Σύγχρονες θεραπευτικές τεχνικές για αντιμετώπιση της νευραλγίας του τριδύμου

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Σύγχρονες θεραπευτικές τεχνικές για αντιμετώπιση της νευραλγίας του τριδύμου"

Transcript

1 Στοματογναθοπροσωπική Χειρουργική ΣTOMA 2011; 39 : Βιβλιογραφική ανασκόπηση Σύγχρονες θεραπευτικές τεχνικές για αντιμετώπιση της νευραλγίας του τριδύμου Σ. ΤΣΟΔΟΥΛΟΣ 1, Ε. ΚΑΡΑΜΠΟΥΤΑ-ΒΟΥΛΓΑΡΟΠΟΥΛΟΥ 1, Κ. ΤΖΑΝΙΔΑΚΗΣ 2, Β. ΜΑΚΡΗΣ 2 Εργαστήριο Στοματικής και Γναθοπροσωπικής Χειρουργικής, Οδοντιατρική Σχολή, A.Π.Θ. Contemporary therapeutic techniques in trigeminal neuralgia treatment S. TSODOULOS 1, E. KARAMPOUTA-VOULGAROPOULOU 1, K. TZANIDAKIS 2, V. MAKRIS 2 Department of Oral and Maxillofacial Surgery, Dental School, Aristotle University of Thessaloniki Περίληψη Η παρούσα εργασία πραγματοποιήθηκε στο πλαίσιο της αναζήτησης νέων μεθόδων θεραπείας της νευραλγίας του τριδύμου. Σκοπός της είναι να κάνει ευρέως γνωστή στον ιατρικό και οδοντιατρικό κόσμο μία ιδιαίτερα ικανοποιητική μέθοδο θεραπευτικής προσέγγισης της νόσου με τη χρήση της Στερεοτακτικής Ακτινοχειρουργικής. Το υλικό που εμπεριέχεται στην εργασία συλλέχτηκε από δημοσιεύσεις ερευνητών στον ιατρικό και οδοντιατρικό περιοδικό τύπο και το διαδίκτυο. Στην εργασία γίνεται αρχικά αναφορά στα κλινικά χαρακτηριστικά της νόσου, την αιτιοπαθογένεια, καθώς και τα συχνότερα χρησιμοποιούμενα σχέδια θεραπείας. Το 1951 ο Lars Leksell ήταν ο πρώτος που εφάρμοσε την Ακτινοχειρουργική για τη θεραπεία της πρωτοπαθούς ΝΤ χρησιμοποιώντας δέσμες ακτινοβολίας X-ray. Η Στερεοτακτική Ακτινοχειρουργική είναι η ακτινοθεραπευτική μέθοδος με την οποία χορηγείται υψηλή δόση ακτινοβολίας, με πολύ μεγάλη ακρίβεια, σε μικρούς ενδοκρανιακούς στόχους (όγκους ή εστιακές βλάβες) σε μια συνεδρία. Οι αλλαγές που προκαλούνται από την εφάπαξ υψηλή δόση στον ακτινοβολούμενο στόχο θεωρούνται εφάμιλλες της πλήρους χειρουργικής εξαίρεσης. Η Στερεοτακτική Ακτινοχειρουργική, σήμερα, χορηγείται με τη βοήθεια τεχνολογικών κατασκευών όπως: Συστήματα πηγών κοβαλτίου-gamma Knife (GKS), Γραμμικοί Επιταχυντές (LINACS), Ακτινοθεραπεία με μεταβαλλόμενης Έντασης Πεδίο (Intensity Modulated Radiation Therapy-IMRT) και το Cyber Knife. Οι επιπλοκές της είναι ελάχιστες (μικρού βαθμού υπαισθησία) και σπάνιες, ενώ τα αποτελέσματά της είναι ιδιαίτερα θετικά. Απεικονιστικές μέθοδοι, όπως η μαγνητική τομογραφία (MRI) και η αξονική τομογραφία (CT), είναι απαραίτητα για την ακριβή εντόπιση του στόχου της ακτινοβολίας, που συνηθέστερα είναι η ρίζα του τριδύμου στο στέλεχος του εγκεφάλου. Χαρακτηριστικά αναφέρεται ότι τα ποσοστά επιτυχίας τόσο της GKS όσο και της Cyber Knife ανέρχονται σε ποσοστό 80% στην πρωτοπαθή νευραλγία του τριδύμου, 87% στην ιδιοπαθή, έως και 100% στη δευτεροπαθή και 49% στη μεθερπητική. Τα υψηλά αυτά ποσοστά σχετίζονται με την επικεντρωμένη και ακριβή στόχευση στο νεύρο. Βασικό συμπέρασμα της εργασίας είναι ότι οι τεχνικές αυτές της Στερεοτακτικής Ακτινοχειρουργικής αποτελούν τον πλέον ελπιδοφόρο δρόμο αυτή τη στιγμή στη θεραπεία της νευραλγίας του τριδύμου, αναλογιζόμενοι τα θεαματικά αποτελέσματα και τις ελάχιστες επιπλοκές. Summary The purpose of the present study is to reveal in Dentistry and Medicine a very successful method in trigeminal neuralgia treatment with the use of Stereotactic Radiosurgery. The material is collected by publicized research in dental and medicine magazines. The first part analyses the clinical characteristics, the etiology, the pathogenesis and the most common treatment plans of NT. In 1952, Lars Leksell was the first to applicate Radiosurgery in NT treatment using X-ray beams. Stereotactic Surgery is a method in which a great amount of radiation is, with high accuracy, drained to little intracranial targets in a single session. The result of this action is considered equal to surgical operations. Nowadays, Stereotactic Surgery is applied within Gamma Knife (GKS), linear accelerators (LINACS), Intensity Modulated Radiation Therapy (IMRT) and Cyber Knife. The complications are minimal and rather rare, whereas the results are very promising. In order to exactly locate the damage the root of trigeminal nerve MRI and CT are necessary. It is mentioned that either GKS or Cyber Knife achieve 80% of success in early NT, 87% in reflexive NT, 100% in late NT and 49% in met herpetic NT. The basic conclusion of the paper is that the therapeutic techniques of Stereotactic Radiosurgery are the hope in NT treatment due to the proven high percentages of success. ΛEΞEIΣ KΛEIΔIA: Νευραλγία Τριδύμου (ΝΤ), Στερεοτακτική Ακτινοχειρουργική (Stereotactic Radio Surgery-SRS), Gamma Knife surgery (GKS), Cyber Knife. KEY WORDS: Neuralgia Trigeminal (NT), Stereotactic Radiosurgery (SRS), Gamma Knife Surgery (GKS), Cyber Knife. Στάλθηκε στις Εγκρίθηκε στις Αναπληρωτής Καθηγητής 2 Οδοντίατρος Receivet on 2 th July, Accepted on 15 th June, Azzociate Professor 2 Dentist

2 262 Τσόδουλος και συν Εισαγωγή Η νευραλγία του τριδύμου αποτελεί μία νοσολογική οντότητα που απασχολεί, τόσο την ιατρική επιστήμη (νευρολογία και νευροχειρουργική), όσο και την οδοντιατρική επιστήμη (στοματογναθοπροσωπική χειρουργική). Θεωρείται ως ένα εξειδικευμένο σύνδρομο προσωπικού πόνου πού καλείται να αντιμετωπίσει συχνά ο οδοντίατρος. Προσβάλλει βασικά ασθενείς ηλικίας άνω των 50 ετών και είναι συνηθέστερη στις γυναίκες σε αναλογία 3 προς Βασικό κλινικό σύμπτωμα της νόσου είναι ο ξαφνικός, πολύ οξύς, παροξυσμικός και βασανιστικός πόνος πού περιγράφεται από τους ασθενείς σαν να «ηλεκτρίζει». Εντοπίζεται συνήθως μονόπλευρα και όχι αμφοτερόπλευρα σε συγκεκριμένη περιοχή του προσώπου, όπως το κάτω χείλος, το σώμα της κάτω γνάθου, το επάνω χείλος και η παρειά, αλλά μπορεί επίσης να εντοπισθεί στη μύτη, τη σύστοιχη γύρω από το μάτι περιοχή και τον κρόταφο), ακολουθώντας την κατανομή ενός συνήθως κλάδου του τριδύμου (άνω γναθικό ή κάτω γναθικό), ενώ σπανίως και τους τρεις 4,5 (Εικ. 1). Εικόνα 1. Χαρακτηριστικά σημεία πόνου: α) στην περιοχή του κάτω γναθικού αλλά και β) στο σύστοιχο ημιμόριο του προσώπου. (από προσωπικό αρχείο). Εμφανίζεται χωρίς προειδοποίηση (αυτόματα) κατά παροξυσμούς, που χαρακτηρίζονται από ένα πλήθος επώδυνων προσβολών, κάθε μια από τις οποίες αποτελείται από αλλεπάλληλη σειρά επώδυνων εκφορτήσεων (ριπή πόνου). Κάθε επώδυνη κρίση (ριπή πόνου) διαρκεί από λίγα δευτερόλεπτα έως και 2 λεπτά 4-6 (σπανίως ώρες) και επαναλαμβάνονται πολλές φορές την ίδια ημέρα με μεσοδιαστήματα ανάπαυλας διάρκειας λεπτών ή ωρών ακόμα πιο σπάνια και μηνών, τα οποία σταδιακά ελαττώνονται σε διάρκεια 4,7. Μεταξύ των ριπών πόνου ο ασθενής είναι ασυμπτωματικός. Σε σπάνιες σοβαρές περιπτώσεις, μεταξύ των κρίσεων, διατηρείται ένα αίσθημα υποθαλπόμενου ελαφριού διάχυτου πόνου. Άλλοτε πάλι οι κρίσεις είναι τόσο συχνές που ο πόνος να θεωρείται συνεχής. Χαρακτηριστικό διαφοροδιαγνωστικό στοιχείο της νευραλγίας του τριδύμου από άλλα νευροπαθή στοματοπροσωπικά άλγη είναι η παρουσία περιοχών (trigger zones), οι οποίες, διαγειρόμενες μηχανικά, ενεργοποιούν τους τοπικούς αλγοϋποδοχείς προκαλώντας την εκδήλωση του πόνου 4,8 (Εικ. 2). Συγκεκριμένα ερεθίσματα, όπως το φως, ο αέρας, μηχανισμοί όπως η μάσηση, η κατάποση και ενέργειες όπως το ξύρισμα και το πλύσιμο του προσώπου, κινήσεις της κεφαλής, μπορούν να οδηγήσουν σε αλγεινή εμπειρία. Σε ακραίες περιπτώσεις κατά τη διάρκεια των παροξυσμών ο ασθενής εμφανίζει μια αγωνιώδη, έντρομη και φοβισμένη έκφραση το λεγόμενο παγωμένο πρόσωπο (frozen face) από το φόβο της διέγερσης του νεύρου 4,5. Ενδιαφέρον είναι να τονισθεί ότι εντυπωσιακό κλινικό, μπορεί να πει κάποιος, σημείο της παρουσίας του νοσήματος αποτελεί η χαρακτηριστική απουσία δοντιών από όλη τη πάσχουσα πλευρά. Αυτό συμβαίνει διότι πολλοί ασθενείς θεωρούν ότι ο πόνος προέρχεται από τα δόντια και επιμένουν να ζητούν εξαγωγές στην πάσχουσα πλευρά από τις πρώτες κιόλας επώδυνες προσβολές. Εδώ συμβάλλει και η λανθασμένη εκτίμηση του προβλήματος από την πλευρά του θεράποντος με αποτέλεσμα την άσκοπη εξαγωγή των δοντιών. Για λόγους που δεν έχουν διευκρινισθεί ακόμα η Ν.Τ. σπάνια εμφανίζεται κατά τη διάρκεια της νύχτας. Εμπλοκή του 2ου κλάδου έχουμε σε ποσοστό 40-43%, του 3ου 52-55% και του 1ου 4-5% 4. Διαφοροδιάγνωση απαιτείται να γίνει μεταξύ νευραλγίας τριδύμου και α) σκλήρυνσης κατά πλάκας, β) μεθερπητικής νευραλγίας, γ) λοιμωδών καταστάσεων, δ) γλωσσοφαρυγγικής νευραλγίας, ε) αθροιστικής κεφαλαλγίας, στ) κατάθλιψης και ζ) άτυπης οδονταλγίας ή άτυπου προσωπικού πόνου 4. Αιτιολογία: Εικόνα 2. trigger zones, Dalessio et al Η εμφάνιση της νευραλγίας του τριδύμου αποτελεί εκδήλωση δυσλειτουργίας του νεύρου. Τα αίτια της νευραλγίας του τριδύμου μέχρι σήμερα δεν έχουν διευκρινιστεί πλήρως και γι αυτό

3 Σύγχρονες θεραπευτικές τεχνικές για αντιμετώπιση της νευραλγίας του τριδύμου 263 οι περισσότερες περιπτώσεις ονομάζονται ιδιοπαθείς, δηλαδή δεν μπορεί να καθορισθεί με σαφήνεια κάποιο αίτιο αυτών των κρίσεων πόνου. Παρόλα αυτά νευραλγία του τριδύμου μπορούν να προκαλέσουν διάφορες καταστάσεις όπως: Α) Συμπίεση της ρίζας του νεύρου. Η πιο πιθανή εξήγηση της παθολογίας της Ν.Τ. είναι η συμπίεση του τριδύμου από αγγειακούς ή φλεβικούς κλάδους 4-7,10, πριν τη δεξαμενή της γέφυρας, στο σημείο μετάπτωσης της κεντρικής στην περιφερική μυελίνη 7. Η συγκεκριμένη θεωρία επιχειρεί να εξηγήσει το 80-90% των περιπτώσεων και αφορά κυρίως στην άνω παρεγκεφαλική αρτηρία 5, που βρίσκεται κοντά στο στέλεχος του εγκεφάλου και επηρεάζει το τρίδυμο νεύρο (Εικ. 3). Εικόνα 3. Συμπίεση της ρίζας του τριδύμου από την άνω παρεγκεφαλιδική αρτηρία. (Li et al ). Η συμπίεση μπορεί να προέλθει επίσης από μηνιγγιώματα, επιδερμοειδείς κύστεις, άλλες κύστεις και όγκους 4,5,12. Σχετικές μελέτες υποστηρίζουν ακόμα την παρουσία απομυελινωτικών διεργασιών 8, που μπορεί να αφορούν φυσιολογικό στέλεχος του τριδύμου ή γάγγλια και να σχετίζονται με αγγειακή συμπίεση 5,7. Έχει παρατηρηθεί απομυελίνωση εύρους 2 mm εκατέρωθεν της θέσης συμπίεσης Β) Πρωτογενείς απομυελινωτικές ανωμαλίες. Εδώ περιλαμβάνεται η σκλήρυνση κατά πλάκας (multiple sclerosis) στην οποία εμφανίζονται πλάκες απομυελίνωσης κατά μήκος του νεύρου 4,5. Γ) Διηθητικές ανωμαλίες στη ρίζα του νεύρου, στο γασσέριο γάγγλιο και στο νεύρο. Εδώ έχουμε 1) καρκινωματώδεις εναποθέσεις (carcinomatous deposits) και 2) την αμυλοείδωση του τριδύμου 5. Δ) Μη απομυελινωτικές βλάβες της γέφυρας και του προμήκη. Αυτές προέρχονται είτε από έμφρακτα είτε από αγγειώματα του στελέχους 5. Ε) Άμεση ή έμμεση φλεγμονώδη αντίδραση του οργανισμού στη μυελίνη, κατάσταση που μοιάζει με αυτοάνοσο νόσημα. Η εν λόγω προσέγγιση της παθογένεσης της Ν.Τ. βρίσκεται ακόμα υπό διερεύνηση 5. ΣΤ) Επιπλέον, σε σειρές μελετών έχει διαπιστωθεί σημαντικό ποσοστό κληρονομικής νευραλγίας τριδύμου, όπου υπάρχει κάποιο γενετικό πρόβλημα στην διαδικασία μυελίνωσης του νεύρου(5,6). Ζ) Στις κλινικές περιπτώσεις, όπου δεν υφίσταται εμφανής αιτιολογία και δεν υπάρχει καμιά ανατομική βλάβη ή αλλοίωση που να φαίνεται στη μαγνητική τομογραφία, τότε η παθολογική κατάσταση χαρακτηρίζεται ως ιδιοπαθής νευραλγία του τριδύμου 5. Αντιμετώπιση: Αυτή μπορεί να είναι: α) συντηρητική μη χειρουργική (φαρμακευτική), β) χειρουργική και γ) με τη χρήση των πλέον σύγχρονων μηχανημάτων Ακτινοχειρουργικής που άρχισαν να χρησιμοποιούνται τις τελευταίες δεκαετίες (Gamma Knife, Cyber Knife). Α) Συντηρητική. Επιτυγχάνεται με τη χρήση ορισμένων νευροτροποποιητικών φαρμάκων (έτσι ονομάζονται τα φάρμακα που μπορεί να χρησιμοποιούνται για την αντιμετώπιση νευρολογικών παθήσεων διαφόρων ειδών, όπως η ημικρανία, η επιληψία και ο νευροπαθητικός πόνος και που παλαιότερα ονομάζονταν αντιεπιληπτικά, λόγω της αρχικής χρήσης τους στην επιληψία). Στα φάρμακα της κατηγορίας αυτής που χρησιμοποιούνται συχνότερα στη νευραλγία του τριδύμου περιλαμβάνονται, μεταξύ αρκετών άλλων, η καρβαμαζεπίνη, η οξκαρβαζεπίνη και η γκαμπαπεντίνη. Με τις κατάλληλες δόσεις ή συνδυασμούς αυτών ή και άλλων φαρμάκων, περιορίζεται η αγωγή των ερεθισμάτων πόνου από το τρίδυμο νεύρο με αποτέλεσμα τις περισσότερες φορές οι κρίσεις της νευραλγίας τριδύμου υποχωρούν πλήρως ή, έστω, ελέγχονται ικανοποιητικά. Η καρβαμαζεπίνη (Tegretol) είναι ένα από τα φάρμακα επιλογής. Η χορήγησή του φαρμάκου, που φέρεται σε δισκία των 200 και 400 mg, πρέπει να εξατομικεύεται για κάθε ασθενή και να ξεκινά από 200 mg και φτάνει τα 500 έως 800 mg ημερησίως για 20 συνεχείς ημέρες 4. Ωστόσο υπάρχουν γιατροί που συνιστούν μέχρι και 1600 mg ημερησίως. Είναι απαραίτητο κατά τη διάρκεια της χορήγησης, να γίνονται τακτικές εξετάσεις αίματος, νευρολογικές εξετάσεις, καθώς και εξετάσεις διερεύνησης της λειτουργίας του ήπατος λόγω των παρενεργειών που μπορεί να παρατηρηθούν. Άλλα φάρμακα, της ίδιας ομάδας, που χρησιμοποιούνται είναι η φαινυτοΐνη και η λαμοτριγίνη. Παράλληλα με τα αντιεπιληπτικά μπορούν να χρησιμοποιηθούν και τα κορτικοστεροειδή σε διάφορους συνδυασμούς 4. Β) Χειρουργική. Η χειρουργική αντιμετώπιση ενδείκνυται στους ασθενείς εκείνους που απέτυχαν οι προηγούμενες θεραπευτικές διαδικασίες, δηλαδή σε φαρμακοανθεκτική νευραλγία ή αυτούς που δεν

4 264 αντέχουν τις παρενέργειες των φαρμάκων. Στο παρελθόν, προκειμένου να αντιμετωπισθεί η φαρμακοανθεκτική νευραλγία του τριδύμου, έχουν χρησιμοποιηθεί διάφορες χειρουργικές τεχνικές όπως: 1) η εξωτερική νευρόλυση (παρασκευή και απελευθέρωση του πάσχοντος κλάδου σε όλη την έκτασή του), 2) η περιφερική αποσυμπίεση και 3) η εκτομή νευρικών κλάδων (μπορεί και ολόκληρου του 2ου ή 3ου μετά την έξοδό τους από το στρογγύλο και ωοειδές τρήμα αντίστοιχα) 17. Η Χειρουργική θεραπεία σήμερα περιλαμβάνει Διαδερμικές και Ανοικτές Επεμβάσεις. Διαδερμικές διαδικασίες στο γασσέρειο γάγγλιο Με τις επεμβάσεις αυτές, που γίνονται μετά από διαδερμική έμπαρση στην περιοχή του Γασσερείου γαγγλίου, προκαλείται είτε με ηλεκτροκαυτηρίαση είτε με τη χρήση ουσιών όπως το οινόπνευμα ή η γλυκερόλη, μηχανική η χημική βλάβη στις ρίζες του τριδύμου, ώστε να αποκλειστεί η μετάδοση νευρικών ώσεων. Οι διαδερμικές τεχνικές που χρησιμοποιούνται περισσότερο σήμερα είναι: 1. Διαδερμική θερμοπηξία για καταστροφή του γασσέριου γαγγλίου (γαγγλιόλυση) με την εκπομπή ραδιοκυμάτων (RFL). Η επέμβαση αυτή είναι γνωστή, επίσης, σαν ελεγχόμενη διαφορική θερμοπηξία, ελεγχόμενη ριζοτομή με ραδιοκύματα του γασσερίου γαγγλίου διαδερμικά και θερμοριζοτομή 18. Ένα ηλεκτρόδιο εισάγεται με ακτινοσκοπική καθοδήγηση στο γασσέρειο γάγγλιο με τοπική αναισθησία και ενώ ο ασθενής βρίσκεται σε ελαφρά νάρκωση με ενδοφλέβια ηρεμιστικά. Η μέθοδος αυτή αποβαίνει θετική στο μεγαλύτερο ποσοστό των ασθενών και έχει ελάχιστες επιπλοκές, όπως τοπική φλεγμονή ή αιμορραγία. Μόνο μειονέκτημα αποτελεί η παραμονή μικρού βαθμού υπαισθησίας στην αλγεινή περιοχή του προσώπου. 2. Διαδερμική έγχυσης γλυκερόλης στη βάση του τριδύμου. Γίνεται ένεση γλυκερόλης στην κοιλότητα του MECKEL, η οποία είναι γεμάτη με εγκεφαλονωτιαίο υγρό, μέσω της οποίας διέρχονται οι ρίζες του τριδύμου 19,20. Πιστεύεται ότι η γλυκερίνη καταστρέφει τις ίνες του τριδύμου προκαλώντας αφυδάτωση 21. (SUSAN C Pannullo, M.D., MICHAEL H LAVYNE, MD.) 3. Συμπίεση του γασσέριου γαγγλίου με μπαλονάκι (μέθοδος μηχανικής απόφραξης) 18. Ανοιχτές χειρουργικές επεμβάσεις. Εδώ περιλαμβάνεται η πλέον αποτελεσματική νευροχειρουργική επέμβαση της τελευταίας 20ετίας η αποκαλούμενη ως τριδυμοαγγειακή ή μικροαγγειακή αποσυμπίεση μέσω υπινιακής κρανιοτομίας. Η χειρουργική επέμβαση περιλαμβάνει τη διενέργεια μικρής κρανιοτομίας οπισθίου βόθρου (πίσω από το αυτί) και την παρασκευή και απομάκρυνση των αγγείων της περιοχής (γεφυροπαρεγκεφαλιδική γωνία - έξοδος τριδύμου από το εγκεφαλικό στέλεχος), που εφάπτονται και πιέζουν το τρίδυμο νεύρο (ειδικά οι γειτνιάζουσες σφύζοντες αρτηρίες) 17. Στη συνέχεια, μετά την απομάκρυνση της αγγειακής αγκύλης από το νεύρο, ο χειρουργός τοποθετεί μεταξύ αγγείου και νεύρου ένα τεμάχιο βιοσυμβατού Τeflon ή τμήμα σπόγγου από αλκοολούχο πολυβινύλιο για μόνιμο διαχωρισμό του νεύρου από το αγγείο. Βασικό μέλημα του χειρουργού πρέπει να είναι η αποφυγή τραυματισμού του αγγείου και η συνεπακόλουθη εξαγγείωση αίματος λόγω των σοβαρών επιπλοκών που δημιουργεί η βλάβη αυτή 4,10, Γ) Ακτινοχειρουργική. Η σημερινή εξελικτική τεχνολογική πραγματικότητα καθώς επίσης και οι επιπλοκές που παρουσιάζουν οι δύο προηγούμενες μέθοδοι θεραπείας, έχουν οδηγήσει την επιστήμη να στραφεί σε λιγότερο επικίνδυνες μεθόδους αντιμετώπισης της Ν.Τ. Οι προσπάθειες αυτές φαίνεται πως δίνουν καρπούς με αποτέλεσμα να μιλάμε πλέον για μια ελπιδοφόρα, μη επεμβατική νευροχειρουργική μέθοδο, η οποία έχει κερδίσει το ενδιαφέρον της επιστημονικής κοινότητας. Πρόκειται για τη Στερεοτακτική Ακτινοχειρουργική (Stereotactic Radiosugery-SRS) και τα διάφορα συστήματα SRS, που άρχισαν να χρησιμοποιούνται τόσο για τη θεραπεία της Ν.Τ. όσο και για άλλες επικίνδυνες βλάβες και διαταραχές του εγκεφάλου. Η ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΣΤΕΡΕΟΤΑΚΤΙΚΗΣ ΑΚΤΙΝΟΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗΣ (SRS) Τσόδουλος και συν Στερεοτακτική Ακτινοχειρουργική είναι μια εξειδικευμένη θεραπευτική μέθοδος με την οποία φωτόνια υψηλής ενέργειας κατευθύνονται προς ένα στερεοτακτικά προσδιορισμένο στόχο με αποτέλεσμα την καταστροφή του μέσω μιας αναίμακτης χειρουργικής επέμβασης. Το 1951 ο Σουηδός Lars Leksell άρχισε να δοκιμάζει την επίδραση της ακτινοχειρουργικής στη θεραπεία της Ν.T. 25. Το 1967 επινοεί και κατασκευάζει το πρώτο μηχάνημα Στερεοτακτικής Ακτινοχειρουργικής (το Gammα Unit I ή Electra Inc το οποίο εξελίχτηκε στο Gamma Knife(26)). Από τότε και μέχρι σήμερα έχουν δημιουργηθεί τέσσερις τεχνικές που χρησιμοποιούν τριών τύπων μηχανήματα, με διάφορες παραλλαγές ανάλογα με τις εταιρείες παραγωγής τους. Πρώτη τεχνική: Χρησιμοποιείται ακτινοβολία γ (γάμα) προερχόμενη από 201 ραδιενεργές πηγές Κοβαλτίου, μέσω μηχανήματος ειδικής κατασκευής «Gamma Knife». Δεύτερη: Το «X-Knife» (Modified Linear Accelerator Systems-LINACS) που αποτελείται από ένα Γραμμικό Επιταχυντή ο οποίος χρησιμοποιείται για κλασι-

5 Σύγχρονες θεραπευτικές τεχνικές για αντιμετώπιση της νευραλγίας του τριδύμου κή ακτινοθεραπεία και με κάποια ειδική προσαρμογή μετατρέπεται σε μηχάνημα Στερεοτακτικής Ακτινοχειρουργικής. Εδώ η χρησιμοποιούμενη ακτινοβολία είναι του Γραμμικού Επιταχυντή δηλαδή ακτίνες Χ υψηλής ενέργειας. Τρίτη: Η Ακτινοθεραπεία με μεταβαλλόμενης Έντασης Πεδίο (Intensity Modulated Radiation Therapy-IMRT) η οποία είναι συνδυασμός ενός κλασικού Γραμμικού Επιταχυντή και εξελιγμένου λογισμικού (software) με ισχυρούς ηλεκτρονικούς υπολογιστές. Έχει αρκετούς περιορισμούς στην εκτέλεση Ακτινοχειρουργικής, όμως μπορεί να καλύψει κάποια περιστατικά. Τέταρτη: Το Cyber Knife που είναι ένας συνδυασμός Γραμμικού Επιταχυντή και ρομπότ. Ένας τελευταίας τεχνολογίας μικρός σε διαστάσεις, αλλά πολύ υψηλού ρυθμού δόσεως Γραμμικός Επιταχυντής, στερεωμένος στο βραχίονα ενός απόλυτα ελεγχόμενου από ηλεκτρονικούς υπολογιστές ρομποτικού συστήματος, εκπέμπει λεπτή δέσμη φωτονίων υψηλής ενέργειας κατευθυνόμενη με απόλυτη ακρίβεια προς τον επιλεγέντα στόχο. Lars Leksell, με την επινόηση του πρώτου μηχανήματος Στερεοτακτικής Ακτινοχειρουργικής, χρησιμοποίησε την GKS σε 63 ασθενείς με Ν.Τ από το 1968-έως το Τα αποτελέσματα, στην αρχική αυτή φάση, δεν ήταν πολύ ικανοποιητικά, καθώς η οπτική ποιότητα παρατήρησης του τρίδυμου νεύρου και του γαγγλίου ήταν φτωχή και η ακριβής δόση ακτινοβολίας που επιδρούσε στο στόχο άγνωστη 27. Σταθμός, λοιπόν, στην ιστορία της SRS στάθηκε η ανακάλυψη του μαγνητικού τομογράφου (MRI), του πολυτιμότερου ίσως βοηθού οργάνου της. Το εργαλείο αυτό έλυσε τα χέρια των επιστημόνων οι οποίοι μπορούσαν πλέον να καθορίσουν με ακρίβεια το στόχο δράσης της χορηγούμενης ακτινοβολίας (Εικ. 4 ). κή ανάλυση στόχου και στην κατεύθυνση δέσμης με τη βοήθεια της ψηφιακής εικόνας (image guided), σήμερα έχουμε την πλέον σύγχρονη και εξελιγμένη μορφή μηχανήματος Στερεοτακτικής Ακτινοχειρουργικής (SRS). Πρόκειται για το Cyber Knife, ένα μηχάνημα υψηλής ακρίβειας και απόδοσης που υπόσχεται πολλά στον χώρο της Ακτινοχειρουργικής 29. H Ακτινοχειρουργική σήμερα με οποιοδήποτε μηχάνημα και τεχνική και αν χρησιμοποιείται αποτελεί ένα ισχυρό εργαλείο στά χέρια των ειδικών για πραγματοποίηση μη επεμβατικής «χειρουργικής» στις πιο κάτω περιπτώσεις: 1. αρτηριοφλεβώδεις δυσπλασίες, 2. ακουστικά νευρινώματα, 3. όγκοι της υποφύσεως, 4. επιφυσιώματα, 5. μηνιγγιώματα, 6. μονήρεις ή πολλαπλές μεταστάσεις, 7. κακοήθεις πρωτοπαθείς όγκοι του εγκεφάλου, 8. νευραλγία του Τριδύμου, 9. επιληψία, 10. νόσος του Parkinson και 11. νευρο-ψυχιατρικές διαταραχές 29,30. Gamma Knife Surgery-GKS 265 Η GKS αναπτύχθηκε αρχικά από τον Lars Leksell και άρχισε να χρησιμοποιείται σε ασθενείς στις αρχές του ,25. Το μηχάνημα Gamma Knife είναι ένα εξειδικευμένο εργαλείο για αποκλειστική χρήση Στερεοτακτικής Ακτινοχειρουργικής σε ενδοκρανιακούς στόχους (όγκους ή εστιακές βλάβες) (Εικ. 5). Εικόνα 5. Το μηχάνημα (Gamma Knife 38 ) Εικόνα 4. Επιλογή στόχου με την καθοδήγηση της MRI. (ΜcNatt et al Ακολουθώντας όλες τις εξελίξεις στη βελτίωση των γραμμικών επιταχυντών, στην ανάπτυξη των ηλεκτρονικών υπολογιστών, στη ρομποτική και εκμεταλλευόμενοι την οποιαδήποτε πρόοδο στην ψηφια- Παρέχει εξαιρετική ακρίβεια ακτινοβόλησης με ελάχιστες επιπλοκές και θεωρείται πρότυπο σύγκρισης για τα άλλα συστήματα 7,24,31,32. Στην περίπτωση της GKS χρησιμοποιούνται προϊόντα σχάσεως ραδιενεργών πυρήνων οπότε λαμβάνουμε γ-ακτίνες, οι οποίες συγκλίνουσες εστιάζονται με πολύ μεγάλη ακρίβεια (<0.3mm) στο στερεοτακτικά καθοριζόμενο στόχο, έτσι ώστε να ακτινοβολείται ο επιθυμητός στόχος, προφυλάσσοντας το γύρω εγκεφαλικό ιστό 30. Το ραδιενεργό υλικό που χρησιμοποιείται είναι 201 ραδιενεργές πηγές Co 24,33, οι οποίες είναι τοποθετημένες σφαιρικά σε ένα δακτυλίδι γύρω από ένα

6 266 Τσόδουλος και συν Εικόνα 6. Τοποθέτηση στερεοτακτικού πλαισίου. (Mark et al ). σημείο στόχευσης, στην κεφαλή του μηχανήματος. Το Gamma Knife σύστημα είναι εξοπλισμένο με μια σειρά 4 κατευθυντήρων με διαμέτρους των 4 χιλ, 8 χιλ, 12 χιλ και 16 χιλ, που χρησιμεύουν για να εστιάζουν τις δέσμες ακτινοβολίας από τις πηγές Co 34. Ο προς ακτινοβόληση στόχος εντοπίζεται στερεοτακτικά και το κεφάλι του ασθενούς ακινητοποιείται με τη βοήθεια μιας μεταλλικής στεφάνης, που στερεώνεται στο σκελετικό κρανίο με 4 βίδες, αφού προηγουμένως χορηγηθεί τοπικό αναισθητικό (Εικ. 6). Ακολούθως, με ακτινογραφική καθοδήγηση (CT, MRI), προσδιορίζεται το κέντρο στόχευσης, έτσι ώστε να μην ακτινοβολείται το εγκεφαλικό στέλεχος με ακτινοβολία μεγαλύτερη των 12 Gy 33. Ο στόχος της ακτινοβολίας στη GKS έχει προσδιορισθεί διαφορετικά από διάφορους ερευνητές. Συγκεκριμένα, η πλειονότητα αυτών θεωρεί ότι καλύτερα αποτελέσματα υφίστανται όταν στοχεύεται η είσοδος της ρίζας του τριδύμου (root entry zone) στη γέφυρα του εγκεφάλου 8,10,26,27,36,37. Η GKS αποτελεί συνεπώς μια αναίμακτη και ασφαλή χειρουργική διαδικασία για τη θεραπεία της Ν.Τ. και της μεθερπητικής Ν.Τ. Σύμφωνα με τις μέχρι τώρα υπάρχουσες μελέτες δεν επιφέρει τα επιθυμητά αποτελέσματα σε περίπτωση δευτερογενούς Ν.Τ. Μηχανισμός Δράσης της GKS για ανακούφιση του πόνου στη Ν.Τ. Ο μηχανισμός εξάλειψης του πόνου της Ν.Τ. είναι ακόμη άγνωστος. Ο Kondziolka και άλλοι υποστηρίζουν ότι άμεση ανακούφιση από τον πόνο μετά τη θεραπεία με GKS για την πρωτοπαθή Ν.Τ. επέρχεται σαν αποτέλεσμα παύσης της εφαπτικής μετάδοσης μεταξύ νεύρου και αγγείου της περιοχής. Σαν απώτερη διατήρηση του αποτελέσματος δράσης της GKS, όσον αφορά την ανακούφιση του πόνου, μπορεί να προκύψει μετά από απομυελίνωση ή τραυματισμό του μικροαγγειακού δικτύου του νεύρου που επιφέρει διαταραχή στη διαδικασία μετάδοσης νευρικών ερεθισμάτων του πόνου 10. Επίσης ο Young και άλλοι υποθέτουν ότι ο μηχανισμός δράσης της ακτινοχειρουργικής είναι η παύση της εφαπτικής μετάδοσης 39. Το αποτέλεσμα του μηχανισμού δράσης περιγράφεται από τους ασθενείς σε δύο βήματα: 1) άμεσα οι ασθενείς αντιλαμβάνονται μια μείωση στον πόνο. Ακόμα και αν τα επεισόδια πόνου συνεχίζονται, δεν είναι τόσο επώδυνα και δεν είναι τόσο συχνά όπως πριν. 2) Αρκετές εβδομάδες αργότερα τα επεισόδια πόνου εξαφανίζονται εντελώς. Παρόλα αυτά, δεν υπάρχει πειραματική μελέτη που να αποδεικνύει τους πιο πάνω υποθετικούς μηχανισμούς ανακούφισης του πόνου 10. Σε έρευνες που έχουν γίνει διαπιστώνεται ότι η δράση της GKS δε φαίνεται να εκδηλώνεται εκλεκτικά σε ίνες με ή χωρίς μυελίνη. Σε μελέτες με μεγαλύτερες των 70 Gy δόσεις, παρατηρήθηκε αυξημένος αριθμός ασθενών με δευτεροπαθή υπαισθησία και αιμωδία του προσώπου, κάτι που απορρίπτει την αρχική υπόθεση εκλεκτικής ακτινοβόλησης απομυελινωμένων ινών και αποτελεί ένδειξη ακτινοβόλησης και εμμύελων νευρικών ινών 27. Σε σειρές μελετών, η αποτελεσματικότητα της GKS δε φαίνεται να επηρεάζεται από τη μέγιστη δόση, το μέγεθος του όγκου, την έκταση του προσβληθέντος κλάδου του τριδύμου ή τον τύπο του όγκου σε δευτεροπαθή Ν.Τ., λαμβάνοντας πάντοτε υπόψη τη σωστή στόχευση 10. ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΤΗΣ GKS Α) Σαν πρώτη θεραπεία της Ν.Τ. Σύμφωνα με έρευνες των Ronald Brisman και συν διαπιστώθηκε ότι η GKS έχει πολύ καλύτερα αποτελέσματα όταν χρησιμοποιείται σαν αρχική μορφή αντιμετώπισης της Ν.Τ., παρά όταν γίνεται μετά από προηγούμενη μορφή θεραπείας, όπως π.χ. τη μικροαγγειακή αποσυμπίεση. Το ίδιο ισχύει και για τις περιπτώσεις όπου η Ν.Τ. συνοδεύεται από σκλήρυνση κατά πλάκας(36). Και εδώ η GKS σαν πρώτη θεραπεία έχει καλύτερα αποτελέσματα. Ωστόσο πρέπει να σημειωθεί ότι σε ασθενείς με σκλήρυνση κατά πλάκας τα αποτελέσματα είναι ούτως ή άλλως πιο φτωχά 36,37. Η χρήση της GKS στη νευραλγία του τριδύμου, ως αρχική θεραπεία έχει αποδώσει τα μέγιστα αποτελέσματα, δεδομένου ότι παρατηρήθηκε μικρότερο ποσοστό απαλλαγής από τον πόνο σε ασθενείς με προηγούμενη χειρουργική θεραπεία 36. Β) Η δευτεροπαθής Ν.Τ. σχετίζεται με όγκους που παρουσιάζονται στην οδό κατανομής του τριδύμου, όπως λιπώματα, νευρινώματα, επιδερμοειδείς όγκοι, μελανώματα και μηνιγγιώματα.

7 Σύγχρονες θεραπευτικές τεχνικές για αντιμετώπιση της νευραλγίας του τριδύμου 267 Σε σειρές μελετών, στα πλαίσια της εφαρμογής GKS στην ιδιοπαθή ΝΤ, παρατηρήθηκε 86,7 % αναλγησία 9 μήνες μετά την GKS 10. Συγκρίνοντας αυτό το ποσοστό με ανάλογες έρευνες για την περίπτωση δευτεροπαθούς Ν.Τ., διαπιστώνεται ότι τα αποτελέσματα, όσον αφορά την απουσία πόνου στην δευτεροπαθή ΝΤ είναι λιγότερο θετικά από την πρωτοπαθή. Και αυτό γιατί η GKS εστιάζεται στον όγκο προκειμένου να ελέγξει την ανάπτυξή του. Συνεπώς, σε ασθενείς με δευτεροπαθή νευραλγία του τριδύμου προτείνεται ανοιχτή χειρουργική αποσυμπίεση ή ριζεκτομή με ραδιοσυχνότητες (RFR), δεδομένου ότι ο περιορισμός του όγκου που επιτυγχάνεται με την GKS στους ασθενείς αυτούς δε συμβαδίζει με την απαλλαγή του ασθενούς από τον πόνο 10. Γ) H GKS στη μεθερπητική νευραλγία. Η μεθερπητική νευραλγία του τριδύμου χαρακτηρίζεται από συνεχώς επιδεινούμενο πόνο που ακολουθεί τον έρπητα ζωστήρα. Η συνήθης θεραπευτική προσέγγιση περιλαμβάνει τρικυκλικά αντικαταθλιπτικά και οπιοειδή, αν και πολλοί ασθενείς δεν ανταποκρίνονται θετικά μετά τη χορήγησή τους. Σε έρευνα των Οrgosik και συν. μελετήθηκαν περιπτώσεις ασθενών με μεθερπητική νευραλγία μη ανταποκρινόμενη στη φαρμακευτική αγωγή, όπου τα ποσοστά επιτυχίας της GKS ήταν 44% με καλύτερα μετεγχειρητικά αποτελέσματα 6 μήνες μετά την ακτινοβόληση 8. Δ) Η GKS ως επαναλαμβανόμενη θεραπευτική προσέγγιση εφαρμόζεται σε ασθενείς που δεν ανταποκρίνονται μετά από την αρχική ακτινοβόλησ 8. Ε) Στην ιδιοπαθή Ν.Τ. Η GKS προτείνεται να εφαρμόζεται σε ασθενείς που αν και έχουν δεχτεί προηγούμενες χειρουργικές επεμβάσεις, συνεχίζουν να βιώνουν άλγος λόγω ΤΝ. Επιπλέον η GKS, μπορεί να εφαρμοστεί σε ασθενείς όπου η μικροχειρουργική ή οποιαδήποτε άλλη θεραπεία ενέχει αυξημένο κίνδυνο επιπλοκών ή και θνησιμότητας 27,33. ΣΧΕΣΗ ΔΟΣΗΣ-ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΟΣ ΓΙΑ ΤΗ GKS Εικόνα 7. Ρύθμιση στόχευσης και δόσης της ακτινοβολίας. (Kondziolka et al 40 ). Οι παρενέργειες, στις υψηλότερες όσο και στις χαμηλότερες δόσεις, σχετίζονται πιθανώς, με το τμήμα του τριδύμου νεύρου που δέχεται την ακτινοβολία, παρουσιάζοντας τη μεγαλύτερη ευαισθησία στην περιοχή του τριδύμου στη γέφυρα (Εικ. 7). Συνεπώς, η περιορισμένη στόχευση του εγκεφαλικού στελέχους με ακτινοβολία μικρότερη των 12 Gy, οδηγεί σε περιορισμό των παρενεργειών. Γενικότερα η παρουσία στόχου μεγαλύτερου από 1 cm 3 και η ακτινοβόληση του εγκεφαλικού στελέχους με ακτινοβολία μεγαλύτερη του 20-30% της ακτινοβολίας στόχευσης, αυξάνει την πιθανότητα περενεργειών 33,37. Οι υποστηρικτές της GKS θεωρούν τη χρήση της ιδιαίτερα ακίνδυνη. Στη βιβλιογραφία αναφέρεται ποσοστό 10-17% των περιπτώσεων στις οποίες παρουσιάστηκε αιμωδία και ελαφριά υπαισθησία. Ωστόσο τα συμβάματα αυτά δεν έγιναν αντιληπτά σε βαθμό που να ήταν ενοχλητικά 7,8,10,26,27,37. Σε μια μόνο έρευνα 26 διαπιστώθηκε απώλεια ή διαφοροποίηση της γεύσης σε ποσοστό 9% των ασθενών. Αυξημένα ποσοστά υπαισθησίας και αιμωδίας του προσώπου παρουσιάζονται στην επαναλαμβανόμενη GKS, τα οποία φθάνουν το 10-60% 27. Modified Linear Accelerator Systems-LINACS To 1980 oι γραμμικοί επιταχυντές-linacs εισάγονται σαν εργαλείο της ακτινοχειρουργικής, αφού είχε ήδη αποδειχθεί η αποτελεσματικότητα των Gamma Unit 41. Ο γραμμικός επιταχυντής σωματιδίων είναι μια ηλεκτρική συσκευή για την επιτάχυνση των υποατομικών σωματιδίων όπως τα ηλεκτρόνια. Η επιτάχυνση των ηλεκτρονίων, τα οποία προσκρούονται σε στόχο κατασκευασμένο από μέταλλο, έχει σαν αποτέλεσμα την παραγωγή υψηλής ενέργειας x-rays, μέρος των οποίων σχηματίζει δέσμη που προορίζεται να φτάσει στον ενδοκρανιακό στόχο 42. Τέτοιες συσκευές χρησιμοποιούνται κυρίως στην εξωτερική ακτινοβόληση-ακτινοθεραπεία σε ασθενείς με καρκίνο, καταστρέφοντας με μεγάλη αποτελεσματικότητα τα καρκινικά κύτταρα μέσω των x-rays. Mπορούν όμως να χρησιμοποιηθούν και στη Στερεοτακτική Ακτινοχειρουργική για ενδοκρανιακές βλάβες και ανωμαλίες 41. Σε περίοδο 5 χρόνων παρακολούθησης είχαν πολύ καλά αποτελέσματα σε μηνιγγιώματα, σβάνωμα, γλοίωμα και αρτηριοφλεβώδεις δυσπλασίες 43. Πρόσφατα, Ακτινοχειρουργική βασισμένη σε Linacs χρησιμοποιήθηκε και για την αντιμετώπιση

8 268 Τσόδουλος και συν της Νευραλγίας του Τριδύμου με ενθαρρυντικά αποτελέσματα, συγκρίσιμα με αυτά της GKS 41,44. Στη βιβλιογραφία αναφέρεται 77,5% ποσοστό με πλήρη ανταπόκριση στη θεραπεία με LINACS σε ασθενείς με ιδιοπαθής Ν.Τ. Οι επιπλοκές που παρατηρήθηκαν ήταν, όπως 1) νευροπαθητική κερατοπάθεια σε μια περίπτωση που είχαν προηγηθεί 5 νευροχειρουργικές επεμβάσεις στον ασθενή πριν τη θεραπεία με LINACS και 2) μια περίπτωση που παρατηρήθηκε ελαφρά υπαισθησία 45. To 1984 οι Betti και Derechinsky περιέγραψαν τη χρήση των γραμμικών επιταχυντών στην ακτινοχειρουργική ως μια εναλλακτική λύση 46. Από τότε μέχρι σήμερα πολλοί ερευνητές τροποποίησαν τα LINACS για να πετύχουν την ακρίβεια που απαιτείται στο στόχο και στη δόση ακτινοβόλησης κατά την ακτινοθεραπεία. Το κύριο μειονέκτημα, αρχικά, ήταν η μηχανική αστάθεια των συστημάτων αυτών 47. Αυτό ξεπεράστηκε με την χρήση stand δαπέδου που συνδεόταν με το στερεοτακτικό πλαίσιο που τοποθετείται και σε αυτήν την περίπτωση στο κεφάλι του ασθενούς, αλλά και με τη χρήση συνδεόμενου εξαρτήματος που ρυθμίζει τόσο την κίνηση του ασθενούς όσο και του τμήματος εκπομπής της δέσμης της ακτινοβολία Ως αποτέλεσμα όλων αυτών των ενεργειών η ακρίβεια ακτινοβόλησης έχει βελτιωθεί στο mm 44,51,52. ΔΡΑΣΗ Τα συστήματα LINACS παράγουν χ-ray δέσμη ακτίνων που διοχετεύεται σε ένα στερεοτακτικά καθορισμένο ενδοκρανιακό στόχο. Η διαδικασία περιλαμβάνει έναν κινητό βραχίονα (gantry) ο οποίος, περιστρεφόμενος γύρω από το κεφάλι του ασθενούς που έχει ήδη σταθεροποιηθεί με ένα στερεοτακτικό πλαίσιο, παράγει ένα τόξο ακτινοβόλησης. Στη συνέχεια, η βάση στην οποία βρίσκεται ξαπλωμένος ο ασθενής περιστρέφεται σε οριζόντιο επίπεδο δημιουργώντας ένα άλλο τόξο ακτινοβόλησης 41. Με τον τρόπο αυτό, των περιστροφικών κινήσεων, παράγονται πολλαπλά μοναδικά διατέμνοντα τόξα ακτινοβόλησης που μεταδίδουν τη σωστή δόση στο ισόκεντρο στόχο 51. Η δόση ακτινοβόλησης του στόχου είναι Gy. Το ποσοστό ανακούφισης του πόνου με την μέθοδο αυτή ανέρχεται στο 70%. Το υπόλοιπο 30% χρειάζεται επανάληψη θεραπείας 53,54. Σε σχέση με τα άλλα συστήματα Στερεοτακτικής Ακτινοχειρουργικής (SRS), αποτελεί την πιο συνηθισμένη εφαρμοζόμενη τεχνολογία στα νοσοκομεία. Μειονεκτεί όμως στο ότι 1) είναι λιγότερο ακριβής μέθοδος, γιατί μπορούν να συμβούν λάθη στο τόξο ακτινοβόλησης, 2) είναι λιγότερο αποτελεσματική από άλλα εξειδικευμένα συστήματα (Gamma Knife, Cyber knife), με αποτέλεσμα να οδηγεί σε μεγαλύτερη διάρκεια θεραπείας και 3) η στόχευσή της βασίζεται σε στερεοτακτικό πλαίσιο με αποτέλεσμα να χρησιμοποιείται μόνο για εγκεφαλικές βλάβες 55. Παρόλο που η τοξικότητα (τραυματισμός των γύρω φυσιολογικών ιστών) στην ακτινοχειρουργική μεταξύ GKS και LINACS δε διαφέρει 53, ωστόσο κυριαρχεί η χρήση της GKS στον τομέα της λειτουργικής ακτινοχειρουργικής λόγω περισσότερων χρόνων κλινικής εμπειρίας. Από την άλλη μεριά η τεχνολογία αυτή, όπου είναι διαθέσιμη, μπορεί να χρησιμοποιηθεί με μεγάλη αποτελεσματικότητα στη θεραπεία της Ν.Τ. Intensity Modulated Radiation Therapy-IMRΤ Η πρόσφατη ανάπτυξη των ΙΜRT ή αλλιώς ακτινοθεραπείας με μεταβαλλόμενης έντασης πεδίο, έχει προσθέσει μια άλλη διάσταση στο πολύπλοκο φάσμα της ακτινοθεραπείας. Αυτή η τεχνολογία βασιζόμενη σε γραμμικούς επιταχυντές (linacs) ελέγχεται από υπολογιστές με ειδικό λογισμικό σχεδιασμού οι οποίοι έχουν τη δυνατότητα αναπαράστασης της βλάβης που πρόκειται να αντιμετωπιστεί σε τρισδιάστατη (3D scanning) μορφή και ανάλογη διαμόρφωση σχήματος και σωστής δόσης της χ-ray ακτινοβολίας προς το στόχο 56,57. Το κύριο πλεονέκτημα της μεθόδου αυτής είναι ότι μπορεί να χρησιμοποιηθεί σχεδόν σε οποιοδήποτε σημείο του σώματος όπως σε καρκίνο του προστάτη, πνευμόνων και ήπατος 58. Mπορεί επίσης να χρησιμοποιηθεί και σε ενδοκρανιακές βλάβες και στην περίπτωση της Ν.Τ. με χρήση στερεοτακτικού πλαισίου. Η ακρίβεια όμως των IMRT, αν και πλησιάζει αυτή των GKS και Cyber Knife, εντούτοις δεν είναι ίδια 56. H IMRT τεχνολογία δίνει την δυνατότητα σε έναν πολλαπλής δράσης (multi-leaf) κατευθυντήρα που τυπικά είναι συνδεδεμένος στους σύγχρονους ιατρικούς γραμμικούς επιταχυντές, να διαμορφώσει δυναμικά το σχήμα και την ένταση του πεδίου ακτινοβολίας κατά την θεραπεία, έτσι ώστε η βλάβη να ακτινοβολείται με την ακριβέστερη και μεγαλύτερη δυνατή δόση (όταν μιλάμε για όγκο), ενώ οι γύρω φυσιολογικοί ιστοί δέχονται την ελάχιστη δυνατή ακτινοβολία και με αυτόν τον τρόπο προφυλάσσονται απ αυτήν Αυτή ουσιαστικά είναι και η διαφορά αυτών των συστημάτων από τη συμβατική ακτινοθεραπεία 55. Σε σχέση με τις άλλες τεχνολογίες Ακτινοχειρουργικής το IMRT είναι μια πολύ καλή μέθοδος θεραπείας για βλάβες εξωκρανιακές που αφορούν γενικά το σώμα, όπως διάφοροι όγκοι αλλά και σε αυτές τις περιπτώσεις υπάρχουν περιορισμοί, όπως στην ακρίβεια μετάδοσης της ακτινοβολίας στο στόχο, καθώς επίσης και το γεγονός ότι μια πλήρης θεραπεία με ΙΜRT χορηγείται σε πολλές συνεδρίες(20-30) 55. Όσον αφορά ενδοκρανιακές βλάβες

9 Σύγχρονες θεραπευτικές τεχνικές για αντιμετώπιση της νευραλγίας του τριδύμου 269 μέσα στις οποίες συγκαταλέγεται και η Ν.Τ., αυτές θεραπεύονται με ΙΜRT όταν η λύση της μιας επέμβασης με τις μεθόδους ακτινοχειρουργικής (GKS, linacs, Cyber Knife) δεν είναι προσιτή ή κρίνεται ακατάλληλη για τον συγκεκριμένο ασθενή. Cyber Knife Το Cyber Knife είναι ένα σύστημα Στερεοτακτικής Ακτινοχειρουργικής (SRS) που χρησιμοποιήθηκε για πρώτη φορά το 1990 από τον John. R. Adler 62-64, καθηγητή στο τμήμα Νευροχειρουργικής του πανεπιστημίου του Standford. Ως η πλέον σύγχρονη μορφή SRS οδηγούμενης από εικόνα και ρομποτικό σύστημα, αποτελεί το ακριβέστερο και πιο ευέλικτο εργαλείο στις δύσκολες και επιθετικές θεραπευτικές προσεγγίσεις. Συναγωνίζεται τη μικροχειρουργική και ενίοτε αποτελεί τη μόνη λύση αφού μπορεί με ακρίβεια στόχευσης μικρότερη του μισού χιλιοστού 65 (<0.5mm η ακρίβεια του ρομπότ) να προσβάλλει επιλεκτικά δυσπρόσιτες βλάβες - στόχους του εγκεφάλου και του νωτιαίου μυελού με λεπτή δέσμη ακτίνων Χ, χωρίς να βλάπτει τους παρακείμενους φυσιολογικούς ιστούς. Το σύστημα αυτό εκμεταλλεύεται τις ιδιότητες ενός μικρού αλλά ισχυρού Γραμμικού Επιταχυντή (linac), σε συνδυασμό με ένα ρομποτικό σύστημα, που εκτελεί με απόλυτη ακρίβεια τις κινήσεις που προσδιορίζουν μεγάλοι και γρήγοροι ηλεκτρονικοί υπολογιστές. Το Cyber Knfe αποτελείται από 6 βασικά μέρη (Εικ. 8) 29,66,67 : 1) έναν μικρών διαστάσεων ειδικών προδιαγραφών γραμμικό επιταχυντή (linac), 2) ένα ρομποτικό βραχίονα με δυνατότητα κινήσεων σε έξι άξονες (6 βαθμοί ελευθερίας), ώστε να είναι δυνατή οποιαδήποτε τρισδιάστατη κίνηση της δέσμης των ακτινών στο χώρο, 3) σύστημα ψηφιακής ακτινογραφίας (image guided) το οποίο καθοδηγεί το ρομποτικό βραχίονα και την δέσμη για την άμεση παρακολούθηση των κινήσεων του ασθενούς, άρα και του στόχου, έτσι Εικόνα 8. Το μηχάνημα CyberKnife. (Medical Robotics and Computer Assisted Surgery ). ώστε να μπορεί να γίνεται αυτόματα η ανάλογη διόρθωση των παραμέτρων (Dynamic Tracking και Synchrony) 63,64, 4) ειδικά σχεδιασμένο ανάκλιντρο θεραπείας, 5) σύστημα σχεδιασμού θεραπείας με σύγχρονους ισχυρούς ηλεκτρονικούς υπολογιστές και εξελιγμένο λογισμικό και 6) το ειδικό σύστημα Synchrony που επιτρέπει θεραπεία σε όργανα που μετακινούνται κατά την αναπνευστική λειτουργία (πνεύμονας, ήπαρ) 6. Τα ιδιαίτερα αυτά χαρακτηριστικά του Cyber Knife, καθώς και το γεγονός ότι δεν περιορίζεται σε ισοκεντρική θεραπεία 70 όπως τα άλλα συστήματα SRS, αλλά οι πολλές και από διάφορες κατευθύνσεις δέσμες του μπορούν να καλύψουν οποιοδήποτε σχήμα στόχου, δίνουν τη δυνατότητα αντιμετώπισης μιας πλειάδας παθήσεων που περιλαμβάνουν, τόσον ενδοκρανιακές παθήσεις (μηνιγγειώματα, ακουστικά νευρινώματα, Ν.Τ., καλοήθεις και κακοήθεις όγκους 71 κ.α. όσον και προβλημάτων εκτός κρανίου, στη σπονδυλική στήλη 72, πνεύμονα, πάγκρεας, προστάτη, ήπαρ κ.α. 29 Στην ποικιλία των εφαρμοζόμενων μεθόδων θεραπείας της νευραλγίας του τριδύμου που δεν ελέγχεται με φαρμακευτική αγωγή, έχει κάνει έντονη την παρουσία της η ακτινοχειρουργική με Cyber Knife. Θεραπευτικό στόχο αποτελούν οι ρίζες του γασσέρειου γαγγλίου 73, οι οποίες δέχονται συγκεκριμένη δόση ακτινοβολίας, συνήθως σε περισσότερες της μιας συνεδρίας και έτσι «κόβουν» τις ίνες του πόνου. Η θεραπεία με Cyber Knife μπορεί να γίνει είτε μόνη της είτε σε συνδυασμό με προηγούμενη χειρουργική επέμβαση. Υπάρχουν κλινικές έρευνες που δείχνουν την αποτελεσματικότητα και την ακρίβεια όσον αφορά τη στόχευση κατά τη θεραπεία με Cyber Knife της ιδιοπαθούς Ν.Τ., η οποία δεν ανταποκρίνεται στην φαρμακευτική αγωγή. Αναφέρεται ικανοποιητική ανακούφιση από τον πόνο ενώ οι παρενέργειες όπως π.χ. το μούδιασμα και η παραισθησία, εμφανίζονται πολύ σπάνια 74,75. Όσον αφορά την άτυπη μορφή της Ν.Τ. που γενικά έχει τη μικρότερη ανταπόκριση στις θεραπευτικές μεθόδους κλινικές μελέτες αποδεικνύουν ότι, με τη χρήση της Cyber Knife έχουμε ποσοστό επιτυχίας κοντά στο 60%, που είναι μεν χαμηλότερο σε σχέση με αυτά της ιδιοπαθούς Ν.Τ., αλλά είναι σημαντικά καλύτερο ποσοστό σε σχέση με άλλες θεραπευτικές μεθόδους 76. Τα πλεονεκτήματα της ακτινοχειρουργικής με Cyber Knife στην περίπτωση της θεραπείας της Ν.Τ., λόγω της επικεντρωμένης και ακριβούς στόχευσης της στο νεύρο είναι: 1) πάνω από το 80% των ασθενών εμφανίζουν μακράς διάρκειας υποχώρηση του άλγους, η οποία μάλιστα εμφανίζεται πολύ πιο γρήγορα σε σχέση με τα άλλα συστήματα ακτινοχειρουργικής 74, 2) το απολύτως ατραυματικό της μεθόδου εφόσον δεν χρησιμοποιείται τo στερεοτακτικό πλαίσιο που ακινητοποιεί το στόχο όπως στην περί-

10 270 Τσόδουλος και συν πτωση της GKS 29, 3) το υψηλό ποσοστό ανακούφισης και 4) η αποφυγή επιπλοκών έναντι των λοιπών επεμβατικών μεθόδων όπως π.χ. της χειρουργικής νευροαγγειακής αποσυμπίεσης 77. Επιπλέον, στην θεραπεία με Cyber Knife λόγω της ακρίβειας στόχευσης του ρομπότ άρα και της δέσμης, υπάρχει ελάχιστη ακτινοβόληση των γύρω φυσιολογικών ιστών και επομένως ελάχιστη δυνατή βλάβη 65. Η εκπομπή ιονίζουσας ακτινοβολίας για ακτινοχειρουργικoύς σκοπούς υπήρξε ανέκαθεν μια πρόκληση στη χρήση της ακτινοβολίας για γενικούς θεραπευτικούς σκοπούς. Σήμερα υπάρχουν αρκετά συστήματα που χρησιμοποιούν τη Στερεοτακτική Ακτινοχειρουργική, δηλαδή φωτόνια υψηλής ενέργειας, παραγόμενα είτε φυσικώς (ακτίνες γ-γάμα) είτε τεχνητώς (ακτίνες χ) που κατευθύνονται με μεγάλη ακρίβεια στον επιλεγόμενο στόχο-βλάβη και θεραπεύουν μεγάλο αριθμό παθήσεων. Τέτοια συστήματα, όπως τα Συστήματα πηγών κοβαλτίου- Gamma Knife (GKS), Γραμμικοί Επιταχυντές (LINACS), Ακτινοθεραπεία με Mεταβαλλόμενης Έντασης Πεδίο (Intensity Modulated Radiation Therapy-IMRT) και το Cyber Knife υπάρχουν συνήθως σε ειδικά κέντρα θεραπείας σε πολλές χώρες στις οποίες ανήκει και η Ελλάδα και αποτελούν θεραπευτική πρόκληση για επιθετικές παθήσεις που ταλαιπωρούν τους ασθενείς. Μέσα σε αυτές τις παθήσεις ανήκει και η νευραλγία του τριδύμου, η οποία αποτελεί μια σοβαρή νοσολογική οντότητα καθώς ταλαιπωρεί έναν μεγάλο αριθμό ασθενών. Σύμφωνα με τα σημερινά δεδομένα και τις κλινικές μελέτες τα συστήματα στερεοτακτικής ακτινοχειρουργικής SRS που χρησιμοποιούν τη σύγχρονη τεχνολογία, αποτελούν το ακριβέστερο και πιο ευέλικτο εργαλείο της μοντέρνας ακτινοθεραπευτικής στην αντιμετώπιση της Ν.Τ. Είναι αξιοσημείωτο ότι τα υψηλά ποσοστά αποτελεσματικότητας είναι ισάξια με αυτά της χειρουργικής μεθόδου, αλλά το μεγάλο πλεονέκτημα παραμένει η μη επεμβατική, αναίμακτη αντιμετώπιση της Νευραλγίας του Τριδύμου. Βιβλιογραφία 1. Katsuic S, Beard CM, Bergstrain E, Kurland LT. Incidence and clinical features of trigeminal neuralgia. Rochester, Minnesota, Ann Neurol 1990; 27(1): Sweet WH. The treatment of trigeminal neuralgia (tic douloureux). N Engl J Med 1986; 315: Campbell JK. Facial pan. In: Feldmann E, ed. Current diagnosis in neurology. St.Luis: Mosby-Year Book; 1994; Alistair Jenkins,Trigeminal neuralgia,oral Surgery. 5. Seth Love,Hugh B. Coakham,Trigeminal Neuralgia- Pathology and Pathogenesis, Brain, 2001; 124: Ian G. Fleetwood, A.Micheil Innes, Susan R. Hasnen, Gary K. Steinberg, Familiar trigeminal neuralgia: case report and review of the literature, J.Neurosurg, 2001; 95: Kondziolka D, Lunsford D, Flickinger JC.Stereotactic radiosurgery for trigeminal neuralgia: a multiinstitutional study using the gamma unit, J neurosurg,1996; 84: Dusan Urgosik, Josef Vymazal, Vilibald Vladyka, Roman Liscak, Treatment of postherpetic trigeminal neuralgia with the gks, J Neurosurg, 2000; 93: Dalessio and Silberstein, Trigger zones. Wolff s Headacke, 6th edition, Oxford University Press, New York, 1993; Jin Woo Chang, Jong Hee Chang, Jong Gou park, Sang Sup Chung, Microvascular decompression in trigeminal neuralgia: a correlation of three-dimensional time-offlight magnatic resonance angiography and surgical findings,stereotact Funct Neurosurg, 2000; 74: Li S-T, Wang X, Pan Q, et al: Studies on the operative outcomes and mechanisms of microvascular decompression in treating typical and atypical trigeminal neuralgia. Clin J Pain 2005; 21: Alexander Lerner, Joseph V. Fritz, Gregory D. Sambuchi, Vascular compression in trigeminal neuralgia shown by magnetic resonance imaging and magnetic resonance angiography image registration,arch Neurol, 2001; 58, MA.O.Lewis, V Sankar, A De Laat, R Benoliel, Management of neuropathic oroficial pain, OOOOE, 2007; 103(supp11):S32.e Love HB. Coakham, Trigeminal neuralgia. pathology and pathogenesis, Brain, Vol124, 2001, Oxford University Press, pp Woolfall, A Coulthard, Trigeminal nerve: anatomy and pathology, The British Journal of Radiology, Vol.74, 2001; M. Melis, S L Lobo, C Maloney, N Mehta. Atypical odontalgia: A review of the literature, Headache, Vol.43, 2003; Δ.Ε. Σάκας, Π. Σδρόλιας, Χ. Σκουτέρης. Χειρουργική θεραπεία της Νευραλγίας του Τριδύμου. Σύγχρονη Στοματική & Γναθοπροσωπική Χειρουργική. Μέρος ΙΙ, κεφάλαιο 31, Αγγελόπουλος Αλεξανδρίδης. 18. Susan C, Pannullo MD, Michael H, Lavyne MD. Νευραλγία του Τριδύμου: Λύσεις Νευροχειρουργικής αντιμετώπισης. Τόμος 16, τεύχος 8, Φεβρουάριος Hakanson S. Trigeminal neuralgia treated by the injection of glycerol into the trigeminal cistern. Neurosurgery 1981; 9: Sweet WH, Poletti CE, Macon JB. Treatment of trigeminal neuralgia and other facial pains by the retrogasserian injection of glycerol. Neurosurgery 1981; 9: Fromm GH, Terrence CF, Maroon JC. Trigeminal neuralgia: current concepts regarding etiology and pathogenesis. Arch Neurol 1984; 41: Elizabeth C. Tyler-Kabara, Amin B. Kassam, Michael H. Horowitz, Predictors of outcome in surgically managed patients with typical and atypical trigeminal neuralgia:comparison of results following microvascular

11 Σύγχρονες θεραπευτικές τεχνικές για αντιμετώπιση της νευραλγίας του τριδύμου 271 decompression. 23.David J. Skirving, Noel G Dan: A 20 year review of pecutaneous ballon compression of the trigeminal ganglion, J Neurosurg, 2001; 94, Hanakita J, Kondo A. Serious complications of microvascular decompression operations for trigeminal neuralgia and hemifacial spasm. Neurosyrgery 1988; 22: Leksell L. Τhe stereotaxic method and radiosurgery of the brain. Acta Chir Scand 1951; 102: Bradley Nicol, William F. Regine, Claire Courtney, GKS using 90 Gy for trigeminal neuralgia, J Neurosurg, 2000; 93: Bruce E, Pollock, Robert L. Foote, Scott L. Stafford, Results of repeated gks for unresponsive trigeminal neuralgia, J Neurosurg, 2000; 93: McNatt SA, Yu C, Giannotta SL, Zee CS, Apuzzo ML, Petrovich Z. Gamma knife radiosurgery for trigeminal neuralgia. Neuro-surg. 2005; 56(6): E Coste-Maniere, D Olender, W Kilby, RA Schulz. Robotic whole body Stereotactic Radiosyrgery: Clinical Advantages of the Cyber Knife Integrated System, International Journal of Medical Robotics and Computer Assisted Surgery. Int J Medical Robotics and Computer Assisted Surgery 2005; 1(2): Ι. Βρούβας, Gamma Knife.Το χειρουργικό νυστέρι της Ακτινοθεραπείας Gamma Knife-Στερεοτακτική Ακτινοχειρουργική05/ Regis J, Bartolomei F, Metellus P. Radiourgery for trigeminal neuralgia and epilepsy. Neurosurg Clin North Am,1999; 10, Young RF, Vermuen S, Posewitz A: Gamma Knife radiosurgery for the treatment of trigeminal neuralgia Steretact func Nerosurg 1998; 70(Suppl1), Jean Regis, Phillippe Metellus, Henry Dufour, Long term outcome after gks for secondary trigeminal neuralgia, J Neurosurg, 200; 95, ^ Gamma Knife vs. CyberKnife: Gamma Knife Center: Wake Forest University Baptist Medical Center 35. Mark VH and Ervin FR. "Violence and the Brain", Harper & Row, New York, 1970; Schaltenbrand and Wehre,. "Stereotactic Atlas of the Human Brain" 36. Ronald Brisman, GKS for primary management for trigeminal neuralgia, J Neurosurg, 2000; 93, Ronal Brisman, R. Mooij, GKS for trigeminal neuralgia: dose-volume histograms of the brainstem and trigeminal nerve, J Neurosurg, 2000; 93, Young R F, Vermeulen S S, Grimm P, GKS for treatment of trigeminal neuralgia: idiopathic and tumor related, Neurology 1997; 48, Ikona 7-kondziolka vivlio 41. R. Deinsberger. J. Tidstrand. Linac radiosurgery as a tool in neurosurgery Neurosurg Rev 2005; 28: partical accelerator. 43. Sekhar LN, Babu RP, Wright DC (1994) Surgical resection of cranial base meningiomas. Neurosurg Clin N Am 5: Chen JC, Girvigian M, Greathouse H, Miller M, Rahimian J. Treatment of trigeminal neuralgia with linear accelerator radiosurgery: initial results. 45. Bradley KA, Tomi WA, Resnick DK, Mehta MP. Treatment of Trigeminal Neuralgia Using Linear Accelerator-Based Radiosurgery. Kondziolka D (ed): Radiosurgery. Basel, Karger, 2004; vol 5, Betti OO, Derechinsky VE. Hyperselective encephalic irradiation with a linear accelerator. Acta Neurochir Suppl (Wien), 1984; 33: Lutz W, Winston KR, Maleki N. A system for stereotactic radiosurgery with a linear accelerator. Int J Radiat Oncol Biol. Phys, 1988; 14: Flickinger JC, Kondziolka D, Maitz AH, Lunsford LD (2003). Gamma knife radiosurgery of imaging diagnosed intracranial meningioma. Int J Radiat Oncol Biol Phys 56: Friedman WA, Bova FJ. The University of Florida radiosurgery system. Surg Neurol, 1989; 32: Friedman WA, Spiegelman R. LINAC radiosurgery. Clin N A, 1992; 3: L Ma, Y Kwok, L S Chin, C Yu and W F Regine Comparative analyses of linac and Gamma Knife radiosurgery for trigeminal neuralgia treatments. Phys. Med. Biol., 2005; 50: Stereotactic radiosurgery: comparing different technologies Michael Schwartz, MD, MSc2. CMAJ 1998; 158: De Salles AAF, Buxton W, Solberg T. Functional disorders: linear accelerator radiosurgery for trigeminal neuralgia. In: Kondziolka D (eds) Radiosurgery, vol 2. Karger, Basel, 1998; Chenery SG. Unique radiation safety aspects of a robotic linac for stereotactic radiosurgery. Health Physics of Radiation-Generating Machines pp , American College of Radiology (ACR) & Radiology Society f North America(RSNA) org/en/info 57. Dr. Jonathan Knisely, IMRT - Intensity Modulated Radiation Therapy, Brain talkvolume 7, Number 2, ISSN X 58. Studer G, Graetz KW, Glanzmann C, Outcome in recurrent head neck cancer treated with salvage- IMTR, Radiat Oncol. 2008; 3: Stathakis S, Asquivel C, Gutierrez A, Buckey CR, Papanikolaou N, Treatment planning and delivery of IMRT using 6 and 18 MV photon beams without flattering filter. 60. A Zytkovicz, I Daftari, T L Phillips, C F Chuang, L Verhey and P L Petti. Peripheral dose in ocular treatments with Cyber Knife and Gamma Knife radiosurgery compared to proton radiotherapy, Phys. Med. Biol. 2007; 52: Liang Y, Yutt, Yao, Liz, Chen W. Four- dimensional intensity-modulated radiotherapy planning for dynamic multileaf collimator tracking radiotherapy. 62. Adler JR. Frameless radiosurgery. Stereotactic Surgery and Radiosurgery. In: Goetsch SJ, De Salles AAF, editors. International Journal of Radiation Oncology *Biology* Physics, Volume 74, Issue 1, 1 May 2009; Pages Adler JR, Schweikard A, Murphy M, Hancock S. Imageguided stereotactic radiosurgery: The Cyber Knife. In,

12 272 Τσόδουλος και συν Barnett, G., Roberts, D., Maciunas, R. (ed.): Image- Guided Neurosurgery: Clinical Applications of Interactive Surgical Navigation, Quality Medical Publishing, Inc., 1998; 16: , 64. Adler, JR, Cox, RS : Preliminary clinical experience with the CyberKnife: Image-guided stereotactic radiosurgery. Radiosurgery 1995 S. Vol. I, Chang SD, Main W, Martin DP, Gibbs IC, Heilbrun MP. An analysis of the accuracy of the CyberKnife: a robotic frameless stereotactic radiosurgical system. Neurosurgery. 2003; 52(1): Niranjan A, Maitz AH, Lunsford A, Gerszten PC, Flickinger JC, Kondziolka D, Lunsford LD. Radiosurgery techniques and current devices. Prog Neurol Surg. 2007; 20: Araki F. Monte Carlo study of a Cyber Knife stereotactic radiosurgery system. Med Phys 33(8), Aug. 2006; Schweikard A, Adler JR, Latombe JC. Motion planning in stereotaxic radiosurgery. IEEE Transactions on Robotics and Automation. 1993; 9(6): Int J Medical Robotics and Computer Assisted Surgery 2005;1(2): AdlerJR Jr, Bower R, Gupta G, Lim M, Efron A, Gibbs IC, Chang SD, Soltys SG. Nonisocentric radiosurgery rhizotomy for trigeminal neuralgia 71. Chang SD, Lee E, Sakamoto GT, Brown NP, Adler JR. Stereotactic radiosurgery in patients with multiple brain metastases. Neurosurgical Focus. 2000; 9(2): Article Gerszten PC, Ozhasoglu C, Burton SA, Vogel W, Atkins B, Kalnicki S, et al. CyberKnife frameless stereotactic radiosurgery for spinal lesions: Clinical experience in 125 patients. Neurosurgery. 2004; 55(1): Romanelli P, Heit G, Chang SD, Martin D, Pham C, Adler J. Cyber Knife radiosurgery for trigeminal neuralgia. Stereotact Funct Neurosurg, 2003; 81(1-4): Lim M, Villavicencio AT, Barneikiene S, Chang SD, Romanelli P, McNeely L, McIntyre M, Thramann JJ, Adler JR. Cyber Knife radiosurgery for idiopathic trigeminal neuralgia. Neurosurg Focus 2005; 18(5), E Fariselli, Laura; Marras, Carlo; De Santis, Michela; Marchetti, Marcello; Milanesi, Ida; Broggi, Giovanni. Cyber knife Radiosurgery As A First Treatment for Idiopathic Trigeminal Neuralgia Neurosurgery: February Volume 64 - Issue 2 - p A96-A101doi: /01.NEU F Functional Radiosurgery 76. Chirag G, Patil MD, Anand Veeravagu BS, Regina S. Bower, B.S., Gordon LI M.D., Steven D. Chang, M.D., Michael Lim, M.D. and John R. Adler JR., M.D. Cyber Knife radiosurgical rhizotomy for the treatment of atypical trigeminal nerve pain. Neurosurg. Focus Vol. 23, Dec Rossana Tarricone, Giovanni Aguzzi, Francesco Musi, Laura Fariselli, Andrea Casasco. Cost-Effectiveness analysis for trigeminal neuralgia: Cyber Knife vs microvascular decompression.neurophysiatric Disease and Treatment 2008; 4(3)

ΙΑΤΡΙΚΗ ΦΥΣΙΚΗ. Ευάγγελος Παντελής Λέκτορας Ιατρικής Φυσικής Εργαστήριο Ιατρικής Φυσικής Ιατρική Σχολή Αθηνών

ΙΑΤΡΙΚΗ ΦΥΣΙΚΗ. Ευάγγελος Παντελής Λέκτορας Ιατρικής Φυσικής Εργαστήριο Ιατρικής Φυσικής Ιατρική Σχολή Αθηνών ΙΑΤΡΙΚΗ ΦΥΣΙΚΗ Ευάγγελος Παντελής Λέκτορας Ιατρικής Φυσικής Εργαστήριο Ιατρικής Φυσικής Ιατρική Σχολή Αθηνών Κεφάλαιο 15 : Θεραπευτικές εφαρμογές ιοντιζουσών ακτινοβολιών - Ακτινοθεραπεία ΣΥΝΟΠΤΙΚΑ ΟΡΙΣΜΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

www.cirse.org Επεμβατική Ογκολογία Ενημέρωση Ασθενών Επεμβατική Ακτινολογία: Η εναλλακτική σου στη χειρουργική

www.cirse.org Επεμβατική Ογκολογία Ενημέρωση Ασθενών Επεμβατική Ακτινολογία: Η εναλλακτική σου στη χειρουργική Επεμβατική Ογκολογία Ενημέρωση Ασθενών Επεμβατική Ακτινολογία: Η εναλλακτική σου στη χειρουργική www.cirse.org Cardiovascular and Interventional Radiological Society of Europe Cardiovascular and Interventional

Διαβάστε περισσότερα

Επεμβατική Ακτινολογία: Η εναλλακτική σου στη χειρουργική

Επεμβατική Ακτινολογία: Η εναλλακτική σου στη χειρουργική Επεμβατική Ακτινολογία Ενημέρωση Ασθενών Επεμβατική Ακτινολογία: Η εναλλακτική σου στη χειρουργική Τα τελευταία 20 χρόνια, η Επεμβατική Ακτινολογία παρουσιάζει διαρκή εξέλιξη και αποτελεί μία πολύτιμη

Διαβάστε περισσότερα

Ηλεκτρονικοί Υπολογιστές και Ακτινοθεραπεία

Ηλεκτρονικοί Υπολογιστές και Ακτινοθεραπεία Ηλεκτρονικοί Υπολογιστές και Ακτινοθεραπεία Ακτινοθεραπεία είναι η επιστήμη αντικείμενο της οποίας είναι η θεραπεία διαφόρων νόσων με τη χρήση ιοντιζουσών ακτινοβολιών. Η ακτινοθεραπεία εφαρμόζεται, είτε

Διαβάστε περισσότερα

Δεκαπεντάλεπτη προετοιμασία του φοιτητή, για την παρακολούθηση του μαθήματος του καρκίνου του προστάτη.

Δεκαπεντάλεπτη προετοιμασία του φοιτητή, για την παρακολούθηση του μαθήματος του καρκίνου του προστάτη. Δεκαπεντάλεπτη προετοιμασία του φοιτητή, για την παρακολούθηση του μαθήματος του καρκίνου του προστάτη. Καρκίνος του προστάτη Επιδημιολογία: Αποτελεί τον συχνότερα διαγνωσμένο καρκίνο στον άνδρα. 186.320

Διαβάστε περισσότερα

ΠEΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. Πρόλογος... 13 ΚΕΦΑΛΑΙΟ Α ΓΕΝΙΚΕΣ ΠΑΡΑΜΕΤΡΟΙ ΤΗΣ ΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΤΟΥ ΠΟΝΟΥ

ΠEΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. Πρόλογος... 13 ΚΕΦΑΛΑΙΟ Α ΓΕΝΙΚΕΣ ΠΑΡΑΜΕΤΡΟΙ ΤΗΣ ΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΤΟΥ ΠΟΝΟΥ ΠEΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Πρόλογος... 13 ΚΕΦΑΛΑΙΟ Α ΓΕΝΙΚΕΣ ΠΑΡΑΜΕΤΡΟΙ ΤΗΣ ΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΤΟΥ ΠΟΝΟΥ Ι. Φυσιολογία και παθοφυσιολογία του πόνου... 15 1. Ορισμός και τύποι του πόνου... 15 1.1. Ο ορισμός του πόνου... 15 1.2.

Διαβάστε περισσότερα

Σπάνια περίπτωση πολυκυστικής νόσου παγκρέατος.

Σπάνια περίπτωση πολυκυστικής νόσου παγκρέατος. Σπάνια περίπτωση πολυκυστικής νόσου παγκρέατος. ΚΑΛΟΚΑΙΡΙΝΟΥ Κ.,ΦΡΑΓΚΟΠΟΥΛΟΥ Λ.,ΣΤΑΪΚΙΔΟΥ Ι.,ΓΙΑΝΝΙΚΟΥΡΗΣ Γ.,ΠΙΚΟΥΛΑΣ Κ.,ΛΙΒΙΕΡΑΤΟΣ Λ.,ΜΑΝΤΖΙΚΟΠΟΥΛΟΣ Γ., ΚΟΚΚΙΝΗΣ Κ ΤΜΗΜΑ ΑΞΟΝΙΚΟΥ ΜΑΓΝΗΤΙΚΟΥ ΤΟΜΟΓΡΑΦΟΥ,

Διαβάστε περισσότερα

ΑΚΤΙΝΟΘΕΡΑΠΕΙΑ. ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΟΣΤΙΚΟΥ ΠΟΝΟΥ ΜΠΟΝΙΟΥ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΑ Επιμελήτρια Β Ακτινοθεραπευτικού Τμήματος ΑΝΘ ΘΕΑΓΕΝΕΙΟΥ

ΑΚΤΙΝΟΘΕΡΑΠΕΙΑ. ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΟΣΤΙΚΟΥ ΠΟΝΟΥ ΜΠΟΝΙΟΥ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΑ Επιμελήτρια Β Ακτινοθεραπευτικού Τμήματος ΑΝΘ ΘΕΑΓΕΝΕΙΟΥ ΑΚΤΙΝΟΘΕΡΑΠΕΙΑ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΟΣΤΙΚΟΥ ΠΟΝΟΥ ΜΠΟΝΙΟΥ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΑ Επιμελήτρια Β Ακτινοθεραπευτικού Τμήματος ΑΝΘ ΘΕΑΓΕΝΕΙΟΥ ΕΤΥΜΟΛΟΓΙΑ ΠΟΝΟΥ Ο όρος πόνος προέρχεται από τη λατινική λέξη POENA που σημαίνει PUNISHMENT(τιμωρία)

Διαβάστε περισσότερα

Σύνδροµο Καρπιαίου Σωλήνα

Σύνδροµο Καρπιαίου Σωλήνα Σύνδροµο Καρπιαίου Σωλήνα Το σύνδροµο του καρπιαίου σωλήνα είναι µία συνήθης αιτία πόνου και διαταραχής της αισθητικότητας στα χέρια. Οφείλεται σε πίεση του µέσου νεύρου στην περιοχή του καρπού. Στην περιοχή

Διαβάστε περισσότερα

Οσφυαλγία-Ισχιαλγία ( Πόνος στη µέση )

Οσφυαλγία-Ισχιαλγία ( Πόνος στη µέση ) Οσφυαλγία-Ισχιαλγία ( Πόνος στη µέση ) Συντηρητική ή Χειρουργική Αντιµετώπιση Γ. Στράντζαλης Νευροχειρουργική Κλινική, Πανεπιστήµιο Αθηνών, Θεραπευτήριο Ευαγγελισµός ΓΕΝΙΚΑ Η οσφυo-ισχιαλγία ή ο «πόνος

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΕΙΓΟΥΣΑ ΑΚΤΙΝΟΘΕΡΑΠΕΙΑ Πίεση νωτιαίου µυελού Σύνδροµο άνω κοίλης. Δέσποινα Μισαηλίδου Ακτινοθεραπεύτρια Ογκολόγος Ιατρικό Διαβαλκανικό Κέντρο

ΕΠΕΙΓΟΥΣΑ ΑΚΤΙΝΟΘΕΡΑΠΕΙΑ Πίεση νωτιαίου µυελού Σύνδροµο άνω κοίλης. Δέσποινα Μισαηλίδου Ακτινοθεραπεύτρια Ογκολόγος Ιατρικό Διαβαλκανικό Κέντρο ΕΠΕΙΓΟΥΣΑ ΑΚΤΙΝΟΘΕΡΑΠΕΙΑ Πίεση νωτιαίου µυελού Σύνδροµο άνω κοίλης Δέσποινα Μισαηλίδου Ακτινοθεραπεύτρια Ογκολόγος Ιατρικό Διαβαλκανικό Κέντρο ΠΙΕΣΗ ΝΩΤΙΑΙΟΥ ΜΥΕΛΟΥ 12700 ασθενείς/έτος ΗΠΑ 5-10% όλων των

Διαβάστε περισσότερα

Νέα Δεδομένα στην Αγγειοχειρουργική στην Κύπρο - Ενδοφλεβική Θεραπεία με λέϊζερ Μέθοδος EVLA Η πιολιγότερο ανώδυνη ιατρική πρακτική για Κιρσούς

Νέα Δεδομένα στην Αγγειοχειρουργική στην Κύπρο - Ενδοφλεβική Θεραπεία με λέϊζερ Μέθοδος EVLA Η πιολιγότερο ανώδυνη ιατρική πρακτική για Κιρσούς Νέα Δεδομένα στην Αγγειοχειρουργική στην Κύπρο - Ενδοφλεβική Θεραπεία με λέϊζερ Μέθοδος EVLA Η πιολιγότερο ανώδυνη ιατρική πρακτική για Κιρσούς Πια είναι η καλύτερη μέθοδος θεραπείας; Κιρσοί είναι το αποτέλεσμα

Διαβάστε περισσότερα

Εξωτερική Ακτινοθεραπεία Προστάτη. Εξωτερική Ακτινοθεραπεία Προστάτη

Εξωτερική Ακτινοθεραπεία Προστάτη. Εξωτερική Ακτινοθεραπεία Προστάτη Εξωτερική Ακτινοθεραπεία Προστάτη Εξωτερική Ακτινοθεραπεία Προστάτη Σχεδιασμός Ακτινοθεραπείας Προστάτη Σχεδιασμός Ακτινοθεραπείας Προστάτη (Treatment Planning): σύγκριση απεικόνισης μεταξύ Αξονικής και

Διαβάστε περισσότερα

Τι είναι ο νευροπαθητικός πόνος; 1,2

Τι είναι ο νευροπαθητικός πόνος; 1,2 Αυτές οι πληροφορίες προορίζονται για γενική πληροφόρηση και ενημέρωση του κοινού και σε καμία περίπτωση δεν μπορούν να αντικαταστήσουν τη συμβουλή ιατρού ή άλλου αρμοδίου επαγγελματία υγείας Τι είναι

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή εργασία ΑΓΧΟΣ ΚΑΙ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΣΕ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΜΑΣΤΕΚΤΟΜΗ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή εργασία ΑΓΧΟΣ ΚΑΙ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΣΕ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΜΑΣΤΕΚΤΟΜΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή εργασία ΑΓΧΟΣ ΚΑΙ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΣΕ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΜΑΣΤΕΚΤΟΜΗ ΧΡΥΣΟΒΑΛΑΝΤΗΣ ΒΑΣΙΛΕΙΟΥ ΛΕΜΕΣΟΣ 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΗΘΕΙΣ ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΘΥΡΕΟΕΙΔΟΥΣ

ΣΥΝΗΘΕΙΣ ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΘΥΡΕΟΕΙΔΟΥΣ Οι όζοι του θυρεοειδούς είναι συχνοί και αποτελούν το συχνότερο ενδοκρινολογικό πρόβλημα σε πολλές χώρες. Οι πιθανότητες ότι κάποιος θα ανακαλύψει έναν τουλάχιστον όζο θυρεοειδούς είναι 1 στις 10 ενώ σε

Διαβάστε περισσότερα

Θεραπευτικές Παρεμβάσεις στην Πολλαπλή Σκλήρυνση

Θεραπευτικές Παρεμβάσεις στην Πολλαπλή Σκλήρυνση 1 Θεραπευτικές Παρεμβάσεις στην Πολλαπλή Σκλήρυνση Τα θεραπευτικά σχήματα τα οποία περιγράφονται παρακάτω είναι βασισμένα σε κλινικές μελέτες Φάσης ΙΙΙ και στις εγκρίσεις θεραπειών από τους Οργανισμό Φαρμάκων

Διαβάστε περισσότερα

Μήπως έχω Σκληρόδερµα;

Μήπως έχω Σκληρόδερµα; Μήπως έχω Σκληρόδερµα; Για να πληροφορηθώ µýëïò ôçò Σπάνιος ναι... Μόνος όχι Η Πανελλήνια Ένωση Σπανίων Παθήσεων (Π.Ε.Σ.ΠΑ) είναι ο μόνος φορέας, μη κερδοσκοπικό σωματείο, συλλόγων ασθενών σπανίων παθήσεων

Διαβάστε περισσότερα

Δυσκοίλιο, θεωρούμε ένα άτομο όταν εμφανίζει δύο τουλάχιστον από τα παρακάτω προβλήματα για 3 ή περισσότερους μήνες:

Δυσκοίλιο, θεωρούμε ένα άτομο όταν εμφανίζει δύο τουλάχιστον από τα παρακάτω προβλήματα για 3 ή περισσότερους μήνες: Δυσκοιλιότητα. Η δυσκοιλιότητα αποτελεί ένα από τα πιο συχνά συμπτώματα του κατώτερου πεπτικού σωλήνα, επηρεάζοντας κάθε χρόνο ένα μεγάλο αριθμό ασθενών, κυρίως των χωρών του δυτικού κόσμου. Εικόνα 1.

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΟΓΚΩΝ ΤΟΥ ΕΓΚΕΦΑΛΟΥ. Β. ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ Λέκτορας Νευροχειρουργικής Π.Γ.Ν.Π.

ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΟΓΚΩΝ ΤΟΥ ΕΓΚΕΦΑΛΟΥ. Β. ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ Λέκτορας Νευροχειρουργικής Π.Γ.Ν.Π. ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΟΓΚΩΝ ΤΟΥ ΕΓΚΕΦΑΛΟΥ Β. ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ Λέκτορας Νευροχειρουργικής Π.Γ.Ν.Π. ΓΛΟΙΩΜΑΤΑ ΕΓΚΕΦΑΛΟΥ ΓΛΟΙΩΜΑΤΑ ΕΓΚΕΦΑΛΟΥ ΠΙΛΟΚΥΤΤΑΡΙΚΟ ΑΣΤΡΟΚΥΤΩΜΑ (WHO I) ΑΣΤΡΟΚΥΤΩΜΑ (WHO II) ΑΝΑΠΛΑΣΤΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΟΛΙΚΗ ΑΡΘΡΟΠΛΑΣΤΙΚΗ ΙΣΧΊΟΥ ΤΥΠΟΥ ΑΝΤΙΚΑΤΑΣΤΑΣΕΩΣ ΕΠΙΦΑΝΕΙΑΣ ΜΙΑ ΝΕΑ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΣΤΗΝ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΤΗΣ ΑΡΘΡΩΣΕΩΣ ΤΟΥ ΙΣΧΙΟΥ

ΟΛΙΚΗ ΑΡΘΡΟΠΛΑΣΤΙΚΗ ΙΣΧΊΟΥ ΤΥΠΟΥ ΑΝΤΙΚΑΤΑΣΤΑΣΕΩΣ ΕΠΙΦΑΝΕΙΑΣ ΜΙΑ ΝΕΑ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΣΤΗΝ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΤΗΣ ΑΡΘΡΩΣΕΩΣ ΤΟΥ ΙΣΧΙΟΥ ΟΛΙΚΗ ΑΡΘΡΟΠΛΑΣΤΙΚΗ ΙΣΧΊΟΥ ΤΥΠΟΥ ΑΝΤΙΚΑΤΑΣΤΑΣΕΩΣ ΕΠΙΦΑΝΕΙΑΣ ΜΙΑ ΝΕΑ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΣΤΗΝ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΤΗΣ ΑΡΘΡΩΣΕΩΣ ΤΟΥ ΙΣΧΙΟΥ Του Δρ. Κωνσταντίνου Δ. Στρατηγού Δ/ντού Ορθοπαιδικής Επανορθωτικής Χειρουργικής

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1: ΔΥΣΠΛΑΣΙΕΣ ΣΤΟΜΑΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΓΝΑΘΟΠΡΟΣΩΠΙΚΗΣ ΠΕΡΙΟΧΗΣ

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1: ΔΥΣΠΛΑΣΙΕΣ ΣΤΟΜΑΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΓΝΑΘΟΠΡΟΣΩΠΙΚΗΣ ΠΕΡΙΟΧΗΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1: ΔΥΣΠΛΑΣΙΕΣ ΣΤΟΜΑΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΓΝΑΘΟΠΡΟΣΩΠΙΚΗΣ ΠΕΡΙΟΧΗΣ...... Εισαγωγή. Μετωπορινογενείς δυσπλασίες (δυσπλασίες μέσης γραμμής)... Κρανιοσυνοστώσεις ή κρανιοσυνοστεώσεις.. Βραγχιακές

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία Η ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΑΝΕΚΤΙΚΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΛΑΚΟΣΑΜΙΔΗΣ ΣΕ ΠΑΙΔΙΑ ΜΕ ΦΑΡΜΑΚΟΑΝΘΕΚΤΙΚΗ ΕΣΤΙΑΚΗ ΕΠΙΛΗΨΙΑ Κωνσταντίνα Κυπριανού Α.Τ.:

Διαβάστε περισσότερα

ΑΞΟΝΙΚΗ ΤΟΜΟΓΡΑΦΙΑ. Ευάγγελος Παντελής Επ. Καθ. Ιατρικής Φυσικής Εργαστήριο Ιατρικής Φυσικής Ιατρική Σχολή Αθηνών

ΑΞΟΝΙΚΗ ΤΟΜΟΓΡΑΦΙΑ. Ευάγγελος Παντελής Επ. Καθ. Ιατρικής Φυσικής Εργαστήριο Ιατρικής Φυσικής Ιατρική Σχολή Αθηνών ΑΞΟΝΙΚΗ ΤΟΜΟΓΡΑΦΙΑ Ευάγγελος Παντελής Επ. Καθ. Ιατρικής Φυσικής Εργαστήριο Ιατρικής Φυσικής Ιατρική Σχολή Αθηνών ΙΑΤΡΙΚΗ ΦΥΣΙΚΗ Διαγνωστικές και θεραπευτικές εφαρμογές ακτινοβολιών : Κεφάλαιο 11 ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Διαβάστε περισσότερα

Η Τεχνολογία στην Ιατρική

Η Τεχνολογία στην Ιατρική Εκπαιδευτήριο TO ΠΑΓΚΡΗΤΙΟΝ Σχολικό Έτος 2007-2008 Συνθετικές εργασίες στο μάθημα Πληροφορική Τεχνολογία της Β Γυμνασίου: Όψεις της Τεχνολογίας Θέμα: Η Τεχνολογία στην Ιατρική Τμήμα: ΗΥ: Ομάδα: Β2 pc27

Διαβάστε περισσότερα

Τα ενδοφλέβια υγρά θα αναπληρώνουν τις ανάγκες του οργανισµού σας για µερικές ηµέρες µέχρις ότου µπορέσετε να τρέφεστε κανονικά.

Τα ενδοφλέβια υγρά θα αναπληρώνουν τις ανάγκες του οργανισµού σας για µερικές ηµέρες µέχρις ότου µπορέσετε να τρέφεστε κανονικά. Μετά την χειρουργική επέµβαση Η ανάρρωση µετά από την χειρουργική επέµβαση στους πνεύµονες επέρχεται µετά από πάροδο µερικών εβδοµάδων. Κάποιοι ασθενείς φυσικά αναρρώνουν πιο γρήγορα από άλλους. Υπάρχουν

Διαβάστε περισσότερα

Χειρουργική Θεραπεία των Οστεοπορωτικών Καταγμάτων

Χειρουργική Θεραπεία των Οστεοπορωτικών Καταγμάτων Χειρουργική Θεραπεία των Οστεοπορωτικών Καταγμάτων Η εμφάνιση καταγμάτων αποτελεί την κυριότερη επιπλοκή της οστεοπόρωσης. Τα περισσότερα κατάγματα επουλώνονται χωρίς να υπάρχει ανάγκη χειρουργικής επέμβασης,

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΤΕΥΘΥΝΤΗΡΙΕΣ ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΩΝ ΕΓΚΕΦΑΛΙΚΩΝ ΜΕΤΑΣΤΑΣΕΩΝ ΣΤΟ ΚΑΚΟΗΘΕΣ ΜΕΛΑΝΩΜΑ

ΚΑΤΕΥΘΥΝΤΗΡΙΕΣ ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΩΝ ΕΓΚΕΦΑΛΙΚΩΝ ΜΕΤΑΣΤΑΣΕΩΝ ΣΤΟ ΚΑΚΟΗΘΕΣ ΜΕΛΑΝΩΜΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΤΗΡΙΕΣ ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΩΝ ΕΓΚΕΦΑΛΙΚΩΝ ΜΕΤΑΣΤΑΣΕΩΝ ΣΤΟ ΚΑΚΟΗΘΕΣ ΜΕΛΑΝΩΜΑ Ι. Μούντζιος 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ-ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ Το κακόηθες μελάνωμα είναι ο τρίτος σε συχνότητα συμπαγής

Διαβάστε περισσότερα

ETHΣΙΟΣ ΕΛΕΓΧΟΣ ΤΟΥ ΠΡΟΣΤΑΤΗ

ETHΣΙΟΣ ΕΛΕΓΧΟΣ ΤΟΥ ΠΡΟΣΤΑΤΗ ETHΣΙΟΣ ΕΛΕΓΧΟΣ ΤΟΥ ΠΡΟΣΤΑΤΗ Ο Προστατικός αδένας είναι όργανο πο ευρίσκεται μόνο στον άνδρα και δεν υπάρχει κάτι ανάλογο στην γυναίκα. Έχει περίπου το μέγεθος ενός καρυδιού και ευρίσκεται ακριβώς κάτω

Διαβάστε περισσότερα

Εξωτερικός Έλεγχος Ποιότητας (External Quality Audit) στην Ακτινοθεραπεία στην Ελλάδα. Κώστας Ι. Χουρδάκης Ελληνική Επιτροπή Ατομικής Ενέργειας

Εξωτερικός Έλεγχος Ποιότητας (External Quality Audit) στην Ακτινοθεραπεία στην Ελλάδα. Κώστας Ι. Χουρδάκης Ελληνική Επιτροπή Ατομικής Ενέργειας Εξωτερικός Έλεγχος Ποιότητας (External Quality Audit) στην Ακτινοθεραπεία στην Ελλάδα Κώστας Ι. Χουρδάκης Ελληνική Επιτροπή Ατομικής Ενέργειας Θεσσαλονίκη, 13 Απριλίου 2014 Εργαλεία Ποιότητας Διασφάλιση

Διαβάστε περισσότερα

ΜΟΝΑΔΑ ΑΚΤΙΝΟΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗΣ ΟΓΚΟΛΟΓΙΑΣ

ΜΟΝΑΔΑ ΑΚΤΙΝΟΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗΣ ΟΓΚΟΛΟΓΙΑΣ ΜΟΝΑΔΑ ΑΚΤΙΝΟΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗΣ ΟΓΚΟΛΟΓΙΑΣ H καλύτερη προσέγγιση και αντιμετώπιση των πιο σύνθετων ογκολογικών προβλημάτων Κλείστε ραντεβού στο 210 4807161 Καθημερινά 8:30-19:00 Eθνάρχου Μακαρίου 9 & Ελ. Βενιζέλου

Διαβάστε περισσότερα

ΙΩΑΝΝΗΣ Θ. ΝΑΤΣΙΟΠΟΥΛΟΣ Α ΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ «ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ»

ΙΩΑΝΝΗΣ Θ. ΝΑΤΣΙΟΠΟΥΛΟΣ Α ΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ «ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ» 8ο ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ ΒΟΡΕΙΟΥ ΕΛΛΑΔΟΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ 18-21 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ 2007 ΙΩΑΝΝΗΣ Θ. ΝΑΤΣΙΟΠΟΥΛΟΣ Α ΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ «ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ» ΠΙΘΑΝΗ ΚΑΚΟΗΘΕΙΑ ΚΛΙΝΙΚΗ Ψηλαφητή

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΠΑΡΚΙΝΣΟΝΙΚΩΝ ΑΣΘΕΝΩΝ ΚΑΙ ΦΙΛΩΝ ΒΟΡΕΙΟΥ ΕΛΛΑΔΟΣ. Η Χειρουργική Αντιμετώπιση της Νόσου Πάρκινσον

ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΠΑΡΚΙΝΣΟΝΙΚΩΝ ΑΣΘΕΝΩΝ ΚΑΙ ΦΙΛΩΝ ΒΟΡΕΙΟΥ ΕΛΛΑΔΟΣ. Η Χειρουργική Αντιμετώπιση της Νόσου Πάρκινσον ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΠΑΡΚΙΝΣΟΝΙΚΩΝ ΑΣΘΕΝΩΝ ΚΑΙ ΦΙΛΩΝ ΒΟΡΕΙΟΥ ΕΛΛΑΔΟΣ Η Χειρουργική Αντιμετώπιση της Νόσου Πάρκινσον Θεσσαλονίκη, Σεπτέμβριος 2013 Εισαγωγή Η χειρουργική της νόσου Πάρκινσον ξεκίνησε με τις τεχνικές

Διαβάστε περισσότερα

Εργασία βιολογίας Μ. Παναγιώτα A 1 5 ο ΓΕΛ Χαλανδρίου 2013-14. Αγγειοπλαστική Bypass

Εργασία βιολογίας Μ. Παναγιώτα A 1 5 ο ΓΕΛ Χαλανδρίου 2013-14. Αγγειοπλαστική Bypass Εργασία βιολογίας Μ. Παναγιώτα A 1 5 ο ΓΕΛ Χαλανδρίου 2013-14 Αγγειοπλαστική Bypass Η αντιμετώπιση των καρδιαγγειακών νόσων περιλαμβάνει: φαρμακευτική αγωγή συστάσεις για αλλαγές στον τρόπο ζωής και τις

Διαβάστε περισσότερα

Η ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΜΕ ΩΤΟΒΕΛΟΝΙΣΜΟ

Η ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΜΕ ΩΤΟΒΕΛΟΝΙΣΜΟ Η ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΜΕ ΩΤΟΒΕΛΟΝΙΣΜΟ Τι είναι ο Ωτοβελονισμός (Ωτοθεραπεία) Ο Ωτοβελονισμός (Ωτοθεραπεία) είναι μια Ιατρική Μέθοδος που χρησιμοποιεί το πτερύγιο του αυτιού με διαγνωστικό και θεραπευτικό σκοπό. Έχει

Διαβάστε περισσότερα

Επιστημονικό-Ερευνητικό Ινστιτούτο Τραυματολογίας και Ορθοπεδική RR Vreden του Υπουργείου Υγείας και Κοινωνικής Ανάπτυξης στην Ρωσία.

Επιστημονικό-Ερευνητικό Ινστιτούτο Τραυματολογίας και Ορθοπεδική RR Vreden του Υπουργείου Υγείας και Κοινωνικής Ανάπτυξης στην Ρωσία. Επιστημονικό-Ερευνητικό Ινστιτούτο Τραυματολογίας και Ορθοπεδική RR Vreden του Υπουργείου Υγείας και Κοινωνικής Ανάπτυξης στην Ρωσία. KINETRAC KNX-7000 ρομποτικό σύστημα συνδυασμένης εφαρμογής για ξηρή

Διαβάστε περισσότερα

Ανατομία - Φυσιολογία

Ανατομία - Φυσιολογία ΦΥΣΙΟ ΠΝΕΥΜΩΝ Ανατομία - Φυσιολογία Φυσιολογική α/α Ακτινοανατομία Ακτινοανατομία Αγγειογραφία πνευμονικών αρτηριών Β ρ ο γ χ ο γ ρ α φ ί α Πύκνωση Αντικατάσταση του αέρα των κυψελίδων από υλικό, συνήθως

Διαβάστε περισσότερα

Εργασία Βιολογίας Α' Λυκείου με θέμα: Μάριος Μ., Α'2. Νόσος του Πάρκινσον

Εργασία Βιολογίας Α' Λυκείου με θέμα: Μάριος Μ., Α'2. Νόσος του Πάρκινσον Εργασία Βιολογίας Α' Λυκείου με θέμα: Μάριος Μ., Α'2 Νόσος του Πάρκινσον Τρόπος αντιμετώπισης νόσου Πάρκινσον. Η νόσος του Πάρκινσον (Parkinson) είναι νευροεκφυλιστική ασθένεια της μέλαινας ουσίας με συχνότητα

Διαβάστε περισσότερα

Δεκαπεντάλεπτη προετοιμασία του φοιτητή ιατρικής για το μάθημα του καρκίνου του όρχη βασικές γνώσεις :

Δεκαπεντάλεπτη προετοιμασία του φοιτητή ιατρικής για το μάθημα του καρκίνου του όρχη βασικές γνώσεις : Δεκαπεντάλεπτη προετοιμασία του φοιτητή ιατρικής για το μάθημα του καρκίνου του όρχη βασικές γνώσεις : Οι όρχεις αποτελούν κομμάτι του αναπαραγωγικού συστήματος (παραγωγή σπερματοζωάριων) του άνδρα αλλά

Διαβάστε περισσότερα

Τράπεζα θεμάτων. Οι απαντήσεις πολλαπλής επιλογής δεν είναι πάντα όλες σωστές. Συμβουλευτείτε το αντίστοιχο αρχείο pdf

Τράπεζα θεμάτων. Οι απαντήσεις πολλαπλής επιλογής δεν είναι πάντα όλες σωστές. Συμβουλευτείτε το αντίστοιχο αρχείο pdf 1 Τράπεζα θεμάτων Οι απαντήσεις πολλαπλής επιλογής δεν είναι πάντα όλες σωστές. Συμβουλευτείτε το αντίστοιχο αρχείο pdf Α. Εισαγωγή στη Βιοϊατρική Τεχνολογία Σημειώσεις: εισαγωγικό μάθημα pdf στο e-class

Διαβάστε περισσότερα

Α. Μουλοπούλου ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΜΑΓΝΗΤΙΚΗΣ ΤΟΜΟΓΡΑΦΙΑΣ ΣΤΟ ΜΥΟΣΚΕΛΕΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ: Η ΣΠΟΝΔΥΛΙΚΗ ΣΤΗΛΗ

Α. Μουλοπούλου ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΜΑΓΝΗΤΙΚΗΣ ΤΟΜΟΓΡΑΦΙΑΣ ΣΤΟ ΜΥΟΣΚΕΛΕΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ: Η ΣΠΟΝΔΥΛΙΚΗ ΣΤΗΛΗ Α. Μουλοπούλου ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΜΑΓΝΗΤΙΚΗΣ ΤΟΜΟΓΡΑΦΙΑΣ ΣΤΟ ΜΥΟΣΚΕΛΕΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ: Η ΣΠΟΝΔΥΛΙΚΗ ΣΤΗΛΗ Το σήμα στην Μαγνητική Τομογραφία Τ1 ακολουθία: το λίπος έχει το νερό έχει Τ2 ακολουθία: το νερό έχει Τ1 Τ2

Διαβάστε περισσότερα

Χειρουργική αντιμετώπιση μη μικροκυτταρικού Ca πνεύμονα. Μαδέσης Αθανάσιος Επιμελητής Α Καρδιοθωρακοχειρουργικής

Χειρουργική αντιμετώπιση μη μικροκυτταρικού Ca πνεύμονα. Μαδέσης Αθανάσιος Επιμελητής Α Καρδιοθωρακοχειρουργικής Χειρουργική αντιμετώπιση μη μικροκυτταρικού Ca πνεύμονα Μαδέσης Αθανάσιος Επιμελητής Α Καρδιοθωρακοχειρουργικής Κλινικής Γ.Ν.Ν.Γ.Παπανικολάου Καρκίνος Πνεύμονα Πρώτη αιτία θανάτου από καρκίνο στις ΗΠΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία. Κόπωση και ποιότητα ζωής ασθενών με καρκίνο.

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία. Κόπωση και ποιότητα ζωής ασθενών με καρκίνο. ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία Κόπωση και ποιότητα ζωής ασθενών με καρκίνο Μαργαρίτα Μάου Λευκωσία 2012 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ

Διαβάστε περισσότερα

Θεραπευτικές παρεμβάσεις στη Πολλαπλή Σκλήρυνση. 1. βασισμένες σε μελέτες Φάσης ΙΙΙ 2. Εγκεκριμένες από ΕΜΕΑ και FDA

Θεραπευτικές παρεμβάσεις στη Πολλαπλή Σκλήρυνση. 1. βασισμένες σε μελέτες Φάσης ΙΙΙ 2. Εγκεκριμένες από ΕΜΕΑ και FDA Θεραπευτικές παρεμβάσεις στη Πολλαπλή Σκλήρυνση 1. βασισμένες σε μελέτες Φάσης ΙΙΙ 2. Εγκεκριμένες από ΕΜΕΑ και FDA Αντώνης Ρόμπος Αναπληρωτής Καθηγητής Νευρολογίας Θεραπευτικές παρεμβάσεις στη πολλαπλή

Διαβάστε περισσότερα

ΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗ ΠΛΟΗΓΗΣΗΣ

ΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗ ΠΛΟΗΓΗΣΗΣ ΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗ ΠΛΟΗΓΗΣΗΣ Μέχρι πρόσφατα, παρ όλες τις δυνατότητες που έχουμε στο οπλοστάσιο μας για να απεικονίζουμε όγκους στο ήπαρ και στο πάγκρεας, λόγω της έλλειψης λεπτομερούς απεικονίσεως αλλά και ουσιαστικής

Διαβάστε περισσότερα

Καρκίνος ορθού Προεγχειρητική ακτινοθεραπεία. Λουίζα Βίνη Ογκολόγος Ακτινοθεραπεύτρια Τμήμα Ακτινοθεραπείας Ιατρικό Αθηνών

Καρκίνος ορθού Προεγχειρητική ακτινοθεραπεία. Λουίζα Βίνη Ογκολόγος Ακτινοθεραπεύτρια Τμήμα Ακτινοθεραπείας Ιατρικό Αθηνών Καρκίνος ορθού Προεγχειρητική ακτινοθεραπεία Λουίζα Βίνη Ογκολόγος Ακτινοθεραπεύτρια Τμήμα Ακτινοθεραπείας Ιατρικό Αθηνών Prognostic groups in 1676 patients with T3 rectal cancer treated without preoperative

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΤΟΥ ΙΛΙΓΓΟΥ ΣΤΗΝ ΕΠΕΙΓΟΥΣΑ ΝΕΥΡΟΛΟΓΙΑ

ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΤΟΥ ΙΛΙΓΓΟΥ ΣΤΗΝ ΕΠΕΙΓΟΥΣΑ ΝΕΥΡΟΛΟΓΙΑ ΣΤΗΝ ΕΠΕΙΓΟΥΣΑ Νευρολογική Κλινική Γενικού Νοσοκομείου «Πολυκλινική», Αθήνα. Εισαγωγή Ο ίλιγγος, ένα συνηθέστατο αίτιο προσέλευσης ασθενών στο ιατρείο της εφημερίας, συχνά υποκρύπτει επείγουσες καταστάσεις

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΠΡΟΣΤΑΤΗ Είναι συχνός ο καρκίνος του προστάτη; Ποιοί παράγοντες κινδύνου σχετίζονται με τον καρκίνο του προστάτη ;

ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΠΡΟΣΤΑΤΗ Είναι συχνός ο καρκίνος του προστάτη; Ποιοί παράγοντες κινδύνου σχετίζονται με τον καρκίνο του προστάτη ; ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΠΡΟΣΤΑΤΗ Είναι συχνός ο καρκίνος του προστάτη; Πρόκειται για το συχνότερο καρκίνο και τη δεύτερη αιτία θανάτου από καρκίνο στους άνδρες. Η συχνότητά του αυξάνει με την αύξηση της ηλικίας και το

Διαβάστε περισσότερα

Η υπο- αντιμετώπιση του πόνου.

Η υπο- αντιμετώπιση του πόνου. Η υπο- αντιμετώπιση του πόνου. Ο όρος ολιγοαναλγησία χρησιμοποιήθηκε για πρώτη φορά το 1989 από τους Wilson και Pendleton σε μία εργασία σχετική με την πλημμελή αντιμετώπιση του πόνου των προσερχόμενων

Διαβάστε περισσότερα

ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ ΡΗΓΑΣ MD, FEBU ΔΙΔΑΚΤΩΡ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ ΔΙΕΥΘΥΝΤΗΣ ΟΥΡΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΛΙΝΙΚΗΣ. ΕΥΡΩΚΛΙΝΙΚΗΣ ΑΘΗΝΩΝ

ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ ΡΗΓΑΣ MD, FEBU ΔΙΔΑΚΤΩΡ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ ΔΙΕΥΘΥΝΤΗΣ ΟΥΡΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΛΙΝΙΚΗΣ. ΕΥΡΩΚΛΙΝΙΚΗΣ ΑΘΗΝΩΝ ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ ΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗ ΣΤΗΝ ΟΥΡΟΛΟΓΙΑ ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ ΡΗΓΑΣ MD, FEBU ΔΙΔΑΚΤΩΡ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ ΔΙΕΥΘΥΝΤΗΣ ΟΥΡΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΛΙΝΙΚΗΣ. ΕΥΡΩΚΛΙΝΙΚΗΣ ΑΘΗΝΩΝ ΡΟΜΠΟΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ Da Vinci εντυπωσιακή τεχνολογία που αυξάνει

Διαβάστε περισσότερα

Χρόνιες Ασθένειες. Το όρια κάλυψης για την θεραπεία χρόνιων παθήσεων

Χρόνιες Ασθένειες. Το όρια κάλυψης για την θεραπεία χρόνιων παθήσεων Χρόνιες Ασθένειες Το όρια κάλυψης για την θεραπεία χρόνιων παθήσεων Χρόνιες Ασθένειες Όπως συμβαίνει με κάθε ετησίως ανανεούμενο ασφαλιστήριο συμβόλαιο, έτσι και το ασφαλιστήριο υγείας είναι σχεδιασμένο

Διαβάστε περισσότερα

Aποµυελινωτικά νοσήµατα Γεώργιος Καρκαβέλας Καθηγητής Παθολογικής

Aποµυελινωτικά νοσήµατα Γεώργιος Καρκαβέλας Καθηγητής Παθολογικής Aποµυελινωτικά νοσήµατα Γεώργιος Καρκαβέλας Καθηγητής Παθολογικής Ανατοµικής ΑΠΘ ΑΠΟΜΥΕΛΙΝΩΣΗ καταστροφή µυελίνης αποκλείονται παθολογικές καταστάσεις από αποτυχία σχηµατισµού µυελίνης (δυσµυελίνωση) ή

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΝΕΥΡΑΛΓΙΑΣ ΤΡΙ ΥΜΟΥ ΝΕΟΤΕΡΑ Ε ΟΜΕΝΑ

ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΝΕΥΡΑΛΓΙΑΣ ΤΡΙ ΥΜΟΥ ΝΕΟΤΕΡΑ Ε ΟΜΕΝΑ ΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ ΤΜΗΜΑ ΙΑΤΡΙΚΗΣ Μεταπτυχιακό Πρόγραµµα Σπουδών «Κλινική Φαρµακολογία και Θεραπευτική» ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΝΕΥΡΑΛΓΙΑΣ ΤΡΙ ΥΜΟΥ ΝΕΟΤΕΡΑ Ε ΟΜΕΝΑ ΑΡΓΥΡΙΟΣ Α. ΚΑΠΑΘΑΝΑΣΗΣ ΑΛΕΞΑΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΔΩΔΕΚΑ ΜΥΘΟΙ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΡΤΗΡΙΑΚΗ ΥΠΕΡΤΑΣΗ ΔΡ ΓΕΩΡΓΙΟΣ Ι. ΚΟΥΡΤΟΓΛΟΥ ΠΑΘΟΛΟΓΟΣ-ΔΙΑΒΗΤΟΛΟΓΟΣ ΔΙΔΑΚΤΩΡ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΑΠΘ

ΔΩΔΕΚΑ ΜΥΘΟΙ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΡΤΗΡΙΑΚΗ ΥΠΕΡΤΑΣΗ ΔΡ ΓΕΩΡΓΙΟΣ Ι. ΚΟΥΡΤΟΓΛΟΥ ΠΑΘΟΛΟΓΟΣ-ΔΙΑΒΗΤΟΛΟΓΟΣ ΔΙΔΑΚΤΩΡ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΑΠΘ ΔΩΔΕΚΑ ΜΥΘΟΙ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΡΤΗΡΙΑΚΗ ΥΠΕΡΤΑΣΗ ΔΡ ΓΕΩΡΓΙΟΣ Ι. ΚΟΥΡΤΟΓΛΟΥ ΠΑΘΟΛΟΓΟΣ-ΔΙΑΒΗΤΟΛΟΓΟΣ ΔΙΔΑΚΤΩΡ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΑΠΘ ΙΑΤΡΕΙΟ: ΜΗΤΡΟΠΟΛΕΩΣ 46 ΚΛΙΝΙΚΗ ΑΓΙΟΣ ΛΟΥΚΑΣ ΘΕΣ/ΝΙΚΗ 2310254030 ΠΑΝΟΡΑΜΑ 2310380000 Aρτηριακή

Διαβάστε περισσότερα

Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ. νεφρά

Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ. νεφρά Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ νεφρά νεφρών Η υψηλή αρτηριακή πίεση (υπέρταση) είναι ένα από τα δύο κύρια αίτια χρόνιας νεφρικής νόσου παγκοσμίως (το άλλο είναι ο διαβήτης). Επίσης, τα νεφρά έχουν βασικό ρόλο στη

Διαβάστε περισσότερα

Η θέση της ακτινοθεραπείας μετά ριζική προστατεκτομή.

Η θέση της ακτινοθεραπείας μετά ριζική προστατεκτομή. Η θέση της ακτινοθεραπείας μετά ριζική προστατεκτομή. Μ.Χαραλαμπίδου, Ακτινοθεραπεύτρια Ογκολόγος Διευθύντρια Ακτινοθεραπευτικό Ογκολογικό τμήμα ΑΝΘ «ΘΕΑΓΕΝΕΙΟ» Ø Κλινικές μελέτες; Λίγες Ø Τοξικότητα;

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΑΚΤΙΝΟΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗ Από το σημείο στη διάγνωση

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΑΚΤΙΝΟΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗ Από το σημείο στη διάγνωση ΒΙΡΓΙΛΙΟΥ Σ. ΜΠΕΝΑΚΗ Επ. Καθηγητή Ακτινολογίας ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΑΚΤΙΝΟΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗ Από το σημείο στη διάγνωση Έκδοση αναθεωρημένη ISBN 960-90471-0-6 ΜΕΡΟΣ ΠΡΩΤΟ ΑΠΕΙΚΟΝΙΣΤΙΚΕΣ ΜΕΘΟΔΟΙ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΙΕΣ ΕΙΝΑΙ ΟΙ ΕΠΙΛΟΓΕΣ ΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΣΤΟΝ ΚΑΡΚΙΝΟ ΤΟΥ ΠΡΟΣΤΑΤΗ;

ΠΟΙΕΣ ΕΙΝΑΙ ΟΙ ΕΠΙΛΟΓΕΣ ΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΣΤΟΝ ΚΑΡΚΙΝΟ ΤΟΥ ΠΡΟΣΤΑΤΗ; ΠΟΙΕΣ ΕΙΝΑΙ ΟΙ ΕΠΙΛΟΓΕΣ ΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΣΤΟΝ ΚΑΡΚΙΝΟ ΤΟΥ ΠΡΟΣΤΑΤΗ; Οι διάφορες θεραπευτικές επιλογές για ασθενείς µε διαγνωσµένο καρκίνο του προστάτη: 1. Στενή παρακολούθηση 2. Ριζική προστατεκτοµή 3. Ακτινοθεραπεία

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία Η ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ ΚΑΙ H ΑΝΕΚΤΙΚΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΤΟΠΙΡΑΜΑΤΗΣ ΣΤΙΣ ΠΑΙΔΙΚΕΣ ΗΜΙΚΡΑΝΙΕΣ Σταύρος Έλληνας Λεμεσός 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

Σύστημα Ακτινοθεραπείας Εξομοιωτής θεραπείας (Κλασσικός ακτίνων Χ)

Σύστημα Ακτινοθεραπείας Εξομοιωτής θεραπείας (Κλασσικός ακτίνων Χ) Σύστημα Ακτινοθεραπείας Εξομοιωτής θεραπείας (Κλασσικός ακτίνων Χ) Πρωτόκολλο Ελέγχων Ποιότητας Ασφαλούς Λειτουργίας και Ακτινοπροστασίας Βιβλιογραφία : IEC 976 : Medical Electrical Equipment Medical Electron

Διαβάστε περισσότερα

ΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗ ΜΕ GAMMA-KNIFE

ΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗ ΜΕ GAMMA-KNIFE 127 ΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗ ΜΕ GAMMA-KNIFE Τμήμα Gamma Knife Ακτινοχειρουργικής και Νευροχειρουργικής Κλινικής ΔΘΚΑ Υγεία, Αθήνα ΕΙΣΑΓΩΓΗ Το Leksell Gamma Knife είναι μια μέθοδος θεραπείας γνωστή ειδικά στους νευροχειρουργούς.

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑΤΡΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΑΘΗΝΩΝ ΝΕΥΡΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΡΟΚΑΤΑΡΚΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ 17-18 ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΥ 2014 ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΑΥΤΟΚΙΝΗΤΟΥ

ΙΑΤΡΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΑΘΗΝΩΝ ΝΕΥΡΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΡΟΚΑΤΑΡΚΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ 17-18 ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΥ 2014 ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΑΥΤΟΚΙΝΗΤΟΥ ΙΑΤΡΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΑΘΗΝΩΝ ΝΕΥΡΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ Αντιμέτωποι με τις νέες θεραπευτικές προκλήσεις μέσα από τα ειδικά ιατρεία στα χρόνια της κρίσης ΠΡΟΚΑΤΑΡΚΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ 17-18 ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

Η συμβολή της μαγνητικής φασματοσκοπίας

Η συμβολή της μαγνητικής φασματοσκοπίας Η συμβολή της μαγνητικής φασματοσκοπίας στην διάγνωση άτυπων μηνιγγιωμάτων Ζήκου Αναστασία, Μούκα Βασιλική, Γκόγκος Βασίλειος, Αστρακάς Λουκάς, Αργυροπούλου Ι. Μαρία. Εργαστήριο Κλινικής Ακτινολογίας και

Διαβάστε περισσότερα

15λεπτη Προετοιμασία του φοιτητή για την παρακολούθηση του μαθήματος νευροουρολογίας, γυναικολογικής ουρολογίας και ακράτειας ούρων.

15λεπτη Προετοιμασία του φοιτητή για την παρακολούθηση του μαθήματος νευροουρολογίας, γυναικολογικής ουρολογίας και ακράτειας ούρων. 15λεπτη Προετοιμασία του φοιτητή για την παρακολούθηση του μαθήματος νευροουρολογίας, γυναικολογικής ουρολογίας και ακράτειας ούρων. Η ουροδόχος κύστη δεν είναι απλά μία κοιλότητα η οποία γεμίζει απλά

Διαβάστε περισσότερα

Περιεχόµενα. 1. Θεραπευτικές αρχές στην Oγκολογία. 2. Βασικές αρχές Φυσικής. 3. Επιλογή του θεραπευτικού µηχανήµατος και της τεχνικής

Περιεχόµενα. 1. Θεραπευτικές αρχές στην Oγκολογία. 2. Βασικές αρχές Φυσικής. 3. Επιλογή του θεραπευτικού µηχανήµατος και της τεχνικής Περιεχόµενα 1. Θεραπευτικές αρχές στην Oγκολογία 1.1. O ογκολογικός ασθενής... 17 1.2. Ο ρόλος της ακτινοθεραπείας στην αντινεοπλασµατική αγωγή... 21 1.3. ιαγνωστική και θεραπευτική στρατηγική... 23 2.

Διαβάστε περισσότερα

NeuroBloc Αλλαντική τοξίνη τύπου Β ενέσιμο διάλυμα 5.000 U/ml

NeuroBloc Αλλαντική τοξίνη τύπου Β ενέσιμο διάλυμα 5.000 U/ml NeuroBloc Αλλαντική τοξίνη τύπου Β ενέσιμο διάλυμα 5.000 U/ml Σημαντικές πληροφορίες ασφάλειας για γιατρούς Σκοπός αυτού του εγχειριδίου είναι να παρέχει σε γιατρούς με δικαίωμα συνταγογράφησης και χορήγησης

Διαβάστε περισσότερα

Γεώργιος Α. Ανδρουτσόπουλος Επίκουρος Καθηγητής Μαιευτικής - Γυναικολογίας Πανεπιστημίου Πατρών. Πυελική μάζα

Γεώργιος Α. Ανδρουτσόπουλος Επίκουρος Καθηγητής Μαιευτικής - Γυναικολογίας Πανεπιστημίου Πατρών. Πυελική μάζα Γεώργιος Α. Ανδρουτσόπουλος Επίκουρος Καθηγητής Μαιευτικής - Γυναικολογίας Πανεπιστημίου Πατρών Πυελική μάζα Επιδημιολογία Η πυελική μάζα είναι ένα σχετικά συχνό κλινικό εύρημα. Σε αρκετές περιπτώσεις

Διαβάστε περισσότερα

Η Αρθροσκόπηση της Ποδοκνημικής Άρθρωσης

Η Αρθροσκόπηση της Ποδοκνημικής Άρθρωσης Η Αρθροσκόπηση της Ποδοκνημικής Άρθρωσης Ανατομική της Ποδοκνημικής Άρθρωσης Η ποδοκνημική άρθρωση είναι η άρθρωση που σχηματίζεται στη θέση σύνδεσης τριών οστών: του κάτω άκρου της περόνης προς τα έξω

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΠΛΑΚΕΙΣΑ ΟΠΙΣΘΟΠΕΡΙΤΟΝΑΪΚΗ ΚΥΣΤΗ : ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΠΕΡΙΠΤΩΣΕΩΣ

ΕΠΙΠΛΑΚΕΙΣΑ ΟΠΙΣΘΟΠΕΡΙΤΟΝΑΪΚΗ ΚΥΣΤΗ : ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΠΕΡΙΠΤΩΣΕΩΣ ΚΥΣΤΗ : ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ Θεοδοσίου Αικατερίνη¹, Βαρσάμης Νικόλαος¹, Σαλβερίδης Νικόλαος¹, Ταβλαρίδης Θεόδωρος¹, Σουφτάς Βασίλειος², Χρισ 1. Α Χειρουργική Κλινική, Γενικό Νοσοκομείο Καβάλας 2. Μονάδα Επεμβατικής

Διαβάστε περισσότερα

Μια ενημέρωση για ασθενείς και παρόχους φροντίδας

Μια ενημέρωση για ασθενείς και παρόχους φροντίδας Μια ενημέρωση για ασθενείς και παρόχους φροντίδας Τι είναι το FoundationOne ; Το FoundationOne είναι μια εξέταση που ανιχνεύει γενωμικές μεταβολές (π.χ. μεταλλάξεις) που είναι γνωστό ότι σχετίζονται με

Διαβάστε περισσότερα

ΤΙ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΓΝΩΡΙΖΟΥΝ ΟΙ ΓΟΝΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΚΤΙΝΟΒΟΛΗΣΗ ΓΙΑ ΙΑΤΡΙΚΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΚΤΙΝΟΒΟΛΙΑ ΓΙΑ ΙΑΤΡΙΚΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ

ΤΙ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΓΝΩΡΙΖΟΥΝ ΟΙ ΓΟΝΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΚΤΙΝΟΒΟΛΗΣΗ ΓΙΑ ΙΑΤΡΙΚΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΚΤΙΝΟΒΟΛΙΑ ΓΙΑ ΙΑΤΡΙΚΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΤΙ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΓΝΩΡΙΖΟΥΝ ΟΙ ΓΟΝΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΚΤΙΝΟΒΟΛΗΣΗ ΓΙΑ ΙΑΤΡΙΚΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΚΤΙΝΟΒΟΛΙΑ ΓΙΑ ΙΑΤΡΙΚΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ 1 Η απεικόνιση βοηθά τους γιατρούς στη διάγνωση και στην

Διαβάστε περισσότερα

Συχνότητα. Άντρες Γυναίκες 5 1. Νεαρής και μέσης ηλικίας

Συχνότητα. Άντρες Γυναίκες 5 1. Νεαρής και μέσης ηλικίας Η αιτιολογία της πάθησης είναι άγνωστη, αν και έχει μεγάλη σχέση με το κάπνισμα καθώς το 90% των ασθενών είναι ενεργείς καπνιστές Συχνότητα Άντρες Γυναίκες 5 1 Νεαρής και μέσης ηλικίας Στο 60% των περιπτώσεων

Διαβάστε περισσότερα

ΟΣΦΥΑΛΓΙΑ ΟΣΦΥΑΛΓΙΑ ΟΣΦΥΑΛΓΙΑ ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΠΟΥ ΠΡΟΚΑΛΟΥΝ ΟΣΦΥΑΛΓΙΑ. 08/Φεβ/2013 ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΑ -- ΕΠΙΚΡΑΤΗΣΗ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΚΙΝΔΥΝΟΥ

ΟΣΦΥΑΛΓΙΑ ΟΣΦΥΑΛΓΙΑ ΟΣΦΥΑΛΓΙΑ ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΠΟΥ ΠΡΟΚΑΛΟΥΝ ΟΣΦΥΑΛΓΙΑ. 08/Φεβ/2013 ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΑ -- ΕΠΙΚΡΑΤΗΣΗ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΚΙΝΔΥΝΟΥ ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΑ -- ΕΠΙΚΡΑΤΗΣΗ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΝΙΚΟΣ ΠΑΠΑΛΟΥΚΑΣ Ορθοπαιδικός Χειρουργός Πολυκλινική Λευκωσίας 1 2 ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΑ -- ΕΠΙΚΡΑΤΗΣΗ- ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΝΙΚΟΣ ΠΑΠΑΛΟΥΚΑΣ Ορθοπαιδικός Χειρουργός Πολυκλινική Λευκωσίας

Διαβάστε περισσότερα

Διαχείριση της βιοχημικής υποτροπής στον καρκίνο του προστάτη

Διαχείριση της βιοχημικής υποτροπής στον καρκίνο του προστάτη Μωυσίδης Κυριάκος Λέκτορας Ουρoλογίας Β ουρολογική κλινική του Α.Π.Θ. Διευθυντής Καθηγητής Ε. Ιωαννίδης Διαχείριση της βιοχημικής υποτροπής στον καρκίνο του προστάτη Καρκίνος του προστάτη Yπάρχει κάποια

Διαβάστε περισσότερα

Κυριακή, 3 Σεπτεµβρίου 2006

Κυριακή, 3 Σεπτεµβρίου 2006 Χρήστος Μαρκόπουλος Αν. Καθηγητής Χειρουργικής Ιατρικής Σχολής Αθηνών /ντης Κλινικής Μαστού Ιατρικού Κέντρου Αθηνών Πρόεδρος Ελληνικής Χειρουργικής Εταιρείας Μαστού - Στατιστικά στοιχεία Στη χώρα µας,

Διαβάστε περισσότερα

ΔΡ. Γ. Ι. ΠΙΣΣΑΚΑΣ ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ ΕΛΗΝ. ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ. ΑΚΤΙΝΟΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗΣ ΟΓΚΟΛΟΓΙΑΣ ΔΝΤΗΣ ΑΚΤΙΝΟΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΟΥ ΟΓΚΟΛΟΓΙΚΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΝΟΣ.

ΔΡ. Γ. Ι. ΠΙΣΣΑΚΑΣ ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ ΕΛΗΝ. ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ. ΑΚΤΙΝΟΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗΣ ΟΓΚΟΛΟΓΙΑΣ ΔΝΤΗΣ ΑΚΤΙΝΟΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΟΥ ΟΓΚΟΛΟΓΙΚΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΝΟΣ. Η ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗ ΤΗΣ ΒΙΟΙΑΤΡΙΚΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΣΤΗΝ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΔΡ. Γ. Ι. ΠΙΣΣΑΚΑΣ ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ ΕΛΗΝ. ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ. ΑΚΤΙΝΟΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗΣ ΟΓΚΟΛΟΓΙΑΣ ΔΝΤΗΣ ΑΚΤΙΝΟΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΟΥ ΟΓΚΟΛΟΓΙΚΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΝΟΣ.

Διαβάστε περισσότερα

ΓΛΑΥΚΩΜΑ. προληψη και θεραπεια. επειδή είναι σηµαντικό να διατηρήσετε για πάντα την όραση σας

ΓΛΑΥΚΩΜΑ. προληψη και θεραπεια. επειδή είναι σηµαντικό να διατηρήσετε για πάντα την όραση σας ΓΛΑΥΚΩΜΑ προληψη και θεραπεια επειδή είναι σηµαντικό να διατηρήσετε για πάντα την όραση σας Τι είναι το γλαύκωµα; Το γλαύκωμα αποτελεί μια ομάδα από παθήσεις των οφθαλμών, οι οποίες έχουν σαν κοινό χαρακτηριστικό

Διαβάστε περισσότερα

Α ΜΑΙΕΥΤΙΚΗ & ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΚΗΣ ΟΓΚΟΛΟΓΙΑΣ Γ.Ν.Α. «ΑΛΕΞΑΝΔΡΑ» ΝΟΣΟΣ PAGET ΑΙΔΟΙΟΥ

Α ΜΑΙΕΥΤΙΚΗ & ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΚΗΣ ΟΓΚΟΛΟΓΙΑΣ Γ.Ν.Α. «ΑΛΕΞΑΝΔΡΑ» ΝΟΣΟΣ PAGET ΑΙΔΟΙΟΥ Α ΜΑΙΕΥΤΙΚΗ & ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΚΗΣ ΟΓΚΟΛΟΓΙΑΣ Γ.Ν.Α. «ΑΛΕΞΑΝΔΡΑ» ΝΟΣΟΣ PAGET ΑΙΔΟΙΟΥ Κουτρούµπα Ι, Χαϊδόπουλος Δ, Θωµάκος Ν, Σωτηροπούλου Μ, Καθοπούλης Ν, Βλάχος

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΡΤΙΟΣ 2012. Η ενδιαφέρουσα περίπτωση του μήνα Α Κ Τ Ι Ν Ο Λ Ο Γ Ι Κ Η Ε Τ Α Ι Ρ Ε Ι Α Β Ο Ρ Ε Ι Ο Υ Ε Λ Λ Α Δ Ο Σ

ΜΑΡΤΙΟΣ 2012. Η ενδιαφέρουσα περίπτωση του μήνα Α Κ Τ Ι Ν Ο Λ Ο Γ Ι Κ Η Ε Τ Α Ι Ρ Ε Ι Α Β Ο Ρ Ε Ι Ο Υ Ε Λ Λ Α Δ Ο Σ Η ενδιαφέρουσα περίπτωση του μήνα ΜΑΡΤΙΟΣ 2012 Α Κ Τ Ι Ν Ο Λ Ο Γ Ι Κ Η Ε Τ Α Ι Ρ Ε Ι Α Β Ο Ρ Ε Ι Ο Υ Ε Λ Λ Α Δ Ο Σ Άντρας, 56 ετών, μετά από πρωτοεμφανιζόμενα και -μέσα σε λίγες ώρεςεπαναλαμβανόμενα επεισόδια

Διαβάστε περισσότερα

Σύνδροµο Μηροκοτυλιαίας Πρόσκρουσης Femoroacetabular Impingement Syndrome (FAI)

Σύνδροµο Μηροκοτυλιαίας Πρόσκρουσης Femoroacetabular Impingement Syndrome (FAI) Σύνδροµο Μηροκοτυλιαίας Πρόσκρουσης Femoroacetabular Impingement Syndrome (FAI) Τι είναι το σύνδροµο µηροκοτυλιαίας πρόσκρουσης; Φυσιολογικά, η κεφαλή του ισχίου δεν προσκρούει στο χείλος της κοτύλης κατά

Διαβάστε περισσότερα

ΟΜΑΔΑ: Replete. ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΕΡΩΤΗΜΑ: Ποιά η επίδραση της ρομποτικής στην ιατρική; ΜΕΛΟΣ ΤΗΣ ΟΜΑΔΑΣ ΠΟΥ ΑΣΧΟΛΗΘΗΚΕ ΜΕ ΑΥΤΟ: Σιούτης Δημήτρης

ΟΜΑΔΑ: Replete. ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΕΡΩΤΗΜΑ: Ποιά η επίδραση της ρομποτικής στην ιατρική; ΜΕΛΟΣ ΤΗΣ ΟΜΑΔΑΣ ΠΟΥ ΑΣΧΟΛΗΘΗΚΕ ΜΕ ΑΥΤΟ: Σιούτης Δημήτρης ΟΜΑΔΑ: Replete ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΕΡΩΤΗΜΑ: Ποιά η επίδραση της ρομποτικής στην ιατρική; ΜΕΛΟΣ ΤΗΣ ΟΜΑΔΑΣ ΠΟΥ ΑΣΧΟΛΗΘΗΚΕ ΜΕ ΑΥΤΟ: Σιούτης Δημήτρης ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ & ΙΑΤΡΙΚΗ Στον τομέα της ιατρική η ρομποτική παίζει ένα

Διαβάστε περισσότερα

ΑΔΑ: Β4ΘΨΘ-ΛΚΣ. ΑΝΑΡΤΗΤΕΑ ΣΤΟ ΔΙΑΔΙΚΤΥΟ Αθήνα, 30/ 8 /2012 Αρ.Πρωτ: Υ4α/48545

ΑΔΑ: Β4ΘΨΘ-ΛΚΣ. ΑΝΑΡΤΗΤΕΑ ΣΤΟ ΔΙΑΔΙΚΤΥΟ Αθήνα, 30/ 8 /2012 Αρ.Πρωτ: Υ4α/48545 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗΣ ΓΕΝΙΚΗ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Δ/ΝΣΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΜΟΝ. ΥΓΕΙΑΣ TMHMA A Ταχ. Διεύθυνση : Αριστοτέλους 17 Ταχ. Κώδικας : 101 87 Πληροφορίες

Διαβάστε περισσότερα

Ευτέρπη Κ. ΔΕΜΙΡΗ Αναπλ. Καθηγήτρια Πλαστικής Χειρουργικής Α.Π.Θ. Κλινική Πλαστικής Χειρουργικής Α.Π.Θ. Νοσοκομείο Παπαγεωργίου Θεσσαλονίκης

Ευτέρπη Κ. ΔΕΜΙΡΗ Αναπλ. Καθηγήτρια Πλαστικής Χειρουργικής Α.Π.Θ. Κλινική Πλαστικής Χειρουργικής Α.Π.Θ. Νοσοκομείο Παπαγεωργίου Θεσσαλονίκης Ευτέρπη Κ. ΔΕΜΙΡΗ Αναπλ. Καθηγήτρια Πλαστικής Χειρουργικής Α.Π.Θ. Κλινική Πλαστικής Χειρουργικής Α.Π.Θ. Νοσοκομείο Παπαγεωργίου Θεσσαλονίκης !!!! Ποιές μέθοδοι χρησιμοποιούνται? Ποιά μέθοδος θεωρείται

Διαβάστε περισσότερα

Γαστροστομία. Αθηνά Καπράλου,MD. Γενικός Χειρουργός. Δεκέμβριος, 2013

Γαστροστομία. Αθηνά Καπράλου,MD. Γενικός Χειρουργός. Δεκέμβριος, 2013 Γαστροστομία Αθηνά Καπράλου,MD Γενικός Χειρουργός Δεκέμβριος, 2013 ΕΠΙΛΟΓΗ ΑΣΘΕΝΩΝ ΓΙΑ ΓΑΣΤΡΟΣΤΟΜΙΑ Νευρολογικές παθήσεις Ογκολογικές παθήσεις Άλλες κλινικές καταστάσεις Α.Ε.Ε. Όγκοι ώτων Ανορεξία/ Άρνηση

Διαβάστε περισσότερα

Μήπως έχω Οζώδη Σκλήρυνση;

Μήπως έχω Οζώδη Σκλήρυνση; Μήπως έχω Οζώδη Σκλήρυνση; Για να πληροφορηθώ µýëïò ôçò Σπάνιος ναι... Μόνος όχι Η Πανελλήνια Ένωση Σπανίων Παθήσεων (Π.Ε.Σ.ΠΑ) είναι ο μόνος φορέας, μη κερδοσκοπικό σωματείο, συλλόγων ασθενών σπανίων

Διαβάστε περισσότερα

Παράρτημα I Επιστημονικά πορίσματα και λόγοι για την τροποποίηση των όρων αδειών κυκλοφορίας

Παράρτημα I Επιστημονικά πορίσματα και λόγοι για την τροποποίηση των όρων αδειών κυκλοφορίας Παράρτημα I Επιστημονικά πορίσματα και λόγοι για την τροποποίηση των όρων αδειών κυκλοφορίας Επιστημονικά πορίσματα Λαμβάνοντας υπόψη την έκθεση αξιολόγησης της PRAC σχετικά με την PSUR για το ζολεδρονικό

Διαβάστε περισσότερα

Τι είναι το γλαύκωμα;

Τι είναι το γλαύκωμα; Αυτές οι πληροφορίες προορίζονται για γενική πληροφόρηση και ενημέρωση του κοινού και σε καμία περίπτωση δεν μπορούν να αντικαταστήσουν τη συμβουλή ιατρού ή άλλου αρμοδίου επαγγελματία υγείας. Τι είναι

Διαβάστε περισσότερα

Η νόσος του Parkinson δεν είναι µόνο κινητική διαταραχή. Έχει υπολογισθεί ότι µέχρι και 50% των ασθενών µε νόσο Πάρκινσον, µπορεί να βιώσουν κάποια

Η νόσος του Parkinson δεν είναι µόνο κινητική διαταραχή. Έχει υπολογισθεί ότι µέχρι και 50% των ασθενών µε νόσο Πάρκινσον, µπορεί να βιώσουν κάποια ρ ZΩΗ ΚΑΤΣΑΡΟΥ Νευρολόγος ιευθύντρια ΕΣΥ Η νόσος του Parkinson δεν είναι µόνο κινητική διαταραχή. Έχει υπολογισθεί ότι µέχρι και 50% των ασθενών µε νόσο Πάρκινσον, µπορεί να βιώσουν κάποια µορφή κατάθλιψης,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΡΕΥΜΑΤΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ & ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗ ΕΝΩΣΗ ΡΕΥΜΑΤΟΛΟΓΩΝ ΕΛΛΑΔΟΣ ΗΜΕΡΑ ΑΡΘΡΙΤΙΔΑΣ

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΡΕΥΜΑΤΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ & ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗ ΕΝΩΣΗ ΡΕΥΜΑΤΟΛΟΓΩΝ ΕΛΛΑΔΟΣ ΗΜΕΡΑ ΑΡΘΡΙΤΙΔΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΡΕΥΜΑΤΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ & ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗ ΕΝΩΣΗ ΡΕΥΜΑΤΟΛΟΓΩΝ ΕΛΛΑΔΟΣ ΗΜΕΡΑ ΑΡΘΡΙΤΙΔΑΣ 12 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ 2013 TI ENNOOYME ΛΕΓΟΝΤΑΣ «ΑΡΘΡΙΤΙΔΑ» Ο όρος «ΑΡΘΡΙΤΙΔΑ» περιλαμβάνει μια ομάδα μυοσκελετικών παθήσεων

Διαβάστε περισσότερα

Θέσεις & Αντιθέσεις στην Ιατρική. Παντελής Κρανιώτης Ακτινολόγος, Επ. Επιμελητής Β Κλινικό Εργαστήριο Ακτινολογίας ΠΓΝ Πατρών, Ρίο

Θέσεις & Αντιθέσεις στην Ιατρική. Παντελής Κρανιώτης Ακτινολόγος, Επ. Επιμελητής Β Κλινικό Εργαστήριο Ακτινολογίας ΠΓΝ Πατρών, Ρίο Θέσεις & Αντιθέσεις στην Ιατρική Παντελής Κρανιώτης Ακτινολόγος, Επ. Επιμελητής Β Κλινικό Εργαστήριο Ακτινολογίας ΠΓΝ Πατρών, Ρίο CT vs MRI Οξεία οσφυαλγία (με ή χωρίς ριζιτική συνδρομή)* Πολύ συχνό πρόβλημα

Διαβάστε περισσότερα

Γλαύκωμα. www.ophthalmica.gr IΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΟΦΘΑΛΜΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΜΙΚΡΟΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗΣ

Γλαύκωμα. www.ophthalmica.gr IΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΟΦΘΑΛΜΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΜΙΚΡΟΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗΣ Γλαύκωμα www.ophthalmica.gr IΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΟΦΘΑΛΜΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΜΙΚΡΟΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗΣ Τι ακριβώς είναι το γλαύκωμα; Ο όρος γλαύκωμα ορίζει μια ομάδα παθήσεων που τις χαρακτηρίζει μια σταδιακή καταστροφή του οπτικού

Διαβάστε περισσότερα

Πνευμονική εμβολή : αντιμετώπιση ενός ύπουλου εχθρού. Βασιλάκη Ανδρονίκη Κατσίκας Αντώνιος Τριανταφύλλου-Κηπουρού Γεωργία

Πνευμονική εμβολή : αντιμετώπιση ενός ύπουλου εχθρού. Βασιλάκη Ανδρονίκη Κατσίκας Αντώνιος Τριανταφύλλου-Κηπουρού Γεωργία Πνευμονική εμβολή : αντιμετώπιση ενός ύπουλου εχθρού Βασιλάκη Ανδρονίκη Κατσίκας Αντώνιος Τριανταφύλλου-Κηπουρού Γεωργία Ιστορικό ασθενούς Γυναίκα, 80 ετών Αδυναμία, δύσπνοια αιφνιδίου έναρξης από τριημέρου

Διαβάστε περισσότερα

Τετάρτη 24 Οκτωβρίου 2012

Τετάρτη 24 Οκτωβρίου 2012 Δελτίο Τύπου Τετάρτη 24 Οκτωβρίου 2012 «Διαστημικές» προδιαγραφές στη διενέργεια και των πλέον λεπτών επεμβάσεων της σύγχρονης Νευροχειρουργικής και Ορθοπαιδικής Χειρουργικής, με τεράστια οφέλη για τους

Διαβάστε περισσότερα

Απεικόνιση του μυοσκελετικού και του κεντρικού νευρικού συστήματος στα ζώα.

Απεικόνιση του μυοσκελετικού και του κεντρικού νευρικού συστήματος στα ζώα. Απεικόνιση του μυοσκελετικού και του κεντρικού νευρικού συστήματος στα ζώα. Τα ζώα στα οποία θα αναφερθούμε Σκύλος είναι: Γάτα Άλογο Exotics Τρόποι απεικόνισης οι οποίοι εφαρμόζονται στην Κτηνιατρική:

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ ΑΞΟΝΙΚΗΣ ΤΟΜΟΓΡΑΦΙΑΣ Γενικά Σύστημα Αξονικής Τομογραφίας 128 τομών αποτελούμενα από :

ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ ΑΞΟΝΙΚΗΣ ΤΟΜΟΓΡΑΦΙΑΣ Γενικά Σύστημα Αξονικής Τομογραφίας 128 τομών αποτελούμενα από : ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ ΑΞΟΝΙΚΗΣ ΤΟΜΟΓΡΑΦΙΑΣ Γενικά Σύστημα Αξονικής Τομογραφίας 128 τομών αποτελούμενα από : 1. Gantry 2. Ακτινολογική λυχνία 3. Γεννήτρια Aκτίνων -Χ 4. Εξεταστική Τράπεζα 5.

Διαβάστε περισσότερα

Χειρουργική Θεραπεία της Οστεοαρθρίτιδας

Χειρουργική Θεραπεία της Οστεοαρθρίτιδας Χειρουργική Θεραπεία της Οστεοαρθρίτιδας Η οστεοαρθρίτιδα αντιμετωπίζεται χειρουργικά όταν: α) η καταστροφή του αρθρικού χόνδρου είναι ολοκληρωτική, β) όταν υπάρχουν σημαντικά συμπτώματα, όπως πόνος ή

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΤΟΜΙΑ Ι. Εισαγωγή στην Ανατομία. 460-377 Π.Χ «Η φύση του σώματος είναι η αρχή της ιατρικής επιστήμης» Ιπποκράτης. Ανά----- τομή

ΑΝΑΤΟΜΙΑ Ι. Εισαγωγή στην Ανατομία. 460-377 Π.Χ «Η φύση του σώματος είναι η αρχή της ιατρικής επιστήμης» Ιπποκράτης. Ανά----- τομή ΑΝΑΤΟΜΙΑ Ι Μάθημα 1ο ΘΩΡΑΚΑΣ ΚΟΙΛΙΑ ΠΥΕΛΟΣ-ΠΕΡΙΝΕΟ ΡΑΧΗ Ροβίθης Μιχαήλ 500 Π.Χ Εισαγωγή στην Ανατομία 460-377 Π.Χ «Η φύση του σώματος είναι η αρχή της ιατρικής επιστήμης» Ιπποκράτης Ανά----- τομή Αριστοτέλης

Διαβάστε περισσότερα

Patient Information Sheet (Greek) - Πληροφοριακό Φύλλο Ασθενών MRI - Magnetic Resonance Imaging Μαγνητική Τοµογραφία (MRI)

Patient Information Sheet (Greek) - Πληροφοριακό Φύλλο Ασθενών MRI - Magnetic Resonance Imaging Μαγνητική Τοµογραφία (MRI) Patient Information Sheet (Greek) - Πληροφοριακό Φύλλο Ασθενών MRI - Magnetic Resonance Imaging Μαγνητική Τοµογραφία (MRI) 1. Τι είναι η Μαγνητική Τοµογραφία; Η Μαγνητική Τοµογραφία (MRI) είναι µια προηγµένη

Διαβάστε περισσότερα

που φιλοξενεί τα όργανα του ανθρώπινου οργανισμού. Ένα υγειές σύστημα με ισχυρά οστά είναι απαραίτητο για την γενική υγεία και ποιότητα ζωής.

που φιλοξενεί τα όργανα του ανθρώπινου οργανισμού. Ένα υγειές σύστημα με ισχυρά οστά είναι απαραίτητο για την γενική υγεία και ποιότητα ζωής. ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΤΙΤΛΟΣ : ΟΙ ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΤΩΝ ΟΣΤΩΝ ΚΑΙ ΤΑ ΑΙΤΙΑ ΠΟΥ ΤΙΣ ΠΡΟΚΑΛΟΥΝ! Εισαγωγή : Τα οστά είναι το σπίτι για να μείνουμε, είναι η στέγη που φιλοξενεί τα όργανα του ανθρώπινου οργανισμού. Ένα

Διαβάστε περισσότερα

Εισβολή ρομποτικής στην Κύπρο

Εισβολή ρομποτικής στην Κύπρο Εισβολή ρομποτικής στην Κύπρο 25 Νοέμβριος 2014 ΤΟ ΣΥΣΤΗΜΑ da Vinci Si. Πρωτοπόρο το Κέντρο Ρομποτικής Χειρουργικής του Ιπποκρατείου Το Κέντρο διαθέτει το τελευταίο και πιο σύγχρονο ρομποτικό μοντέλο,

Διαβάστε περισσότερα