιαίτερα όταν φτάσει σε μεγάλη ένταση μειώνεται η

11 8 καθαρότητα και σαφήνεια της συνείδησης. Κατά τη διάρκεια του θυμού ή της οργής, η αναπνοή γίνεται ταχύτερη και με αρρυθμίες, οι μύες του σώματος όλου εντείνονται με αποτέλεσμα την ενίσχυση της μυϊκής δύναμης, τα χείλη και τα δόντια συμπιέζονται, τα μάτια λάμπουν και κοκκινίζουν, το πρόσωπο επίσης γίνεται κόκκινο σε μερικά άτομα το πρόσωπο γίνεται ωχρό οι χτύποι της καρδιάς εντείνονται και επιταχύνονται, η λειτουργία πολλών αδένων αλλοιώνεται ή αλλάζει συμπεριφορά - οι ιδρωτοποιοί αδένες εργάζονται εντατικά με αποτέλεσμα την εφίδρωση του προσώπου και των παλαμών, πολλά άτομα αρχίζουν να κλαίνε. Σε όλα σχεδόν τα θυμωμένα πρόσωπα, κυρίαρχο στοιχείο είναι τα κατεβασμένα φρύδια. Όσο πιο ανοικτά είναι τα μάτια, τόσο πιο έντονος είναι ο θυμός. Το στόμα, άλλοτε είναι ανοικτό αφήνοντας να φανούν τα δόντια (συνήθως σφιγμένα), και άλλοτε σφιχτά κλειστό. Στις περιπτώσεις του ήπιου ή μέτριου θυμού, οι γωνίες των φρυδιών, που βρίσκονται κοντά στη μύτη, καμπυλώνουν προς τα κάτω και πλησιάζουν να είναι στο ίδιο επίπεδο με τα άνω βλέφαρα. Τα μάτια μένουν ανοιχτά, ενώ τα κατεβασμένα φρύδια δεν επιτρέπουν να εμφανιστεί το άσπρο των ματιών, που βρίσκεται πάνω από την ίριδα. Το στόμα είναι ερμητικά κλειστό, ενώ το πάνω χείλος είναι ελαφρώς συμπιεσμένο ή τετραγωνισμένο (Τομασίδης, 1982) Η Χαρά Η πιο σύνθετη από όλες τις συναισθηματικές εκφράσεις του προσώπου καθώς και η πιο δύσκολη στην περιγραφή της. Το χαμόγελο μπορεί να συνδέεται με ένα μεγάλο πλήθος συναισθημάτων και εκφράσεων, από την πολύ μεγάλη χαρά και ευτυχία (ευφορία) μέχρι τη στεναχώρια δυστυχία (μελαγχολία), καθώς επίσης να χρησιμοποιείται για κοινωνικούς σκοπούς. Από την πλευρά της φυσιολογίας, το χαμόγελο αποτελεί αποτέλεσμα της αλληλεπίδρασης δύο συγκεκριμένων μυών, του μείζονα ζυγωματικού και του γελαστήριου (Βοσνιάδου, Βοσνιάδου, 2004). Κατά την ήπια έκφραση της χαράς τα φρύδια είναι χαλαρωμένα. Τα πάνω βλέφαρα είναι ελαφρά χαμηλωμένα και τα κάτω βλέφαρα πιέζονται προς τα πάνω από το πάνω μέρος του μάγουλου. Επίσης, οι άκρες των χειλιών τραβιούνται προς τα αυτιά ενώ το στόμα είναι διάπλατα ανοιχτό. Αν κατά την ήπια έκφραση της χαράς, το στόμα είναι κλειστό, τότε τα χείλη είναι σφιγμένα και κατά συνέπεια λεπτά. Αν το στόμα είναι ανοιχτό, το πάνω χείλος βρίσκεται σε απόλυτη ευθεία γραμμή, επιτρέποντας στην άνω οδοντοστοιχία να φανεί ενώ το κάτω χείλος σχηματίζει γωνίες στις άκρες. Σχηματίζονται ρυτίδες στην εξωτερική γωνία των ματιών, ενώ

12 9 δημιουργείται μία πτυχή σε σχήμα ημικύκλιου στο κάτω μέρος από το κάτω βλέφαρο και λακκάκια στα μάγουλα. Η έκφραση του χαμόγελου - γέλιου μπορεί να είναι και ψεύτικη, γεγονός που πολλές φορές γίνεται αντιληπτό λόγω της ύπαρξης σε μειωμένο αριθμό ρυτίδων στις γωνίες του έξω μέρους των ματιών και από τις μηδαμινές ή/και ανύπαρκτες ρυτίδες κάτω από τα κάτω βλέφαρα (Τομασίδης, 1982) Ο Φόβος Σύμφωνα πάντοτε με τον Τομασίδη (1982), ο φόβος αποτελεί τμήμα του ενστίκτου της αυτοσυντήρησης. Χωρίς την ικανότητα του φόβου, δε θα ήταν δυνατόν οι άνθρωποι να ζήσουν, διότι δε θα λαμβάνανε τα απαραίτητα μέτρα για την αντιμετώπιση των κινδύνων που απειλούν κάθε τόσο τη ζωή τους. Τα βρέφη, παρόλο ότι δεν έχουν τις σχετικές εμπειρίες, εκδηλώνουν από τη φύση συμπτώματα φόβου, όταν βρεθούν σε καταστάσεις που φαίνεται να διαταράσσουν το ένστικτο της αυτοσυντήρησης. Υπάρχουν πολλές μορφές και εντάσεις του φόβου : ο μόλις αισθητός μπροστά σε έναν ελάχιστο κίνδυνο, η ανησυχία μιας μητέρας για την τύχη του παιδιού της, ο τρόμος και η φρίκη. Για να φανεί η ανησυχία σε ένα πρόσωπο θα πρέπει να συνδυάζονται τα υψωμένα φρύδια με την κίνηση τουλάχιστον ενός ακόμη των χαρακτηριστικών του προσώπου, όπως ελαφρώς πιο ανοικτά από το κανονικό μάτια, ανοικτό στόμα ή στόμα σφιγμένο. Ο τρόμος (μαζί με τη φρίκη) αποτελεί μια από τις σφοδρότερες αψιθυμίες. Τα μέλη του σώματος τρέμουν (γι αυτό και λέγεται τρόμος), το σώμα ακινητοποιείται, το στόμα και τα μάτια ανοίγουν διάπλατα. Τα φυσιολογικά αυτά συμπτώματα, που συνοδεύουν τη σφοδρή αψιθυμία του τρόμου και της φρίκης, δεν παρατηρούνται στο σύνολό τους και στην περίπτωση του μέτριου φόβου κατά τον οποίο οι μύες του προσώπου χαλαρώνουν και ατονούν σε αντίθεση με το θυμό τα μάτια ανοίγουν λίγο παραπάνω από το κανονικό και προσηλώνονται επίμονα στην εστία κινδύνου, τα φρύδια υψώνονται ελαφρώς, τα σαγόνια μένουν ακίνητα ενώ το στόμα μπορεί να παραμένει ελαφρώς ανοικτό και οι άκρες του τεντώνονται, οι κινήσεις της καρδιάς επιταχύνονται και η αναπνοή επιβραδύνεται, τα αιμοφόρα αγγεία συστέλλονται, το πρόσωπο γίνεται ωχρό αντίθετα κοκκινίζει κατά το θυμό και κρύος ιδρώτας περιλούζει το άτομο, το οποίο αισθάνεται έντονη την τάση να εγκαταλείψει την εστία κινδύνου (Ηayes, 1998). Κατά την έκφραση του φόβου στο ανθρώπινο πρόσωπο δημιουργούνται οριζόντιες πτυχές κατά μήκος των φρυδιών και κατακόρυφες γραμμές μεταξύ των φρυδιών, λακκάκια πάνω από τα φρύδια και πλάγιες γραμμές πάνω από τα άνω βλέφαρα. Κατά την έκφραση της ανησυχίας, τα

13 10 χείλη είναι σφιγμένα γερά και τα περιφερειακά όρια των χειλιών εξαφανίζονται, ενώ συγχρόνως εμφανίζεται ένα εξόγκωμα κάτω από το κάτω χείλος και πάνω από το πηγούνι εξαιτίας της πίεσης που ασκείται από το ένα χείλος στο άλλο. Κατά την συναισθηματική έκφραση του τρόμου παραμένουν ορθάνοικτα τα μάτια και το στόμα, το πάνω χείλος είναι χαλαρωμένο, ενώ το κάτω χείλος είναι εντελώς τεντωμένο και σφιχτό, αφήνοντας να φανεί ένα μέρος της κάτω οδοντοστοιχίας, ενώ κάνουν και την εμφάνισή τους ρυτίδες σε σχήμα παρένθεσης στα αριστερά και δεξιά του κάτω χείλους (Βοσνιάδου, 2004) Η Απέχθεια Η απέχθεια μπορεί να αποδοθεί με πολλά ονόματα όπως αηδία, αποστροφή, περιφρόνηση, σαρκασμός. Κοινό τους σημείο αποτελεί η ενεργοποίηση του χλευαστικού μυός, του καθελκτήρα του κάτω χείλους. Κατά την έκφραση της απέχθειας, ο εσωτερικός κλάδος του μυός συμμετέχει, μόνο σε πολύ εξαιρετικές περιπτώσεις. Στις περισσότερες περιπτώσεις ο μυς που συμμετέχει είναι ο κεντρικός κλάδος του μυός. Όσο περισσότερο μειώνεται η ένταση του συναισθήματος, τόσο η έκφραση εκφυλίζεται από έκφραση του συνόλου του προσώπου με αλλαγές ορατές από το ανώτερο μέρος από το μάγουλο μέχρι το πηγούνι, σε μία έκφραση που είναι κυρίως ορατή λόγω του επιπέδου σχήματος του άνω χείλους. Η απέχθεια κυμαίνεται από περιφρόνηση μέχρι φυσική αποστροφή. Στην απέχθεια, τα φρύδια είναι χαλαρωμένα και τα βλέφαρα είναι επίσης χαλαρωμένα ή ελαφρώς κλειστά. Το άνω χείλος είναι υψωμένο σε περιπαικτικό, συχνά ασύμμετρο, χαμόγελο. Το κάτω χείλος είναι χαλαρωμένο. Κατά την έκφραση της περιφρόνησης, τα βλέφαρα μπορεί να είναι μισόκλειστα (μερικώς κλειστά), με το βλέμμα να κοιτάζει χαμηλά (προς τα κάτω) (Τομασίδης, Βοσνιάδου, Βοσνιάδου, 2004) Η Έκπληξη Κατά την συναισθηματική έκφραση της έκπληξης τα φρύδια είναι, στο ανώτερό τους όριο, ανορθωμένα. Τα άνω βλέφαρα είναι ορθάνοιχτα και τα κάτω είναι χαλαρωμένα, το στόμα αφήνεται ανοικτό σε σχήμα οβάλ, χωρίς να τεντωθούν οι μύες. Πολύ συχνά, κατά τη διάρκεια της έκφρασης της έκπληξης, δημιουργούνται οριζόντιες πτυχές κατά μήκος των φρυδιών (Βοσνιάδου, Βοσνιάδου, 2004). 7. Τεχνικές αναγνώρισης εκφράσεων Στην ενότητα αυτή παρουσιάζονται μερικές από τις τεχνικές με τις οποίες τα υπολογιστικά συστήματα μπορούν να ανακτήσουν πληροφορίες σχετικά με τη

14 11 συναισθηματική κατάσταση κάποιου ατόμου μέσα από τις εκφράσεις του προσώπου του. Οι τεχνικές ανάγνωσης εκφράσεων είναι οι: Στατικές. Η αναγνώριση της συναισθηματικής έκφρασης του προσώπου, βασίζεται σε μια φωτογραφία, στην οποία εικονίζεται η συναισθηματική έκφραση στην κορύφωσή της. Δυναμικές. Η αναγνώριση πραγματοποιείται με τη χρήση μιας ακολουθίας από καρέ τα οποία επιδεικνύουν την χρονική εξέλιξη της συναισθηματικής έκφρασης. Η διάρκεια μιας ακολουθίας εικόνων που απεικονίζει κάποια έκφραση κυμαίνεται από 0.5 έως 4 δευτερόλεπτα (Scherer & Ekman, 1984). Ημιστατικές. Πρόκειται για τεχνικές οι οποίες χρησιμοποιούν δύο καρέ εικόνας, ένα καρέ με το πρόσωπο σε ουδέτερη κατάσταση και ένα καρέ με το πρόσωπο στη κορύφωση της έκφρασης. 8. Ορολογία και ανάλυση εικόνων και εικονοσειρών Προκειμένου να επιτευχθεί η περιγραφή των αλλαγών του προσώπου, κατά την ανάλυση των στατικών εικόνων και των μη στατικών εικονοσειρών, οι οποίες υποδηλώνουν τις ερευνούμενες συναισθηματικές εκφράσεις του προσώπου, χρησιμοποιούνται: Εικόνα 3. Οι μυς της κεφαλής. 1. Ορολογίες για τις περιοχές του προσώπου και των χαρακτηριστικών του (Παράρτημα III) τα FACS (Ekman P.).

15 12 2. Μυϊκές δράσεις που ταυτίζονται με τα FACS (Παράρτημα IV). 3. Μια συνοπτική ανάλυση των μυών της κεφαλής (Εικόνα 3). 4. Εικόνες που αντιπροσωπεύουν την «ουδέτερη» έκφραση του προσώπου των δειγμάτων της έρευνας. Η χρήση ουδέτερων εκφραστικά εικόνων των προσώπων βοήθησαν στην έρευνα να εντοπιστούν οι μεταβολές και οι εντάσεις των δράσεων των μιμικών μυών που εμφανίστηκαν στα πρόσωπα των δειγμάτων της. Εικόνα 4. Η κλίμακα της μυϊκής έντασης. Για την απόδοση της έντασης των συναισθημάτων χρησιμοποιήθηκε μια κλίμακα από το Α επίπεδο έως και το Γ. Το επίπεδο Α χωρίζεται σε δύο υποεπίπεδα, το πρώτο (Α1), αναφέρεται σε ένα «ίχνος» μυϊκής δράσης (ελάχιστη) και το δεύτερο (Α2), σε μια μικρή - ήπια μυϊκή δράση. Το επίπεδο Β αναφέρεται σε μια σημαντική μυϊκή δράση (μέτρια). Τέλος το επίπεδο Γ χωρίζεται σε δύο υποεπίπεδα, το πρώτο (Γ1), αναφέρεται σε έντονη αλλά όχι την ανώτερη δυνατή μυϊκή δράση που θα μπορούσε να γίνει, και το δεύτερο (Γ2), στην ανώτερη μυϊκή δράση (μέγιστη) (Εικόνα 6). Η διάκριση σε επίπεδα της έντασης της μυϊκής δράσης θεωρείται απαραίτητη, ειδικότερα όταν πρέπει να ξεχωρίσει ο ήπιος θυμός από την οργή, ο ήπιος φόβος από τον τρόμο - πανικό κλπ. (Εικόνα 6 α-β-γ). Εικόνα 6α Φόβος - τρόμος Ένταση : Β στη δεύτερη εικόνα και Γ2 στην τρίτη εικόνα. Εικόνα 6β Θυμός - Οργή Ένταση : Β στη δεύτερη εικόνα και Γ2 στην τρίτη εικόνα.

16 13 Εικόνα 6γ Χαρά Ένταση : Α2 στη δεύτερη εικόνα, Β στην τρίτη εικόνα και Γ2 στην τέταρτη εικόνα. 9. Σύγκριση μη αυτοματοποιημένης και αυτοματοποιημένης ανάλυσης Η εξαγωγή των αποτελεσμάτων της μη αυτοματοποιημένης (χειροκίνητης) ανάλυσης για τις στατικές και τις μη στατικές εικόνες, γίνεται με βάση τις οδηγίες όπως αυτές περιγράφονται στο εγχειρίδιο Facial Action Coding System (FACS) (Ekman, Friesen & Hager, 2002) και αναλύονται παρακάτω. Σύμφωνα με τον Ekman, κατά τις βασικές συναισθηματικές εκφράσεις του προσώπου, οι μυϊκές δράσεις και οι μονάδες δράσεις - Aus που αντιστοιχούν σε αυτές έχουν ως εξής : Κατά την έκφραση της λύπης τα εσωτερικά τμήματα των φρυδιών μεγαλώνουν και τραβιούνται προς τα κάτω. AU 1, AU 4, οι γωνίες των χειλιών τραβιούνται προς τα κάτω. AU 15, τα μάγουλα εγείρονται και οι γωνίες των χειλιών τραβιούνται προς τα κάτω. AU 6, AU 12. Κατά την έκφραση του θυμού τα φρύδια τραβιούνται, ταυτόχρονα, προς τα κάτω. AU 4, τα άνω βλέφαρα τραβιούνται προς τα πάνω. AU 5, τα κάτω βλέφαρα είναι τεντωμένα και τα άνω βλέφαρα τραβιούνται προς τα πάνω. AU 7, τα χείλη είναι σφιγμένα, σπρώχνονται προς τα κάτω και πιέζονται μεταξύ τους. AU 23, AU 24. Κατά την έκφραση της χαράς τα μάγουλα εγείρονται. AU 6, οι γωνίες των χειλιών τραβιούνται προς τα πάνω. AU 12. Κατά την έκφραση του φόβου τα εσωτερικά τμήματα των φρυδιών μεγαλώνουν και τραβιούνται ταυτόχρονα. AU 1, AU 2, AU 4,

17 14 τα κάτω βλέφαρα είναι τεντωμένα και τα άνω βλέφαρα τραβιούνται προς τα πάνω. AU 5, AU 7, το στόμα ανοίγει αμυδρά, τα χείλη επιμηκύνονται οριζόντια. AU 20, AU 26. Κατά την έκφραση της απέχθειας η μύτη ζαρώνει και τα χείλη απομακρύνονται το ένα από το άλλο. AU 9, το άνω χείλος ανυψώνεται. AU 10, το κάτω χείλος τραβιέται προς τα κάτω. AU 16, η γλώσσα κινείται προς τα εμπρός και μπορεί να βγαίνει και έξω. AU S64. Κατά την έκφραση της έκπληξης τα εσωτερικά τμήματα των φρυδιών μεγαλώνουν. AU 1, AU 2, τα άνω βλέφαρα τραβιούνται ελαφρά προς τα πάνω. AU 5, το στόμα ανοίγει και το σαγόνι κινείται προς τα κάτω. AU Στάδια Δράσης 1. Εντοπισμός του προσώπου σε «ουδέτερη» κατάσταση 2. Εντοπισμός μυϊκών δράσεων 3. Προσδιορισμός έντασης μυϊκών δράσεων (Α1,Α2,Β,Γ1,Γ2) 4. Ταυτοποίησή τους με τις μονάδες δράσης (AU) 5. Αναγνώριση των έξι καθολικών συναισθηματικών εκφράσεων 6. Ανάλυση και σύγκριση αποτελεσμάτων 7. Στατιστικές Αναλύσεις - Συμφωνία μεταξύ εκτιμητών (Free-marginal Kappa) 8. Συμπεράσματα συζήτηση Καλή επιτυχία

18 15 ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ Argyle, M. (1998). Ψυχολογία της συμπεριφοράς, Θυμάρι, Αθήνα. Βοσνιάδου Στ. (1999). Εισαγωγή στην ψυχολογία. Τόμος Β. Κοινωνική ψυχολογία. Κλινική ψυχολογία, GUTENBERG. Βοσνιάδου Στ. (2004). Εισαγωγή στην ψυχολογία. Τόμος Α. Βιολογικές αναπτυξιακές και συμπεριφοριστικές προσεγγίσεις. Γνωστική ψυχολογία, GUTENBERG. Δημουλάς, Κ. (2002). Αναγνωριστική συναισθηματικών εκφράσεων του προσώπου ικανότητα των ψυχωσικών ασθενών, Ελληνικά Γράμματα, Αθήνα. Ekman, P. (1972). Universals and cultural differences in facial expressions of emotion. In J. Cole (Ed.), Nebraska Symposium on Motivation 1971, (Vol. 19, pp ). Lincoln, NE: University of Nebraska Press. Ekman, P. & Friesen, W. V. (1978). Facial action coding system: A technique for the measurement of facial movement. Palo Alto, Calif.: Consulting Psychologists Press. Ekman, P. (1982). Felt, False, and Miserable Smiles, Journal of Nonverbal Behavior 6(4), Summer, Human Sciences Press. Ekman, P. (1992). An argument for basic emotions. Cognition and Emotion, 6(3/4), ,University of California, San Francisco, U.S.A. Ekman, P. (1993). Facial expression and emotion, American Psychologist, vol. 48, no. 4, Ekman, P., Friesen, W.V. & Hager J.C. (2002). Facial Action Coding System. The manual, Nexus division of Network Information Research Corporation. Hayes, N. (1998). Εισαγωγή στην ψυχολογία. Τόμος Β. Ελληνικά Γράμματα, Αθήνα. Izard, C. E. (1991). The psychology of emotion. Plenum, New York. Κανάκης, Ν. Ι. (1999). Διδασκαλία και μάθηση με σύγχρονα μέσα επικοινωνίας - Από την έκφραση του προσώπου ως τους ηλεκτρονικούς υπολογιστές, Γρηγόρη, Αθήνα. Κοντάκος, Α. και Πολεμικός, Ν. (2000). Μη λεκτική Επικοινωνία στο Νηπιαγωγείο, Ελληνικά Γράμματα, Αθήνα. Κοντάκος, Α. και Πολεμικός, Ν. (2002). Μη λεκτική Επικοινωνία Σύγχρονες θεωρητικές και ερευνητικές προσεγγίσεις στην Ελλάδα, Ελληνικά Γράμματα, Αθήνα. Παπαδάκη Μιχαηλίδη, Ε. (1997). Η σιωπηλή γλώσσα των συναισθημάτων. Η μη λεκτική επικοινωνία στις διαπροσωπικές σχέσεις. Αθήνα: Ελληνικά Γράμματα.

Αναπαράσταση Συναισθήματος και Σύνθεση Εκφράσεων Προσώπου και Χειρονομιών σε Εικονικούς Χαρακτήρες ΔΙΔΑΚΤΟΡΙΚΗ ΔΙΑΤΡΙΒΗ

Αναπαράσταση Συναισθήματος και Σύνθεση Εκφράσεων Προσώπου και Χειρονομιών σε Εικονικούς Χαρακτήρες ΔΙΔΑΚΤΟΡΙΚΗ ΔΙΑΤΡΙΒΗ ΕΘΝΙΚΟ ΜΕΤΣΟΒΙΟ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ ΣΧΟΛΗ ΗΛΕΚΤΡΟΛΟΓΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΚΑΙ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΩΝ ΤΟΜΕΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ ΚΑΙ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΩΝ Αναπαράσταση Συναισθήματος και Σύνθεση Εκφράσεων Προσώπου και Χειρονομιών

Διαβάστε περισσότερα

ΚΥΝΟΦΙΛΙΚΗ ΟΜΑΔΑ ΕΡΕΥΝΑΣ ΚΑΙ ΔΙΑΣΩΣΗΣ

ΚΥΝΟΦΙΛΙΚΗ ΟΜΑΔΑ ΕΡΕΥΝΑΣ ΚΑΙ ΔΙΑΣΩΣΗΣ ΚΥΝΟΦΙΛΙΚΗ ΟΜΑΔΑ ΕΡΕΥΝΑΣ ΚΑΙ ΔΙΑΣΩΣΗΣ όταν ο σκύλος επικοινωνεί με το σώμα και τις εκφράσεις του! Το εκπαιδευτικό εγχειρίδιο ''...όταν ο σκύλος επικοινωνεί με το σώμα και τις εκφράσεις του'' είναι ένα

Διαβάστε περισσότερα

Στη μορφολογία πρέπει αρχικά να εξετάσουμε το γενικό σχήμα του προσώπου.

Στη μορφολογία πρέπει αρχικά να εξετάσουμε το γενικό σχήμα του προσώπου. ΜΟΡΦΟΛΟΓΙΑ Στη μορφολογία πρέπει αρχικά να εξετάσουμε το γενικό σχήμα του προσώπου. Διακρίνουμε τα εξής σχήματα - Οβάλ - Οβάλ μακρύ - Ορθογωνικό - Στρογγυλό - Τετραγωνικό - Τριγωνικό - Εξαγωνικό - Τραπεζοειδές

Διαβάστε περισσότερα

Το μυϊκό σύστημα αποτελείται από τους μύες. Ο αριθμός των μυών του μυϊκού συστήματος ανέρχεται στους 637. Οι μύες είναι όργανα για τη σωματική

Το μυϊκό σύστημα αποτελείται από τους μύες. Ο αριθμός των μυών του μυϊκού συστήματος ανέρχεται στους 637. Οι μύες είναι όργανα για τη σωματική Μύες Το μυϊκό σύστημα αποτελείται από τους μύες. Ο αριθμός των μυών του μυϊκού συστήματος ανέρχεται στους 637. Οι μύες είναι όργανα για τη σωματική κινητικότητα, την σπλαχνική κινητικότητα και τη κυκλοφορία

Διαβάστε περισσότερα

Από το βιβλίο του Δρ. Πέτρου Α. Πουλμέντη

Από το βιβλίο του Δρ. Πέτρου Α. Πουλμέντη Από το βιβλίο του Δρ. Πέτρου Α. Πουλμέντη Κεφάλαιο 1 Εισαγωγή στη βιολογική μηχανική Κεφάλαιο 2 Εκβιομηχανική των οστών Οι διαφάνειες που ακολουθούν Η ΑΝΑΤΟΜΙΚΗ ΘΕΣΗ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΥ Για να περιγράψουμε τα

Διαβάστε περισσότερα

ΗΡΕΜΙΣΤΙΚΗ ΜΑΛΑΞΗ ΠΡΟΣΩΠΟΥ ΗΡΕΜΙΣΤΙΚΗ ΜΑΛΑΞΗ ΠΡΟΣΩΠΟΥ

ΗΡΕΜΙΣΤΙΚΗ ΜΑΛΑΞΗ ΠΡΟΣΩΠΟΥ ΗΡΕΜΙΣΤΙΚΗ ΜΑΛΑΞΗ ΠΡΟΣΩΠΟΥ ΜΑΘΗΜΑ 5 ο ΕΙΣΑΓΩΓΗ Ο ΚΥΡΙΟΣ ΣΚΟΠΟΣ ΤΗΣ ΜΑΛΑΞΗΣ ΕΙΝΑΙ Η ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΠΟΙΗΣΗ ΤΗΣ ΙΚΑΝΟΤΗΤΑΣ ΤΟΥ ΔΕΡΜΑΤΟΣ. ΜΕ ΤΗ ΜΑΛΑΞΗ ΤΟΥ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΠΟΙΟΥΜΕ ΤΗ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΤΩΝ ΑΓΓΕΙΩΝ ΚΑΙ ΕΤΣΙ ΕΠΙΤΥΓΧΑΝΟΥΜΕ ΤΗΝ ΑΥΞΗΣΗ ΤΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΣΕΡΒΙΣ ΒΑΤΣΑΚΛΗΣ ΧΡΗΣΤΟΣ

ΣΕΡΒΙΣ ΒΑΤΣΑΚΛΗΣ ΧΡΗΣΤΟΣ ΣΧΟΛΗ ΠΡΟΠΟΝΗΤΩΝ Γ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑΣ ΣΕΡΒΙΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Ένα καλό σέρβις είναι ένα από τα πιο σημαντικά χτυπήματα επειδή μπορεί να δώσει ένα μεγάλο πλεονέκτημα στην αρχή του πόντου. Το σέρβις είναι το πιο σημαντικό

Διαβάστε περισσότερα

Ανάπτυξη Χωρικής Αντίληψης και Σκέψης

Ανάπτυξη Χωρικής Αντίληψης και Σκέψης Ανάπτυξη Χωρικής Αντίληψης και Σκέψης Clements & Sarama, 2009; Sarama & Clements, 2009 Χωρική αντίληψη και σκέψη Προσανατολισμός στο χώρο Οπτικοποίηση (visualization) Νοερή εικονική αναπαράσταση Νοερή

Διαβάστε περισσότερα

Κινητικό σύστημα του ανθρώπου Μέρος Ι: Ερειστικό, μυϊκό και συνδεσμικό σύστημα. Μάλλιου Βίβιαν Καθηγήτρια ΤΕΦΑΑ ΔΠΘ Φυσικοθεραπεύτρια

Κινητικό σύστημα του ανθρώπου Μέρος Ι: Ερειστικό, μυϊκό και συνδεσμικό σύστημα. Μάλλιου Βίβιαν Καθηγήτρια ΤΕΦΑΑ ΔΠΘ Φυσικοθεραπεύτρια Κινητικό σύστημα του ανθρώπου Μέρος Ι: Ερειστικό, μυϊκό και συνδεσμικό σύστημα Μάλλιου Βίβιαν Καθηγήτρια ΤΕΦΑΑ ΔΠΘ Φυσικοθεραπεύτρια Τα συστήματα του ανθρώπινου σώματος Αναπνευστικό σύστημα (αποτελείται

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΚΑΙ ΧΡΗΣΗ ΤΟΥ GOOGLE EARTH [ΠΛΟΗΓΗΣΗ ΚΑΙ ΕΚΤΥΠΩΣΗ ΑΕΡΟΦΩΤΟΓΡΑΦΙΩΝ]

ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΚΑΙ ΧΡΗΣΗ ΤΟΥ GOOGLE EARTH [ΠΛΟΗΓΗΣΗ ΚΑΙ ΕΚΤΥΠΩΣΗ ΑΕΡΟΦΩΤΟΓΡΑΦΙΩΝ] ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΚΑΙ ΧΡΗΣΗ ΤΟΥ GOOGLE EARTH [ΠΛΟΗΓΗΣΗ ΚΑΙ ΕΚΤΥΠΩΣΗ ΑΕΡΟΦΩΤΟΓΡΑΦΙΩΝ] Τι είναι το Google Earth Το Google Earth είναι λογισμικό-εργαλείο γραφικής απεικόνισης, χαρτογράφησης και εξερεύνησης

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ Γ: ΠΑΙΔΙΚΗ ΕΠΙΘΕΤΙΚΟΤΗΤΑ-ΠΑΙΔΙΚΟΙ ΦΟΒΟΙ

ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ Γ: ΠΑΙΔΙΚΗ ΕΠΙΘΕΤΙΚΟΤΗΤΑ-ΠΑΙΔΙΚΟΙ ΦΟΒΟΙ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ Γ: ΠΑΙΔΙΚΗ ΕΠΙΘΕΤΙΚΟΤΗΤΑ-ΠΑΙΔΙΚΟΙ ΦΟΒΟΙ ΠΑΙΔΙΚΗ ΕΠΙΘΕΤΙΚΟΤΗΤΑ: ΕΓΓΕΝΗΣ Η ΕΠΙΚΤΗΤΗ; Η επιθετικότητα είναι η πιο κοινή συναισθηματική αντίδραση του νηπίου. Διαφορετικές απόψεις έχουν διατυπωθεί

Διαβάστε περισσότερα

Πώς μπορούμε να δημιουργούμε γεωμετρικά σχέδια με τη Logo;

Πώς μπορούμε να δημιουργούμε γεωμετρικά σχέδια με τη Logo; Κεφάλαιο 2 Εισαγωγή Πώς μπορούμε να δημιουργούμε γεωμετρικά σχέδια με τη Logo; Η Logo είναι μία από τις πολλές γλώσσες προγραμματισμού. Κάθε γλώσσα προγραμματισμού έχει σκοπό τη δημιουργία προγραμμάτων

Διαβάστε περισσότερα

Περίγραμμα Εισηγήσεων

Περίγραμμα Εισηγήσεων Περίγραμμα Εισηγήσεων Τίτλος Μαθήματος: Αναπτυξιακή ψυχολογία Κωδικός Μαθήματος: 724 Διάλεξη 1 Εισαγωγή στην αναπτυξιακή ψυχολογία πρέπει να γνωρίζουν: τους στόχους και το αντικείμενο της Εξελικτικής Ψυχολογίας

Διαβάστε περισσότερα

Πίστευε πως οι βασικές μορφές έκφρασης ήταν ίδιες για όλους τους ανθρώπους

Πίστευε πως οι βασικές μορφές έκφρασης ήταν ίδιες για όλους τους ανθρώπους Πίστευε πως οι βασικές μορφές έκφρασης ήταν ίδιες για όλους τους ανθρώπους πως ακόμα και απομονωμένοι άνθρωποι στην Νέα Γουινέα αναγνώρισαν επιτυχώς 6 φωτογραφίες προσώπων που εξέφραζαν συναισθήματα πως

Διαβάστε περισσότερα

Μουσικοθεραπεία ΟΙ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ, ΧΡΗΣΙΜΑ ΕΡΓΑΛΕΙΑ ΤΗΣ ΜΟΥΣΙΚΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ

Μουσικοθεραπεία ΟΙ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ, ΧΡΗΣΙΜΑ ΕΡΓΑΛΕΙΑ ΤΗΣ ΜΟΥΣΙΚΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ Μουσικοθεραπεία Ντόρα Ψαλτοπούλου Μουσικοθεραπεύτρια MA-CMT Master of Arts, New York University να τσιγγάνικο ρητό λέει ότι «όποιος πόνο έχει, μιλιά δεν έχει». Κι ένας Κινέζος ποιητής θα πει ότι «χτυπάμε

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολόγηση στάσης. Τυπικές στάσεις & βασικά χαρακτηριστικά αυτών

Αξιολόγηση στάσης. Τυπικές στάσεις & βασικά χαρακτηριστικά αυτών Αξιολόγηση στάσης Τυπικές στάσεις & βασικά χαρακτηριστικά αυτών Εικόνα 1. Τυπικές όρθιες στάσεις. Τέλια όρθια στάση (Α), κυφω-λορφωτική στάση (Β), στάση επίπεδης ράχης (C) & χαλαρή στάση (D). Τέλεια όρθια

Διαβάστε περισσότερα

5 ΛΥΚΕΙΟ ΧΑΛΑΝΔΡΙΟΥ 2013-2014 ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ. H άρθρωση του ώμου

5 ΛΥΚΕΙΟ ΧΑΛΑΝΔΡΙΟΥ 2013-2014 ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ. H άρθρωση του ώμου 5 ΛΥΚΕΙΟ ΧΑΛΑΝΔΡΙΟΥ 2013-2014 ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ H άρθρωση του ώμου Μαθητής Μ. Γεώργιος Ανατομία ώμου Τα κύρια οστά του ώμου είναι το βραχιόνιο και η ωμοπλάτη.η αρθρική κοιλότητα προστατεύεται

Διαβάστε περισσότερα

Λήψεις με οριζόντια δέσμη Λυχνία στις 90 Οι ΜLO & CC λήψεις δεν μπορούν πάντα να καθορίσουν ακριβώς τη θέση μιας αλλοίωσης Ανάλογα με τη θέση της

Λήψεις με οριζόντια δέσμη Λυχνία στις 90 Οι ΜLO & CC λήψεις δεν μπορούν πάντα να καθορίσουν ακριβώς τη θέση μιας αλλοίωσης Ανάλογα με τη θέση της Λήψεις με οριζόντια δέσμη Λυχνία στις 90 Οι ΜLO & CC λήψεις δεν μπορούν πάντα να καθορίσουν ακριβώς τη θέση μιας αλλοίωσης Ανάλογα με τη θέση της αλλοίωσης (έσω ή έξω) επιλέγεται η έξω έσω ή η έσω έξω

Διαβάστε περισσότερα

Γνωστική Ψυχολογία Ι (ΨΧ32)

Γνωστική Ψυχολογία Ι (ΨΧ32) Γνωστική Ψυχολογία Ι (ΨΧ32) Διάλεξη 6 Μηχανισμοί επεξεργασίας οπτικού σήματος Οι άλλες αισθήσεις Πέτρος Ρούσσος Η αντιληπτική πλάνη του πλέγματος Hermann 1 Πλάγια αναστολή Η πλάγια αναστολή (lateral inhibition)

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΘΗΣΕΙΣ - ΕΓΧΕΙΡΗΣΕΙΣ ΒΛΕΦΑΡΩΝ

ΠΑΘΗΣΕΙΣ - ΕΓΧΕΙΡΗΣΕΙΣ ΒΛΕΦΑΡΩΝ ΠΑΘΗΣΕΙΣ - ΕΓΧΕΙΡΗΣΕΙΣ ΒΛΕΦΑΡΩΝ Δερματοχάλαση βλεφάρων Βλεφαροπλαστική Καθώς τα χρόνια περνούν τα βλέφαρα μπορεί να φαίνονται «γερασμένα» και «σακουλιασμένα», καθώς το δέρμα τους χαλαρώνει και «περισσεύει»,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣΑΡΜΟΓΗ ΣΤΟ STRESS STRESS: ΠΙΕΣΗ

ΠΡΟΣΑΡΜΟΓΗ ΣΤΟ STRESS STRESS: ΠΙΕΣΗ ΠΡΟΣΑΡΜΟΓΗ ΣΤΟ STRESS STRESS: ΠΙΕΣΗ Στρεσσογόνος παράγοντας Οτιδήποτε κάνει τον άνθρωπο να βιώνει στρες Είναι μια αλλαγή στην ομοιόσταση του ατόμου Παράγοντες που προκαλούν στρες Ενδογενείς Εξωγενείς Ενδογενείς

Διαβάστε περισσότερα

Φυσική των οφθαλμών και της όρασης. Κική Θεοδώρου

Φυσική των οφθαλμών και της όρασης. Κική Θεοδώρου Φυσική των οφθαλμών και της όρασης Κική Θεοδώρου Περιεχόμενα Στοιχεία Γεωμετρικής Οπτικής Ανατομία του Οφθαλμού Αμφιβληστροειδής Ο ανιχνευτής φωτός του οφθαλμού Το κατώφλι της όρασης Φαινόμενα περίθλασης

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ. Ψυχολογία Κινήτρων

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ. Ψυχολογία Κινήτρων ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Ψυχολογία Κινήτρων ΒΙΟΛΟΓΙΚΗ ΚΑΙ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΚΗ ΒΑΣΗ ΤΩΝ ΚΙΝΗΤΡΩΝ Διδάσκουσα: Επίκ. Καθ. Γεωργία Α. Παπαντωνίου Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΑ ΓΙΑ ΑΣΕΠ ΝΗΠΙΑΓΩΓΩΝ

ΘΕΜΑΤΑ ΓΙΑ ΑΣΕΠ ΝΗΠΙΑΓΩΓΩΝ ΘΕΜΑΤΑ ΓΙΑ ΑΣΕΠ ΝΗΠΙΑΓΩΓΩΝ Στις ερωτήσεις πολλαπλών επιλογών για την ειδικότητα των νηπιαγωγών των εκπαιδευτικών πρέπει να δοθεί ιδιαίτερη έμφαση, ακριβώς λόγω του μεγάλου ανταγωνισμού και των υψηλών βαθμολογιών

Διαβάστε περισσότερα

ΜΥΟΛΟΓΙΑ. 1. Σκελετικοί µύες

ΜΥΟΛΟΓΙΑ. 1. Σκελετικοί µύες ΜΥΟΛΟΓΙΑ Μυϊκός ιστός και Μυϊκό σύστηµα Ι. Γενικά Α. Μύες = όργανα µαλακά συσταλτά 1. οι συσπάσεις των µυϊκών ινών κινούν τα µέρη του σώµατος 2. προσδίδει το σχήµα του σώµατος 3. τρία είδη µυών α. Σκελετικοί

Διαβάστε περισσότερα

Παρουσίαση των σκοπών και των στόχων...35. Ημερήσια πλάνα...53

Παρουσίαση των σκοπών και των στόχων...35. Ημερήσια πλάνα...53 Πίνακας Περιεχομένων Εισαγωγή... 5 Κεφάλαιο 1 Πώς μαθαίνουν τα παιδιά προσχολικής ηλικίας...11 Η Φυσική Αγωγή στην προσχολική ηλικία...14 Σχέση της Φυσικής Αγωγής με τους τομείς ανάπτυξης του παιδιού...16

Διαβάστε περισσότερα

Νιώθω, νιώθεις, νιώθει.νιώθουμε ΟΜΑΔΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΣΧΟΛΕΙΟ. Χανιά

Νιώθω, νιώθεις, νιώθει.νιώθουμε ΟΜΑΔΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΣΧΟΛΕΙΟ. Χανιά Νιώθω, νιώθεις, νιώθει.νιώθουμε ΟΜΑΔΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ Σμαράγδα Τσιραντωνάκη, ΠΕ70 ΣΧΟΛΕΙΟ Ιδιωτικά Εκπαιδευτήρια Θεοδωρόπουλου Χανιά Μάϊος 2015 Σελίδα 1 από 10 1. Συνοπτική περιγραφή της καλής πρακτικής Η παρούσα

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΗΣ ΕΝΝΟΙΑΣ ΤΟΥ ΟΡΙΟΥ ΣΥΝΑΡΤΗΣΗΣ

ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΗΣ ΕΝΝΟΙΑΣ ΤΟΥ ΟΡΙΟΥ ΣΥΝΑΡΤΗΣΗΣ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗ ΚΑΙ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΩΝ ΤΠΕ ΣΤΗ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΠΡΑΞΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΗΣ ΕΝΝΟΙΑΣ ΤΟΥ ΟΡΙΟΥ ΣΥΝΑΡΤΗΣΗΣ ΟΡΙΟ ΣΥΝΑΡΤΗΣΗΣ ΕΞ ΑΡΙΣΤΕΡΩΝ ΚΑΙ ΕΚ ΔΕΞΙΩΝ ΣΥΓΓΡΑΦΕΑΣ: ΚΟΥΤΙΔΗΣ ΙΩΑΝΝΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Σεμινάριο προπονητών επιτραπέζιας αντισφαίρισης

Σεμινάριο προπονητών επιτραπέζιας αντισφαίρισης Σεμινάριο προπονητών επιτραπέζιας αντισφαίρισης Βασικές δεξιότητες 1)Κατάλληλη ρακέτα 2)Σωστός τρόπος κρατήματος 3)Διδασκαλία βασικών χτυπημάτων και σωστή στάση 4)Σέρβις 5)Εκμάθηση τεχνικής χτυπημάτων

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ, ΕΞΕΛΙΞΗ ΚΑΙ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ

ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ, ΕΞΕΛΙΞΗ ΚΑΙ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ, ΕΞΕΛΙΞΗ ΚΑΙ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ 2 μάθημα Διδάσκουσα Δήμητρα Ιορδάνογλου ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ ΟΡΙΣΜΟΙ - ΘΕΩΡΗΤΙΚΑ ΜΟΝΤΕΛΑ Η ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ Ένα σύνολο μη γνωστικών ικανοτήτων

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ: ΛΕΚΤΙΚΗ ΚΑΙ ΜΗ ΛΕΚΤΙΚΗ. ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: 3. Δημιουργία και Βελτίωση Κοινωνικού Εαυτού

ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ: ΛΕΚΤΙΚΗ ΚΑΙ ΜΗ ΛΕΚΤΙΚΗ. ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: 3. Δημιουργία και Βελτίωση Κοινωνικού Εαυτού ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ: ΛΕΚΤΙΚΗ ΚΑΙ ΜΗ ΛΕΚΤΙΚΗ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: 3. Δημιουργία και Βελτίωση Κοινωνικού Εαυτού ΥΠΟΕΝΟΤΗΤΑ: 3.2. Ανάπτυξη Κοινωνικών Δεξιοτήτων και Σχέσεων ΤΑΞΗ: Α Γυμνασίου ΧΡΟΝΟΣ: 1 διδακτική περίοδος

Διαβάστε περισσότερα

10 ΤΟ ΑΘΛΗΜΑ - Η ΙΣΤΟΡΙΑ, ΤΑ ΣΤΥΛ ΚΟΛΥΜΒΗΣΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΙ

10 ΤΟ ΑΘΛΗΜΑ - Η ΙΣΤΟΡΙΑ, ΤΑ ΣΤΥΛ ΚΟΛΥΜΒΗΣΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΙ 10 ΤΟ ΑΘΛΗΜΑ - Η ΙΣΤΟΡΙΑ, ΤΑ ΣΤΥΛ ΚΟΛΥΜΒΗΣΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΙ ΤΟ ΑΘΛΗΜΑ - Η ΙΣΤΟΡΙΑ, ΤΑ ΣΤΥΛ ΚΟΛΥΜΒΗΣΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΙ 11 ΜΕΡΟΣ 1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΚΟΛΥΜΒΗΣΗ 62 ΠΕΤΑΛΟΥΔΑ ΠΕΤΑΛΟΥΔΑ 63 λάκτισμα" τα γόνατα

Διαβάστε περισσότερα

Σέργια Σεργίδου, Φιλόλογος Εκπαιδεύτρια Ενηλίκων 28 Μαρτίου 2015

Σέργια Σεργίδου, Φιλόλογος Εκπαιδεύτρια Ενηλίκων 28 Μαρτίου 2015 Σέργια Σεργίδου, Φιλόλογος Εκπαιδεύτρια Ενηλίκων 28 Μαρτίου 2015 ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ ΕΝΗΛΙΚΩΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΟΜΕΝΩΝ Η σημαντικότερη από τις ανθρώπινες λειτουργίες. Η τέχνη της αποτελεσματικής ανταλλαγής πληροφοριών,

Διαβάστε περισσότερα

Τα στάδια παιχνιδιού είναι τα εξής:

Τα στάδια παιχνιδιού είναι τα εξής: Τα στάδια παιχνιδιού είναι τα εξής: 1 ΟΜΑΔΑ: ΜΙΚΡΟΙ ΒΙΟΛΟΓΟΙ 2 ΟΜΑΔΑ: ΜΙΚΡΟΙ ΒΙΟΛΟΓΟΙ Πριν ξεκινήσουν τα 8 στάδια του παιχνιδιού εμφανίζεται το πιο κάτω εισαγωγικό σχεδιάγραμμα (δεν περιέχει εντολές) για

Διαβάστε περισσότερα

Μιχάλης Μακρή EFIAP. Copyright: 2013 Michalis Makri

Μιχάλης Μακρή EFIAP. Copyright: 2013 Michalis Makri Μιχάλης Μακρή EFIAP Copyright: 2013 Michalis Makri Copyright: 2013 Michalis Makri Less is more Less but better Copyright: 2013 Michalis Makri Ο μινιμαλισμός ορίζεται ως η εξάλειψη όλων των στοιχείων που

Διαβάστε περισσότερα

Επίπεδο 3: καταχώρηση κάδων ανακύκλωσης με πλήρη ποσοτικά και ποιοτικά στοιχείων και οργανικοί κάδοι

Επίπεδο 3: καταχώρηση κάδων ανακύκλωσης με πλήρη ποσοτικά και ποιοτικά στοιχείων και οργανικοί κάδοι Σύντομη βοήθεια για την ειδική εφαρμογή HERRCO Η ενότητα αυτή περιλαμβάνει μερικά βασικά στοιχεία για το χειρισμό των ειδικών λειτουργιών που αναπτύχθηκαν αποκλειστικά για την καταγραφή των κάδων ανακύκλωσης

Διαβάστε περισσότερα

Σχολικό πλαίσιο Οικογένεια με αυτιστικό παιδί Δώρα Παπαγεωργίου Κλινική Ψυχολόγος

Σχολικό πλαίσιο Οικογένεια με αυτιστικό παιδί Δώρα Παπαγεωργίου Κλινική Ψυχολόγος Σχολικό πλαίσιο Οικογένεια με αυτιστικό παιδί Δώρα Παπαγεωργίου Κλινική Ψυχολόγος Η απώλεια του «ονειρεμένου παιδιού» Οι γονείς βιώνουν μιαν απώλεια. Βιώνουν την απώλεια του παιδιού που έκτισαν μέσα στο

Διαβάστε περισσότερα

Μιχάλης Μακρή EFIAP. www.michalismakri.com

Μιχάλης Μακρή EFIAP. www.michalismakri.com Μιχάλης Μακρή EFIAP www.michalismakri.com Γιατί κάποιες φωτογραφίες είναι πιο ελκυστικές από τις άλλες; Γιατί κάποιες φωτογραφίες παραμένουν κρεμασμένες σε γκαλερί για μήνες ή και για χρόνια για να τις

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΑ ΤΕΧΝΗΣ Β και Γ ΛΥΚΕΙΟΥ. Ηρεμία, στατικότατα, σταθερότητα

ΘΕΜΑΤΑ ΤΕΧΝΗΣ Β και Γ ΛΥΚΕΙΟΥ. Ηρεμία, στατικότατα, σταθερότητα ΘΕΜΑΤΑ ΤΕΧΝΗΣ Β και Γ ΛΥΚΕΙΟΥ (μάθημα κατεύθυνσης) Τι είναι η δομή και η σύνθεση ενός εικαστικού έργου. Είναι η οργάνωση όλων των στοιχείων ενός έργου σε ένα ενιαίο σύνολο με στόχο να εκφράσουν κάποια

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ

ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΡΙΝΙΚΗ ΚΟΙΛΟΤΗΤΑ ΣΤΟΜΑΤΙΚΗ ΚΟΙΛΟΤΗΤΑ ΦΑΡΥΓΓΑΣ ΛΑΡΥΓΓΑΣ ΤΡΑΧΕΙΑ ΒΡΟΓΧΟΙ ΠΝΕΥΜΟΝΕΣ ΠΛΕΥΡΑ ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ Θυρεοειδής χόνδρος Κρικοθυρεοειδής σύνδεσμος ΤΡΑΧΕΙΑ Κρικοειδής χόνδρος

Διαβάστε περισσότερα

Οπτική οδός. Έξω γονατώδες σώµα. Οπτική ακτινοβολία

Οπτική οδός. Έξω γονατώδες σώµα. Οπτική ακτινοβολία Όραση Γ Όραση Οπτική οδός Έξω γονατώδες σώµα Οπτική ακτινοβολία Οπτικό χίασµα: Οι ίνες από το ρινικό ηµιµόριο περνούν στην αντίπλευρη οπτική οδό ενώ τα κροταφικά ηµιµόρια δεν χιάζονται. Εποµένως κάθε οπτική

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΚΗ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 Ο ΔΥΝΑΜΕΙΣ

ΦΥΣΙΚΗ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 Ο ΔΥΝΑΜΕΙΣ ΦΥΣΙΚΗ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 Ο ΔΥΝΑΜΕΙΣ 3.1 Η έννοια της δύναμης ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΘΕΩΡΙΑΣ Στο κεφάλαιο των κινήσεων ασχοληθήκαμε με τη μελέτη της κίνησης χωρίς να μας απασχολούν τα αίτια που προκαλούν την κίνηση

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ: «Βυζαντινές προσωπογραφίες. Ανίχνευση της Βυζαντινής τεχνοτροπίας στις μορφές του Δομήνικου Θεοτοκόπουλου»

ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ: «Βυζαντινές προσωπογραφίες. Ανίχνευση της Βυζαντινής τεχνοτροπίας στις μορφές του Δομήνικου Θεοτοκόπουλου» ΠΡΟΤΥΠΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΠΑΤΡΩΝ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ: «Βυζαντινές προσωπογραφίες. Ανίχνευση της Βυζαντινής τεχνοτροπίας στις μορφές του Δομήνικου Θεοτοκόπουλου» ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ 2013-14 ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΟΠΤΙΚΟΣ ΟΔΗΓΟΣ ΣΥΓΓΡΑΦΗΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗΣ/ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ 1

ΣΥΝΟΠΤΙΚΟΣ ΟΔΗΓΟΣ ΣΥΓΓΡΑΦΗΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗΣ/ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ 1 ΣΥΝΟΠΤΙΚΟΣ ΟΔΗΓΟΣ ΣΥΓΓΡΑΦΗΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗΣ/ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ 1 Σύμφωνα με τη διεθνώς επικρατούσα ακαδημαϊκή πρακτική, παρατίθενται οι παρακάτω συνοπτικές οδηγίες για τη συγγραφή πτυχιακής ή διπλωματικής

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΡΟΣ Α Μύες: 1. Της Κεφαλής, 2. του Τραχήλου, 3. του Θώρακα, 4. της Κοιλίας.

ΜΕΡΟΣ Α Μύες: 1. Της Κεφαλής, 2. του Τραχήλου, 3. του Θώρακα, 4. της Κοιλίας. ΜΕΡΟΣ Α Μύες: 1. Της Κεφαλής, 2. του Τραχήλου, 3. του Θώρακα, 4. της Κοιλίας. 01/37 Σκελετικός Μύς: Το ένα άκρο, προσφύεται στο οστό που ο µυς αυτός κινεί, η κατάφυση, ενώ το άλλο, προσφύεται στο οστό

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στην άσκηση με αντίσταση. Ισομετρική Ενδυνάμωση. Δρ. Φουσέκης Κων/νος. Καθηγητής Εφαρμογών. Kων/νος Φουσέκης, Καθηγητης Εφ.

Εισαγωγή στην άσκηση με αντίσταση. Ισομετρική Ενδυνάμωση. Δρ. Φουσέκης Κων/νος. Καθηγητής Εφαρμογών. Kων/νος Φουσέκης, Καθηγητης Εφ. Εισαγωγή στην άσκηση με αντίσταση Ισομετρική Ενδυνάμωση Δρ. Φουσέκης Κων/νος. Καθηγητής Εφαρμογών Άσκηση με αντίσταση Αντίσταση με αντίσταση είναι μια ενεργητική εκγύμναση (δυναμική ή στατική μυϊκή συστολή)

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝ ΕΙΚΤΙΚΑ ΠΑΡΑ ΕΙΓΜΑΤΑ ΚΡΙΤΗΡΙΩΝ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ. Κεφάλαιο 17

ΕΝ ΕΙΚΤΙΚΑ ΠΑΡΑ ΕΙΓΜΑΤΑ ΚΡΙΤΗΡΙΩΝ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ. Κεφάλαιο 17 ΕΝ ΕΙΚΤΙΚΑ ΠΑΡΑ ΕΙΓΜΑΤΑ ΚΡΙΤΗΡΙΩΝ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ 1 ο Παράδειγµα (διάρκεια: 15 λεπτά) Κεφάλαιο 17 Α. ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΟΥ ΜΑΘΗΤΗ ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ ΜΑΘΗΤΗ:... ΤΑΞΗ:... ΤΜΗΜΑ:... ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ:... ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ:... Β.

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στην Ψυχολογία

Εισαγωγή στην Ψυχολογία 1 Εισαγωγή στην Ψυχολογία ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ 2 Θέµατα Ορισµού Η ψυχολογία είναι η επιστήµη που σκοπό έχει να περιγράψει και να εξηγήσει την συµπεριφορά και της νοητικές διεργασίες κυρίως των ανθρώπων αλλά και των

Διαβάστε περισσότερα

Αυτοεξέταση Μαστών : Οδηγίες κατά στάδια

Αυτοεξέταση Μαστών : Οδηγίες κατά στάδια Αυτοεξέταση Μαστών : Οδηγίες κατά στάδια Η αυτοεξέταση μαστών είναι η πρώτη ασπίδα που έχει η γυναίκα κατά του καρκίνου του μαστού. Η Αμερικάνικη Ογκολογική Εταιρία συστήνει στις γυναίκες να κάνουν κάθε

Διαβάστε περισσότερα

Εγχειρίδιο Χρήσης του λογισμικού. Μελέτη Περιβάλλοντος Α & Β Δημοτικού

Εγχειρίδιο Χρήσης του λογισμικού. Μελέτη Περιβάλλοντος Α & Β Δημοτικού Εγχειρίδιο Χρήσης του λογισμικού Μελέτη Περιβάλλοντος Α & Β Δημοτικού Μελέτη Περιβάλλοντος Α & Β Δημοτικού Εγχειρίδιο Χρήσης του λογισμικού ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Μελέτη Περιβάλλοντος...2 ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΤΟΥ ΛΟΓΙΣΜΙΚΟΥ...3

Διαβάστε περισσότερα

ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΗΣ ΕΞΕΤΑΣΗΣ

ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΗΣ ΕΞΕΤΑΣΗΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΗΣ ΕΞΕΤΑΣΗΣ Με το πάτημα του Ok μετά από κάποια συνεδρία μετρήσεων ή με το άνοιγμα της εξέτασης μέσα από το αρχείο (βλ. εγχειρίδιο χρήσης του Biomech), η σελίδα συνοπτικής παρουσίασης της εξέτασης

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στην Ψυχολογία Ενότητα 9: Αντίληψη

Εισαγωγή στην Ψυχολογία Ενότητα 9: Αντίληψη Εισαγωγή στην Ψυχολογία Ενότητα 9: Αντίληψη Διδάσκουσα: Ειρήνη Σκοπελίτη Τμήμα Επιστημών της Εκπαίδευσης και της Αγωγής στην Προσχολική Ηλικία Σκοποί ενότητας Παρουσίαση της διαδικασίας της αντίληψης ως

Διαβάστε περισσότερα

Η νόσος του Parkinson δεν είναι µόνο κινητική διαταραχή. Έχει υπολογισθεί ότι µέχρι και 50% των ασθενών µε νόσο Πάρκινσον, µπορεί να βιώσουν κάποια

Η νόσος του Parkinson δεν είναι µόνο κινητική διαταραχή. Έχει υπολογισθεί ότι µέχρι και 50% των ασθενών µε νόσο Πάρκινσον, µπορεί να βιώσουν κάποια ρ ZΩΗ ΚΑΤΣΑΡΟΥ Νευρολόγος ιευθύντρια ΕΣΥ Η νόσος του Parkinson δεν είναι µόνο κινητική διαταραχή. Έχει υπολογισθεί ότι µέχρι και 50% των ασθενών µε νόσο Πάρκινσον, µπορεί να βιώσουν κάποια µορφή κατάθλιψης,

Διαβάστε περισσότερα

Διπολική διαταραχή μανιοκατάθλιψη,

Διπολική διαταραχή μανιοκατάθλιψη, ΨΥΧΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ Ο όρος ψυχική διαταραχή περιλαμβάνει ένα μεγάλο εύρος προβλημάτων που έχουν σχέση με την ψυχική κατάσταση και την συμπεριφορά ενός ατόμου. Οι διάφορες ψυχικές διαταραχές εκδηλώνονται

Διαβάστε περισσότερα

Μάθετε να γράφετε 4/5. ετών. Από τελείες στη γραµµή γραµµές και διακοσµήσεις από τη γραµµή της επιστολής. να κάνετε στο σπίτι

Μάθετε να γράφετε 4/5. ετών. Από τελείες στη γραµµή γραµµές και διακοσµήσεις από τη γραµµή της επιστολής. να κάνετε στο σπίτι Υ Ο Μ Σ Η Φ Α Ρ Γ ΙΟ Α ΤΟ ΤΕΤΡ Μάθετε να γράφετε 4/5 ετών Από τελείες στη γραµµή γραµµές και διακοσµήσεις από τη γραµµή της επιστολής να κάνετε στο σπίτι 2 Από το σχολείο στο σπίτι Από το σχολείο στο σπίτι

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3: ΔΥΝΑΜΕΙΣ Μέρος 1ο

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3: ΔΥΝΑΜΕΙΣ Μέρος 1ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3: ΔΥΝΑΜΕΙΣ Μέρος 1ο Φυσική Β Γυμνασίου Βασίλης Γαργανουράκης http://users.sch.gr/vgargan Εισαγωγή Στο προηγούμενο κεφάλαιο μελετήσαμε τις κινήσεις των σωμάτων. Το επόμενο βήμα είναι να αναζητήσουμε

Διαβάστε περισσότερα

Διαγώνισμα Φυσικής Α Λυκείου

Διαγώνισμα Φυσικής Α Λυκείου Διαγώνισμα Φυσικής Α Λυκείου Δυναμιική.. Θέμα 1 ο 1. Συμπληρώστε την παρακάτω πρόταση. H αρχή της αδράνειας λέει ότι όλα ανεξαιρέτως τα σώματα εκδηλώνουν μια τάση να διατηρούν την... 2. Ένα αυτοκίνητο

Διαβάστε περισσότερα

Βιολογία. Γ λυκειου ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ

Βιολογία. Γ λυκειου ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Βιολογία Γ λυκειου ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Σειρά: Γενικό Λύκειο Θετικές Επιστήμες Νότα Λαζαράκη, Βιολογία Γ Λυκείου Γενικής Παιδείας Υπεύθυνος έκδοσης: Αποστόλης Αντωνόπουλος Θεώρηση κειμένου: Κυριάκος Εμμανουηλίδης

Διαβάστε περισσότερα

Αναδυόμενος γραμματισμός (emergent literacy)

Αναδυόμενος γραμματισμός (emergent literacy) Αναδυόμενος γραμματισμός (emergent literacy) Μαρία Παπαδοπούλου Αναπληρώτρια Καθηγήτρια ΠΤΠΕ, Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας mariapap@uth.gr Η παρουσίαση αναπτύχθηκε για την πλατφόρμα Ταξίδι στον γραμματισμό Συνοπτική

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΜΕΤΑΤΡΟΠΗΣ Α.Δ. LAKHSMI

ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΜΕΤΑΤΡΟΠΗΣ Α.Δ. LAKHSMI ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΜΕΤΑΤΡΟΠΗΣ Α.Δ. LAKHSMI ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΜΕΤΑΤΡΟΠΗΣ ΠΡΩΤΗ ΑΣΚΗΣΗ: Αρχική Στάση : Αριστερό γόνατο στο πάτωμα και δεξί πόδι λυγισμένο σχηματίζοντας μια γωνία 90 μοιρών, Εισπνέεις καθώς σηκώνεις το αριστερό

Διαβάστε περισσότερα

Αναγνώριση φύλου στα καναρίνια

Αναγνώριση φύλου στα καναρίνια Αναγνώριση φύλου στα καναρίνια Η διάκριση του φύλου στα καναρίνια αποτελούσε και αποτελεί ένα πάγιο ερώτημα των ερασιτεχνών εκτροφέων καναρινιών. Πόσοι από μας που ερασιτεχνικά και μόνο από αγάπη εκτρέφουμε

Διαβάστε περισσότερα

Μέτρηση μηκών και ακτίνων καμπυλότητας σφαιρικών επιφανειών

Μέτρηση μηκών και ακτίνων καμπυλότητας σφαιρικών επιφανειών Μ7 Μέτρηση μηκών και ακτίνων καμπυλότητας σφαιρικών επιφανειών 1. Σκοπός Τα διαστημόμετρα, τα μικρόμετρα και τα σφαιρόμετρα είναι όργανα που χρησιμοποιούνται για την μέτρηση της διάστασης του μήκους, του

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ ΕΝΤΥΠΟ 1

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ ΕΝΤΥΠΟ 1 1 ΥΕΨ(Δημ) 1 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ ΕΝΤΥΠΟ 1 Nέα Διαδικασία Παρέμβασης στο Σχολείο για Χειρισμό Παιδιού με Πιθανές Μαθησιακές, Συναισθηματικές ή άλλες Δυσκολίες

Διαβάστε περισσότερα

στοιχεία Βιο-μηχανική:

στοιχεία Βιο-μηχανική: : ορισμός Ως δύναμη ορίζεται η επίδραση, η οποία ασκούμενη σε ένα σώμα προκαλεί είτε μεταβολή στην κινητική του κατάσταση, είτε ταυτόχρονα και μεταβολή στην μορφή του. επιταχύνουν ή/και παραμορφώνουν σώματα.

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΜΕΡΟΣ Ι. Εισαγωγή. Κεφάλαιο 1. Η ψυχολογία ως επιστήμη: σύντομη γνωριμία... 25

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΜΕΡΟΣ Ι. Εισαγωγή. Κεφάλαιο 1. Η ψυχολογία ως επιστήμη: σύντομη γνωριμία... 25 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Πρόλογος... 13 Το αντικείμενο του συγγράμματός μας... 13 Οι στόχοι και το κοινό μας... 14 Οργάνωση του βιβλίου... 15 Άλλα χαρακτηριστικά του βιβλίου... 16 Ευχαριστίες... 18 ΜΕΡΟΣ Ι Εισαγωγή

Διαβάστε περισσότερα

Εργαστήριο Ανατοµίας Ιατρική Σχολή Πανεπιστήµιο Αθηνών

Εργαστήριο Ανατοµίας Ιατρική Σχολή Πανεπιστήµιο Αθηνών Εργαστήριο Ανατοµίας Ιατρική Σχολή Πανεπιστήµιο Αθηνών ΣΥΝΟΠΤΙΚΕΣ ΣΗΜΕΙΏΣΕΙΣ ΑΝΑΤΟΜΙΑΣ Το Μυοσκελετικό Σύστηµα Δρ. Ε. Τζόνσον Αναπληρώτρια Καθηγήτρια Αθήνα 2012 2 ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΑΝΑΤΟΜΙΑ Ι. Α. Τα µέρη και

Διαβάστε περισσότερα

Περίληψη. Summary. 1. Εισαγωγή

Περίληψη. Summary. 1. Εισαγωγή Οι συγκινησιακές διαδικασίες που απορρέουν από Έλληνες και Αλβανούς μαθητές γυμνασίου κατά ν παρατήρηση φωτογραφιών Αλβανών συμμαθητών τους, όταν δε γνωρίζουν και όταν γνωρίζουν ν καταγωγή τους. Γεωργογιάννης

Διαβάστε περισσότερα

«Εφαρμοσμένη Ψυχολογία Παιδιού και Εφήβου»

«Εφαρμοσμένη Ψυχολογία Παιδιού και Εφήβου» ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑΣ, ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗΣ, ΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ ΤΟΜΕΑΣ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ ΥΠΟ ΕΓΚΡΙΣΗ Πρόγραμμα Μεταπτυχιακών Σπουδών «Εφαρμοσμένη Ψυχολογία Παιδιού και Εφήβου» Πρόσκληση

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΚΗ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΥ ΘΕΤΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ Β Τάξης ΓΕΛ 4 ο ΓΕΛ ΚΟΖΑΝΗΣ ΗΛΕΚΤΡΙΚΟ ΠΕΔΙΟ ΣΤΕΦΑΝΟΥ Μ. ΦΥΣΙΚΟΣ

ΦΥΣΙΚΗ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΥ ΘΕΤΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ Β Τάξης ΓΕΛ 4 ο ΓΕΛ ΚΟΖΑΝΗΣ ΗΛΕΚΤΡΙΚΟ ΠΕΔΙΟ ΣΤΕΦΑΝΟΥ Μ. ΦΥΣΙΚΟΣ ΦΥΣΙΚΗ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΥ ΘΕΤΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ Β Τάξης ΓΕΛ 4 ο ΓΕΛ ΚΟΖΑΝΗΣ ΗΛΕΚΤΡΙΚΟ ΠΕΔΙΟ ΣΤΕΦΑΝΟΥ Μ. ΦΥΣΙΚΟΣ ΗΛΕΚΤΡΙΚΟ ΠΕΔΙΟ - ΜΑΓΝΗΤΙΚΟ ΠΕΔΙΟ Δυναμική ενέργεια δυο φορτίων Δυναμική ενέργεια τριών ή περισσοτέρων

Διαβάστε περισσότερα

Πρότυπο Πειραματικό Γυμνάσιο Πανεπιστημίου Πατρών. Αθανασία Μπαλωμένου ΠΕ03 Βασιλική Ρήγα ΠΕ03 Λαμπρινή Βουτσινά ΠΕ04.01

Πρότυπο Πειραματικό Γυμνάσιο Πανεπιστημίου Πατρών. Αθανασία Μπαλωμένου ΠΕ03 Βασιλική Ρήγα ΠΕ03 Λαμπρινή Βουτσινά ΠΕ04.01 Πρότυπο Πειραματικό Γυμνάσιο Πανεπιστημίου Πατρών Αθανασία Μπαλωμένου ΠΕ03 Βασιλική Ρήγα ΠΕ03 Λαμπρινή Βουτσινά ΠΕ04.01 Τα ερωτήματα που προκύπτουν από την εισαγωγή της Φυσικής στην Α γυμνασίου είναι :

Διαβάστε περισσότερα

Α Μέρος (από 2) Οστά του Κορμού (Σπονδυλική Στήλης, Θώρακα, Κρανίου)

Α Μέρος (από 2) Οστά του Κορμού (Σπονδυλική Στήλης, Θώρακα, Κρανίου) Α Μέρος (από 2) Οστά του Κορμού (Σπονδυλική Στήλης, Θώρακα, Κρανίου) 01/35 Το Ερειστικό Σύστημα αποτελείται από: 1. Τα Οστά 2. Τις Αρθρώσεις 3. Τους Συνδέσμους 02/35 ΟΣΤΑ ΤΟΥ ΣΚΕΛΕΤΟΥ Σύνολο: 285 οστά

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕ 04-03 ΤΕΣΤ ΠΟΛΛΑΠΛΩΝ ΕΠΙΛΟΓΩΝ

ΚΕ 04-03 ΤΕΣΤ ΠΟΛΛΑΠΛΩΝ ΕΠΙΛΟΓΩΝ ΚΕ 04-03 ΤΕΣΤ ΠΟΛΛΑΠΛΩΝ ΕΠΙΛΟΓΩΝ 1. Στο ελεύθερο η είσοδος του χεριού πρέπει να γίνεται α με το χέρι ελαφρώς λυγισμένο έξω από το ύψος του ώμου β με το χέρι τεντωμένο έξω από το ύψος του ώμου γ με το χέρι

Διαβάστε περισσότερα

Προσφερόμενα Διπλώματα (Προσφερόμενοι Τίτλοι)

Προσφερόμενα Διπλώματα (Προσφερόμενοι Τίτλοι) Εισαγωγή Το Τμήμα Ηλεκτρολόγων Μηχανικών και Μηχανικών Υπολογιστών του Πανεπιστημίου Κύπρου προσφέρει ολοκληρωμένα προπτυχιακά και μεταπτυχιακά προγράμματα σπουδών στους κλάδους του Ηλεκτρολόγου Μηχανικού

Διαβάστε περισσότερα

Ασκήσεις εμπιστοσύνης, ισορροπίας και ενδυνάμωσης

Ασκήσεις εμπιστοσύνης, ισορροπίας και ενδυνάμωσης Ασκήσεις εμπιστοσύνης, ισορροπίας και ενδυνάμωσης.. τα δύο σώματα γίνονται ένα σύστημα σωμάτων κι αποκτούν κοινό κέντρο βάρους, με ισοκατανομή δυνάμεων το κεφάλι, η πλάτη, η κοιλιά και οι γλουτοί βρίσκονται

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΚΗ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

ΦΥΣΙΚΗ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΦΥΣΙΚΗ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 3 ο ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΘΕΜΑΤΑ ΘΕΜΑ Α Στις ημιτελείς προτάσεις 1-4 να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό της πρότασης και δίπλα το γράμμα που αντιστοιχεί στη φράση,

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΠΡΟ ΙΑΓΡΑΦΕΣ ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑΣ ΓΙΑ ΤΑ ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΙΑΒΑΤΗΡΙΑ

ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΠΡΟ ΙΑΓΡΑΦΕΣ ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑΣ ΓΙΑ ΤΑ ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΙΑΒΑΤΗΡΙΑ ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΠΡΟ ΙΑΓΡΑΦΕΣ ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑΣ ΓΙΑ ΤΑ ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΙΑΒΑΤΗΡΙΑ Μαζί με την αίτηση έκδοσης διαβατηρίου πρέπει να υποβάλλεται μία (1) πρόσφατη φωτογραφία. Οι φωτογραφίες των αιτουμένων διαβατήριο πρέπει

Διαβάστε περισσότερα

ΣΚΙΑΓΡΑΦΙΑ. Γενικές αρχές και έννοιες

ΣΚΙΑΓΡΑΦΙΑ. Γενικές αρχές και έννοιες ΣΚΙΑΓΡΑΦΙΑ Γενικές αρχές και έννοιες Στο σύστημα προβολής κατά Monge δεν μας δίνεται η δυνατότητα ν αντιληφθούμε άμεσα τα αντικείμενα του χώρου, παρά μόνο αφού συνδυάσουμε τις δύο προβολές του αντικειμένου

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στην Ψυχολογία. Ψυχολογία. Ας δούµε ένα παράδειγµα ΟΡΙΣΜΟΙ ΤΟΥ ΟΡΟΥ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ. Τοµείς έρευνας της ψυχολογίας

Εισαγωγή στην Ψυχολογία. Ψυχολογία. Ας δούµε ένα παράδειγµα ΟΡΙΣΜΟΙ ΤΟΥ ΟΡΟΥ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ. Τοµείς έρευνας της ψυχολογίας ΟΡΙΣΜΟΙ ΤΟΥ ΟΡΟΥ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ Εισαγωγή στην ρ Λυράκος Γεώργιος Ψυχολόγος Υγείας MSc. PhD Φυσικοθεραπεία Μάθηµα1 ο Είναι η επιστήµη που σκοπό έχει να περιγράψει και να εξηγήσει την συµπεριφορά και τις νοητικές

Διαβάστε περισσότερα

ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΑΣΘΕΝ-Ν ΣΤΗ ΣΤΕΦΑΝΙΑΙΑ ΜΟΝΑΔΑ ΚΑΙ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤ-ΠΙΣΗ

ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΑΣΘΕΝ-Ν ΣΤΗ ΣΤΕΦΑΝΙΑΙΑ ΜΟΝΑΔΑ ΚΑΙ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤ-ΠΙΣΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΑΣΘΕΝ-Ν ΣΤΗ ΣΤΕΦΑΝΙΑΙΑ ΜΟΝΑΔΑ ΚΑΙ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤ-ΠΙΣΗ ΧΑΤΖΗΣΤΕΦΑΝΟΥ ΦΑΝΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΡΙΑ Τ.Ε. Β Γ ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΙΠΠΟΚΡΑΤΕΙΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ Η στεφανιαία µονάδα είναι ένας χώρος

Διαβάστε περισσότερα

Ειδικά Θέματα Διδακτικής Εννοιών της Φυσικής για την Προσχολική Ηλικία

Ειδικά Θέματα Διδακτικής Εννοιών της Φυσικής για την Προσχολική Ηλικία Ειδικά Θέματα Διδακτικής Εννοιών της Φυσικής για την Προσχολική Ηλικία Ενότητα 1η: Παιδιά, Τεχνολογίες της Πληροφορίας και της Επικοινωνίας, Εκπαίδευση Κώστας Ραβάνης Σχολή Ανθρωπιστικών & Κοινωνικών Επιστημών

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ (ΨΧ 00)

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ (ΨΧ 00) ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ (ΨΧ 00) Πέτρος Ρούσσος ΔΙΑΛΕΞΗ 3 Ορισμός της Ψυχολογίας Η επιστήμη που σκοπό έχει να περιγράψει και να εξηγήσει τη συμπεριφορά και τις νοητικές διεργασίες του ανθρώπου (κυρίως)

Διαβάστε περισσότερα

Υπεύθυνη Επιστημονικού Πεδίου Χρυσή Χατζηχρήστου

Υπεύθυνη Επιστημονικού Πεδίου Χρυσή Χατζηχρήστου «ΝΕΟ ΣΧΟΛΕΙΟ (Σχολείο 21 ου αιώνα) Νέο Πρόγραμμα Σπουδών, Οριζόντια Πράξη» MIS: 295450 Υποέργο 1: «Εκπόνηση Προγραμμάτων Σπουδών Πρωτοβάθμιας και Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης και οδηγών για τον εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

w w w.k z a c h a r i a d i s.g r

w w w.k z a c h a r i a d i s.g r Πως αποδεικνύουμε ότι ένα σώμα εκτεί απλή αρμονική ταλάντωση Μεθοδολογία i) Βρίσκουμε την θέση ισορροπίας του σώματος και σχεδιάζουμε το σώμα σε αυτή την θέση. ii) Σχεδιάζουμε τις δυνάμεις που ενεργούν

Διαβάστε περισσότερα

Διάλεξη 11η Αποκλίσεις Σπονδυλικής Στήλης

Διάλεξη 11η Αποκλίσεις Σπονδυλικής Στήλης ΕΠΕΑΕΚ: ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΥ ΤΕΦΑΑ, ΠΘ ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ Διάλεξη 11η Αποκλίσεις Σπονδυλικής Στήλης Κοκαρίδας Δημήτριος Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα Στάση Σώματος Ο όρος σωστή στάση

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΙΚΕΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΕΙΣ ΣΤΙΣ ΜΑΘΗΣΙΑΚΕΣ ΔΥΣΚΟΛΙΕΣ ΜΑΘΗΜΑ ΕΠΙΛΟΓΗΣ 6 ΟΥ ΕΞΑΜΗΝΟΥ 26-2-2015 (2 Ο ΜΑΘΗΜΑ)

ΔΙΔΑΚΤΙΚΕΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΕΙΣ ΣΤΙΣ ΜΑΘΗΣΙΑΚΕΣ ΔΥΣΚΟΛΙΕΣ ΜΑΘΗΜΑ ΕΠΙΛΟΓΗΣ 6 ΟΥ ΕΞΑΜΗΝΟΥ 26-2-2015 (2 Ο ΜΑΘΗΜΑ) ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΕΙΔΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΙΔΑΚΤΙΚΕΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΕΙΣ ΣΤΙΣ ΜΑΘΗΣΙΑΚΕΣ ΔΥΣΚΟΛΙΕΣ ΜΑΘΗΜΑ ΕΠΙΛΟΓΗΣ 6 ΟΥ ΕΞΑΜΗΝΟΥ 26-2-2015 (2 Ο ΜΑΘΗΜΑ) Σωτηρία Τζιβινίκου Λέκτορας ΠΤΕΑ Γραφικός χώρος

Διαβάστε περισσότερα

Αισθητήρια όργανα Αισθήσεις

Αισθητήρια όργανα Αισθήσεις Βιολογία Α Λυκείου Κεφ. 10 Αισθητήρια όργανα Αισθήσεις Ειδικές Αισθήσεις Όραση Ακοή Δομή του οφθαλμικού βολβού Οφθαλμικός βολβός Σκληρός χιτώνας Χοριοειδής χιτώνας Αμφιβληστροειδής χιτώνας Μ.Ντάνος Σκληρός

Διαβάστε περισσότερα

Οδηγίες για το Geogebra Μωυσιάδης Πολυχρόνης Δόρτσιος Κώστας

Οδηγίες για το Geogebra Μωυσιάδης Πολυχρόνης Δόρτσιος Κώστας Οδηγίες για το Geogebra Μωυσιάδης Πολυχρόνης Δόρτσιος Κώστας Η πρώτη οθόνη μετά την εκτέλεση του προγράμματος διαφέρει κάπως από τα προηγούμενα λογισμικά, αν και έχει αρκετά κοινά στοιχεία. Αποτελείται

Διαβάστε περισσότερα

Πρόγραμμα Μεταπτυχιακών Σπουδών «ΣΧΟΛΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ» Ακαδημαϊκό έτος 2015-2016. www.psych.uoa.gr

Πρόγραμμα Μεταπτυχιακών Σπουδών «ΣΧΟΛΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ» Ακαδημαϊκό έτος 2015-2016. www.psych.uoa.gr Πρόγραμμα Μεταπτυχιακών Σπουδών «ΣΧΟΛΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ» Ακαδημαϊκό έτος 201-2016 www.psych.uoa.gr Πληροφορίες για το ΠΜΣ όπως αυτές αναφέρονται στο σχετικό ΦΕΚ ίδρυσής του και στην Προκήρυξη υποβολής υποψηφιοτήτων:

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ, ΕΞΕΛΙΞΗ ΚΑΙ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ

ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ, ΕΞΕΛΙΞΗ ΚΑΙ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ, ΕΞΕΛΙΞΗ ΚΑΙ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ 5ο μάθημα Διδάσκουσα Δήμητρα Ιορδάνογλου ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΣΤΡΕΣ Διεθνές Εθνικό Οργανισμού Πανεπιστημίου Διαπροσωπικό Ατομικό ΜΕΡΙΚΟΙ ΟΡΙΣΜΟΙ ΑΓΧΟΣ: Ένας "μη

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΕΡΕΟΣΚΟΠΙΚΕΣ ΕΙΚΟΝΕΣ

ΣΤΕΡΕΟΣΚΟΠΙΚΕΣ ΕΙΚΟΝΕΣ ΣΤΕΡΕΟΣΚΟΠΙΚΕΣ ΕΙΚΟΝΕΣ Η προοπτική εικόνα, είναι, όπως είναι γνωστό, η προβολή ενός χωρικού αντικειμένου, σε ένα επίπεδο, με κέντρο προβολής, το μάτι του παρατηρητή. Η εικόνα αυτή, θεωρούμε ότι αντιστοιχεί

Διαβάστε περισσότερα

ΡΑΧΗ. 3. Μύες (ανάλογα µε την εµβρυολογική προέλευση και την νεύρωσή τους διαχωρίζονται σε: α. Εξωγενείς (ετερόχθονες) β. Ενδογενείς (αυτόχθονες)

ΡΑΧΗ. 3. Μύες (ανάλογα µε την εµβρυολογική προέλευση και την νεύρωσή τους διαχωρίζονται σε: α. Εξωγενείς (ετερόχθονες) β. Ενδογενείς (αυτόχθονες) ΡΑΧΗ Ι. Γενικά Α. Η ράχη αποτελείται από την οπίσθια επιφάνεια του σώµατος 1. Αποτελεί µυοσκελετικό άξονα στήριξης του κορµού 2. Οστικά στοιχεία α. Σπόνδυλοι β. Κεντρικά τµήµατα των πλευρών γ. Άνω επιφάνειες

Διαβάστε περισσότερα

ΨΥΧΟΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΚΑΤΑ ΤΗ ΝΗΠΙΑΚΗ ΗΛΙΚΙΑ

ΨΥΧΟΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΚΑΤΑ ΤΗ ΝΗΠΙΑΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΨΥΧΟΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΚΑΤΑ ΤΗ ΝΗΠΙΑΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΓΕΝΙΚΑ Τα κυρίαρχα χαρακτηριστικά στη διαμόρφωση της προσωπικότητας κατά τη νηπιακή ηλικία είναι οι 2 αναπτυξιακές κρίσεις στην αρχή της περιόδου η απόκτηση

Διαβάστε περισσότερα

Χάρτινη Αγκαλιά Συγγραφέας: Ιφιγένεια Μαστρογιάννη

Χάρτινη Αγκαλιά Συγγραφέας: Ιφιγένεια Μαστρογιάννη Χάρτινη Αγκαλιά Συγγραφέας: Ιφιγένεια Μαστρογιάννη Επιμέλεια εργασίας: Παναγιώτης Γιαννόπουλος Περιεχόμενα Ερώτηση 1 η : σελ. 3-6 Ερώτηση 2 η : σελ. 7-9 Παναγιώτης Γιαννόπουλος Σελίδα 2 Ερώτηση 1 η Η συγγραφέας

Διαβάστε περισσότερα

1.1. ΓΕΙΝΙΚΑ ΟΡΙΣΜΟΙ Με ποιο τρόπο μπορούμε να σχεδιάσουμε έναν τρισδιάστατο χώρο ή αντικείμενο, πάνω σ ένα χαρτί δύο διαστάσεων?

1.1. ΓΕΙΝΙΚΑ ΟΡΙΣΜΟΙ Με ποιο τρόπο μπορούμε να σχεδιάσουμε έναν τρισδιάστατο χώρο ή αντικείμενο, πάνω σ ένα χαρτί δύο διαστάσεων? ΣΧΕΔΙΑΣΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ - Εξεταστέα ύλη Β εξαμήνου 2011 1.1. ΓΕΙΝΙΚΑ ΟΡΙΣΜΟΙ Με ποιο τρόπο μπορούμε να σχεδιάσουμε έναν τρισδιάστατο χώρο ή αντικείμενο, πάνω σ ένα χαρτί δύο διαστάσεων? Τρεις μέθοδοι προβολών

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΕΑΕΚ: ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΥ ΤΕΦΑΑ ΠΘ - ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ ΠΕΤΟΣΦΑΙΡΙΣΗ ΚΜ: : 305 ΠΑΤΣΙΑΟΥΡΑΣ ΑΣΤΕΡΙΟΣ

ΕΠΕΑΕΚ: ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΥ ΤΕΦΑΑ ΠΘ - ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ ΠΕΤΟΣΦΑΙΡΙΣΗ ΚΜ: : 305 ΠΑΤΣΙΑΟΥΡΑΣ ΑΣΤΕΡΙΟΣ ΕΠΕΑΕΚ: ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΥ ΤΕΦΑΑ ΠΘ - ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ ΠΕΤΟΣΦΑΙΡΙΣΗ ΚΜ: : 305 ΠΑΤΣΙΑΟΥΡΑΣ ΑΣΤΕΡΙΟΣ ΤΟ ΣΕΡΒΙΣ Το σερβίς είναι το στοιχείο της τεχνικής με το οποίο αρχίζει το παιχνίδι Το

Διαβάστε περισσότερα

ΒΛΑΒΕΡΕΣ ΕΠΙΔΡΑΣΕΙΣ ΤΟΥ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥ ΑΠΟ ΥΨΗΛΗ ΘΕΡΜΟΚΡΑΣΙΑ. Εμμ. Μ. Καραβιτάκης Παιδίατρος

ΒΛΑΒΕΡΕΣ ΕΠΙΔΡΑΣΕΙΣ ΤΟΥ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥ ΑΠΟ ΥΨΗΛΗ ΘΕΡΜΟΚΡΑΣΙΑ. Εμμ. Μ. Καραβιτάκης Παιδίατρος ΒΛΑΒΕΡΕΣ ΕΠΙΔΡΑΣΕΙΣ ΤΟΥ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥ ΑΠΟ ΥΨΗΛΗ ΘΕΡΜΟΚΡΑΣΙΑ Εμμ. Μ. Καραβιτάκης Παιδίατρος Στοιβάδες δέρματος Επιδερμίδα (τέσσερις στοιβάδες κυττάρων) Χόριο (άφθονα αγγεία και νεύρα) Υποδερμάτιο πέταλο (περιέχει

Διαβάστε περισσότερα

Μονάδες 5 1.3 β. Μονάδες 5 1.4 Μονάδες 5

Μονάδες 5 1.3 β. Μονάδες 5 1.4 Μονάδες 5 ΘΕΜΑ 1 ο ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΤΑΞΗΣ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΕΥΤΕΡΑ 29 ΜΑΪΟΥ 2006 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ: ΦΥΣΙΚΗ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙ ΩΝ: ΕΠΤΑ (7) Για τις ημιτελείς

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ. ΤΜΗΜΑ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑΣ, ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗΣ και ΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ. «Επαγγελματική Συμβουλευτική και Προσανατολισμός»

ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ. ΤΜΗΜΑ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑΣ, ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗΣ και ΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ. «Επαγγελματική Συμβουλευτική και Προσανατολισμός» ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑΣ, ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗΣ και ΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ ΥΠΟ ΕΓΚΡΙΣΗ Πρόγραμμα Μεταπτυχιακών Σπουδών «Επαγγελματική Συμβουλευτική και Προσανατολισμός» Πρόσκληση υποβολής

Διαβάστε περισσότερα

Υλικά, Γραμμές και Τεχνικές στο Ελεύθερο Σχέδιο

Υλικά, Γραμμές και Τεχνικές στο Ελεύθερο Σχέδιο Κ Ε Φ Α Λ Α Ι Ο Α Υλικά, Γραμμές και Τεχνικές στο Ελεύθερο Σχέδιο Σκοπός Σκοπός του κεφαλαίου αυτού είναι να γνωρίσουν οι μαθητές τα υλικά που χρειάζονται για το ελεύθερο σχέδιο και τον τρόπο που θα τα

Διαβάστε περισσότερα

Διάκριση φρέσκων και αποψυγμένων κατεψυγμένων αλιευμάτων

Διάκριση φρέσκων και αποψυγμένων κατεψυγμένων αλιευμάτων Διάκριση φρέσκων και αποψυγμένων κατεψυγμένων αλιευμάτων Φωτεινή Γεωργίου Ωκεανογράφος Marine & Environmental Research Lab Επισκόπηση I. Θρεπτική Αξία Κριτήρια Νωπότητας Αλιευμάτων II. Διάκριση Νωπού και

Διαβάστε περισσότερα