Επισήμανση τοιχογραφιών του εργαστηρίου των θηβαίων ζωγράφων Γεωργίου και Φράγκου Κονταρή στην περιοχή της γενέτειράς τους

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Επισήμανση τοιχογραφιών του εργαστηρίου των θηβαίων ζωγράφων Γεωργίου και Φράγκου Κονταρή στην περιοχή της γενέτειράς τους"

Transcript

1 Επισήμανση τοιχογραφιών του εργαστηρίου των θηβαίων ζωγράφων Γεωργίου και Φράγκου Κονταρή στην περιοχή της γενέτειράς τους Χαρίκλεια ΚΟΙΛΑΚΟΥ Τόμος ΚΒ' (2001) Σελ ΑΘΗΝΑ 2001

2 Χαρίκλεια Κοιλάκου ΕΠΙΣΗΜΑΝΣΗ ΤΟΙΧΟΓΡΑΦΙΩΝ ΤΟΥ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟΥ ΤΩΝ ΘΗΒΑΙΩΝ ΖΩΓΡΑΦΩΝ ΓΕΩΡΓΙΟΥ ΚΑΙ ΦΡΑΓΓΟΥ ΚΟΝΤΑΡΗ ΣΤΗΝ ΠΕΡΙΟΧΗ ΤΗΣ ΓΕΝΕΤΕΙΡΑΣ ΤΟΥΣ* Ì~L Θήβα, όπως είναι γνωστό, είναι ο τόπος καταγωγής τριών μεγάλων ζωγράφων του 16ου αιώνα, του Φράγγου Κατελάνου και των αδελφών Γεωργίου και Φράγγου Κονταρή. Οι πληροφορίες που έχουμε γι' αυτούς προέρχονται μόνο από τις επιγραφές σε τέσσερα επώνυμα ζωγραφικά σύνολα τους. Του πρώτου, το 1560, στο Άγιον Όρος, στο παρεκκλήσιο του Αγίου Νικολάου της μονής της Λαύρας 1. Των δύο αδελφών μαζί, το 1563, στο ναό του Αγίου Νικολάου στην Κράψη της Ηπείρου και το 1566 στη λιτή του καθολικού της μονής Βαρλαάμ στα Μετέωρα. Τέλος, μόνου του Φράγγου το 1568 στην Ήπειρο πάλι, στο ναό της Μεταμόρφωσης της Βελτσίστας (σημ. Κληματιά) 2. Το επώνυμο έργο επομένως των τριών Θηβαίων ζωγράφων καλύπτει μόνο εννέα χρόνια ( ). Σε αυτό θα πρέπει να προστεθούν και οι τοιχογραφίες που διασώζονταν έως τον καταστροφικό σεισμό του 1894 * Το κείμενο αποτελεί βελτιωμένη διασκευή ανακοίνωσης στο δέκατο Ένατο Συμπόσιο βυζαντινής και μεταβυζαντινής αρχαιολογίας και τέχνης, βλ. Πρόγραμμα και περιλήψεις εισηγήσεων και ανακοινώσεων, Αθήνα 1999, σ Στην κ. Μ. Αχειμάστου-Ποταμιάνου, που δέχθηκε να το διαβάσει, οφείλω θερμές ευχαριστίες για τις υποδείξεις της. Ευχαριστώ επίσης τη συνάδελφο Β. Παπαδοπούλου για την αποστολή διαφανειών των ηπειρωτικών μνημείων. στο παρεκκλήσιο του Αγίου Γεωργίου, το οποίο είναι ενσωματωμένο στο καθολικό της μονής της Παναγίας Μεληνίτζης στη Μαλεσίνα της Λοκρίδας 3. Σύμφωνα με πληροφορίες του Κ. Ζησίου, που επισκέφθηκε τότε το μνημείο, το παρεκκλήσιο είχε δύο μεγάλες αγιογραφίες, αρχαιότερες και καλύτερες εκείνων του καθολικού 4, και την επιγραφή: Άνεκαινίσθη ό θείος και πάνσεπτος ναός τον ένδοξου μεγαλομάρτνρος Γεωργίου της Μελινίτσης διά χειρός ζωγράφου τοϋ επίκλην Κονταρίνου εκ τόπου Θηβών 5. Στο πλήρως ερειπωμένο σήμερα παρεκκλήσιο διασώζονται μόνο ελάχιστα τμήματα του διακοσμητικού θέματος στο κάτω μέρος των τοίχων. Οι ζωγράφοι αυτοί είναι οι μόνοι επώνυμοι εκπρόσωποι του ζωγραφικού κινήματος που δημιουργήθηκε το 16ο αιώνα στην ηπειρωτική Ελλάδα απέναντι στη σύγχρονη του κρητική ζωγραφική. Το πνεύμα και ο χαρακτήρας των δύο καλλιτεχνικών ρευμάτων υπήρξε αντιτον Χ. Μπούρα, βλ. Χ. Μποΰρας, Το καθολικό της μονής Μαλεσίνας στη Λοκρίδα, Εκκλησης στην Ελλάδα μετά την Άλωση, IV, Αθήνα 1993, σ , όπου και η παλαιότερη βιβλιογραφία, καθώς και πληροφορίες για το παρεκκλήσιο του Αγίου Γεωργίου (σ. 131,139, υποσημ. 62,63). 4. Οι τοιχογραφίες του καθολικού χρονολογούνται, σύμφωνα με επιγραφή, στο 1599 και είναι έργο του ζωγράφου Δ. Κακαβά, ο οποίος έχει δεχθεί επιδράσεις από τους Θηβαίους ζωγράφους, 1. G. Millet - J. Pargoire - L. Petit, Inscriptions de l'athos, Παρίσι 1902, Stavropoulou-Makri, Les peintures murales, σ Πα το συνολικό σ. 122, αριθ Για τις τρεις επιγραφές των αδελφών Κονταρή βλ. Μ. Χατζηδάκης - Ευγ. Δρακοπούλου, Έλληνες ζωγράφοι μετά την Άλωση ( ), 2, Αθήνα 1997, σ. 102,104. Για την τελευταία βλ. Α. έργο του βλ. Χατζηδάκης - Δρακοπούλου, ό.π., σ Κ. Καραστάθης, Το βυζαντινό μοναστήρι του Αγ. Γεωργίου Μαλεσίνας (αρχικά της Παναγίας Μελινίτσας), , σ. 53, υποσημ. 27,56. Για την επιγραφή βλ. επίσης Κ. Ζησίου, Κεφαλληνίας Stavropoulou-Makri, Les peintures murales de l'église de la Transfiguration χριστιανικοί αρχαιότητες, Αρμονία 1, Απρ. 1900, σ Μ. Χατζηνινα à Veltsista (1568) en Epire et l'atelier des peintres Kondaris, Ιωάνδάκης, Ο ζωγράφος Φράγγος Κονταρής, ΔΧΑΕ Ε (1969), σ (στο εξής: Les peintures murales), a. 24. Μ. Αχειμάστου-Ποταμιάνου, Η μονή των Φιλανθρωπηνών και η 3. Το καθολικό της μονής, που εθεωρείτο παλαιότερα κτίσμα της πρώτη φάση της μεταβυζαντινής ζωγραφικής, Αθήνα 1983 (στο μεσοβυζαντινής περιόδου, αναχρονολογήθηκε στο 16ο αιώνα από εξής: Η μονή των Φιλανθρωπηνών), σ. 193, υποσημ

3 ΧΑΡΙΚΛΕΙΑ ΚΟΙΛΑΚΟΥ Εικ. 1. Χάρτης της ευρύτερης περιοχής των Θηβών. κείμενο μελέτης πολλών ερευνητών και ιδιαίτερα του τιμώμενου Μανόλη Χατζηδάκη 6, στη μνήμη του οποίου αφιερώνεται αυτή η εργασία. Το κίνημα αυτό χαρακτηρίστηκε αρχικά ως «σχολή των Θηβών», από την καταγωγή των τριών ζωγράφων, με αρχηγό τον Φράγγο Κατελάνο, που ξεχωρίζει με την ιδιότυπη ζωγραφική του γλώσσα, τον έντονο ρεαλισμό, τα ζωηρά χρώματα και την προσωπική ερμηνεία σε θέματα εικονογραφίας. Αργότερα προτάθηκαν οι ονομασίες «τοπική ηπειρωτική σχολή» ή «σχολή της βορειοδυτικής Ελλάδας» 7, αφού πολλά και σημαντικά έργα της εντοπίζονται στην περιοχή αυτή 8. Για να περιοριστούμε μόνο στο έργο των Θηβαίων αναφέρουμε ότι στον Κατελάνο, με βάση τον ελάχιστα γνωστό έως τώρα διάκοσμο της Λαύρας 9, αποδίδονται και άλλα τοιχογραφικά σύνολα: στα καθολικά των μονών Μυρτιάς (κυρίως ναός) στην Αιτωλοακαρνανία (1539), Φιλανθρωπηνών (θόλος κυρίως ναού και τύμπανα τοίχων, άνω μέρος νάρθηκα) στο Νησί των Ιωαννίνων (1542), Βαρλαάμ (κυρίως ναός) Μετεώρων (1548) και Ζάβορδας Γρεβενών (τελευταία δεκαετία 16ου αι.), καθώς και στους ναούς της Καστοριάς Παναγία Ρασιώτισσα (1553), Άγιοι Απόστολοι και Άγιος Ζαχαρίας 10. Στους Κονταρήδες, που θα μας απασχολήσουν ιδιαίτερα, αποδίδονται στην ίδια περιοχή οι τοιχογραφίες στο κάτω μέρος των τοίχων του νάρθηκα (1542 ή αργότερα) και στους τρεις εξαρτικούς (εξωνάρθηκες) της μονής 6. M. Chatzidakis, Recherches sur le peintre Théophane le Cretois, DOP ( ), σ Ο ίδιος, Ο κρητικός ζωγράφος γος Θεο- Θεοφάνης. Wandmalereien der Lite der Klosterkirche von Hosios Meletios, Miscellanea Byzantina Monacensia, 18, Μόναχο 1975, σ Θ. Λίβα-Ξανθάκη, Οι Η τελευταία φάση της τέχνης του στις τοιχογραφίες ες της Ιε Ιε- τοιχογραφίες της μονής Ντίλιου, Ιωάννινα 1980, σ. 195 κ.ε. Γ. Γού- ράς ΜονήςΣταυρονικήτα, Άγιον Όρος 1986, σ. 64 κ.ε. Ο ίδιος, Η μεταβυζαντινή με- ναρης, Οι τοιχογραφίες των 'Αγίων Αποστόλων καί της Παναγίας τέχνη ( ) και η ακτινοβολία της, ΙΕΕ Ε Γ, 1974, Ρασιώτισσας στην Καστοριά, Θεσσαλονίκη 1980, σ Αχειμά- σ ίδιος, Έλληνες ζωγράφοι μετά την Άλωση ( ), στου-ποταμιάνου, Η μονή των Φιλανθρωπηνών, σ. 201 κ.ε., 216 κ.ε. 1, Αθήνα 1987, σ M. Garidis, Les grandes étapes de la Ì peinture Χατζηδάκης, Ο κρητικός ζωγράφος Θεοφάνης, ό.π. (υποσημ. 6), σ. murale en Epire au XVIe siècle, ΗπειρΧρον 24 (1982), σ Ο 75. Α. Τούρτα, Οι ναοί του Αγίου Νικολάου στη Βίτσα και του Αγίchute de Byzance ( ) et dans les pays sous domination étrangère, Αθήνα 1989 (στο εξής: La peinture murale), o Αχειμάστου-Ποτα- )υ-ποτα- ίδιος, La peinture murale dans le monde orthodoxe après la ου Μηνά στο Μονοδένορι, Αθήνα 1991, σ. 211 κ.ε. Garidis, Lapein- ture murale, σ. 190,198 κ.ε., 357 κ.ε. Stavropoulou-Makri, Les peintures murales, σ. 5 κ.ε., 178 κ.ε. μιάνου, H μονή των Φιλανθρωπηνών, σ , L Η ίδια, 8. Πα τα γνωστά έως τώρα σύνολα τοιχογραφιών της σχολής βλ. Ζητήματα μνημειακής ζωγραφικής του 16ου αιώνα. Η τοπική τκήηπει- ηπειρωτική Αχειμάστου-Ποταμιάνου, Ζητήματα μνημειακής ζωγραφικής, σ. σχολή, ΔΧΑΕ ΙΧΓ (1992) σ. 13 κ.ε. (στο εξής: Ζητήματα ζητήματα 18 με πλούσια βιβλιογραφία. μνημειακής ζωγραφικής). 7. Για τις ονομασίες της σχολής βλ. G. Millet, Recherches sur l'iconographie de l'évangile aux XlVe, XVe et XVIe siècles, Παρίσι )ίσι 1916 (ανατύπ. 1960), σ Α. Ξυγγόπουλος, Μερικαί παρατηρήσεις )ήσεις ε'ις εις Vico- 9. Α. Semoglou, Le décor mural de la chapelle athonite de Saint-Nicolas (1560). Application d'un nouveau langage pictural par le peintre thébain Frangos Katellanos,1-1\, Παρίσι Πα την απόδοση αυτή, με την επισήμανση των προβλημάτων τάς ηπειρωτικός τοιχογραφίας, ΔΧΑΕ Α (1959), σ Χατζηδάκης, [ατζηδά- των μελετητών ως προς την πατρότητα ορισμένων τοιχογραφιών, Ο ζωγράφος Φράγγος Κονταρής, ό.π., σ ίδιος,, Η μετα μετά- βυζαντινή τέχνη, ό.π. (υποσημ. 6), σ Η. Deliyanni-Doris, )oris, Die βλ. Χατζηδάκης - Δρακοπούλου, ό.π. (υποσημ. 2), σ. 76, 78-79, όπου και η σχετική βιβλιογραφία. 192

4 ΕΠΙΣΗΜΑΝΣΗ ΤΟΙΧΟΓΡΑΦΙΩΝ ΤΟΥ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟΥ ΤΩΝ ΘΗΒΑΙΩΝ ΖΩΓΡΑΦΩΝ Φιλανθρωπηνών (1560) 11, του Αγίου Δημητρίου στη Βελτσίστα ( ) 12 και του καθολικού της μονής Ελεούσας (ανατολικό τμήμα κυρίως ναού) στο Νησί των Ιωαννίνων (τέλη 16ου αι.) 13. Εκτός όμως από τις τοιχογραφίες αναγνωρίζονται ως έργα τους και φορητές εικόνες, ο αριθμός των οποίων αυξάνεται συνεχώς τα τελευταία χρόνια 14. Για την περιοχή της Θήβας τα δείγματα της δραστηριότητας της σχολής ήταν έως τώρα πολύ περιορισμένα και μάλιστα όχι στο άμεσο περιβάλλον της, αλλά σε μεγαλύτερη ακτίνα: Στην Παλαιοπαναγιά στη Στενή της Εύβοιας, που οι εξαιρετικές τοιχογραφίες της παρουσιάζουν συγγένεια με το έργο του Κατελάνου 15, και στα καθολικά των μονών Γαλατάκη, επίσης στην Εύβοια (1586) 16 και Οσίου Μελετίου (λιτή) στον Κιθαιρώνα (τέλη 16ου αι.) 17, οι τοιχογραφίες των οποίων αποδίδονται στο εργαστήριο των αδελφών Κονταρή 18 (Εικ. 1). Πρέπει να επισημάνουμε όμως εδώ ότι η Θήβα είναι δυστυχώς από τις ελάχιστες πόλεις του ελλαδικού χώρου που οι ιστορικές της περιπέτειες και οι φοβεροί σεισμοί, κυρίως του τέλους του 19ου και των αρχών του 20ού αιώνα 19, είχαν ως αποτέλεσμα την ολοσχερή καταστροφή του μνημειακού της πλούτου, όπως τον γνωρίζουμε από τις πηγές και όπως αποκαλύπτεται από τα ευρήματα των ανασκαφών. Ενδεικτικά αναφέρουμε ότι τα τελευταία χρόνια έχουν έρθει στο φως τα ερείπια τουλάχιστον δεκαπέντε ναών, μερικοί από τους οποίους τοιχογραφημένοι. Για το θέμα που εξετάζουμε, ιδιαίτερη σημασία φαίνεται να αποκτά η τοιχογράφηση που διασώθηκε στο κατώτερο μέρος της αψίδας ενός ναού που αποκαλύφθηκε σε κεντρική οδό της πόλης 20. Πρόκειται για μια διακοσμητική ζώνη που αποτελείται από μεγάλους συνεχόμενους τετράφυλλους ρόδακες, στους οποίους εγγράφονται, με λεπτότερη πινελιά, ρόμβοι με τις γωνίες 11. Αχειμάστου-Ποταμιάνου, Η μονή των Φιλανθρωπηνών, σ Α. Σταυροπούλου-Μακρή, Πρώτες ειδήσεις για τοιχογραφίες του 16ου αιώνα στον Αγιο Δημήτριο Βελτσίστας, ΗπειρΧρον 24 (1982), σ , πίν , και Stavropoulou-Makri, Les peintures murales, σ , πίν b. 13. Stavropoulou-Makri, Les peintures murales, σ , πίν. 66a- 71b. M. Γαρίδης - Α. Παλιούρας, Μοναστήρια Νήσου Ιωαννίνων, Ζωγραφική, Ιωάννινα 1993 (στο εξής: Μοναστήρια), σ. 15, , πίν Χατζηδάκης - Δρακοπούλου, ό.π. (υποσημ. 2). σ , 102, 104. Στον Κατελάνο αποδόθηκε πρόσφατα η Παναγία του 16ου αιώνα στην αμφιπρόσωπη εικόνα Τ 157 του Βυζαντινού Μουσείου (Χρ. Μπαλτογιάννη, Συνομιλία με το θείον. Εικόνες από το Βυζαντινό Μουσείο Αθηνών (9ος-15οςαι.), κατάλ. έκθ., Αθήνα 1998, σ , εικ. σ. 34). Την ίδια παράσταση η Ποταμιάνου συνδέει με τον κύκλο τέχνης της τοπικής ηπειρωτικής σχολής (Μ. Αχειμάστου-Ποταμιάνου, Εικόνες του Βυζαντινού Μουσείου Αθηνών, Αθήνα 1998, σ. 16, εικ. σ. 17). Σημειωτέον ότι η μονή Ευαγγελίστριας Αλιάρτου (βλ. και παρακάτω υποσημ. 82), από την οποία προέρχεται η εικόνα, υπαγόταν την εποχή της δωρεάς, το 1915, στον τότε δήμο Πέτρας και όχι Πέτας, όπως αναφέρεται από παραφθορά έως τώρα. Κατελάνειου ύφους και ήθους έχουν χαρακτηριστεί επίσης τρεις εικόνες στη μονή Βαρλαάμ (Αχειμάστου- Ποταμιάνου, Εικόνες του Βυζαντινού Μουσείου, σ. 168, όπου και η σχετική βιβλιογραφία). Στον ίδιο Θηβαίο ζωγράφο, τέλος, αποδόθηκαν και τρεις εικόνες από ναούς της Θεσσαλονίκης (Α. Τούρτα, Εικόνες του Φράγγου Κατελάνου στη Θεσσαλονίκη, Παρουσίαση στο επιστημονικό διήμερο, Η μεταβυζαντινή ζωγραφική και παρουσίαση του έργου του Μανόλη Χατζηδάκη «Έλληνες ζωγράφοι μετά την Αλωση», Μαίου 1999). 15. Αρχιμ. Ιερώνυμος Λιάπης, Μεσαιωνικά μνημεία Ευβοίας, Α θήναι 1971, σ. 139 κ.ε., πίν και Θ'- ΙΑ'. Αχειμάστου-Ποταμιάνου, Η μονή των Φιλανθρωπηνών, σ. 173, 200,203. Garidis, La peinture murale, σ Ως προς τη χρονολόγηση τους η μεν Ποταμιάνου τις τοποθετεί στα μέσα ίσως του 16ου αιώνα (ό.π., σ. 200, υποσημ. 37, και η ίδια, Ζητήματα μνημειακής ζωγραφικής, σ. 21), ενώ ο Γαρίδης (Garidis, Les peintures murales, σ. 258), στο 15ο-16ο αιώνα. 16. Λιάπης, ό.π., σ. 67 κ.ε., πίν και ΙΓ-ΙΔ. Χατζηδάκης, Η μεταβυζαντινή τέχνη, ό.π. (υποσημ. 6) σ Αχειμάστου-Ποταμιάνου, Η μονή των Φιλανθρωπηνών, ο. 184 κ.ε., 203. Garidis, La peinture murale, σ. 247, 255 κ.ε. εικ Stavropoulou-Makri, Les peintures murales, σ. 174 κ.ε., εικ. 72. Πα τη σωστή χρονολόγηση στο 1586 και όχι στο 1566, που αναφέρεται συνήθως, βλ. J. Köder, Negroponte, Βιέννη 1973, σ. 158 και 166. Επίσης Π.Λ. Βοκοτόπουλος, Οι εικόνες μηνολογίου του Μεγάλου Μετεώρου, Ευφρόσυνον. Αφιέρωμα στον Μανόλη Χατζηδάκη, 1, Αθήνα 1991, σ. 86, υποσημ. 57. Τρ. Κανάρη, Η επίδραση της κρητικής τέχνης στη ζωγραφική του νάρθηκα και του παρεκκλησίου του καθολικού της μονής Γαλατάκη (εργαστήριο Γεωργίου και Φράγκου Κονταρή, 1586), ΑΕΜ ΛΒ' ( ), σ Σημειώνουμε ότι οι τοιχογραφίες της μονής Γαλατάκη αποτελούν το θέμα διδακτορικής διατριβής της ίδιας, βλ. Tr. Kanari, Les peintures du catholicon du monastère de Galataki (Eubée, XVIesiècle), Παρίσι Deliyanni-Doris, ό.π. (υποσημ. 7). 18. Για τις απόψεις των μελετητών βλ. Χατζηδάκης - Δρακοπούλου, ό.π. (υποσημ. 2). 19. Οι ισχυρότεροι έγιναν το 1853, το 1893 και το 1914 βλ. Π. Σπυρόπουλος,Χρονίκο των σεισμών της Ελλάδος από την αρχαιότητα μέχρι σήμερα, Αθήνα-Γιάννινα 1997, σ. 116, , Χ. Κοιλάκου, ΑΔ 48 (1993), Χρονικά, σ. 83,86, σχέδ. 20, πίν. 34δ. 193

5 ΧΑΡΙΚΛΕΙΑ ΚΟΙΛΑΚΟΥ Εικ. 2. Ναός Αγίου Γεωργίου στο Ακραίφνιο. Ο Ηλίας στο νότιο τοίχο. προφήτης τους στο κέντρο των φύλλων. Τα διάκενα συμπληρώνουν ελικοειδείς βλαστοί, που συνήθως εκφύονται από τις πάνω και τις κάτω γωνίες των ρόμβων. Το ανεικονικό αυτό εύρημα θα περνούσε ίσως απαρατήρητο, λόγω και της αποσπασματικής του διατήρησης. Η σημασία του όμως έγκειται στο γεγονός ότι αυτό ακριβώς το διακοσμητικό σχέδιο αποτελεί ένα από τα τυπικά στοιχεία που εμφανίζονται σε όλα τα έργα του εργαστηρίου των Κονταρήδων (κάτω μέρος νάρθηκα και εξαρτικούς μονής Φιλανθρωπηνών 21, Άγιο Νικόλαο Κράψης 22, λιτή καθολικού μονής Βαρλαάμ Μετεώρων 23, Μεταμόρφωση Βελτσίστας 24, παρεκκλήσιο Αγίου Ιωάννου Προδρόμου μονής Γαλατάκη 25, λιτή Οσίου Μελετίου Κιθαιρώνα 26, παρεκκλήσιο Αγίου Γεωργίου στη Μαλεσίνα Λοκρίδας 27 ). 21. Η Μ. Αχειμάστου-Ποταμιάνου crea τυπικά στοιχεία που τεκμηριώνουν τη σχέση αυτών των τοιχογραφιών με τα ενυπόγραφα έργα των Κονταρήδων, περιλαμβάνει και αυτό το διακοσμητικό σχέδιο (σ. 182, υποσημ. 112, σ. 194). Για την απεικόνιση του στο νάρθηκα βλ. Αχειμάστου-Ποταμιάνου, Ζητήματα μνημειακής ζωγραφικής, εικ. 11. Γαρίδης - Παλιούρας, Μοναστήρια, πίν. 109 (και σποραδικά άλλα τμήματα). 22. Αχειμάστου-Ποταμιάνου, Η μονή των Φιλανθρωπηνών, πίν. 89α-β. 23. Στο εσωρράχιο των παραθύρων του τρούλου, αδημοσίευτο. 24. Stavropoulou-Makri, Les peintures murales, πίν. 12a. 25. Στο κάτω μέρος του βόρειου τοίχου και στα πλάγια τοιχώματα Την ίδια διακοσμητική ζώνη είχαμε εντοπίσει παλαιότερα στο γνωστό βυζαντινό ναό του Αγίου Γεωργίου, στο κοντινό στη Θήβα Ακραίφνιο 28. Ο ναός είναι του σύνθετου τετρακιόνιου σταυροειδούς, εγγεγραμμένου με τρούλο τύπου και αποτελεί ευλαβικό αφιέρωμα του φράγκου φεουδάρχη της περιοχής Αντωνίου ντε Φλάμα, μετά τη διάσωση του από τους Καταλανούς στη γνωστή μάχη του Αλμυρού. Σύμφωνα με την κτητορική επιγραφή το μνημείο χρονολογείται την ίδια χρονιά με τη μάχη, το 1311 μ.χ. 29. Τις εσωτερικές του επιφάνειες, εκτός από την καμάρα του αρκοσολίου, κάτω από την επιγραφή, όπου εντοπίστηκε το 1987 σύγχρονος με την επιγραφή διάκοσμος 30, καλύπτουν πολύ όψιμες τοιχογραφίες με πρόσφατες επιζωγραφήσεις και βερνικώματα. Σε δειγματοληπτικό έλεγχο όμως που έγινε το ίδιο έτος στο νότιο τοίχο, δίπλα στο τέμπλο, αποκαλύφθηκε, μετά την αποτοίχιση μιας φθαρμένης παράστασης, η εξαιρετική μορφή του προφήτη Ηλία μπροστά στο άνοιγμα του σπηλαίου, με τη διακοσμητική ζώνη που αναφέραμε στο κάτω μέρος (Εικ. 2). Συσχετίζοτης θύρας που οδηγεί στο νάρθηκα του καθολικού, αδημοσίευτο. 26. Deliyanni-Doris, ό.π. (υποσημ. 7), σ. 152 κ.ε., εικ Καραστάθης, ό.π. (υποσημ. 5), σ. 53, εικ. 24α. 28. Χ. Κοιλάκου, ΑΔ 42 (1987), Χρονικά, σ , πίν. 65β. 29. Πληροφορίες για το ναό και κάτοψη δημοσιεύθηκαν από τον Π. Λαζαρίδη, ΑΔ 19 (1964), Χρονικά, σ , σχέδ. 4, πίν. 253β Για τις εκτελεσθείσες στο μνημείο εργασίες, ο ίδιος, ΑΔ 21 (1966),Χρονικά,σ ,πίν.221β-224καιΑ4 22 (1967),Χρονικά, σ. 259, πίν. 173β. Πα το μνημείο βλ. επίσης J. Köder - F. Hild, Hellas und Thessalia, Βιέννη 1976, σ Ό.π. (υποσημ. 28), σ. 116, πίν. 64β. 194

6 ΕΠΙΣΗΜΑΝΣΗ ΤΟΙΧΟΓΡΑΦΙΩΝ ΤΟΥ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟΥ ΤΩΝ ΘΗΒΑΙΩΝ ΖΩΓΡΑΦΩΝ ντας από τότε το κομψό θέμα της με το ανάλογο στην Κράψη Ιωαννίνων, αλλά και στον Άγιο Νικόλαο που βρίσκεται στο γειτονικό του Ακραιφνίου χωριό Κόκκινο, που θα δούμε στη συνέχεια, είχα διατυπώσει με επιφύλαξη την υπόθεση ότι οι τοιχογραφίες αυτών των δύο μνημείων αποτελούσαν έργο του εργαστηρίου των Θηβαίων ζωγράφων Γεωργίου και Φράγγου Κονταρή. Σήμερα, που γνωρίζουμε τη ζωγραφική του εργαστηρίου αυτού καλύτερα, παρά τα κενά που εξακολουθούν να υπάρχουν από την απουσία συστηματικών μελετών για σπουδαία τοιχογραφημένα σύνολα, όπως του ναού της Κράψης και των μονών Βαρλαάμ και Φιλανθρωπηνών 31, έχουμε μεγαλύτερη δυνατότητα συσχετισμών. Την απεικόνιση λοιπόν του προφήτη Ηλία, στον ίδιο ακριβώς εικονογραφικό τύπο, το πρότυπο του οποίου πρέπει να αναζητηθεί σε έργα της κρητικής ζωγραφικής και μάλιστα σε εικόνες του αρχών του 16ου αιώνα, όπως έχει παρατηρηθεί 32, συναντούμε στο δυτικό τοίχο του νότιου εξαρτικού της μονής Φιλανθρωπηνών, όπου ιστορούνται σκηνές του βίου του 33. Ομοιότητες, εξάλλου, ως προς την απόδοση της κεφαλής βρίσκουμε και στον προφήτη Ηλία που εικονίζεται σε μετάλλιο στο θόλο του ναού της Μεταμόρφωσης Βελτσίστας 34, αν και η μορφή εκεί διακρίνεται από τυποποίηση. Ο τρόπος, τέλος, που αποδίδονται τα εξαίρετα χαρακτηριστικά του προσώπου του, τα φρύδια στη ρίζα της μύτης με τις δέσμες των λευκών τριχών προς τα κάτω, τα γένια, 31. Πα το μνημείο αυτό αναμένεται με ιδιαίτερο ενδιαφέρον η υπό έκδοση μελέτη της Μ. Αχειμάστου-Ποταμιάνου, Οι τοιχογραφίες της μονής τον Αγίου Νικολάου των Φιλανθρωπηνών στο Νησί των Ιωαννίνων, με την οποία θα ολοκληρωθεί η εξέταση και των λοιπών φάσεων του μνημείου, μετά την εξαιρετική δημοσίευση, από την ίδια, της πρώτης φάσης. 32. Τούρτα, ό.π. (υποσημ. 7), σ Γαρίδης - Παλιούρας, Μοναστήρια, πίν Για τις σκηνές αυτές βλ. Η. Κοντούλης, Ο εικονογραφικός κύκλος του Προφήτη Ηλία στη μονή Φιλανθρωπηνών. Απόψεις και προβλήματα, Α'Συνάντηση των Βυζαντινολόγων της Ελλάδος και της Κύπρου, 25-27Σεπτεμβρίου 1998, Εισηγήσεις-Περιλήψεις ανακοινώσεων, Ιωάννινα 1999, σ Stavropoulou-Makri, Les peintures murales, πίν. 43b. 35. Όπως για παράδειγμα ο άγιος Ποιμήν, ό.π., πίν. 55b. 36. Ο άγιος Αντώνιος και ο άγιος Νείλος, ό.π., πίν. 59, ή ο άγιος Χαρίτων, Garidis, La peinture murale, πίν Στενότερη φαίνεται η συγγένεια με τον άγιο Παχώμιο, Χατζηδάκης, Έλληνες ζωγράφοι, ό.π. (υποσημ. 6), πίν άγιος Παχώμιος στο νάρθηκα και μορφές αγίων και φιλοσόφων στους εξαρτικούς. Γαρίδης - Παλιούρας, Μοναστήρια, πίν. 196,295,361. Αχειμάστου-Ποταμιάνου, Η μονή των Φιλανθρωπητο στόμα, οι όγκοι του προσώπου, το λοξό βλέμμα, είναι κοινός στις γεροντικές μορφές που εικονίζονται στο νάρθηκα του Αγίου Νικολάου στην Κράψη 35, στη λιτή της μονής Βαρλαάμ 36 και στο νάρθηκα και στους εξαρτικούς της μονής Φιλανθρωπηνών 37. Παρά τα εξαιρετικού ενδιαφέροντος αποτελέσματα εκείνης της δοκιμαστικής έρευνας, οι εργασίες αποτοίχισης δεν είχαν δυστυχώς έως σήμερα συνέχεια. Σε μικρή απόσταση από το Ακραίφνιο, στο χωριό Κόκκινο, βρίσκονται δύο μικροί το ιχογρ αφημένο ι ναοί, ο Άγιος Νικόλαος, που ήδη αναφέραμε, και ο Άγιος Αθανάσιος. Η επισήμανση και των δύο έγινε το Ο ναός του Αγίου Νικολάου, τρίκογχος βυζαντινών χρόνων 39, με μεταγενέστερο νάρθηκα και κτιστό τέμπλο (Εικ. 3), ήταν ερειπωμένος από χρόνια 40. Οι λίγες μεμονωμένες μορφές που είχαν διατηρηθεί, αν και ακέφαλες, εντυπωσίαζαν με τα ζωηρά τους χρώματα 41. Ο Λαζαρίδης τις χρονολόγησε αρχικά στο πρώτο μισό του 18ου αιώνα, ενώ αργότερα στο δεύτερο μισό του 16ου ή στις αρχές του 17ου αιώνα 42. Κατά τη λεπτομερή περιγραφή τους στη συνέχεια τις κατέταξε σε τρεις χρονικές περιόδους 43. Οι τοιχογραφίες της πρώτης περιόδου, που τις θεωρούσε σύγχρονες με το ναό και τις τοποθετούσε στο 13ο ή 14ο αιώνα, δεν υπάρχουν πλέον. Οι υπόλοιπες, επανεξεταζόμενες σήμερα, είναι βέβαιο ότι ανήκουν όλες σε μία περίοδο. Για λόγους προστασίας αποτοιχίστηκαν πριν από λίγα χρόνια 44 και στανών, πίν. 80α-β. 38. G. Oawi,BCH89 (1965), σ ,πίν Για τον τύπο του ναού, που αποτελεί διαφοροποίηση του απλού τρίκογχου με μεσολάβηση μιας ημικυλινδρικής καμάρας ανατολικά, βλ. Ν. Μουτσόπουλος, Εκκλησίες της Καστοριάς, 9ος- 11ος αιώνας, Θεσσαλονίκη 1992, σ Από το , κατά την επίσκεψη του περιηγητή G. Wheler, A Journey into Greece by George Wheler, Λονδίνο 1682, σ Σύμφωνα με πληροφορία των κατοίκων τα κεφάλια είχαν κλαπεί (Daux, ό.π., σ. 916). Για τα χρώματα βλ. Ε. Τουλούπα, ΑΔ 21 (1966), Χρονικά, σ. 203, πίν. 208β-γ και Π. Λαζαρίδης ΑΔ 28 (1973), Χρονικά, σ Π. Λαζαρίδης, ΑΔ 23 (1968), Χρονικά, σ. 226, πίν. 176β, 177 και ΑΔ 27 (1972), Χρονικά, σ. 332, πίν. 283β-284α-β. 43. Λαζαρίδης, ό.π. (υποσημ. 41), σ , σχέδ. 2, πίν Μνεία των τοιχογραφιών του Αγίου Νικολάου κάνει και η Αχειμάστου-Ποταμιάνου, Η μονή των Φιλανθρωπηνών, σ. 185 και υποσημ. 155 (σ. 196), αναφερόμενη στις διακοσμήσεις των ναών και των μονών που εμφανίζουν σαφή στοιχεία τεχνοτροπικών και εικονογραφικών δεσμών με τα έργα της τοπικής ηπειρωτικής σχολής. 44. Χ. Κοιλάκου, ΑΔ 48 (1993), Χρονικά, σ

7 ΧΑΡΙΚΛΕΙΑ ΚΟΙΛΑΚΟΥ Εικ. 3. Ναός Αγίου Νικολάου στο Κόκκινο. Διάταξη των τοιχογραφιών του 16ου αιώνα (κάτοψη Λαζαρίοη). Εικ. 4. Ναός Αγίου Αθανασίου στο Κόκκινο. Διάταξη των τοιχογραφιών του 16ου αιώνα (κάτοψη Λαζαρίοη). διακά συντηρήθηκαν. Λόγω της προχωρημένης φθοράς τους οι μόνες άξιες λόγου είναι οι παραστάσεις ενός αρχαγγέλου, του αγίου Δημητρίου έφιππου με τη διακοσμητική ζώνη κάτω, του αγίου Ιωάννου Προδρόμου, από τον οποίο σώθηκε μόνο η κεφαλή, και η διακοσμητική ταινία στο κάτω μέρος, και της μάρτυρος στο δυτικό τοίχο 45. Η πρόσφατη επισήμανση στον παρακείμενο κοιμητηριακό ναό του Αγίου Αθανασίου ακριβώς όμοιων και σχεδόν ακέραιων των τριών πρώτων από τις μορφές αυτές, μας επιτρέπει να αναγνωρίσουμε αβίαστα το ίδιο συνεργείο ζωγράφων και να περιορίσουμε έτσι την περιγραφή του ζωγραφικού διακόσμου στο δεύτερο μνημείο. Ο ναός του Αγίου Αθανασίου, δίκλιτος αρχικά, είναι σήμερα μονόχωρος καμαροσκεπής, με δύο ενισχυτικά σφενδόνια 46 (Εικ. 4). Οι τοιχογραφίες που καλύπτουν όλες τις εσωτερικές επιφάνειες έχουν χρονολογηθεί στο 18ο αιώνα 47. Προσεκτικότερη παρατήρηση όμως δεν αφήνει αμφιβολίες ότι ο διάκοσμος στο ανατολικό τμήμα του ναού και στα χαμηλά κυρίως μέρη είναι παλαιότερος. Η μεταγενέστερη τοιχογράφηση έγινε σε κάποια ανακαίνιση του, σύμφωνα με επιγραφή στο νό- τιο τοίχο, της οποίας δυστυχώς ελάχιστο τμήμα διασώθηκε 48. Από την αρχική φάση της ζωγραφικής που θα μας απασχολήσει, στην κόγχη του ιερού εικονίζεται η Πλατυτέρα (Εικ. 5) στον τύπο της Βλαχερνίτισσας, με τον Χριστό στο στήθος να ευλογεί με το δεξί χέρι και να κρατεί στο αριστερό ειλητάριο. Την Παναγία παραστέκουν αρχάγγελοι, από τους οποίους ο ένας μόνο σώζεται ακέραιος. Η εικονογραφική συγγένεια της παράστασης με εκείνη της μονής των Φιλανθρωπηνών 49 και περισσότερο με του ναού Μεταμόρφωσης στη Βελτσίστα 50 είναι εμφανής, παρά τις όποιες διαφορές, κυρίως στην απόδοση των αγγέλων, που στο δεύτερο μνημείο εμφανίζονται με αυτοκρατορική στολή. Τα χαρακτηριστικά των προσώπων τους όμως είναι κοινά, όχι μόνο σε αυτή, αλλά και σε άλλες σκηνές με αγγέλους στο ίδιο ηπειρωτικό μνημείο 51. Χαμηλότερα, στον ημικύλινδρο της κόγχης, απλώνονται οι ευλαβικές μορφές των ιεραρχών (Εικ. 6) -τέσσερις αριστερά (Νικόλαος - Κύριλλος - Γρηγόριος - Ιωάννης Χρυσόστομος) και τρεις δεξιά (Βασίλειος - Αθανάσιος - Σπυρίδων)-, με την παράσταση του Μελισμού στο μέσον. Στη βάση του 45. Βλ. ΑΔ 50 (1995), Χρονικά, σ , πίν. 41γ (συντηρημένη). Στο αριστερό τμήμα της μορφής η αφιερωτική επιγραφή: Δέησις οονλον τον Θεοϋ Μαρτίνον. 46. Λαζαρίδης, ό.π. (υποσημ. 43), σ , σχέδ. 1, πίν. 243α-γ. 47.Τουλούπα, ό.π. (υποσημ. 41), σ. 203, πίν. 208α (18ος αι.). Λαζαρίδης, ό.π., σ. 288 (17ος-18ος al.). 48. Π. Λαζαρίδης, ΑΔ 27 (1972), Χρονικά, σ Ο τύπος των γραμμάτων της επιγραφής είναι όμοιος με των γραμμάτων στις νεότερες τοιχογραφίες. 49. Αχείμαστου-Ποταμιάνου, Η μονή των Φιλανθρωπηνών, πίν. 19, Stavropoulou-Makri, Les peintures murales, πίν. 2a-b. 51. Βλ. αγγέλους Θείας Λειτουργίας, ό.π., πίν. 10 άγγελο Ευαγγελισμού, ό.π., πίν αγγέλους στη σκηνή της Γεννήσεως του Χριστού, ό.π., πίν. 14a. 196

8 ΕΠΙΣΗΜΑΝΣΗ ΤΟΙΧΟΓΡΑΦΙΩΝ ΤΟΥ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟΥ ΤΩΝ ΘΗΒΑΙΩΝ ΖΩΓΡΑΦΩΝ Εικ. 5. Ναός Αγίου Αθανασίου στο Κόκκινο. Η Πλατυτέρα στην αψίδα τον ιερού. τοίχου συναντούμε το διακοσμητικό σχέδιο του εργαστηρίου των Κονταρήδων. Οι μορφές είναι ψηλές, μεγαλόπρεπες, με αδρά χαρακτηριστικά. Φορούν πολυσταύρια φαιλόνια σε γκριζογάλανες και ρόδινες αποχρώσεις, που εναλλάσσονται όχι μόνο μεταξύ τους, αλλά και στα φαιλόνια και τα ιμάτια του καθενός με την κατακόρυφη, αυστηρά σχηματοποιημένη πτυχολογία, θυμίζοντας ανάλογες μορφές τόσο στο νάρθηκα και το βόρειο εξαρτικό της μονής Φιλανθρωπηνών, όσο και στο ιερό του καθολικού της μονής Γαλατάκη 52. Τα πρόσωπα (Εικ. 7) εμφανίζουν αρκετές ομοιότητες με τους ιεράρχες της Μεταμόρφωσης Βελτσίστας 53, όμως τα εξαιρετικά δουλεμένα χαρακτηριστικά και το αυστηρό ύφος τους, που τονίζεται με τους σκουρόχρωμους τόνους που χρησιμοποιεί ο επιδέξιος ζωγράφος, προσδίδοντας ιδιαίτερη αναγλυφικότητα και δυναμισμό στο έργο του, τα κάνουν να ξεχωρίζουν από τις μορφές του Φράγγου Κονταρή με το επίπεδο πλάσιμο. Στο κτιστό τέμπλο (Εικ. 8), αρκετά παραποιημένο από μεταγενέστερες επιζωγραφήσεις, εικονίζονται ολόσωμοι, αριστερά από την Ωραία Πύλη, η Παναγία βρεφοκρατούσα και ο τιμώμενος άγιος Αθανάσιος 54, ενώ δεξιά ο Χριστός ευλόγων, ο άγιος Ιωάννης ο Πρόδρομος και ο αρχάγγελος Μιχαήλ. Οι μορφές εδώ εικονίζονται κατά μέτωπον και, λόγω του χαμηλού ύψους του τέμπλου, είναι λιγότερο ραδινές από τις προηγούμενες. Κατά τα άλλα, ο άγιος Αθανάσιος δεν διαφέρει από μετωπικούς αγίους της μονής Φιλανθρωπηνών, που απο- 52. Για τις πρώτες βλ. Γαρίδης - Παλιούρας, Μοναστήρια, πίν. 120, και στη Μεταμόρφωση Βελτσίστας, Stavropoulou-Makri, Les peintures murales, πίν. 6b. 256,264,290. Οι δεύτερες αδημοσίευτες. 53. Stavropoulou-Makri, Les peintures murales, πίν. 4a-b, 6a-b. H απόδοση του σκούφου του αγίου Σπυρίδωνα είναι ίδια και στη μονή σις όούλον τον Θεού Αντονίον Δηοιμάρη άμα σιβίας κ(αϊ) τον τέ- 54. Κάτω, αριστερά από το ιμάτιο, η αφιερωτική επιγραφή: + Δέη- Φιλανθρωπηνών βλ. Γαρίδης - Παλιούρας, Μοναστήρια, πίν. 281, κνον αυτόν. 197

9 ΧΑΡΙΚΛΕΙΑ ΚΟΙΛΑΚΟΥ Εικ. 6. Ναός Αγίου Αθανασίου στο Κόκκινο. Οι συλλειτουργούντες ιεράρχες στην αψίδα του ιερού. δίδονται στο εργαστήριο των Κονταρήδων 55, ενώ ο Χριστός και ο άγιος Ιωάννης ο Πρόδρομος μπορούν χωρίς ιδιαίτερο πρόβλημα να παραλληλιστούν με αντίστοιχες μορφές στη Μεταμόρφωση Βελτσίστας 56.0 αρχάγγελος Μιχαήλ (Εικ. 9) είναι ντυμένος με στρατιωτική στολή, κρατεί με το δεξί του χέρι υψωμένο το σπαθί και με το αριστερό το θηκάρι, όπως και στο ναό του Αγίου Νικολάου. Ο χιτώνας του είναι διάφανος σε γαλάζιο χρώμα, αυστηρά σχηματοποιημένος, με πεταλόσχημο άνοιγμα μπροστά. Ο μανδύας του, βαθυπόρφυρος, στερεώνεται κάτω από τον αριστερό του ώμο και πέφτει πίσω με οξύληκτες άκρες. Φέρει ψηλές κάλτσες (δρομίδες) στην ίδια απόχρωση με το μανδύα και περικνημίδες από λευκές ταινίες δεμένες στο πλάι 57. Ο τύπος του αρχαγγέλου είναι όμοιος με τον αρχάγγελο μιας εικόνας μηνολογίου (πρώτο δεκαπενθήμερο Νοεμβρίου) στο Μεγάλο Μετέωρο, που έχει αποδοθεί στο εργαστήριο των Κονταρήδων και που, όπως έχει παρατηρηθεί, αντιγράφει παλαιότερα κρητικά πρότυπα -την τοιχογραφία του Ξένου Διγενή στα Απάνω Φλώρια Σελίνου, του 1470, και εικόνες του 15ου αιώνα στο Σινά, στην Πάτμο και στο Μουσείο Ζακύνθου 58. Με τον αρχάγγελο της Μεταμόρφωσης Βελτσίστας, που ανήκει σε συγγενή παραλλαγή του τύπου, αφού κρατάει 55. Γαρίδης - Παλιούρας, Μοναστήρια, πίν. 119,256,296, Stavropoulou-Makri, Les peintures murales, πίν. 15b για τον Χριστό και 49a για τον Πρόδρομο. 57. Πρβλ. ως προς τα πόδια τον αρχάγγελο Μιχαήλ στο παρεκκλήσιο του Αγίου Νικολάου στη μονή της Λαύρας, Αχειμάστου- Ποταμιάνου, Η μονή των Φιλανθρωπηνών, πίν. 87, και Χατζηδάκης - Δρακοπούλου, Έλληνες ζωγράφοι, εικ. 24 (σ. 76). Για τον τύπο των περικνημίδων βλ. Γούναρης, ό.π. (υποσημ. 7), σ. 148, σημ Βοκοτόπουλος, Οι εικόνες μηνολογίου του Μεγάλου Μετεώρου, ό.π. (υποσημ. 16), σ. 80, πίν. 27. Πα την εικόνα του Μουσείου 198

10 ΕΠΙΣΗΜΑΝΣΗ ΤΟΙΧΟΓΡΑΦΙΩΝ ΤΟΥ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟΥ ΤΩΝ ΘΗΒΑΙΩΝ ΖΩΓΡΑΦΩΝ *i*, -MÊ.» JE. 11^ H ' Kii \ m '' '?! _ ft ft, ' I». #i a* * là \ *w sag Εικ. 7. Ναός Αγίου Αθανασίου στο Κόκκινο. Οι συλλειτουργούντες ιεράρχες στην αψίδα του ιερού. Λεπτομέρεια. ξετυλιγμένο ειλητάριο 59, έχουν κοινά τα φυσιογνωμικά χαρακτηριστικά, το ωοειδές σχήμα του προσώπου, τη λεπτή μύτη, τα μακριά τοξωτά φρύδια, τα καστανέρυθρα σγουρά μαλλιά και τις σκιές κάτω από τα φρύδια, τη μύτη, το στόμα και το πηγούνι. Με όμοιο τρόπο αποδίδεται και το πρόσωπο του αρχαγγέλου Γαβριήλ που εικονίζεται σε μετάλλιο στη λιτή της μονής Βαρλαάμ Μετεώρων 60. Δίπλα στον αρχάγγελο, στο νότιο τοίχο, διατηρήθηκαν μόνο τα κεφάλια των αγίων Κωνσταντίνου και Ελένης εκατέρωθεν του σταυρού της Αναστάσεως. Ακριβώς απέναντι, στο βόρειο τοίχο, ο άγιος Γεώργιος (Εικ. 12) έφιππος, σώζεται μέχρι το θώρακα, ενώ το κάτω μέρος της παράστασης κλείνει η γνωστή διακοσμητική ταινία. Στον ίδιο τοίχο δυτικότερα, μέσα στο τυφλό αψίδωμα, εικονίζεται ο άγιος Δημήτριος (Εικ. 11), πάνω στο λαμπερό κόκκινο άλογο του με το αναπετάρι να ανεμίζει πίσω από την πλάτη του. Λείπει δυστυχώς το κάτω τμήμα της παράστασης που αριστερά έχει καταστραφεί, ενώ δεξιά έχει καλυφθεί με κτιστό τραπέζι. Όμως η αντίστοιχη και πανομοιότυπη παράσταση στο ναό του Αγίου Νικολάου, που σε αυτό το σημείο τουλάχιστον σώζεται καλύτερα, μας επιτρέπει να συμπληρώσουμε τη σκηνή με τη μορφή του νεκρού Σκυλογιάννη. Τα νεα- Ζακύνθου βλ. Ο ίδιος, Τρεις εικόνες του 15ου αιώνα στην Ζάκυνθο, Θυμίαμα στη μνήμη της Λασκαρίνας Μπούρα, 1, Αθήνα 1994, σ , πίν , ο οποίος την αποδίδει στο ζωγράφο Αγγελο. Μ. Αχείμαστου -Ποταμιάνου, Εικόνες της Ζακύνθου, Αθήνα 1997, σ. 62, έγχρ. εικ. στη σ. 63. Ζ. Μυλωνά, Μουσείο Ζακύνθου, Αθήνα 1998, σ. 224, έγχρ. εικ. στη σ Stavropoulou-Makri, Les peintures murales, πίν. 47a. 60. Garidis, La peinture murale, πίν

11 ΧΑΡΙΚΛΕΙΑ ΚΟΙΛΑΚΟΥ Εικ. 8. Ναός Αγίου Αθανασίου στο Κόκκινο. Το τέμπλο. νικά πρόσωπα των δύο έφιππων αγίων έχουν όλα τα ιδιαίτερα γνωρίσματα που χαρακτηρίζουν τις μορφές του Φράγγου Κονταρή -την κλίση του κεφαλιού, τον ψηλό λαιμό, το σχήμα των αφτιών, την απόδοση των μαλλιών. Μια σύγκριση του αγίου Γεωργίου με τον αρχάγγελο στην κόγχη του ιερού στο ναό της Μεταμόρφωσης Βελτσίστας ή του αγίου Δημητρίου (Εικ. 10) με το νεαρό απόστολο στη σκηνή του Πολλαπλασιασμού των Άρτων στο ίδιο μνημείο 61, είναι αρκετά πειστική. Ιδιαίτερη σοβαρότητα και ήθος όμως διακρίνει τις δικές μας μορφές, και σε αυτό συμβάλλει η βαθιά σκιά κάτω από το βλέφαρο και το στοχαστικό βλέμμα που δεν απευθύνεται, όπως σε εκείνες, στο θεατή. Χαρακτηριστική είναι και η ομοιότητα στη γραφή του ονόματος του αγίου Γεωργίου 62 με τον ίδιο τύπο γραμμάτων, που απαντά και σε όλες τις επιγραφές, όχι μόνο στα δύο μνημεία, αλλά και σε άλλα που συνδέονται με το εργαστήριο των Κονταρήδων. Το άλογο, τέλος, του αγίου Δημητρίου, που σώζεται καλύτερα, με το μικρό κεφάλι, το προτεταμένο στέρνο, καθώς και διακοσμητικές λεπτομέρειες στην ιπποσκευή ή τη στολή του αγίου, μπορούν να βρουν τα παράλληλα τους στη σκηνή της πομπής του Πιλάτου στο ίδιο ηπειρωτικό μνημείο και στην αντίστοιχη σκηνή στη μονή Ελεούσας στο Νησί των Ιωαννίνων 63. Στο δυτικό μέτωπο του βορειοανατολικού πεσσού εικονίζεται η τελευταία μορφή που ανήκει στη συγκεκριμένη περίοδο εικονογράφησης. Πρόκειται για τον άγιο Μάρκο (Εικ. 13), μια δυνατή μορφή με στιβαρό και πλαστικό πρόσωπο, το οποίο ως προς την απόδοση των σκοτεινών και φωτεινών επιφανειών, των ματιών, του βλέμματος, των αφτιών και του στόματος ελάχιστα διαφέρει από τον άγιο Ευστάθιο της Μεταμόρφωσης Βελτσίστας, παρά την κατά μέτωπο απόδοση του δευτέρου 64. Στα μνημεία που εξετάσαμε έως τώρα η διατήρηση, σχεδόν αποκλειστικά, μεμονωμένων μορφών του ζωγραφικού διακόσμου τους περιόρισε τις παρατηρήσεις 61. Stavropoulou-Makri, Les peintures murales, πίν. 2b και 39b. 62. Ό.π., πίν. 47a. 63. Ό.π., πίν. 23 για το πρώτο μνημείο και Γαρίδης - Παλιουρας, Μοναστήρια, πίν. 456,457 για το δεύτερο. 64. Stavropoulou-Makri, Les peintures murales, πίν. 50a,

12 ΕΠΙΣΗΜΑΝΣΗ ΤΟΙΧΟΓΡΑΦΙΩΝ ΤΟΥ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟΥ ΤΩΝ ΘΗΒΑΙΩΝ ΖΩΓΡΑΦΩΝ μας, με ελάχιστες εξαιρέσεις, κυρίως στο τεχνοτροπικό και τεχνικό μέρος. Ένα άλλο μνημείο όμως, κοντά στη Θήβα επίσης, ο ναός της Αγίας Μαρίνας, πάνω από το χωριό Πλατανάκι, μας προσφέρει τη δυνατότητα κάποιων εικονογραφικών παρατηρήσεων. Ο ναός αυτός, μια τρίκλιτη βασιλική με μεταγενέστερες επισκευές, είναι γνωστός ήδη από το 1964 από άρθρο του Π. Λαζαρίδη, όπου παρουσιάστη καν κάτοψη και τομές του μνημείου, καθώς και φωτο γραφίες των τοιχογραφιών του μαζί με περιγραφή του 65 εικονογραφικού προγράμματος. Τον άγνωστο καλλι τέχνη χαρακτήρισε ο Λαζαρίδης ως «άριστο δεξιοτέ χνη» και συγκρίνοντας τις σκηνές με το προσφορότερο τότε υλικό -φορητές εικόνες του 16ου αιώνα-, τοποθέ τησε και τις τοιχογραφίες στα μέσα του ίδιου αιώνα. Επανεξετάζοντας σήμερα τις λιγοστές και αρκετά απο λεπισμένες σκηνές και μορφές έχουμε τη δυνατότητα στενότερων συσχετισμών. Συγκρίνοντας για παράδειγ μα τις σκηνές της Γέννησης (Εικ. 14) και της Υπαπαντής (Εικ. 15) με τις αντίστοιχες σκηνές του αρχικού διακό σμου στη μονή Φιλανθρωπηνών (1531/32)66 διαπιστώ νουμε τη χρήση κοινού προτύπου. Με τη σκηνή της Υπαπαντής μάλιστα συνδέονται περισσότερο με το ιδι αίτερο στοιχείο της στάσης του Βρέφους, που είναι γυρισμένο προς τον Συμεών και όχι προς την Παναγία, όπως συνηθίζεται στα άλλα έργα της σχολής 67. Πολύ στενή επίσης είναι η σχέση της σκηνής της Κοίμησης της Θεοτόκου (Εικ. 16) με την κατελάνειου ύφους αντί στοιχη σκηνή στο νάρθηκα του ίδιου μνημείου (1542)68. Διαφορετική είναι μόνο η απόδοση της κεφαλής του Χριστού, που εικονίζεται σε πλάγια θέση και όχι στη συνήθη κατά μέτωπο, θυμίζοντας έντονα τον Χριστό στη σκηνή της Βαϊοφόρου στη μονή της Ζάβορδας 6 9. Από την άποψη της εικονογραφίας δεν φαίνονται πολύ στενοί οι δεσμοί του ζωγράφου αυτού με το εργαστήριο των Κονταρήδων. Η επιλογή όμως των χρωμάτων του 7 0 και η σύγκριση των μορφών δύο αγίων σε μετάλλια δεν αποκλείει τη σχέση με αυτό, αφού η πλούσια διακοσμη μένη στολή του πρώτου αγίου (Εικ. 17) δεν διαφέρει από τις μορφές που εικονίζονται στο κάτω μέρος του 65. Π. Λαζαρίδης, ΑΔ 19 (1964), Χρονικά, σ , σχέδ.1-3, πίν. 215β, 252α-β, 253α. Σημειώνουμε ότι οι μορφές του αγίου Ιωάννη του Προδρόμου και της αγίας Μαρίνας στα εσωρράχια της νότιας και της βόρειας κιονοστοιχίας αντίστοιχα είναι μεταγενέστερες. 66. Αχειμάστου-Ποταμιάνου, Η μονή των Φιλανθρωπηνών, πίν. 35, 36α-β (Γέννηση), πίν. 38α (Υπαπαντή). Γαρίδης - Παλιοΰρας, Μοναστήρια, πίν. 77 και πίν. 74 αντίστοιχα. Htë&&iiSfê; WÂ Εικ. λος BBRJHE? 9. Ναός Αγίου Αθανασίου στο Κόκκινο. Ο αρχάγγε Μιχαήλ. 67. Βλ. Αχειμάστου-Ποταμιάνου, Η μονή των Φιλανθρωπηνών, σ Γαρίδης - Παλιοΰρας, Μοναστήρια, πίν Μ. Μιχαηλίδης, Νέα στοιχεία ζωγραφικού διακόσμου δύο μνημείων της Μακεδονίας, AAA IV (1971), εικ. 13,15. Garidis, La peinture murale, πίν Πα τα χρώματα του εργαστηρίου βλ. Stavropoulou-Makri, Les peintures murales, σ

13 ΧΑΡΙΚΛΕΙΑ ΚΟΙΛΑΚΟΥ Εικ. 10. Ναός Αγίου Αθανασίου Δημήτριος, λεπτομέρεια. στο Κόκκινο. Ο άγιος Εικ. 12. Ναός Αγίου Αθανασίου Γεώργιος. στο Κόκκινο. Ο άγιος Εικ. 11. Ναός Αγίου Αθανασίου Δημήτριος. στο Κόκκινο. Ο άγιος νάρθηκα της μονής Φιλανθρωπηνών 71 και η μορφή του δεύτερου αγίου (Εικ. 18) είναι ακριβώς όμοια με τη μορφή του αγίου Ιωήλ στο νάρθηκα του ίδιου μνημείου, με του πατριάρχη Ιωσήφ σε μετάλλιο στη Μεταμόρφωση Βελτσίστας ή με του αγίου Ιακώβου του Πέρση στη μονή Ελεούσας 72. Αφήσαμε τελευταίο το μικρό τρίκογχο ναό του Αγίου Σώζοντα στον Ορχομενό, που η αποκάλυψη του ζωγραφικού του διακόσμου, δύο μάλιστα εποχών, έγινε εντελώς πρόσφατα 73. Η παλαιότερη φάση, που σώζεται σε αρκετά μεγάλη έκταση, ανήκει στα τέλη του 12ου αιώνα και πρέπει να είναι σύγχρονη με την ανέγερση του ναού. Το νεότερο στρώμα περιορίστηκε μόνο στα χαμηλά μέρη και η διατήρηση του σήμερα είναι δυστυχώς πολύ κακή και εντελώς αποσπασματική. Καλύτερα, αλλά με πολλές φθορές, διασώζεται στην κόγχη της βόρειας πλευράς η παράσταση του έφιππου αγίου Γεωργίου στη σκηνή της δρακοντοκτονίας 74. Ο άγιος εικονίζεται αριστερά, κρατώντας στο ανασηκωμένο δεξί του χέρι το μακρύ κοντάρι, που το βυθίζει στο ανοιχτό στόμα του θηρίου, από το οποίο σώζεται μόνο το κεφάλι. Το 71. Γαρίδης - Παλιούρας, Μοναστήρια, πίν.147,148, άγιος Ιωήλ, ό.π., πίν. 163, ο πατριάρχης Ιωσήφ, Stavropoulou- Makri, Les peintures murales, πίν. 11, και ο άγιος Ιάκωβος ο Πέρσης, ό.π., πίν. 70, 71a-b και Γαρίδης - Παλιούρας, Μοναστήρια, πίν. 462, Για την αρχιτεκτονική του ναού βλ. Α. Ορλάνδος, Δύο ανέκδοτοι ναοί των 'Αθηναίων Μπενιζέλων, ΕΕΒΣ Η' (1931), σ. 326, εικ. 11 (σ. 327). Ο ίδιος, ΑΒΜΕ Α (1935), σ. 110, εικ. 5δ. Π.Λ. Βοκοτό- πουλος, Ή εκκλησιαστική αρχιτεκτονική εις τήν Αντικήν Στερεάν Ελλάδα και τήν "Ηπειρον, Θεσσαλονίκη 1975, σ Ν. Μουτσόπουλος, Εκκλησίες της Καστοριάς, ό.π. (υποσημ. 39), σ. 54. Την ύπαρξη τοιχογραφιών γνωρίζαμε από παλαιότερο δειγματοληπτικό έλεγχο (Χ. Κοιλάκου,Α^Ι 40 (1985), Χρονικά, σ ). 74. Για τον τύπο του δρακοντοκτόνου αγίου Γεωργίου βλ. Π.Λ. Βοκοτόπουλος, Εικόνες της Κέρκυρας, Αθήνα 1990, σ

14 ΕΠΙΣΗΜΑΝΣΗ ΤΟΙΧΟΓΡΑΦΙΩΝ ΤΟΥ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟΥ ΤΩΝ ΘΗΒΑΙΩΝ ΖΩΓΡΑΦΩΝ αναπετάρι ανεμίζει προς τα πίσω και κάτω από αυτό διακρίνεται στα καπούλια του αλόγου ο μικρός σκλάβος, τον οποίο, σύμφωνα με τα συναξάρια, μόλις απελευθέρωσε ο άγιος. Στα δεξιά της παράστασης εικονίζεται ψηλό πυργόσχημο κτίριο, από το δώμα του οποίου παρακολουθούν τη σκηνή μαζί με άλλους αξιωματούχους οι εστεμμένοι βασιλείς, ενώ η βασιλοπούλα από την τοξωτή πύλη του. Παρά τις σημαντικές φθορές σε όλη την παράσταση και κυρίως στο πρόσωπο του αγίου, αλλά και την αδυναμία εξέτασης των υπόλοιπων σκηνών αυτού του στρώματος, ορισμένα χαρακτηριστικά γνωρίσματα μας κάνουν να πιστεύουμε ότι και αυτός ο διάκοσμος θα μπορούσε να εγγραφεί στο εργαστήριο των Κονταρήδων. Η χαρακτηριστική κλίση της κεφαλής του αγίου, η ταινία στα μαλλιά του, τα τοξωτά φρύδια και η κατακόρυφη σκιά στο πάνω χείλος είναι στοιχεία κοινά στην αντίστοιχη σκηνή στο νάρθηκα του Αγίου Νικολάου στην Κράψη, όπου εικονίζεται επίσης το επεισόδιο της διάσωσης του μικρού αιχμαλώτου 75. Στα τυπικά στοιχεία του εργαστηρίου προσθέτουμε και τη χαρακτηριστική γραφή της λέξης AHOC 76, όπως τη συναντήσαμε και στον Άγιο Αθανάσιο στο Κόκκινο, καθώς και το γνωστό πια διακοσμητικό σχέδιο στο κάτω μέρος του τοίχου. Μια αφιερωτική επιγραφή, τέλος, που διασώζεται σε κακή κατάσταση στην ίδια κόγχη, αριστερά από τον άγιο, τοποθετείται παλαιογραφικά στο 16ο αιώνα 77. Μετά τη σύντομη ανάλυση που προηγήθηκε, πιστεύουμε ότι τα έργα που εξετάσαμε, αν δεν δημοσιευθεί το έργο των ζωγράφων Γεωργίου και Φράγγου Κονταρή στο σύνολο του, δεν μπορούμε με βεβαιότητα να τα αποδώσουμε σε αυτούς, παρά τις στενές πολλές φορές ομοιότητες, ειδικότερα με το έργο του Φράγγου. Θεωρούμε βέβαιο, όμως, ότι συνδέονται με το εργαστήριο τους, με αποτέλεσμα να αυξάνονται, μετά τα ήδη γνωστά έργα, οι αποδείξεις λειτουργίας του τόσο στην ίδια την πόλη της Θήβας, όσο και στην ευρύτερη περιοχή της γενέτειρας τους. Η χρονολογική προσέγγιση των τοιχογραφιών είναι επίσης προς το παρόν παρακινδυνευμένη, αν και, από Εικ. 13. Ναός Αγίου Αθανασίου στο Κόκκινο. Ο άγιος Μάρκος. τις συγκρίσεις που έγιναν, φαίνεται να προηγούνται οι τοιχογραφίες της Αγίας Μαρίνας στο Πλατανάκι και η μορφή του προφήτη Ηλία στο Ακραίφνιο, και να έπονται οι υπόλοιπες. Το πιθανότερο είναι ότι το συνεργείο των Κονταρήδων δούλευε ταυτόχρονα και στις δύο περιοχές, στελεχωμένο, όπως αποδεικνύεται, από άξιους συνεργάτες. Άλλωστε, ο ιερέας Γεώργιος, όπως υποδηλώνουν τα δύο υπογεγραμμένα έργα του, διατηρούσε επαφή με την πατρίδα του, αφού στην Κράψη υπογράφει ως εκκλησιάρχης, ενώ αργότερα, όταν εργάζεται στα Μετέωρα, έχει προβιβαστεί σε σακελλάριο της Μητροπόλεως Θηβών 78. Είναι φυσικό λοιπόν να δούλευε 75. Stavropoulou-Makri, Les peintures murales, πίν. 53b. M. Ασπρά- Βαρδαβάκη, Μία μεταβυζαντινή εικόνα με παράσταση του αγίου Δημητρίου στο Βυζαντινό Μουσείο,ΔΧΑΕ ΪΓ (1988), εικ Βοκοτόπουλος, Οι εικόνες μηνολογίου του Μεγάλου Μετεώρου (ό.π., υποσημ. 16, σ. 86), θεωρεί αυτό τον τρόπο γραφής σήμα κατατεθέν του εργαστηρίου των Κονταρήδων. 77. Η επιγραφή αναφέρει: Δέησις (έμοϋ τοϋ) Βασιλείου /...τον θεοϋ.../. /...(κ) αμάν/συν Ιωάνν.../και των ταίκνων αντοϋ άμα/ και της μητρός αντοϋ / Άννης... Η ανάγνωση καιη χρονολόγηση οφείλονται στο φιλόλογο-παλαιογράφο Α. Τσελίκα, τον οποίο ευχαριστώ θερμά. 78. Αχειμάστου-Ποταμιάνου,/ίμον?/ των Φιλανθρωπηνών, σ

15 ΧΑΡΙΚΛΕΙΑ ΚΟΙΛΑΚΟΥ Εικ. 14. Ναός Αγίας Μαρίνας στο Πλατανάκι. Μεσαίο κλίτος. Η Γέννηση. Εικ. 15. Ναός Αγίας Μαρίνας στο Πλατανάκι. Μεσαίο κλίτος. Η Υπαπαντή. σε αυτή ως ζωγράφος μαζί με τον αδελφό του και άλλους ανώνυμους καλλιτέχνες αλλά και να μαθήτευσαν κοντά του άλλοι ζωγράφοι 79. Το ζήτημα όμως που έχει απασχολήσει έως τώρα την έρευνα, για την άνθηση ή όχι της σχολής στην περιοχή των Θηβών 80, δεν μπορεί να λύσει το περιορισμένο, ως προς την έκταση και το θεματολόγιο, έργο του εργαστηρίου που εξετάσαμε. Το κυριότερο πρόβλημα είναι ότι λείπουν έργα προγενέστερα των αδελφών Κονταρή, του τέλους του 15ου και του πρώτου μισού του 16ου αιώνα. Ένδειξη της πιθανής ύπαρξης μνημείων που έχουν χαθεί αποτελεί το γεγονός ότι ενώ, σύμφωνα με πρόσφατες έρευνες στα οθωμανικά αρχεία, τέσσερα τουλάχιστον νέα μοναστήρια ιδρύθηκαν στην περιοχή των Θηβών στο διάστημα περίπου, σήμερα αγνοούμε ακόμη και τη θέση των τριών, ενώ το τέταρτο είναι εντελώς ανακαινισμένο 81. Ανακαινισμένα είναι και πολλά άλλα μοναστήρια της Βοιωτίας, δύο μάλιστα από αυτά μέσα στο 17ο αιώνα, όπως μαρτυρούν οι εντοιχισμένες επιγραφές τους Αχειμάστου-Ποταμιάνου, Ζητήματα μνημειακής ζωγραφικής, α Αχειμάστου-Ποταμιάνου, Η μονή των Φιλανθρωπηνών, σ Πρόκειται για δύο μοναστήρια, του παπα-γιώργη και το μεταγενέστερο του παπα-νικόδημου, στο χωριό Παναγία, το μοναστήρι του Αγίου Νικολάου στο Μουρίκι, του οποίου μάλιστα η Η Θήβα πάντως, πρωτεύουσα άλλοτε του θέματος Ελλάδος, είχε τις κατάλληλες προϋποθέσεις για την ανάίδρυση συνδέεται με το μητροπολίτη Θηβών Ιωάσαφ Α, και, τέλος, το μοναστήρι του Αγίου Ιωάννου Θεολόγου κοντά στο χωριό Μαζαράκι, βλ. Μ. Kiel, The Rise and Decline of Turkish Boeotia, 15th- 19th Century, Recent Developments in the History and Archaeology of Central Greece, BAR International Series 666,1997, σ Η μονή Αγίας Τριάδος Πλαταιών ανακαινίστηκε το 1632 (Χ. Κοιλάκου, ΑΔ 36 (1981), Χρονικά, σ Με την ευκαιρία ση- 204

16 ΕΠΙΣΗΜΑΝΣΗ ΤΟΙΧΟΓΡΑΦΙΩΝ ΤΟΥ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟΥ ΤΩΝ ΘΗΒΑΙΩΝ ΖΩΓΡΑΦΩΝ πτύξη σημαντικής ζωγραφικής δραστηριότητας: καλλι τεχνική παράδοση ιδιαίτερα αξιόλογη, αν κρίνουμε από τα λίγα, αλλά εξαίρετα δείγματα τοιχογραφιών της κομνήνειας περιόδου, που βρέθηκαν σε ανασκαφές μέ 83 σα στην πόλη, ή από τις παλαιολόγειες τοιχογραφίες του έτους 1333, που επισημάνθηκαν πρόσφατα σε σπη84 λαιώδη ναό στην Κωπάίδα. Είχε επίσης ραγδαία πλη θυσμιακή αύξηση, κυρίως στο πρώτο μισό του 16ου αιώνα, έτσι ώστε να κατατάσσεται στην έβδομη θέση ανάμεσα στις δέκα μεγαλύτερες πόλεις της Βαλκανι 85 κής. Οι πληροφορίες μας βέβαια για την κοινωνική της υπόσταση δεν είναι ακόμη επαρκείς. Δεν γνωρίζου με αν υπήρχαν μέλη ισχυρών οικογενειών, όπως οι Φιλανθρωπηνοί ή οι Αψαράδες στα Ιωάννινα ή ο Φραγκομουστάκης στην Εύβοια ή ιεράρχες, όπως ο πα τριάρχης Ιωάσαφ Β' στην Κράψη, που δαπάνησαν για την ίδρυση ή την ανακαίνιση και διακόσμηση μονών. Τα μνημεία που εξετάσαμε, αν εξαιρέσουμε του Ακραιφνίου, είναι χαμηλών προθέσεων και, όπως τουλάχι στον μαρτυρούν τα ίδια, τη διακόσμηση ανέλαβαν ευ σεβείς λαϊκοί 86. Είναι βέβαιο, πάντως, ότι η Θήβα είχε οικονομική ευμάρεια από το ακμαίο εμπόριο που διε ξαγόταν κυρίως με τη Δύση 87, οι δεσμοί με την οποία δεν ήταν μόνο εμπορικοί. Στην Ιταλία, όπως είναι γνω στό, είχαν καταφύγει πολλοί Έλληνες, όχι μόνο μετά την τουρκική κατάκτηση, αλλά και μετά την υπογραφή της βενετοτουρκικής συνθήκης το Παρόλο που δεν γνωρίζουμε πολλά για τις πολιτιστικές σχέσεις ανά- μειώνουμε ότι από τυπογραφικό λάθος στη σ. 82 η επιγραφή της Αγίας Τριάδος περιέχεται στο κείμενο του Αγίου Βλασίου, ενώ έχει γίνει και λανθασμένη ανάγνωση της χρονολογίας). Την ίδια εποχή πρέπει να έγιναν και οι εξαιρετικές τοιχογραφίες της, δείγ ματα των οποίων έχουν ήδη αποκαλυφθεί κάτω από νεότερη επιζωγράφηση (Χ. Κοιλάκου, ΑΔ 41 (1986), Χρονικά, σ. 25, πίν. 47α). Η μονή Ευαγγελίστριας Αλιάρτου (βλ. υποσημ. 14), ανακαινίστη κε το 1665 (Χ. Κοιλάκου, ΑΔ 38 (1983), Χρονικά, σ ). 83. Χ. Κοιλάκου, ΑΔ 48 (1993), Χρονικά, σ. 85, 88, 90-92, πίν. 3536α, και η ίδια, Βυζαντινή και μεταβυζαντινή ζωγραφική στη Θή βα, Γ'Διεθνές Συνέδριο Βοιωτικών Μελετών, Θήβα, 4-8 Σεπτεμ βρίου 1996, ΕΕΒΜ Γ (2000), τχ. ά, σ , εικ. 1-10, σχέδ Ιερώνυμου Λιάπη, Μητροπολίτη Θηβών και Λεβαδείας, Η Ζωοδόχος Πηγή της Κωπαΐδος και οι Καταλανοί, Γ'Διεθνές Συ νέδριο Βοιωτικών Μελετών, Θήβα, 4-8 Σεπτεμβρίου 1996, ΕΕΒΜ Γ (2000), τχ. ά, σ. 1-13, εικ Μ. Γρυπάρη - Χ. Κοιλάκου - Ε. Κουντοΰρη - Ν. Μέλιος - Α. Παπαδόπουλος, Κωπαΐοα. Μια πε ριήγηση στο χώρο και το χρόνο, Αθήνα 1999, σ. 32, εικ. 36,37. Χ. Κοιλάκου, Azi 51 (1996), Χρονικά (υπό έκδοση). 85. Βλ. A.N. Καρύδη - Μ. Kiel, Σαντζάκι του Ευρίπου, 15ος-16ος Εικ. 16. Ναός τος. Η Κοίμηση Αγίας της Μαρίνας στο Πλατανάκι. Μεσαίο κλί Θεοτόκου. αι. Συνθήκες και χαρακτηριστικά της αναπτυξιακής διαδικασίας των πόλεων και των χωριών, Τετράμηνα, τχ , Άμφισσα 1985, σ (για τη Θήβα). E. Balta, Rural and Urban Population in the Sancak of Euripos in the Early 16th Century, AEM Κ Θ ( ), σ (ειδικότερα για την πληθυσμιακή αύξηση, σ. 180). Μ. Kiel, Byzantine Architecture and Painting in Central Greece, Its Demographic and Economic Basis According to the Ottoman Census and Taxation Registers for Central Greece Preserved in Istanbul and Ankara, BZ XVI (1991), σ Φ. Καλαϊντζάκης, Ο οθωμανι κός καζάς των Θηβών στο α'τέταρτο του 16ου αιώνα. Δημογρα φία και οικονομία στην πόλη και την ύπαιθρο, Αθήνα 1996 (διδακτ. διατριβή υπό έκδοση). Τον κ. Καλαϊντζάκη ευχαριστώ θερ μά που έθεσε υπόψη μου στοιχεία της μελέτης του. 86. Βλ. υποσημ. 45,54, Α π ό το λιμάνι της Λιβαδόστρας, επίνειο των Θηβών στον Κο ρινθιακό κόλπο, γινόταν η εξαγωγή του κυριότερου αγροτικού προϊόντος της βοιωτικής γης, του σιταριού. Βλ. Αικ. Αριστείδου, Οι εμπορικές σχέσεις μεταξύ Ραγούζας και Βοιωτίας α π ό τον 15ο ως τον 18ο αιώνα, ΕΕΒΜ Α (1988), σ ΙΕΕ, Ι, σ

17 ΧΑΡΙΚΛΕΙΑ ΚΟΙΛΑΚΟΥ Εικ. 17. Ναός Αγίας Μαρίνας στο Πλατανάκι. Αοιάγνωστος άγιος. Εικ. 18. Ναός Αγίας Μαρίνας στο Πλατανάκι. Ααιάγνωστος άγιος. μέσα στην Ιταλία και τη Θήβα, φαίνεται ότι στην περίπτωση του ναυπλιώτη Μανουήλ Μαλαξού, κωδικογράφου της Βιβλιοθήκης του Βατικανού, η Ιταλία αποτέλεσε τη γέφυρα που τον ένωσε με τον ζακύνθιο έξαρχο Βοιωτίας και μητροπολίτη Θηβών Ιωάσαφ Μακρή, όταν ο πρώτος γνωρίστηκε εκεί με μέλη της οικογένειας του δευτέρου 89. Αυτό είχε ως αποτέλεσμα να κληθεί ο Μαλαξός από το μητροπολίτη στη Θήβα, όπου συνέγραψε το Νομοκάνονά του, μια συλλογή της εκκλησιαστικής νομοθεσίας, στο ναό του Αγίου Στεφάνου 90, που τότε ήταν ο μητροπολιτικός ναός των Θηβών (1563) την εποχή δηλαδή που τιτλούχος της ίδιας μητρόπολης ήταν, όπως είπαμε, ο ζωγράφος Γεώργιος Κονταρής, ο οποίος συμπτωματικά το ίδιο έτος ζωγράφισε μαζί με τον αδελφό του το ναό του Αγίου Νικολάου στην Κρά- ψη. Το περίεργο είναι ότι άλλη μία σύμπτωση συνδέει τα ίδια πρόσωπα. Σε μια δημώδη παραλλαγή του Νομοκάνονά, σε χειρόγραφο του 1579, αναφέρεται ως τόπος συγγραφής η μονή του Αγίου Γεωργίου με την επωνυμία Μελινίτζες 91, η ίδια δηλαδή όπου εργάστηκε ο ένας από τους δύο αδελφούς Κονταρή. Τελειώνοντας πιστεύουμε πως με την παρουσίαση των παραπάνω έργων διευρύνθηκε ο κύκλος των μνημείων και των περιοχών δραστηριότητας του σημαντικού εργαστηρίου των Θηβαίων ζωγράφων του 16ου αιώνα. Αξιοσημείωτη είναι και η επίδραση που άσκησε το εργαστήριο αυτό στην καλλιτεχνική δημιουργία γειτονικών στη Βοιωτία περιοχών, στην Εύβοια και στην Αττική, κατά τον επόμενο αιώνα, όπως δηλώνει ένας σημαντικός αριθμός μνημείων, που όμως παραμένουν αδημοσίευτα. 89. Κ. Μαμώνη, Νέα Στοιχεία για τον Νομοκάνονά «εις λέξιν απλήν» του Μανουήλ Μαλαξού, Μνημοσύνη 10 ( ), σ Ό.π.,σ Ό.π.,σ

18 Charikleia Koilakou IDENTIFICATION OF WALL-PAINTINGS BY THE WORKSHOP OF THE THEBAN PAINTERS GEORGIOS AND FRANGOS KONTARIS, IN THE AREA OF THEIR BIRTHPLACE A hebes is the place of origin of three major 16th-century painters, Frangos Katelanos and the Kontaris brothers, Georgios and Frangos, as is attested by inscriptions on four dated ensembles by them: in the chapel of St Nicholas in the Lavra monastery on Mt Athos (1560), by Frangos Katelanos; in the church at Krapsi in Epirus (1563) and the lite of the Barlaam monastery at Meteora (1566), by Georgios and Frangos Kontaris; in the church of the Transfiguration at Veltsista in Epirus (1568), by Frangos Kontaris. These painters are the only eponymous representatives of the painting movement that developed in mainland Greece in the sixteenth century, as a rejoinder to contemporary Cretan painting. The movement was formerly characterized as the Theban School, after the home town of the three painters, and later as a local Epirote School or School of Northwest Greece, since many important works have been located in this part of the country. To date, examples of the School's activity in the region of Thebes were very limited, and indeed not in its immediate environs but in its wider area, in the katholikon of the Galatakis monastery on Euboea (1586) and in the lite of Hosios Meletios at Kitharonas (late sixteenth a), the wall-paintings in which are attributed to the workshop of the Kontaris brothers. It should be noted here, however, that Thebes is unfortunately one of the few towns in Greece where historical vicissitudes and earthquake damage in the late nineteenth century resulted in the total destruction of its monuments, as is known from the sources and revealed by finds in excavations. One such find is the decorative zone in the lower part of the apse of a church discovered there recently. Ostensibly of little importance, this would have passed virtually unnoticed were it not for the fact that this particular decorative motif is one of the typical elements present in all the works from the Kontaris workshop. The same decorative zone had been located earlier, in the well-known Byzantine church of St George at Akraiphnio near Thebes, above which was uncovered the outstanding representation of Prophet Elijah before the mouth of the cave, analogous to that in the Philanthropinon monastery. The painting has been attributed to the Kontaris workshop. In the village of Kokkino, a short distance from Akraiphnio, paintings from the same workshop have also been identified in the churches of St Nicholas and St Athanasios. In the first, which has been in ruins for years, the few figures preserved were headless, thus limiting observations. However, the recent noting of exactly the same figures, intact, in the adjacent cemetery church of St Athanasios, indicates that the same team worked in both monuments. Unfortunately the decoration covers only the low parts of the walls and is restricted to individual figures, while narrative scenes are entirely lacking since the rest of the church is covered by later wall-paintings. Nevertheless, from examination where possible of the facial features, the drapery, the colours and the type of inscriptions, in relation to other products of the Kontaris brothers' workshop, there is, we believe, little doubt that these wall-paintings and the previous ones, should be ascribed to it. The absence of narrative scenes in the monuments discussed is compensated for by the excellent decoration of the church of St Marina at Platanaki, which has been known for years. On re-examining it today, we are able to ascribe it to the workshop of the same painters. Very recently the wallpaintings in the church of St Sozon at Orchomenos were revealed, sadly in poor condition but also creations of the same workshop. The identification of the decoration in these monuments new to research, augments the evidence of the operation of the Kontaris brothers' workshop in the area of their birthplace and virtually verifies their presence in Thebes. The few examples of painting found in Thebes and its environs attest the existence of noteworthy artistic activity there in past centuries. Moreover, as recent archival research has shown, in the sixteenth in particular, Thebes 207

19 ΧΑΡΙΚΛΕΙΑ ΚΟΙΛΑΚΟΥ was a populous and prosperous city. However, the limited extent and repertoire of the products of the workshop considered here does not resolve the issue of whether or not the School flourished in the Thebes region, which would account for its reputation, so that the painters were invited repeatedly to decorate Epirote monuments. Perhaps the only observation that can be made for the present is that the Kontaris team was working concurrently in the two regions, Epirus and Thebes. The painter Georgios Kontaris certainly maintained contact with his home town, as has been noted already, since he signs originally as ecclesiarch and later as sakellarios of the Metropolis of Thebes. 208

Κείμενο Εκκλησίας του Τιμίου Σταυρού στο Πελέντρι. Ελληνικά

Κείμενο Εκκλησίας του Τιμίου Σταυρού στο Πελέντρι. Ελληνικά 1 Κείμενο Εκκλησίας του Τιμίου Σταυρού στο Πελέντρι Ελληνικά 2 ΕΚΚΛΗΣΙΑ ΤΟΥ ΤΙΜΙΟΥ ΣΤΑΥΡΟΥ ΣΤΟ ΠΕΛΕΝΤΡΙ Η εκκλησία του Τιμίου Σταυρού στο Πελέντρι φαίνεται να χτίστηκε λίγο μετά τα μέσα του 12 ου αιώνα

Διαβάστε περισσότερα

Κείμενο Αγίου Νικολάου της Στέγης. Ελληνικά

Κείμενο Αγίου Νικολάου της Στέγης. Ελληνικά 1 Κείμενο Αγίου Νικολάου της Στέγης Ελληνικά 2 Ο Άγιος Νικόλαος της Στέγης Πήρε το όνομα του μετά την προσθήκη της δεύτερης Στέγης του ναού τον 13ον αιώνα, για την προστασία του από τα χιόνα και τη βροχή.

Διαβάστε περισσότερα

Παναγία της Ασίνου Ελληνικά

Παναγία της Ασίνου Ελληνικά Παναγία της Ασίνου Ελληνικά 1 ΝΑΟΣ ΤΗΣ ΠΑΝΑΓΙΑΣ ΤΗΣ ΑΣΙΝΟΥ Ή ΤΗΣ ΠΑΝΑΓΙΑΣ ΤΗΣ ΦΟΡΒΙΩΤΙΣΣΑΣ Η καμαροσκέπαστη, με δεύτερη ξύλινη στέγη εκκλησία της Παναγίας της Ασίνου, που βρίσκεται κοντά στο χωριό Νικητάρι,

Διαβάστε περισσότερα

Κείμενο Εκκλησίας Αρχαγγέλου Μιχαήλ στον Πεδουλά. Ελληνικά

Κείμενο Εκκλησίας Αρχαγγέλου Μιχαήλ στον Πεδουλά. Ελληνικά 1 Κείμενο Εκκλησίας Αρχαγγέλου Μιχαήλ στον Πεδουλά Ελληνικά 2 ΕΚΚΛΗΣΙΑ ΤΟΥ ΑΡΧΑΓΓΕΛΟΥ ΜΙΧΑΗΛ ΣΤΟΝ ΠΕΔΟΥΛΑ Η εκκλησία του Αρχαγγέλου Μιχαήλ που χτίστηκε πριν το 1474 είναι μονόκλιτη, ξυλόστεγη με νάρθηκα

Διαβάστε περισσότερα

από το 1985. Φορβίων, από προέρχεται Η εκκλησία αποτελεί το αιώνα

από το 1985. Φορβίων, από προέρχεται Η εκκλησία αποτελεί το αιώνα Η εκκλησία της Παναγίας της Φορβιώτισσας, περισσότερο γνωστή ως η Παναγία της Ασίνου, βρίσκεται στις βόρειες υπώρειες της οροσειράς ο του Τροόδους. Είναι κτισμένη στην ανατολική όχθη ενός μικρού χείμαρρου,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΕΥΝΕΣ ΣΤΟΥΣ ΝΑΟΥΣ ΤΗΣ ΚΑΣΤΟΡΙΑΣ

ΕΡΕΥΝΕΣ ΣΤΟΥΣ ΝΑΟΥΣ ΤΗΣ ΚΑΣΤΟΡΙΑΣ E. N. Τσιγαρίδας, 'Ερευνες στους ναούς της Καστοριάς 379 ΕΡΕΥΝΕΣ ΣΤΟΥΣ ΝΑΟΥΣ ΤΗΣ ΚΑΣΤΟΡΙΑΣ Στη διάρκεια των υπηρεσιακών μεταβάσεών μου στην Καστοριά, την περίοδο κυρίως 1970-1975 και συμπληρωματικά την

Διαβάστε περισσότερα

Επίκουρος Καθηγήτρια Τμήματος Πολιτισμικής Τεχνολογίας και. Η παράσταση της Σταύρωσης στη Μονή Αγίου Νικολάου Μετσόβου

Επίκουρος Καθηγήτρια Τμήματος Πολιτισμικής Τεχνολογίας και. Η παράσταση της Σταύρωσης στη Μονή Αγίου Νικολάου Μετσόβου Εύη Σαμπανίκου Επίκουρος Καθηγήτρια Τμήματος Πολιτισμικής Τεχνολογίας και Επικοινωνίας, ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ Η παράσταση της Σταύρωσης στη Μονή Αγίου Νικολάου Μετσόβου Η καταγωγή και εξέλιξη του εικονογραφικού

Διαβάστε περισσότερα

Κείμενο Εκκλησίας Μεταμόρφωσης του Σωτήρος Παλαιχώρι. Ελληνικά

Κείμενο Εκκλησίας Μεταμόρφωσης του Σωτήρος Παλαιχώρι. Ελληνικά 1 Κείμενο Εκκλησίας Μεταμόρφωσης του Σωτήρος Παλαιχώρι Ελληνικά 2 ΕΚΚΛΗΣΙΑ ΜΕΤΑΜΟΡΦΩΣΗΣ ΤΟΥ ΣΩΤΗΡΟΣ- ΠΑΛΑΙΧΩΡΙ Η εκκλησία της Μεταμόρφωσης του Σωτήρος είναι ένα μικρό παρεκκλήσι που χτίστηκε στις αρχές

Διαβάστε περισσότερα

Χριστιανική και Βυζαντινή Αρχαιολογία

Χριστιανική και Βυζαντινή Αρχαιολογία Χριστιανική και Βυζαντινή Αρχαιολογία Ενότητα Ε: Μεταβυζαντινή Τέχνη (1453 αρχές 19ου αι.) Αρχιτεκτονική - Ζωγραφική. Στουφή - Πουλημένου Ιωάννα Ἐθνικὸ καὶ Καποδιστριακὸ Πανεπιστήμιο Ἀθηνῶν Τμῆμα Θεολογίας

Διαβάστε περισσότερα

Μανόλης Χατζηδάκης, Έλληνες ζωγράφοι μετά την Άλωση (1450-1830), τ. 1, Αθήνα 1987.

Μανόλης Χατζηδάκης, Έλληνες ζωγράφοι μετά την Άλωση (1450-1830), τ. 1, Αθήνα 1987. Μανόλης Χατζηδάκης, Έλληνες ζωγράφοι μετά την Άλωση (14501830), τ. 1, Αθήνα 1987. Παναγιώτης Λ. Βοκοτόπουλος, Εικόνες της Κέρκυρας, Αθήνα 1990. Κερκυραίοι ζωγράφοι: 19ος20ος αι., επιμ. Αθ. Χρήστου, Κέρκυρα

Διαβάστε περισσότερα

ΙΕΡΟΣ ΝΑΟΣ ΑΓΙΟΥ ΓΕΩΡΓΙΟΥ ΠΑΡΑΛΙΜΝΙΟΥ

ΙΕΡΟΣ ΝΑΟΣ ΑΓΙΟΥ ΓΕΩΡΓΙΟΥ ΠΑΡΑΛΙΜΝΙΟΥ ΙΕΡΟΣ ΝΑΟΣ ΑΓΙΟΥ ΓΕΩΡΓΙΟΥ ΠΑΡΑΛΙΜΝΙΟΥ Σύντομο ιστορικό Ιερού Ναού Αγίου Γεωργίου Παραλιμνίου Ο Ιερός Ναός Αγίου Γεωργίου διαδέχθηκε το 19 ο αιώνα ένα παλαιότερο βυζαντινό ναό. Βρίσκεται στο κέντρο του

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΔΗΜΟΣ ΜΑΣ. Γιώργος Ε 1

Ο ΔΗΜΟΣ ΜΑΣ. Γιώργος Ε 1 Ο ΔΗΜΟΣ ΜΑΣ Γιώργος Ε 1 ΣΩΤΗΡΑ ΑΜΜΟΧΩΣΤΟΥ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΑΝΑΔΡΟΜΗ Η Σωτήρα έχει Αγιολογική ονομασία: φέρει το όνομα του Σωτήρος Χριστού. Εξάλλου στις 6 Αυγούστου τελείται μεγάλο πανηγύρι κατά τη γιορτή της Μεταμορφώσεως

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑ ΜΟΝΑΣΤΗΡΙΑ ΤΟΥ ΝΗΣΙΟΥ ΤΩΝ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ

ΤΑ ΜΟΝΑΣΤΗΡΙΑ ΤΟΥ ΝΗΣΙΟΥ ΤΩΝ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΤΑ ΜΟΝΑΣΤΗΡΙΑ ΤΟΥ ΝΗΣΙΟΥ ΤΩΝ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ Από την εποχή του εσποτάτου της Ηπείρου στα Βυζαντινά χρόνια στο νησί των Ιωαννίνων δημιουργήθηκαν Μονές και Ησυχαστήρια, που με την πάροδο του χρόνου η φήμη, αλλά

Διαβάστε περισσότερα

Ο Ναός της Παναγίας του Μουτουλλά Ελληνικά

Ο Ναός της Παναγίας του Μουτουλλά Ελληνικά 1 Ο Ναός της Παναγίας του Μουτουλλά Ελληνικά 2 Ο Ναός της Παναγίας του Μουτουλλά Σύμφωνα με επιγραφή του βόρειου τοίχου του ναού, ο ναός κτίστηκε το 1280 από τον Ιωάννη Μουτουλλά και τη σύζυγο του Ειρήνη.

Διαβάστε περισσότερα

EUROPEAN DAILY TOURS ΑΠΟ ΒΟΛΟ ΣΤΑ ΜΕΤΕΩΡΑ ΜΕΤΕΩΡΑ - ΜΟΝΑΣΤΗΡΙΑ

EUROPEAN DAILY TOURS ΑΠΟ ΒΟΛΟ ΣΤΑ ΜΕΤΕΩΡΑ ΜΕΤΕΩΡΑ - ΜΟΝΑΣΤΗΡΙΑ EUROPEAN DAILY TOURS ΑΠΟ ΒΟΛΟ ΣΤΑ ΜΕΤΕΩΡΑ ΜΕΤΕΩΡΑ - ΜΟΝΑΣΤΗΡΙΑ Ιστορικό Τα Μετέωρα αποτελούν, μετά το Άγιο Ορος, το μεγαλύτερο και με συνεχή παρουσία από την εποχή της εγκατάστασης των πρώτων ασκητών μέχρι

Διαβάστε περισσότερα

Βυζαντινά και Οθωμανικά μνημεία της Μάκρης

Βυζαντινά και Οθωμανικά μνημεία της Μάκρης Βυζαντινά και Οθωμανικά μνημεία της Μάκρης Στρατηγικής σημασίας η θέση της Μάκρης / Κατοικήθηκε από την αρχαιότητα Οικισμός με διαρκή ανθρώπινη παρουσία από τα νεολιθικά χρόνια Ορατά στο κέντρο της σημερινής

Διαβάστε περισσότερα

Ο Ναός της Παναγίας Ποδύθου στη Γαλάτα. Ελληνικά

Ο Ναός της Παναγίας Ποδύθου στη Γαλάτα. Ελληνικά 1 Ο Ναός της Παναγίας Ποδύθου στη Γαλάτα Ελληνικά 2 Ο Ναός της Παναγίας Ποδύθου στη Γαλάτα Ο Ναός της Παναγίας Ελεούσας Ποδύθου, ανήκει στη μεταβυζαντινή περίοδο και κτίστηκε στις αρχές του 16 ου αιώνα,

Διαβάστε περισσότερα

Μονή Αγίου Ιωάννη Λαμπαδιστή. Ελληνικά

Μονή Αγίου Ιωάννη Λαμπαδιστή. Ελληνικά Μονή Αγίου Ιωάννη Λαμπαδιστή Ελληνικά 1 Μονή Αγίου Ιωάννη Λαμπαδιστή Δεν έχουμε πληροφορίες για το πότε κτίστηκε η Μονή, πιθανότατα όμως να τοποθετείται στα μέσα του 16 ου αιώνα. Η εκκλησία είναι το παλαιότερο

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ. 1 Για την ιστορία της μονής βλ. κυρίως ΛΟΥΚΟΠΟΥΛΟΣ, ΗΜΕ 1928, σ. 301 κ.ε., ΟΡΛΑΝΔΟΣ, ΑΒΜΕ. 2 Βλ. παρακάτω σ. 44 47.

ΕΙΣΑΓΩΓΗ. 1 Για την ιστορία της μονής βλ. κυρίως ΛΟΥΚΟΠΟΥΛΟΣ, ΗΜΕ 1928, σ. 301 κ.ε., ΟΡΛΑΝΔΟΣ, ΑΒΜΕ. 2 Βλ. παρακάτω σ. 44 47. ΕΙΣΑΓΩΓΗ H Μονή της Μυρτιάς (εικ. 24), στο 23 ο περίπου χιλιόμετρο του δρόμου που οδηγεί από το Αγρίνιο στο Θέρμο, κοντά στη λίμνη Τριχωνίδα, είναι η παλαιότερη σε λειτουργία μονή στην Αιτωλία 1. Παράλληλα,

Διαβάστε περισσότερα

Βοιωτικός Ορχομενός και Μονή της Παναγίας Σκριπού Πανόραμα Ταξιδιωτικές Σημειώσεις apan.gr

Βοιωτικός Ορχομενός και Μονή της Παναγίας Σκριπού Πανόραμα Ταξιδιωτικές Σημειώσεις apan.gr Βοιωτικός Ορχομενός και Μονή της Παναγίας Σκριπού Πανόραμα Ταξιδιωτικές Σημειώσεις apan.gr Στα βαμβακοχώραφα της Κωπαΐδας (12 χλμ ΒΑ της Λιβαδειάς), υπάρχει ένας τόπος κατοικημένος από τα προϊστορικά χρόνια.

Διαβάστε περισσότερα

ΤΡΟΥΠΗ ΑΘΑΝΑΣΙΑ ΚΟΥΤΣΟΓΙΑΝΝΟΠΟΥΛΟΣ ΤΟΠΤΣΗ ΜΑΡΙΑ ΦΩΤΗΣ ΣΠΥΡΟΠΟΥΛΟΣ ΚΩΝ/ΝΟΣ ΝΙΦΟΡΑΣ ΓΙΩΡΓΟΣ

ΤΡΟΥΠΗ ΑΘΑΝΑΣΙΑ ΚΟΥΤΣΟΓΙΑΝΝΟΠΟΥΛΟΣ ΤΟΠΤΣΗ ΜΑΡΙΑ ΦΩΤΗΣ ΣΠΥΡΟΠΟΥΛΟΣ ΚΩΝ/ΝΟΣ ΝΙΦΟΡΑΣ ΓΙΩΡΓΟΣ ΤΡΟΥΠΗ ΑΘΑΝΑΣΙΑ ΤΟΠΤΣΗ ΜΑΡΙΑ ΣΠΥΡΟΠΟΥΛΟΣ ΚΩΝ/ΝΟΣ ΚΟΥΤΣΟΓΙΑΝΝΟΠΟΥΛΟΣ ΦΩΤΗΣ ΝΙΦΟΡΑΣ ΓΙΩΡΓΟΣ Η ΑΓΙΟΓΡΑΦΙΑ Είναι η τέχνη της απεικόνισης ιερών προσώπων ή θρησκευτικών σκηνών Είναι η ζωγραφική παράσταση θρησκευτικών

Διαβάστε περισσότερα

- 1 - Ο Ναός του Τιμίου Σταυρού του Αγιασμάτι (Πλατανιστάσα) Ελληνικά

- 1 - Ο Ναός του Τιμίου Σταυρού του Αγιασμάτι (Πλατανιστάσα) Ελληνικά - 1 - Ο Ναός του Τιμίου Σταυρού του Αγιασμάτι (Πλατανιστάσα) Ελληνικά - 2 - Ο Ναός του Τιμίου Σταυρού του Αγιασμάτι (Πλατανιστάσα) Ο ναός κάποτε ήταν μέρος του μοναστηριού, αφιερωμένος στον Τίμιο Σταυρό,

Διαβάστε περισσότερα

Ακολούθησέ με... στην Καστροπολιτεία του Μυστρά

Ακολούθησέ με... στην Καστροπολιτεία του Μυστρά Ακολούθησέ με... στην Καστροπολιτεία του Μυστρά Ακολούθησέ με... στην Καστροπολιτεία του Μυστρά Μυστράς Η καστροπολιτεία απλώνεται στις πλαγιές του φυσικά οχυρού λόφου του βυζαντινού Μυζηθρά, που έδωσε

Διαβάστε περισσότερα

Ακολούθησέ με... στην Καστροπολιτεία του Μυστρά

Ακολούθησέ με... στην Καστροπολιτεία του Μυστρά Ακολούθησέ με... στην Καστροπολιτεία του Μυστρά Ακολούθησέ με... στην Καστροπολιτεία του Μυστρά Μυστράς Η καστροπολιτεία απλώνεται στις πλαγιές του φυσικά οχυρού λόφου του βυζαντινού Μυζηθρά, που έδωσε

Διαβάστε περισσότερα

Σχολείο: Λύκειο Αυλωναρίου. Τμήμα: Β 2. Θέμα: ΒΥΖΑΝΤΙΝΑ ΜΝΗΜΕΙΑ ΑΥΛΩΝΑΡΙΟΥ

Σχολείο: Λύκειο Αυλωναρίου. Τμήμα: Β 2. Θέμα: ΒΥΖΑΝΤΙΝΑ ΜΝΗΜΕΙΑ ΑΥΛΩΝΑΡΙΟΥ Σχολείο: Λύκειο Αυλωναρίου Τμήμα: Β 2 Θέμα: ΒΥΖΑΝΤΙΝΑ ΜΝΗΜΕΙΑ ΑΥΛΩΝΑΡΙΟΥ ΟΝΟΜΑΤΑ ΜΑΘΗΤΩΝ: Γιάννης Περιβολάρης Χριστίνα Μπενάκη Γιώργος Ρέτσας Στέλλα Φάσο Μαρία Τάλο Παναγιώτης Παναγιώτου Μαρία Σταμέλου

Διαβάστε περισσότερα

Λίγα Λόγια Για Την Αγιογράφο

Λίγα Λόγια Για Την Αγιογράφο Αγιογράφος Ραλλού Λιόλιου Κούση Βυζαντινές Εικόνες Οι βυζαντινές εικόνες είναι ιεροί πνευματικοί θησαυροί του Ανατολικού Ορθόδοξου Χριστιανισμού. Η βυζαντινή ζωγραφική είναι ένα από τα πιο σημαντικά επιτεύγματα

Διαβάστε περισσότερα

Αφορμή για τη συγγραφή αυτού του άρθρου υπήρξε η ανακρίβεια

Αφορμή για τη συγγραφή αυτού του άρθρου υπήρξε η ανακρίβεια Ηγούμενος Χρυσορρογατίσσης Διονύσιος Ο ΣΤΑΥΡΟΣ ΤΟΥ ΚΡΑΤΗΜΑΤΟΥ Διόρθωση ανακρίβειας που προήλθε από παρεξήγηση Αφορμή για τη συγγραφή αυτού του άρθρου υπήρξε η ανακρίβεια που αναφέρεται στο βιβλίο της Μαρίνας

Διαβάστε περισσότερα

Το Τραγούδι της Γης του Στράτη Μυριβήλη

Το Τραγούδι της Γης του Στράτη Μυριβήλη Το Τραγούδι της Γης του Στράτη Μυριβήλη Θεατρικές Παραστάσεις στα νησιά του Βορείου Αιγαίου Λήμνος, Λέσβος, Χίος Καλοκαίρι 2014 «Ένα τραγούδι γυρεύουμε. Το τραγούδι των τραγουδιών καρτερούμε. Το τραγούδι

Διαβάστε περισσότερα

Α. Πα π α γ ε ω ρ γ ι ου, Η μονή του Αγίου Ιωάννου του Λαμπαδιστού στον

Α. Πα π α γ ε ω ρ γ ι ου, Η μονή του Αγίου Ιωάννου του Λαμπαδιστού στον Α. Πα π α γ ε ω ρ γ ι ου, Η μονή του Αγίου Ιωάννου του Λαμπαδιστού στον Καλοπαναγιώτη [Οδηγοί Βυζαντινών Μνημείων της Κύπρου], Πολιτιστικό Ίδρυμα Τραπέζης Κύπρου Ιερά Μητρόπολις Μόρφου, Λευ κωσία 2007,

Διαβάστε περισσότερα

"ΦΟΡΟΛΟΓΙΑ ΕΙΣΟΔΗΜΑΤΟΣ ΕΤΑΙΡΕΙΩΝ ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΑ ΓΙΑ ΤΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΑ ΕΤΗ 2011-2013"

ΦΟΡΟΛΟΓΙΑ ΕΙΣΟΔΗΜΑΤΟΣ ΕΤΑΙΡΕΙΩΝ ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΑ ΓΙΑ ΤΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΑ ΕΤΗ 2011-2013 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΚΡΗΤΗΣ ΣΧΟΛΗ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΛΟΓΙΣΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΧΡΗΜΑΤΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ Επιμέλεια Κρανιωτάκη Δήμητρα Α.Μ. 8252 Κωστορρίζου Δήμητρα Α.Μ. 8206 Μελετίου Χαράλαμπος Α.Μ.

Διαβάστε περισσότερα

Η ΒΑΣΙΛΙΚΗ «ΑΓ. ΣΟΦΙΑ» Η ΝΕΚΡΟΠΟΛΗ

Η ΒΑΣΙΛΙΚΗ «ΑΓ. ΣΟΦΙΑ» Η ΝΕΚΡΟΠΟΛΗ Η ΒΑΣΙΛΙΚΗ «ΑΓ. ΣΟΦΙΑ» Η ΝΕΚΡΟΠΟΛΗ Η ΒΑΣΙΛΙΚΗ «ΑΓ. ΣΟΦΙΑ» Η ΝΕΚΡΟΠΟΛΗ Η σημερινή βασιλική «Αγ. Σοφία» βρίσκεται στο κέντρο της κύριας νεκρόπολης της αρχαίας πόλης Σέρντικα. Σ αυτή την περιοχή έχουν ανακαλυφθεί

Διαβάστε περισσότερα

Αρσανάδες, Πύργοι, Κιόσκια, Καμπάνες, Σήμαντρα, Φιάλες, Κρήνες

Αρσανάδες, Πύργοι, Κιόσκια, Καμπάνες, Σήμαντρα, Φιάλες, Κρήνες Αρσανάδες, Πύργοι, Κιόσκια, Καμπάνες, Σήμαντρα, Φιάλες, Κρήνες Αρσανάς Ζωγράφου Πύργος Χελανδαρίου Πύργος Καρακάλλου Πύργος Σταυρονικήτα Ιερά Μονή Βατοπαιδίου, Κιόσκι Κιόσκι Αγίου Παύλου Ι.Μ. Διονυσίου,

Διαβάστε περισσότερα

ΜΝΗΜΕΙΑ ΚΑΘΙΔΡΥΜΑΤΑ ΤΗΣ ΟΣΙΑΣ ΦΙΛΟΘΕΗΣ

ΜΝΗΜΕΙΑ ΚΑΘΙΔΡΥΜΑΤΑ ΤΗΣ ΟΣΙΑΣ ΦΙΛΟΘΕΗΣ Ναυσικά Πανσελήνου Ομότ. Καθηγήτρια της Ανωτάτης Σχολής Καλών Τεχνών ΜΝΗΜΕΙΑ ΚΑΘΙΔΡΥΜΑΤΑ ΤΗΣ ΟΣΙΑΣ ΦΙΛΟΘΕΗΣ Η κατά κόσμον Ρεγούλα Μπενιζέλου, αφού περιβλήθηκε το μοναχικό σχήμα με το όνομα Φιλοθέη γύρω

Διαβάστε περισσότερα

«ΑΓΡΟΤΟΥΡΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΤΟΠΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ: Ο ΡΟΛΟΣ ΤΩΝ ΝΕΩΝ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΩΝ ΣΤΗΝ ΠΡΟΩΘΗΣΗ ΤΩΝ ΓΥΝΑΙΚΕΙΩΝ ΣΥΝΕΤΑΙΡΙΣΜΩΝ»

«ΑΓΡΟΤΟΥΡΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΤΟΠΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ: Ο ΡΟΛΟΣ ΤΩΝ ΝΕΩΝ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΩΝ ΣΤΗΝ ΠΡΟΩΘΗΣΗ ΤΩΝ ΓΥΝΑΙΚΕΙΩΝ ΣΥΝΕΤΑΙΡΙΣΜΩΝ» I ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗ ΝΟΜΙΚΩΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΣΤΗΝ «ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ» ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ: ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΑΝΑΣΤΗΛΩΣΗΣ ΤΟΥ ΚΑΜΠΑΝΑΡΙΟΥ>> ΠΕΡΙΟΧΗ:ΚΑΣΤΑΝΙΑ ΔΗΜΟΣ ΣΕΡΒΙΩΝ-ΝΟΜΟΣ ΚΟΖΑΝΗΣ

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΑΝΑΣΤΗΛΩΣΗΣ ΤΟΥ ΚΑΜΠΑΝΑΡΙΟΥ>> ΠΕΡΙΟΧΗ:ΚΑΣΤΑΝΙΑ ΔΗΜΟΣ ΣΕΡΒΙΩΝ-ΝΟΜΟΣ ΚΟΖΑΝΗΣ Τ.Ε.Ι. ΠΑΤΡΩΝ ΣΧΟΛΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΩΝ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ ΤΜΗΜΑ:ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΡΓΩΝ ΥΠΟΔΟΜΗΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΠΕΡΙΟΧΗ:ΚΑΣΤΑΝΙΑ ΔΗΜΟΣ ΣΕΡΒΙΩΝ-ΝΟΜΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟΦΑΣΗ. Έχοντας υπόψη:

ΑΠΟΦΑΣΗ. Έχοντας υπόψη: ΑΝΑΡΤΗΤΕΑ ΣΤΟ ΔΙΑΔΙΚΤΥΟ EΞ. ΕΠΕΙΓΟΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ Αθήνα, 5. 11. 2010 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΓΕΝΙΚΗ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΗΣ ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΑΣ Δ/ΝΣΗ ΜΟΥΣΕΙΩΝ, ΕΚΘΕΣΕΩΝ & ΕΚΠ/ΚΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Άγνωστο έργο του Θεοφάνη του Κρητός στα Μετέωρα

Άγνωστο έργο του Θεοφάνη του Κρητός στα Μετέωρα Άγνωστο έργο του Θεοφάνη του Κρητός στα Μετέωρα Ευθύμιος ΤΣΙΓΑΡΙΔΑΣ Τόμος ΚΒ' (2001) Σελ. 357-364 ΑΘΗΝΑ 2001 Ε.Ν. Τσιγαρίδας ΑΓΝΩΣΤΟ ΕΡΓΟ ΤΟΥ ΘΕΟΦΑΝΗ ΤΟΥ ΚΡΗΤΟΣ ΣΤΑ ΜΕΤΕΩΡΑ ο σκευοφυλάκειο της μονής Βαρλαάμ

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΗΝ ΟΝΟΜΑΣΙΑ ΤΗΣ ΠΑΛΙΑΣ ΜΗΤΡΟΠΟΛΕΩΣ ΤΗΣ ΕΔΕΣΣΑΣ

ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΗΝ ΟΝΟΜΑΣΙΑ ΤΗΣ ΠΑΛΙΑΣ ΜΗΤΡΟΠΟΛΕΩΣ ΤΗΣ ΕΔΕΣΣΑΣ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΗΝ ΟΝΟΜΑΣΙΑ ΤΗΣ ΠΑΛΙΑΣ ΜΗΤΡΟΠΟΛΕΩΣ ΤΗΣ ΕΔΕΣΣΑΣ Στην πόλη της Έδεσσας, δίπλα στο μητροπολιτικό μέγαρο, σώζεται, με πολλές μεταγενέστερες επεμβάσεις, που αλλοίωσαν την αρχική του μορφή, ο παλιός

Διαβάστε περισσότερα

Παναγία του Άρακα Ελληνικά

Παναγία του Άρακα Ελληνικά 1 Παναγία του Άρακα Ελληνικά 2 ΠΑΝΑΓΙΑ ΤΟΥ ΑΡΑΚΑ Ο ναός της Παναγίας του Άρακα που φαίνεται να κτίστηκε γύρω στο 1191, πιθανότατα πήρε το όνομά του από το «αρακάς», όπως και πολλά άλλα φυτονυμικά επώνυμα

Διαβάστε περισσότερα

Η θεώρηση και επεξεργασία του θέματος οφείλει να γίνεται κυρίως από αρχιτεκτονικής απόψεως. Προσπάθεια κατανόησης της συνθετικής και κατασκευαστικής

Η θεώρηση και επεξεργασία του θέματος οφείλει να γίνεται κυρίως από αρχιτεκτονικής απόψεως. Προσπάθεια κατανόησης της συνθετικής και κατασκευαστικής ΑΝΑΓΝΩΣΗ - ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΜΝΗΜΕΙΟΥ ΝΑΟΣ ΤΟΥ ΗΦΑΙΣΤΟΥ Η θεώρηση και επεξεργασία του θέματος οφείλει να γίνεται κυρίως από αρχιτεκτονικής απόψεως. Προσπάθεια κατανόησης της συνθετικής και κατασκευαστικής δομής

Διαβάστε περισσότερα

Ο ζωγραφικός διάκοσμος του Αγίου Αθανασίου Κουστοχωρίου Ημαθίας και η σχέση του με το καστοριανό εργαστήρι

Ο ζωγραφικός διάκοσμος του Αγίου Αθανασίου Κουστοχωρίου Ημαθίας και η σχέση του με το καστοριανό εργαστήρι Ο ζωγραφικός διάκοσμος του Αγίου Αθανασίου Κουστοχωρίου Ημαθίας και η σχέση του με το καστοριανό εργαστήρι Φλώρα ΚΑΡΑΓΙΑΝΝΗ Τόμος ΚΔ' (2003) Σελ. 257-266 ΑΘΗΝΑ 2003 Φλώρα Καραγιάννη Ο ΖΩΓΡΑΦΙΚΟΣ ΔΙΑΚΟΣΜΟΙ

Διαβάστε περισσότερα

Έκθεση καθαρισμού της αμφιπρόσωπης εικόνας του Βυζαντινού Μουσείου

Έκθεση καθαρισμού της αμφιπρόσωπης εικόνας του Βυζαντινού Μουσείου Έκθεση καθαρισμού της αμφιπρόσωπης εικόνας του Βυζαντινού Μουσείου Τάσος ΜΑΡΓΑΡΙΤΩΦ Δελτίον XAE 1 (1959), Περίοδος Δ'. Στη μνήμη του Νίκου Βέη (1883-1958) Σελ. 144-148 ΑΘΗΝΑ 1960 ΕΚΘΕΣΗ ΚΑΘΑΡΙΣΜΟΥ ΤΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

5 Δευτέρα Ακολουθία των Μ. Ωρών, Θεία Λειτουργία & Αγιασμός. 7 Τετάρτη Θεία Λειτουργία «Σύναξις Αγίου Ιωάννου του Προδρόμου»

5 Δευτέρα Ακολουθία των Μ. Ωρών, Θεία Λειτουργία & Αγιασμός. 7 Τετάρτη Θεία Λειτουργία «Σύναξις Αγίου Ιωάννου του Προδρόμου» Ιανουάριος 1 Πέμπτη Θεία Λειτουργία «Περιτομή Του Κυρίου» 4 Κυριακή Θεία Λειτουργία 5 Δευτέρα Ακολουθία των Μ. Ωρών, Θεία Λειτουργία & Αγιασμός 6 Τρίτη Θεία Λειτουργία & Αγιασμός «Άγια Θεοφάνεια» 7 Τετάρτη

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΛΕΤΗ ΣΥΝΤΗΡΗΣΗΣ ΕΙΚΟΝΩΝ ΤΕΜΠΛΟΥ ΚΑΘΕΔΡΙΚΟΥ ΙΕΡΟΥ ΝΑΟΥ ΑΘΗΝΩΝ «Ο ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΜΟΣ ΤΗΣ ΘΕΟΤΟΚΟΥ»

ΜΕΛΕΤΗ ΣΥΝΤΗΡΗΣΗΣ ΕΙΚΟΝΩΝ ΤΕΜΠΛΟΥ ΚΑΘΕΔΡΙΚΟΥ ΙΕΡΟΥ ΝΑΟΥ ΑΘΗΝΩΝ «Ο ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΜΟΣ ΤΗΣ ΘΕΟΤΟΚΟΥ» ΜΕΛΕΤΗ ΣΥΝΤΗΡΗΣΗΣ ΕΙΚΟΝΩΝ ΤΕΜΠΛΟΥ ΚΑΘΕΔΡΙΚΟΥ ΙΕΡΟΥ ΝΑΟΥ ΑΘΗΝΩΝ «Ο ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΜΟΣ ΤΗΣ ΘΕΟΤΟΚΟΥ» ΑΘΗΝΑ 2012 ΕΡΓΟ: ΣΥΝΤΗΡΗΣΗ ΕΙΚΟΝΩΝ ΤΕΜΠΛΟΥ ΚΑΘΕΔΡΙΚΟΥ ΙΕΡΟΥ ΝΑΟΥ ΑΘΗΝΩΝ «Ο ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΜΟΣ ΤΗΣ ΘΕΟΤΟΚΟΥ» ΕΚΠΟΝΗΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΦΟΡΕΙΑ ΒΥΖΑΝΤΙΝΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ

ΕΦΟΡΕΙΑ ΒΥΖΑΝΤΙΝΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ 26η ΕΦΟΡΕΙΑ ΒΥΖΑΝΤΙΝΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ ΜΕΣΣΗΝΙΑ Χριστιανούπολη, Ι.Ν. Μεταμόρφωσης του Σωτήρος Σημαντικό οικοδομικό συγκρότημα του 11ου- 12ου αιώνα, που αποτελείται από τον οκταγωνικού τύπου ναό και το επισκοπικό

Διαβάστε περισσότερα

Ιερού Παλατίου Ιππόδρομο ανακτόρου των Βλαχερνών, του ανακτόρου του Μυρελαίου σειρά καταστημάτων της Μέσης

Ιερού Παλατίου Ιππόδρομο ανακτόρου των Βλαχερνών, του ανακτόρου του Μυρελαίου σειρά καταστημάτων της Μέσης BYZANTINH TEXNH:AΡXITEKTONIKH kαι ΖΩΓΡΑΦΙΚΗ H Βυζαντινή αρχιτεκτονική και ως αναπόσπαστο τμήμα της η ζωγραφική: - Ψηφιδωτή και νωπογραφία- νοείται η τέχνη που γεννήθηκε και ήκμασε μεταξύ 4ου και 15ου αιώνα,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. - Γενική Εισαγωγή..2. - Iστορική αναδρομή...3-4. - Περιγραφή του χώρου...5-8. - Επίλογος...9. - Βιβλιογραφία 10

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. - Γενική Εισαγωγή..2. - Iστορική αναδρομή...3-4. - Περιγραφή του χώρου...5-8. - Επίλογος...9. - Βιβλιογραφία 10 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ - Γενική Εισαγωγή..2 - Iστορική αναδρομή....3-4 - Περιγραφή του χώρου.....5-8 - Επίλογος...9 - Βιβλιογραφία 10 1 Γενική Εισαγωγή Επίσκεψη στο Επαρχιακό Μουσείο Πάφου Το Επαρχιακό Μουσείο της

Διαβάστε περισσότερα

Right Rear Door. Let's now finish the door hinge saga with the right rear door

Right Rear Door. Let's now finish the door hinge saga with the right rear door Right Rear Door Let's now finish the door hinge saga with the right rear door You may have been already guessed my steps, so there is not much to describe in detail. Old upper one file:///c /Documents

Διαβάστε περισσότερα

Η θέση ύπνου του βρέφους και η σχέση της με το Σύνδρομο του αιφνίδιου βρεφικού θανάτου. ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

Η θέση ύπνου του βρέφους και η σχέση της με το Σύνδρομο του αιφνίδιου βρεφικού θανάτου. ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Η θέση ύπνου του βρέφους και η σχέση της με το Σύνδρομο του αιφνίδιου βρεφικού θανάτου. Χρυσάνθη Στυλιανού Λεμεσός 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΣΧΟΛΗ ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΦΙΛΟΛΟΓΙΑΣ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΣΧΟΛΗ ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΦΙΛΟΛΟΓΙΑΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΣΧΟΛΗ ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΦΙΛΟΛΟΓΙΑΣ Π.Μ.Σ: «Σύγχρονες Προσεγγίσεις στη γλώσσα και στα κείμενα» ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ ΓΛΩΣΣΟΛΟΓΙΑΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΗ ΔΙΑΤΡΙΒΗ Το φωνηεντικό

Διαβάστε περισσότερα

Ορόλος του φυσικού φωτός στη βυζαντινή εκκλησιαστική αρχιτεκτονική

Ορόλος του φυσικού φωτός στη βυζαντινή εκκλησιαστική αρχιτεκτονική Ιωάννης Ηλιάδης ΕΙΚΟΝΕΣ ΦΩΤΟΣ ΣΤΟ ΝΑΟ ΤΟΥ ΣΩΤΗΡΟΣ ΧΡΙΣΤΟΥ ΣΤΗ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ* Ορόλος του φυσικού φωτός στη βυζαντινή εκκλησιαστική αρχιτεκτονική είναι ιδιαίτερα εμφανής στο καθολικό της Μονής Παναγίας Κοσμοσώτειρας

Διαβάστε περισσότερα

Μια μεταβυζαντινή εικόνα με παράσταση του αγίου Δημητρίου στο Βυζαντινό Μουσείο

Μια μεταβυζαντινή εικόνα με παράσταση του αγίου Δημητρίου στο Βυζαντινό Μουσείο Μια μεταβυζαντινή εικόνα με παράσταση του αγίου Δημητρίου στο Βυζαντινό Μουσείο Μαίρη ΑΣΠΡΑ-ΒΑΡΔΑΒΑΚΗ Δελτίον XAE 13 (1985-1986), Περίοδος Δ'. Στη μνήμη του Μαρίνου Καλλιγά (1906-1985) Σελ. 113-124 ΑΘΗΝΑ

Διαβάστε περισσότερα

1. Άγιος Αθανάσιος στο Λιόπεσι

1. Άγιος Αθανάσιος στο Λιόπεσι Αναστασία Καλάη-Μουζάκη Υπ. δρ Βυζαντινής Αρχαιολογίας Στέλιος Μουζάκης Πολιτικός Μηχανικός, Ιστοριοδίφης Άγιος Αθανάσιος στο Λιόπεσι και Άγιος Γιάννης στον Πέλικα, Μαρούσι Παρατηρήσεις στον εικονογραφικό

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ ΣΤΟ ΒΥΖΑΝΤΙΟ ΚΑΙ ΣΤΗΝ ΤΟΥΡΚΟΚΡΑΤΙΑ: ΠΡΟΤΥΠΟ ΒΑΣΙΛΕΩΣ ΚΑΙ ΣΥΜΒΟΛΟ ΑΝΤΙΣΤΑΣΗΣ

Ο ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ ΣΤΟ ΒΥΖΑΝΤΙΟ ΚΑΙ ΣΤΗΝ ΤΟΥΡΚΟΚΡΑΤΙΑ: ΠΡΟΤΥΠΟ ΒΑΣΙΛΕΩΣ ΚΑΙ ΣΥΜΒΟΛΟ ΑΝΤΙΣΤΑΣΗΣ Ο ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ ΣΤΟ ΒΥΖΑΝΤΙΟ ΚΑΙ ΣΤΗΝ ΤΟΥΡΚΟΚΡΑΤΙΑ: ΠΡΟΤΥΠΟ ΒΑΣΙΛΕΩΣ ΚΑΙ ΣΥΜΒΟΛΟ ΑΝΤΙΣΤΑΣΗΣ Αναστασία Τούρτα Επίτιμη Διευθύντρια Μουσείου Βυζαντινού Πολιτισμού Ο Αλέξανδρος νικά τον Δαρείο. Εικονογραφημένο

Διαβάστε περισσότερα

Άγιος Ιωάννης Πρόδρομος - Κυνηγός (Καθολικό ομωνύμου Ι. Μονής)

Άγιος Ιωάννης Πρόδρομος - Κυνηγός (Καθολικό ομωνύμου Ι. Μονής) Δημοτ. Διαμέρισμα Περιοχή Παρεκκλήσιo Ανάβυσσος Ανάβυσσος Άρτεμις Άρτεμις Άγιος Παντελεήμων Άγιος Νικόλαος Άγιος Ιωάννης Πρόδρομος Άγιος Σπυρίδων και Άγιος Παντελεήμων Γέρακας Κοιμητήριο Άγιος Γεώργιος

Διαβάστε περισσότερα

17. 12.2008-20. 03. 2009. «...ανέφερα εγγράφως...» Διάρκεια Έκθεσης: ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΕΘΝΙΚΟΥ ΑΡΧΕΙΟΥ ΜΝΗΜΕΙΩΝ

17. 12.2008-20. 03. 2009. «...ανέφερα εγγράφως...» Διάρκεια Έκθεσης: ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΕΘΝΙΚΟΥ ΑΡΧΕΙΟΥ ΜΝΗΜΕΙΩΝ «...ανέφερα εγγράφως...» ΘΗΣΑΥΡΟΙ ΤΟΥ ΙΣΤΟΡΙΚΟΥ ΑΡΧΕΙΟΥ ΤΗΣ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑΣ Διάρκεια Έκθεσης: 17. 12.2008-20. 03. 2009 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΕΘΝΙΚΟΥ ΑΡΧΕΙΟΥ ΜΝΗΜΕΙΩΝ Το αρχειακό υλικό

Διαβάστε περισσότερα

Δημήτρης Δαμάσκος Δημήτρης Πλάντζος Πανεπιστημιακή Ανασκαφή Άργους Ορεστικού

Δημήτρης Δαμάσκος Δημήτρης Πλάντζος Πανεπιστημιακή Ανασκαφή Άργους Ορεστικού Δημήτρης Δαμάσκος Δημήτρης Πλάντζος Πανεπιστημιακή Ανασκαφή Άργους Ορεστικού Η ανασκαφή τού 2012 είχε ως στόχους: την περαιτέρω διερεύνηση της στοάς του μεγάλου ρωμαϊκού κτιρίου με τη στοά περιμετρικά

Διαβάστε περισσότερα

Δύο εικόνες του 18ου αιώνα στη συλλογή Αιανής Κοζάνης. Συμβολή στο έργο του ζωγράφου Πάνου ή Παναγιώτη «εξ Ιωαννίνων»

Δύο εικόνες του 18ου αιώνα στη συλλογή Αιανής Κοζάνης. Συμβολή στο έργο του ζωγράφου Πάνου ή Παναγιώτη «εξ Ιωαννίνων» Δύο εικόνες του 18ου αιώνα στη συλλογή Αιανής Κοζάνης. Συμβολή στο έργο του ζωγράφου Πάνου ή Παναγιώτη «εξ Ιωαννίνων» Αγαθονίκη ΤΣΙΛΙΠΑΚΟΥ Τόμος ΚΒ' (2001) Σελ. 365-384 ΑΘΗΝΑ 2001 Αγαθονίκη Δ. Τσιλιπάκου

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΝΙΚΟ ΜΕΤΣΟΒΙΟ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ

ΕΘΝΙΚΟ ΜΕΤΣΟΒΙΟ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ ΕΘΝΙΚΟ ΜΕΤΣΟΒΙΟ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ ΣΧΟΛΗ ΑΓΡΟΝΟΜΩΝ & ΤΟΠΟΓΡΑΦΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΤΟΜΕΑΣ ΓΕΩΓΡΑΦΙΑΣ ΚΑΙ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΟΥ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ «Η ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΗΣ ΠΟΛΗΣ ΤΗΣ ΚΑΛΑΜΑΤΑΣ ΜΕ ΕΠΙΚΕΝΤΡΟ ΤΟ ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΤΗΣ ΚΕΝΤΡΟ»

Διαβάστε περισσότερα

Εικόνες από το αρχικό τέμπλο του ναού της Υπαπαντής στη Θεσσαλονίκη. Ανασύνθεση ενός συνόλου του 16ου αιώνα

Εικόνες από το αρχικό τέμπλο του ναού της Υπαπαντής στη Θεσσαλονίκη. Ανασύνθεση ενός συνόλου του 16ου αιώνα Εικόνες από το αρχικό τέμπλο του ναού της Υπαπαντής στη Θεσσαλονίκη. Ανασύνθεση ενός συνόλου του 16ου αιώνα Νικόλαος ΣΙΩΜΚΟΣ Τόμος ΚΖ (2006) Σελ. 321-334 ΑΘΗΝΑ 2006 Νικόλαος Δ. Σιώμκος ΕΙΚΟΝΕΣ ΑΠΟ ΤΟ ΑΡΧΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

Εξαιρετικά αντίγραφα βυζαντινών εικόνων

Εξαιρετικά αντίγραφα βυζαντινών εικόνων Εξαιρετικά αντίγραφα βυζαντινών εικόνων από την H ΙΕΡΑ ΜΟΝΗ ΣΙΝΑ «Η ΙΕΡΑ ΜΟΝΗ ΤΟΥ ΣΙΝΑ είναι ένα Ελληνορθόδοξον Χριστιανικόν μοναστικόν κέντρον με αδιάκοπον πνευματική ζωήν δεκαεπτά αιώνων. Η ασκητική

Διαβάστε περισσότερα

Ευγενία Δρακοπούλου. Διευθύντρια Ερευνών Τομέας Νεοελληνικών Ερευνών

Ευγενία Δρακοπούλου. Διευθύντρια Ερευνών Τομέας Νεοελληνικών Ερευνών Ευγενία Δρακοπούλου Διευθύντρια Ερευνών Τομέας Νεοελληνικών Ερευνών Τηλ. +302107273570 Fax: +302107246212 E-mail: egidrak@eie.gr Website: http://eie.academia.edu/eugeniadrakopoulou http://www.eie.gr/nhrf/institutes/inr/cvs/cv-drakopoulou-gr.html

Διαβάστε περισσότερα

Αναζητώντας το Δέντρο της Ζωής σ ένα βυζαντινό μνημείο της Αθήνας

Αναζητώντας το Δέντρο της Ζωής σ ένα βυζαντινό μνημείο της Αθήνας ΥΠΟΥΡΓΕΊΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΎ ΚΑΙ ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΎ ΓΕΝΙΚΉ ΔΙΕΎΘΥΝΣΗ ΑΡΧΑΙΟΤΉΤΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΉΣ ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΆΣ ΔΙΕΎΘΥΝΣΗ ΜΟΥΣΕΊΩΝ/ΤΜΉΜΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΏΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΆΤΩΝ ΚΑΙ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΊΑΣ Αναζητώντας το Δέντρο της Ζωής σ ένα βυζαντινό

Διαβάστε περισσότερα

Αγία Αναστασία η Μεγαλομάρτυς η Φαρμακολύτρια 22 Δεκεμβρίου

Αγία Αναστασία η Μεγαλομάρτυς η Φαρμακολύτρια 22 Δεκεμβρίου Αγία Αναστασία η Μεγαλομάρτυς η Φαρμακολύτρια 22 Δεκεμβρίου http://www.google.com.cy/imgres?imgurl=http://www.pigizois.net/sinaxaristis/12/22.jpg&imgrefurl=http://www.saint.gr/3239/saint.aspx&usg= 3Fna2LMd87t9UxeDDztnUV4LuDo=&h=835&w=586&sz=63&hl=en&start=1&zoom=1&tbnid=bpzYaMtyqRnVnM:&t

Διαβάστε περισσότερα

Άγνωστες εικόνες και τοιχογραφίες του Θεοφάνη του Κρητός στη Μονή Παντοκράτορος και στη Μονή Γρηγορίου στο Άγιον Όρος

Άγνωστες εικόνες και τοιχογραφίες του Θεοφάνη του Κρητός στη Μονή Παντοκράτορος και στη Μονή Γρηγορίου στο Άγιον Όρος Άγνωστες εικόνες και τοιχογραφίες του Θεοφάνη του Κρητός στη Μονή Παντοκράτορος και στη Μονή Γρηγορίου στο Άγιον Όρος Ευθύμιος ΤΣΙΓΑΡΙΔΑΣ Δελτίον XAE 19 (1996-1997), Περίοδος Δ' Σελ. 97-116 ΑΘΗΝΑ 1997

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΛ ΜΟΙΡΩΝ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ. Το έργο και η εποχή του Θεοφάνη

ΓΕΛ ΜΟΙΡΩΝ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ. Το έργο και η εποχή του Θεοφάνη ΓΕΛ ΜΟΙΡΩΝ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ Το έργο και η εποχή του Θεοφάνη ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Γενικά για την Κρητική σχολή 3 Τεχνοτροπία 5 Εικόνες.9 Πηγές, συνεργασία, επικοινωνία 13 2 Γενικά για την Κρητική Σχολή

Διαβάστε περισσότερα

Η Βοιωτία θεωρείται από αρχαίους και συγχρόνους ιστορικούς καθώς και γεωγράφους, περιοχή ευνοημένη από τη φύση και τη γεωπολιτική θέση της.

Η Βοιωτία θεωρείται από αρχαίους και συγχρόνους ιστορικούς καθώς και γεωγράφους, περιοχή ευνοημένη από τη φύση και τη γεωπολιτική θέση της. Η Βοιωτία θεωρείται από αρχαίους και συγχρόνους ιστορικούς καθώς και γεωγράφους, περιοχή ευνοημένη από τη φύση και τη γεωπολιτική θέση της. Βρίσκεται στο κέντρο σχεδόν της ελληνικής χερσονήσου, πάνω στο

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΩΤΕΣ ΕΙΔΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΝΑΟ ΑΓΙΟΥ ΝΙΚΟΛΑΟΥ ΛΟΧΜΗΣ ΓΡΕΒΕΝΩΝ ΚΑΙ ΤΙΣ ΤΟΙΧΟΓΡΑΦΙΕΣ ΤΟΥ

ΠΡΩΤΕΣ ΕΙΔΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΝΑΟ ΑΓΙΟΥ ΝΙΚΟΛΑΟΥ ΛΟΧΜΗΣ ΓΡΕΒΕΝΩΝ ΚΑΙ ΤΙΣ ΤΟΙΧΟΓΡΑΦΙΕΣ ΤΟΥ ΠΡΩΤΕΣ ΕΙΔΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΝΑΟ ΑΓΙΟΥ ΝΙΚΟΛΑΟΥ ΛΟΧΜΗΣ ΓΡΕΒΕΝΩΝ ΚΑΙ ΤΙΣ ΤΟΙΧΟΓΡΑΦΙΕΣ ΤΟΥ Ο ναός του Αγιου Νικολάου βρίσκεται στο νεκροταφείο του οικισμού Λόχμη (παλαιά ονομασία Βίτσι) του Δήμου Γρεβενών 1.

Διαβάστε περισσότερα

Περιοχή διαγωνισμού Rethink Athens

Περιοχή διαγωνισμού Rethink Athens Περιοχή διαγωνισμού Rethink Athens Πρόγραμμα : Statistical_Analysis_1.prg Ανάλυση : 28/06/2012 13:05 Κατάλογος : C:\Workspace\Planning\Mst\2010\Statistics\Analysis_5\ Vesrion : 2.8.0, 20-06-2011 Τα κοινά

Διαβάστε περισσότερα

Η Εικόνα της Μητέρας μεταξύ παράδοσης και σύγχρονης εποχής

Η Εικόνα της Μητέρας μεταξύ παράδοσης και σύγχρονης εποχής Πρόγραμμα Κοινοτικής Πρωτοβουλίας INTERREG IIIA ΕΛΛΑΔΑ-ΙΤΑΛΙΑ 2000-2006 Πρόγραμμα Παρέμβασης 11 Άξονας Προτεραιότητας 003: Περιβάλλον & Πολιτιστική Κληρονομιά Μέτρο 002: Προώθηση, Αναπαλαίωση και Αξιοποίηση

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΟΥ ΠΤΥΧΙΑΚΗ. Λεμεσός

ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΟΥ ΠΤΥΧΙΑΚΗ. Λεμεσός ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΤΟ ΚΑΠΝΙΣΜΑ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΕΓΚΥΜΟΣΥΝΗ ΚΑΙ Η ΒΛΑΠΤΙΚΗ ΕΠΙΔΡΑ ΑΣΗ ΤΟΥ ΣΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΟΥ ΝΕΟΓΝΟΥ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Ονοματεπώνυμο Αγγελική Παπαπαύλου Αριθμός Φοιτητικής

Διαβάστε περισσότερα

Επιβλέπουσα Καθηγήτρια: ΣΟΦΙΑ ΑΡΑΒΟΥ ΠΑΠΑΔΑΤΟΥ

Επιβλέπουσα Καθηγήτρια: ΣΟΦΙΑ ΑΡΑΒΟΥ ΠΑΠΑΔΑΤΟΥ EΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΤΕΙ ΙΟΝΙΩΝ ΝΗΣΩΝ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΣΙΩΝ ΣΧΕΣΕΩΝ & ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ Ταχ. Δ/νση : Λεωφ. Αντ.Τρίτση, Αργοστόλι Κεφαλληνίας Τ.Κ. 28 100 τηλ. : 26710-27311 fax : 26710-27312

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. Μάρκετινγκ Αθλητικών Τουριστικών Προορισμών 1

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. Μάρκετινγκ Αθλητικών Τουριστικών Προορισμών 1 ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΗΣ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΤΜΗΜΑ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΔΙΑΤΜΗΜΑΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ «Σχεδιασμός, Διοίκηση και Πολιτική του Τουρισμού» ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ ΑΘΛΗΤΙΚΩΝ ΤΟΥΡΙΣΤΙΚΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Α/Α ΔΩΡΗΤΗΣ ΕΡΓΟ ΠΟΥ ΠΡΟΣΕΦΕΡΕ

Α/Α ΔΩΡΗΤΗΣ ΕΡΓΟ ΠΟΥ ΠΡΟΣΕΦΕΡΕ Α/Α ΔΩΡΗΤΗΣ ΕΡΓΟ ΠΟΥ ΠΡΟΣΕΦΕΡΕ 1. ΚΩΝ/ΝΟΣ Μ. ΛΕΓΓΑΣ Η ΓΕΝΝΗΣΙΣ ΤΟΥ ΙΗΣΟΥ 2. (ΔΗΜΑΡΧΟΣ ΣΤΥΜΦΑΛΙΑΣ) Η ΒΑΠΤΙΣΙΣ ΤΟΥ ΙΗΣΟΥ 3. ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΤΗΣ ΜΑΡΚΟΣ 4. ΟΙΚ.ΑΘΑΝ. & ΜΑΡΙΑΣ ΓΑΤΣΙΟΠΟΥΛΟΥ Η ΕΠΙΣΚΕΨΙΣ ΤΟΥ ΙΗΣΟΥ ΣΤΟΝ

Διαβάστε περισσότερα

Θρησκευτικά και Προσκυνηµατικά Μνηµεία από διάφορες περιοχές της Ελλάδος. Ιερά Μονή Αγίου Ιωάννου του Θεολόγου Αετοχωρίου

Θρησκευτικά και Προσκυνηµατικά Μνηµεία από διάφορες περιοχές της Ελλάδος. Ιερά Μονή Αγίου Ιωάννου του Θεολόγου Αετοχωρίου Θρησκευτικά και Προσκυνηµατικά Μνηµεία από διάφορες περιοχές της Ελλάδος Ιερά Μητρόπολη Αλεξανδρουπόλεως Ιερά Μονή Αγίου Ιωάννου του Θεολόγου Αετοχωρίου Ιερά Μονή Παναγίας Εύρου Ναός Παναγίας Κοσµοσώτηρας

Διαβάστε περισσότερα

Μινωικός Πολιτισμός σελ. 23-28

Μινωικός Πολιτισμός σελ. 23-28 Μινωικός Πολιτισμός σελ. 23-28 Να περιγράψετε ένα μινωικό ανάκτορο; Μεγάλα Συγκροτήματα κτιρίων, Είχαν πολλές πτέρυγες-δωματίων, Διοικητικά, Οικονομικά, Θρησκευτικά και Καλλιτεχνικά κέντρα της περιοχής,

Διαβάστε περισσότερα

Κυκλαδική τέχνη και σύγχρονη αφηρημένη τέχνη

Κυκλαδική τέχνη και σύγχρονη αφηρημένη τέχνη ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΓΙΟΥ ΑΘΑΝΑΣΙΟΥ Κυκλαδική τέχνη και σύγχρονη αφηρημένη τέχνη Νάγια Οικονομίδου 2014-2015 1 Περιεχόμενα Πρόλογος...3 1. Γνωρίσματα Κυκλαδικής Τέχνης...4 Πτυόσχημα ειδώλια.5 Βιολόσχημα ειδώλια 6

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή εργασία Η ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΣΕ ΕΦΗΒΟΥΣ ΜΕ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ 1

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή εργασία Η ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΣΕ ΕΦΗΒΟΥΣ ΜΕ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ 1 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή εργασία Η ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΣΕ ΕΦΗΒΟΥΣ ΜΕ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ 1 ΑΝΔΡΕΑΣ ΑΝΔΡΕΟΥ Φ.Τ:2008670839 Λεμεσός 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

«Χρήσεις γης, αξίες γης και κυκλοφοριακές ρυθμίσεις στο Δήμο Χαλκιδέων. Η μεταξύ τους σχέση και εξέλιξη.»

«Χρήσεις γης, αξίες γης και κυκλοφοριακές ρυθμίσεις στο Δήμο Χαλκιδέων. Η μεταξύ τους σχέση και εξέλιξη.» ΕΘΝΙΚΟ ΜΕΤΣΟΒΙΟ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ ΣΧΟΛΗ ΑΓΡΟΝΟΜΩΝ ΚΑΙ ΤΟΠΟΓΡΑΦΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΤΟΜΕΑΣ ΓΕΩΓΡΑΦΙΑΣ ΚΑΙ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΟΥ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ: «Χρήσεις γης, αξίες γης και κυκλοφοριακές ρυθμίσεις στο Δήμο Χαλκιδέων.

Διαβάστε περισσότερα

Οι αδελφοί Montgolfier: Ψηφιακή αφήγηση The Montgolfier Βrothers Digital Story (προτείνεται να διδαχθεί στο Unit 4, Lesson 3, Αγγλικά Στ Δημοτικού)

Οι αδελφοί Montgolfier: Ψηφιακή αφήγηση The Montgolfier Βrothers Digital Story (προτείνεται να διδαχθεί στο Unit 4, Lesson 3, Αγγλικά Στ Δημοτικού) Οι αδελφοί Montgolfier: Ψηφιακή αφήγηση The Montgolfier Βrothers Digital Story (προτείνεται να διδαχθεί στο Unit 4, Lesson 3, Αγγλικά Στ Δημοτικού) Προσδοκώμενα αποτελέσματα Περιεχόμενο Ενδεικτικές δραστηριότητες

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΠΕΡΙΗΓΗΣΗ ΣΤΗΝ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΗ ΤΟΥ ΣΥΝΔΕΣΜΟΥ ΦΙΛΟΛΟΓΩΝ Ν.ΣΕΡΡΩΝ.

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΠΕΡΙΗΓΗΣΗ ΣΤΗΝ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΗ ΤΟΥ ΣΥΝΔΕΣΜΟΥ ΦΙΛΟΛΟΓΩΝ Ν.ΣΕΡΡΩΝ. ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΠΕΡΙΗΓΗΣΗ ΣΤΗΝ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΗ ΤΟΥ ΣΥΝΔΕΣΜΟΥ ΦΙΛΟΛΟΓΩΝ Ν.ΣΕΡΡΩΝ. Ένα μοναδικό ταξίδι, οδοιπορικό στην ιστορία του πολιτισμού και της εκπαίδευσης των Ελλήνων, σχεδίασε

Διαβάστε περισσότερα

Τίτλος: Διδακτική αξιοποίηση εκπαιδευτικών επισκέψεων

Τίτλος: Διδακτική αξιοποίηση εκπαιδευτικών επισκέψεων Τίτλος: Διδακτική αξιοποίηση εκπαιδευτικών επισκέψεων Βαθμίδα: Δευτεροβάθμια Θεματική περιοχή δραστηριότητας: Θεολογία Δημιουργός παρουσίασης: Ξανθή Αλμπανάκη Επικοινωνία: xalbanaki@gmail.com Εκπαιδευτικός

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ Επιβλέπων Καθηγητής: Δρ. Νίκος Μίτλεττον Η ΣΧΕΣΗ ΤΟΥ ΜΗΤΡΙΚΟΥ ΘΗΛΑΣΜΟΥ ΜΕ ΤΗΝ ΕΜΦΑΝΙΣΗ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ 2 ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ Ονοματεπώνυμο: Ιωσηφίνα

Διαβάστε περισσότερα

Πρώιμη κρητική εικόνα της Κοιμήσεως της Θεοτόκου στην μονή Ιβήρων

Πρώιμη κρητική εικόνα της Κοιμήσεως της Θεοτόκου στην μονή Ιβήρων Πρώιμη κρητική εικόνα της Κοιμήσεως της Θεοτόκου στην μονή Ιβήρων Ευθύμιος ΤΣΙΓΑΡΙΔΑΣ Περίοδος Δ', Τόμος ΚΗ' (2007) Σελ. 193-202 ΑΘΗΝΑ 2007 Ε. Ν. Τσιγαρίδας ΠΡΩΙΜΗ ΚΡΗΤΙΚΗ ΕΙΚΟΝΑ ΤΗΣ ΚΟΙΜΗΣΕΩΣ ΤΗΣ ΘΕΟΤΟΚΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΒΛΙΟ ΠΕΜΠΤΟ. Η ΑΓΙΑ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ Του Αντιστρατήγου ε.α. Παναγιώτη Πανταζή

ΒΙΒΛΙΟ ΠΕΜΠΤΟ. Η ΑΓΙΑ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ Του Αντιστρατήγου ε.α. Παναγιώτη Πανταζή ΒΙΒΛΙΟ ΠΕΜΠΤΟ Η ΑΓΙΑ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ Του Αντιστρατήγου ε.α. Παναγιώτη Πανταζή Όταν λέµε Αγία Παρασκευή εννοούµε τη µικρή Εκκλησία, που είναι δυτικά του χωριού στη θέση Παναγία (Παναΐα), την οποία βλέπουµε στην

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΙΖΟΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΕΝΤΥΠΟ ΥΠΟΒΟΛΗΣ ΚΑΛΩΝ ΠΡΑΚΤΙΚΩΝ Ι ΑΣΚΑΛΙΑΣ

ΜΕΙΖΟΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΕΝΤΥΠΟ ΥΠΟΒΟΛΗΣ ΚΑΛΩΝ ΠΡΑΚΤΙΚΩΝ Ι ΑΣΚΑΛΙΑΣ ΕΣΠΑ 2007-13\Ε.Π. Ε&ΔΒΜ\Α.Π. 1-2-3 «Μείζον Πρόγραμμα Επιμόρφωσης Εκπαιδευτικών στις 8 Π.Σ., 3 Π.Σ.Εξ., 2 Π.Σ.Εισ.» Με συγχρηματοδότηση της Ελλάδας και της Ευρωπαϊκής Ένωσης (Ε. Κ. Τ.) ΜΕΙΖΟΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ

Διαβάστε περισσότερα

Αξιοθέατα Μακεδονίας, Στερεάς Ελλάδας και Θράκης

Αξιοθέατα Μακεδονίας, Στερεάς Ελλάδας και Θράκης PROJECT Β ΤΕΤΡΑΜΗΝΟΥ Αξιοθέατα Μακεδονίας, Στερεάς Ελλάδας και Θράκης Μέλη: Αλέξανδρος Χατζόπουλος, Δέσποινα Γρηγοριάδου, Μαρία Γούλα, Αθανάσιος Ουζούνης, Ευθύμης Καραβίτης, Δημήτρης Χατζηβλασίου Επιμελητές:

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΠΛΑΣΗ ΧΩΡΩΝ ΚΟΙΜΗΤΗΡΙΟΥ ΚΑΜΑΡΙΩΤΗ ΝΕΟ ΟΣΤΕΟΦΥΛΑΚΙΟ ΚΑΙ ΠΡΟΣΚΥΝΗΜΑ ΜΕΤΑΜΟΡΦΩΣΕΩΣ

ΑΝΑΠΛΑΣΗ ΧΩΡΩΝ ΚΟΙΜΗΤΗΡΙΟΥ ΚΑΜΑΡΙΩΤΗ ΝΕΟ ΟΣΤΕΟΦΥΛΑΚΙΟ ΚΑΙ ΠΡΟΣΚΥΝΗΜΑ ΜΕΤΑΜΟΡΦΩΣΕΩΣ ΑΝΑΠΛΑΣΗ ΧΩΡΩΝ ΚΟΙΜΗΤΗΡΙΟΥ ΚΑΜΑΡΙΩΤΗ ΝΕΟ ΟΣΤΕΟΦΥΛΑΚΙΟ ΚΑΙ ΠΡΟΣΚΥΝΗΜΑ ΜΕΤΑΜΟΡΦΩΣΕΩΣ Ηράκλειο, Οκτώβριος 2011 Σεπτέμβριος 2012 Μελέτη Νίκος Σκουτέλης & Φλάβιο Ζανόν Αρχιτέκτονες μηχανικοί Οδός Πατρός Αντωνίου

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΕΙΡΑΙΑ ΤΜΗΜΑ ΝΑΥΤΙΛΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΣΤΗΝ ΝΑΥΤΙΛΙΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΕΙΡΑΙΑ ΤΜΗΜΑ ΝΑΥΤΙΛΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΣΤΗΝ ΝΑΥΤΙΛΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΕΙΡΑΙΑ ΤΜΗΜΑ ΝΑΥΤΙΛΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΣΤΗΝ ΝΑΥΤΙΛΙΑ ΝΟΜΙΚΟ ΚΑΙ ΘΕΣΜΙΚΟ ΦΟΡΟΛΟΓΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΚΤΗΣΗΣ ΚΑΙ ΕΚΜΕΤΑΛΛΕΥΣΗΣ ΠΛΟΙΟΥ ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ που υποβλήθηκε στο

Διαβάστε περισσότερα

21. ΙΕΡΑ ΜΗΤΡΟΠΟΛΗ ΗΛΕΙΑΣ

21. ΙΕΡΑ ΜΗΤΡΟΠΟΛΗ ΗΛΕΙΑΣ 21. ΙΕΡΑ ΜΗΤΡΟΠΟΛΗ ΗΛΕΙΑΣ Ι.Μ. Ανω Μονή Χρυσοπηγή Δίβρης Ι.Μ. Κοιμήσεως Θεοτόκου Κρεμαστής Ι.Μ. Αγ.Νικολάου Φραγκοπηδήματος Ι.Μ. Κοιμήσεως Θεοτόκου Σκαφιδιάς 22. ΙΕΡΑ ΜΗΤΡΟΠΟΛΗ ΘΕΣΣΑΛΙΩΤΙΔΟΣ & ΦΑΝΑΡΙΟΦΕΡΣΑΛΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΕΚΔΡΟΜΕΣ

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΕΚΔΡΟΜΕΣ ΑΝΩΤΑΤΗ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΤΙΚΗ ΑΚΑΔΗΜΙΑ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΕΚΔΡΟΜΕΣ Με απόφαση του Ακαδημαϊκού Συμβουλίου (συνεδρίαση 29-10-2013), πραγματοποιήθηκαν δύο μονοήμερες Εκπαιδευτικές Εκδρομές στις οποίες συμμετείχαν

Διαβάστε περισσότερα

ΒΥΖΑΝΤΙΑΚΑ. Στο πρώτο κεφάλαιο (Οι «φανερές» αρμοδιότητες του μυστικού την

ΒΥΖΑΝΤΙΑΚΑ. Στο πρώτο κεφάλαιο (Οι «φανερές» αρμοδιότητες του μυστικού την 396 Βιβλιοκρισίες μάλλον τον επικεφαλής ΕΛΛΗΝΙΚΗ μιας υπηρεσίας ΙΣΤΟΡΙΚΗ (σεκρέτου), ΕΤΑΙΡΕΙΑ στην οποία εργάζονταν «μυστικοί», οι υφιστάμενοι δηλαδή του μυστικού. Για τον μυστογράφο, στο τρίτο κεφάλαιο

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ Πτυχιακή Διατριβή Επιβλέπουσα καθηγήτρια: Κα Παναγιώτα Ταμανά ΣΤΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΕΠΟΙΘΗΣΕΙΣ ΑΤΟΜΩΝ ΑΠΕΝΑΝΤΙ ΣΤΟ ΕΜΒΟΛΙΟ ΚΑΤΑ ΤΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

Εγκαίνια έκθεσης 23.10.2013, 13.00 Διάρκεια Έκθεσης 19.10.2013 19.1.2014

Εγκαίνια έκθεσης 23.10.2013, 13.00 Διάρκεια Έκθεσης 19.10.2013 19.1.2014 Εγκαίνια έκθεσης 23.10.2013, 13.00 Διάρκεια Έκθεσης 19.10.2013 19.1.2014 Επιμέλεια έκθεσης Αγαθονίκη Τσιλιπάκου, Νίκος Μπονόβας Mε την περιοδική έκθεση «Η τιμή του αγίου Μάμαντος στη Μεσόγειο: Ένας ακρίτας

Διαβάστε περισσότερα

Στο άρθρο θα παρουσιαστεί η διάδοση του θέματος. Ο ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΤΗΣ ΛΟΥΚΑΣ ΩΣ ΖΩΓΡΑΦΟΣ ΤΗΣ ΕΙΚΟΝΑΣ ΤΗΣ ΠΑΝΑΓΙΑΣ ΣΤΗΝ ΗΠΕΙΡΩΤΙΚΗ ΕΛΛΑΔΑ (16ος-18ος ΑΙΩΝΑΣ)

Στο άρθρο θα παρουσιαστεί η διάδοση του θέματος. Ο ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΤΗΣ ΛΟΥΚΑΣ ΩΣ ΖΩΓΡΑΦΟΣ ΤΗΣ ΕΙΚΟΝΑΣ ΤΗΣ ΠΑΝΑΓΙΑΣ ΣΤΗΝ ΗΠΕΙΡΩΤΙΚΗ ΕΛΛΑΔΑ (16ος-18ος ΑΙΩΝΑΣ) ΔΧΑΕ 33 (2012) 405-418 Νανώ Χατζηδάκη Ο ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΤΗΣ ΛΟΥΚΑΣ ΩΣ ΖΩΓΡΑΦΟΣ ΤΗΣ ΕΙΚΟΝΑΣ ΤΗΣ ΠΑΝΑΓΙΑΣ ΣΤΗΝ ΗΠΕΙΡΩΤΙΚΗ ΕΛΛΑΔΑ (16ος-18ος ΑΙΩΝΑΣ) Στo άρθρο εξετάζεται η ιδιαίτερη διάδοση του θέματος του ευαγγελιστή

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΔΠΗΣΖΜΗΟ ΠΑΣΡΩΝ ΣΜΖΜΑ ΖΛΔΚΣΡΟΛΟΓΩΝ ΜΖΥΑΝΗΚΩΝ ΚΑΗ ΣΔΥΝΟΛΟΓΗΑ ΤΠΟΛΟΓΗΣΩΝ ΣΟΜΔΑ ΤΣΖΜΑΣΩΝ ΖΛΔΚΣΡΗΚΖ ΔΝΔΡΓΔΗΑ

ΠΑΝΔΠΗΣΖΜΗΟ ΠΑΣΡΩΝ ΣΜΖΜΑ ΖΛΔΚΣΡΟΛΟΓΩΝ ΜΖΥΑΝΗΚΩΝ ΚΑΗ ΣΔΥΝΟΛΟΓΗΑ ΤΠΟΛΟΓΗΣΩΝ ΣΟΜΔΑ ΤΣΖΜΑΣΩΝ ΖΛΔΚΣΡΗΚΖ ΔΝΔΡΓΔΗΑ ΠΑΝΔΠΗΣΖΜΗΟ ΠΑΣΡΩΝ ΣΜΖΜΑ ΖΛΔΚΣΡΟΛΟΓΩΝ ΜΖΥΑΝΗΚΩΝ ΚΑΗ ΣΔΥΝΟΛΟΓΗΑ ΤΠΟΛΟΓΗΣΩΝ ΣΟΜΔΑ ΤΣΖΜΑΣΩΝ ΖΛΔΚΣΡΗΚΖ ΔΝΔΡΓΔΗΑ Γηπισκαηηθή Δξγαζία ηνπ Φνηηεηή ηνπ ηκήκαηνο Ζιεθηξνιόγσλ Μεραληθώλ θαη Σερλνινγίαο Ζιεθηξνληθώλ

Διαβάστε περισσότερα

Θέμα διπλωματικής εργασίας: «Από το «φρενοκομείο» στη Λέρο και την Ψυχιατρική Μεταρρύθμιση: νομικό πλαίσιο και ηθικοκοινωνικές διαστάσεις»

Θέμα διπλωματικής εργασίας: «Από το «φρενοκομείο» στη Λέρο και την Ψυχιατρική Μεταρρύθμιση: νομικό πλαίσιο και ηθικοκοινωνικές διαστάσεις» ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΣΧΟΛΕΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ & ΟΔΟΝΤΙΑΤΡΙΚΗΣ ΤΜΗΜΑΤΑ ΝΟΜΙΚΗΣ & ΘΕΟΛΟΓΙΑΣ ΔΙΑΤΜΗΜΑΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ «ΣΥΓΧΡΟΝΕΣ ΙΑΤΡΙΚΕΣ ΠΡΑΞΕΙΣ: ΔΙΚΑΙΙΚΗ ΡΥΘΜΙΣΗ ΚΑΙ ΒΙΟΗΘΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΟ Ι ΡΥΜΑ ΚΡΗΤΗΣ ΣΧΟΛΗ ΙΟΙΚΗΣΗΣ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΟ Ι ΡΥΜΑ ΚΡΗΤΗΣ ΣΧΟΛΗ ΙΟΙΚΗΣΗΣ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΟ Ι ΡΥΜΑ ΚΡΗΤΗΣ ΣΧΟΛΗ ΙΟΙΚΗΣΗΣ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Το franchising ( δικαιόχρηση ) ως µέθοδος ανάπτυξης των επιχειρήσεων λιανικού εµπορίου

Διαβάστε περισσότερα