100 Τα πώς και τα γιατί της κυματικής ενέργειας. Ένας οδηγός για τους επενδυτές και τους υπεύθυνους για τη χάραξη πολιτικής.

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "100 Τα πώς και τα γιατί της κυματικής ενέργειας. Ένας οδηγός για τους επενδυτές και τους υπεύθυνους για τη χάραξη πολιτικής."

Transcript

1 100 Τα πώς και τα γιατί της κυματικής ενέργειας. Ένας οδηγός για τους επενδυτές και τους υπεύθυνους για τη χάραξη πολιτικής Coordinator:

2 Αν και η κυματική ενέργεια δεν μπορεί προς το παρόν να συναγωνιστεί οικονομικά τις ώριμες μορφές ενέργειας, η δυνητική συνεισφορά του ευρωπαϊκού κυματικού δυναμικού στην ενεργειακή αγορά είναι σημαντική. Άλλωστε, την παρούσα στιγμή βρίσκονται υπό δοκιμή διάφορες λύσεις, οι οποίες προσφέρουν ένα ορισμένο επίπεδο τεχνικής ωριμότητας συγκριτικά με άλλες Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας (ΑΠΕ) που έχουν δυναμικότερη παρουσία στην αγορά. Συνεπώς, η κυματική ενέργεια μπορεί να συμβάλλει σημαντικά στην ευρωπαϊκή αγορά Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας μεσοπρόθεσμα έως μακροπρόθεσμα, υπό την προϋπόθεση ότι θα δημιουργηθούν οι συνθήκες που κρίνονται απαραίτητες για την προώθηση της ανάπτυξής της. Παρ όλο που τα τελευταία χρόνια έχουν διεξαχθεί οι σχετικές έρευνες, υπάρχουν ακόμη σημαντικά εμπόδια, μη τεχνικής φύσης, τα οποία πρέπει να υπερπηδήσουμε ώστε να επιταχύνουμε τη δημιουργία αυτής της νέας αγοράς. Σκοπός του έργου WAVEPLAM είναι η ανάπτυξη των κατάλληλων μέσων, η κατάρτιση μεθόδων και προτύπων, και η δημιουργία των συνθηκών που θα διασφαλίσουν την εισαγωγή της κυματικής ενέργειας στην ευρωπαϊκή αγορά ΑΠΕ. Προς αυτή την κατεύθυνση, γίνεται μια προσπάθεια να αντιμετωπιστούν εκ των προτέρων οι μη τεχνολογικοί περιορισμοί και οι παράγοντες επιρροής που ενδέχεται να δημιουργηθούν τη στιγμή που οι συγκεκριμένες τεχνολογίες θα είναι διαθέσιμες για ανάπτυξη μεγάλης κλίμακας, μέσα από μια σειρά δραστηριοτήτων. Οι δραστηριότητες αυτές έχουν ως στόχο την υποστήριξη της δημιουργίας μιας κυματικής ενεργειακής αγοράς που θα τιθασεύσει το σημαντικό δυναμικό αυτής της μορφής ενέργειας στην Ευρώπη, συμβάλλοντας παράλληλα στον περιορισμό της ενεργειακής εξάρτησης της Ευρώπης από εξωτερικές αγορές και στη μείωση των αεριών του θερμοκηπίου. 2

3 Περιεχόμενα Ευχαριστίες... 9 Απαλλακτική ρήτρα Εισαγωγή Χρηματοδότηση: Τα πώς και τα γιατί της επένδυσης στην κυματική ενέργεια Προς τους υπεύθυνους για τη χάραξη πολιτικής: Ποιος ο λόγος να επιλέξετε να επενδύσετε στην κυματική ενέργεια; Κυματική ενέργεια: Τεράστιες δυνατότητες προσφοράς Ενεργειακή εξάρτηση και ασφάλεια εφοδιασμού Κλιματική αλλαγή και μείωση των εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα (CO 2 ) Ένα διαφοροποιημένο ενεργειακό μείγμα Δημιουργία θέσεων εργασίας Μακρο-ανάλυση για τους επενδυτές: Ποιος ο λόγος να επιλέξετε να επενδύσετε στην κυματική ενέργεια; Ανάλυση της προσφοράς γενική ανάλυση κόστους ενέργειας Κεφαλαιουχικές δαπάνες και Σταθμισμένο Κόστος Ενέργειας [Levelized Cost of Energy LCO] Αποθέματα ορυκτών καυσίμων και ασφάλεια εφοδιασμού Προβλέψεις προσφοράς της κυματικής ενέργειας Ανάλυση ζήτησης: Ορυκτά καύσιμα και Πράσινη ενέργεια Διείσδυση της Πράσινης ενέργειας στην αγορά (ανά περιοχή) Μηχανισμοί υποστήριξης: Πολιτική Feed-in Tariff και επιχορηγήσεις Σύντομη ανάλυση SWOT (Δυνάμεων Αδυναμιών Ευκαιριών Απειλών). 30 3

4 2.3 Μικρο-ανάλυση για τους επενδυτές: Γιατί να επενδύσετε σε ένα προϊόν, μια εταιρεία ή ένα έργο κυματικής ενέργειας Τύποι επενδυτών: Περιγραφή και αποσαφήνιση της αποστολής Εφευρέτες/δικαιοπάροχοι Επενδυτές προϊόντων Φορείς υλοποίησης Φορείς χρηματοδότησης έργων Αποτίμηση εταιρείας Δέουσα τεχνική επιμέλεια του προϊόντος ή του έργου Δομή και αποστολή της εταιρείας Ομάδα Διοίκησης Τεχνολογία: Επιλογή του κατάλληλου εξοπλισμού και της ιδανικής θέσης εγκατάστασης Χερσαία Ζώνη (βάθος νερού < 15m) Πλεονεκτήματα Μειονεκτήματα Παραδείγματα χερσαίων συστημάτων Παράκτια ζώνη (βάθος νερού < 25 m) Πλεονεκτήματα Μειονεκτήματα Παραδείγματα παράκτιων συστημάτων Υπεράκτια ζώνη (βάθος νερού > 25 m) Πλεονεκτήματα Μειονεκτήματα Παραδείγματα υπεράκτιων συστημάτων μικρού βυθίσματος (βάθος νερού m) Παραδείγματα υπεράκτιων συστημάτων μεγάλου βυθίσματος (βάθος νερού < 75 m) Συνοπτικοί πίνακες

5 4 Διακυβέρνηση: Ισχύοντες κανονισμοί και πολιτικές διαχείρισης στον τομέα της κυματικής ενέργειας Ισχύοντες νόμοι για την ανάπτυξη της θαλάσσιας ενέργειας Διεθνές επίπεδο Επίπεδο περιφερειακών θαλασσών Δίκαιο και πολιτική της Ευρωπαϊκής Ένωσης Οδηγίες για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας (ΑΠΕ) Οδηγίες για τη διαχείριση των υδάτινων πόρων Οδηγίες για τη διατήρηση της φύσης Οδηγίες για την Περιβαλλοντική Εκτίμηση Ολοκληρωμένη θαλάσσια πολιτική Απαραίτητες άδειες Ενδεικτικός κατάλογος των σημείων που πρέπει να ελέγξουν οι φορείς υλοποίησης Επιλογή θέσης εγκατάστασης: Μεθοδολογία αξιολόγησης των υποψήφιων θέσεων εγκατάστασης Επιλογή θέσης εγκατάστασης Εντοπισμός της βέλτιστης θέσης για την εγκατάσταση ενός κυματικού πάρκου Το κυματικό δυναμικό Βαθυμετρία και μορφολογία του πυθμένα Χαρακτηρισμός του περιβάλλοντος Σύνδεση στο Δίκτυο και δυναμικότητα Υποδομή και φορείς παροχής υπηρεσιών Περιβαλλοντικά ζητήματα και ζητήματα σχεδιασμού Αλληλεπίδραση με άλλες χρήσεις Γεωγραφική ανάλυση

6 6. Επένδυση: Υπολογισμός της απόδοσης Υπολογισμός της ενεργειακής απόδοσης του συστήματος Κεφαλαιουχικές δαπάνες Μείωση του αρχικού κόστους Ανάλογα με την ονομαστική ισχύ του συστήματος Ανάλογα με τον αριθμό των συστημάτων Λειτουργικές δαπάνες Πωλήσεις στο Δίκτυο και έσοδα Ίδια κεφάλαια/χρέος, υπολογισμός φόρων και αποσβέσεις Οικονομικά αποτελέσματα Καθαρή παρούσα αξία [Net Present Value NPV] Κόστος ηλεκτρικής ενέργειας (ΚΗΕ) Εσωτερικός βαθμός απόδοσης [Internal Rate of Return IRR] Καμπύλη μάθησης Εκτίμηση κινδύνου Ανάλυση ευαισθησίας Ανάλυση Monte Carlo/Διάγραμμα Tornado βαθμού επίδρασης Προσομοίωση ακραίων καταστάσεων Περιβάλλον: Ποιες είναι οι πιθανές επιπτώσεις της ανάπτυξης της κυματικής ενέργειας; Νομικό πλαίσιο Πρότυπα και πρωτόκολλα Εκτίμηση των επιπτώσεων στο θαλάσσιο περιβάλλον Επιπτώσεις στα βενθικά οικοσυστήματα Επιπτώσεις στα θαλάσσια θηλαστικά Επιπτώσεις στα ψάρια

7 7.3.4 Επιπτώσεις στον κυματισμό Επιπτώσεις στην ιζηματολογία Παρακολούθηση Η μελέτη περίπτωσης Lysekil Συμπεράσματα Κοινωνική οικονομία: Ποιες είναι οι κοινωνικές επιπτώσεις της κυματικής ενέργειας; Ποιος ο λόγος της συμπερίληψης των κοινωνικοοικονομικών πτυχών; Ποιες επιπτώσεις εξετάζονται συνήθως; Πώς εκτιμώνται οι κοινωνικοοικονομικές επιπτώσεις; Αναμενόμενες επιπτώσεις στα περιφερειακά προϊόντα και στην απασχόληση Εξωτερικό κόστος Συμπεράσματα Πηγές αναφοράς

8

9 Ευχαριστίες Το έργο WAVEPLAM χρηματοδοτείται στο πλαίσιο του προγράμματος «Έξυπνη Ενέργεια στην Ευρώπη» [Intelligent Energy Europe] Αριθμός Σύμβασης: EIE/07/038/SI Η Ενότητα 5 συντάχθηκε από τους επικεφαλής του έργου WAVEPLAM σε συνεργασία με το ελληνικό Ινστιτούτο Θαλάσσιας Προστασίας, Αρχιπέλαγος. Απαλλακτική ρήτρα Οι συντάκτες της παρούσας έκδοσης φέρουν την αποκλειστική ευθύνη για το περιεχόμενό της, το οποίo δεν αντανακλά απαραιτήτως την άποψη των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δεν φέρει καμία απολύτως ευθύνη για οποιαδήποτε πιθανή χρήση των πληροφοριών που περιέχονται στο παρόν έγγραφο. 9

10

11 1 Εισαγωγή Ο βασικός στόχος του έργου WAVEPLAM είναι η επιτάχυνση των διαδικασιών εισαγωγής της κυματικής ενέργειας στην ευρωπαϊκή αγορά ανανεώσιμων πηγών ενέργειας ΑΠΕ. Στα πρώτα στάδια του σχεδίου καταρτίστηκε μια έκθεση ανασκόπησης της κυματικής ε- νέργειας [Report on the State of the Art of wave power], μια μελέτη σχετικά με τους μη τεχνολογικούς φραγμούς [Study of non technological barriers], καθώς και μια έκθεση για την ορθή πρακτική [Report on good practice]. Στην έκθεση γίνεται μια λεπτομερής ανασκόπηση του τεχνολογικού καθεστώτος και υπογραμμίζονται οι πρωτοβουλίες που αναλαμβάνουν διάφορες χώρες στον συγκεκριμένο ή σε ανάλογους τομείς αναγνωρίζοντας τις προτάσεις για την εξάλειψη των υφιστάμενων φραγμών ή τον περιορισμό του αντίκτυπού τους. Μεταξύ των μη τεχνολογικών φραγμών που έχουν εντοπιστεί, ένας από τους σημαντικότερους είναι η δυσκολία εξεύρεσης των κεφαλαίων που κρίνονται απαραίτητα για την προώθηση της τεχνολογικής ωρίμανσης του τομέα. Σε ό,τι αφορά την κυματική ενέργεια, ακόμη και τα μικρότερα έργα είναι υψηλής έντασης κεφαλαίου (η κατάσταση αυτή διαφέρει σε σύγκριση με άλλες τεχνολογίες ανανεώσιμης ενέργειας, όπου τα έργα μικρής κλίμακας απαιτούν και μικρές επενδύσεις), και τα πιθανά κέρδη δεν είναι ανάλογα των επενδύσεων. Για περισσότερες πληροφορίες σχετικά με τα συγκεκριμένα ζητήματα, συμβουλευτείτε την έκθεση Non-technological barriers to Wave Energy Implementation (Μη τεχνολογικοί φραγμοί στην υλοποίηση έργων κυματικής ε- νέργειας), στη διεύθυνση Στο πλαίσιο της άμβλυνσης της επίδρασης του παραπάνω προβλήματος, προτείνονται στα έγγραφα αυτά μηχανισμοί χρηματοδότησης και μέτρα τα οποία μπορούν να λάβουν οι δημόσιες αρχές ώστε να ευνοήσουν την απόδοση των επενδύσεων για τους φορείς υλοποίησης. 11

12 Ο ρόλος των δημόσιων αρχών και του δημόσιου τομέα στον οικονομικό κλάδο θα έπρεπε να επικεντρώνεται στην εξασφάλιση των αναγκαίων μηχανισμών υποστήριξης κάθε αναπτυξιακής φάσης. Παρόλ αυτά, η μεγαλύτερη προσπάθεια πρέπει να καταβληθεί από τον ιδιωτικό τομέα. Ο ιδιωτικός τομέας επενδύει, και ο δημόσιος τον υποστηρίζει. Δυστυχώς όμως, στην παρούσα φάση ο ιδιωτικός τομέας εξακολουθεί να μην είναι διατεθειμένος να επενδύσει σε έναν τομέα που βρίσκεται στο προσκήνιο της καινοτομίας. Το έργο WAVEPLAM, και ειδικότερα ο παρόν οδηγός, έχει ως στόχο να αυξήσει την εμπιστοσύνη των επενδυτών, των προμηθευτών, των επιχειρήσεων κοινής ωφελείας, των δημόσιων αρχών, κ.λπ., προσφέροντας την απάντηση σε ερωτήσεις όπως: Γιατί να επενδύσω στην κυματική ενέργεια; Θα πρέπει να επενδύσω σε κάποια συγκεκριμένη τεχνολογία ή να αναλάβω την κατασκευή και την ανάπτυξη ενός κυματικού πάρκου; Στην πρώτη περίπτωση, τι θα πρέπει να προσέξω κατά την ανάλυση ενός διπλώματος ευρεσιτεχνίας, μιας τεχνολογίας ή κάποιας εταιρείας; Στη δεύτερη περίπτωση, πώς θα πρέπει να επιλέξω μια τεχνολογία και/ή μια τοποθεσία για την εγκατάσταση; Ποια είναι η υπάρχουσα σχετική νομοθεσία; Οι περιβαλλοντικές πτυχές αποτελούν ανυπέρβλητο εμπόδιο; Πώς θα πρέπει να υπολογίσω την απόδοση της επένδυσής μου;, κ.ο.κ. Τέλος, ο παρόν οδηγός καταρτίστηκε ώστε να αποτελέσει ένα πολύτιμο εργαλείο για τους πολιτικούς αξιωματούχους. Και αυτό επειδή αν γνωρίζουν τα ερεθίσματα στα οποία θα αποκριθούν οι ιδιώτες επενδυτές, θα είναι σε θέση να προετοιμάσουν κατάλληλα το έδαφος ώστε η κυβέρνηση να διευκολύνει τη λήψη αποφάσεων όπως οι παραπάνω, επιτρέποντας στον κλάδο της κυματικής ενέργειας να φτάσει σε ένα επίπεδο τεχνικής και εμπορικής ωριμότητας. 12

13 2 Χρηματοδότηση: Τα πώς και τα γιατί της επένδυσης στην κυματική ενέργεια Η απόφαση για επένδυση σε κάποιο έργο βασίζεται στην εξέταση των δυνατοτήτων του έργου να έχει θετική απόδοση για τους μετόχους της ενδιαφερόμενης εταιρείας. Σε ό,τι αφορά την κυματική ενέργεια, η απόφαση για επένδυση πρέπει να βασίζεται σε ενδελεχή έρευνα ως προς τα οφέλη που μπορεί να αποφέρει η επένδυση στη συγκεκριμένη τεχνολογία συγκριτικά με άλλες ανταγωνιστικές τεχνολογίες ΑΠΕ, ή ακόμη άλλες τεχνολογίες καύσης συμβατικού καυσίμου. Τα βασικά θέματα που πρέπει να εξεταστούν είναι δύο: Ανάλυση προσφοράς κόστος προσφοράς για κάθε τύπο ενέργειας, υφιστάμενη προσφορά, ασφάλεια εφοδιασμού Ζήτηση υφιστάμενη και προβλεπόμενη ζήτηση για ενεργειακούς πόρους, στόχοι γι αυτούς τους πόρους Οι εθνικοί φορείς που είναι υπεύθυνοι για τη χάραξη πολιτικής πρέπει να αξιολογήσουν τα οφέλη της κυματικής ενέργειας σε σύγκριση με τα οφέλη που μπορεί να προσφέρει η υ- ποστήριξη άλλων μορφών παροχής ηλεκτρικής ενέργειας, σχετικά με τις ακόλουθες πτυχές: Τη συνολική μέγιστη δυνατή παροχή ενέργειας Την ασφάλεια εφοδιασμού Την κλιματική αλλαγή και τη μείωση των εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα Το ενεργειακό μείγμα Τη δημιουργία θέσεων εργασίας Τέλος, ο επενδυτής θα πρέπει να ελέγξει την εταιρεία που παράγει το προϊόν ή διαχειρίζεται την ανάπτυξη του πάρκου κυματικής ενέργειας. Σε κάθε περίπτωση, απαιτείται ο εσωτερικός έλεγχος της εταιρείας ή η εφαρμογή της διαδικασίας της δέουσας επιμέλειας. Ο έλεγχος αυτός θα αφορά: Την αξιολόγηση της Ομάδας Διοίκησης Την οικονομική κατάσταση της εταιρείας Το προσωπικό Τη δομή της εταιρείας Την αποστολή της εταιρείας 13

14 2.1 Προς τους υπεύθυνους για τη χάραξη πολιτικής: Ποιος ο λόγος να επιλέξετε να επενδύσετε στην κυματική ενέργεια; Τα κριτήρια για τη λήψη αποφάσεων που σχετίζονται με τη χάραξη πολιτικής διαφέρουν ελαφρώς από τα κριτήρια που αφορούν τους επενδυτές κατά την εξέταση των επιλογών επένδυσης στην κυματική ενέργεια. Οι υπεύθυνοι για τη χάραξη πολιτικής εξετάζουν την εθνική προοπτική, λαμβάνοντας υπόψη ένα μεγαλύτερο σύνολο παραγόντων, οι οποίοι δεν έχουν όλοι οικονομική ανταποδοτικότητα βραχυπρόθεσμα ή και καθόλου. Παρακάτω ακολουθεί μια απαρίθμηση των παραγόντων που θα πρέπει να εξεταστούν από τη σκοπιά χάραξης πολιτικής Κυματική ενέργεια: Τεράστιες δυνατότητες προσφοράς Το 2007, οι χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης κατανάλωσαν συνολικά TWh ηλεκτρικού ρεύματος (Ευρωπαϊκή Ένωση για τη Θαλάσσια Ενέργεια) [European Ocean Energy Association EU-OEA, 2010]. Η παραγωγή ενέργειας από τη θάλασσα έχει τη δυνατότητα να φτάσει τα 3,6 GW εγκατεστημένης ισχύος ως το 2020 και περίπου τα 188 GW ως το 2050, με ένα σημαντικό ποσοστό αυτών να προέρχεται από την κυματική ενέργεια. Προβλέπεται ότι η κυματική ενέργεια μπορεί να αγγίζει τα 529 MW εγκατεστημένης ισχύος μέχρι το 2020 και σχεδόν τα 100 GW μέχρι το Αυτό αντιστοιχεί σε 1,4 TWh ετησίως μέχρι το 2020 και περισσότερα από 260 TWh ετησίως μέχρι το 2050, και επομένως αντιπροσωπεύει ένα ποσοστό της τάξης του 0,05% και του 6% αντίστοιχα των προβλεπόμενων αναγκών σε ηλεκτρική ενέργεια των 27 κρατών μελών της Ε.Ε. μέχρι το 2020 και το 2050 αντίστοιχα. Τα συγκεκριμένα νούμερα αποτελούν επιτεύξιμους στόχους για τη θαλάσσια ενέργεια σε ευρωπαϊκό επίπεδο (για τους εθνικούς στόχους, δείτε τον Πίνακα 2.2) Ενεργειακή εξάρτηση και ασφάλεια εφοδιασμού Η αλληλεξάρτηση μεταξύ των κρατών μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης σε ό,τι αφορά την ενέργεια, καθώς και σε άλλους τομείς, διαρκώς αυξάνεται ακόμη και μία διακοπή ρεύματος σε κάποια χώρα μέλος έχει άμεσες επιπτώσεις στις υπόλοιπες. Είναι, λοιπόν, προφανές ότι απαιτούνται δραστικές αλλαγές στον τρόπο παραγωγής, διανομής, και κατανάλωσης της ενέργειας, γεγονός το οποίο μεταφράζεται σε ανάγκη μετασχηματισμού της Ευρώπης σε μια αποδοτική, βιώσιμη ενεργειακή οικονομία. Από την εποχή της υπογραφής της Συνθήκης της Ρώμης, το 1957, η εξάρτηση της Ευρώπης από εισαγόμενη ενέργεια αυξήθηκε 14

15 από 20% σε 50%, και η Ευρωπαϊκή Επιτροπή προβλέπει ότι μέχρι το 2030 οι εισαγωγές ε- νέργειας θα αγγίξουν ένα ποσοστό της τάξης του 70%. Αν η ενεργειακή συγκυρία και οι πολιτικές παραμείνουν ως έχουν, η εξάρτηση της Ευρώπης από εισαγόμενη ενέργεια θα συνεχίσει να αυξάνεται Κλιματική αλλαγή και μείωση των εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα (CO 2) Με την υιοθέτηση της πιο πρόσφατης Οδηγίας του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου σχετικά με την προώθηση της χρήσης ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές (Οδηγία 2009/28/ΕΚ), η Ευρωπαϊκή Ένωση δεσμεύτηκε για τη μείωση των εκπομπών αεριών του θερμοκηπίου στο εσωτερικό της κατά 20% μέχρι το Για να επιτευχθεί ο στόχος αυτός, θα πρέπει να δημιουργηθεί ένα αξιόπιστο ενεργειακό μείγμα. Η κυματική ενέργεια είναι μια ανανεώσιμη μορφή ενέργειας, και ως τέτοια δεν εκπέμπει διοξείδιο του άνθρακα ή άλλα σωματίδια. Ως αποτέλεσμα, η κυματική ενέργεια είναι κατάλληλη για να αντικαταστήσει τους σταθμούς παραγωγής ενέργειας από ορυκτά καύσιμα. Σύμφωνα με εκτιμήσεις, η παραγωγή ενός MWh από θαλάσσια ενέργεια μεταφράζεται σε μείωση των εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα κατά 300 κιλά. Κατ επέκταση, η μείωση των εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα για 20 GW (49 TWh ετησίως) εγκατεστημένης ισχύος ανέρχεται σε 14,5 Mt τον χρόνο Ένα διαφοροποιημένο ενεργειακό μείγμα Ένα διαφοροποιημένο ενεργειακό μείγμα, τόσο από γεωγραφική όσο και από τεχνολογική σκοπιά, μπορεί να μετριάσει τις επιπτώσεις του ζητήματος της μεταβλητότητας. Η κυματική ενέργεια θα προσθέσει αξία στο ενεργειακό μείγμα της Ευρωπαϊκής Ένωσης σε ό,τι α- φορά την κάλυψη του φορτίου αιχμής και του φορτίου βάσης, λειτουργώντας συμπληρωματικά με την αιολική ενέργεια. Σύμφωνα με πρόσφατη μελέτη της Βρετανικής Ένωσης Αιολικής Ενέργειας (BWEA 2009), η διαφοροποίηση του ενεργειακού μείγματος μέσω της συμπερίληψης ενός μεγαλύτερου ποσοστού θαλάσσιας ενέργειας θα μείωνε τις απαιτήσεις εφεδρείας και θα συνέβαλε στην εξοικονόμηση κόστους σε σχέση με το ετήσιο κόστος χονδρικής του ηλεκτρικού ρεύματος. 15

16 2.1.5 Δημιουργία θέσεων εργασίας Η θαλάσσια ενέργεια είναι σε θέση να συνεισφέρει στην περιφερειακή ανάπτυξη στην Ευρώπη, ιδιαίτερα σε απομακρυσμένες και παράκτιες περιοχές. Η κατασκευή, μεταφορά, εγκατάσταση, λειτουργία και συντήρηση των εγκαταστάσεων θαλάσσιας ενέργειας θα δημιουργήσει εισόδημα και θέσεις εργασίας. Σύμφωνα με μελέτες, η θαλάσσια ενέργεια έχει σημαντικές δυνατότητες θετικής οικονομικής επίδρασης και δημιουργίας θέσεων εργασίας (Εικόνα 2.1). Μπορούν επίσης να γίνουν συσχετισμοί με την ανάπτυξη του τομέα της αιολικής ενέργειας. Στη Δανία σήμερα οι εξαγωγές καθαρών τεχνολογιών αντιστοιχούν σε 7,1 δις ευρώ ετησίως, ενώ στη Γερμανία αποκλειστικά και μόνο η εξαγωγή της αιολικής τεχνολογίας υπολογίζεται σε περισσότερα από 5,1 δις ευρώ. Με βάση τις προβλέψεις για εγκατεστημένη ισχύ, μέχρι το 2020 ο τομέας της κυματικής ενέργειας θα έχει δημιουργήσει περισσότερες από θέσεις εργασίας, ενώ μέχρι το 2050 τα συγκεκριμένα νούμερα θα αυξηθούν σε θέσεις. Αριθμός θέσεων εργασίας Ανάπτυξη Αρχική φάση και διαχείριση Εικόνα Κυματική ενέργεια 0 0 Συσκευές Θεμελίωση Η/Εγια υπεράκτιες εγκαταστάσεις Παρακολούθηση κυματικού πάρκου Εγκατάσταση Χερσαίες εγκαταστάσεις Ανάπτυξη Αρχική φάση και διαχείριση Παλιρροιακή Ενέργεια Συσκευές Θεμελίωση Η/Εγια υπεράκτιες εγκαταστάσεις Παρακολούθηση κυματικού πάρκου Προβλεπόμενη δημιουργία θέσεων εργασίας ανά MW θαλάσσιας ενέργειας (EU-OEA, 2010). 4 Εγκατάσταση Χερσαίες εγκαταστάσεις Άμεσες Έμμεσες 16

17 2.2 Μακρο-ανάλυση για τους επενδυτές: Ποιος ο λόγος να επιλέξετε να επενδύσετε στην κυματική ενέργεια; Το φάσμα των προϊόντων, των εταιρειών και των επιχειρηματικών εγχειρημάτων στα ο- ποία ένας επενδυτής μπορεί να επενδύσει τα πολύτιμα χρήματά του είναι ευρύτατο. Το βασικότερο κριτήριο που θα καθορίσει την τελική του επιλογή είναι η αναμενόμενη απόδοση της επένδυσης. (Ορισμένες επενδύσεις υποκινούνται από προσωπικούς ή φιλανθρωπικούς σκοπούς, αλλά αυτές οι περιπτώσεις είναι σπάνιες.) Λαμβάνοντας υπόψη ότι η κινητήρια δύναμη μιας επένδυσης είναι πάντοτε η απόδοσή της, οι επενδυτές θα συγκρίνουν τα έργα κυματικής ενέργειας με πληθώρα άλλων εγχειρημάτων. Τις περισσότερες φορές, οι επενδυτές ειδικεύονται σε συγκεκριμένα προϊόντα και βιομηχανικούς κλάδους, οι οποίοι συνήθως καθορίζονται από τις εμπειρίες τους και την πείρα του παρελθόντος. Επομένως, οι επενδυτές που θα επιλέξουν να επενδύσουν στην κυματική ενέργεια θα είναι σίγουρα εξοικειωμένοι με τον ενεργειακό τομέα γενικότερα, και το πιθανότερο είναι ότι θα ενδιαφέρονται συγκεκριμένα για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας (ΑΠΕ). Σε αυτή την ενότητα παρουσιάζεται λεπτομερώς η ανάλυση της αγοράς που θα χρειαστεί να πραγματοποιήσει ένας επενδυτής ώστε να καθορίσει κατά πόσο μια επένδυση στην κυματική ενέργεια μπορεί να συναγωνιστεί ή να ξεπεράσει σε απόδοση άλλες επενδυτικές επιλογές του ενεργειακού τομέα. Τα μεγέθη και οι πίνακες που παρουσιάζονται σε αυτή την ενότητα είναι απλώς παραδείγματα των πληροφοριών που πρέπει να διερευνήσει ο επενδυτής. Ο ενεργειακός τομέας μεταβάλλεται συνεχώς. Επομένως, καθεμιά από τις παρακάτω ενότητες πρέπει να ενημερώνεται κατάλληλα σε συνεχή βάση. 17

18 2.2.1 Ανάλυση της προσφοράς γενική ανάλυση κόστους ενέργειας Κεφαλαιουχικές δαπάνες και Σταθμισμένο Κόστος Ενέργειας [Levelized Cost of Energy LCO 1 ] Στην παρούσα ενότητα εξετάζεται το ερώτημα κατά πόσο το κόστος των ΑΠΕ και, συγκεκριμένα, της κυματικής ενέργειας είναι ανταγωνιστικό άλλων μορφών ενέργειας, λαμβάνοντας υπόψη εξωγενείς επιδράσεις. Το κόστος θα πρέπει να είναι τουλάχιστον εξίσου ελκυστικό με το κόστος των ορυκτών καυσίμων, για να αξίζει να εξεταστεί από επενδυτική σκοπιά. Οι δύο οικονομικοί δείκτες που πρέπει να διερευνηθούν είναι οι εξής: 1. Κεφαλαιουχικές δαπάνες ή κόστος ανά kw ή ανά MW ( /kw). Ο συγκεκριμένος δείκτης προσφέρει μια άμεση σχέση μεταξύ του αρχικού κόστους ενός έργου και της ο- νομαστικής του ισχύος. Δεν αφορά συγκεκριμένο τόπο εγκατάστασης ούτε εξετάζει τον παράγοντα έσοδα. Ένα παράδειγμα γραφήματος κόστους ανά MW απεικονίζεται στην Εικόνα 2.2. Το κόστος /MW για την κυματική ενέργεια πρέπει να προσδιοριστεί και να αξιολογηθεί, και να εκτιμηθεί η βιωσιμότητά του ως επενδυτικού έργου σε σχέση με το κόστος άλλων ενεργειακών έργων. Παράλληλα, πρέπει να δοθεί ιδιαίτερη προσοχή κατά τη συλλογή δεδομένων. Για παράδειγμα, οι κεφαλαιουχικές δαπάνες για τις υπεράκτιες εγκαταστάσεις αιολικής ενέργειας, οι οποίες δεν έχουν συμπεριληφθεί στην Εικόνα 2.2, αντιστοιχούν σε /kw, δηλαδή είναι περίπου οι ί- διες με τις δαπάνες για τις χερσαίες εγκαταστάσεις, κάτι το οποίο απέχει πολύ από τη σημερινή πραγματικότητα. 1 Για τη σύγκριση εναλλακτικών επενδύσεων (πολλές φορές διαφορετικής κλίμακας, διαφορετικού χρονικού ορίζοντα, κ.λπ.), συχνά χρησιμοποιείται ο δείκτης του Σταθμισμένου Κόστους Ενέργειας (Levelised Cost of Energy LCOE), ο οποίος υπολογίζει το σταθμισμένο κόστος για την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας (π.χ., /MWh) κατά τη διάρκεια ζωής μιας μονάδας παραγωγής, ενσωματώνοντας τα επί μέρη κόστη (κόστος επένδυσης, λειτουργίας, καυσίμου, ασφάλισης, παροπλισμού, κ.λπ.) εκφρασμένα σε τιμές παρούσας αξίας. 18

19 2. Κόστος Ηλεκτρικής Ενέργειας (ΚΗΕ) ή Σταθμισμένο Κόστος Ενέργειας (ΣΚΕ) σε /kwh ή /MWh. Αυτός ο δείκτης χρησιμεύει κυρίως για την κατάρτιση μιας οικονομικής σχέσης μεταξύ του κόστους του έργου και της αποδιδόμενης ηλεκτρικής ενέργειας. Υπάρχουν δύο μέθοδοι για τον υπολογισμό του, οι οποίες δεν θα πρέπει να συγχέονται μεταξύ τους: i Απλό ΚΗΕ: Το συνολικό αρχικό κόστος του έργου διαιρείται προς την ολική ετήσια αποδιδόμενη ενέργεια του έργου ανά MW. ii Σταθμισμένο ΚΗΕ: Λαμβάνεται υπόψη το σταθμισμένο ετήσιο μέσο κόστος του έργου, συμπεριλαμβανομένου του συνόλου των λειτουργικών δαπανών $/ kw Κάτω Lowerεύρος range Άνω Upper εύρος range Μέσο Medianεύρος Αέριο Gas Coal Άνθρακας Onshore wind Αιολική ενέργεια* Nuclear Πυρηνική ενέργεια Coal+capture Άνθρακας + δέσμευση * χερσαίες εγκαταστάσεις Εικόνα 2.2 Κόστος ανά kw για διάφορες τεχνολογίες (Παγκόσμια Πυρηνική Ένωση World Nuclear Association, 2010). 19

20 Ηλεκτροπαραγωγή από καύση φυσικού αερίου Ηλεκτροπαραγωγή από πυρηνική ενέργεια Ηλεκτροπαραγωγή από βιομάζα* Ηλεκτροπαραγωγή από χερσαία αιολικά πάρκα Ηλεκτροπαραγωγή από υπεράκτια αιολικά πάρκα Ηλεκτροπαραγωγή από κυματική και θαλάσσια ενέργεια [ΤΑ ΠΩΣ ΚΑΙ ΤΑ ΓΙΑΤΙ ΤΗΣ ΕΠΕΝΔΥΣΗΣ ΣΤΗΝ ΚΥΜΑΤΙΚΗ ΕΝΕΡΓΕΙΑ] Κόστος παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας (p/kwh) Ηλεκτροπαραγωγή από καύση άνθρακα (τεχνολογία PF) 1 Κόστος παραγωγής από εφεδρική λειτουργία Κόστος παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας Ηλεκτροπαραγωγή από καύση άνθρακα (τεχνολογία CF B) 2 Ηλεκτροπαραγωγή από καύση άνθρακα (τεχνολογία IGCC ) 3 Ηλεκτροπαραγωγή από καύση φυσικού αερίου (τεχνολογία OCGT) 4 (τεχνολογία CCGT) 5 *(ζωικά απόβλητα τεχνολογία BFB 1Pulverized Fuel:Κονιοποιημένος άνθρακας 2Circulating Fluidized Bed:Ρευστοποιημένη κλίνη με ανακυκλοφορία 3Integrated Gasification Combined Cycle:Ολοκληρωμένος συνδυασμένος κύκλος αεριοποίησης άνθρακα 4Open Cycle Gas Turbine: Αεριοστρόβιλος ανοικτού κυκλώματος 5 Combined Cycle Gas Turbine: Αεριοστρόβιλος συνδυασμένου κύκλου 6 Bubbling Fluidized Bed: Ρευστοποιημένη κλίνη φυσαλίδων Εικόνα 2.3 Κόστος ηλεκτροπαραγωγής ( /kwh). Δεν συμπεριλαμβάνεται το κόστος των εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα (Royal Academy of Engineering, 2004). 20

21 Το ΣΚΕ αφορά συγκεκριμένη τοποθεσία και δεν συμπεριλαμβάνει τον παράγοντα έσοδα. Επομένως, ενδέχεται να προκαλέσει σύγχυση, καθώς ορισμένοι οικονομολόγοι λαμβάνουν υπόψη τα έσοδα γεγονός το οποίο δυσχεραίνει τη σύγκριση με τα περισσότερα άλλα δημοσιευμένα αποτελέσματα, στα οποία δεν έχουν συμπεριληφθεί τα έσοδα Αποθέματα ορυκτών καυσίμων και ασφάλεια εφοδιασμού Τα επίπεδα των αποθεμάτων ορυκτών καυσίμων θα έχουν άμεση επίδραση στη μελλοντική ελκυστικότητα και βιωσιμότητα των ΑΠΕ. Οι ακριβείς προβλέψεις σχετικά με τη συγκεκριμένη τάση θα υπαγορεύσουν τις επενδύσεις στις τεχνολογίες ΑΠΕ. Οι πτυχές που πρέπει να εξεταστούν είναι οι ακόλουθες: 1. Τα προβλεπόμενα αποθέματα ορυκτών καυσίμων, τα οποία θα καθορίσουν τις μελλοντικές αγορές για τις ΑΠΕ (δείτε τον Πίνακα 2.1). 2. Η πολιτική ιστορία της ασφάλειας εφοδιασμού, καθώς μπορεί να επηρεάσει το ενδιαφέρον για την ανάπτυξη των ΑΠΕ (δείτε την Εικόνα 2.4). Ενέργεια από ορυκτά καύσιμα Αποθέματα (Πόροι) Ρυθμός παραγωγής Χρόνος εξάντλησης (έτη) Ολική (6224) 13,1 98 Πετρέλαιο (συμβατικό) 233 (118) 5,5 42 Πετρέλαιο (μη συμβατικό) 96 (361) Φυσικό αέριο (συμβατικό) 196 (230) 3,0 65 Φυσικό αέριο (μη συμβατικό) 2 (1687) Άνθρακας και λιγνίτης 697 (3541) 4,1 170 Ουράνιο, Θόριο 56 (293) 0,5 101 Πίνακας 2.1 Αποθέματα (πόροι), ρυθμός παραγωγής και χρόνος εξάντλησης ορυκτών καυσίμων (Knies, 2006). 21

22 Εικόνα 2.4 Η γεωπολιτική ασφάλεια ενεργειακού εφοδιασμού της Ευρώπης Προβλέψεις προσφοράς της κυματικής ενέργειας Ο επενδυτής θα χρειαστεί να αξιολογήσει την προβλεπόμενη μέγιστη ισχύ που μπορεί να παράγει η κυματική ενέργεια δεδομένων ιδανικών συνθηκών, και να τη συγκρίνει με την ι- σχύ που αποδίδουν οι υπάρχουσες ανταγωνιστικές υπεράκτιες και χερσαίες εγκαταστάσεις αιολικής ενέργειας. Ένα αντίστοιχο γράφημα παρουσιάζεται στην Εικόνα 2.5 (EU-OEA, 2010)

23 Αθροιστική εγκατεστημένη ισχύς (GW) Εικόνα Αιολική ενέργεια χερσαίες εγκαταστάσεις Αιολική ενέργεια υπεράκτιες εγκαταστάσεις Κυματική ενέργεια Εκτιμώμενη εγκατεστημένη ισχύς χερσαίων και υπεράκτιων εγκαταστάσεων αιολικής ενέργειας και εγκαταστάσεων κυματικής ενέργειας (EU-OEA, 2010) Ανάλυση ζήτησης: Ορυκτά καύσιμα και Πράσινη ενέργεια Οι επενδυτές που δείχνουν ενδιαφέρον για την αγορά της ηλεκτρικής ενέργειας θα χρειαστεί να αξιολογήσουν σε βάθος τη μελλοντική ζήτηση ως προς τα εξής σημεία: Γενική κατανάλωση ηλεκτρικής ενέργειας και ηλεκτρικού ρεύματος Κατανάλωση Πράσινης ενέργειας. Η επιστημονική συμβουλευτική επιτροπή της γερμανικής κυβέρνησης για θέματα παγκόσμιας αλλαγής προβλέπει αύξηση της κατανάλωσης πρωτογενούς ενέργειας με συντελεστή 4 από το 2000 ως το Σύμφωνα με το παράδειγμα της Εικόνας 2.6, μέχρι το 2050 οι ΑΠΕ θα αποτελούν σημαντικό μέρος του ενεργειακού μείγματος. 23

24 Εικόνα 2.6 Ανάπτυξη της ζήτησης πρωτογενούς ενέργειας σε παγκόσμιο επίπεδο σύμφωνα με το σενάριο της «υποδειγματικής οδού» της επιστημονικής συμβουλευτικής επιτροπής της γερμανικής κυβέρνησης (Knies, 2006). Καθώς οι πόροι ορυκτών καυσίμων κινδυνεύουν να εξαντληθούν, αναμένεται ότι το έλλειμμα μπορεί να αναπληρωθεί από τις ΑΠΕ. Απομένει να διαπιστωθεί ποιες θα αποτελέσουν τους βασικούς παίκτες Διείσδυση της Πράσινης ενέργειας στην αγορά (ανά περιοχή) Οι επενδυτές πρέπει να καθορίσουν τις περιοχές/χώρες που αποτελούν τις βέλτιστες τοποθεσίες για την ανάπτυξη των ΑΠΕ. Τα κριτήρια προς αξιολόγηση είναι τα ακόλουθα: Η υπάρχουσα διείσδυση των ΑΠΕ Οι εθνικοί στόχοι για τις ΑΠΕ (Πίνακας 2.2) και, ειδικότερα, οι στόχοι για την κυματική ενέργεια (Εικόνα 2.7). 24

25 Τα στοιχεία που θα συλλέξει ο επενδυτής σχετικά με την προσφορά και τη ζήτηση θα καθορίσουν κατά πόσο η κυματική ενέργεια αξίζει να εξεταστεί από επενδυτική σκοπιά. Το επόμενο βήμα είναι ο προσδιορισμός του έργου στο οποίο θα επενδύσει. Ηνωμένο Βασίλειο 2,0 GW το 2020 Ιρλανδία 0,5 GW το 2020 Δανία 0,5 GW το 2020 Γαλλία 0,8 GW το 2020 Πορτογαλία 0,3 GW το 2020 Ισπανία 0,1 GW το 2010 Εικόνα 2.7 Υφιστάμενοι και μελλοντικοί στόχοι για τη θαλάσσια ενέργεια στις ευρωπαϊκές χώρες (EU-OEA, 2010). 25

26 Εθνική συνολική συμμετοχή της ενέργειας που παράγεται από ανανεώσιμες πηγές το 2005 και στόχοι για το 2020 Συμμετοχή της ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές στην ακαθάριστη τελική κατανάλωση ενέργειας, 2005 Στόχοι για τη συμμετοχή της ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές στην ακαθάριστη τελική κατανάλωση ενέργειας, 2020 Αυστρία 23,3% 34% Βέλγιο 02,2% 13% Βουλγαρία 09,4% 16% Γαλλία 10,3% 23% Γερμανία 05,8% 18% Δανία 17,0% 30% Ελλάδα 06,9% 18% Εσθονία 18,0% 25% Ηνωμένο Βασίλειο 01,3% 15% Ιρλανδία 03,1% 16% Ισπανία 08,7% 20% Ιταλία 05,2% 17% Κύπρος 02,9% 13% Λετονία 32,6% 40% Λιθουανία 15,0% 23% Λουξεμβούργο 00,9% 11% Μάλτα 00,0% 10% Ολλανδία 02,4% 14% Ουγγαρία 04,3% 13% Πολωνία 07,2% 15% Πορτογαλία 20,5% 31% Ρουμανία 17,8% 24% Σλοβακία 06,7% 14% Σλοβενία 16,0% 25% Σουηδία 39,8% 49% Τσεχία 06,1% 13% Φινλανδία 28,5% 38% Πίνακας 2.2 Εθνικοί στόχοι των χωρών της Ευρωπαϊκής Ένωσης για τη συμμετοχή της ενέργειας που παράγεται από ανανεώσιμες πηγές για το

27 2.2.3 Μηχανισμοί υποστήριξης: Πολιτική Feed-in Tariff 4 και επιχορηγήσεις Ο επενδυτής θα πρέπει να εξετάσει τους μηχανισμούς υποστήριξης της τιμολόγησης που προσφέρει η κάθε χώρα, ώστε να καθορίσει ποια είναι η καλύτερη περιοχή/χώρα. Οι υ- πάρχοντες μηχανισμοί υποστήριξης (2010) παρουσιάζονται στον ακόλουθο Πίνακα 2.3. Feedin Tariff (FIT) Renewable Portfolio Standard 5 (RPS) Επιχορηγήσεις + Επιδοτήσεις Επενδύσεις ή φορολογικές ελαφρύνσεις Κρατική συμμετοχή ανά μονάδα παραγόμενης ενέργειας από ΑΠΕ ή φορολογικές ελαφρύνσεις Αυστρία Βέλγιο Γαλλία Γερμανία Δανία Πίνακας 2.3 Μηχανισμοί υποστήριξης της ηλεκτροπαραγωγής από ΑΠΕ σε παγκόσμιο επίπεδο Τιμή πώλησης της παραγόμενης ενέργειας από ΑΠΕ: Πολιτική η οποία εγγυάται μια καθορισμένη τιμή για συγκεκριμένη χρονική περίοδο κατά την οποία οι εταιρείες παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας μπορούν να πουλήσουν στο Δίκτυο ενέργεια παραγόμενη από ΑΠΕ. Προκαθορισμένο Χαρτοφυλάκιο Ανανεώσιμων: Κανονισμός σύμφωνα με τον οποίο απαιτείται η αυξημένη παραγωγή ενέργειας από ΑΠΕ. 27

28 Feedin Tariff (FIT) Renewable Portfolio Standard (RPS) Επιχορηγήσεις + Επιδοτήσεις Επενδύσεις ή μειώσεις φόρου Κρατική συμμετοχή ανά μονάδα παραγόμενης ενέργειας από ΑΠΕ ή μειώσεις φόρου Ελβετία Ελλάδα Εσθονία Ηνωμένο Βασίλειο Ιρλανδία Ισπανία Ιταλία Λετονία Λιθουανία Λουξεμβούργο Νορβηγία Ολλανδία Ουγγαρία Πολωνία Πορτογαλία Σλοβακία Σλοβενία Σουηδία Τσεχία Φινλανδία Πίνακας 2.3 (συνέχεια) 28

29 Παράλληλα, θα πρέπει να προσδιοριστούν οι τιμές πώλησης της ενέργειας που παράγεται από τις διάφορες ΑΠΕ (Dalton et al., 2010a). Στον Πίνακα 2.4 παρουσιάζεται ένα παράδειγμα από την Ισπανία. Αιολική Ηλιακή Διαθέσιμες επιλογές πώλησης ενέργειας Χερσαίες εγκαταστάσεις Φωτοβολταϊκά Θερμοηλεκτρική Q<100 kw 100kW<Q<10MW 10<Q<50MW Επιλογή Α Σταθερή τιμή c /kwh Επιλογή Β Προσαύξηση αναφοράς c /kwh Ανώτατο όριο c /kwh Ελάχιστο όριο c /kwh Πρώτα 20 χρόνια 7,3228 2,9291 8,4944 7,1275 Μετέπειτα 6,100 Πρώτα 44, χρόνια Μετέπειτα 35,2305 Πρώτα 41, χρόνια Μετέπειτα 33,4000 Πρώτα 22, χρόνια Μετέπειτα 18,3811 Πρώτα 26, , χρόνια Μετέπειτα 21, , , ,4038 Πίνακας 2.4 Προσφερόμενες τιμές πώλησης στην Ισπανία για διάφορους τύπους ΑΠΕ. 7 Θα πρέπει επίσης να προσδιοριστούν οι τιμές πώλησης για την κυματική ενέργεια (Πίνακας 2.5)

30 Επιχορηγήσεις Αγγλία και Ουαλία 2 ROC 8 + επιχορηγήσεις 0,215/kWh Γαλλία 0,15 Γερμανία 0,06 Δανία 0,08/kWh Ελλάδα 0,10/kWh Ιρλανδία 0,22/kWh Ισπανία 0,06/kWh Ιταλία 0,34 Πορτογαλία Κλιμακωτή τιμολόγηση 1-4 MW 0,26/kWh 5-20 MW 0,19/kWh MW 0,13/kWh Σκωτία 5 ROC + επιχορηγήσεις 0,35/kWh FIT Πίνακας 2.5 Τρέχουσες τιμές πώλησης (πολιτική FIT) για την κυματική ενέργεια στις ευρωπαϊκές χώρες (Dalton, G. και O Gallachoir, B.P., 2010a) Σύντομη ανάλυση SWOT (Δυνάμεων Αδυναμιών Ευκαιριών Απειλών) Η ανάλυση SWOT (Strengths, Weaknesses, Opportunities and Threats) είναι ένα εργαλείο στρατηγικού σχεδιασμού το οποίο χρησιμεύει στην εκτίμηση των Δυνάμεων, των Αδυναμιών, των Ευκαιριών και των Απειλών ενός έργου ή ενός επιχειρηματικού εγχειρήματος. Στοχεύει στην ταυτοποίηση του στόχου του επιχειρηματικού εγχειρήματος ή του έργου και στον προσδιορισμό τόσο των ευνοϊκών όσο και των δυσμενών ενδογενών και εξωγενών παραγόντων σε ό,τι αφορά την επίτευξη του στόχου αυτού. Δυνάμεις της κυματικής ενέργειας Αδυναμίες της κυματικής ενέργειας 8 Renewables Obligation Certificate: Πιστοποιητικό Υποχρέωσης για Ανανεώσιμες. 30

31 Ευκαιρίες για την κυματική ενέργεια Απειλές για την κυματική ενέργεια 2.3 Μικρο-ανάλυση για τους επενδυτές: Γιατί να επενδύσετε σε ένα προϊόν, μια εταιρεία ή ένα έργο κυματικής ενέργειας Από τη στιγμή που ο επενδυτής θα αποφασίσει να επενδύσει σε κάποιο προϊόν, εταιρεία, ή έργο κυματικής ενέργειας, θα πρέπει να αξιολογήσει το έργο πλήρως ή σύμφωνα με τη διαδικασία της δέουσας επιμέλειας. Στο πρώτο μέρος της ενότητας αυτής περιγράφονται οι διάφοροι τύποι επενδυτών, καθώς και τα είδη των έργων στα οποία ενδέχεται να επενδύσουν. Οι οικονομικές πληροφορίες που απαιτούνται για την αξιολόγηση αναφέρονται λεπτομερώς για κάθε κατηγορία. Στο δεύτερο μέρος της ενότητας περιγράφεται αναλυτικά η διαδικασία διερεύνησης του προϊόντος και της δομής της εταιρείας, η οποία, ορισμένες φορές, θεωρείται το σημαντικότερο στοιχείο της τελικής εμπορικής εκτίμησης Τύποι επενδυτών: Περιγραφή και αποσαφήνιση της αποστολής Οι βασικές κατηγορίες των φορέων υλοποίησης/επενδυτών οι οποίοι θα επιλέξουν να ε- πενδύσουν κεφάλαια στον τομέα της κυματικής ενέργειας με σκοπό την επίτευξη κέρδους είναι τέσσερις. Η λήψη μιας ώριμης απόφασης για επένδυση στον επιδιωκόμενο τομέα απαιτεί τη συλλογή ενός συνόλου συγκεκριμένων εμπορικών και οικονομικών δεδομένων για καθεμιά από τις τέσσερις αυτές κατηγορίες, οι οποίες είναι οι ακόλουθες: 1. Εφευρέτες/δικαιοπάροχοι: Αναζητούν επενδυτικά κεφάλαια και/ή εταίρους για την επέκταση των δραστηριοτήτων της εταιρείας τους στην κατασκευή και/ή τη λειτουργία πάρκων κυματικής ενέργειας. 2. Επενδυτές προϊόντων: Αναζητούν υποσχόμενες εταιρείες κυματικής ενέργειας οι ο- ποίες βρίσκονται σε αναζήτηση κεφαλαίων και/ή εταίρων ώστε να προωθήσουν τα σχέδια διάθεσης στην αγορά των προϊόντων τους. 3. Φορείς υλοποίησης: Εταιρείες οι οποίες θα αγοράσουν συστήματα κυματικής ενέργειας για να θέσουν σε λειτουργία ένα πάρκο κυματικής ενέργειας. 4. Φορείς χρηματοδότησης έργων: Τράπεζες ή άλλα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα τα ο- ποία παρέχουν την εμπορική κάλυψη μιας επενδυτικής πρότασης. 31

32 Εφευρέτες/δικαιοπάροχοι Ένας παράγοντας που θα πρέπει να ενδιαφέρει τον εφευρέτη είναι η «οικονομική ή εμπορική βιωσιμότητα» της καινοτομίας του. Πριν από την αναζήτηση εξωτερικής χρηματοδότησης, ο εφευρέτης πρέπει να εξασφαλίσει τη χορήγηση άδειας εκμετάλλευσης για το προϊόν του. Αυτή είναι η αποδεκτή μέθοδος για το λανσάρισμα ενός προϊόντος στην αγορά. Η άδεια εκμετάλλευσης επιτρέπει σε ένα τρίτο πρόσωπο να παράγει και/ή να εμπορεύεται την πνευματική ιδιοκτησία, ενώ παράλληλα ο κάτοχος του διπλώματος ευρεσιτεχνίας διατηρεί τα δικαιώματα επί της συγκεκριμένης ιδιοκτησίας. Τρία χαρακτηριστικά μέσα εκμετάλλευσης των ευρεσιτεχνιών είναι τα εξής: Κατοχύρωση διπλώματος ευρεσιτεχνίας και χορήγηση άδειας εκμετάλλευσης: Ο ε- φευρέτης πουλά σε κάποιο τρίτο πρόσωπο το δικαίωμα χρήσης της κατοχυρωμένης με ευρεσιτεχνία τεχνολογίας για την ανάπτυξη ενός εμπορικού προϊόντος. Κοινοπραξία: Ο εφευρέτης συνεργάζεται με κάποιον εταίρο για την ανάπτυξη και την παραγωγή του προϊόντος. Έναρξη και ανάπτυξη δραστηριοτήτων: Ο εφευρέτης αναπτύσσει και παράγει το προϊόν. Η επιλογή της οδού που θα αποφασίσει να ακολουθήσει ο εφευρέτης εξαρτάται από παράγοντες όπως το είδος της εφεύρεσης και οι υποψήφιοι αγοραστές. Άλλοι σημαντικοί παράγοντες είναι η προσπάθεια που διατίθεται να καταβάλει ο εφευρέτης για τη διάθεση στην αγορά του προϊόντος, καθώς και η επιδιωκόμενη ανταμοιβή (Green, 1988). Πέρα από την πώληση του διπλώματος ευρεσιτεχνίας/άδειας εκμετάλλευσης (η οποία αποκλείει τον εφευρέτη από τη μελλοντική ανάπτυξη του προϊόντος), ο εφευρέτης μπορεί να επιλέξει να συνεργαστεί με μια εταιρεία ώστε να αναπτύξουν την εφεύρεση από κοινού. Η συγκεκριμένη επιλογή μπορεί να του εξασφαλίσει πρόσθετους πόρους για έρευνα, καθώς και ένα μελλοντικό εισόδημα από τα πνευματικά δικαιώματα επί της εφεύρεσής του. Επιπρόσθετα, ο εφευρέτης μπορεί να επιλέξει να συμμετάσχει στο μετοχικό κεφάλαιο μιας νεοσύστατης Ανώνυμης Εταιρείας και να αφιερώσει για την παροχή τεχνικών συμβουλών και την υποστήριξη της έρευνας και της ανάπτυξης τον χρόνο που θα μπορεί να διαθέσει από τις καθημερινές του υποχρεώσεις απέναντι στον εργοδότη του. Τέλος, ο εφευρέτης μπορεί να 32

33 αποφασίσει να ξεκινήσει μια εντελώς νέα καριέρα, μετατρέποντας την ανάπτυξη της ε- φεύρεσής του σε πλήρη απασχόληση. Αν το εγχείρημα στεφθεί με επιτυχία, ο εφευρέτης ίσως να γίνει πολύ πλούσιος, αν όμως είναι ανεπιτυχές, ίσως να μετανιώσει το γεγονός ότι παραιτήθηκε από μια σίγουρη εργασία, από τα συνταξιοδοτικά του δικαιώματα, και από άλλες παροχές. Σε γενικές γραμμές, τα έγγραφα τεκμηρίωσης που θα πρέπει να συγκεντρώσει ο εφευρέτης για την εξέρευση πόρων είναι τα εξής: Σε ό,τι αφορά την οικονομική κατάσταση της εταιρείας: Προβλέψεις του προϋπολογισμού Κέρδη και ζημίες Σχέδια διάθεσης στην αγορά Δομή της Διοίκησης Σε ό,τι αφορά τον επενδυτή: Εταίρος/επενδυτής/ιδιώτης επενδυτής Ποσό απαιτούμενων κεφαλαίων χρηματοδότησης Διάρκεια περιόδου επένδυσης Επενδυτές προϊόντων Οι βασικοί τύποι επενδυτών είναι δύο: Πρώτον, οι ιδιώτες επενδυτές [angel investors], οι οποίοι επιθυμούν, σε γενικές γραμμές, μικρότερο έλεγχο επί της εταιρείας και βραδύτερη απόδοση της επένδυσής τους. Παρόλ αυτά, τα κριτήρια για την επένδυση τείνουν να είναι τα ίδια. Οι ιδιώτες επενδυτές διαθέτουν ιδιωτικά κεφάλαια και επενδύουν τις περισσότερες φορές σε νεοσύστατες εταιρείες. Δεύτερον, οι εταιρείες κεφαλαίων επιχειρηματικού κινδύνου [venture capital firms], οι οποίες συχνά απαιτούν υψηλό ποσοστό απόδοσης της επένδυσης (>20% κατ έτος). Τα ποσά της χρηματοδότησης προς την επιχείρηση κυμαίνονται συνήθως από 33

34 έως πολλά εκατομμύρια ευρώ. Η εξεύρεση κεφαλαίων επιχειρηματικού κινδύνου προϋποθέτει την εκχώρηση ενός μεριδίου του μετοχικού κεφαλαίου της εταιρείας σε αντάλλαγμα για χρήματα τα οποία θα αξιοποιηθούν για την ανάπτυξη ή την επέκταση της επιχείρησης. Οι εταιρείες κεφαλαίων επιχειρηματικού κινδύνου μπορούν να επενδύσουν σε οποιοδήποτε στάδιο ανάπτυξης μιας επιχείρησης από το πρώιμο στάδιο της χρηματοδότησης σποράς [seed venture] μέχρι το μεταγενέστερο στάδιο της ενδιάμεσης χρηματοδότησης [mezzanine financing]. Ο επενδυτής θα πρέπει να καθορίσει σε ποιο στάδιο ανάπτυξης βρίσκεται μια εταιρεία, καθώς αυτό θα έχει άμεσες επιπτώσεις στην επενδυτική ευκαιρία. Παρακάτω περιγράφονται οι βασικές διαφορές μεταξύ αυτών των σταδίων: Οι εταιρείες σε αρχικό στάδιο ανάπτυξης [early stage companies] έχουν ασήμαντες ταμειακές ροές και κέρδη. Πρόκειται για εταιρείες υψηλού κινδύνου, οι οποίες χαρακτηρίζονται από εγγενή κίνδυνο ως προς τον καθορισμό των μελλοντικών ταμειακών ροών και κερδών. Οι εταιρείες σε ενδιάμεσο στάδιο ανάπτυξης [middle stage companies] έχουν έσοδα και ταμειακές ροές, αλλά τα κέρδη τους είναι ασήμαντα. Και σε αυτή την περίπτωση πρόκειται για εταιρείες υψηλού κινδύνου, και επομένως είναι δύσκολο να γίνει πρόβλεψη της αποδοτικότητάς τους. Οι εταιρείες σε ώριμο στάδιο ανάπτυξης [late stage companies] έχουν ταμειακές ροές και κέρδη. Η αποτίμηση της αξίας τους μπορεί να πραγματοποιηθεί είτε βάσει της μεθοδολογίας του ύψους της πρόσφατης επένδυσης [price of recent investment methodology] είτε βάσει της μεθοδολογίας του πολλαπλασιαστή κερδών [earnings multiple methodology]. Η αποτιμώμενη αξία θα πρέπει να είναι εύλογη (Association Française des Investisseurs en Capital, 2006). Αυτό επιτυγχάνεται μέσω ενός διακεκριμένου αποτιμητή. Οι μεθοδολογίες που χρησιμοποιούνται για την αποτίμηση είναι οι ακόλουθες: Ύψος της πρόσφατης επένδυσης [Price of recent investment] Πολλαπλασιαστής κερδών [Earnings multiple method] 34

35 Καθαρό ενεργητικό [Net assets] Προεξόφληση ταμειακών ροών [Discounted Cash Flow] (σε ό,τι αφορά την επιχείρηση) Προεξόφληση ταμειακών ροών [Discounted Cash Flow] (σε ό,τι αφορά την επένδυση) Βιομηχανικοί δείκτες αναφοράς [Industry benchmarks] Οι διάφορες μέθοδοι χρηματοδότησης προς εξέταση είναι: Η χρηματοδότηση από ιδίους πόρους Η χρηματοδότηση τύπου «γέφυρας» ή ενδιάμεση χρηματοδότηση [Bridging finance] Τα ενδιάμεσα δάνεια [mezzanine loans] Τα δάνεια επανεπενδυόμενων τόκων [rolled up interest loans] Φορείς υλοποίησης Ο επενδυτής που εξετάζει το ενδεχόμενο να επενδύσει σε εταιρείες ανάπτυξης πάρκων κυματικής ενέργειας χρειάζεται ένα διαφορετικό σύνολο δεδομένων για τη λήψη της σχετικής απόφασης. Τα απαιτούμενα δεδομένα θα πρέπει να αφορούν διάφορες πρακτικές τεχνικοοικονομικές πτυχές, όπως: Το κόστος των συστημάτων ανά kw. Κάθε άλλη δαπάνη η οποία συμπεριλαμβάνεται στο συνολικό κόστος του έργου. Οι δαπάνες αυτές θα συζητηθούν λεπτομερέστερα παρακάτω και συνοψίζονται στις ε- ξής: Μηχανισμοί υποστήριξης και τιμές πώλησης Επιδοτήσεις Τιμές πώλησης Αρχικό κόστος Κεφαλαιουχικές δαπάνες για τα συστήματα, τις καλωδιώσεις και τον εξοπλισμό αγκύρωσης 35

36 Λειτουργικές δαπάνες, κόστος λειτουργίας και συντήρησης, ασφάλιστρα, μισθώματα, τέλη σε υπηρεσίες κοινής ωφελείας Έσοδα Ύψος του χρέους Οικονομικά αποτελέσματα Κόστος ιδίων κεφαλαίων [Cost of Equity COE], καθαρή παρούσα αξία [Net Present Value NPV], εσωτερικός βαθμός απόδοσης [Internal Return Rate IRR], περίοδος αποπληρωμής [payback period] Φορείς χρηματοδότησης έργων O επενδυτής (τράπεζα, εταιρεία επενδύσεων, ή ιδιώτης επενδυτής) μπορεί να αποτελεί τη βασική πηγή χρηματοδότησης ενός έργου κυματικής ενέργειας. Οι πληροφορίες που απαιτούνται σε αυτή την περίπτωση είναι οι ίδιες με τις πληροφορίες που αναφέρονται παραπάνω Αποτίμηση εταιρείας Δέουσα τεχνική επιμέλεια του προϊόντος ή του έργου Ο επενδυτής θα πρέπει να καταρτίσει μια πλήρη τεχνική αναφορά, σύμφωνα με τη διαδικασία της δέουσας επιμέλειας, σχετικά με το προϊόν ή το έργο στο οποίο σκοπεύει να ε- πενδύσει. Στο πακέτο εργασιών «State of the Art» του έργου WAVEPLAM αναφέρεται ο όρος «Επίπεδα Τεχνολογικής Ετοιμότητας» (Technology Readiness Levels) με την έννοια του σταδίου διάθεσης στην αγορά του προϊόντος/έργου (για λεπτομέρειες, μεταβείτε στη διεύθυνση Οι επόμενες ενότητες αυτού του κεφαλαίου βασίζονται στην υπόθεση ότι ο επενδυτής είναι ικανοποιημένος με το γεγονός ότι το προϊόν πληροί όλες αυτές τις απαιτήσεις. 36

37 Δομή και αποστολή της εταιρείας Θα πρέπει να οριστικοποιηθεί τόσο η ακριβής φύση της αποστολής της εταιρείας όσο και το είδος της επενδυτικής ομάδας: κοινοπραξία, εταιρική σχέση, ή αυτοδύναμη εταιρεία. Παράλληλα, θα πρέπει να εξακριβωθεί η παρούσα κατάσταση των εταίρων, όπως επίσης τα σχέδια και οι πόροι τους, σε σχέση με τις τεχνικές και εμπορικές πτυχές της εταιρείας Ομάδα Διοίκησης Δομή Το σχέδιο διαχείρισης μιας εταιρείας είναι συχνά το σημαντικότερο στοιχείο του εταιρικού της προφίλ. Σε αυτό προβάλλονται οι δυνατότητες της εταιρείας για επιχειρηματική ευρωστία, καθώς και η ικανότητά της να εκτελέσει το επιχειρηματικό της σχέδιο. Συνεπώς, όσοι θα διαβάσουν το επιχειρηματικό σχέδιο μιας εταιρείας δεν θα αναζητήσουν μόνο τα ονόματα των στελεχών που απαρτίζουν την ομάδα διοίκησης της εταιρείας, αλλά θα προσπαθήσουν παράλληλα να κατανοήσουν τον τρόπο με τον οποίο οι δεξιότητες των μελών αυτής της ομάδας και του προσωπικού της εταιρείας θα συνεισφέρουν στο τελικό καθαρό αποτέλεσμα του ισολογισμού της. Ένας συνήθης τρόπος κατηγοριοποίησης της ομάδας διοίκησης είναι ο εξής: Ιδιοκτησιακή δομή Ομάδα εσωτερικής διαχείρισης Ανθρώπινοι πόροι εξωτερική διαχείριση Ανάγκες σε ανθρώπινο δυναμικό Ευελιξία των ιδρυτικών στελεχών Η ομάδα διοίκησης μιας εταιρείας είναι καθοριστικής σημασίας για τον επενδυτή που εξετάζει το ενδεχόμενο να επενδύσει σε αυτή. Τα ιδρυτικά στελέχη της εταιρείας δεν είναι 37

38 πάντα οι κατάλληλοι άνθρωποι για τη μετάβαση της εταιρείας στο επόμενο στάδιο της α- νάπτυξής της. Η συμπεριφορά της διοίκησης απέναντι στη συνεισφορά του επενδυτή και τις αποφάσεις του διοικητικού συμβουλίου θα πρέπει να καθοριστεί πριν από την ανάληψη της επενδυτικής δέσμευσης Διαθεσιμότητα προσωπικού Ένα ακόμη στοιχείο που θα πρέπει να διερευνηθεί είναι οι πιθανές μελλοντικές πηγές ειδικευμένου προσωπικού. Η συγκεκριμένη πτυχή αφορά τόσο τη διοίκηση όσο και το προσωπικό Ζητήματα επιλογής τοποθεσίας: Εγγύτητα της περιοχής λειτουργίας του έργου με τη βάση παραγωγής Όσο μικρότερη η απόσταση μεταξύ της βάσης παραγωγής και της περιοχής ανάπτυξης του έργου, τόσο πιο ελκυστική η επιχειρηματική πρόταση. Αυτό οφείλεται στο μειωμένο κόστος μεταφοράς, καθώς και στην εξομάλυνση των δυσκολιών που μπορεί να οφείλονται σε ελλιπή υποδομή μεταφορών, ειδικά στην περίπτωση απομακρυσμένων περιοχών Επιλογές εξόδου για τον χρηματοδότη Οι επενδυτές που επενδύουν σε επιχειρήσεις επιθυμούν στην πλειοψηφία τους την ύπαρξη μιας προγραμματισμένης στρατηγικής εξόδου [exit strategy], η οποία θα διαμορφωθεί τη στιγμή της επένδυσης. Καλό θα ήταν, μάλιστα, η ιδανική στρατηγική εξόδου για τους υποψήφιους επενδυτές να διαμορφωθεί πριν από την αναζήτηση της χρηματοδότησης. Οι επενδυτές θα πρέπει να γνωρίζουν πότε ακριβώς θα μπορούν να αναμένουν μια απόδοση της επένδυσής τους. Συνεπώς, το συγκεκριμένο σημείο είναι κρίσιμης σημασίας και απαιτεί ακριβή καθορισμό. Οι παράγοντες που θα πρέπει να εξεταστούν είναι: Ο χρονικός προσδιορισμός της πιθανής εξόδου Οι στόχοι των ιδρυτών της εταιρείας Το είδος της εξόδου Η πιθανή απόδοση 38

39 3 Τεχνολογία: Επιλογή του κατάλληλου εξοπλισμού και της ιδανικής θέσης εγκατάστασης Υπάρχουν τρεις διαφορετικές ζώνες εκμετάλλευσης της κυματικής ενέργειας, καθεμιά από τις οποίες απαιτεί ειδικά σχεδιασμένα συστήματα. Κάθε ζώνη θα πρέπει να μπορεί να συνεισφέρει στο χαρτοφυλάκιο ΑΠΕ των κρατών μελών. Η επίτευξη σημαντικών επιπέδων παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας προϋποθέτει την αξιοποίηση της υπεράκτιας ζώνης. Αν και αυτή τη στιγμή αναπτύσσονται πολλά συστήματα, τα περισσότερα λειτουργούν βάσει των ίδιων αρχών φυσικής. Πρέπει να αναμένεται ότι πολλά επιτυχημένα συστήματα θα εξελιχθούν από τη διεργασία της ανάπτυξης παρά από τη σύγκλιση, σε τεχνικό επίπεδο, σε έναν μόνο τύπο. Για να επιταχυνθεί η ανάπτυξη των μετατροπέων κυματικής ενέργειας (ΜΚΕ), μειώνοντας παράλληλα τον τεχνολογικό και τον χρηματοοικονομικό κίνδυνο, η βιομηχανία (και οι ε- ταιρείες) θα πρέπει να παροτρύνεται να ακολουθεί το πενταετές στρατηγικό σχέδιο για τα συστήματα θαλάσσιας ενέργειας της Διεθνούς Υπηρεσίας Ενέργειας [International Energy Agency]. Μέχρις στιγμής κανένα σύστημα δεν έχει επιτύχει τη μείωση των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου σε συνδυασμό με την αύξηση της ενεργειακής απόδοσης στο βέλτιστο δυνατό κόστος. Ωστόσο, είναι αρκετά τα συστήματα αποδεδειγμένης τεχνολογίας, τα οποία προσανατολίζονται προς την ανάπτυξη πρωτοτύπων πλήρους κλίμακας για δοκιμές στη θάλασσα μεμονωμένων μονάδων. Κατά τη διάρκεια των τελευταίων ετών τα συστήματα κυματικής ενέργειας έχουν κατηγοριοποιηθεί με διάφορους τρόπους, συνήθως με σκοπό να πληρούν συγκεκριμένες απαιτήσεις 9. Στο πλαίσιο της παρούσας έκθεσης, η πιο χρήσιμη προσέγγιση έγκειται στην κατηγοριοποίηση των συστημάτων με βάση τη ζώνη για την οποία έχουν σχεδιαστεί, καθώς τόσο οι ζώνες όσο και τα συστήματα παρουσιάζουν σημαντικές διαφορές. Η προσέγγιση αυτή 9 Για λεπτομέρειες σχετικά με τις εταιρείες ανάπτυξης και τα συστήματα, δείτε την έκθεση του Waveplam State of the Art, στη διεύθυνση 39

40 μας οδηγεί σε τρεις χαρακτηριστικές ζώνες, καθεμιά από τις οποίες παρουσιάζει πλεονεκτήματα και μειονεκτήματα: 1) Χερσαία ζώνη: το σύστημα προσδένεται με κάποιον τρόπο στο έδαφος, και η πρόσβαση σε αυτό δεν προϋποθέτει τη χρήση πλοίου. Η εγκατάσταση μπορεί να γίνει είτε επί της ακτογραμμής είτε σε κάποια υπάρχουσα τεχνητή δομή, όπως ένας κυματοθραύστης. Το βάθος νερού είναι συνήθως μικρότερο των 15 μέτρων. 2) Παράκτια ζώνη: το βάθος νερού είναι πολύ μικρό για την εγκατάσταση συστημάτων μεγάλης ονομαστικής ισχύος (500kW - 1MW), τα οποία απαιτούν αγκύρωση. Επομένως, για την αξιοποίηση της συγκεκριμένης ζώνης αναπτύχθηκαν ειδικές δομές που εδράζονται στον πυθμένα. Το βάθος νερού είναι συνήθως μικρότερο των 25 μέτρων. 3) Υπεράκτια ζώνη: το βάθος νερού είναι πολύ μεγάλο για την εγκατάσταση συστημάτων τα οποία εδράζονται στον πυθμένα, γι αυτό και σε αυτή τη ζώνη εγκαθίστανται πλωτά συστήματα που απαιτούν αγκύρωση. Το βάθος νερού είναι συνήθως μεγαλύτερο των 25 μέτρων. Μετατροπείς κυματικής ενέργειας μικρού βυθίσματος [shallow draught wave energy converter] (για βάθος νερού μεταξύ 25 και 75 μέτρων) Μετατροπείς κυματικής ενέργειας μεγάλου βυθίσματος [deep draught wave energy converter] (για βάθος νερού μεγαλύτερο των 75 μέτρων) Για καθεμιά από τις τρεις αυτές ζώνες απαιτείται η ανάπτυξη ειδικών συστημάτων, βάσει των χαρακτηριστικών της ενεργειακής ροής της περιοχής, των φυσικών περιορισμών, των χαρακτηριστικών τοπογραφίας και βαθυμετρίας, και άλλων παραγόντων που σχετίζονται με την εκάστοτε θέση επιλογής. 3.1 Χερσαία Ζώνη (βάθος νερού < 15m) Οι μετατροπείς κυματικής ενέργειας (MKE) που προορίζονται για εγκατάσταση στη χερσαία ζώνη έχουν τη δυνατότητα να αξιοποιούν τα τοπογραφικά χαρακτηριστικά της περιοχής για την υποβοήθηση της διαδικασίας δέσμευσης της ενέργειας των κυμάτων. Η επιμελής επιλογή της θέσης εγκατάστασης είναι πρωταρχικής σημασίας, καθώς τα φυσικά χαρακτηριστικά της περιοχής μπορεί επίσης να έχουν επιζήμια αποτελέσματα για την ικανότητα του συστήματος να δεσμεύει την ενέργεια. Οι ΜΚΕ που προορίζονται για τη χερσαία 40

41 ζώνη μπορούν επίσης να σχεδιαστούν για εγκατάσταση σε τεχνητές δομές, όπως κυματοθραύστες, προβλήτες, ή συστήματα παράκτιας προστασίας, έτσι ώστε να μειωθεί το κόστος των εργασιών πολιτικού μηχανικού. Στην Εικόνα 3.1 φαίνεται ένα σύστημα του τύπου της Ταλαντευόμενης Στήλης Ύδατος, το ποίο είναι κατάλληλο για τη συγκεκριμένη ζώνη. Στήλη αέρα Τσιμεντο κατασκευή - Ροή αέρα Στρόβιλος Wells και γεννήτρια Βασική διεύθυνση κύματος Πυθμένας Εικόνα 3.1 Χαρακτηριστικό παράδειγμα διάταξης για εγκατάσταση στη χερσαία ζώνη Πλεονεκτήματα Τα βασικά πλεονεκτήματα της χερσαίας ζώνης προκύπτουν από την προσβασιμότητα του σταθμού παραγωγής. Το πλεονέκτημα αυτό ισχύει τόσο κατά τη φάση της κατασκευής όσο και στη διάρκεια της λειτουργίας της μονάδας παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας. Ανάλογα με τη θέση εγκατάστασης και τις επικρατούσες κυματικές συνθήκες, θα μπορούσε να διατυπωθεί η υπόθεση ότι σε κάθε περίπτωση, εκτός από τις περιπτώσεις ακραίων καιρικών φαινομένων, οι εγκαταστάσεις επί της ακτής παρουσιάζουν το πλεονέκτημα της εύκολης και πρακτικά απρόσκοπτης πρόσβασης. Αυτό σημαίνει ότι η εγκατάσταση του μηχανολογικού και του ηλεκτρολογικού εξοπλισμού μπορεί να προχωρήσει σχεδόν ανεμπόδιστα υπό μέσες περιβαλλοντικές συνθήκες και, το σημαντικότερο, τα έξοδα λειτουργίας και συντήρησης διατηρούνται σε πολύ χαμηλά επίπεδα αφού δεν απαιτείται η ενοικίαση πλοίων για τη μεταφορά της μονάδας στην ξηρά. 41

42 Οι δυσκολίες που προκύπτουν από τη μεταφορά του προσωπικού και του εξοπλισμού στις υπεράκτιες εγκαταστάσεις έχουν ήδη επισημανθεί από τη βιομηχανία της αιολικής ενέργειας. Επομένως, αν υπάρχει η δυνατότητα αποφυγής αυτής της απαίτησης, η συνολική λειτουργία του έργου παρουσιάζει σαφώς χαμηλότερο κίνδυνο. Το γεγονός αυτό οδηγεί με τη σειρά του σε λιγότερο αυστηρές απαιτήσεις πιστοποίησης και χαμηλότερα ασφαλιστικά έξοδα. Λαμβάνοντας υπόψη ότι η οποιαδήποτε δραστηριότητα στο θαλάσσιο περιβάλλον πρέπει να εξετάζεται με προσοχή από τις εταιρείες λόγω του κινδύνου της αποζημίωσης, όσο μικρότερο είναι το χρονικό διάστημα παραμονής στη θάλασσα τόσο χαμηλότερα είναι τα ασφάλιστρα. Το έργο WAVEPLAM έχει αναγνωρίσει τις απαιτήσεις αυτές ως έναν από τους πιθανούς φραγμούς στην ευρείας κλίμακας ανάπτυξη πάρκων κυματικής ενέργειας [δείτε την έκθεση του WAVEPLAM με τίτλο: Non-technological Barriers to Wave Energy Implementation (Μη τεχνολογικοί φραγμοί στην ανάπτυξη της κυματικής ενέργειας), Μάρτιος 2009]. Ένα ακόμη πλεονέκτημα της χερσαίας ζώνης, με δεδομένο ότι δεν υπάρχει απαίτηση για τη μετακίνηση των συσκευών, είναι η δυνατότητα βελτίωσης της βιωσιμότητάς τους με την κατασκευή πιο εύρωστων δομών για μέγιστη αντοχή. Ο παράγοντας αυτός μπορεί να ενισχυθεί από τον συνδυασμό του συστήματος με άλλες τεχνητές θαλάσσιες κατασκευές. Πολλά από τα προτεινόμενα συστήματα έχουν σχεδιαστεί με βάση αυτή την υπόθεση, και σε κάποιες περιπτώσεις η δομή του συστήματος μετατρέπεται σε αυτή καθαυτή την κατασκευή. Κατά τη δεκαετία του 1990 οι Ιάπωνες επικεντρώθηκαν σε αυτή την πτυχή με σκοπό τη μετατροπή των ΜΚΕ σε καταφύγια για την ανάπτυξη υδατοκαλλιεργειών. Οι εναλλακτικές ή επιπρόσθετες λειτουργικές δυνατότητες μπορούν να αποτελέσουν σημαντικό παράγοντα κατά τις οικονομικές προβλέψεις για ορισμένες προτάσεις χερσαίων έργων. Τέλος, η καλωδίωση και η σύνδεση με το Δίκτυο είναι επίσης πολύ πιο απλές στις εγκαταστάσεις επί της ακτής, και δεν υπάρχει απαίτηση για εύκαμπτες γραμμές τροφοδοσίας ή υποθαλάσσιους συνδέσμους. Το κόστος των υποθαλάσσιων καλωδίων μεγάλου μήκους μπορεί να αποτελέσει ένα σημαντικό μέρος του συνολικού κόστους εγκατάστασης στα υ- περάκτια πάρκα. 42

43 3.1.2 Μειονεκτήματα Όπως σε κάθε σχεδιαστικό εγχείρημα, τα περισσότερα πλεονεκτήματα συνοδεύονται από κάποιο μειονέκτημα, το οποίο πρέπει επίσης να ληφθεί υπόψη. Επειδή τα συστήματα αυτού του τύπου είναι σταθερά, δεν εναρμονίζονται με τις επικρατούσες συνθήκες. Κατ επέκταση, πρέπει να είναι αρκετά εύρωστα ώστε να μπορούν να αντέξουν το σύνολο των περιβαλλοντικών δυνάμεων που δέχονται, ειδικά των δυνάμεων των επερχόμενων κυμάτων. Αυτό σημαίνει ότι η κατασκευή πρέπει να είναι ογκώδης κυρίως από ανάγκη και όχι λόγω σχεδιαστικής επιλογής. Ο όγκος των υλικών συνδέεται άμεσα με το κόστος της εγκατάστασης, γι αυτό και στα περισσότερα αλλά όχι σε όλα τα συστήματα της χερσαίας ζώνης χρησιμοποιούνται συμβατικά υλικά που στοιχίζουν λιγότερο όπως το σκυρόδεμα. Πάντως, το βασικότερο μειονέκτημα της χερσαίας ζώνης σχετίζεται με τις κυματικές συνθήκες. Κατά την είσοδο των κυμάτων σε περιοχές με μικρότερο βάθος νερού, το μέτωπο του κύματος σταδιακά κάμπτεται, με αποτέλεσμα η ενεργειακή ροή να κατανέμεται σε μεγαλύτερο μήκος. Έτσι όμως μειώνεται η συγκέντρωση της κυματικής ενέργειας που είναι διαθέσιμη για το σύστημα. Η επιμελής επιλογή της θέσης εγκατάστασης μπορεί να ελαχιστοποιήσει αυτή την επίδραση. Ένας παράγοντας που μπορεί να έχει ακόμη μεγαλύτερη σημασία είναι η ασαφής φύση των κυμάτων κοντά σε εμπόδια όπως οι κρημνοί και οι τεχνητοί τοίχοι, η οποία δυσκολεύει ακόμη περισσότερο την πρόβλεψη της κυματομορφής και, κατά συνέπεια, τις βραχυπρόθεσμες προβλέψεις της ενεργειακής απόδοσης των ΜΚΕ. Η προβλεψιμότητα όμως αναδεικνύεται σε μείζον ζήτημα σε ό,τι αφορά τις πωλήσεις ηλεκτρικού ρεύματος και τον σχεδιασμό κατανομής φορτίου του Δικτύου. Οι ΜΚΕ που προορίζονται για τη χερσαία ζώνη μπορούν αναμφισβήτητα να συνεισφέρουν στο ενεργειακό χαρτοφυλάκιο της Ευρώπης, πιθανότατα όμως ως «δευτερεύοντες προμηθευτές». Με βάση τις παρούσες περιβαλλοντικές απαιτήσεις, τίθενται αναπόφευκτα περιορισμοί ως προς τον αριθμό των θέσεων που προσφέρουν επαρκή εκμεταλλεύσιμη κυματική δραστηριότητα. Συνολικά πάντως, οι δραστηριότητες μιας επιχείρησης που μπορεί να παράγει τα συστήματα αυτά με τρόπο ώστε να επιτυγχάνεται η μείωση των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου και η αύξηση της ενεργειακής απόδοσης στο βέλτιστο δυνατό κόστος θα είναι σαφώς προσοδοφόρες. 43

44 Ένα άλλο ζήτημα που ίσως ανακύψει σε κάποιες περιοχές είναι η ηχορύπανση, η οποία μπορεί επίσης να μειώσει τη διαθεσιμότητα των χερσαίων περιοχών. Βέβαια, το συγκεκριμένο πρόβλημα μπορεί να μετριαστεί με τη χρήση συστημάτων απόσβεσης του θορύβου, με κάποιες μικρές απώλειες στην απόδοση του μετατροπέα. Επειδή οι ΜΚΕ αυτού του τύπου είναι σταθερά συστήματα και όχι πλωτά, ο χρόνος υλοποίησης περιλαμβάνει τις εργασίες κατασκευής, και επομένως είναι σημαντικός. Ένας ακόμη παράγοντας που πρέπει να εξεταστεί για τα χερσαία συστήματα είναι η στάθμη της παλίρροιας. Οι μεταβολές στη στάθμη του νερού επηρεάζουν τόσο τη δράση των κυμάτων όσο και την απόκριση των ΜΚΕ σε αυτή. Στα συστήματα με στατικές δομές, όπως οι μονάδες Ταλαντευόμενης Στήλης Ύδατος και Υπερπήδησης του Νερού [Overtopping devices], οι μεταβολές της στάθμης του νερού θα πρέπει να ληφθούν υπόψη κατά τον σχεδιασμό, έτσι ώστε να ελαχιστοποιηθούν οι οποιεσδήποτε ανεπιθύμητες ενέργειες Παραδείγματα χερσαίων συστημάτων Έχουν σχεδιαστεί πολλά συστήματα για λειτουργία στη χερσαία ζώνη. Αυτά ποικίλλουν από πλωτές κατασκευές και μηχανικές συνδέσεις που προσδένονται σε προβλήτες και κυματοθραύστες μέχρι συστήματα διωρύγων με βαθμίδες [tapered channel systems]. Στα τελευταία, το στένωμα της διώρυγας αυξάνει το ύψος των κυμάτων, κι έτσι το νερό υπερχειλίζει από τον τοίχο αντιστήριξης σε μια δεξαμενή. Η τελευταία διεργασία παράγει ένα ύψος πτώσης, με αποτέλεσμα το εγκλωβισμένο νερό να μπορεί να επιστρέψει στη θάλασσα μέσω ενός συμβατικού υδροστροβίλου. Δυστυχώς, το συγκεκριμένο σύστημα απαιτεί δεξαμενές μεγάλης χωρητικότητας, γεγονός που μεταφράζεται σε ανάγκη για περιβαλλοντική εξέταση. Αν και οι προσπάθειες για την ανάπτυξη συστημάτων όπως τα παραπάνω συνεχίζονται, το δημοφιλέστερο και μέχρι στιγμής επιτυχημένο σύστημα για λειτουργία στη χερσαία ζώνη είναι η ταλαντευόμενη στήλη ύδατος [Oscillating Water Column OWC]. Η αρχή της ταλαντευόμενης στήλης ύδατος είναι ιδανική για τη χερσαία ζώνη, καθώς το βασικό τμήμα της κατασκευής μπορεί να είναι ένας σταθερός στεγανοθάλαμος (δείτε την Εικόνα 3.1). Ένας ένθερμος υποστηρικτής αυτής της τεχνολογίας είναι η εταιρεία Voith Hydro Wavegen. Η μονάδα LIMPET (δείτε Εικόνα 3.2), η οποία κατασκευάστηκε από την εταιρεία το 2000 στο νησί Islay της δυτικής ακτής της Σκωτίας, αποτελεί χαρακτηριστικό παρά- 44

45 δειγμα της τεχνολογίας OWC σε εφαρμογή επί της ακτογραμμής. Η τρέχουσα διαμόρφωση της LIMPET αποδίδει μέγιστη ισχύ 130kW από δύο στροβίλους. Παρόλ αυτά, η ισχύς κυμαίνεται, καθώς η μονάδα είναι συνδεδεμένη με το δίκτυο και χρησιμοποιείται παράλληλα για έρευνα και δοκιμές. Εικόνα 3.2 Η μονάδα LIMPET ονομαστικής ισχύος 130 kw στο νησί Islay της Σκωτίας (η φωτογραφία είναι ευγενική παραχώρηση της Voith Hydro Wavegne). Οι διατάξεις αυτού του τύπου επιτρέπουν την εγκατάσταση των συστημάτων στη σειρά, χωρίς την απαίτηση ύπαρξης κενού χώρου μεταξύ τους ώστε να επιτρέπεται η ελεύθερη κίνηση των σωμάτων, και επομένως αποδίδουν ένα καλό ποσοστό ενεργειακής απορρόφησης (όπως κάθε σταθερό σύστημα). Η ίδια εταιρεία έχει επίσης αναπτύξει ένα έργο που αξιοποιεί τεχνητές δομές, όπως αυτό της Εικόνας 3.3. Το συγκεκριμένο έργο αποτελείται από 16 μικρούς στεγανοθαλάμους, καθένας από τους οποίους έχει ονομαστική ισχύ περίπου 16 kw, που λειτουργούν με βάση την αρχή της ταλαντευόμενης στήλης ύδατος. Οι στεγανοθάλαμοι τοποθετήθηκαν στον εξωτερικό βραχίονα ενός κυματοθραύστη στο Mutriku στη Χώρα των Βάσκων (Ισπανία), κοντά στο Μπιλμπάο. Οι μονάδες λειτουργούν με βάση τις ίδιες αρχές φυσικής όπως στο LIMPET και θα παρέχουν στο τοπικό δίκτυο περίπου 300 kw ηλεκτρικής ενέργειας. Το συγκεκριμένο σύστημα αποτελεί ένα επιδεικτικό πρόγραμμα του 6ου Ευρωπαϊκού Προγράμματος-Πλαισίου και συντονίζεται από τη Βασκική Υπηρεσία Ενέργειας (Ente Vasco de la Energia, EVE) και μια τοπική μη κυβερνητική οργάνωση, τη Robotiker Technalia. Αποτελεί την πρώτη σημαντική μελέτη σειράς συσκευών Ταλαντευόμενης Στήλης Ύδατος (OWC). 45

46 Εικόνα 3.3 Η κατασκευή Wavegen ονομαστικής ισχύος 300 kw της εταιρείας Voith Siemens Hydro στο Mutriku της Ισπανίας. (η φωτογραφία είναι ευγενική παραχώρηση της EVE) Αν και υπάρχει έντονη συζήτηση σχετικά με το χαμηλότερο κυματικό δυναμικό του χερσαίου περιβάλλοντος, η σύγχρονη τεχνολογία επιτρέπει τη δέσμευση ενός πολύ μεγαλύτερου ποσοστού αυτής της ενέργειας σε σχέση με το υπεράκτιο δυναμικό. Αυτό σημαίνει ότι η διαφορά αν υπάρχει ανάμεσα στην ενέργεια που παράγεται στις χερσαίες εγκαταστάσεις και την ενέργεια που παράγεται στις υπεράκτιες εγκαταστάσεις είναι μικρή. Ένα μειονέκτημα μπορεί να προκύψει από τις απαιτήσεις κατασκευής επί της ξηράς. Παρόλ αυτά, η εφαρμογή της ίδιας τεχνολογίας σε παράκτιο περιβάλλον διατηρεί τα περισσότερα πλεονεκτήματα του χερσαίου περιβάλλοντος, με τα πρόσθετα οφέλη που προσφέρει το παράκτιο περιβάλλον. 3.2 Παράκτια ζώνη (βάθος νερού < 25 m) Τα συστήματα που προορίζονται για εγκατάσταση στην παράκτια ζώνη είναι ειδικά σχεδιασμένα ώστε να λειτουργούν αυτόνομα σε σχετικά μικρά βάθη νερού. Ως αποτέλεσμα, οι αγκυρώσεις δεν είναι χρήσιμες από πρακτική άποψη, γι αυτό και τα συστήματα συνήθως εδράζονται στον πυθμένα, είτε με τη μορφή κατασκευών που στηρίζονται σε πασσάλους είτε με τη μορφή δομών βαρύτητας. Ένα σύστημα που σχεδιάστηκε πρόσφατα για λειτουργία στην παράκτια ζώνη απεικονίζεται στην Εικόνα 3.4. Η πραγματική απόσταση μέχρι 46

47 την ακτή θα εξαρτηθεί από τη φύση πυθμένα. Γενικά πάντως, προτιμώνται σημεία όπου ο πυθμένας είναι εύλογα επίπεδος ή παρουσιάζει μικρή κλίση επειδή δημιουργούν την ελάχιστη δυνατή όχληση στο κυματικό πεδίο. ΤΑΛΑΝΤΩΤHΣ ΣΤΡΟΒΙΛΟΣ ΤΥΠΟΥ PELTON ΚΑΙ ΓΕΝΝΗΤΡΙΑ ΕΠΙΣΤΡΟΦΗ ΥΠΟΣΤΑΘΜΟΣ EΜΒΟΛΟ ΓΡΑΜΜΗ ΡΟΗΣ Εικόνα 3.4 Χαρακτηριστικό σύστημα για την παράκτια ζώνη Πλεονεκτήματα Η σχετική απομάκρυνση από τη φυσική ακτογραμμή προσφέρει το πλεονέκτημα των λιγότερο ασαφών κυματικών συνθηκών σε ό,τι αφορά την παραγωγικότητα του συστήματος. Ωστόσο, η θέση εγκατάστασης βρίσκεται και πάλι εντός του πεδίου θραύσης των κυμάτων, κάτι που συνεπάγεται μεγαλύτερα φορτία για τα συστήματα και τις θεμελιώσεις. Στις περισσότερες θέσεις τα επίπεδα κυματικής ενέργειας είναι παρεμφερή, ή ελαφρώς υψηλότερα, απ ό,τι κατά μήκος της φυσικής ακτογραμμής. Το γεγονός ότι η απόσταση ανάμεσα στην ξηρά και το πάρκο κυματικής ενέργειας είναι μικρή συμβάλλει στον έλεγχο του κόστους των υποθαλάσσιων καλωδίων, και μπορεί ακόμη και να επιτρέψει την εγκατάσταση του πολυδάπανου και ευάλωτου συστήματος ανάκτησης της ενέργειας [power take-off system] επί της ακτής, όπως φαίνεται στην Εικόνα 3.4. Βέβαια, μόνο οι τεχνολογίες τύπου αντλίας είναι σε θέση να επωφεληθούν αυτής της προσέγγισης. Σε αυτή την απόσταση είναι δυνατή η διάτρηση υπό γωνία/κατευθυνόμενη διάτρηση για την εγκατάσταση προστατευμένης γραμμής τροφοδοσίας, είτε πρόκειται για σωλήνα είτε για καλώδιο. Αν και θα χρειαστούν πλοία για τις εργασίες εγκατάστασης, συντήρησης και αποκατάστασης των βλαβών, ο χρόνος μετακίνησης θα είναι εύλογα μικρός αν υπάρχει κάποια λιμενι- 47

48 κή υπηρεσία κοντά στο κυματικό πάρκο. Στην περίπτωση μεγαλύτερων στατικών δομών, οι τρέχουσες εργασίες συντήρησης θα εκτελούνται συχνά επί του πλοίου, γι αυτό και η συγκεκριμένη τοποθεσία θα διευκολύνει τη χρήση πλοίων μικρότερου μεγέθους για τη μεταφορά του προσωπικού και των υλικών. Η συγκεκριμένη περιοχή της θάλασσας αποτελεί επίσης τη βασική ζώνη που αξιοποιείται σήμερα από τη βιομηχανία της αιολικής ενέργειας για την εγκατάσταση σταθερών ανεμογεννητριών που εδράζονται σε πασσάλους. Η κοινή αυτή χρήση των ρηχών υδάτων σημαίνει ότι θα μπορούσε να εξεταστεί το ενδεχόμενο της ανάπτυξης συνδυαστικών πάρκων παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας. Αρχικά, αυτό θα μπορούσε να αφορά απλώς τον διαμοιρασμό της υποδομής και των εγκαταστάσεων και, ειδικότερα, των υποθαλάσσιων καλωδίων τα οποία στοιχίζουν ακριβά. Αυτή τη στιγμή εκπονούνται μελέτες για τη διερεύνηση των πλεονεκτημάτων της ύπαρξης κοινών καλωδίων γι αυτές τις δύο διαλείπουσες ενεργειακές πηγές, των οποίων η παρουσία είναι συχνά μη συμπτωματική και μπορούν να είναι συμπληρωματικές Μειονεκτήματα Αν και η απόσταση μέχρι την ακτή είναι μικρή, ο χρόνος παραμονής στη θάλασσα για ορισμένες λειτουργίες είναι αναπόφευκτος κατά τη διάρκεια ζωής του κυματικού πάρκου. Όπως περιγράφεται στην ενότητα , η απαίτηση αυτή εισάγει έναν πρόσθετο παράγοντα κινδύνου στο έργο, ο οποίος θα πρέπει να ληφθεί υπόψη από τον φορέα υλοποίησης κατά τις οικονομικές και επιχειρηματικές προβλέψεις. Βέβαια, το μικρό βάθος νερού θα μπορούσε να επιτρέψει τη χρήση διαφόρων ειδών πλοίων, όπως μικρές ανυψωτικές φορτηγίδες, που δεν επηρεάζονται τόσο από τις καιρικές συνθήκες όσο τα πλωτά συστήματα όμως οι αποφάσεις αυτές θα εξαρτηθούν σε έναν βαθμό από τη θέση επιλογής. Τα γεωλογικά χαρακτηριστικά του πυθμένα είναι μια σημαντική παράμετρος προς εξέταση στα παράκτια συστήματα, δεδομένου ότι η ύπαρξη μαλακού ιζήματος ή βραχώδους εδάφους μπορεί να προκαλέσει σημαντικά προβλήματα ή ακόμη και να αποκλείσει ορισμένες θέσεις ανάλογα με τον σχεδιασμό θεμελίωσης του συστήματος. Οι κατασκευές βαρύτητας είναι λιγότερο ευπαθείς στον βραχώδη τύπο πυθμένα, όμως σε αυτή την περίπτωση ο πυθμένας θα πρέπει να μπορεί να αντέξει τα υψηλά φορτία. 48

49 Επειδή οι δομές βαρύτητας κατασκευάζονται συχνά από σκυρόδεμα έχουν συνήθως μεγάλο αποτύπωμα στον πυθμένα, γεγονός που μπορεί να δημιουργήσει τεχνικά και περιβαλλοντικά ζητήματα. Παράλληλα, επειδή το μέγεθος των πεδίλων έδρασης θα εξαρτηθεί από τη δράση «ραπίσματος» και τη ροπή ανατροπής των κυμάτων, υπάρχει το ενδεχόμενο οι μονάδες να πρέπει να είναι μεγαλύτερου μεγέθους. Μια ακόμη απαίτηση για τα συστήματα αυτού του τύπου είναι η σταθερότητα του πυθμένα που, λόγω του μικρού βάθους, θα πρέπει επίσης να μπορεί να αντέξει τη διάβρωση λόγω κυματισμού. Οι περιβαλλοντικές επιπτώσεις των συστημάτων που εδράζονται στον πυθμένα θα εξαρτηθούν από το μέγεθος του αποτυπώματός τους σε αυτόν, επομένως υπάρχει η πιθανότητα να δημιουργηθούν προβλήματα κατά τη διαδικασία χορήγησης άδειας. Ένας τύπος κατασκευής που θα μπορούσε να συμβάλλει στον έλεγχο της παρεμβολής στον πυθμένα και στη μείωση του κυματικού φορτίου είναι τα χωροδικτύωματα. Επειδή όμως οι δομές αυτού του είδους κατασκευάζονται συνήθως από χάλυβα στοιχίζουν περισσότερο, και παράλληλα απαιτούν συστήματα ελέγχου θέσης [station-keeping system]. Σε προηγούμενες δοκιμές στη θάλασσα χρησιμοποιήθηκαν κατασκευές που εδράζονταν σε πασσάλους, κατασκευές τύπου τεταμένης κατακόρυφης αγκύρωσης [tension leg], ή σταθερές α- γκυρώσεις. Μέχρι στιγμής όμως, καμία δεν έχει αποδειχτεί απόλυτα αξιόπιστη ή επιτυχής. Αν και το κυματικό πεδίο στην παράκτια ζώνη μπορεί να είναι λιγότερο ασαφές, η σχετικά σύνθετη δυναμική των κυμάτων οδηγεί στη διατήρηση της παράλιας ισορροπίας, στη μεταφορά ιζημάτων κατά μήκος της ακτής, και στη μακροπρόθεσμη διάβρωση ή επισώρευση των ιζηματογενών αποθέσεων. Ένα μόνο σύστημα κυματικής ενέργειας δεν θα επηρεάσει σημαντικά αυτές τις διεργασίες, όμως οι μεγάλες διατάξεις, οι οποίες αφαιρούν ενέργεια και αλλάζουν τη μορφή της ροής λόγω της φυσικής τους παρουσίας, θα μπορούσαν να μεταβάλουν την υδροδυναμική της περιοχής. Επομένως, θα πρέπει να εκπονηθούν μελέτες ευρείας κλίμακας για μια προτεινόμενη θέση, και τα όρια εξόρυξης ενδέχεται να επηρεάσουν τις οικονομικές παραμέτρους του έργου. Αυτό ίσως να περιορίσει τον αριθμό των διαθέσιμων θέσεων εγκατάστασης γι αυτόν τον τύπο συστημάτων. Η τοποθέτηση του συστήματος τροφοδότησης και του υποσταθμού επί της ακτής θα απαιτήσει πρόσθετες οικοδομικές άδειες, ειδικά σε περιπτώσεις όπου οι δεξαμενές αποθήκευσης της ενέργειας αποτελούν τμήμα του συστήματος. Τα δύο συστήματα συχνά αφορούν διαφορετικές χωροταξικές αρχές. 49

50 Λόγω του ότι είναι σταθερές κατασκευές, η αυξομείωση της στάθμης της θάλασσας λόγω παλίρροιας πρέπει να προσαρμοστεί στη σχεδίαση και τη λειτουργία του έργου Παραδείγματα παράκτιων συστημάτων Από τότε που εκδηλώθηκε για πρώτη φορά το ενδιαφέρον για τη θαλάσσια ενέργεια, στη δεκαετία του 1980, διάφοροι φορείς υλοποίησης επικεντρώνουν την προσοχή τους στην παράκτια ζώνη, τη ζώνη των ρηχών υδάτων. Πολλά από τα βρετονικά συστήματα εκείνης της περιόδου βασίζονταν σε σταθερές κατασκευές, οι οποίες εδράζονταν στον πυθμένα. Στο Η.Β. οι κατασκευές αυτές ήταν συνήθως του τύπου της ταλαντευόμενης στήλης ύδατος, ενώ η Ευρώπη και η Ιαπωνία ήταν πιο ευρηματικές και εξέταζαν συστήματα που βασίζονταν σε αρθρωτά πτερύγια, προσδεδεμένους πλωτήρες (μικρής ονομαστικής ισχύος), συνδυασμούς πλωτών συστημάτων με κυματοθραύστες, και μονάδες υπερπήδησης του νερού [overtopping devices]. Αυτή η δημιουργική σκέψη συνεχίζεται και σήμερα, και οι διάφορες εταιρείες από την Ευρώπη μέχρι και την Αυστραλία εργάζονται πάνω σε συστήματα που λειτουργούν στην παράκτια ζώνη. Η σχεδιαστική επινοητικότητα με σκοπό να γίνουν τα συστήματα αυτά ασφαλή, παραγωγικά και οικονομικά δεν έχει σταματήσει να εξελίσσεται. Η αυστραλιανή εταιρεία Oceanlinx επέλεξε την οδό της ταλαντευόμενης στήλης ύδατος, όμως άλλαξε ριζικά τη δομή μετατρέποντάς τη σε ένα χαλύβδινο χωροδικτύωμα, όπως φαίνεται στην αριστερή φωτογραφία της Εικόνας 3.5. Στη δεξιά φωτογραφία της εικόνας φαίνεται η όψη Εικόνα 3.5 Το σύστημα Oceanlinx ταλαντευόμενης στήλης ύδατος (ονομαστική ισχύς 500 kw), Port Kembla, Αυστραλία. 50

51 της μονάδας από την ακτή. Η μονάδα Oceanlinx λειτουργεί βάσει των ίδιων αρχών φυσικής με το χερσαίο σύστημα της Voith Hydro Wavegen, LIMPET. Ένα παράδειγμα παράκτιου Οριζόντια Ταλαντευόμενου Κυματικού Μετατροπέα [Oscillating Wave Surge Converter] είναι το σύστημα Oyster (εταιρεία Aquamarine Power), το οποίο εδράζεται στον πυθμένα και χρησιμοποιεί μια διάταξη τύπου πτερυγίου. Η παλινδρομική κίνηση του πτερυγίου (η οποία προκαλείται από τον θαλάσσιο κυματισμό) θέτει σε κίνηση ένα έμβολο που αντλεί το νερό από τη θάλασσα στην ξηρά. Στη συνέχεια, το υψηλής πίεσης νερό χρησιμοποιείται για την παραγωγή ενέργειας μέσω ενός στροβίλου τύπου Pelton. Αυτή τη στιγμή το σύστημα υποβάλλεται σε δοκιμές στη θάλασσα, στο Ευρωπαϊκό Κέντρο Θαλάσσιας Ενέργειας [European Marine Energy Centre EMEC], το οποίο έχει τη βάση του στο Orkney της Σκωτίας. Στην Εικόνα 3.6 παρουσιάζεται η πιλοτική μονάδα Oyster τόσο στη φάση της κατασκευής όσο και στη θάλασσα. Εικόνα 3.6 Το σύστημα Oyster ονομαστικής ισχύος 300 kw, EMEC, Σκωτία. Μια διαφορετική ιδέα παραγωγής κυματικής ενέργειας στην παράκτια ζώνη υλοποιείται από το σύστημα Wavestar. Η συγκεκριμένη ιδέα κατατάσσεται στην κατηγορία των σημειακών α- πορροφητών ενέργειας [point absorbers] και χρησιμοποιεί μια πλατφόρμα η οποία εδράζεται στον πυθμένα. Πάνω στην πλατφόρμα είναι προσαρτημένοι πλωτοί ημισφαιρικοί βραχίονες, οι οποίοι ανέρχονται και κατέρχονται με τα επερχόμενα κύματα. Η κίνηση των πλωτήρων θέτει σε κίνηση έναν υδραυλικό κινητήρα και μια γεννήτρια. Οι σημειακοί απορροφητές έχουν τη 51

52 δυνατότητα να απορροφούν ενέργεια από όλες τις κατευθύνσεις, και χρησιμοποιούν συνήθως έναν πλωτήρα που κινείται με αναφορά προς ένα σταθερό σύστημα προσδεμένο στον πυθμένα. Μια μονάδα πλήρους κλίμακας του συστήματος υποβάλλεται αυτή τη στιγμή σε δοκιμές στη θάλασσα, στα ανοιχτά της ακτής της Δανίας, στο Hanstholm (δείτε την Εικόνα 3.7). Οι πλωτήρες είναι ανυψωμένοι σε κατάσταση λειτουργίας επιβίωσης. Το συγκεκριμένο σύστημα σχεδιάστηκε ως μονάδα που θα μπορούσε να συνδυαστεί με υπεράκτια αιολικά πάρκα. Εικόνα 3.7 Δοκιμή του συστήματος Wavestar με τους βραχίονες ανυψωμένους σε καιρικές συνθήκες θύελλας. 3.3 Υπεράκτια ζώνη (βάθος νερού > 25 m) Τα σύγχρονα συστήματα κυματικής ενέργειας έχουν σχεδιαστεί, στην πλειοψηφία τους, για λειτουργία στην υπεράκτια ζώνη. Η ζώνη αυτή ξεκινά στο σημείο όπου το βάθος νερού είναι πολύ μεγάλο για την εγκατάσταση μονάδων που εδράζονται στον πυθμένα, αλλά κατάλληλο για την αγκύρωση μεγαλύτερων συστημάτων. Αν και οι τύποι των συστημάτων που προορίζονται για τη συγκεκριμένη ζώνη ποικίλλουν, μπορεί να γίνει μια γενικότερη κατηγοριοποίηση σε συστήματα μικρού βυθίσματος και συστήματα μεγάλου βυθίσματος. Η αρχή λειτουργίας των περισσότερων συστημάτων παραμένει ίδια: ένα σύστημα λήψης ισχύος τοποθετείται ανάμεσα σε δύο αδρανειακά σώματα με διαφορετική κίνηση για να δεσμεύσει την ενέργεια που παράγεται από αυτή τη διαφορά. Ένα τυπικό σύστημα για την υπεράκτια ζώνη απεικονίζεται στην Εικόνα 3.8. Υπάρχουν βέβαια και άλλα συστήματα, όπως τα συστήματα υπερπήδησης του νερού και τα βυθισμένα συστήματα διαφοράς πίεσης, τα οποία εξετάζονται παρακάτω. 52

53 Εικόνα 3.8: Χαρακτηριστικό σύστημα για λειτουργία στην υπεράκτια ζώνη Πλεονεκτήματα Το βασικότερο πλεονέκτημα της υπεράκτιας ζώνης σχετίζεται με το κυματικό δυναμικό, αν και θα πρέπει να σημειωθεί ότι ο όρος υπεράκτιος σήμερα αναφέρεται σε μια απόσταση μόλις μερικά μίλια μακριά από την ακτή ενός κράτους μέλους. Το κόστος καλωδίωσης και διάφορα άλλα πρακτικά ζητήματα συνεπάγονται την ανάπτυξη του έργου από τους φορείς υλοποίησης σε όσο το δυνατό μικρότερη απόσταση από την ακτή, ανάλογα βέβαια με την κλίση του πυθμένα. Από αυτή την άποψη, οι χώρες όπου η ακτογραμμή παρουσιάζει μεγάλη κατηφορική κλίση προσφέρουν σημαντικά πλεονεκτήματα. Σε γενικές γραμμές, τα επίπεδα πυκνότητας της κυματικής ενέργειας στην υπεράκτια ζώνη είναι υψηλότερα απ ό,τι στις δύο άλλες ζώνες τη χερσαία και την παράκτια άρα και η ποιότητα των κυμάτων θα είναι λογικά καλύτερη από άποψη απαιτήσεων δέσμευσης της ενέργειας. Τα μοντέλα πρόβλεψης κυματισμού μπορούν να αποτελέσουν χρήσιμα εργαλεία στην υ- περάκτια ζώνη, τόσο σε ό,τι αφορά τον σχεδιασμό λειτουργίας και συντήρησης όσο και ως προς τις εκτιμήσεις της παραγόμενης ισχύος. Οι ακτογραμμές όπου οι επικρατούντες άνεμοι πνέουν από την κατεύθυνση της θάλασσας και έχουν μεγάλο ενεργό κυματικό ανάπτυγμα [fetch] προσφέρουν επίσης πλεονεκτήματα για την ανάπτυξη της κυματικής ενέργειας, καθώς ο συγκεκριμένος συνδυασμός παράγει 53

54 εξαιρετικά υψηλά ενεργειακά επίπεδα με αποτέλεσμα να μη χρειάζεται μέχρι στιγμής να προχωρήσουμε σε μεγαλύτερα βάθη νερού. Επειδή τα συστήματα που έχουν σχεδιαστεί για τη συγκεκριμένη ζώνη αγκυροβολούνται στον πυθμένα μπορούν, έως έναν βαθμό, να είναι συμβατά με τις επικρατούσες συνθήκες. Αυτό σημαίνει ότι οι μονάδες δεν χρειάζεται να μπορούν να αντέξουν τις ακραίες δυνάμεις μιας θύελλας. Γενικά, επειδή οι πλωτοί ΜΚΕ μπορούν να σχεδιαστούν ώστε να είναι μη αποδοτικοί σε πολύ υψηλές (θυελώδεις) κυματικές συνθήκες, η επιβίωση είναι πιθανότερο να είναι περισσότερο θέμα αγκύρωσης παρά γάστρας και εξοπλισμού. Το γεγονός αυτό, ωστόσο, δεν θα πρέπει να υπονομεύσει την απαίτηση για ένα καλοσχεδιασμένο σύστημα ανάκτησης της ενέργειας, στο οποίο θα έχουν γίνουν προβλέψεις για καταστάσεις λειτουργίας επιβίωσης και ασφαλείας. Επειδή τα συστήματα αυτά αγκυροβολούνται στον πυθμένα, η τρέχουσα πρακτική σχετικά με τις εργασίες συντήρησης και ελέγχου για ανίχνευση βλαβών συνίσταται στην αποσύνδεση του συστήματος από την αγκύρωση και τη γραμμή ελέγχου, και τη ρυμούλκησή του μέχρι κάποιον λιμένα ή προστατευμένο όρμο με σκοπό την εκτέλεση των εργασιών. Η προσέγγιση αυτή θα μειώσει τόσο το εύρος των υπεράκτιων δραστηριοτήτων όσο και τον κίνδυνο των εργασιών. Θα πρέπει όμως να σημειωθεί ότι ακόμη και αυτή η προσέγγιση ενέχει κάποιον λειτουργικό κίνδυνο, ο οποίος αυξάνεται σε συνάρτηση προς το μέγεθος της διάταξης. Τα ζητήματα χορήγησης άδειας αναμένεται να είναι λιγότερο επίμαχα σε αυτή τη ζώνη, καθώς η αλληλεπίδραση με άλλες χρήσεις της θάλασσας θα είναι μειωμένη. Υπάρχει η α- ντίληψη ότι η χορήγηση έγκρισης για έργα στην υπεράκτια ζώνη είναι ευκολότερη απ ό,τι σε μικρότερες αποστάσεις από την ακτή ή επί της στεριάς. Η Ιρλανδία, για παράδειγμα, απαγόρευσε πρόσφατα την ανάπτυξη έργων κυματικής ενέργειας σε αποστάσεις εντός 5 χιλιομέτρων από την ακτογραμμή (DMNR, 2001). Τα ζητήματα που σχετίζονται με την α- λιεία, τη θαλάσσια κυκλοφορία και τη ναυσιπλοΐα θα πρέπει να επιλυθούν. Παράλληλα, καλό θα ήταν οι ενδιαφερόμενοι παράγοντες να συμμετάσχουν στη σχεδίαση των προγραμμάτων από τα αρχικά στάδια. Ακόμη και μετά την επίλυση των ζητημάτων χωροταξικού σχεδιασμού, θα πρέπει να είναι δυνατή η ανάπτυξη κυματικών πάρκων εύλογου μεγέθους. 54

55 Οι ΜΚΕ που εδράζονται στον πυθμένα θα καταλαμβάνουν μικρότερη περιοχή του πυθμένα, καθώς για την αγκυροβόλησή τους απαιτούνται μόνο άγκυρες, πάσσαλοι ή έρματα. Το γεγονός αυτό θα πρέπει να ελαχιστοποιήσει τις πιθανές επιπτώσεις των συστημάτων στο περιβάλλον Μειονεκτήματα Τα βασικά μειονεκτήματα της υπεράκτιας ζώνης έχουν να κάνουν με τεχνικά και σχεδιαστικής φύσης ζητήματα.. Από αυτά, εκείνο που έχει τη μεγαλύτερη επίδραση στη λήψη αποφάσεων είναι η αυξημένη απόσταση από τη στεριά, καθώς επηρεάζει τόσο τον χρόνο παραμονής στη θάλασσα όσο και τη διάρκεια των επιθυμητών καιρικών συνθηκών για την εκάστοτε λειτουργία. Αυτή η απόμακρη περιοχή επιβάλλει τη θεώρηση όλων των δραστηριοτήτων που αφορούν τη λειτουργία του κυματικού πάρκου ως δραστηριότητες στη θάλασσα, επομένως και αυστηρότερες προδιαγραφές υγείας και ασφάλειας. Η απαίτηση αυτή προφανώς θα αυξήσει το κόστος λειτουργίας. Η αυξημένη απόσταση από τη στεριά σημαίνει επίσης ότι απαιτούνται υποθαλάσσια καλώδια μεγαλύτερου μήκους άρα και κόστους καθώς και μια εύκαμπτη γραμμή τροφοδοσίας για τη σύνδεση του συστήματος με τα καλώδια. Μέχρι στιγμής η γραμμή τροφοδοσίας και οι συναφείς υποθαλάσσιοι σύνδεσμοι δεν έχουν δοκιμαστεί ως προς την αξιοπιστία. Το πρόβλημα της αυξημένης απόστασης από τη στεριά μπορεί να είναι ιδιαίτερα σημαντικό για τα συστήματα μεγάλου βυθίσματος, εκτός αν το βάθος νερού αυξάνεται απότομα στα ανοιχτά της ακτής. Τα ζητήματα πιστοποίησης και ασφάλισης θα ταξινομηθούν ως υπεράκτιες λειτουργίες και επομένως θα είναι πιο απαιτητικά για τον φορέα υλοποίησης. Τα βασικά δεδομένα σχεδιασμού δεν θα αφορούν πια τον κλάδο των έργων πολιτικού μηχανικού αλλά τη βιομηχανία της ναυπηγικής, και επομένως θα εφαρμοστούν τα πρότυπα της τελευταίας. Παρόλ αυτά, τα συστήματα θα πρέπει να είναι ασφαλιστέα ως μη επανδρωμένα σκάφη. Από τη σκοπιά του επενδυτή, ο κίνδυνος της επένδυσης σε ένα υπεράκτιο έργο θα είναι αυξημένος, παρ όλο που οι έλεγχοι ασφάλειας θα τον μειώσουν ως έναν βαθμό. Οι πιθανότητες για χρόνο μη διαθεσιμότητας είναι αυξημένες και ο σχετικός κίνδυνος σημαντικός, γι αυτό και απαιτείται προσεκτικός σχεδιασμός των δραστηριοτήτων. Αν και οι δυνατότη- 55

56 τες για ευνοϊκές καιρικές συνθήκες στις υπεράκτιες τοποθεσίες με υψηλό ενεργειακό δυναμικό θα είναι περιορισμένες, τα προγράμματα πρόβλεψης θα πρέπει να διευκολύνουν τον σχεδιασμό των εργασιών συντήρησης και επισκευής. Η γνώση εκ των προτέρων των κυματικών συνθηκών μιας οποιασδήποτε περιοχής είναι ουσιώδης, όχι μόνο σε ό,τι αφορά τους δείκτες απόδοσης για την υποβοήθηση της οικονομικής αξιολόγησης ενός κυματικού πάρκου, αλλά και ως προς τις συνολικές εργασίες προγραμματισμού της έναρξης λειτουργίας και της συντήρησης. Τα λεπτομερή συνοπτικά στατιστικά στοιχεία της κατάστασης θάλασσας στην περιοχή παρέχουν τις πληροφορίες ύψους κύματος που είναι απαραίτητες για τον σχεδιασμό των δραστηριοτήτων στη θάλασσα. Η συχνότητα εμφάνισης κυμάτων συγκεκριμένου ύψους θα διευκολύνει τις υπεράκτιες δραστηριότητες. Η λειτουργία ενός συστήματος σε μια περιοχή της θάλασσας με εύλογα υψηλή ετήσια ε- νεργειακή ροή με ισχύ ανά μέτρο μετώπου κύματος μεταξύ 40 και 60 kw/m σημαίνει ότι το σύστημα θα πρέπει να μπορεί να αντέξει ακραίες καταιγίδες. Γενικά, θα πρέπει να αναμένονται καταστάσεις θάλασσας με ισχύ μεγαλύτερη των 500kW/m, ενώ σε συνθήκες καταιγίδας τα συστήματα θα πρέπει να σχεδιαστούν για μεμονωμένα κύματα ισχύος μεγαλύτερης των 1000kW/m Παραδείγματα υπεράκτιων συστημάτων μικρού βυθίσματος (βάθος νερού m) Ο συγκεκριμένος τύπος συστημάτων είναι αυτός που εξετάζεται περισσότερο την παρούσα στιγμή. Υπάρχει ποικιλία σχεδίων, σε διάφορες κλίμακες, τα οποία ακολουθούν το πρόγραμμα ανάπτυξης 5 σταδίων των Συστημάτων Θαλάσσιας Ενέργειας της Διεθνούς Ένωσης Ενέργειας (δείτε την ανάλυση του WAVEPLAM D2.1 State of the Art, Φεβρουάριος 2009). Όπως προαναφέρεται, ωστόσο, η πλειοψηφία των μονάδων λειτουργούν βάσει της ίδιας θεμελιώδους αρχής της φυσικής: της αρχής της αντίθετης δύο σωμάτων αδρανειακής μάζας. Υπάρχουν βέβαια και ορισμένες εναλλακτικές, οι οποίες παρουσιάζονται παρακάτω. Αν και οι μέθοδοι μετατροπής της ενέργειας είναι παρεμφερείς, χρησιμοποιούνται διάφορες τεχνικές για την ενεργοποίηση της κίνησης της μάζας. Για λόγους σαφήνειας λοιπόν, είναι χρήσιμο να αναφερθεί στο σημείο αυτό ένα ήδη υπάρχον συμπληρωματικό σύστημα κατηγοριοποίησης των ΜΚΕ. 56

57 Οι αποσβεστήρες [attenuators] είναι πλωτές κατασκευές οι οποίες πρέπει να τοποθετούνται κάθετα προς τα επερχόμενα κύματα. Η ενέργεια δεσμεύεται κατά τη διέλευση των κυμάτων κατά μήκος του συστήματος. Θεωρητικά, αυτό οδηγεί σε μεγαλύτερο ποσοστό απορρόφησης απ ό,τι στα συστήματα μικρού μήκους ή στα αξονοσυμμετρικά συστήματα. Σε αυτή την κατηγορία συστημάτων ανήκει η μονάδα Pelamis P1, η οποία παρουσιάζεται στην Εικόνα 3.9. Η Pelamis, η οποία αποτελεί τον πιο εξελιγμένο μετατροπέα κυματικής ενέργειας για λειτουργία στην υπεράκτια ζώνη, έχει υποβληθεί σε δοκιμές πλήρους κλίμακας στη θάλασσα. Οι δοκιμές οδήγησαν σε μια βασική σχεδιαστική τροποποίηση, και η μετασκευασμένη εκδοχή P2 του συστήματος υποβάλλεται αυτή τη στιγμή σε περαιτέρω δοκιμές στο Ευρωπαϊκό Κέντρο Θαλάσσιας Ενέργειας. Εικόνα 3.9 Η μονάδα Pelamis ονομαστικής ισχύος 750 kw. Οι σημειακοί απορροφητές [point absorbers] είναι συνήθως αξονοσυμμετρικά συστήματα με διαστάσεις μικρότερες του ενός τρίτου του μέσου μήκους κύματος. Το γεγονός ότι πρόκειται για αξονοσυμμετρικά συστήματα σημαίνει ότι είναι λιγότερο ευπαθή στην κατεύθυνση προσέγγισης του μετώπου κύματος και σε κυματισμούς πεπερασμένου ύψους οι οποίοι δημιουργούνται από τη διασπορά της ενεργειακής ροής. Υπάρχουν διάφορα συστήματα, τα οποία μπορούν είτε να εδράζονται στον πυθμένα είτε να είναι πλωτές αγκυροβολημένες μονάδες. 57

58 Τα βυθισμένα συστήματα διαφοράς πίεσης [submerged pressure differential devices] χρησιμοποιούν τη διαφορά πίεσης των διαδοχικών κορυφών και κοίλων του κύματος ώστε να προκαλέσουν την άνοδο και την κάθοδο ενός πλωτού σώματος. Το σύστημα CETO, το οποίο παρουσιάζεται στην Εικόνα 3.10, αναπτύσσεται από την Carnegie Wave Energy Limited και αποτελεί ένα παράδειγμα συστήματος το οποίο λειτουργεί βάσει της συγκεκριμένης αρχής. Αυτή τη στιγμή, το σύστημα υποβάλλεται σε δοκιμές στη θάλασσα μεγάλης κλίμακας (c ¼), στο Perth της Αυστραλίας. Τα συστήματα αυτά αρμόζουν καλύτερα για την άντληση νερού για σκοπούς αφαλάτωσης παρά για την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας. Η ονομαστική ισχύς κάθε μονάδας παραγωγής αναμένεται να είναι της τάξης των 250 kw. Εικόνα 3.10 Το σύστημα CETO. Μια πρόσφατη εξέλιξη του σημειακού απορροφητή είναι η συνάθροιση μικρών μεμονωμένων μονάδων σε μία γάστρα. Ένα τέτοιο παράδειγμα είναι το σύστημα Fred Olsen Buldra (Εικόνα 3.11), το οποίο υποβάλλεται σε δοκιμή στα ανοιχτά της νορβηγικής ακτογραμμής σε κλίμακα ¼. Πράγματι, αυτός ο τύπος συστήματος αποτελεί μια πλωτή εκδοχή του παρά- 58

59 κτιου συστήματος πολλαπλών πλωτών μονάδων που περιγράφεται στην ενότητα Η ονομαστική ισχύς μιας μονάδας πλήρους κλίμακας θα ήταν μεταξύ 500 kw και 1 MW, ό- μως κανένας κατασκευαστής δεν έχει πραγματοποιήσει μέχρις στιγμής δοκιμές σε πλήρη κλίμακα. Εικόνα 3.11 Το σύστημα Fred Olsen Buldra. Η δυνατότητα συνδυασμού πολλών συστημάτων ανάκτησης της ενέργειας μικρότερης ο- νομαστικής ισχύος θα μπορούσε επίσης να αξιοποιηθεί από τα συστήματα τύπου υπερπήδησης του νερού [overtopping devices]. Η συγκεκριμένη προσέγγιση βασίζεται στο σκεπτικό ότι μπορεί να επιτευχθεί μεγαλύτερος έλεγχος επί της αποδιδόμενης ενέργειας. Ένας πρωτοπόρος της αρχής της υπερπήδησης είναι η δανέζικη εταιρεία Wave Dragon. Η Εικόνα 3.12 δείχνει μια μονάδα επίδειξης κλίμακας 1:4, η οποία υποβάλλεται σε εκτενείς δοκιμές στο Nissum Bredning της Δανίας. Σε κλίμακα πρωτοτύπου ο συγκεκριμένος ΜΚΕ θα μπορούσε να κατασκευαστεί για διάφορες συνθήκες λειτουργίες με ονομαστική ισχύ μεταξύ 4 και 12 MW. 59

60 Εικόνα 3.12 Η μονάδα Wave Dragon ονομαστικής ισχύος 4-12 MW. Η ταλαντευόμενη στήλη ύδατος έχει και αυτή μια θαλάσσια εκδοχή. Ένα πλεονέκτημα αυτού του πλωτού ΜΚΕ είναι ότι η δυναμική της γάστρας, καθώς και η κίνηση της στήλης ύ- δατος, μπορεί να σχεδιαστεί ώστε να συμβάλλει στο συνολικό δυναμικό ενέργειας του συστήματος. Αυτή τη στιγμή η ιρλανδική εταιρεία Ocean Energy υποβάλλει σε δοκιμές στη θάλασσα, στο Galway Bay, ένα σύστημα κλίμακας 1:4. Το σύστημα παρουσιάζεται σε συνθήκες καταιγίδας στην Εικόνα 3.13, και σε πιο ήπιες καιρικές συνθήκες στην Εικόνα Η φωτογραφία της Εικόνας 3.13 δείχνει το είδος των συνθηκών που πρέπει να μπορούν να αντέξουν τα συστήματα αυτά για να αποτελέσει η κυματική ενέργεια μια οικονομική βιωσιμότητα. Ένας τυπικό σύστημα Ocean Energy Buoy θα είχε ονομαστική ισχύ της τάξης του 1 MW. Εικόνα 3.13 Το σύστημα Ocean Energy Buoy της εταιρείας Ocean Energy σε συνθήκες καταιγίδας. 60

61 Εικόνα 3.14 Το σύστημα Ocean Energy Buoy της εταιρείας Ocean Energy σε πιο ήπιες καιρικές συνθήκες Παραδείγματα υπεράκτιων συστημάτων μεγάλου βυθίσματος (βάθος νερού < 75 m) Αρκετοί κατασκευαστές συστημάτων κυματικής ενέργειας προσανατολίζονται προς συστήματα των οποίων η σχεδίαση βασίζεται σε γάστρες σχετικά μεγάλου βυθίσματος. Τα περισσότερα από αυτά τα συστήματα θα ταξινομούνταν ως ΜΚΕ τύπου σημειακού απορροφητή. Ένα προφανές μειονέκτημα των μονάδων αυτών είναι ότι απαιτούν μεγαλύτερο βάθος νερού, γεγονός το οποίο μπορεί να επιβάλλει την εγκατάσταση του κυματικού πάρκου σε ακόμη μεγαλύτερες αποστάσεις από την ακτή. Παρόλ αυτά, το μειονέκτημα αυτό θα μπορούσε να αντισταθμιστεί από το γεγονός ότι οι ΜΚΕ αυτού του τύπου είναι υψηλής ισχύος και μπορούν να λειτουργήσουν σε περιοχές με ελαφρά μεγαλύτερο κυματικό δυναμικό. Δύο εταιρείες που κατασκευάζουν συστήματα αυτού του τύπου είναι ο αμερικανικός όμιλος Ocean Power Technology (OPT) και η ιρλανδική εταιρεία Wavebob. Αν και τα συστήματα των δύο εταιρειών είναι παρεμφερή ως προς την εμφάνιση, η κάθε εταιρεία ακολούθησε μια κάπως διαφορετική φιλοσοφία για να ενεργοποιήσει την ικανότητα απορρόφησης της ενέργειας των συστημάτων. Το σύστημα PowerBuoy της OPT, με τη βαθιά μαύρη καρίνα, παρουσιάζεται στην Εικόνα Αυτή τη στιγμή η εταιρεία υποβάλλει σε δοκιμές διάφορες εκδοχές μειωμένης ισχύος του συστήματος, σε διάφορους χώρους ανά τον κόσμο, και σχεδιάζει να θέσει σε λειτουργία μονάδες ονομαστικής ισχύος 150 kw στη Νότια Αμερική και την Ευρώπη. Παράλληλα, μια μονάδα ονομαστικής ισχύος 500 kw βρίσκεται στο στάδιο του σχεδιασμού. 61

62 Εικόνα 3.15 Το σύστημα OPT PowerBuoy. Στην Εικόνα 3.16 φαίνεται μία από τις πρώτες μονάδες ονομαστικής ισχύος 40 kw. Ο επιπλέων επιφανειακός πλωτήρας αντιδρά με την αδρανειακή μάζα του κυκλικού δίσκου α- πόσβεσης της καρίνας, ο οποίος φαίνεται στην Εικόνα Εικόνα 3.16 Ένα σύστημα OPT ονομαστικής ισχύος 40 kw. 62

63 Μια διαφορετική προσέγγιση ακολουθείται στο σύστημα Wavebob. Σε αυτή την περίπτωση ο επιφανειακός πλωτήρας αντιδρά σε ένα βυθισμένο έρμα, το οποίο είναι σχεδιασμένο ώστε τα δύο στοιχεία να έχουν σημαντικά διαφορετική περίοδο ταλάντωσης. Μεταξύ των δύο σωμάτων παρεμβάλλεται το σύστημα ανάκτησης της ενέργειας, το οποίο μετατρέπει την κυματική ενέργεια σε μηχανική κίνηση. Όπως ακριβώς η πρόσθετη μάζα του δίσκου απόσβεσης του συστήματος PowerBuoy, η μονάδα Wavebob χρησιμοποιεί για έρμα νερό, το οποίο περιέχεται σε μια μεγάλη βυθισμένη δεξαμενή. Το πλεονέκτημα του υδάτινου έρματος είναι ότι η αδράνεια μπορεί να προστεθεί στο σύστημα χωρίς να απαιτείται αλλαγή στο βάρος ή μετατόπιση της μονάδας. Η εταιρεία ακολουθεί τη Συμφωνία Εφαρμογής των Συστημάτων Θαλάσσιας Ενέργειας της Διεθνούς Ένωσης Ενέργειας και σύντομα θα προβεί σε δοκιμή του συστήματος κλίμακας1:4 στο Galway Bay της Ιρλανδίας. Ήταν επίσης μία από τις εταιρείες που υπέγραψαν σύμβαση με τη Γενική Διεύθυνση Ενέργειας και Μεταφορών (DG TREN) της Ευρωπαϊκής Ένωσης για τη διεξαγωγή δοκιμών στη θάλασσα ενός πρωτοτύπου μειωμένης ισχύος. Η αναμενόμενη ονομαστική ισχύς ενός συστήματος Wavebob πλήρους κλίμακας είναι τουλάχιστον 1 MW. Στην Εικόνα 3.17 παρουσιάζεται το σύστημα σε προκαταρτικές δοκιμές στο Galway Bay, σε κλίμακα 1:4. Οι πρώτες δοκιμές οδήγησαν σε τροποποιήσεις της μονάδας, ιδιαίτερα σε ό,τι αφορά τον μηχανισμό ανάκτησης της ενέργειας. Αυτές οι σχεδιαστές αλλαγές ενσωματώθηκαν στη μετασκευασμένη εκδοχή. Εικόνα 3.17 Το σύστημα Wavebob σε κλίμακα 1:4. 63

64 3.4 Συνοπτικοί πίνακες Παράγοντας Ζώνη Χερσαία Παράκτια Υπεράκτια Συστήματα μικρού βυθίσματος Συστήματα μεγάλου βυθίσματος Διαθεσιμότητα Χαμηλή Μέση Υψηλή Χαμηλή θέσεων εγκατάστασης Περιπλοκότητα Χαμηλή Χαμηλή Μέση Μέση Υψηλή εγκατάστασης Μέση Μέση Κόστος λειτουργίας και Χαμηλό Μέσο Μέσο προς Υψηλό Μέσο Υψηλό συντήρησης Κόστος καλωδίωσης Χαμηλό Μέσο Μέσο προς Υψηλό Πιθανώς Υψηλό Κίνδυνος βιωσιμότητας Χαμηλός Μέσος Μέσος προς Υψηλός Υψηλός Τεχνολογικός κίνδυνος Χαμηλός Μέσος Μέσος προς Υψηλός προς Μέσος προς Υψηλός Υψηλός Δυναμικό παραγωγής ενέργειας ανά συσκευή Χαμηλό Μέσο Υψηλό Υψηλό Πίνακας 3.1 Ιδιότητες παραγόντων εγκατάστασης για κάθε ζώνη. 64

65 Ζώνη Πλεονεκτήματα Χερσαία Πιθανώς χαμηλότερο/διαμοιρασμένο κόστος (κεφάλαιο, έξοδα λειτουργίας και συντήρησης) Χαμηλότερος τεχνολογικός κίνδυνος Ευκολότερη πρόσβαση για επισκευή & συντήρηση Σταθερές συνδέσεις καλωδίων Μικρότερες μεμονωμένες συσκευές Παράκτια Μέσο κόστος καλωδίωσης Δυνατότητα ελέγχου παράκτιων ιδιοτήτων (π.χ. κυματισμός) Δυνατότητα εγκατάστασης του συστήματος τροφοδότησης στην ξηρά (και μειονέκτημα) Μικρές αποστάσεις για επισκευή & συντήρηση Συστήματα μικρού βυθίσματος Βάθος νερού κατάλληλο για ογκώδεις συσκευές διαφόρων προσεγγίσεων σημαντική διαθεσιμότητα θέσεων εγκατάστασης Διατήρηση της κυματικής ισχύος λόγω απόστασης από την ακτή Πιθανώς ευκολότερη διαδικασία απόκτησης άδειας Υπεράκτια Συστήματα μεγάλου βυθίσματος Βάθος νερού κατάλληλο για συσκευές μεγάλου βυθίσματος Δυνατότητα χρήσης συσκευών μεγαλύτερης ονομαστικής ισχύος Ελαφρώς υψηλότερο δυναμικό Μηδενική οπτική παρεμπόδιση Ελάχιστες περιβαλλοντικές επιπτώσεις Πίνακας 3.2 Πλεονεκτήματα της κάθε ζώνης. 65

66 Ζώνη Μειονεκτήματα Χερσαία Περιορισμένη διαθεσιμότητα θέσεων εγκατάστασης Περιορισμένες δυνατότητες ανάπτυξης πάρκων Πιθανότητα ύπαρξης περιβαλλοντικών προβλημάτων και προβλημάτων απόκτησης άδειας Πιθανώς ασταθείς κυματικές συνθήκες Παράκτια Ζήτημα βιωσιμότητας λόγω εγγύτητας στην ακτή Πιθανώς χαμηλή διαθεσιμότητα θέσεων εγκατάστασης Μεγαλύτερη πιθανότητα ύπαρξης περιβαλλοντικών προβλημάτων και προβλημάτων απόκτησης άδειας Απαίτηση οικοδομικής άδειας για την εγκατάσταση του συστήματος ανάκτησης της ενέργειας επί της ακτής Συστήματα μικρού βυθίσματος Πιθανότητα ύπαρξης προβλημάτων εγκατάστασης, λειτουργίας και συντήρησης λόγω της απόστασης από την ακτή Πιθανότητα ύπαρξης δυσκολιών κατά την αγκύρωση Πιθανότητα αυξημένου κόστος καλωδίωσης και ύ- παρξης προβλημάτων προσβασιμότητας Υπεράκτια Συστήματα μεγάλου βυθίσματος Πιθανότητα ύπαρξης προβλημάτων και αυξημένου κόστους εγκατάστασης, λειτουργίας και συντήρησης Πιθανότητα ύπαρξης δυσκολιών κατά την αγκύρωση Υψηλό κόστος καλωδίωσης Περιορισμένη διαθεσιμότητα θέσεων εγκατάστασης κοντά σε αγορές Πίνακας 3.3 Μειονεκτήματα της κάθε ζώνης. 66

67 4 Διακυβέρνηση: Ισχύοντες κανονισμοί και πολιτικές διαχείρισης στον τομέα της κυματικής ενέργειας Οι φορείς υλοποίησης πρέπει να έχουν επίγνωση της «συνολικής εικόνας». Αν και η διεθνής, η περιφερειακή, και η ευρωπαϊκή νομοθεσία δείχνει να απέχει πολύ από την ανάπτυξη έργων μεγάλης κλίμακας, αυτή θα πρέπει να πραγματοποιείται μέσα σε ένα ευρύτερο πλαίσιο διαχείρισης Καθώς η νομοθεσία αλλάζει, θα υπάρξουν αλλαγές και στις απαιτήσεις αδειοδότησης και την επίτευξη συναίνεσης. Οι φορείς υλοποίησης πρέπει να είναι έτοιμοι για αυτό Οι διαδικασίες για την απόκτηση άδειας και συναίνεσης πρέπει είναι απλές και συντονισμένες. Οι φορείς υλοποίησης μπορούν να συμμετάσχουν στη διαδικασία γνωστοποιώντας τις ανάγκες τους στους φορείς που είναι υπεύθυνοι για τη λήψη των σχετικών αποφάσεων Οι φορείς υλοποίησης πρέπει να υποστηρίξουν την εκπόνηση μελετών αναφοράς, να διερευνήσουν τα προγράμματα παρακολούθησης που σχετίζονται με τις περιβαλλοντικές ε- πιπτώσεις, και να διαθέσουν αυτές τις πληροφορίες τόσο στους φορείς που είναι υπεύθυνοι για τη λήψη των σχετικών αποφάσεων όσο και σε άλλα ενδιαφερόμενα μέρη Οι φορείς που είναι υπεύθυνοι για τη λήψη αποφάσεων πρέπει να αποδεχτούν ορισμένες άγνωστες περιβαλλοντικές επιπτώσεις ο μοναδικός τρόπος για την απόκτηση της σχετικής γνώσης είναι συχνά η υλοποίηση. Αυτή η προσέγγιση θα επιτρέψει την περαιτέρω εγκατάσταση πρωτοτύπων στο θαλάσσιο περιβάλλον, αποδεικνύοντας ότι οι τεχνολογίες λειτουργούν σύμφωνα με τις αρχικές προβλέψεις. Αυτό θα έχει ως αποτέλεσμα την αύξηση της εμπιστοσύνης σε αυτόν τον αναπτυσσόμενο τομέα. Ο τομέας της κυματικής ενέργειας βρίσκεται ακόμη σε στάδιο ανάπτυξης. Ωστόσο, είναι σημαντικό για τους φορείς υλοποίησης να είναι ενήμεροι για το πλαίσιο διακυβέρνησης μέσα στο οποίο θα πρέπει να λειτουργήσει ο συγκεκριμένος τομέας. Στην προκειμένη περίπτωση, ο όρος διακυβέρνηση αναφέρεται στους νόμους, τις πολιτικές, τους θεσμούς, και τις αξίες που αφορούν κάποιο ζήτημα και αποτελούν το σκηνικό στο οποίο υλοποιείται η διαχείριση. Λαμβάνοντας υπόψη το γεγονός ότι ο τομέας των ΑΠΕ είναι σχετικά καινούργιος, το καθεστώς διαχείρισης για τις ΑΠΕ γενικότερα και την κυματική ενέργεια ειδικότερα βρίσκεται ακόμη σε στάδιο ανάπτυξης. Είναι αποδεκτό ότι ο τομέας της κυματικής ενέρ- 67

68 γειας θα πρέπει να λειτουργεί σύμφωνα με το υπάρχον νομοθετικό και αναπτυξιακό πλαίσιο. Καθώς το πλαίσιο αυτό εξελίσσεται, νέοι νόμοι, πολιτικές, και προσεγγίσεις διαχείρισης θα τεθούν σε εφαρμογή, και ο τομέας της κυματικής ενέργειας θα πρέπει να προσαρμοστεί σε αυτή τη μεταβαλλόμενη δομή διαχείρισης. Για τον λόγο αυτόν, και με σκοπό την πρόληψη της εμφάνισης νέων μη τεχνολογικών φραγμών κατά την αλλαγή των προσεγγίσεων και των δομών διαχείρισης, κρίνεται απαραίτητη η πλήρης κατανόηση του υπάρχοντος πλαισίου διακυβέρνησης και η ενσωμάτωση των απαιτήσεων που αυτό επιβάλλει στη διαδικασία σχεδίασης του εκάστοτε έργου. Συνεπώς, οι φορείς υλοποίησης έργων θαλάσσιας ενέργειας οφείλουν να αναλογιστούν τώρα το μελλοντικό καθεστώς διαχείρισης και τις ενδεχόμενες αναπτυξιακές επιπτώσεις. Η ενότητα αυτή ξεκινά με μια σύντομη ανασκόπηση των βασικότερων νόμων και πολιτικών, σε διάφορα επίπεδα διακυβέρνησης, που θα επηρεάσουν την ανάπτυξη εστιάζοντας στις περιοχές ειδικού ενδιαφέροντος για τους φορείς υλοποίησης των έργων. 4.1 Ισχύοντες νόμοι για την ανάπτυξη της θαλάσσιας ενέργειας Το νομικό καθεστώς για την ανάπτυξη έργων θαλάσσιας ενέργειας διαμορφώνεται από τους νόμους σε διάφορα επίπεδα διακυβέρνησης, μεταξύ των οποίων το διεθνές, το τοπικό, το ευρωπαϊκό, και το εθνικό. Μια σχηματική απεικόνιση της σχέσης μεταξύ των νόμων στα διάφορα αυτά επίπεδα παρουσιάζεται στην Εικόνα 4.1. Επειδή η εξέταση καθενός από αυτά τα επίπεδα δεν εμπίπτει στο πεδίο της παρούσας ενότητας, παρουσιάζονται μόνο τα σημαντικότερα χαρακτηριστικά των νόμων που αφορούν άμεσα τους φορείς υλοποίησης έργων θαλάσσιας ενέργειας. 68

69 Σύμβαση των Ην. Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας Διεθνές επίπεδο Σύμβαση-πλαίσιο των Ην. Εθνών για την Κλιματική Αλλαγή/ Πρωτόκολλο του Κιότο Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για τη Βιοποικιλότητα Ατζέντα 21 Επίπεδο περιφερειακών θαλασσών Σύμβαση OSPAR Σύμβαση HELCOM Σύμβαση της Βαρκελώνης Ομάδες εργασίας για τη βιοποικιλότητα, θαλάσσιος χωροταξικός σχεδιασμός, κ.λπ. Σχέδιο Δράσης για τη Βαλτική, κ.λπ. Επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης Ευρωπαϊκές Συνθήκες Μεσογειακό Σχέδιο Δράσης, Πρωτόκολλα ολοκληρωμένης διαχείρισης παράκτιων ζωνών, κ.λπ. Προώθηση της χρήσης ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές Πλαίσιο κοινοτικής δράσης για την πολιτική των υδάτων Εκτίμηση Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων Προστασία της βιολογικής ποικιλότητας Ολοκληρωμένη Θαλάσσια Πολιτική Οδηγία-πλαίσιο για τη Θαλάσσια Στρατηγική Οδηγία για τη Στρατηγική Περιβαλλοντική Εκτίμηση Προστασία των άγριων πτηνών Δίκτυο Natura 2000 Εικόνα 4.1 Η σχέση μεταξύ των υπαρχόντων νόμων στα διάφορα επίπεδα διακυβέρνησης. 69

70 4.1.1 Διεθνές επίπεδο Αν και δεν υπάρχει συγκεκριμένη διεθνής νομοθεσία σχετικά με την ανάπτυξη της θαλάσσιας ενέργειας, είναι σημαντικό να συνειδητοποιήσουμε ότι οι δραστηριότητες της βιομηχανίας της θαλάσσιας ενέργειας θα πρέπει να ασκούνται σύμφωνα με το υπάρχον νομοθετικό πλαίσιο. Το υπάρχον κανονιστικό πλαίσιο για τα έργα θαλάσσιας ενέργειας αναπτύχθηκε σύμφωνα με τα δικαιώματα και τις υποχρεώσεις που αναγνωρίζει το διεθνές δίκαιο στα παράκτια κράτη. Τόσο σε διεθνές όσο και σε τοπικό επίπεδο, το νομικό πλαίσιο είναι σε μεγάλο βαθμό σταθερό επομένως, οι τυχόν τροποποιήσεις του δεν χρειάζεται να απασχολούν ιδιαίτερα τους φορείς υλοποίησης κατά τον σχεδιασμό των έργων θαλάσσιας ενέργειας. Παρόλ αυτά, οι νομικές πράξεις σε αυτά τα επίπεδα αποτελούν και θα συνεχίσουν να αποτελούν σημαντικό κίνητρο για την περαιτέρω ανάπτυξη του τομέα των ΑΠΕ. Για τους λόγους αυτούς, στον Πίνακα 4.1 παρουσιάζονται οι βασικές διεθνείς νομικές πράξεις και η σχέση τους με την ανάπτυξη της κυματικής ενέργειας. Για περισσότερες πληροφορίες σχετικά με τα ζητήματα αυτά, συμβουλευτείτε το Leary & Esteban (2009a, 2009b). Ο αναδυόμενος τομέας της θαλάσσιας ενέργειας θα πρέπει να συνυπάρξει με τις καθιερωμένες χρήσεις της θάλασσας. Οι χρήσεις της θάλασσας για σκοπούς όπως η ναυσιπλοΐα και η αλιεία έχουν μια μακρά εδραιωμένη ιστορία, ένα μεγάλο μέρος της οποίας κωδικοποιήθηκε με το πέρασμα του χρόνου στη Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας. Η σύμβαση αυτή περιλαμβάνει διατάξεις σχετικά με τα δικαιώματα ναυσιπλοΐας, τα όρια των χωρικών υδάτων, την οικονομική δικαιοδοσία, τη διατήρηση και τη διαχείριση των έμβιων θαλάσσιων οργανισμών, την προστασία του θαλάσσιου περιβάλλοντος, την εδραίωση ενός καθεστώτος για τη θαλάσσια επιστημονική έρευνα, κ.ά. Οι διατάξεις της σύμβασης που έχουν πιθανώς τη μεγαλύτερη σχέση με τη θαλάσσια ενέργεια είναι εκείνες που αφορούν τον καθορισμό θαλάσσιων ζωνών δικαιοδοσίας. Αυτή τη στιγμή το μεγαλύτερο ποσοστό της ανάπτυξης έργων θαλάσσιας ενέργειας πραγματοποιείται στα εσωτερικά ή στα χωρικά ύδατα των κρατών. Ένα παράκτιο κράτος απολαύει πλήρους εδαφικής κυριαρχίας επί των εσωτερικών του υδάτων, κάτι που σημαίνει, σε γενικές γραμμές, ότι το διεθνές δίκαιο δεν επιβάλλει περιορισμούς σχετικά με το κανονιστικό πλαίσιο που θα πρέπει να διαμορφώσει το κράτος σε ό,τι αφορά την κατασκευή εγκαταστάσεων κυματικής, παλιρροιακής, ή άλλης μορφής θαλάσσιας ενέργειας εντός των εσωτερικών του υδάτων. 70

71 Σύμβαση Σύμβαση-πλαίσιο των Ηνωμένων Εθνών για την Κλιματική Αλλαγή Πρωτόκολλο του Κιότο Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για τη Βιοποικιλότητα Πίνακας 4.1 ΔΙΕΘΝΕΣ ΕΠΙΠΕΔΟ Συνάφεια Αποσκοπεί στη σταθεροποίηση των συγκεντρώσεων των αερίων του θερμοκηπίου στην ατμόσφαιρα σε επίπεδο το οποίο θα αποτρέψει την επικίνδυνη ανθρωπογενή παρεμβολή στο κλιματικό σύστημα. Θέτει δεσμευτικούς στόχους σε 37 βιομηχανοποιημένες χώρες και την Ευρωπαϊκή Κοινότητα για τη μείωση των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου. Ευρέως γνωστή ως «σύνταγμα των ωκεανών». Αποσκοπεί στη ρύθμιση κάθε πτυχής σχετικά με τους θαλάσσιους πόρους και τις χρήσεις του ωκεανού. Ορίζει θαλάσσιες ζώνες δικαιοδοσίας, τις δραστηριότητες που είναι δυνατό να πραγματοποιηθούν σε αυτές, και τους αρμόδιους φορείς για τον έλεγχο και τη διαχείριση αυτών των δραστηριοτήτων. Στοχεύει στη διατήρηση της βιοποικιλότητας, την αειφόρο χρήση των συστατικών στοιχείων της, και τη δίκαιη κατανομή των κερδών που αποφέρει η χρήση των γενετικών πόρων. Διεθνείς συμβάσεις που διέπουν το κανονιστικό καθεστώς σχετικά με τη θαλάσσια ανάπτυξη. Ωστόσο, το ζήτημα των χωρικών υδάτων είναι, σε κάποιον βαθμό, πιο περίπλοκο. Η κυριαρχία ενός παράκτιου κράτους επί των χωρικών του υδάτων υπόκειται στο δικαίωμα της «αβλαβούς διέλευσης 10» πλοίων με ξένη σημαία. Τα παράκτια κράτη έχουν τη δυνατότητα να ρυθμίσουν τις πτυχές της αβλαβούς διέλευσης λαμβάνοντας μέτρα για την ασφάλεια 10 Ως αβλαβής διέλευση νοείται η διέλευση η οποία δεν είναι επιζήμια για την ειρήνη, την καλή τάξη και την ασφάλεια του παράκτιου κράτους (Άρθρο 19, Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας). 71

72 της ναυσιπλοΐας π.χ. με τη δημιουργία λωρίδων θαλάσσιας κυκλοφορίας και την υιοθέτηση συστημάτων διαχωρισμού της θαλάσσιας κυκλοφορίας την προστασία των καλωδίων και των αγωγών, καθώς και την προστασία του θαλάσσιου περιβάλλοντος. Και τα δύο αυτά ζητήματα προέκυψαν πρόσφατα, κατά τη διάρκεια των προτάσεων για εκκίνηση του ενεργειακού σχεδίου Wave Hub στα ανοιχτά της ακτής της Κορνουάλης, στο Ηνωμένο Βασίλειο. Σε αυτή την περίπτωση οι βρετανικές αρχές πρότειναν στον Διεθνή Οργανισμό Ναυσιπλοΐας [International Maritime Organization IMO] τη μετακίνηση του υπάρχοντος συστήματος διαχωρισμού της θαλάσσιας κυκλοφορίας κατά 2-3 ναυτικά μίλια προς τον Βορρά, έτσι ώστε τα πλοία που το χρησιμοποιούν και διέρχονται από τα λιμάνια του καναλιού του Μπρίστολ να απομακρυνθούν από την προτεινόμενη θέση ανάπτυξης του έργου Wave Hub (IMO, 2008). Η Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για τη Βιοποικιλότητα απαιτεί από τα συμβαλλόμενα μέρη να αναπτύξουν εθνικές στρατηγικές και σχέδια δράσης για την προστασία της βιοποικιλότητας και να τα ενσωματώσουν στα ευρύτερα εθνικά σχέδια για το περιβάλλον και την ανάπτυξη. Το 1998 υιοθετήθηκε ένα πρώτο πρόγραμμα εργασιών σχετικά με τη θαλάσσια και την παράκτια βιοποικιλότητα, το όποιο αναθεωρήθηκε και ενημερώθηκε το Στο πρόγραμμα αυτό συνιστάται η ολοκληρωμένη διαχείριση των θαλάσσιων και παράκτιων περιοχών, καθώς και η δημιουργία προστατευόμενων θαλάσσιων και παράκτιων ζωνών. Τα συμβαλλόμενα μέρη καλούνται να συστήσουν και/ή να ισχυροποιήσουν τις θεσμικές, διοικητικές, και νομοθετικές διατάξεις για την ανάπτυξη της ολοκληρωμένης διαχείρισης των θαλάσσιων και των παράκτιων οικοσυστημάτων, καθώς και τα σχέδια και τις στρατηγικές για τις θαλάσσιες και παράκτιες περιοχές, και να τα ενσωματώσουν στα εθνικά σχέδια ανάπτυξης (Δεύτερη Διάσκεψη των Μερών, Απόφαση II/10). Το 2004 υιοθετήθηκε στη Διάσκεψη των Μερών ο στόχος της ανάπτυξης ενός δικτύου προστατευόμενων θαλάσσιων και παράκτιων περιοχών μέχρι το Η δέσμευση αυτή αποτέλεσε κίνητρο για τον καθορισμό θαλάσσιων και παράκτιων περιβαλλόντων και την προστασία των ειδών, τόσο στο επίπεδο της Ευρωπαϊκής Ένωσης όσο και σε εθνικό επίπεδο, κάτι που αποδεικνύεται από την αύξηση του αριθμού των προστατευόμενων περιοχών που υπάγονται στο δίκτυο Natura

73 Το μήνυμα προς τους φορείς υλοποίησης έργων θαλάσσιας ενέργειας είναι ότι, δεδομένης της ανάγκης για τη διατήρηση και την αποκατάσταση της βιοποικιλότητας, ο αριθμός των προστατευόμενων περιοχών ενδέχεται να αυξηθεί στο μέλλον. Συνεπώς, η εξέταση των πιθανών περιβαλλοντικών επιπτώσεων των έργων θαλάσσιας ενέργειας όσο το δυνατόν νωρίτερα κατά τη φάση της ανάπτυξης αποτελεί απαραίτητη προϋπόθεση για την προώθηση της ανάπτυξης της θαλάσσιας ενέργειας. Μια τεχνολογία ή, για την ακρίβεια, μια συσκευή η οποία μπορεί να διαθέσει στην αρμόδια αρχή διατήρησης αποδεικτικά στοιχεία σχετικά με τον μικρό ή μηδενικό περιβαλλοντικό της αντίκτυπο έχει μεγαλύτερες πιθανότητες να υλοποιηθεί ταχύτερα σε σχέση με κάποια άλλη που δεν μπορεί να υποστηρίξει μια παρεμφερή αξίωση Επίπεδο περιφερειακών θαλασσών Το Περιβαλλοντικό Πρόγραμμα των Ηνωμένων Εθνών έχει αναλάβει την κατάρτιση και την ανάπτυξη του Προγράμματος Περιφερειακών Θαλασσών, το οποίο ξεκίνησε το Πρόκειται για ένα πρόγραμμα παγκόσμιας κλίμακας, το οποίο υλοποιείται σε περιφερειακό επίπεδο. Η έννοια «περιφέρεια» σε αυτό το πλαίσιο δεν ορίζεται απαραιτήτως σε οικολογική βάση, αλλά αποφασίζεται βάσει πολιτικής: ποια είναι η πιο ευαίσθητη γεωγραφική και πολιτική περιοχή στο εσωτερικό της οποίας πρέπει να αντιμετωπιστούν τα προβλήματα της προστασίας του θαλάσσιου και του χερσαίου περιβάλλοντος. Αρχικά, τα προγράμματα αυτού του είδους επικεντρώνονταν σε μεγάλο βαθμό στην αντιμετώπιση της θαλάσσιας ρύπανσης μέσα από την ανάπτυξη τοπικών σχεδίων δράσης. Τις περισσότερες φορές αυτά τα σχέδια δράσης υποστηρίζονται από ένα ισχυρό νομικό πλαίσιο με τη μορφή μιας περιφερειακής σύμβασης και άλλων πρωτοκόλλων για συγκεκριμένα προβλήματα. Τα δύο προγράμματα περιφερειακών θαλασσών τα οποία έχουν τη μεγαλύτερη συνάφεια με το έργο WAVEPLAM, δεδομένης της θέσης των συμμετεχόντων χωρών, αφορούν τον βορειοανατολικό Ατλαντικό (Σύμβαση OSPAR) και τη Μεσόγειο θάλασσα (Σύμβαση της Βαρκελώνης). Η Ευρωπαϊκή Ένωση και τα κράτη μέλη συμμετέχουν και στις δύο αυτές Συμβάσεις. 73

74 ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΟ ΕΠΙΠΕΔΟ Σύμβαση Σύμβαση OSPAR για την προστασία του θαλάσσιου περιβάλλοντος του βορειοανατολικού Ατλαντικού Μεσογειακό Σχέδιο Δράσης και Σύμβαση της Βαρκελώνης Συνάφεια Αρχικά αφορούσε τη ρύπανση των θαλασσών, αλλά τώρα ορίζει συγκεκριμένες στρατηγικές για τη βιοποικιλότητα και τα οικοσυστήματα, τον ευτροφισμό, τις επικίνδυνες ουσίες, την υπεράκτια βιομηχανία, και τις ραδιενεργές ουσίες. Ένας από τους στόχους της Στρατηγικής για τη Βιοποικιλότητα και τα Οικοσυστήματα συνίσταται στη δημιουργία ε- νός οικολογικά συνεκτικού δικτύου θαλάσσιων προστατευόμενων περιοχών ορθής διαχείρισης στον βορειοανατολικό Ατλαντικό έως το Η Γραμματεία της επιτροπής έχει καταρτίσει κατευθυντήριες γραμμές σχετικά με περιβαλλοντικά ζητήματα τα οποία αφορούν την κατασκευή υπεράκτιων αιολικών πάρκων. Η κυματική και η παλιρροιακή ενέργεια θα συμπεριληφθούν στη θεματική ενότητα «Υπεράκτια Βιομηχανία». Η Γραμματεία της επιτροπής έχει ζητήσει από το Διεθνές Συμβούλιο για την Εξερεύνηση των Θαλασσών (ICES) να παράσχει συμβουλές συγκεκριμένα για τις πιθανές περιβαλλοντικές επιπτώσεις των δύο αυτών τεχνολογιών. Η Γραμματεία της επιτροπής έχει αναλάβει επίσης την ανάπτυξη και την εφαρμογή συστημάτων Χωροταξικού Σχεδιασμού των Θαλασσών στην περιοχή της βόρειας Θάλασσας και στην ευρύτερη περιοχή του βορειοανατολικού Ατλαντικού (δείτε OSPAR, 2009). Αρχικά αφορούσε τη ρύπανση των θαλασσών, αλλά σήμερα η προσοχή έχει στραφεί στον ολοκληρωμένο σχεδιασμό και την ολοκληρωμένη διαχείριση των παράκτιων ζωνών. Πίνακας 4.2 Συμβάσεις για τις Περιφερειακές Θάλασσες και η συνάφειά τους με την ανάπτυξη της θαλάσσιας ενέργειας. 74

75 ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΟ ΕΠΙΠΕΔΟ Σύμβαση Πίνακας 4.2 Συνάφεια Το 2001 υιοθετήθηκε το Πρωτόκολλο για την Ολοκληρωμένη Διαχείριση των Παράκτιων Ζωνών (ICZM), το οποίο δεν έχει ακόμη τεθεί σε εφαρμογή. Το Πρωτόκολλο ορίζει ότι τα θαλάσσια έργα θα πρέπει να υπόκεινται σε διαδικασία χορήγησης άδειας ώστε να ελαχιστοποιούνται οι αρνητικές επιπτώσεις στα παράκτια οικοσυστήματα, στο τοπίο και τη γεωμορφολογία ή, όπου αυτό κρίνεται απαραίτητο, να αντισταθμίζονται από μη χρηματοοικονομικά μέτρα (Άρθρο 9 (2) (f)). (συνέχεια) Δίκαιο και πολιτική της Ευρωπαϊκής Ένωσης Όλοι σχεδόν οι ευρωπαϊκοί νόμοι μπορούν να επηρεάσουν τη διαχείριση των παράκτιων και των θαλάσσιων πόρων. Το γεγονός αυτό, το οποίο αναγνωρίζεται ευρέως, εξηγεί τους λόγους για τους οποίους οι νομικές απαιτήσεις συχνά εμφανίζονται ως μη τεχνολογικός φραγμός για την ανάπτυξη της θαλάσσιας ενέργειας. Αν και πολλά κράτη μέλη της Ε.Ε. δεν μοιράζονται την ίδια νομική παράδοση, και έχουν διαφορετικές μορφές εθνικής, περιφερειακής, και τοπικής διακυβέρνησης, το δίκαιο της Ε.Ε. υπερέχει και προηγείται του δικαίου των κρατών μελών. Αυτό είναι σαφές, και τα κράτη μέλη έχουν την υποχρέωση να λαμβάνουν όλα τα απαραίτητα μέτρα για την εκπλήρωση των κοινοτικών υποχρεώσεων. Η συνηθέστερη μορφή κοινοτικής νομοθετικής ρύθμισης είναι η Οδηγία. Από νομική άποψη, μια Οδηγία είναι δεσμευτική για όλα τα κράτη μέλη σε ό,τι αφορά τον στόχο που πρέπει να επιτευχθεί. Ωστόσο, οι εθνικές αρχές του κάθε κράτους είναι ελεύθερες να αποφασίσουν τον τρόπο με τον οποίο θα ενσωματώσουν τον συμφωνημένο στόχο στο νομικό τους σύστημα. Στην ενότητα που ακολουθεί υπογραμμίζονται οι βασικότερες Οδηγίες της Ευρωπαϊκής Ένωσης που σχετίζονται με την ανάπτυξη της θαλάσσιας ενέργειας. Η τομεακή νομοθεσία επικεντρώνεται καταρχήν στα ζητήματα της ενέργειας και του περιβάλλοντος, δίνοντας ώθηση στην κατάρτιση εθνικών σχεδίων δράσης. Η απομάκρυνση από την παραδοσιακή τομεακή διαχείριση οδήγησε στη δημιουργία ενός αριθμού Οδηγιών με επιπτώσεις στα διατομεακά ζητήματα. Αυτές ακριβώς είναι οι Οδηγίες που έχουν και τη μεγαλύτερη συνάφεια με τη θαλάσσια ενέργεια. Μεταξύ των Οδηγιών που αφορούν διατομεακά ζητήματα συγκαταλέγονται: η Οδηγία για την εκτίμηση των επιπτώσεων ορισμένων σχεδίων δημοσίων και ιδιωτικών έργων στο περιβάλλον (Οδηγία 75

76 85/337/ΕΚ), η Οδηγία σχετικά με την εκτίμηση των περιβαλλοντικών επιπτώσεων ορισμένων σχεδίων και προγραμμάτων (Οδηγία 2001/42/ΕΚ), καθώς και οι πρόσφατες Οδηγίες σχετικά με την περιβαλλοντική ευθύνη όσον αφορά την πρόληψη και την αποκατάσταση περιβαλλοντικής ζημίας (Οδηγία 2004/35/ΕΚ), σχετικά με τη συμμετοχή του κοινού στην κατάρτιση ορισμένων σχεδίων και προγραμμάτων που αφορούν το περιβάλλον (Οδηγία 2003/35/ΕΚ), και σχετικά με την πρόσβαση του κοινού σε περιβαλλοντικές πληροφορίες (Οδηγία 2003/4/ΕΚ). Όλες οι παραπάνω Οδηγίες έχουν άμεσες επιπτώσεις στις διαδικασίες χορήγησης άδειας για την ανάπτυξη έργων θαλάσσιας ενέργειας στο εθνικό επίπεδο των κρατών μελών. Παρά τις προσπάθειες που έχουν καταβληθεί για τη βελτιστοποίηση αυτών των Οδηγιών, μέχρι στιγμής δεν έχει επιτευχθεί κάτι τέτοιο. Σε πολλές μελέτες και εκθέσεις σχετικά με την πρόοδο που έχει σημειωθεί στον τομέα της θαλάσσιας ενέργειας επισημαίνονται τα εμπόδια που θέτουν οι νόμοι για την προστασία του περιβάλλοντος, όπως οι προαναφερόμενες Οδηγίες 85/337/ΕΚ και 2001/42/ΕΚ. Αν και ο σκοπός της παρούσας έκθεσης δεν αφορά την ανάλυση του συνόλου των ευρωπαϊκών νόμων και στρατηγικών που σχετίζονται με τον τομέα της θαλάσσιας ενέργειας, παρακάτω επισημαίνονται οι σημαντικότερες Κοινοτικές Οδηγίες και η σχέση τους με την ανάπτυξη της κυματικής ενέργειας. Βέβαια, ορισμένες από τις Οδηγίες που περιλαμβάνονται στην παρούσα έκθεση δεν συνδέονται ρητά με την ανάπτυξη της θαλάσσιας ενέργειας, όμως η συμπερίληψή τους βασίζεται στο γεγονός ότι πολλές από τις υπάρχουσες κανονιστικές απαιτήσεις που επιβάλλονται στους φορείς υλοποίησης προέρχονται από αυτές τις Οδηγίες και, συνεπώς, κρίνεται σκόπιμη η κατανόηση της προέλευσής τους Οδηγίες για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας (ΑΠΕ) Το 1997 η Ευρωπαϊκή Επιτροπή πρότεινε ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση πρέπει να στοχεύει στην επίτευξη ποσοστού συμμετοχής των ΑΠΕ της τάξης του 12% μέχρι το 2010, επιδίωξη η ο- ποία υποστηρίχτηκε από τους στόχους που ορίζονται στις Οδηγίες οι οποίες αφορούν τους τομείς της ενέργειας και των μεταφορών. Οι Οδηγίες αυτές δεν θέτουν απλώς ενδεικτικούς στόχους για όλα τα κράτη μέλη, αλλά παράλληλα απαιτούν τη λήψη μέτρων για τη βελτίω- 76

77 ση της ανάπτυξης των ΑΠΕ. Στον Χάρτη πορείας για τις ΑΠΕ, ο οποίος δημοσιεύτηκε το 2003, σημειώνεται ότι η συνολική πρόοδος για την επίτευξη αυτών των στόχων από τα κράτη μέλη είναι αργή και, επομένως, δεν υπάρχει πιθανότητα η Ε.Ε. να καταφέρει να πετύχει τον στόχο της για το Ως αποτέλεσμα, η Επιτροπή πρότεινε ένα αυστηρότερο νομικό πλαίσιο για την προώθηση των ΑΠΕ, καθώς και νέους στόχους για το Αυτοί περιέχονται στην Οδηγία 2009/28/ΕΚ σχετικά με την προώθηση της χρήσης ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές, που υιοθετήθηκε επισήμως στις 23 Απριλίου του Τα βασικά χαρακτηριστικά αυτής της Οδηγίας παρουσιάζονται στον Πίνακα 4.3. Οδηγία Οδηγία 2009/28/ΕΚ σχετικά με την προώθηση της χρήσης ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές Πίνακας 4.3 ΕΠΙΠΕΔΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΈΝΩΣΗΣ Βασικά χαρακτηριστικά Θέτει στόχους για την επίτευξη ποσοστού συμμετοχής των ΑΠΕ της τάξης του 20% και, ειδικότερα, 10% στον τομέα των μεταφορών. Υπαγορεύει υποχρεωτικούς εθνικούς στόχους για τη συνολική συμμετοχή της ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές στην ολική τελική κατανάλωση ενέργειας, και τη συμμετοχή της ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές στον τομέα των μεταφορών. Οι στόχοι αυτοί πρέπει να συμπεριληφθούν στα Εθνικά Σχέδια Δράσης για τις ΑΠΕ, τα οποία θα καταρτιστούν από κάθε κράτος μέλος και θα αποσταλούν στην Επιτροπή μέχρι την 30η Ιουνίου του 2010 (το τυπικό πρότυπο διαμορφώνεται από την Επιτροπή). Κάθε κράτος μέλος θα πρέπει να συμπεριλάβει στο Εθνικό Σχέδιο Δράσης για τις ΑΠΕ τομεακούς στόχους, το τεχνολογικό μείγμα που θα χρησιμοποιήσει, την πορεία που θα ακολουθήσει, τις μεταρρυθμίσεις στις οποίες θα προβεί, καθώς και τα μέτρα που θα λάβει για να υπερβεί τα εμπόδια στην ανάπτυξη των ΑΠΕ. Βασικά χαρακτηριστικά της Οδηγίας 2009/28/ΕΚ σχετικά με την προώθηση της χρήσης ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές. 77

78 Είναι ενδιαφέρον να σημειωθεί ότι η Οδηγία απαιτεί από τα κράτη μέλη να λάβουν τα δέοντα μέτρα για να εξασφαλίσουν ότι «με την επιφύλαξη των διαφορών μεταξύ κρατών μελών όσον αφορά τη διοικητική δομή και οργάνωση, οι αντίστοιχες αρμοδιότητες των εθνικών, περιφερειακών και τοπικών διοικητικών φορέων για τις διαδικασίες έγκρισης, πιστοποίησης και χορήγησης άδειας συντονίζονται και καθορίζονται σαφώς, συμπεριλαμβανομένου του χωροταξικού σχεδιασμού, με διαφανή χρονοδιαγράμματα για τον καθορισμό των αιτήσεων πολεοδομικών ή οικοδομικών αδειών» (Άρθρο 13(1) (α)). Η απαίτηση αυτή υποδηλώνει ότι, προκειμένου να συμμορφωθούν προς τις διατάξεις της Οδηγίας, πολλά από τα κράτη μέλη θα χρειαστεί να αναλάβουν δράση ώστε να βελτιστοποιήσουν τα αντίστοιχα καθεστώτα. Η Οδηγία ορίζει επίσης ότι τα κράτη μέλη πρέπει να καθορίσουν «απλουστευμένες και λιγότερο επαχθείς διαδικασίες έγκρισης για μικρότερα έργα και για αποκεντρωμένα συστήματα παραγωγής ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές» (Άρθρο 13(1) (στ)) Οδηγίες για τη διαχείριση των υδάτινων πόρων Η προστασία των υδάτινων πόρων αποτελεί έναν από τους ακρογωνιαίους λίθους την περιβαλλοντικής προστασίας στην Ευρώπη. Αφορά τόσο το γλυκό νερό όσο και το νερό των θαλασσών, τα συναφή οικοσυστήματα, το πόσιμο νερό, και το νερό που προορίζεται για σκοπούς αναψυχής (π.χ. ύδατα κολύμβησης). Οι σημαντικότερες σχετικές Οδηγίες και τα βασικά χαρακτηριστικά τους παρουσιάζονται στον Πίνακα 4.4. Πολλές άλλες Οδηγίες της Ε.Ε. ισχύουν για το υδάτινο περιβάλλον, όπως η Οδηγία σχετικά με την απαιτούμενη ποιότητα των υδάτων για οστρακοειδή (Οδηγία 79/923/ΕΟΚ), η Οδηγία σχετικά με τη διαχείριση της ποιότητας των υδάτων κολύμβησης (Οδηγία 2006/7/ΕΚ), και η Οδηγία σχετικά με την ποιότητα του νερού ανθρώπινης κατανάλωσης (Οδηγία 98/83/ΕΚ). Παρόλ αυτά, οι Οδηγίες αυτές δεν σχετίζονται άμεσα με την ανάπτυξη της θαλάσσιας ενέργειας. Αρκεί, λοιπόν, να σημειωθεί ότι η ανάπτυξη έργων θαλάσσιας ενέργειας δεν θα πρέπει να έχει αρνητικές επιπτώσεις στα ύδατα που προορίζονται γι αυτούς τους σκοπούς. 78

79 Βασικά χαρακτηριστικά Στοχεύει στην πρόληψη της υποβάθμισης της οικολογικής ποιότητας και στην αποκατάσταση των ρυπασμένων επιφανειακών και υπόγειων υδάτων μέχρι το τέλος του Ορίζει ότι η διαχείριση των υδάτινων πόρων βασίζεται στις λεκάνες απορροής, δηλαδή σε Περιοχές λεκανών α- πορροής, όχι σε πολιτικά ή διοικητικά σύνορα. Ισχύει για τα επιφανειακά εσωτερικά ύδατα, τα ύδατα στις εκβολές ποταμών, τα παράκτια ύδατα, και τον ό- γκο των υπόγειων υδάτων. ΕΠΙΠΕΔΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΈΝΩΣΗΣ Οδηγία 2000/60/ΕΚ για τη θέσπιση πλαισίου κοινοτικής δράσης στον τομέα της πολιτικής των υδάτων Συνάφεια με την ανάπτυξη της θαλάσσιας ενέργειας Δεδομένου ότι η Οδηγία για τη θέσπιση πλαισίου κοινοτικής δράσης στον τομέα της πολιτικής των υδάτων στοχεύει στην επίτευξη μιας καλής οικολογικής και χημικής κατάστασης, ο- ρισμένες από τις πιθανές αρνητικές επιπτώσεις της ανάπτυξης έργων θαλάσσιας ενέργειας ενδέχεται να υπονομεύσουν τα πρότυπα για την ποιότητα των υδάτων για δεδομένο όγκο νερού. Αυτό θα εξαρτηθεί από την έκταση του χώρου που θα καταλαμβάνει ένα έργο, τον αριθμό των συσκευών που θα περιλαμβάνει, και την τοποθεσία εγκατάστασης αυτών. Για να είναι σύμφωνα προς αυτή την Οδηγία, τα έργα θαλάσσιας ενέργειας δεν θα πρέπει να συμβάλλουν στην ταξινόμηση του υδάτινου σώματος ως ελλιπούς ή κακής κατάστασης. Σε αυτό το σημείο υπάρχει το ενδεχόμενο να ανακύψει ένα ζήτημα σχετικά με τη χημική κατάσταση των υδάτων και τις αβεβαιότητες που υπάρχουν σε ό,τι αφορά τις χημικές επιπτώσεις του εξοπλισμού μετατροπής της ενέργειας, ιδιαίτερα την τοξικότητα των ενώσεων, τη συνολική απορριπτόμενη ποσότητα, την απόκριση των φυσικών (αβιοτικών και βιοτικών) υποδοχέων, και την πορεία που θα ακολουθήσουν οι ενώσεις (Simas et al., 2009). Η παρακολούθηση των ουσιών προτεραιότητας που απορρίπτονται κατά τις φάσεις εγκατάστασης και λειτουργίας των συστημάτων θα μπορούσε επίσης να αποτελέσει μέρος του προγράμματος μέτρων το οποίο θα καταρτιστεί, στο πλαίσιο της Οδηγίας, για το υδάτινο σώμα Πίνακας 4.4 Οι σημαντικότερες Οδηγίες για τη διαχείριση των υδάτινων πόρων, τα βασικά χαρακτηριστικά τους, και η συνάφειά τους με την ανάπτυξη της θαλάσσιας ενέργειας. 79

80 Οδηγία-πλαίσιο 2008/56/ΕΚ για τη θαλάσσια στρατηγική Βασικά χαρακτηριστικά Συνάφεια με την ανάπτυξη της θαλάσσιας ενέργειας Αποσκοπεί στην επίτευξη Ισχύει για το σύνολο των θαλάσσιων υδάτων, των υ- «καλής περιβαλλοντικής κατάστασης» των θαλάσσιων τα όρια της περιοχής όπου ένα κράτος μέλος έχει ή/και δάτων, του θαλάσσιου βυθού, και του υπεδάφους έως υδάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης έως το 2020 και στην Η καλή περιβαλλοντική κατάσταση προσδιορίζεται στο ασκεί δικαιώματα βάσει δικαιοδοσίας. προστασία των πόρων στους επίπεδο της θαλάσσιας περιοχής ή υποπεριοχής με οποίους βασίζονται οι οικονομικές και κοινωνικές δραστη- παραρτήματος Ι. Σε αυτά περιλαμβάνονται η διατήρη- βάση τα χαρακτηριστικά ποιοτικής περιγραφής του ριότητες που σχετίζονται με τη ση της βιοποικιλότητας, η διατήρηση των συγκεντρώσεων των ρυπογόνων ουσιών σε επίπεδα που δεν θάλασσα. Καθιερώνει ευρωπαϊκές θαλάσσιες περιοχές βάσει γεω- ενέργειας, συμπεριλαμβανομένου του υποθαλάσσιου προκαλούν αποτελέσματα ρύπανσης, και η εισαγωγή γραφικών και περιβαλλοντικών κριτηρίων. το περιβάλλον. θορύβου, σε επίπεδα που δεν επηρεάζουν δυσμενώς Απαιτεί από τα κράτη μέλη ε- Τα χαρακτηριστικά ποιοτικής περιγραφής περιγράφονται με πολύ γενικούς όρους, αλλά θα έχουν συνακό- ντός θαλάσσιων περιοχών να αναπτύξουν στρατηγικές για τα λουθες επιπτώσεις στην παρακολούθηση που θα πρέπει να πραγματοποιηθεί σε μεμονωμένες ζώνες. θαλάσσια ύδατα. Οι στρατηγικές αυτές θα προβλέπουν ένα Μέχρι στιγμής δεν είναι σαφές το πώς ακριβώς θα σύνολο από σαφείς περιβαλλοντικούς στόχους και προγράμ- πραγματοποιηθεί η εξακρίβωση και η μέτρηση των διαφόρων χαρακτηριστικών ποιοτικής περιγραφής. ματα παρακολούθησης τα ο- ποία θα πρέπει να υλοποιηθούν στις συγκεκριμένες περιο- ορισμένα από τα χαρακτηριστικά ποιοτικής περιγρα- Απαιτείται η αποσαφήνιση των τιμών αναφοράς για χές. φής. Αυτό ισχύει ιδιαίτερα στην περίπτωση των επιπέδων υποθαλάσσιου θορύβου που επηρεάζουν δυσμενώς το θαλάσσιο περιβάλλον, καθώς δεν υπάρχει κά- Ορίζει ότι τα κράτη μέλη πρέπει να καταρτίσουν προγράμματα ποιο αποδεκτό ευρωπαϊκό πρότυπο για μετρήσεις αυτού του είδους. μέτρων, τα οποία θα στοχεύουν στην επίτευξη καλής περιβαλλοντικής κατάστασης το αργότερο έως το Πίνακας 4.4 (συνέχεια) 80

81 Βασικά χαρακτηριστικά Οδηγία-πλαίσιο 2008/56/ΕΚ για τη θαλάσσια στρατηγική Συνάφεια με την ανάπτυξη της θαλάσσιας ενέργειας Ομοίως, θα ανακύψουν ζητήματα σχετικά με τις πληροφορίες αναφοράς για πολλά από τα χαρακτηριστικά ποιοτικής περιγραφής, καθώς τα περισσότερα κράτη μέλη δεν θα διαθέτουν τα απαιτούμενα ενημερωτικά στοιχεία για να αναπτύξουν συγκεκριμένα προγράμματα μέτρων. Αναμένεται ότι η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα εκδώσει κατευθυντήριες γραμμές για την εφαρμογή της Οδηγίας-πλαίσιο για τη θαλάσσια στρατηγική στο προσεχές μέλλον. Πίνακας 4.4 (συνέχεια) Οδηγίες για τη διατήρηση της φύσης «Natura 2000» είναι η ονομασία που δόθηκε στο δίκτυο των ζωνών προστασίας της φύσης δυνάμει της Οδηγίας για τη διατήρηση των φυσικών οικοτόπων και της άγριας πανίδας και χλωρίδας (Οδηγία 92/43/ΕΚ). Επιδίωξη του δικτύου Natura 2000 είναι να εξασφαλιστεί η μακροχρόνια επιβίωση των ειδών που απειλούνται με εξαφάνιση και των φυσικών οικοτόπων. Το δίκτυο περιλαμβάνει τόσο Ειδικές Ζώνες Διατήρησης, οι οποίες ορίζονται από τα κράτη μέλη στο πλαίσιο της Οδηγίας 92/43/ΕΚ, όσο και Ζώνες Ειδικής Ππροστασίας, οι ο- ποίες ορίζονται δυνάμει της Οδηγίας σχετικά με τη διατήρηση των άγριων πτηνών (Οδηγία 79/409/ΕΕΚ). Τα βασικά χαρακτηριστικά και η συνάφεια των Οδηγιών αυτών με την ανάπτυξη της θαλάσσιας ενέργειας παρουσιάζονται στον Πίνακα 4.5. Με στόχο τη συμμόρφωση προς τη Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για τη Βιοποικιλότητα και την αναχαίτιση της συρρίκνωσης της βιοποικιλότητας στην Ε.Ε., το 2006 τέθηκε σε εφαρμογή ένα ευρωπαϊκό Σχέδιο Δράσης για τη Βιοποικιλότητα. Ένας από τους στόχους του σχεδίου είναι η διατήρηση και η αποκατάσταση της βιοποικιλότητας και των οικοσυστημάτων στο ευρύτερο θαλάσσιο ευρωπαϊκό περιβάλλον, δηλαδή εκτός των ζωνών που ανήκουν στο δίκτυο Natura Ο στόχος αυτός θα επιτευχθεί με την εφαρμογή των Οδηγιών 2000/60/ΕΚ και 2008/56/ΕΚ (δείτε παραπάνω), καθώς και με την εφαρμογή της Ολοκληρωμένης Θαλάσσιας Πολιτικής της Ε.Ε. (δείτε παρακάτω). 81

82 ΕΠΙΠΕΔΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΈΝΩΣΗΣ Οδηγία για τη διατήρηση των φυσικών οικοτόπων και της άγριας πανίδας και χλωρίδας Οδηγία σχετικά με τη διατήρηση των άγριων πτηνών (δίκτυο Natura 2000) Βασικά χαρακτηριστικά Επιτρέπει στα κράτη μέλη να ορίσουν Ειδικές Ζώνες Διατήρησης και, αντίστοιχα, Ζώνες Ειδικής Προστασίας. Τα κράτη μέλη υποβάλλουν τις προτάσεις τους σχετικά τις τοποθεσίες που θα χαρακτηριστούν ως ειδικές ζώνες διατήρησης και ειδικές ζώνες προστασίας στην Επιτροπή ακόμη και πριν από τον επίσημο χαρακτηρισμό, οι τοποθεσίες αυτές θα πρέπει να θεωρούνται ως επίσημα χαρακτηρισμένες. Συνάφεια με την ανάπτυξη της θαλάσσιας ενέργειας Πριν από τη λήψη της απόφασης για την έναρξη ενός σχεδίου ή έργου, απαιτείται η εξέταση των πιθανών επιπτώσεών του στις ζώνες του δικτύου Natura Συνεπώς, σε οποιοδήποτε στάδιο της διαδικασίας έ- γκρισης ενός σχεδίου ή έργου, θα πρέπει να λαμβάνονται υπόψη οι αρνητικές επιπτώσεις που μπορεί να έ- χει το σχέδιο/έργο καθαυτό ή από κοινού με άλλα σχέδια και έργα, σύμφωνα με τη διαδικασία της δέουσας εκτίμησης. Θα πρέπει να σημειωθεί ότι η διαδικασία της δέουσας εκτίμησης δεν αποτελεί απαγόρευση για την ανάπτυξη νέων έργων ή δραστηριοτήτων, αλλά αφορά την εξέταση, κατά περίπτωση, των επιπτώσεων της ανάπτυξης ενός σχεδίου/έργου στις ζώνες του δικτύου Natura 2000 και στους στόχους διατήρησης. Μέχρι στιγμής δεν έχει αποφασιστεί κάποια συγκεκριμένη μεθοδολογία για την εκτέλεση της διαδικασίας της δέουσας εκτίμησης, ούτε η μορφή ή το περιεχόμενο του συστήματος αναφοράς. Αυτή τη στιγμή η Επιτροπή καταρτίζει μια σειρά από κατευθυντήριες γραμμές σχετικά με τις εξής περιοχές πολιτικής: μη ενεργειακές εξορυκτικές βιομηχανίες, ανάπτυξη αιολικών πάρκων, λιμένες και εκβολές ποταμών, εσωτερική ναυσιπλοΐα και υδατοκαλλιέργεια. Πίνακας 4.5 Οι σημαντικότερες Οδηγίες για τη διατήρηση της φύσης, τα βασικά χαρακτηριστικά τους και η συνάφειά τους με την ανάπτυξη της θαλάσσιας ενέργειας. 82

83 Οδηγίες για την Περιβαλλοντική Εκτίμηση Οι Κοινοτικές Οδηγίες που εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής της νομοθεσίας σχετικά με την περιβαλλοντική εκτίμηση είναι η Οδηγία για τη Στρατηγική Περιβαλλοντική Εκτίμηση 11 και η Οδηγία για την Εκτίμηση των Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων 12. Οι Οδηγίες αυτές συχνά επισημαίνονται ως ένα από τα σημαντικότερα εμπόδια που πρέπει να υπερπηδήσουν οι φορείς υλοποίησης έργων θαλάσσιας ενέργειας. Πολλές φορές οι Οδηγίες 2001/42/ΕΚ και 85/337/ΟΚ συγχέονται. Οι βασικές διαφορές μεταξύ των δύο αυτών Οδηγιών παρουσιάζονται στον Πίνακα 4.6. Η διαδικασία της Στρατηγικής Περιβαλλοντικής Εκτίμησης (ΣΠΕ) α- φορά τη συστηματική αναγνώριση και αποτίμηση των επιπτώσεων μιας στρατηγικής δράσης (π.χ. ενός σχεδίου ή προγράμματος) στο περιβάλλον. Στόχος της σχετικής Οδηγίας είναι να συνεισφέρει στον συνυπολογισμό των περιβαλλοντικών παραγόντων κατά τη στρατηγική λήψη αποφάσεων, σε πρώιμο στάδιο της διαδικασίας, με απώτερο σκοπό την προώθηση της αειφόρου ανάπτυξης. Η Οδηγία για τη ΣΠΕ μπορεί να έχει εφαρμογή σε έναν ολόκληρο τομέα (όπως μια εθνική πολιτική για την ενέργεια) ή σε μια γεωγραφική περιοχή (για παράδειγμα, στο πλαίσιο ε- νός σχεδίου περιφερειακής ανάπτυξης). Σύμφωνα με το Άρθρο 3(2)(α) της Οδηγίας «πραγματοποιείται εκτίμηση περιβαλλοντικών επιπτώσεων για όλα τα σχέδια και προγράμματα τα οποία εκπονούνται για τη γεωργία, δασοπονία, αλιεία, ενέργεια, βιομηχανία, μεταφορές, διαχείριση αποβλήτων, διαχείριση υδάτινων πόρων, τηλεπικοινωνίες, τουρισμό, χωροταξία ή χρήση του εδάφους, και τα οποία καθορίζουν το πλαίσιο για μελλοντικές άδειες έργων που απαριθμούνται στα παραρτήματα Ι και ΙΙ της Οδηγίας 85/337/ΕΟΚ». Στο Παράρτημα Ι της Οδηγίας επισημαίνεται το είδος των πληροφοριών που θα πρέπει να πε- 11 Οδηγία 2001/42/ΕΚ σχετικά με την εκτίμηση των περιβαλλοντικών επιπτώσεων ορισμένων σχεδίων και προγραμμάτων. 12 Οδηγία 85/337/ΕΟΚ για την εκτίμηση των επιπτώσεων ορισμένων σχεδίων δημοσίων και ιδιωτικών έργων στο περιβάλλον. 83

84 Στρατηγική Περιβαλλοντική Εκτίμηση πολιτικών, σχεδίων και προγραμμάτων (Οδηγία 2001/42/ΕΚ) Πραγματοποιείται σε πρώιμο στάδιο της διαδικασίας λήψης αποφάσεων: αποσκοπεί στην πρόληψη των αρνητικών επιπτώσεων Προδραστική προσέγγιση των προτάσεων ανάπτυξης Εξετάζει ένα ευρύ φάσμα πιθανών εναλλακτικών Η εκτίμηση των σωρευτικών επιπτώσεων είναι πρωταρχικής σημασίας Έμφαση στην επίτευξη των περιβαλλοντικών στόχων και στη διατήρηση των φυσικών συστημάτων Ευρεία προοπτική, μικρότερος βαθμός λεπτομέρειας, συνολικό πλαίσιο Διαδικασία πολλαπλών σταδίων, αλληλεπικάλυψη στοιχείων, συνεχής και επαναληπτική πολιτική Εστιάζει στη βιωσιμότητα, εξετάζει τις πηγές περιβαλλοντικής υποβάθμισης Εκτίμηση Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων έργων (Οδηγία 85/337/ΕΟΚ) Πραγματοποιείται περίπου στο τέλος της διαδικασίας λήψης αποφάσεων: αποσκοπεί στην ελαχιστοποίηση των αρνητικών επιπτώσεων Αντιδραστική προσέγγιση των προτάσεων ανάπτυξης Εξετάζει έναν περιορισμένο αριθμό εφικτών εναλλακτικών Περιορισμένη ανασκόπηση των σωρευτικών επιπτώσεων Έμφαση στον περιορισμό και στην ελαχιστοποίηση των επιπτώσεων Στενή προοπτική, υψηλός βαθμός λεπτομέρειας Καθορισμένη διαδικασία, σαφής έναρξη και ολοκλήρωση Εστιάζει στην καθιερωμένη ατζέντα, εξετάζει τα συστήματα περιβαλλοντικής υποβάθμισης Πίνακας 4.6 Οι βασικές διαφορές ανάμεσα στη Στρατηγική Περιβαλλοντική Εκτίμηση και την Εκτίμηση Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων (Περιβαλλοντικό Πρόγραμμα των Ηνωμένων Εθνών UNEP, 2002). 84

85 ριέχονται στην περιβαλλοντική έκθεση, συμπεριλαμβανομένων θεμάτων όπως «η βιοποικιλότητα, ο πληθυσμός, η υγεία των ανθρώπων, η πανίδα, η χλωρίδα, το έδαφος, τα ύδατα, ο αέρας, οι κλιματικοί παράγοντες, τα υλικά περιουσιακά στοιχεία, η πολιτιστική κληρονομιά συμπεριλαμβανομένης της αρχιτεκτονικής και αρχαιολογικής κληρονομιάς, το τοπίο και οι σχέσεις μεταξύ των ανωτέρω παραγόντων». Κατ επέκταση, μια Στρατηγική Περιβαλλοντική Εκτίμηση πρέπει να προσδιορίζει και να αξιολογεί (σωρευτικά) τις περιβαλλοντικές αντιφάσεις και τις λύσεις σε αυτές, και να βοηθά στη βαθύτερη κατανόηση των θεμάτων τα οποία απαιτούν λεπτομερέστερη εξέταση στη φάση της Εκτίμησης Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων του έργου. Η Οδηγία για την Εκτίμηση Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων (ΕΠΕ) απαιτεί την εκτίμηση των περιβαλλοντικών επιπτώσεων κάθε έργου το οποίο ενδέχεται να έχει σημαντικό αντίκτυπο στο περιβάλλον πριν από τη χορήγηση άδειας για την ανάπτυξη του έργου. Η γνώμη του κοινού ζητείται σε κάθε στάδιο της διαδικασίας ΕΠΕ και, στη συνέχεια, το κοινό ενημερώνεται για τις αποφάσεις. Λαμβάνοντας υπόψη τις δεσμεύσεις που προκύπτουν από τη Σύμβαση του Aarhus 13 και τη συναφή εκτελεστική νομοθεσία, οι διατάξεις της Οδηγίας έγιναν πιο αυστηρές και η Οδηγία τροποποιήθηκε (2003/35/ΕΚ). Η Οδηγία για την ΕΠΕ ορίζει τις κατηγορίες των έργων τα οποία υπόκεινται σε ΕΠΕ, τη διαδικασία που θα πρέπει να ακολουθηθεί, και το περιεχόμενο της εκτίμησης. Οι κατηγορίες των έργων διακρίνονται σε αυτές του παραρτήματος Ι, για τις οποίες η ΕΠΕ είναι υποχρεωτική, και εκείνες του παραρτήματος ΙΙ, για τις οποίες η ΕΠΕ εξαρτάται από τις πιθανότητες να υπάρξουν σημαντικές περιβαλλοντικές επιπτώσεις. Στο παράρτημα Ι περιλαμβάνεται ένας σημαντικός αριθμός ενεργειακών έργων, όχι όμως κυματικής ή παλιρροιακής ενέργειας. Αυτά θα μπορούσαν να περιληφθούν στο παράρτημα ΙΙ, στην κατηγορία «ενεργειακή βιομηχανία: (α) βιομηχανικές εγκαταστάσεις για την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας». Σε ό,τι αφορά τα έργα που απαριθμούνται στο παράρτημα ΙΙ, οι αρμόδιες εθνικές αρχές πρέπει να αποφασίσουν αν κρίνεται απαραίτητη η ΕΠΕ μέσα από τη διαδικασία του ελέγχου ανάγκης εφαρμογής [screening], κατά την οποία οι επιπτώσεις ενός έργου καθορίζονται είτε βάσει κριτηρί- 13 Σύμβαση της ΟΕΕ των Ηνωμένων Εθνών για την πρόσβαση σε πληροφορίες, τη συμμετοχή του κοινού στη λήψη αποφάσεων και την πρόσβαση στη δικαιοσύνη σε θέματα σχετικά με το περιβάλλον. 85

86 ων/κατωφλίων είτε βάσει εξέτασης κατά περίπτωση. H ΕΠΕ πρέπει να καλύπτει το είδος και το μέγεθος του έργου, τη θέση στην οποία θα γίνει η εγκατάσταση, και τις πιθανές επιπτώσεις της ανάπτυξης του έργου σε όλους τους υπόλοιπους τομείς. Παράλληλα, η ΕΠΕ πρέπει να εξετάζει τις θετικές, τις αρνητικές, τις πρωταρχικές, τις δευτερεύουσες, και τις σωρευτικές επιπτώσεις ενός έργου στο περιβάλλον. Σύμφωνα με τις κατευθυντήριες γραμμές της Επιτροπής σχετικά με τις ΕΠΕ, ως σωρευτικές επιπτώσεις ορίζονται «οι επιπτώσεις που προκύπτουν από επαυξητικές αλλαγές οι οποίες προκαλούνται από παρελθοντικές, παρούσες, ή εύλογα προβλεπόμενες δράσεις παράλληλα με το έργο» (Ευρωπαϊκή Επιτροπή, 1999). Ένα από τα χαρακτηριστικά που πρέπει να εξεταστούν κατά την ΕΠΕ είναι η τοποθεσία και, συγκεκριμένα, η περιβαλλοντική ευαισθησία των γεωγραφικών περιοχών που ενδέχεται να επηρεαστούν. Σύμφωνα με το παράρτημα ΙΙΙ της Οδηγίας, πρέπει να δοθεί ιδιαίτερη προσοχή στην ικανότητα απορρόφησης του φυσικού περιβάλλοντος, ιδίως των υγροτόπων, των παράκτιων ζωνών, των φυσικών καταφυγίων και πάρκων, των περιοχών του δικτύου Natura 2000, και των σημείων ιστορικής, πολιτισμικής, ή αρχαιολογικής σπουδαιότητας. Σε σχέση με την Οδηγία για τη διατήρηση των φυσικών οικοτόπων και της άγριας πανίδας και χλωρίδας, για παράδειγμα, οι προστατευόμενοι φυσικοί οικότοποι είναι αυτοί που ορίζονται στο παράρτημα Ι της Οδηγίας και περιλαμβάνουν, μεταξύ άλλων: υποθαλάσσιες αποθέσεις άμμου, εκβολές ποταμών, παράκτιες λιμνοθάλασσες, βαλτότοπους, υφάλους, απόκρημνες βραχώδεις ακτές και πολλές μορφές θινών. Παράλληλα, στην Οδηγία για τη διατήρηση των φυσικών οικοτόπων αναφέρονται διάφορα θαλάσσια είδη, συμπεριλαμβανομένων των Phocoena Phocoena, Tursiops truncatus, Monachus monachus, Halichoerus grypus, Phoca vitulina, και ορισμένα είδη πτηνών των οποίων η παρουσία πρέπει να συνυπολογίζεται κατά τον προσδιορισμό των προστατευόμενων ζωνών. Με βάση τα παραπάνω, οι φορείς υλοποίησης θα πρέπει να παρέχουν λεπτομέρειες σχετικά με κάθε μελέτη αναφοράς, και κάθε έλεγχο και μετρήσεις που έχουν πραγματοποιήσει ή σκοπεύουν να πραγματοποιήσουν στο μέλλον. Οι φορείς υλοποίησης θα πρέπει επίσης να έχουν επίγνωση του γεγονότος ότι οι απαιτήσεις παρακολούθησης μπορεί να ορίζονται στις προϋποθέσεις χορήγησης άδειας, και ότι αυτές ενδέχεται να αλλάξουν κατά την εξέλιξη της νομοθεσίας. Είναι πιθανό, με την πάροδο του χρόνου, η Επιτροπή ή οι εθνικές αρμόδιες αρχές να ορί- 86

87 σουν μια τυποποιημένη προσέγγιση της ΕΠΕ για την κυματική και την παλιρροιακή ενέργεια Ολοκληρωμένη θαλάσσια πολιτική Το 2007 η Ευρωπαϊκή Επιτροπή παρουσίασε το όραμά της για μια ολοκληρωμένη θαλάσσια πολιτική στο εσωτερικό της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Σκοπός αυτής της πολιτικής είναι η μεγιστοποίηση της αειφόρου χρήσης των ωκεανών, η οικοδόμηση γνώσης, η ανάπτυξη της καινοτομίας, η εξασφάλιση της βέλτιστης ποιότητας ζωής στις παράκτιες περιοχές, η προώθηση της ηγεσίας της Ευρώπης στα διεθνή θέματα, και η ενδυνάμωση της προβολής της «Θαλάσσιας Ευρώπης». Η ολοκληρωμένη θαλάσσια πολιτική θεμελιώνεται σε ένα πλαίσιο διακυβέρνησης το οποίο εφαρμόζει μια ολοκληρωμένη προσέγγιση σε κάθε επίπεδο, καθώς και εργαλεία οριζόντιας και διατομεακής πολιτικής. Η θαλάσσια εποπτεία η οποία παίζει καθοριστικό ρόλο στην ασφαλή χρήση του θαλάσσιου χώρου ο θαλάσσιος χωροταξικός σχεδιασμός ένα στρατηγικό εργαλείο σχεδιασμού για τη λήψη αειφόρων αποφάσεων και η ύπαρξη μιας συνεκτικής και προσβάσιμης πηγής δεδομένων και πληροφοριών αναγνωρίζονται ως πρωταρχικής σημασίας. Ο θαλάσσιος χωροταξικός σχεδιασμός είναι ίσως το σημαντικότερο εργαλείο για τον μελλοντικό σχεδιασμό και, επομένως, τη λήψη βελτιωμένων αποφάσεων της ανάπτυξης της θαλάσσιας ενέργειας και άλλων θαλάσσιων χρήσεων. Εξελίχθηκε σε αναγνώριση του γεγονότος ότι τα υπάρχοντα πλαίσια σχεδιασμού εστιάζουν σε μεγάλο βαθμό στην ξηρά και συχνά παραγνωρίζουν την αλληλεπίδραση μεταξύ της παράκτιας ανάπτυξης και της θάλασσας. Βοηθά τις δημόσιες αρχές και τους ενδιαφερόμενους φορείς να συντονίσουν τη δράση τους, και βελτιστοποιεί τη χρήση του θαλάσσιου χώρου προς όφελος της οικονομικής και της θαλάσσιας ανάπτυξης. Το 2008 η Επιτροπή ανέπτυξε ως βασικό εργαλείο για την υλοποίηση της ολοκληρωμένης θαλάσσιας διαχείρισης έναν Οδικό χάρτη 14, ώστε να διευκολύνει την ανάπτυξη του θαλάσσιου χωροταξικού σχεδιασμού από τα κράτη μέλη. Αυτός ο Οδικός χάρτης ορίζει τις βασικές αρχές του θαλάσσιου χωροταξικού σχεδιασμού 14 Οδικός χάρτης για τον θαλάσσιο χωροταξικό σχεδιασμό: Επίτευξη Κοινών Αρχών στην Ε.Ε., Ευρωπαϊκή Επιτροπή (2008) 791 τελικό. 87

88 και αποσκοπεί στην προώθηση της ανάπτυξης μιας κοινής προσέγγισης μεταξύ των κρατών μελών. Η διεργασία του θαλάσσιου χωροταξικού σχεδιασμού αποτελείται από τη συλλογή δεδομένων, τον διάλογο με τους ενδιαφερόμενους φορείς, τη συλλογική ανάπτυξη ενός έργου, καθώς και τα μεταγενέστερα στάδια της υλοποίησης, της συμμόρφωσης, της αποτίμησης, και της αναθεώρησης. Ένας αυξανόμενος αριθμός κρατών μελών ήδη εφαρμόζουν ή θα εφαρμόσουν σύντομα το σύστημα του θαλάσσιου χωροταξικού σχεδιασμού και έχουν ξεκινήσει να αναπτύσσουν πλήθος σχετικών εργαλείων και κριτηρίων. Αν και η εφαρμογή του θαλάσσιου χωροταξικού σχεδιασμού αποτελεί ευθύνη των κρατών μελών, η Επιτροπή εκτιμά ότι η δράση στο επίπεδο της Ε.Ε. μπορεί να έχει σημαντική πρόσθετη αξία και, συνεπώς, δεν έχει αποκλείσει το ενδεχόμενο να εκπονήσει στο μέλλον μια Οδηγία σχετικά τον θαλάσσιο χωροταξικό σχεδιασμό. Κατ επέκταση, είναι σημαντικό για τους φορείς υ- λοποίησης έργων θαλάσσιας ενέργειας να έχουν επίγνωση των πρωτοβουλιών που έχει αναλάβει η χώρα τους ή οποιαδήποτε άλλη χώρα στην οποία σκοπεύουν να αναπτύξουν ένα έργο στον συγκεκριμένο τομέα. Αν και ο Οδικός χάρτης ορίζει ότι η διαχείριση των θαλάσσιων χώρων μέσω του θαλάσσιου χωροταξικού σχεδιασμού πρέπει να βασίζεται στον τύπο των προγραμματισμένων ή υφιστάμενων δραστηριοτήτων και στις επιπτώσεις αυτών στο περιβάλλον, είναι ενδιαφέρον να σημειωθεί ότι σε πολλές περιοχές τα νέα έργα, ειδικά στον ενεργειακό τομέα (ανάπτυξη υπεράκτιων αιολικών πάρκων), είναι εκείνα που προωθούν την ανάπτυξη του θαλάσσιου χωροταξικού σχεδιασμού. Με στόχο την ευρύτερη αποδοχή και την υποστήριξη του θαλάσσιου χωροταξικού σχεδιασμού, κρίνεται σημαντική η συμμετοχή όλων των ενδιαφερόμενων φορέων όσο το δυνατό νωρίτερα κατά τη διαδικασία του σχεδιασμού. Αυτό συνεπάγεται πρόσθετη αξία για τους φορείς υλοποίησης έργων θαλάσσιας ενέργειας, καθώς θα συμβάλλει στην αύξηση της αποδοχής του κοινού και της υποστήριξης για την ανάπτυξη της θαλάσσιας ενέργειας. Επιπρόσθετα, θα βοηθήσει στον προσδιορισμό των επιπτώσεων που αφορούν τους ενδιαφερόμενους φορείς σε πρώιμα στάδια της ανάπτυξης του έργου, επιτρέποντας στους φορείς υλοποίησης να εξετάσουν τις πιθανές περιβαλλοντικές επιπτώσεις των έργων. Ο προσδιορισμός των σημαντικών ζητημάτων θα συντελέσει επίσης στη βελτιστοποίηση των διαδι- 88

89 κασιών επιλογής των θέσεων εγκατάστασης και χορήγησης άδειας, οι οποίες θεωρούνται βασικοί σκόπελοι από τη βιομηχανία σήμερα. Η επίτευξη συνοχής μεταξύ των συστημάτων χερσαίου και θαλάσσιου σχεδιασμού θα συμβάλλει και αυτή στη βελτιστοποίηση των α- νωτέρω διαδικασιών, ειδικότερα σε ό,τι αφορά τα στοιχεία της ανάπτυξης που υπάγονται τόσο στην αρμοδιότητα των φορέων θαλάσσιου σχεδιασμού όσο και στην αρμοδιότητα των φορέων χερσαίου σχεδιασμού (π.χ. εγκατάσταση των καλωδίων και συναφείς χερσαίες εγκαταστάσεις). 4.2 Απαραίτητες άδειες Είναι σαφές, από τις παραπάνω ενότητες, ότι υπάρχει ένας μεγάλος αριθμός νόμων, σε όλα τα επίπεδα διακυβέρνησης, που μπορούν να επηρεάσουν τη μελλοντική ανάπτυξη της θαλάσσιας ενέργειας. Το τι ακριβώς συνεπάγεται αυτό σε πρακτικό επίπεδο για τους φορείς υλοποίησης εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τον τρόπο εφαρμογής αυτών των νομοθετικών απαιτήσεων στο εσωτερικό ενός κράτους μέλους. Τα νομικά πλαίσια για τα έργα θαλάσσιας ενέργειας βρίσκονται ακόμη σε στάδιο ανάπτυξης σε πολλές χώρες. Παράλληλα, μπορεί να παρουσιάζουν σημαντικές διαφορές μεταξύ των χωρών, παρά το γεγονός ότι το μεγαλύτερο μέρος της περιβαλλοντικής νομοθεσίας έχει μια κοινή ευρωπαϊκή βάση. Σε ό,τι αφορά την ανάπτυξη, ορισμένες χώρες έχουν συγκεκριμένους ρυθμιστικούς και διοικητικούς κανόνες σχετικά με τη χορήγηση άδειας/έγκρισης για την ανάπτυξη έργων θαλάσσιας ενέργειας. Άλλες πάλι δεν θέτουν συγκεκριμένες απαιτήσεις, αλλά έχουν επιλέξει να ακολουθούν τις διαδικασίες που έχουν ήδη οριστεί για άλλες μεγάλες εγκαταστάσεις έργων ανανεώσιμης ενέργειας. Οι αλλαγές στο νομικό πλαίσιο είναι αποτέλεσμα μιας προσέγγισης που εστιάζει στην «απόκτηση γνώσης μέσα από πράξεις», μιας έντονης επιθυμίας για βελτίωση των υφιστάμενων διαδικασιών, ή μιας ανάγκης για ανάπτυξη ενός ειδικού ιδιοκτησιακού καθεστώτος για τον εν λόγω τομέα. Επομένως, δεν προκαλεί έκπληξη το γεγονός ότι το μεγαλύτερο μέρος της προαναφερόμενης νομοθεσίας θα ενημερωθεί κατά την ανάπτυξη της κυματικής και της παλιρροιακής ενέργειας. Αυτό ισχύει ειδικά στην περίπτωση των απαιτήσεων ΕΠΕ, δεδομένου ότι το υπάρχον πλαίσιο δεν είναι απόλυτα κατάλληλο για τις τεχνολογίες θαλάσσιας ενέργειας, και η σχετική Οδηγία βρίσκεται αυτή τη στιγμή υπό αναθεώρηση. Ο- ποιαδήποτε αλλαγή στο νομικό πλαίσιο, σε οποιοδήποτε επίπεδο διακυβέρνησης, θα πρέ- 89

90 πει να σχεδιαστεί ώστε να καλύπτει τις αβεβαιότητες σχετικά με τις επιπτώσεις και να επιτρέπει την τροποποίηση των εργαλείων αν και όταν επιλυθούν οι αβεβαιότητες αυτές. Η προσέγγιση αυτή είναι γνωστή ως προσαρμοστική διαχείριση και αρμόζει απόλυτα στην ανάπτυξη της θαλάσσιας ενέργειας. Όπου αυτό είναι δυνατό, η προσέγγιση αυτή θα πρέπει να προτείνεται στους φορείς λήψης αποφάσεων και στους φορείς που είναι υπεύθυνοι για τη χάραξη πολιτικής από τη βιομηχανία της θαλάσσιας ενέργειας. Οι φορείς υλοποίησης των έργων δεν μπορούν να κάνουν πολλά για να βελτιστοποιήσουν το ισχύον καθεστώς χορήγησης άδειας και έγκρισης μέσα από την ανοιχτή επικοινωνία με τους φορείς λήψης αποφάσεων και τις ρυθμιστικές αρχές σχετικά με τις πτυχές της διαδικασίας που τους δυσκολεύουν. Τα έργα ανάπτυξης θαλάσσιας ενέργειας είναι από τη φύση τους σύνθετα, καθώς μπορούν να επηρεάσουν πολλές καθιερωμένες χρήσεις της θάλασσας όπως η ναυσιπλοΐα, η αλιεία, η άμυνα, κ.λπ. Όλες αυτές οι χρήσεις διέπονται από συγκεκριμένα νομικά πλαίσια, τα οποία θίγουν διάφορους τομείς του δικαίου. Επιπρόσθετα, είναι πολλοί οι ενδιαφερόμενοι φορείς και οι ρυθμιστικές αρχές που εμπλέκονται στη διαδικασία, άμεσα ή έμμεσα. Συνεπώς, είναι κατανοητό ότι οι φορείς υλοποίησης τέτοιων έργων θα πρέπει συχνά να υποβάλλουν περισσότερες από μία αιτήσεις χορήγησης άδειας σε περισσότερες από μία ρυθμιστικές αρχές. Βέβαια, αυτό δεν θα πρέπει να αποτελέσει εμπόδιο για τους φορείς υλοποίησης, υπό την προϋπόθεση βέβαια ότι γνωρίζουν ποιες άδειες/εγκρίσεις απαιτούνται, από ποιον, με ποια σειρά, και τι είδους πληροφορίες πρέπει να παρέχονται σε ποιο στάδιο. Ένας ενδεικτικός κατάλογος των αδειών αυτών παρουσιάζεται στον Πίνακα 4.7. Ο κατάλογος αυτός δεν είναι αντιπροσωπευτικός του συστήματος κάποιας συγκεκριμένης χώρας, αλλά απλώς ενδεικτικός του τι θα μπορούσαν να αναμένουν οι φορείς υλοποίησης κατά τον σχεδιασμό ενός έργου. Μια βελτιστοποιημένη διαδικασία, ενσωματωμένη στην ιδέα μιας «υπηρεσίας μίας στάσης», αποτελεί μια πιθανή λύση στις σύνθετες και επαχθείς διαδικασίες που ισχύουν σε πολλές διαδικασίες αδειοδότησης διαφόρων χωρών. Σε μια «υπηρεσία μίας στάσης» υ- πάρχει ένα βασικό σημείο επικοινωνίας, συνήθως η βασική εμπλεκόμενη αρμόδια αρχή, το οποίο διατηρεί αποτελεσματική και αποδοτική επικοινωνία με τις υπόλοιπες αρμόδιες αρχές λήψης αποφάσεων. Η «υπηρεσία μίας στάσης» είναι εξουσιοδοτημένη να λαμβάνει αποφάσεις, βάσει εύκολα προσβάσιμης τεχνογνωσίας σχετικά με θέματα όπως, για παρά- 90

91 δειγμα, οι περιβαλλοντικές επιπτώσεις και τα νομικά ζητήματα. Πρέπει επίσης να έχει διαδικαιοδοτική αρμοδιότητα (χερσαία και θαλάσσια), να είναι σε θέση να επιβάλλει συγκεκριμένους, αποδεκτούς, ρεαλιστικούς, και χρονικά προσδιορισμένους στόχους, τους οποίους οι αρμόδιες αρχές θα μπορούν να αξιολογούν και να βελτιώνουν. Αυτό θα είχε ως α- ποτέλεσμα τη βελτίωση της συνοχής μεταξύ των πεδίων πολιτικής και των αρχών λήψης αποφάσεων, και θα παρείχε βεβαιότητα στους φορείς υλοποίησης, υποβοηθώντας με αυτόν τον τρόπο την επιτάχυνση της υλοποίησης έργων θαλάσσιας ενέργειας. Η απαίτηση για την εκπόνηση μελετών ΕΠΕ συχνά αναφέρεται ως ένα από τα σημαντικότερα εμπόδια που πρέπει να υπερπηδήσουν οι φορείς υλοποίησης έργων θαλάσσιας ενέργειας. Προφανώς, αυτό δεν οφείλεται στο είδος των απαιτούμενων πληροφοριών αλλά στην αβεβαιότητα που περιβάλλει τις πληροφορίες που πρέπει να κατατεθούν. Σε ό,τι α- φορά την ανάπτυξη της θαλάσσιας ενέργειας, και τα δύο αυτά στοιχεία παρουσιάζουν δυσκολίες οι αρμόδιες αρχές δεν είναι εξοικειωμένες με τις επιπτώσεις των συστημάτων, και οι φορείς υλοποίησης δεν διαθέτουν τις απαραίτητες πληροφορίες για να αποδείξουν ή να διαψεύσουν τις αναμενόμενες επιπτώσεις των συστημάτων τους. Αυτό μπορεί να ο- δηγήσει σε έλλειψη συνοχής στην πράξη μεταξύ των αρχών που εμπλέκονται στα διάφορα επίπεδα διακυβέρνησης (εθνικό, περιφερειακό, τοπικό) και για διαφορετικούς τομείς πολιτικής (περιβάλλον, χωροταξικός σχεδιασμός, ενέργεια, κ.λπ.). Η έλλειψη συνοχής προκαλεί, με τη σειρά της, μεγάλες καθυστερήσεις και αβεβαιότητα για τους φορείς υλοποίησης, κάτι που μπορεί να σημαίνει ότι οι αποφάσεις λαμβάνονται στο επίπεδο του έργου, προκαλώντας καθυστερήσεις, υψηλότερο κόστος, και αυξημένη αβεβαιότητα για την ανάπτυξη του έργου. Ορισμένες χώρες προσπάθησαν να επιληφθούν του ζητήματος εξετάζοντας την ανάπτυξη ενός πρωτοτύπου ως μη μόνιμου έργου έρευνας και ανάπτυξης μικρής κλίμακας και, επομένως, όχι επαρκώς σημαντικού ώστε να απαιτεί την εκπόνηση μιας μελέτης ΕΠΕ πλήρους κλίμακας. Η συγκεκριμένη προσέγγιση ίσως να είναι κατάλληλη για μεμονωμένα συστήματα, αλλά παρουσιάζει προβλήματα στις περιπτώσεις συστοιχιών μεμονωμένων συστημάτων και μεγαλύτερων πάρκων συστημάτων. Οι διαφορές στην κλίμακα συνεπάγονται διαφορετικές περιβαλλοντικές επιπτώσεις, οι οποίες μπορεί να αντιστοιχούν σε διαφορετικά επίπεδα περιβαλλοντικής εκτίμησης. Ένα από τα βήματα που μπορούν να κάνουν οι φο- 91

92 ρείς υλοποίησης για να συμβάλλουν στην επίλυση αυτού του προβλήματος είναι να μεταδώσουν προς τις αρμόδιες αρχές πληροφορίες περιβαλλοντικής αναφοράς και παρακολούθησης, οι οποίες θα έχουν συλλεχθεί και εξεταστεί κατά τις φάσεις της διερεύνησης και της ΕΠΕ του έργου. Ο όγκος των πληροφοριών αυτών μπορεί, στη συνέχεια, να αυξηθεί με το πέρασμα του χρόνου και να χρησιμοποιηθεί για την ενημέρωση του μελλοντικού νομικού πλαισίου και των πολιτικών για την ανάπτυξη της θαλάσσιας ενέργειας Ενδεικτικός κατάλογος των σημείων που πρέπει να ελέγξουν οι φορείς υλοποίησης Ο ακόλουθος κατάλογος είναι ενδεικτικός των διαφόρων εγκρίσεων και αδειών που απαιτούνται για την εκτέλεση ενός αναπτυξιακού έργου στο θαλάσσιο περιβάλλον. Οι νομικές απαιτήσεις διαφέρουν από χώρα σε χώρα. Γι αυτό, πριν την έναρξη της διερεύνησης και των δραστηριοτήτων εκμετάλλευσης, συνιστάται η επικοινωνία με το αρμόδιο σώμα διακυβέρνησης ώστε να προσδιοριστούν οι απαιτήσεις για τη συγκεκριμένη περιοχή. Οι ε- γκρίσεις που περιλαμβάνονται στον παρακάτω κατάλογο δεν εμφανίζονται με τη σειρά που πρέπει να ληφθούν, καθώς αυτή θα διαφέρει από τόπο σε τόπο. Επίσης, ο κατάλογος δεν περιλαμβάνει τις διάφορες πτυχές του ιδιωτικού δικαίου για την ανάπτυξη, όπως οι συμβάσεις μεταξύ των φορέων υλοποίησης και των προμηθευτών. Άδεια/Έγκριση Υποχρέωση Χ Άδεια διερεύνησης Προκαταρκτικές εργασίες διερεύνησης (σημαντήρες καταγραφής δεδομένων, κ.λπ.) Τοποθέτηση καλωδίων Εκτίμηση Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων (ΕΠΕ) Φάσεις κατασκευής, λειτουργίας, και οριστικής παύσης λειτουργίας Η αίτηση υποβάλλεται από τον φορέα υλοποίησης Η απόφαση λαμβάνεται από την αρμόδια κυβερνητική/ρυθμιστική αρχή Εκπονείται από τον φορέα υλοποίησης (συνήθως μέσω ιδιωτικών συμβούλων) Υποβάλλεται στην αρμόδια κυβερνητική/ κανονιστική αρχή για έκδοση απόφασης Πίνακας 4.7 Ενδεικτικός κατάλογος των σημείων που πρέπει να ελέγξουν οι φορείς υλοποίησης. 92

93 Άδεια/Έγκριση Υποχρέωση Χ Πρωταρχικές, δευτερεύουσες και σωρευτικές περιβαλλοντικές επιπτώσεις Δήλωση Ασφάλειας Ναυσιπλοΐας/ Θαλάσσιας Ασφάλειας Ενδέχεται να αποτελεί μέρος της διαδικασίας ΕΠΕ Εξαρτάται από την ταξινόμηση του συστήματος ως «σκάφους» Δέουσα Εκτίμηση Απαιτείται σε περιπτώσεις όπου είναι πιθανό η ανάπτυξη να έχει επιπτώσεις σε κάποια από τις ζώνες του δικτύου Natura 2000 Οικοδομική άδεια Για τα βοηθητικά έργα επί της ακτής Δικαιώματα διέλευσης Άδεια κατασκευής/μίσθωση γης για την ανάπτυξη του έργου Διάρκεια Μίσθωμα Περιγραφή της γης Υποχρεώσεις εκμισθωτή/περιορισμοί στη χρήση Επιλογή διακοπής Η αίτηση υποβάλλεται από τον φορέα υλοποίησης Κατατίθεται στην αρμόδια κυβερνητική/ ρυθμιστική αρχή για έκδοση απόφασης Η αίτηση υποβάλλεται από τον φορέα υλοποίησης Κατατίθεται στην αρμόδια κυβερνητική αρχή /αρχή χωροταξικού σχεδιασμού/αρχή διατήρησης της φύσης, η οποία πραγματοποιεί στη συνέχεια τη ΔΕ και εκδίδει την απόφασή της Η αίτηση υποβάλλεται από τον φορέα υλοποίησης Κατατίθεται στην αρμόδια κυβερνητική αρχή/ αρχή χωροταξικού σχεδιασμού για την έκδοση απόφασης Η αίτηση υποβάλλεται από τον φορέα υλοποίησης Κατατίθεται στην αρμόδια κυβερνητική/ ρυθμιστική αρχή για την έκδοση απόφασης Πίνακας 4.7 (συνέχεια) 93

94 Άδεια/Έγκριση Υποχρέωση Χ Η αίτηση υποβάλλεται από τον φορέα υλοποίησης Κατατίθεται στην αρμόδια ρυθμιστική αρχή για την έκδοση απόφασης Εξουσιοδότηση κατασκευής/ Άδεια παραγωγής ενέργειας Μη εκχωρητέα Παροχή καθοδήγησης από την αρμόδια αρχή Συμφωνία Σύνδεσης στο Δίκτυο Γενικοί όροι Κόστος Συμφωνία αγοράς ενέργειας Τιμή Διάρκεια Εκχώρηση Λήξη Εκδίδεται από τους φορείς εκμετάλλευσης του δικτύου μεταφοράς/διανομής Εκδίδεται από τον πάροχο ηλεκτρικής ενέργειας Πίνακας 4.7 (συνέχεια) 94

95 5 Επιλογή θέσης εγκατάστασης: Μεθοδολογία αξιολόγησης των υποψήφιων θέσεων εγκατάστασης Η προσεκτική εκτίμηση του κυματικού δυναμικού αποτελεί τη βάση κάθε σωστής επιλογής μιας θέσης εγκατάστασης Κατά την επιλογή μιας θέσης εγκατάστασης πρέπει να συνυπολογιστούν, πέραν του ενεργειακού δυναμικού, όλοι οι τεχνικοί, περιβαλλοντικοί και κοινωνικοοικονομικοί περιορισμοί Επειδή υπάρχει η πιθανότητα οι σχετικές πληροφορίες να μην παρέχονται πάντα δωρεάν ή ακόμη να μην είναι καν διαθέσιμες θα απαιτηθούν χρήματα και χρόνος Η υποστήριξη του κοινού είναι ζωτικής σημασίας σε ό,τι αφορά τη σύνδεση στο Δίκτυο και τις διαδικασίες σχεδιασμού και χορήγησης άδειας Η επιλογή της κατάλληλης θέσης για την εγκατάσταση ενός πάρκου κυματικής ενέργειας αποτελεί ένα κομμάτι ζωτικής σημασίας. Μια προσεκτικά επιλεγμένη τοποθεσία, η οποία συνυπολογίζει όλα τα πλεονεκτήματα, τα μειονεκτήματα, και τις ιδιαιτερότητες της θέσης εγκατάστασης, μπορεί να κάνει τη διαφορά μεταξύ μιας αποτυχημένης και μιας επιτυχημένης εγκατάστασης. Πτυχές όπως η ελαχιστοποίηση των περιβαλλοντικών επιπτώσεων και η δημόσια αποδοχή έχουν ουσιαστική σημασία στη διαδικασία. Επειδή ο όγκος των πληροφοριών που πρέπει να συγκεντρωθούν είναι σημαντικός, σκοπός της παρούσας ενότητας είναι να λειτουργήσει ως κατάλογος ελέγχου όλων των σημαντικών στοιχείων που πρέπει να εξεταστούν. Η Μεθοδολογία D 3.1 του WAVEPLAM για την επιλογή θέσης εγκατάστασης περιέχει λεπτομερείς πληροφορίες σχετικά με τη διαδικασία της επιλογής θέσης εγκατάστασης, τα βήματα που πρέπει να γίνουν, τις πληροφορίες που πρέπει να συγκεντρωθούν, καθώς και χρήσιμες συμβουλές σχετικά με το πού μπορούν αυτές να βρεθούν (εφόσον είναι διαθέσιμες) σε διάφορες ευρωπαϊκές χώρες: Η.Β., Ισπανία, Πορτογαλία, Ιρλανδία, Ελλάδα, Γαλλία, Βέλγιο, Δανία, Ιταλία και Νορβηγία. Η παρούσα ενότητα αποτελεί μια σύνοψη αυτής της μεθοδολογίας, έναν κατάλογο ελέγχου, η οποία επικεντρώνεται στις σημαντικότερες πληροφορίες και πτυχές που πρέπει να 95

96 διερευνηθούν κατά την αξιολόγηση μιας υποψήφιας θέσης για την εγκατάσταση ενός πάρκου κυματικής ενέργειας. Οι πτυχές που πρέπει να εξεταστούν είναι: ΚΥΜΑΤΙΚΟ ΔΥΝΑΜΙΚΟ ΒΑΘΥΜΕΤΡΙΑ ΚΑΙ ΜΟΡΦΟΛΟΓΙΑ ΤΟΥ ΠΥΘΜΕΝΑ ΥΠΟΔΟΜΗ: ΔΙΚΤΥΟ ΗΛΕΚΤΡΙΚΗΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ & ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΑ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ: ΓΕΩΓΡΑΦΙΚΕΣ & ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΙΚΕΣ ΣΥΝΘΗΚΕΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΑ ΖΗΤΗΜΑΤΑ & ΖΗΤΗΜΑΤΑ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΑΛΛΗΛΕΠΙΔΡΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΕΡΙΟΡΙΣΜΟΙ 5.1 Επιλογή θέσης εγκατάστασης Ο όγκος των πληροφοριών που πρέπει να συγκεντρωθούν για την επιλογή μιας κατάλληλης θέσης για την εγκατάσταση ενός πάρκου κυματικής ενέργειας είναι σημαντικός. Η α- λήθεια είναι ότι οι παράκτιες περιοχές, με εξαίρεση τις βόρειες και τις απομακρυσμένες περιοχές, είναι συνήθως πυκνοκατοικημένες επομένως ένα μεγάλο μέρος των θαλασσών προορίζεται ήδη για άλλες χρήσεις όπως η αλιεία, η ναυσιπλοΐα, η εξόρυξη πετρελαίου και φυσικού αερίου, η αμμοληψία και η εξόρυξη αμμοχάλικου, η υδατοκαλλιέργεια, κ.ά. Η επιλογή της κατάλληλης θέσης εγκατάστασης σχετίζεται άμεσα με τον θαλάσσιο χωροταξικό σχεδιασμό. Για τον λόγο αυτόν, το έργο WAVEPLAM έχει αναπτύξει μια μεθοδολογία για την επιλογή θέσης εγκατάστασης βάσει των ενεργειών που εκτελούν οι αρχές κατά τη διαδικασία του θαλάσσιου χωροταξικού σχεδιασμού. Η μεθοδολογία αυτή αποτελείται από διάφορα βήματα. Τα βήματα αυτά σχετίζονται με τη συλλογή πληροφοριών και την ανάλυση της αλληλεπίδρασης μεταξύ των διαφόρων παραγόντων που αφορούν την περιοχή ενδιαφέροντος κυματικό δυναμικό, βαθυμετρία, τύπος πυθμένα, ζώνες περιβαλλοντικής προστασίας, αλιεία, κ.λπ. ώστε να δημιουργηθεί ένας χάρτης όπου απεικονίζονται οι καταλληλότερες περιοχές. Τα βήματα αυτά εξηγούνται λεπτομερώς στην ενότητα που ακολουθεί. 96

97 5.1.1 Εντοπισμός της βέλτιστης θέσης για την εγκατάσταση ενός κυματικού πάρκου Το κυματικό δυναμικό Η βασικότερη και προφανέστερη προϋπόθεση για την εγκατάσταση ενός πάρκου κυματικής ενέργειας σε μια περιοχή είναι το κυματικό της δυναμικό, το οποίο θα πρέπει να είναι αρκετά υψηλό ώστε να είναι εφικτή η αξιοποίησή του. Κάποιες γενικές εκτιμήσεις του κυματικού δυναμικού στην Ευρώπη και σε άλλες περιοχές ανά τον κόσμο έχουν γίνει από έργα και όργανα δημόσιας χρηματοδότησης. Οι εκτιμήσεις αυτές δίνουν μια ιδέα σχετικά με το αν αξίζει ή όχι η εγκατάσταση ενός πάρκου κυματικής ενέργειας σε μια μεγάλη περιοχή. Εικόνα 5.1 Ροζέτες κυματικής ενέργειας στον βορειοανατολικό Ατλαντικό λογισμικό Weratlas. 97

98 Για να υπολογίσουν το κυματικό δυναμικό μιας μικρότερης περιοχής, τα παρακάτω μοντέλα χρησιμοποιούν δενδροειδή [clustered] περιφερειακά ή τοπικά μοντέλα. Έγγραφο Πηγή δεδομένων Κάλυψη WERATLAS Μοντέλο WAM και σημαντήρες Βορειοανατολικός Ατλαντικός, Μεσόγειος θάλασσα και Θάλασσα του Μπάρεντς EUROWAVES Σημαντήρες, δορυφόροι, μοντέλο Ευρώπη (περιλαμβάνει βαθυμετρία) WAM, μοντέλα διάδοσης ONDATLAS Τοπικό μοντέλο MAR3G Κεντρική Πορτογαλία και Μαδέρα IWERA Μοντέλο WAM και σημαντήρες Ιρλανδική ακτή UK MARINE RE- NEWABLE ATLAS Παγκόσμια και περιφερειακά μοντέλα Υφαλοκρηπίδα Η.Β. Πίνακας 5.1 Ευρωπαϊκοί Άτλαντες για την κυματική ενέργεια και άλλες ΑΠΕ της υπεράκτιας ζώνης Βαθυμετρία και μορφολογία του πυθμένα Οι παρακάτω πληροφορίες είναι ζωτικής σημασίας για τις φάσεις της εγκατάστασης και της λειτουργίας του έργου. Φύση του πυθμένα: βραχώδης, αμμώδης, ή μεικτός. Θα καθορίσει τον τύπο της απαιτούμενης αγκύρωσης των συστημάτων και τα έργα εγκατάστασης, επηρεάζοντας σημαντικά το κόστος εγκατάστασης. Μορφολογία του πυθμένα: επιδρά στο κυματικό πεδίο καθώς τα κύματα προσεγγίζουν την ακτή, άρα και στο είδος του δυναμικού. Εκτός από αυτό, χαρακτηριστικά όπως ένας απότομος ή επίπεδος πυθμένας και η παρουσία υψωμάτων ή κοιλωμάτων θα καθορίσουν τόσο τις μεθόδους εγκατάστασης όσο και τη βιωσιμότητα της υποδομής. Βαθυμετρία: θα καθορίσει την απόσταση από την ακτή στην οποία επιτυγχάνεται το επιθυμητό βάθος, επηρεάζοντας καθοριστικά το μήκος των καλωδίων και το κόστος εγκατάστασης. Τα χαρακτηριστικά του πυθμένα στην περιοχή υποδομής μπορούν να επηρεάσουν σημαντικά τις μεθόδους που θα χρησιμοποιηθούν κατά την εγκατάσταση, άρα και το κόστος του 98

99 έργου. Επιπρόσθετα, η απόδοση τόσο των πλωτών συστημάτων όσο και των συστημάτων που τοποθετούνται απευθείας στον πυθμένα ενδέχεται να επηρεαστεί από τη μορφολογία του πυθμένα. Το σχήμα του πυθμένα και οι αλλαγές στο βάθος μεταβάλλουν το κυματικό πεδίο καθώς ταξιδεύουν τα κύματα. Επομένως, η ακριβής γνώση της βαθυμετρίας του σημείου επιλογής μπορεί να συμβάλλει στην καλύτερη κατανόηση των διαδικασιών και του κυματικού πεδίου της υπό εξέταση περιοχής. Η βαθυμετρία στα ανοιχτά της ακτής θα καθορίσει σε ποια απόσταση επιτυγχάνεται το επιθυμητό ή το βέλτιστο βάθος λειτουργίας και, κατ επέκταση, και το μήκος των υποβρύχιων καλωδίων, έχοντας σημαντική επίπτωση στο κόστος του έργου Χαρακτηρισμός του περιβάλλοντος Η γνώση των γεωγραφικών χαρακτηριστικών και των ατμοσφαιρικών συνθηκών της περιοχής είναι σημαντική τη στιγμή του σχεδιασμού των έργων εγκατάστασης, καθώς θα εξασφαλίσει τη βιωσιμότητα των εργασιών τεχνικού σχεδιασμού και της επιλογής θέσης για τα έργα και την πρόσβαση. Η παράκτια μορφολογία μπορεί να καθορίσει τις εργασίες της τοποθέτησης των καλωδίων στη μεταβατική ζώνη μεταξύ θάλασσας και ξηράς. Στοιχεία όπως κρημνοί, παραλίες, ποτάμια και δέλτα ποταμών απαιτούν πολύ διαφορετικό σχεδιασμό για τα έργα εγκατάστασης. Ορισμένα χαρακτηριστικά, μάλιστα, μπορεί ακόμη και να καταστήσουν ανέφικτη την εγκατάσταση υποβρύχιων καλωδίων, ενώ άλλα είναι σαφώς πιο φιλικά προς τη λειτουργία. Συνήθως οι τοπικές δημόσιες αρχές παρέχουν πληροφορίες χαρτογραφίας, είτε με τη μορφή χαρτών είτε με τη μορφή δορυφορικών εικόνων (ακόμη και το Google Earth προσφέρει χρήσιμες πληροφορίες). Σε ό,τι αφορά τις κλιματικές συνθήκες, τα αιολικά χαρακτηριστικά (ταχύτητα και επικρατούσα διεύθυνση), το παλιρροιακό εύρος, τα ρεύματα, και η θερμοκρασία αποτελούν παράγοντες που θα επηρεάσουν την εγκατάσταση. Θα πρέπει να σημειωθεί ότι η ωφέλιμη διάρκεια ζωής των έργων αυτού του είδους είναι συνήθως 25 χρόνια, επομένως θα πρέπει να συγκεντρωθούν καταγραφές ακραίων φαινομένων και δεδομένα περιόδου επαναφοράς. Οι μετεωρολογικές υπηρεσίες τηρούν αρχεία μακροχρόνιων δεδομένων και στατιστικά στοιχεία για 99

100 τα ακραία φαινόμενα. Παράλληλα, τα πρότυπα και οι κανονισμοί ανάπτυξης και τεχνικού σχεδιασμού ορίζουν τις παραμέτρους σχεδίασης για κάθε είδος εγκατάστασης. Άλλα στοιχεία που πρέπει να ληφθούν υπόψη είναι η σεισμικότητα, η ηφαιστειολογία, και τα φαινόμενα που σχετίζονται με τα όρια των ενεργών τεκτονικών πλακών, καθώς αποτελούν σημαντικούς παράγοντες κινδύνου για οποιαδήποτε εγκατάσταση Σύνδεση στο Δίκτυο και δυναμικότητα Η ύπαρξη μιας ηλεκτρικής υποδομής η οποία επιτρέπει την παροχή του παραγόμενου η- λεκτρικού ρεύματος στο Δίκτυο δεν είναι απλώς επιθυμητή αλλά απαραίτητη. Ορισμένες περιοχές της βόρειας Ευρώπης, που έχουν πολύ καλό κυματικό δυναμικό, είναι δυστυχώς αραιοκατοικημένες, με αποτέλεσμα το ηλεκτρικό τους δίκτυο να μην είναι επαρκές. Σε γενικές γραμμές όμως, σε περιοχές όπως η Βόρεια Θάλασσα, ο Μέσος Ατλαντικός, και η Μεσόγειος θάλασσα το ηλεκτρικό δίκτυο είναι καλό κατά μήκος της ακτής, αφού εκεί συγκεντρώνεται ο πληθυσμός. Το πρόβλημα δεν εντοπίζεται μόνο στη διαθεσιμότητα του Δικτύου αλλά και στους ιδιωτικούς και δημόσιους φορείς που είναι υπεύθυνοι για το Δίκτυο, αφού συχνά δεν είναι διατεθειμένοι να μοιραστούν τις πληροφορίες σχετικά με τα σημεία σύνδεσης και τη δυναμικότητά του. Πληροφορίες σχετικά με την κατάσταση του δικτύου στις διάφορες χώρες παρέχονται στο έγγραφο του Waveplam Methodology for site selection (Μεθοδολογία επιλογής θέσης εγκατάστασης). Οι χώρες που έχουν σημαντικό κυματικό δυναμικό όχι όμως και επαρκές Δίκτυο για τη μεταφορά του ηλεκτρικού ρεύματος θα πρέπει να αναβαθμίσουν τα Δίκτυά τους στο προσεχές μέλλον. Στην πραγματικότητα, η υπάρχουσα υποδομή των δικτύων μεταφοράς σχεδιάστηκε βάσει της ιδέας της κεντρικής παραγωγής ενέργειας. Όμως με τα νέα δεδομένα, ό- που υπάρχουν πολλοί μικροί παραγωγοί οι οποίοι θα μπορούσαν να τροφοδοτήσουν το Δίκτυο σε απομακρυσμένες περιοχές, απαιτούν μια εντελώς νέα σχεδίαση του ηλεκτρικού δικτύου, έτσι ώστε αυτό να μπορεί να δεχθεί αυτή την προσφορά και να λειτουργήσει. Υπήρξαν συζητήσεις σχετικά με το ζήτημα αυτό και με την υλοποίηση ενός έργου όπως το Υπερδίκτυο [Supergrid], ένα διευρωπαϊκό υποθαλάσσιο δίκτυο μεταφοράς. Ένα έργο με αυτά τα χαρακτηριστικά δεν θα βοηθούσε μόνο στην ενσωμάτωση της κυματικής ενέρ- 100

101 γειας και άλλων υπεράκτιων ανανεώσιμων πηγών, αλλά θα ήταν και ιδιαίτερα ευεργετικό για την ανακατασκευή του ηλεκτρικού συστήματος Υποδομή και φορείς παροχής υπηρεσιών Ένα πάρκο ή μια εγκατάσταση κυματικής ενέργειας απαιτεί την παροχή μιας σειράς υπηρεσιών σε τακτική βάση, όπως εργασίες συντήρησης και παρακολούθησης, και άλλες λιγότερο συχνές, όπως η εγκατάσταση ή η απεγκατάσταση και παύση της λειτουργίας των συστημάτων. Λαμβάνοντας υπόψη ότι οι εργασίες έναρξης της λειτουργίας, συντήρησης και/ή παύσης της λειτουργίας πραγματοποιούνται από πλοία, η εγγύτητα σε έναν μεγάλο λιμένα κρίνεται απαραίτητη για την εγκατάσταση και την κατάλληλη συντήρηση του πάρκου. Άλλα στοιχεία που μπορεί να χρειαστούν είναι εγκαταστάσεις αποθήκευσης για τις εργασίες συντήρησης των συστημάτων, και εξοπλισμός όπως καλώδια αντικατάστασης και αλυσίδες. Γενικά, εκτός από τις λιμενικές εγκαταστάσεις, η ύπαρξη μιας βιομηχανίας που να είναι σε θέση να παρέχει υποστήριξη και διάφορες άλλες υπηρεσίες θα είναι επίσης ωφέλιμη. Στις υπηρεσίες αυτές περιλαμβάνονται εγκαταστάσεις και δεξιότητες όπως: ναυπηγεία, εξοπλισμός παρακολούθησης, τηλεκατευθυνόμενα υποβρύχια οχήματα, δύτες, σκάφη συντήρησης για επί τόπου εργασίες, εργασίες συντήρησης εντός του λιμένα, εργασίες εγκατάστασης/παύσης λειτουργίας, ειδικευμένο προσωπικό γι αυτές τις δραστηριότητες. Η διαθεσιμότητα των υπηρεσιών αυτών σε μικρή απόσταση είναι πράγματι πλεονέκτημα για κάθε έργο. Οι φορείς υλοποίησης ίσως να βρίσκουν ελκυστική την ιδέα της ανάπτυξης των έργων σε σημεία όπου υπάρχει καλή παροχή υπηρεσιών και προσφέρεται η δυνατότητα της σύναψης συμβάσεων με τοπικούς φορείς για την εκτέλεση των εργασιών, δεδομένου του μειωμένου κόστους που μπορεί να συνεπάγεται αυτό Περιβαλλοντικά ζητήματα και ζητήματα σχεδιασμού Υπάρχουν πολλές αβεβαιότητες σχετικά με τις επιπτώσεις που μπορεί να έχουν τα συστήματα και τα πάρκα κυματικής ενέργειας στο περιβάλλον. Οι επιπτώσεις αυτές διαφέρουν ανάλογα με την προγενέστερη κατάσταση του περιβάλλοντος υποδοχής. Πολλές παράκτιες περιοχές υποβαθμίζονται εκτενώς από λιμενικές και βιομηχανικές δραστηριότητες, ενώ 101

102 άλλες, που δεν έχουν υποστεί καμία φθορά, θεωρούνται πιο ευαίσθητες, γι αυτό και η προστασία και η διατήρησή τους αποτελεί βασική προτεραιότητα. Οι αβεβαιότητες αυτές θα πρέπει να επιλυθούν στο μέλλον μέσα από την έρευνα και την παρακολούθηση τόσο σε υπάρχοντα όσο και σε μελλοντικά δοκιμαστικά έργα και προγράμματα επίδειξης. Η εκτίμηση των επιπτώσεων εξετάζεται αναλυτικότερα στην ενότητα «Περιβάλλον: Ποιες είναι οι πιθανές επιπτώσεις της ανάπτυξης της κυματικής ενέργειας;». Σε ό,τι αφορά τον σχεδιασμό, οι περιβαλλοντικές επιπτώσεις δεν αποτελούν απλώς ζήτημα βιωσιμότητας. Οι περισσότερες διοικητικές αρχές που είναι υπεύθυνες για τη χορήγηση αδειών για τις εγκαταστάσεις θα απαιτήσουν την εκπόνηση μελετών ΕΠΕ. Βέβαια, το πεδίο εφαρμογής και οι λεπτομέρειες αυτών των μελετών θα εξαρτηθούν σε μεγάλο βαθμό από τη χώρα ή την περιοχή και την αυστηρότητα της σχετικής νομοθεσίας. Επειδή όμως αυτό αποτελεί τελικά ζήτημα χωροταξικού σχεδιασμού, οι φορείς υλοποίησης θα πρέπει να συμβουλευτούν τα τοπικά, περιφερειακά, και εθνικά σχέδια χρήσης της γης ώστε να εξασφαλίσουν την απουσία ασυμβατότητας μεταξύ των σχεδίων αυτών και της προβλεπόμενης δραστηριότητας στην προκειμένη περίπτωση, της ανάπτυξης ενός πάρκου κυματικής ενέργειας. Επιπρόσθετα, επειδή οι περιβαλλοντικές επιπτώσεις θα εξαρτηθούν από την προγενέστερη κατάσταση της περιοχής που θα επιλεχθεί, θα πρέπει να ληφθούν υπόψη όλες οι μορφές περιβαλλοντικής προστασίας. Η Οδηγία 2001/42/ΕΚ για τη Στρατηγική Περιβαλλοντική Εκτίμηση (ΣΠΕ) καταρτίστηκε με στόχο την εισαγωγή της συστηματικής εκτίμησης των περιβαλλοντικών επιπτώσεων των έργων και των προγραμμάτων, και τη ρύθμιση των δραστηριοτήτων που σχετίζονται με τη χρήση της γης. Τα τελευταία χρόνια η ΣΠΕ έχει αποτελέσει ένα χρήσιμο εργαλείο για την ενσωμάτωση των περιβαλλοντικών κριτηρίων στον χωροταξικό σχεδιασμό, τις πολιτικές, και τα προγράμματα. Αποσκοπεί στην καθιέρωση μιας κοινής διαδικασίας περιβαλλοντικής εκτίμησης υψηλού επιπέδου για όλα τα έργα, πριν από την εφαρμογή των πολιτικών, και συνήθως έχει εφαρμογή σε τοπικά και περιφερειακά αναπτυξιακά έργα. Αν και όλες οι ευρωπαϊκές χώρες έχουν κανονισμούς σχετικά με την εφαρμογή της συγκεκριμένης Οδηγίας εντός την επικράτειάς τους, τα προγράμματα στα οποία εφαρμόζεται ποικίλλουν. Παράλληλα, είναι λίγες οι χώρες που καθιέρωσαν πρόσφατα την ΣΠΕ για τις θαλάσσιες ανανεώσιμες πηγές ενέργειες. 102

103 Χώρα ΣΠΕ Πληροφορίες Βέλγιο Γαλλία Δανία Ελλάδα Η.Β. Σύμφωνα με το βασιλικό διάταγμα του Δεκεμβρίου 2000, παραχωρείται γη για υπεράκτιες εγκαταστάσεις αιολικής ενέργειας, καθώς και για έργα κυματικής και παλιρροιακής ενέργειας στη συγκεκριμένη ζώνη Καταρτίστηκαν κατευθυντήριες γραμμές για τη Βρετάνη από την περιφερειακή διοίκηση Σχεδιάστηκε για περιοχές σε απόσταση 20 χιλιομέτρων από την ακτή σχετικά με τον σχεδιασμό υπεράκτιων αιολικών πάρκων Το Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο για τις ΑΠΕ δημοσιεύτηκε το Δεν περιλαμβάνει τα έργα θαλάσσιας ενέργειας, αλλά μόνο τις υπεράκτιες εγκαταστάσεις αιολικής ενέργειας Η ΣΠΕ για τις θαλάσσιες ανανεώσιμες πηγές ενέργειες ολοκληρώθηκε μόνο για τη Σκωτία. Στο υπόλοιπο Η.Β. βρίσκεται ακόμη σε φάση ελέγχου ανάγκης εφαρμογής [screening] Masterplan North Sea Gauffre Project Αρχή Ενέργειας της Δανίας: Future Offshore Wind Power Sites 2025 Σύνοψη στα αγγλικά: σελ. 11, Αύγ Δανέζικη Έκθεση: Απρίλιος 2007, σελ. 105, ISBN: Υπουργική Απόφαση Χάρτης με τις ακατάλληλες περιοχές, τις περιοχές περιορισμένης καταλληλότητας, και τις κατάλληλες περιοχές Ιρλανδία Σχεδιάστηκε Εκκρεμούν Ιταλία Ολοκληρώθηκε για τις υπεράκτιες εγκαταστάσεις αιολικής ενέργειας Χάρτες της δυνητικής παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας από αιολική ενέργεια (CESI Ricerca) με κάλυψη των περισσότερων παράκτιων περιοχών. Ετοιμάζονται και χάρτες για τη δυνητική παραγωγή από κυματική ενέργεια Ισπανία Ολοκληρώθηκε για τις υπεράκτιες εγκαταστάσεις αιολικής ενέργειας. Ισχύει για τη Θαλάσσια Ενέργεια Χάρτης με τις ακατάλληλες περιοχές, τις περιοχές περιορισμένης καταλληλότητας, και τις κατάλληλες περιοχές Νορβηγία Πορτογαλία Σχεδιάστηκε Πίνακας 5.2 ΣΠΕ σχετικά με τις θαλάσσιες ανανεώσιμες πηγές ενέργειας. 103

104 Ο Πίνακας 5.2 παρουσιάζει το επίπεδο ανάπτυξης ειδικών ΣΠΕ για την κυματική ενέργεια και άλλες θαλάσσιες ανανεώσιμες πηγές ενέργειας σε διάφορες χώρες της Ευρώπης. Παρ όλο που η Οδηγία 2001/42/ΕΚ είναι μια ευρωπαϊκή Οδηγία, κάθε χώρα έχει τη δυνατότητα να την εφαρμόσει με διαφορετικό τρόπο. Ως αποτέλεσμα, η έκβαση και το πεδίο εφαρμογής των μελετών ΣΠΕ μπορεί να διαφέρει. Στο Ηνωμένο Βασίλειο, για παράδειγμα, εκπονήθηκε μια μελέτη ΣΠΕ μόνο για την ακτή της Σκωτίας, ενώ για την υπόλοιπη χώρα πραγματοποιείται ακόμη αναζήτηση των υποψήφιων θέσεων για την εγκατάσταση πάρκων ε- μπορικής κλίμακας, και στη συνέχεια θα εκτιμηθεί η ανάγκη για την εκτέλεση μιας ΣΠΕ πλήρους κλίμακας. Η ΣΠΕ μπορεί να διευκολύνει τη διαδικασία του σχεδιασμού για τον φορέα υλοποίησης ενός έργου. Όταν μια κυβέρνηση αποφασίζει να εκπονήσει μια μελέτη ΣΠΕ, ουσιαστικά ορίζει ποιες περιοχές είναι ακατάλληλες για την εγκατάσταση του πάρκου, ποιες μπορεί να παρουσιάζουν περιορισμούς, και ποιες είναι κατάλληλες Αλληλεπίδραση με άλλες χρήσεις Λαμβάνοντας υπόψη ότι οι παράκτιες περιοχές κατοικούνται εδώ και πολλούς αιώνες, μεγάλα μέρη κατά μήκος των ακτών ήδη προορίζονται για άλλες χρήσεις, οι οποίες αφορούν ανθρώπινες εμπορικές δραστηριότητες. Οι δραστηριότητες αυτές πραγματοποιούνται σε καθορισμένες περιοχές της θάλασσας, οπότε μπορεί να θέσουν περιορισμούς στην εγκατάσταση συστημάτων κυματικής ενέργειες. Οι περιορισμοί θα εξαρτηθούν από τη σοβαρότητα της σύγκρουσης των συμφερόντων. Κάποιες από αυτές τις δραστηριότητες μπορεί να είναι απαγορευτικές για την εγκατάσταση ενός κυματικού πάρκου, ενώ άλλες μπορεί να είναι απόλυτα συμβατές. Σε ορισμένες περιπτώσεις, μπορεί ακόμη και να προκαλέσουν την εναντίωση του κοινού λόγω σύγκρουσης με την τοπική κοινωνική οικονομία. Την τελευταία λέξη για το ζήτημα των περιορισμών και των συγκρούσεων θα την έχουν οι κυβερνήσεις εφόσον η ανάπτυξη πάρκων κυματικής ενέργειας ενδέχεται να αποτελεί κομμάτι της πολιτικής και των στόχων που ορίζουν οι κυβερνήσεις, τα πολιτικά και τα οικονομικά συμφέροντα κάποιες φορές θα καθορίσουν τις αποφάσεις. 104

105 [ΤΑ ΠΩΣ ΚΑΙ ΤΑ ΓΙΑΤΙ ΤΗΣ ΕΠΕΝΔΥΣΗΣ ΣΤΗΝ ΚΥΜΑΤΙΚΗ ΕΝΕΡΓΕΙΑ] Εικόνα 5.2 Άλλες χρήσεις του θαλάσσιου χώρου. Όπως εξηγείται σε αυτή την ενότητα, η κατάσταση θα εξαρτηθεί από τη χώρα και τη στιγμή. Ακόμη και αν η κυματική ενέργεια δεν είναι ιδιαίτερα αναπτυγμένη σήμερα, στο προσεχές μέλλον μπορεί να αποτελέσει δραστηριότητα η οποία θα προτιμάται έναντι άλλων. Ο Πίνακας 5.3 παρουσιάζει τη σοβαρότητα και τις τάσεις που αναμένονται για τις βασικότερες αλληλεπιδρούσες δραστηριότητες. 105

Παρουσίαση του έργου WAVEPLAM

Παρουσίαση του έργου WAVEPLAM Παρουσίαση του έργου WAVEPLAM Προώθηση της εισαγωγής ενέργειας από θαλάσσιο κυματισμό στην Ευρωπαϊκή αγορά Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας Παναγιωτόπουλος Μιχαήλ, (ΚΑΠΕ) το έργο ΗΕ.Ε. Χρηματοδότησε το έργο

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΡΑ ΦΟΙΤΗΣΗΣ ΣΤΟΝ 2 Ο ΚΥΚΛΟ ΣΠΟΥΔΩΝ

ΔΙΔΑΚΤΡΑ ΦΟΙΤΗΣΗΣ ΣΤΟΝ 2 Ο ΚΥΚΛΟ ΣΠΟΥΔΩΝ ΜΑΛΤΑ Πηγή: Ευρυδίκη (2011a, 2012) ΔΙΔΑΚΤΡΑ ΦΟΙΤΗΣΗΣ ΣΤΟΝ 2 Ο ΚΥΚΛΟ ΣΠΟΥΔΩΝ Ποσοστό φοιτητών που πληρώνουν δίδακτρα για φοίτηση στον 2 o κύκλο σπουδών 13,8% Κανένας δεν πληρώνει ΦΙΝΛΑΝΔΙΑ 31,0% Όλοι πληρώνουν

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ: Δεύτερες εκτιμήσεις για την εξέλιξη του Ακαθάριστου

ΘΕΜΑ: Δεύτερες εκτιμήσεις για την εξέλιξη του Ακαθάριστου ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΕΜΠΟΡΙΟΥ & ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΠΕΤΡΑΚΗ 16 Τ.Κ. 105 63 ΑΘΗΝΑ ΤΗΛ: 210.32.59.197 FAX: 210.32.59.229 ΘΕΜΑ: Δεύτερες εκτιμήσεις για την εξέλιξη του Ακαθάριστου Εγχώριου Προϊόντος (ΑΕΠ), κατά τη διάρκεια του

Διαβάστε περισσότερα

Business Plan. Ένα επιχειρηµατικό πρόγραµµα περιλαµβάνει απαραίτητα τις ακόλουθες ενότητες:

Business Plan. Ένα επιχειρηµατικό πρόγραµµα περιλαµβάνει απαραίτητα τις ακόλουθες ενότητες: Business Plan Το επιχειρηµατικό πλάνο αποτελεί το πρώτο και µερικές φορές το µοναδικό έγγαφο κείµενο που παρουσιάζει ολοκληρωµένα την επενδυτική πρόταση, γι' αυτό πρέπει να είναι ρεαλιστικό και εφικτό,

Διαβάστε περισσότερα

Συμπεράσματα από την ανάλυση για την Ευρωπαϊκή Ένωση

Συμπεράσματα από την ανάλυση για την Ευρωπαϊκή Ένωση Ενεργειακή πολιτική για την Ελλάδα: σύγκλιση ή απόκλιση από την Ευρωπαϊκή προοπτική; Π. Κάπρου, Καθηγητή ΕΜΠ Εισαγωγή Πρόσφατα δημοσιεύτηκε από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, Γενική Διεύθυνση Ενέργειας, η έκδοση

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ: Ύψος Φορολογικών συντελεστών στα Κράτη Μέλη της Ε.Ε. (27) -Πηγή Eurostat -

ΘΕΜΑ: Ύψος Φορολογικών συντελεστών στα Κράτη Μέλη της Ε.Ε. (27) -Πηγή Eurostat - ΕΘΝΙΚΗ ΣΥΝΟΜΟΣΠΟΝΔΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΕΜΠΟΡΙΟΥ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΕΜΠΟΡΙΟΥ & ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΠΕΤΡΑΚΗ 16 Τ.Κ. 105 63 ΑΘΗΝΑ ΤΗΛ: 210.32.59.198 FAX: 210.32.59.229 ΘΕΜΑ: Ύψος Φορολογικών συντελεστών στα Κράτη Μέλη της Ε.Ε. (27)

Διαβάστε περισσότερα

Εθνικό Σχέδιο Δράσης για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας

Εθνικό Σχέδιο Δράσης για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας Εθνικό Σχέδιο Δράσης για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας Το Εθνικό Σχέδιο Δράσης για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας, εκπονήθηκε στο πλαίσιο εφαρμογής της Ευρωπαϊκής Ενεργειακής Πολιτικής σε σχέση με την

Διαβάστε περισσότερα

02-04-00: «Ιδιαίτερα» κλάσματα βιομάζας Δυναμικό

02-04-00: «Ιδιαίτερα» κλάσματα βιομάζας Δυναμικό Κεφάλαιο 02-04 σελ. 1 02-04-00: «Ιδιαίτερα» κλάσματα βιομάζας Δυναμικό Όπως επισημάνθηκε στο κεφάλαιο 01-04, η πρώτη ύλη για τα «ιδιαίτερα» κλάσματα βιομάζας είναι μη επικίνδυνα απόβλητα, κυρίως παραγόμενα

Διαβάστε περισσότερα

Ο Δείκτης Νέων Εργαζομένων της PwC αξιολογεί το κατά πόσο οι χώρες του ΟΟΣΑ συμβάλουν με επιτυχία στην εξέλιξη των νέων τους

Ο Δείκτης Νέων Εργαζομένων της PwC αξιολογεί το κατά πόσο οι χώρες του ΟΟΣΑ συμβάλουν με επιτυχία στην εξέλιξη των νέων τους Δελτίο τύπου Ημερομηνία: 10 Δεκεμβρίου 2015 Υπεύθυνη: Αλεξάνδρα Φιλιππάκη Τηλ: 2106874711 Email: alexandra.filippaki@gr.pwc.com Σελίδες: 5 Περισσότερες πληροφορίες εδώ. Follow/retweet: @pwc_press Ο Δείκτης

Διαβάστε περισσότερα

Εξοικονόμησης Ενέργειας

Εξοικονόμησης Ενέργειας Κέντρο Ανανεώσιμων Πηγών και Εξοικονόμησης Ενέργειας Πράσινη Επιχειρηματικότητα στον τομέα της Ενέργειας Γ. Βουγιουκλάκης Υπ. Τμήματος Ανάπτυξης Αγοράς ΚΑΠΕ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΓΕΝ.

Διαβάστε περισσότερα

Μήνυμα από τη Φουκουσίμα: Οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας είναι το μέλλον!

Μήνυμα από τη Φουκουσίμα: Οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας είναι το μέλλον! Μήνυμα από τη Φουκουσίμα: Οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας είναι το μέλλον! Οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας είναι μία βιώσιμη λύση για να αντικατασταθούν οι επικίνδυνοι και πανάκριβοι πυρηνικοί και ανθρακικοί

Διαβάστε περισσότερα

ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ. ΑΞΟΝΕΣ ΚΑΙ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ ΧΑΤΖΗΜΠΟΥΣΙΟΥ ΕΛΕΝΗ ΕΠΙΒΛΕΠΩΝ: ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΚΟΥΣΚΟΥΒΕΛΗΣ ΗΛΙΑΣ

ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ. ΑΞΟΝΕΣ ΚΑΙ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ ΧΑΤΖΗΜΠΟΥΣΙΟΥ ΕΛΕΝΗ ΕΠΙΒΛΕΠΩΝ: ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΚΟΥΣΚΟΥΒΕΛΗΣ ΗΛΙΑΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ. ΑΞΟΝΕΣ ΚΑΙ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ ΧΑΤΖΗΜΠΟΥΣΙΟΥ ΕΛΕΝΗ ΕΠΙΒΛΕΠΩΝ: ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΚΟΥΣΚΟΥΒΕΛΗΣ ΗΛΙΑΣ Μέρος πρώτο: Η πορεία προς μία κοινή ενεργειακή πολιτική της Ευρωπαϊκής Ένωσης Ανάγκη για

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ ΤΗΣ ΠΑΓΚΟΣΜΙΑΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΕΩΣ ΤΟ 2050 (WETO-H2)

ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ ΤΗΣ ΠΑΓΚΟΣΜΙΑΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΕΩΣ ΤΟ 2050 (WETO-H2) ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ ΤΗΣ ΠΑΓΚΟΣΜΙΑΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΕΩΣ ΤΟ 2050 (WETO-H2) ΒΑΣΙΚΑ ΜΗΝΥΜΑΤΑ Στο πλαίσιο της µελέτης WETO-H2 εκπονήθηκε σενάριο προβλέψεων και προβολών αναφοράς για το παγκόσµιο σύστηµα ενέργειας

Διαβάστε περισσότερα

Παραδείγματα καλών πρακτικών και μελλοντικές προκλήσεις

Παραδείγματα καλών πρακτικών και μελλοντικές προκλήσεις Πολιτικές προώθησης Θέρμανσης & Ψύξης από Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας: Παραδείγματα καλών πρακτικών και μελλοντικές προκλήσεις Συγγραφείς: Austrian Energy Agency: Nina Pickl, Johannes Schmidl, Lorenz Strimitzer

Διαβάστε περισσότερα

Ο εθνικός ενεργειακός σχεδιασμός

Ο εθνικός ενεργειακός σχεδιασμός ΣΥΝ ΕΣΜΟΣ ΕΤΑΙΡΙΩΝ ΦΩΤΟΒΟΛΤΑΪΚΩΝ Σχεδιάζοντας το ενεργειακό μέλλον Σύνοψη Μελέτης του Συνδέσμου Εταιριών Φωτοβολταϊκών για την περίοδο 2015-2030 Ιούλιος 2014 Ο εθνικός ενεργειακός σχεδιασμός Στην κατάρτιση

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΤΩΝ ΠΑΡΑΚΤΙΩΝ ΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΕΩΝ ΑΝΑΝΕΩΣΙΜΗΣ ΠΗΓΗΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ ΜΕ

ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΤΩΝ ΠΑΡΑΚΤΙΩΝ ΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΕΩΝ ΑΝΑΝΕΩΣΙΜΗΣ ΠΗΓΗΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ ΜΕ ΕΘΝΙΚΟ ΜΕΤΣΟΒΙΟ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ ΙΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ - ΙΑΤΜΗΜΑΤIΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ «ΕΠΙΣΤΗΜΗ & ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ Υ ΑΤΙΚΩΝ ΠΟΡΩΝ» ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΤΩΝ ΠΑΡΑΚΤΙΩΝ ΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΕΩΝ ΑΝΑΝΕΩΣΙΜΗΣ ΠΗΓΗΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ: Εκτίμηση του εμπορικού ισοζυγίου των χωρών της Ευρωπαϊκής Ένωσης (27), με χώρες εκτός αυτής, για το μήνα Φεβρουάριο 2012 - Πηγή Eurostat -

ΘΕΜΑ: Εκτίμηση του εμπορικού ισοζυγίου των χωρών της Ευρωπαϊκής Ένωσης (27), με χώρες εκτός αυτής, για το μήνα Φεβρουάριο 2012 - Πηγή Eurostat - ΕΘΝΙΚΗ ΣΥΝΟΜΟΣΠΟΝΔΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΕΜΠΟΡΙΟΥ Τετάρτη, 18 Απριλίου ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΕΜΠΟΡΙΟΥ & ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΠΕΤΡΑΚΗ 16 Τ.Κ. 105 63 - ΑΘΗΝΑ ΤΗΛ: 210.32.59.198 FAX: 210.32.59.229 ΘΕΜΑ: Εκτίμηση του εμπορικού ισοζυγίου

Διαβάστε περισσότερα

Κριτήρια της ΕΕ για τις ΠΔΣ στον τομέα της ηλεκτρικής ενέργειας

Κριτήρια της ΕΕ για τις ΠΔΣ στον τομέα της ηλεκτρικής ενέργειας Κριτήρια της ΕΕ για τις ΠΔΣ στον τομέα της ηλεκτρικής ενέργειας Οι Πράσινες Δημόσιες Συμβάσεις (GPP/ΠΔΣ) αποτελούν προαιρετικό μέσο. Το παρόν έγγραφο παρέχει τα κριτήρια της ΕΕ για τις ΠΔΣ, τα οποία έχουν

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ: Εκτίμηση του εμπορικού ισοζυγίου των χωρών της Ευρωπαϊκής Ένωσης (27), με χώρες εκτός αυτής, για τον μήνα Ιούλιο 2012 - Πηγή Eurostat -

ΘΕΜΑ: Εκτίμηση του εμπορικού ισοζυγίου των χωρών της Ευρωπαϊκής Ένωσης (27), με χώρες εκτός αυτής, για τον μήνα Ιούλιο 2012 - Πηγή Eurostat - ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΕΜΠΟΡΙΟΥ & ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΠΕΤΡΑΚΗ 16 Τ.Κ. 105 63 ΑΘΗΝΑ ΤΗΛ: 210.32.59.198 FAX: 210.32.59.229 ΘΕΜΑ: Εκτίμηση του εμπορικού ισοζυγίου των χωρών της Ευρωπαϊκής Ένωσης (27), με χώρες εκτός αυτής, για

Διαβάστε περισσότερα

Τρίτη, 8 Μαΐου 2012 ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΕΜΠΟΡΙΟΥ & ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΠΕΤΡΑΚΗ 16 Τ.Κ. 105 63 - ΑΘΗΝΑ ΤΗΛ.: 210.32.59.198 FAX: 210.32.59.229

Τρίτη, 8 Μαΐου 2012 ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΕΜΠΟΡΙΟΥ & ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΠΕΤΡΑΚΗ 16 Τ.Κ. 105 63 - ΑΘΗΝΑ ΤΗΛ.: 210.32.59.198 FAX: 210.32.59.229 ΕΘΝΙΚΗ ΣΥΝΟΜΟΣΠΟΝΔΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΕΜΠΟΡΙΟΥ Τρίτη, 8 Μαΐου ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΕΜΠΟΡΙΟΥ & ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΠΕΤΡΑΚΗ 16 Τ.Κ. 105 63 - ΑΘΗΝΑ ΤΗΛ.: 210.32.59.198 FAX: 210.32.59.229 ΘΕΜΑ: Έκδοση από τη Eurostat του Δείκτη Όγκου

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ: Εργατικό κόστος ανά ώρα εργασίας στις χώρες της Ευρωζώνης (17) και της Ευρωπαϊκής Ένωσης (27) Eurostat - Β τρίμηνο 2012 -

ΘΕΜΑ: Εργατικό κόστος ανά ώρα εργασίας στις χώρες της Ευρωζώνης (17) και της Ευρωπαϊκής Ένωσης (27) Eurostat - Β τρίμηνο 2012 - ΕΘΝΙΚΗ ΣΥΝΟΜΟΣΠΟΝΔΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΕΜΠΟΡΙΟΥ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΕΜΠΟΡΙΟΥ & ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΠΕΤΡΑΚΗ 16 Τ.Κ. 105 63 ΑΘΗΝΑ ΤΗΛ: 210.32.59.198 FAX: 210.32.59.229 ΘΕΜΑ: Εργατικό κόστος ανά ώρα εργασίας στις χώρες της Ευρωζώνης

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟΜΕΑΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ ΑΙΟΛΙΚΗ ΕΝΕΡΓΕΙΑ

ΤΟΜΕΑΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ ΑΙΟΛΙΚΗ ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΑΙΟΛΙΚΗ Η αγορά ενέργειας στην Ελλάδα βρίσκεται στο προσκήνιο μετασχηματιστικών αλλαγών προσελκύοντας επενδυτές από όλο τον κόσμο. Ενισχύοντας την Ανάπτυξη του Τομέα Ενέργειας Η αγορά ενέργειας στην Ελλάδα

Διαβάστε περισσότερα

Τετάρτη, 10 Οκτωβρίου 2012 ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΕΜΠΟΡΙΟΥ & ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΠΕΤΡΑΚΗ 16 Τ.Κ. 105 63 - ΑΘΗΝΑ ΤΗΛ.: 210.32.59.198 FAX: 210.32.59.229

Τετάρτη, 10 Οκτωβρίου 2012 ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΕΜΠΟΡΙΟΥ & ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΠΕΤΡΑΚΗ 16 Τ.Κ. 105 63 - ΑΘΗΝΑ ΤΗΛ.: 210.32.59.198 FAX: 210.32.59.229 Τετάρτη, 10 Οκτωβρίου ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΕΜΠΟΡΙΟΥ & ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΠΕΤΡΑΚΗ 16 Τ.Κ. 105 63 - ΑΘΗΝΑ ΤΗΛ.: 210.32.59.198 FAX: 210.32.59.229 ΘΕΜΑ: Έκδοση από τη Eurostat του Δείκτη Όγκου στο Λιανικό Εμπόριο, για το μήνα

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ: Εκτίμηση του εμπορικού ισοζυγίου των χωρών της Ευρωπαϊκής Ένωσης (27), με χώρες εκτός αυτής, για τον μήνα Σεπτέμβριο 2012 - Πηγή Eurostat -

ΘΕΜΑ: Εκτίμηση του εμπορικού ισοζυγίου των χωρών της Ευρωπαϊκής Ένωσης (27), με χώρες εκτός αυτής, για τον μήνα Σεπτέμβριο 2012 - Πηγή Eurostat - ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΕΜΠΟΡΙΟΥ & ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΠΕΤΡΑΚΗ 16 Τ.Κ. 105 63 ΑΘΗΝΑ ΤΗΛ: 210.32.59.198 FAX: 210.32.59.229 ΘΕΜΑ: Εκτίμηση του εμπορικού ισοζυγίου των χωρών της Ευρωπαϊκής Ένωσης (27), με χώρες εκτός αυτής, για

Διαβάστε περισσότερα

Green Banking: Στηρίζοντας την Πράσινη Ανάπτυξη. Γιώργος Αντωνιάδης. ιεύθυνση Ανάπτυξης Εργασιών Green Banking ΤΡΑΠΕΖΑ ΠΕΙΡΑΙΩΣ Πτολεµαϊδα 09-07-2012

Green Banking: Στηρίζοντας την Πράσινη Ανάπτυξη. Γιώργος Αντωνιάδης. ιεύθυνση Ανάπτυξης Εργασιών Green Banking ΤΡΑΠΕΖΑ ΠΕΙΡΑΙΩΣ Πτολεµαϊδα 09-07-2012 Green Banking: Στηρίζοντας την Πράσινη Ανάπτυξη Γιώργος Αντωνιάδης ιεύθυνση Ανάπτυξης Εργασιών Green Banking ΤΡΑΠΕΖΑ ΠΕΙΡΑΙΩΣ Πτολεµαϊδα 09-07-2012 Οικονοµία και Περιβάλλον Η ανάπτυξη της οικονοµίας, µέσα

Διαβάστε περισσότερα

BIGPOWER ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΑ ΕΡΓΑ

BIGPOWER ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΑ ΕΡΓΑ Η ΕΤΑΙΡΕΙΑ Η εταιρεία δραστηριοποιείται στο χώρο των ΑΠΕ και διαθέτει επιστημονικό προσωπικό καταρτισμένο πάνω σε όλες τις τεχνολογίες παραγωγής. Είναι σε θέση να αναλάβει ενεργειακά έργα όλων των τεχνολογιών,

Διαβάστε περισσότερα

Ήπιες Μορφές Ενέργειας

Ήπιες Μορφές Ενέργειας ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ Ανώτατο Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Πειραιά Τεχνολογικού Τομέα Ήπιες Μορφές Ενέργειας Ενότητα 1: Εισαγωγή Καββαδίας Κ.Α. Τμήμα Μηχανολογίας Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟΥ στη ΔΙΟΙΚΗΣΗ LOGISTICS Χριστίνας Αναστασοπούλου

ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟΥ στη ΔΙΟΙΚΗΣΗ LOGISTICS Χριστίνας Αναστασοπούλου ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟΥ στη ΔΙΟΙΚΗΣΗ LOGISTICS Χριστίνας Αναστασοπούλου ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΠΕΡΙΛΗΨΗ Με αυτή την διπλωματική εργασία γίνεται μια ανασκόπηση σε βάθος που αφορά όλες τις Ανανεώσιμες Πηγές

Διαβάστε περισσότερα

Χρηματοδότηση σε αρχικό στάδιο ανάπτυξης: μια γενική προσέγγιση

Χρηματοδότηση σε αρχικό στάδιο ανάπτυξης: μια γενική προσέγγιση Χρηματοδότηση σε αρχικό στάδιο ανάπτυξης: μια γενική προσέγγιση (βασισμένη στο μοντέλο στρατηγικής που αναπτύχθηκε για το έργο SEED REG) Ε.Κ.Ε.Τ.Α. Εθνικό Κέντρο Έρευνας & Τεχνολογικής Ανάπτυξης Εισαγωγή

Διαβάστε περισσότερα

ΚΙΝΗΤΡΑ ΓΙΑ ΤΑ ΦΩΤΟΒΟΛΤΑΪΚΑ ΣΤΟ ΝΕΟ ΝΟΜΟΣΧΕΔΙΟ ΓΙΑ ΤΙΣ ΑΠΕ

ΚΙΝΗΤΡΑ ΓΙΑ ΤΑ ΦΩΤΟΒΟΛΤΑΪΚΑ ΣΤΟ ΝΕΟ ΝΟΜΟΣΧΕΔΙΟ ΓΙΑ ΤΙΣ ΑΠΕ Αθήνα, 20-2-2006 ΚΙΝΗΤΡΑ ΓΙΑ ΤΑ ΦΩΤΟΒΟΛΤΑΪΚΑ ΣΤΟ ΝΕΟ ΝΟΜΟΣΧΕΔΙΟ ΓΙΑ ΤΙΣ ΑΠΕ Οι προτάσεις του Συνδέσμου Εταιριών Φωτοβολταϊκών (ΣΕΦ) Ο ΣΕΦ έχει επανειλημμένως αποστείλει τεκμηριωμένες προτάσεις προς το

Διαβάστε περισσότερα

Ανάπτυξη εφαρμογών Μικρών Υδροηλεκτρικών Έργων σε Ελλάδα και Ευρώπη.

Ανάπτυξη εφαρμογών Μικρών Υδροηλεκτρικών Έργων σε Ελλάδα και Ευρώπη. ΕΛΛΗΝΙΚΟΣ ΣΥΝΔΕΣΜΟΣ ΜΙΚΡΩΝ ΥΔΡΟΗΛΕΚΤΡΙΚΩΝ ΕΡΓΩΝ Μέλος European Small Hydropower Association Ανάπτυξη εφαρμογών Μικρών Υδροηλεκτρικών Έργων σε Ελλάδα και Ευρώπη. Κώστας Βασιλικός Αντιπρόεδρος ΕΣΜΥΕ 1 Ευρωπαϊκή

Διαβάστε περισσότερα

Δημιουργία Συνεργατικών Δικτύων Ανοιχτής Καινοτομίας Coopetitive Open Innovation Networks - COINs

Δημιουργία Συνεργατικών Δικτύων Ανοιχτής Καινοτομίας Coopetitive Open Innovation Networks - COINs Δημιουργία Συνεργατικών Δικτύων Ανοιχτής Καινοτομίας Coopetitive Open Innovation Networks - COINs «Στρατηγικές Ανάπτυξης Συνεργατικών Σχηματισμών στις Ελληνικές Περιφέρειες» Κωνσταντίνος Μπουρλετίδης Οικονομολόγος

Διαβάστε περισσότερα

Ενεργειακή Επανάσταση 2010: με μια ματιά

Ενεργειακή Επανάσταση 2010: με μια ματιά Ενεργειακή Επανάσταση 2010: με μια ματιά Στοιχεία και αριθμοί Στην παρούσα 3 η έκδοση της Ενεργειακής Επανάστασης παρουσιάζεται ένα πιο φιλόδοξο και προοδευτικό σενάριο σε σχέση με τις προηγούμενες δύο

Διαβάστε περισσότερα

11.2.2 Είδη δαπανών. Μιχάλης Δούμπος, Αναπλ. Καθηγητής Πολυτεχνείο Κρήτης, Σχολή Μηχανικών Παραγωγής & Διοίκησης mdoumpos@dpem.tuc.

11.2.2 Είδη δαπανών. Μιχάλης Δούμπος, Αναπλ. Καθηγητής Πολυτεχνείο Κρήτης, Σχολή Μηχανικών Παραγωγής & Διοίκησης mdoumpos@dpem.tuc. Επιχειρησιακό Πρόγραμμα Εκπαίδευση και ια Βίου Μάθηση Πρόγραμμα ια Βίου Μάθησης ΑΕΙ για την Επικαιροποίηση Γνώσεων Αποφοίτων ΑΕΙ: Σύγχρονες Εξελίξεις στις Θαλάσσιες Κατασκευές Α.Π.Θ. Πολυτεχνείο Κρήτης

Διαβάστε περισσότερα

Η τεχνική της Καθαρής Παρούσας Αξίας ( Net Present Value)

Η τεχνική της Καθαρής Παρούσας Αξίας ( Net Present Value) Η τεχνική της Καθαρής Παρούσας Αξίας ( Net Present Value) Σύμφωνα με αυτή την τεχνική θα πρέπει να επιλέγουμε επενδυτικά σχέδια τα οποία έχουν Καθαρή Παρούσα Αξία μεγαλύτερη του μηδενός. Συγκεκριμένα δίνεται

Διαβάστε περισσότερα

2. ΠΑΓΚΟΣΜΙΟ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΟ ΙΣΟΖΥΓΙΟ Η

2. ΠΑΓΚΟΣΜΙΟ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΟ ΙΣΟΖΥΓΙΟ Η 2. ΠΑΓΚΟΣΜΙΟ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΟ ΙΣΟΖΥΓΙΟ Η παγκόσμια παραγωγή (= κατανάλωση + απώλειες) εκτιμάται σήμερα σε περίπου 10 Gtoe/a (10.000 Mtoe/a, 120.000.000 GWh/a ή 420 EJ/a), αν και οι εκτιμήσεις αποκλίνουν: 10.312

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ 2011-2012 ΜΟΝΑΔΑ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑΣ ΚΑΙ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ (ΜΚΕ)

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ 2011-2012 ΜΟΝΑΔΑ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑΣ ΚΑΙ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ (ΜΚΕ) ΕΠΙ ΧΕΙΡ Η ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ 2011-2012 ΜΟΝΑΔΑ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑΣ ΚΑΙ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ (ΜΚΕ) ΜΑΤΙ ΚΟ ΤΗ ΤΑ Το έργο υλοποιείται στο πλαίσιο του Επιχειρησιακού Προγράµµατος «Εκπαίδευση και Δια Βίου Μάθηση»

Διαβάστε περισσότερα

Καθαρές εναλλακτικές στην Πτολεμαΐδα V

Καθαρές εναλλακτικές στην Πτολεμαΐδα V ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ & ΤΕΧΝΙΚΗ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΣ 2015 Καθαρές εναλλακτικές στην Πτολεμαΐδα V Eναλλακτικές λύσεις στη σχεδιαζόμενη μονάδα της ΔΕΗ Πτολεμαΐδα V ΣΥΝΟΨΗ Το αντικείμενο της παρούσας έκθεσης είναι

Διαβάστε περισσότερα

Για ένα ελπιδοφόρο μέλλον των ΑΠΕ στη χώρα

Για ένα ελπιδοφόρο μέλλον των ΑΠΕ στη χώρα Για ένα ελπιδοφόρο μέλλον των ΑΠΕ στη χώρα Γιάννης Χατζηβασιλειάδης Διπλ. Μηχανολόγος-Ηλεκτρολόγος Γενικός Γραμματέας ΙΕΝΕ 1 Εξέλιξη των εφαρμογών ΑΠΕ σε χώρες της ΕΕ σε σύγκριση με την Ελλάδα (I/II) Ευρώπη

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΜΕΘΟΔΩΝ ΑΠΟΤΙΜΗΣΗΣ ΑΚΙΝΗΤΩΝ

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΜΕΘΟΔΩΝ ΑΠΟΤΙΜΗΣΗΣ ΑΚΙΝΗΤΩΝ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΜΕΘΟΔΩΝ ΑΠΟΤΙΜΗΣΗΣ ΑΚΙΝΗΤΩΝ Η επιλογή της κατάλληλης εκτιμητικής μεθόδου ακινήτων αποτελεί μία «λεπτή» διαδικασία που εξαρτάται κυρίως από τη φύση και τις προοπτικές του κάθε ακινήτου.

Διαβάστε περισσότερα

Το παρόν αποτελεί μέρος μιας ευρύτερης εργασίας, η οποία εξελίσσεται σε έξι μέρη που δημοσιεύονται σε αντίστοιχα τεύχη. Τεύχος 1, 2013.

Το παρόν αποτελεί μέρος μιας ευρύτερης εργασίας, η οποία εξελίσσεται σε έξι μέρη που δημοσιεύονται σε αντίστοιχα τεύχη. Τεύχος 1, 2013. Είναι Πράγματι οι Γερμανοί Φτωχότεροι από τους Έλληνες, in DEEP ANALYSIS Ενέργεια Παγκόσμιες Ενεργειακές Ανάγκες της Περιόδου 2010-2040 του Ιωάννη Γατσίδα και της Θεοδώρας Νικολετοπούλου in DEEP ANALYSIS

Διαβάστε περισσότερα

Μέσος αριθμός ξένων γλωσσών που κατέχονται ανά μαθητή

Μέσος αριθμός ξένων γλωσσών που κατέχονται ανά μαθητή γλωσσών που κατέχονται ανά μαθητή Αυστρία 1998 0 0 1999 1.1 1.7 2000 1.1 1.7 2001 0 0 2002 1.1 1.7 2003 0 0 2004 0 0 Βέλγιο 1998 0 0 1999 0 0 2000 1.2 2.2 2001 1.3 2.2 2002 1.3 2.2 2003 1.2 2.2 2004 1.3

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΦΑΛΙΣΗ ΕΞΑΓΩΓΙΚΩΝ ΠΙΣΤΩΣΕΩΝ EULER HERMES ΠΛΕΟΝΕΚΤΗΜΑΤΑ ΓΙΑ ΤΙΣ ΧΡΗΜΑΤΟΔΟΤΗΣΕΙΣ ΕΡΓΩΝ ΑΠΕ

ΑΣΦΑΛΙΣΗ ΕΞΑΓΩΓΙΚΩΝ ΠΙΣΤΩΣΕΩΝ EULER HERMES ΠΛΕΟΝΕΚΤΗΜΑΤΑ ΓΙΑ ΤΙΣ ΧΡΗΜΑΤΟΔΟΤΗΣΕΙΣ ΕΡΓΩΝ ΑΠΕ ΑΣΦΑΛΙΣΗ ΕΞΑΓΩΓΙΚΩΝ ΠΙΣΤΩΣΕΩΝ EULER HERMES ΠΛΕΟΝΕΚΤΗΜΑΤΑ ΓΙΑ ΤΙΣ ΧΡΗΜΑΤΟΔΟΤΗΣΕΙΣ ΕΡΓΩΝ ΑΠΕ Χριστίνα Σαραντίδου, LLM (NU, Chicago IL), Δικηγορικό Γραφείο «Μεταξάς & Συνεργάτες» Ημερίδα: «Η ελληνική ενεργειακή

Διαβάστε περισσότερα

Η χρηματοδότηση των Διευρωπαϊκών Δικτύων

Η χρηματοδότηση των Διευρωπαϊκών Δικτύων Η χρηματοδότηση των Διευρωπαϊκών Δικτύων Τα Διευρωπαϊκά Δίκτυα (ΔΕΔ) χρηματοδοτούνται εν μέρει από την Ευρωπαϊκή Ένωση και εν μέρει από τα κράτη μέλη. Η χρηματοδοτική ενίσχυση της ΕΕ λειτουργεί ως καταλύτης,

Διαβάστε περισσότερα

προχωρώντας με τα μέσα χρηματοοικονομικής τεχνικής των ΕΔΕΤ Το Ευρωπαϊκό Ταμείο Θάλασσας και Αλιείας Μέσα χρηματοοικονομικής τεχνικής

προχωρώντας με τα μέσα χρηματοοικονομικής τεχνικής των ΕΔΕΤ Το Ευρωπαϊκό Ταμείο Θάλασσας και Αλιείας Μέσα χρηματοοικονομικής τεχνικής προχωρώντας με τα μέσα χρηματοοικονομικής τεχνικής των ΕΔΕΤ Το Ευρωπαϊκό Ταμείο Θάλασσας και Αλιείας Τα μέσα χρηματοοικονομικής τεχνικής που συγχρηματοδοτούνται από το Ευρωπαϊκό Ταμείο Θάλασσας και Αλιείας

Διαβάστε περισσότερα

Ελληνική Ταχυδρομική Αγορά Στοιχεία και τάσεις αγοράς. Διεύθυνση Ταχυδρομείων ΕΕΤΤ

Ελληνική Ταχυδρομική Αγορά Στοιχεία και τάσεις αγοράς. Διεύθυνση Ταχυδρομείων ΕΕΤΤ Ελληνική Ταχυδρομική Αγορά Στοιχεία και τάσεις αγοράς Διεύθυνση Ταχυδρομείων ΕΕΤΤ Ετήσια Μελέτη Ελληνικής Ταχυδρομικής Αγοράς Η διεύθυνση ταχυδρομείων της ΕΕΤΤ διεξήγαγε την ετήσια μελέτη της ελληνικής

Διαβάστε περισσότερα

ρ. Π.Κ. Χαβιαρόπουλος Μάρτιος 2011

ρ. Π.Κ. Χαβιαρόπουλος Μάρτιος 2011 Το Εθνικό Σχέδιο ράσης για τις ΑΠΕ 2010-2020 καιτο Υποστηρικτικό του Θεσµικό Πλαίσιο ρ. Π.Κ. Χαβιαρόπουλος Επικεφαλής Υπηρεσίας ΑΠΕ, ΥΠΕΚΑ Μάρτιος 2011 1 Εθνικό Σχέδιο ράσης ΑΠΕ (2010-2020) 2020) Ηχώραµαςπαρουσίασετοκαλοκαίριτου

Διαβάστε περισσότερα

Δείκτες Ενεργειακής Έντασης

Δείκτες Ενεργειακής Έντασης 1 2 3 4 5 6 7 8 9 Σειρά Πληροφοριακού και εκπαιδευτικού υλικού Δείκτες Ενεργειακής Έντασης 10 11 - Τοπικό σχέδιο για την απασχόληση ανέργων στην κατασκευή και τη συντήρηση έργων Α.Π.Ε. με έμφαση στις δράσεις

Διαβάστε περισσότερα

ΧΡΗΜΑΤΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΔΙΟΙΚΗΣΗ. ΑΣΚΗΣΕΙΣ-ΠΡΑΞΕΙΣ Εισαγωγική εισήγηση Νο1

ΧΡΗΜΑΤΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΔΙΟΙΚΗΣΗ. ΑΣΚΗΣΕΙΣ-ΠΡΑΞΕΙΣ Εισαγωγική εισήγηση Νο1 ΧΡΗΜΑΤΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΑΣΚΗΣΕΙΣ-ΠΡΑΞΕΙΣ Εισαγωγική εισήγηση Νο1 ΒΑΣΙΚΑ ΒΗΜΑΤΑ ΕΡΩΤΗΜΑΤΑ Είναι η επένδυση συμφέρουσα; Ποιός είναι ο πραγματικός χρόνος αποπληρωμής της επένδυσης; Κατά πόσο επηρεάζεται

Διαβάστε περισσότερα

[ 1 ] την εφαρμογή συγκεκριμένων περιβαλλοντικών

[ 1 ] την εφαρμογή συγκεκριμένων περιβαλλοντικών [ 1 ] [ 1 ] Υδροηλεκτρικός Σταθμός Κρεμαστών - Ποταμός Αχελώος - Ταμιευτήρας >> H Περιβαλλοντική Στρατηγική της ΔΕΗ είναι ευθυγραμμισμένη με τους στόχους της ενεργειακής πολιτικής της Ελλάδας και της Ευρωπαϊκής

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 3 ΥΠΟΔΕΙΓΜΑ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΥ ΣΧΕΔΙΟΥ

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 3 ΥΠΟΔΕΙΓΜΑ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΥ ΣΧΕΔΙΟΥ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 3 ΥΠΟΔΕΙΓΜΑ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΥ ΣΧΕΔΙΟΥ Στο υποβληθέν επιχειρηματικό σχέδιο θα περιλαμβάνονται κατ ελάχιστον οι ακόλουθες ενότητες: ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΤΟΥ ΕΡΓΟΥ Θα παρατεθεί σύντομη περιγραφή των βασικών

Διαβάστε περισσότερα

Η ανταγωνιστικότητα της ελληνικής οικονομίας

Η ανταγωνιστικότητα της ελληνικής οικονομίας Η ανταγωνιστικότητα της ελληνικής οικονομίας Στοιχεία της Επετηρίδας για την Παγκόσμια Ανταγωνιστικότητα του International Institute for Management Development - IMD World Competitiveness Yearbook 2015

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΑ ΣΧΕΔΙΑ

ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΑ ΣΧΕΔΙΑ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΑ ΣΧΕΔΙΑ Ενότητα 6η: ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΗ ΚΑΙ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΗ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗ ΑΛΕΞΑΝΔΡΙΔΗΣ ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΣ Τμήμα Διοίκησης Επιχειρήσεων (Κοζάνη) Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες

Διαβάστε περισσότερα

Πίνακας αποτελεσμάτων της Ένωσης για την Καινοτομία το 2015. Σύνοψη Γλωσσική έκδοση ΕL

Πίνακας αποτελεσμάτων της Ένωσης για την Καινοτομία το 2015. Σύνοψη Γλωσσική έκδοση ΕL Πίνακας αποτελεσμάτων της Ένωσης για την Καινοτομία το 2015. Σύνοψη Γλωσσική έκδοση ΕL Εσωτερική Αγορά, Βιομηχανία, Επιχειρηματικότη τα και ΜΜΕ ΣΥΝΟΨΗ Πίνακας επιδόσεων της Ένωσης για την Καινοτομία το

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ ΝΟΤΙΟΥ ΑΙΓΑΙΟΥ

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ ΝΟΤΙΟΥ ΑΙΓΑΙΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ ΝΟΤΙΟΥ ΑΙΓΑΙΟΥ 18 Φεβρουαρίου 2013 Εισήγηση του Περιφερειάρχη Νοτίου Αιγαίου Γιάννη ΜΑΧΑΙΡΙ Η Θέμα: Ενεργειακή Πολιτική Περιφέρειας Νοτίου Αιγαίου Η ενέργεια μοχλός Ανάπτυξης

Διαβάστε περισσότερα

Σύνοψη της Σύμβασης Εταιρικής Σχέσης για την Κύπρο, 2014-2020

Σύνοψη της Σύμβασης Εταιρικής Σχέσης για την Κύπρο, 2014-2020 ΕΥΡΩΠΑΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ Βρυξέλλες, 20 Ιουνίου 2014 Σύνοψη της Σύμβασης Εταιρικής Σχέσης για την Κύπρο, 2014-2020 Συνολική πληροφόρηση Η σύμβαση εταιρικής σχέσης με την Κύπρο καθορίζει ένα ορόσημο για επενδύσεις

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΕΝΔΥΣΕΙΣ ΣΤΗΝ ΠΡΑΣΙΝΗ ΕΝΕΡΓΕΙΑ Οι πρωτοβουλίες της Τράπεζας Πειραιώς

ΕΠΕΝΔΥΣΕΙΣ ΣΤΗΝ ΠΡΑΣΙΝΗ ΕΝΕΡΓΕΙΑ Οι πρωτοβουλίες της Τράπεζας Πειραιώς ΕΠΕΝΔΥΣΕΙΣ ΣΤΗΝ ΠΡΑΣΙΝΗ ΕΝΕΡΓΕΙΑ Οι πρωτοβουλίες της Τράπεζας Πειραιώς Βρ. Ζάβρας Μονάδα Περιβάλλοντος Τράπεζας Πειραιώς greenbanking@piraeusbank.gr EnergyRes - Αθήνα, 11 Απριλίου 2008 Τεχνολογικές και

Διαβάστε περισσότερα

Οδικα οχήματα. Μονάδα : Χιλιάδες. Drill Down to Area. Μηχανοκίνητο όχημα για μεταφορά προϊόντων. Μοτοσικλέτες (>50cm3)

Οδικα οχήματα. Μονάδα : Χιλιάδες. Drill Down to Area. Μηχανοκίνητο όχημα για μεταφορά προϊόντων. Μοτοσικλέτες (>50cm3) Μονάδα : Χιλιάδες Αυστρία 1978 661.30 2,040.10 8.40 162.40 84.00 3,188.00 208.40 1,139.30 315.70 1979 594.60 2,244.60 8.70 172.50 87.20 3,343.90 179.10 1,090.50 323.60 1980 37.30 2,301.90 9.00 183.70 91.00

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΑ ΠΡΟΣΟΝΤΑ Εμπιστοσύνη και αξιοπιστία. www.pvtrin.eu

ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΑ ΠΡΟΣΟΝΤΑ Εμπιστοσύνη και αξιοπιστία. www.pvtrin.eu ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΑ ΠΡΟΣΟΝΤΑ Εμπιστοσύνη και αξιοπιστία www.pvtrin.eu Με την πιστοποίηση PVTRIN μπορείτε να αποκτήσετε ανταγωνιστικό επαγγελματικό πλεονέκτημα σε μια διαρκώς αναπτυσσόμενη αγορά και να διακριθείτε

Διαβάστε περισσότερα

Σταθμισμένο κόστος παραγωγής ενέργειας (LCOE) από Φ/Β στην Ελλάδα και τη Μεσόγειο

Σταθμισμένο κόστος παραγωγής ενέργειας (LCOE) από Φ/Β στην Ελλάδα και τη Μεσόγειο Σταθμισμένο κόστος παραγωγής ενέργειας (LCOE) από Φ/Β στην Ελλάδα και τη Μεσόγειο Γεώργιος Χ. Χριστοφορίδης Επίκουρος Καθηγητής Τμ. Ηλεκτρολόγων Μηχανικών Τ.Ε. ΤΕΙ Δυτικής Μακεδονίας Εισαγωγή (1) Έως και

Διαβάστε περισσότερα

Πάνος Καρβούνης, Επικεφαλής της Αντιπροσωπείας της Ευρωπαϊκής Επιτροπής στην Ελλάδα

Πάνος Καρβούνης, Επικεφαλής της Αντιπροσωπείας της Ευρωπαϊκής Επιτροπής στην Ελλάδα «Ενεργειακά δίκτυα στην Ευρώπη η υλοποίηση ενός οράματος» The Economist «Η Θάλασσα της Ευρώπης: Σκιαγραφώντας τον χάρτη της οικονομικής ανάπτυξης» Θεσσαλονίκη, 17 Φεβρουαρίου 2014 Πάνος Καρβούνης, Επικεφαλής

Διαβάστε περισσότερα

Μακροχρόνιος ενεργειακός σχεδιασμός: Όραμα βιωσιμότητας για την Ε λλάδα τ ου 2050

Μακροχρόνιος ενεργειακός σχεδιασμός: Όραμα βιωσιμότητας για την Ε λλάδα τ ου 2050 Μακροχρόνιος σχεδιασμός: ενεργειακός Όραμα βιωσιμότητας για την Ελλάδα Πλαίσιο Το ενεργειακό μίγμα της χώρας να χαρακτηριστεί ιδανικό απέχει από Οιπολιτικέςγιατηνενέργειαδιαχρονικά απέτυχαν Στόχος WWF

Διαβάστε περισσότερα

Επιχειρήσεις Ενεργειακών Υπηρεσιών (ΕΕΥ) Παροχή Ολοκληρωμένων Ενεργειακών Υπηρεσιών

Επιχειρήσεις Ενεργειακών Υπηρεσιών (ΕΕΥ) Παροχή Ολοκληρωμένων Ενεργειακών Υπηρεσιών EcoBuilding Conference, EXPO ATHENS Ανθούσα 10 Δεκεμβρίου 2010 Επιχειρήσεις Ενεργειακών Υπηρεσιών () Παροχή Ολοκληρωμένων Ενεργειακών Υπηρεσιών Μαρκογιαννάκης Γιώργος Μηχανολόγος Μηχανικός MSc. Τμήμα Ανάλυσης

Διαβάστε περισσότερα

Στόχοι και Πορεία του Ηλεκτρικού Τομέα για το 2030 και 2050 στην Ευρώπη

Στόχοι και Πορεία του Ηλεκτρικού Τομέα για το 2030 και 2050 στην Ευρώπη Στόχοι και Πορεία του Ηλεκτρικού Τομέα για το 2030 και 2050 στην Ευρώπη Γιάννης Χατζηβασιλειάδης, Μηχανολόγος-Ηλεκτρολόγος, Γενικός Γραμματέας Δ.Ε., ΙΕΝΕ 1 Ευρωπαϊκή Στρατηγική σε Ενέργεια και Περιβάλλον

Διαβάστε περισσότερα

Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας στην Κύπρο

Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας στην Κύπρο Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας στην Κύπρο Ανθή Χαραλάμπους Διευθύντρια Ενεργειακού Γραφείου Κυπρίων Πολιτών Ενεργειακό Γραφείο Κυπρίων Πολιτών Δομή παρουσίασης Νέα ενεργειακά δεδομένα σε παγκόσμιο επίπεδο

Διαβάστε περισσότερα

ΧΩΡΙΣ ΜΕΤΑΒΟΛΕΣ /ΑΥΞΗΣΕΙΣ ΜΕΙΩΣΕΙΣ ΚΕ.ΜΕ.ΤΕ-ΟΛΜΕ ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2012

ΧΩΡΙΣ ΜΕΤΑΒΟΛΕΣ /ΑΥΞΗΣΕΙΣ ΜΕΙΩΣΕΙΣ ΚΕ.ΜΕ.ΤΕ-ΟΛΜΕ ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2012 ΚΕΝΤΡΟ ΜΕΛΕΤΩΝ ΚΑΙ ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗΣ ΤΗΣ ΟΛΜΕ - ΟΛΜΕ ΟΙ ΜΙΣΘΟΙ ΤΩΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΔΕΥΤΕΡΟΒΑΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΚΑΙ ΣΤΙΣ ΧΩΡΕΣ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΗΣ ΓΙΑ ΤΟ 2011-2012 ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2012 ΟΙ ΜΙΣΘΟΙ ΤΩΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Στρατηγική αντιμετώπισης της Κλιματικής Αλλαγής

Στρατηγική αντιμετώπισης της Κλιματικής Αλλαγής Στρατηγική αντιμετώπισης της Κλιματικής Αλλαγής Κείμενο θέσεων και πολιτικής του Ομίλου ΤΙΤΑΝ ΤΟ ΠΡΟΒΛΗΜΑ Κατά τα τελευταία 100 χρόνια η συγκέντρωση CO2 στην ατμόσφαιρα έχει αυξηθεί κυρίως λόγω της χρήσης

Διαβάστε περισσότερα

Φωτοβολταϊκά σε βιομηχανικές και εμπορικές στέγες

Φωτοβολταϊκά σε βιομηχανικές και εμπορικές στέγες Φωτοβολταϊκά σε βιομηχανικές και εμπορικές στέγες Νέες προοπτικές με την Phoenix Solar Μεγάλες στέγες, μεγάλες δυνατότητες Η τεχνογνωσία μας είναι το μυστικό της επιτυχίας σας Βλέπουμε τις στέγες με άλλη

Διαβάστε περισσότερα

WP 3: «Διοικητικά εργαλεία και ενισχύσεις σε τοπικό επίπεδο»

WP 3: «Διοικητικά εργαλεία και ενισχύσεις σε τοπικό επίπεδο» WP 3: «Διοικητικά εργαλεία και ενισχύσεις σε τοπικό επίπεδο» 1. Εθνικό πλαίσιο επενδύσεων σε Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας Σκοπός του νέου νόμου για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας (νόμος 3468/2006 ΑΠΕ)

Διαβάστε περισσότερα

Ολοκληρωμένος Βιοκλιματικός Σχεδιασμός Κτιρίων με στόχο τη βέλτιστη Ενεργειακή και Περιβαλλοντική Απόδοση

Ολοκληρωμένος Βιοκλιματικός Σχεδιασμός Κτιρίων με στόχο τη βέλτιστη Ενεργειακή και Περιβαλλοντική Απόδοση Ολοκληρωμένος Βιοκλιματικός Σχεδιασμός Κτιρίων με στόχο τη βέλτιστη Ενεργειακή και Περιβαλλοντική Απόδοση Θεώνη Καρλέση Φυσικός Περιβάλλοντος Ομάδα Μελετών Κτιριακού Παριβάλλοντος, Πανεπιστήμιο Αθηνών

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ: Δείκτης Ανεργίας για το μήνα Ιανουάριο 2014 στις χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης (28) και της Ευρωζώνης (18) - Στοιχεία της Eurostat

ΘΕΜΑ: Δείκτης Ανεργίας για το μήνα Ιανουάριο 2014 στις χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης (28) και της Ευρωζώνης (18) - Στοιχεία της Eurostat ΠΕΤΡΑΚΗ 16 Τ.Κ. 105 63 - ΑΘΗΝΑ ΤΗΛ: 210.32.59.198 - FAX: 210.32.59.229 ΘΕΜΑ: Δείκτης Ανεργίας για το μήνα Ιανουάριο στις χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης (28) και της Ευρωζώνης (18) - Στοιχεία της Eurostat

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟΜΕΑΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ ΗΛΙΑΚΗ ΕΝΕΡΓΕΙΑ

ΤΟΜΕΑΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ ΗΛΙΑΚΗ ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΗΛΙΑΚΗ Η αγορά ενέργειας στην Ελλάδα βρίσκεται στο προσκήνιο ραγδαίων εξελίξεων προσελκύοντας επενδυτές από όλο τον κόσμο. Επένδυση στην Ηλιακή Ενέργεια Ένα Μέλλον Φωτεινό Η αγορά ενέργειας στην Ελλάδα

Διαβάστε περισσότερα

ΧΡΗΜΑΤΟΔΟΤΙΚΑ ΕΡΓΑΛΕΙΑ Μοχλός ανάπτυξης της αγροτικής επιχειρηματικότητας

ΧΡΗΜΑΤΟΔΟΤΙΚΑ ΕΡΓΑΛΕΙΑ Μοχλός ανάπτυξης της αγροτικής επιχειρηματικότητας ΧΡΗΜΑΤΟΔΟΤΙΚΑ ΕΡΓΑΛΕΙΑ Μοχλός ανάπτυξης της αγροτικής επιχειρηματικότητας Γεώργιος Αλετράς / ΕΥΔ ΠΑΑ-Μονάδα Α Λακωνία, 3 Μαρτίου 2013 ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΓΕΩΡΓΙΚΟ ΤΑΜΕΙΟ ΑΓΡΟΤΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

Το Ευρωπαϊκό έργο emobility Works: «Προώθηση των ηλεκτρικών οχημάτων σε Δήμους και επιχειρήσεις»

Το Ευρωπαϊκό έργο emobility Works: «Προώθηση των ηλεκτρικών οχημάτων σε Δήμους και επιχειρήσεις» Το Ευρωπαϊκό έργο emobility Works: «Προώθηση των ηλεκτρικών οχημάτων σε Δήμους και επιχειρήσεις» Μαρία Ζαρκαδούλα Προϊσταμένη Τμήματος Περιβάλλοντος & Μεταφορών Κέντρο Ανανεώσιμων Πηγών & Εξοικονόμησης

Διαβάστε περισσότερα

Του κ. Κωνσταντίνου Γαγλία Γενικού Διευθυντή του BIC Αττικής

Του κ. Κωνσταντίνου Γαγλία Γενικού Διευθυντή του BIC Αττικής Του κ. Κωνσταντίνου Γαγλία Γενικού Διευθυντή του BIC Αττικής ΒΑΣΙΚΟΙ ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΤΙΚΟΙ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΕΝΙΣΧΥΣΗΣ ΠΡΩΤΟΒΟΥΛΙΩΝ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑΣ ΕΠΙΤΥΧΗΜΕΝΩΝ CLUSTERS Με σκοπό τον εντοπισμό των βασικών παραγόντων επιτυχίας

Διαβάστε περισσότερα

Προοπτικές Απασχόλησης στον Τομέα των Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας

Προοπτικές Απασχόλησης στον Τομέα των Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας Προοπτικές Απασχόλησης στον Τομέα των Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας Χρήστος Πρωτογερόπουλος Δρ Μηχ. Μηχανικός Γεν. Δ/ντής Phoenix Solar ΕΠΕ SonnenStrom Πειραιάς, 6 Μαΐου 2010 Electricidad Solar Elettricità

Διαβάστε περισσότερα

Γιάννης Καραμπάτσος. Μηχανικός Περιβάλλοντος, MSc - DS Consulting

Γιάννης Καραμπάτσος. Μηχανικός Περιβάλλοντος, MSc - DS Consulting Γιάννης Καραμπάτσος Μηχανικός Περιβάλλοντος, MSc - DS Consulting Κλιματική αλλαγή και το φαινόμενο του θερμοκηπίου Η ηλιακή ορατή ακτινοβολία, η οποία έχει μικρό μήκος κύματος, φτάνει στην επιφάνεια της

Διαβάστε περισσότερα

Δρ. Νίκος Βασιλάκος ΥΠΟΣΤΗΡΙΚΤΙΚΟΙ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΕΠΕΝΔΥΣΕΩΝ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ

Δρ. Νίκος Βασιλάκος ΥΠΟΣΤΗΡΙΚΤΙΚΟΙ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΕΠΕΝΔΥΣΕΩΝ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ Δρ. Νίκος Βασιλάκος Αντιπρόεδρος της Ευρωπαϊκής Ομοσπονδίας Παραγωγών Ενέργειας από ΑΠΕ (EREF) ΥΠΟΣΤΗΡΙΚΤΙΚΟΙ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΕΠΕΝΔΥΣΕΩΝ ΑΝΑΝΕΩΣΙΜΩΝ ΠΗΓΩΝ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΜΑΡΤΙΟΣ 2006 ΤΟ ΥΦΙΣΤΑΜΕΝΟ ΠΛΑΙΣΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΦΩΤΟΒΟΛΤΑΪΚΑ. Ο ήλιος χρειάζεται κίνητρα για να λάµψει!

ΦΩΤΟΒΟΛΤΑΪΚΑ. Ο ήλιος χρειάζεται κίνητρα για να λάµψει! ΦΩΤΟΒΟΛΤΑΪΚΑ Ο ήλιος χρειάζεται κίνητρα για να λάµψει! Μάιος 2004 Έξω πάµε καλά, µέσα θα µπορούσαµε και καλύτερα Με πρωτόγνωρους ρυθµούς ανάπτυξης κινείται η διεθνής αγορά φωτοβολταϊκών τα τελευταία χρόνια,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΝΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ ΔΡΑΣΗΣ ΓΙΑ ΤΙΣ ΑΠΕ

ΕΘΝΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ ΔΡΑΣΗΣ ΓΙΑ ΤΙΣ ΑΠΕ 23 Ιουνίου 21 ΕΘΝΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ ΔΡΑΣΗΣ ΓΙΑ ΤΙΣ ΑΠΕ Χωρίς όραμα για το μέλλον Χωρίς όραμα και σοβαρή αναπτυξιακή προοπτική για τα φωτοβολταϊκά, αλλά και για άλλες τεχνολογίες ΑΠΕ, είναι δυστυχώς το προτεινόμενο

Διαβάστε περισσότερα

ΑΚΑΔΗΜΙΑ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ 2013 Ασκήσεις αξιολόγησης Διαχείριση της Ενέργειας 2 η περίοδος Διδάσκοντες: Ιωάννης Ψαρράς Χάρης Δούκας

ΑΚΑΔΗΜΙΑ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ 2013 Ασκήσεις αξιολόγησης Διαχείριση της Ενέργειας 2 η περίοδος Διδάσκοντες: Ιωάννης Ψαρράς Χάρης Δούκας ΑΚΑΔΗΜΙΑ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ 2013 Ασκήσεις αξιολόγησης Διαχείριση της Ενέργειας 2 η περίοδος Διδάσκοντες: Ιωάννης Ψαρράς Χάρης Δούκας ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ 2 ΗΣ ΠΕΡΙΟΔΟΥ 1. Ποια είναι τα στοιχεία που πρέπει να εκτιμηθούν

Διαβάστε περισσότερα

Στοιχεία Επιχειρηματικότητας ΙΙ

Στοιχεία Επιχειρηματικότητας ΙΙ Στοιχεία Επιχειρηματικότητας ΙΙ Νικόλαος Μυλωνίδης Απρίλιος 2007 1 Η έννοια του Επιχειρηματία Αναλαμβάνει δράση Συνδυάζει καινοτομικά και δημιουργικά τους συντελεστές της παραγωγής Παράγει προϊόντα και

Διαβάστε περισσότερα

Ομιλία του καθηγητού Χρήστου Σ. Ζερεφού, ακαδημαϊκού Συντονιστού της ΕΜΕΚΑ

Ομιλία του καθηγητού Χρήστου Σ. Ζερεφού, ακαδημαϊκού Συντονιστού της ΕΜΕΚΑ Ομιλία του καθηγητού Χρήστου Σ. Ζερεφού, ακαδημαϊκού Συντονιστού της ΕΜΕΚΑ Οι επιμέρους μελέτες ανέδειξαν τον πλούτο των φυσικών πόρων που διαθέτει η χώρα μας αλλά και τους κινδύνους που απειλούν το φυσικό

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΓΕΩΘΕΡΜΙΑΣ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΣΕ ΟΙΚΙΑΚΕΣ ΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ

ΓΕΝΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΓΕΩΘΕΡΜΙΑΣ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΣΕ ΟΙΚΙΑΚΕΣ ΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ ΓΕΝΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΓΕΩΘΕΡΜΙΑΣ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΣΕ ΟΙΚΙΑΚΕΣ ΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ ΠΛΕΟΝΕΚΤΗΜΑΤΑ Δ.Μενδρινός, Κ.Καρύτσας Κέντρο Ανανεώσιμων Πηγών και Εξοικονόμησης Ενέργειας Νοέμβριος 2009 Γεωθερμική Ενέργεια: η θερμότητα της

Διαβάστε περισσότερα

Νότια Ευρώπη. Συνεργασία στη λεκάνη της Μεσογείου : Ενεργειακά ζητήματα. Ελληνικά

Νότια Ευρώπη. Συνεργασία στη λεκάνη της Μεσογείου : Ενεργειακά ζητήματα. Ελληνικά Νότια Ευρώπη Συνεργασία στη λεκάνη της Μεσογείου : Ενεργειακά ζητήματα H ενεργειακή εξάρτηση της ΕΕ ανήλθε στο 44% το 1995, θα έχει αυξηθεί κατά 65% μέχρι το 2025 και έως και 80% για το φυσικό αέριο. Η

Διαβάστε περισσότερα

Νέες Τεχνολογίες στην Ενέργεια και στις Μεταφορές

Νέες Τεχνολογίες στην Ενέργεια και στις Μεταφορές Νέες Τεχνολογίες στην Ενέργεια και στις Μεταφορές Δρ. Σπύρος Κιαρτζής Διευθυντής Εναλλακτικών Πηγών Ενέργειας & Νέων Τεχνολογιών Αθήνα 13 Νοεμβρίου 2014 Μία ματιά προς τα εμπρός... Η πρόκληση της κλιματικής

Διαβάστε περισσότερα

Πράσινη Επιχειρηµατικότητα και Θέσεις Εργασίας

Πράσινη Επιχειρηµατικότητα και Θέσεις Εργασίας Πράσινη Επιχειρηµατικότητα και Θέσεις Εργασίας ιεθνής Συνάντηση για την Πράσινη Ανάπτυξη στην Πράξη Νίκος Χαραλαµπίδης Σητεία, 21 Σεπτεµβρίου 2010 Οικονοµική και περιβαλλοντική κρίση Συγκρουόµενες ή αλληλένδετες

Διαβάστε περισσότερα

Δράσεις και Πρωτοβουλίες της ΔΕΠΑ στις προκλήσεις της Οικονομικής Κρίσης Χάρης Σαχίνης Πρόεδρος & Δ/νων Σύμβουλος ΔΕΠΑ

Δράσεις και Πρωτοβουλίες της ΔΕΠΑ στις προκλήσεις της Οικονομικής Κρίσης Χάρης Σαχίνης Πρόεδρος & Δ/νων Σύμβουλος ΔΕΠΑ Δράσεις και Πρωτοβουλίες της ΔΕΠΑ στις προκλήσεις της Οικονομικής Κρίσης Χάρης Σαχίνης Πρόεδρος & Δ/νων Σύμβουλος ΔΕΠΑ 17 ο Εθνικό Συνέδριο Ενέργειας «Ενέργεια και Ανάπτυξη 2012» Η αγορά Φυσικού Αερίου

Διαβάστε περισσότερα

Η συμβολή των φωτοβολταϊκών στην εθνική οικονομία

Η συμβολή των φωτοβολταϊκών στην εθνική οικονομία ΣΥΝΔΕΣΜΟΣ ΕΤΑΙΡΙΩΝ ΦΩΤΟΒΟΛΤΑΪΚΩΝ Η συμβολή των φωτοβολταϊκών στην εθνική οικονομία Δρ. Αλέξανδρος Ζαχαρίου, Πρόεδρος ΣΕΦ Αθήνα, 14 Δεκεμβρίου 2012 ΣΥΝΔΕΣΜΟΣ ΕΤΑΙΡΙΩΝ ΦΩΤΟΒΟΛΤΑΪΚΩΝ Ο ΣΥΝΔΕΣΜΟΣ ΕΤΑΙΡΙΩΝ

Διαβάστε περισσότερα