Κεφάλαιο 1 ο. Η επιστήμη της Βιοϊατρικής Τεχνολογίας σήμερα

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Κεφάλαιο 1 ο. Η επιστήμη της Βιοϊατρικής Τεχνολογίας σήμερα"

Transcript

1 Κεφάλαιο 1 ο Η επιστήμη της Βιοϊατρικής Τεχνολογίας σήμερα Η βιοϊατρική τεχνολογία είναι μια επιστήμη με ιδιαίτερα ευρύ φάσμα εφαρμογών που επιδέχεται πληθώρα ορισμών. Τόσο στα ελληνικά, όσο και στη διεθνή ορολογία, υπάρχουν πολλαπλές ορολογίες που περιγράφουν ιδιαίτερα συγγενή πεδία τα οποία μάλιστα συχνά αλληλεπικαλύπτονται. Για το λόγο αυτό οι ορισμοί και οι περιγραφές δεν είναι ιδιαίτερα αυστηροί και δεν τοποθετούνται στεγανά, αλλά κάθε επιστημονική δραστηριότητα που κινείται στα πλαίσια της εφαρμογής των μεθόδων της επιστήμης του μηχανικού σε βιολογικά συστήματα μπορεί να ενταχθεί στον τομέα της βιοϊατρικής τεχνολογίας. Ως ορισμό για την βιοϊατρική τεχνολογία (biotechnological engineering/bioengineering) μπορούμε να αναφέρουμε εδώ ότι είναι η επιστήμη η οποία εφαρμόζει το σκεπτικό και τις μεθόδους της επιστήμης της βιολογίας (και δευτερευόντως της φυσικής, των μαθηματικών, της χημείας και της πληροφορικής) σε συνδυασμό με τις μεθοδολογίες ανάλυσης και σύνθεσης της επιστήμης του μηχανικού για να λύσει προβλήματα που σχετίζονται με βιολογικά συστήματα. Σκοπός της βιοϊατρικής τεχνολογίας είναι να συνδράμει στην κατανόηση των βασικών αρχών λειτουργίας των βιολογικών συστημάτων και στην ανάπτυξη αποδοτικών τεχνολογιών, βασισμένων στη βιολογία, για να καλύψει έναν ευρύ φάσμα κοινωνικών αναγκών. Οι ανάγκες αυτές μπορεί να αφορούν τους τομείς της διάγνωσης, πρόληψης και θεραπείας ασθενειών, την ανάπτυξη νέων υλικών, συσκευών και διαδικασιών ακόμα και την αντιμετώπιση ευρύτερων περιβαλλοντικών προβλημάτων. Δεδομένου ότι εντός της επιστήμης αυτής συμπεριλαμβάνεται ο τρόπος σκέψης και η προσέγγιση από την πλευρά του μηχανικού, στις συσκευές, τις μεθόδους και τις διαδικασίες που αναπτύσσονται είναι σημαντικό να εμπεριέχεται πάντα και η προσπάθεια για την εύρεση της πλέον αποδοτικής και με το χαμηλότερο κόστος λύσης του προβλήματος. Ακόμα, ο μηχανικός γενικά δεν εστιάζει σε βάθος στην επιστήμη της βιολογίας, αλλά μοντελοποιώντας το πρόβλημα που του δίνεται, μπορεί να αντιμετωπίζει το εξεταζόμενα κάθε φορά βιολογικό σύστημα ως ένα μαύρο κουτί. [7]

2 Γενικά η συνδρομή του μηχανικού στην επίλυση βιολογικών προβλημάτων είναι ακριβώς η δυνατότητά του να απομακρύνεται από την πραγματική φύση του προβλήματος και να το αντιμετωπίζει εφαρμόζοντας μεθοδολογίες από τα πεδία της φυσικής και των μαθηματικών. Αυτό μπορεί να φαίνεται αρχικά ως απλούστευση, αλλά στην πραγματικότητα είναι ένα κρίσιμο πλεονέκτημα. Είναι γεγονός ότι οι γνώσεις μας πάνω στα φυσικά φαινόμενα και οι δυνατότητές μας να αναπτύσσουμε μαθηματικά μοντέλα για να τα περιγράψουμε βρίσκονται σε υψηλό επίπεδο. Αντίθετα, η ικανότητα μας να εξηγήσουμε και να μοντελοποιήσουμε φαινόμενα που αφορούν βιολογικά συστήματα και έμβιους οργανισμούς είναι ακόμα σε σχετικά πρωτόγονο στάδιο. Έτσι, η εφαρμογή του τρόπου σκέψης ενός μηχανικού στα προβλήματα αυτά, μπορεί να επιφέρει (και έχει επιφέρει τα τελευταία χρόνια που εφαρμόζεται) ταχύτατη ανάπτυξη ενός νέου πεδίου γνώσεων σε βιολογικές και ιατρικές εφαρμογές. Σε μια προσπάθεια να απλουστεύσουμε την παρουσίαση των πεδίων που περικλείονται από την έννοια της βιοϊατρικής τεχνολογίας, μπορούμε να διακρίνουμε τους δύο παρακάτω επιστημονικούς κλάδους: Βιοϊατρική Μηχανική (Biomedical Engineering) Βιολογική Μηχανική (Biological Engineering) Η διαφοροποίηση ανάμεσα στη βιοϊατρική μηχανική και τη βιολογική μηχανική δεν είναι ξεκάθαρη και οι δύο κλάδοι συχνά αλληλεπικαλύπτονται, ενώ πολλές δημοσιεύσεις χρησιμοποιούν τους δύο όρους ως ταυτόσημους. Γενικά, η βιοϊατρική μηχανική έχει ως επίκεντρο την ιατρική και εφαρμόζει γνώσεις από την βιολογία και άλλες επιστήμες στην επίλυση ιατρικών προβλημάτων. Από την άλλη πλευρά η βιολογική μηχανική εστιάζει κυρίαρχα σε προβλήματα και ερωτήματα που ανακύπτουν μέσα από την ανάπτυξη της ίδιας της επιστήμης της βιολογίας και σκοπό έχει την εύρεση νέας γνώσης, είτε αυτή βρίσκει εφαρμογή στην ιατρική, είτε όχι. Έτσι αναγνωρίζουμε ότι κανένας από τους δύο κλάδους δεν εμπεριέχει τον άλλο πλήρως, αφού στη βιοϊατρική μηχανική περιλαμβάνονται και μη βιολογικές μέθοδοι που αναπτύσσονται για ιατρικούς σκοπούς, ενώ αντίθετα στη βιολογική μηχανική περιλαμβάνονται όλες οι βιολογικές μέθοδοι, ακόμα και αν δεν βρίσκουν εφαρμογή στην ιατρική. Η ταξινόμηση που γίνεται στους κλάδους αυτούς έχει καθαρά φιλοσοφική έννοια και δεν περιορίζει τα πεδία δράσης του κάθε ερευνητή. Στη συνέχεια ο κάθε κλάδος διαιρείται και πάλι σε διάφορα ερευνητικά πεδία, ανάλογα με τον τομέα εφαρμογής αυτή τη φορά. Στον κλάδο της βιοϊατρικής μηχανικής υπάρχουν πολλά πεδία που σκοπό έχουν να αντιμετωπίσουν τα διάφορα προβλήματα, όπως αυτά τίθενται στην ιατρική. Από την άλλη πλευρά ο κλάδος της βιολογικής μηχανικής έχει λιγότερους τομείς, οι οποίοι με τη σειρά τους αλληλεπικαλύπτονται σε πολλά σημεία αφού σε κάθε περίπτωση σκοπός είναι η απόκτηση γνώσης πάνω στη λειτουργία βιολογικών συστημάτων, είτε αυτά είναι μικροσκοπικά οργανίδια των κυττάρων, είτε ολόκληροι έμβιοι οργανισμοί. Στη συνέχεια θα εξετάσουμε για καθέναν από τους δύο παραπάνω επιστημονικούς κλάδους τα διάφορα πεδία εφαρμογών, τα οποία και θα παρουσιάσουμε συνοπτικά. [1.1] [8]

3 1.1 Βιοϊατρική Μηχανική (Biomedical Engineering) Ο κλάδος της βιοϊατρικής μηχανικής τοποθετεί στο κέντρο του την ιατρική. Αυτό σημαίνει πως ανεξάρτητα με τις μεθόδους και τις διαδικασίες που χρησιμοποιούνται σκοπός είναι πάντοτε να επιλυθούν προβλήματα της ιατρικής. Δηλαδή, από την πλευρά της θεώρησης αυτής, μας ενδιαφέρει να αντιμετωπίσουμε ιατρικά γεγονότα και να βελτιώσουμε την ποιότητα ζωής των ανθρώπων, χωρίς κατ ανάγκη να αναλύουμε και να εξηγούμε τις αιτίες του προβλήματος που αντιμετωπίζουμε ή την ίδια τη φύση του προβλήματος. Για παράδειγμα, από τη σκοπιά της βιοϊατρικής μηχανικής, ενδιαφερόμαστε να αναπτύξουμε τεχνητά όργανα τα οποία θα μπορούν να αντικαταστήσουν όργανα του οργανισμού που έχουν υποστεί βλάβη. Σε αυτή τη διαδικασία μπορεί να εμπλακεί και η προσπάθεια κατανόησης του τρόπου λειτουργίας του ίδιου του οργάνου και των παραγόντων που επέφεραν τη φθορά του, αλλά μπορεί και όχι, αφού σκοπός μας είναι πρωταρχικά να λύσουμε το πρόβλημα, ακόμα και αν δεν καταφέρουμε να κατανοήσουμε όλες τις πτυχές του. Η βιοϊατρική μηχανική χωρίζεται περαιτέρω σε επιμέρους τομείς. Οι τομείς αυτοί εμπίπτουν στα ενδιαφέροντα διαφόρων επιστημόνων και μηχανικών. Φυσικά η διάκριση αυτή δεν είναι δεσμευτική και όπως ήδη ειπώθηκε δεν υπάρχουν στεγανά, αλλά γίνεται με βάση τους γενικότερους και συνηθέστερους τομείς δραστηριότητας κάθε επαγγέλματος. Επίσης είναι προφανές πως σε διάφορους τομείς υπάρχουν επικαλύψεις και έτσι δεν είναι καθόλου σπάνια η συνεργασία επιστημόνων από διάφορους κλάδους για την επίλυση ενός προβλήματος βιοϊατρικής. Οι διάφοροι τομείς της βιοϊατρικής μηχανικής, καθώς και οι κλάδοι στους οποίου γενικά εμπίπτουν, παρουσιάζονται στο παρακάτω γράφημα. Εικόνα 1.1: Τομείς Βιοϊατρικής Μηχανικής. [9]

4 Στη συνέχεια θα προχωρήσουμε σε συνοπτική παρουσίαση των επιμέρους τομέων της Βιοϊατρικής Μηχανικής. Πιο αναλυτικά θα εξεταστούν σε παρακάτω κεφάλαια. Σκοπός μας αυτή τη στιγμή είναι να πληροφορήσουμε συνοπτικά τον αναγνώστη για τις δυνατότητες και τις εφαρμογές που υπάρχουν αυτή τη στιγμή, αλλά και για τις τάσεις που εμφανίζονται για το μέλλον. Ιστομηχανική (Tissue Engineering) Ο τομέας αυτός αποτελούσε αρχικά μια υποκατηγορία των βιοϋλικών αλλά λόγω της μεγάλης του ανάπτυξης και της σημασίας του θεωρείται πλέον ανεξάρτητος τομέας. Η συμβολή του τομέα αυτού στην ιατρική είναι μεγάλη, αφού τελικός σκοπός της ιστομηχανικής είναι να κατασκευαστεί βιολογικός ιστός για την αντικατάσταση αρχικών κατεστραμμένων ιστών. Ένας ορισμός για την ιστομηχανική που δίνεται από τους Langer και Vacanti αναφέρει ότι η ιστομηχανική είναι ένας διεπιστημονικός τομέας που εφαρμόζει τις αρχές της επιστήμης του μηχανικού και των επιστημών υγείας για την ανάπτυξη βιολογικών υποκατάστατων, τα οποία θα μπορούν να επαναφέρουν, να διατηρούν ή να βελτιώνουν τις λειτουργίες ιστών ή ολόκληρων οργάνων. [1.2] Σημασία έχει να παρατηρήσουμε ότι ο τομέας αυτός δεν σχετίζεται με την κατασκευή τεχνητών μελλών ή γενικά υποκατάστατων του ανθρώπινου σώματος που δεν παράγονται από βιολογικά υλικά. Αντίθετα, αφορά την κατασκευή ιστών με τεχνικό τρόπο έξω από το σώμα (in vitro) και στη συνέχεια εμφύτευση αυτών στο σώμα (in vivo) του ασθενούς. Για να είναι δυνατή η κατασκευή βιολογικού ιστού σε συνθήκες εργαστηρίου, απαιτείται η συνεργασία τεσσάρων βασικών παραγόντων: 1. Κύτταρα (cells): Αποτελούν τη βασική ύλη του ιστού που θέλουμε να παράγουμε και με την κατάλληλη καλλιέργεια αυτών προσδοκούμε στην δημιουργία ενός νέου λειτουργικού βιολογικού συστήματος. Τα κύτταρα αυτά ανάλογα με την προέλευσή τους, χωρίζονται στις παρακάτω τέσσερεις κατηγορίες: i. Αυτόλογο (Autologous): κύτταρα που προέρχονται από το ίδιο το άτομο για το οποίο κατασκευάζεται ο ιστός. ii. Συγγενές (Syngeneic): κύτταρα που προέρχονται από άτομο με πρώτου βαθμού συγγένεια με αυτό για το οποίο κατασκευάζεται ο ιστός. iii. Αλλογενές (Allogenic): κύτταρα που προέρχονται από άλλο άτομο, του ίδιου όμως είδους με αυτό για το οποίο κατασκευάζεται ο ιστός. iv. Ξενογενές (Xenogenic): κύτταρα που προέρχονται από άλλο άτομο, άλλου είδους από αυτό για το οποίο κατασκευάζεται ο ιστός. Επίσης ανάλογα με την κατάσταση στην οποία βρίσκονται τα κύτταρα χαρακτηρίζονται ως: i. Αδιαφοροποίητα (undifferentiated): αποτελούν μια αρχέγονη μορφή κυττάρων, τα οποία στη συνέχεια μπορούν να διαφοροποιηθούν σε όλους τους τύπους κυττάρων ενός οργανισμού. Παράδειγμα αποτελούν τα βλαστοκυτταρα. [10]

5 ii. Διαφοροποιημένα (differentiated): ανήκουν ήδη σε κάποιο ιστό και επιτελούν συγκεκριμένη λειτουργία στον οργανισμό. Παράδειγμα αποτελούν τα ηπατικά κύτταρα. 2. Ικρίωμα (Scaffold Matrix): Το ικρίωμα αποτελεί τη μήτρα πάνω στην οποία θα δημιουργηθεί ο νέος ιστός. Δίνει το κατάλληλο σχήμα και δομή ανάλογα με τον ιστό τον οποίο επιθυμούμε να κατασκευάσουμε και υποστηρίζει την κατασκευή μέχρι να αποκτήσει σταθερότητα. Γενικά μπορεί να αποτελείται από σπογγώδες υλικό του οποίου τα κενά έρχεται να καλύψει ο νέος ιστός. Το υλικό του ικριώματος οφείλει να είναι βιοδιασπώμενο ή να είναι με κάποιο τρόπο δυνατό να το απομακρύνουμε μετά το πέρας της κατασκευής του ιστού και πριν γίνει η μεταμόσχευση του νέου ιστού στον ασθενή. 3. Βιο-ενεργό περιβάλλον (Bioactive environment): Με τον όρο αυτό περιγράφουμε όλες τις συνθήκες τις οποίες απαιτείται να εφαρμόσουμε στα κύτταρα ώστε αυτά να καταφέρουν να δημιουργήσουν τον ιστό που επιθυμούμε. Ανάλογα με το είδος του ιστού οι συνθήκες αυτές μπορεί να περιλαμβάνουν αυξητικούς παράγοντες (growth factors), ροή σε συγκεκριμένες περιοχές του ικριώματος, συγκεκριμένη θερμοκρασία και υγρασία κ.α. 4. Βιο-αντιδραστήρας (Bioreactor): Ο βιοαντιδραστήρας αποτελεί τη συσκευή ή το σύστημα που περιβάλλει και προφυλάσσει το χώρο που δημιουργείται ο νέος ιστός και παράλληλα εξασφαλίζει τη δημιουργία και διατήρηση του βιοενεργού περιβάλλοντος. Η κατασκευή του θα πρέπει να είναι τέτοια ούτως ώστε να μιμείται τις συνθήκες υπό τις οποίες βρίσκεται ο ιστός στον οργανισμό εξασφαλίζοντας την λειτουργικότητα του ιστού που παράγεται. Οι παραπάνω βασικοί παράγοντες συνδυάζονται έτσι ώστε αφού πραγματοποιηθεί βιοψία και εντοπίσουμε τον ιστό που έχει υποστεί βλάβη στον οργανισμό, να κατασκευαστεί ο νέος ιστός στο εργαστήριο και στη συνέχεια να μεταμοσχευθεί στον ασθενή. Εικόνα 1.2: Διαδικασία κατασκευής ιστού. Αυτή τη στιγμή οι έρευνες επικεντρώνονται στην κατασκευή δέρματος, χόνδρου, μεσοσπονδύλιων δίσκων, αγγείων, καρδιακών βαλβίδων και ήπατος. [11]

6 Εμβιομηχανική (Biomechanics) Ο τομέας της εμβιομηχανικής ασχολείται κατά κύριο λόγο με την ανάπτυξη εμφυτευμάτων και τεχνιτών μελών αλλά και με την ερμηνεία βιολογικών συστημάτων με βάση παραδοσιακά μοντέλα της μηχανικής. Ο τομέας της εμβιομηχανικής έχει τη μεγαλύτερη συνάφεια με τη μηχανολογία αφού πολλές φορές, απλά με χρήση της Νευτώνειας μηχανικής και της επιστήμης των υλικών, μπορούμε να λάβουμε προσεγγιστικά συμπεράσματα για διάφορα βιολογικά συστήματα. Ένας ορισμός για την εμβιομηχανική δόθηκε το 1974 από τον Herbert Hatze: Εμβιομηχανική είναι η μελέτη της δομής και της λειτουργίας βιολογικών συστημάτων χρησιμοποιώντας μέσα και μεθόδους της μηχανικής. [1.3] Συχνά, σε προβλήματα της εμβιομηχανικής χρησιμοποιείται ανάλυση μηχανισμών, στατική, κινηματική ή δυναμική μηχανική. Βέβαια τα βιολογικά συστήματα είναι συνήθως πολύ πιο πολύπλοκα από αυτά που κατασκευάζει ο άνθρωπος και για το λόγο αυτό σχεδόν πάντα χρησιμοποιούνται υπολογιστικές μέθοδοι. Αυτό σημαίνει πως ακόμα και για σχετικά απλά προβλήματα πρέπει να γίνουν επαναληπτικά πολλά μοντέλα, τα οποία θα επιλυθούν και στη συνέχεια θα συσχετιστούν με πειραματικά δεδομένα έως ότου η προσέγγιση να είναι ικανοποιητική. Για την καλύτερη εποπτεία του τομέα αυτού θα μπορούσαμε να διακρίνουμε τρία πεδία έρευνας με μεγάλο ενδιαφέρον. Η διάκριση αυτή γίνεται κυρίως με βάση το αντικείμενο μελέτης του κάθε πεδίου. 1. Κινησιολογία (Gait analysis): Αφορά την ανάλυση των μηχανισμών κίνησης μελών του ανθρώπινου σώματος καθώς και τον υπολογισμό των ασκούμενων δυνάμεων. Η ανάλυση αυτή χρησιμοποιείται κυρίως για την ανάπτυξη τεχνητών μελών, αλλά βρίσκει επίσης εφαρμογή στον αθλητισμό (sport biomechanics), την αποκατάσταση τραυμάτων (Rehabilitation analysis) κ.α. 2. Μηχανική των ιστών (Tissue mechanics): Το πεδίο αυτό, εν αντιθέσει με την ιστομηχανική, εστιάζει στην προσομοίωση των ιστών με μηχανικά μοντέλα ελατηρίων - αποσβεστήρων και την εξαγωγή των αντίστοιχων μηχανικών σταθερών. Έτσι μπορεί σκοπός της μελέτης να είναι η εύρεση του μέτρου ελαστικότητας ενός ιστού, η προσομοίωσή του με ένα μοντέλο ερπυσμού χαλάρωσης κ.λπ.. Επίσης διερευνάται ο τρόπος με τον οποίο εξωτερικά μηχανικά φορτία επηρεάζουν τη λειτουργία ενός ιστού. Το πεδίο αυτό χωρίζεται στις δύο παρακάτω κατηγορίες: i. Μηχανική των μαλακών ιστών (Soft tissue mechanics): Στην κατηγορία αυτή σκοπός είναι η εύρεση των μηχανικών ιδιοτήτων μαλακών ιστών όπως το δέρμα και ο χόνδρος. Ιδιαίτερα σε ότι αναφορά τον χόνδρο, η έρευνα εστιάζεται στην εύρεση παραγόντων για την καταπολέμηση της αρθρίτιδας. ii. Μηχανική των οστών (Bone mechanics): Εδώ, σκοπός είναι η εύρεση των μηχανικών ιδιοτήτων των οστών, η αντοχή τους και η αλλαγή των ιδιοτήτων τους λόγω της φθοράς του χρόνου. Στον τομέα αυτό συμπεριλαμβάνεται και η αποκατάσταση καταγμάτων των οστών. [12]

7 3. Μηχανική των κυττάρων (Cell mechanics): Αυτό το πεδίο, αν και είναι γενικά καινούριο, παρουσιάζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον και βρίσκει συνεχώς νέες εφαρμογές. Αφενός η εύρεση των μηχανικών ιδιοτήτων του κυττάρου μεμονωμένα οδηγεί σε επαγωγικά συμπεράσματα για τις ιδιότητες ολόκληρου του ιστού και αφετέρου δίνεται η δυνατότητα εύρεσης νέων τεχνικών χειρισμού των κυττάρων στο εργαστήριο ή σε νέες συσκευές διάγνωσης ασθενειών. Όπως και στην περίπτωση της μηχανικής των ιστών, έτσι και εδώ σημαντικό σκέλος της έρευνας αποτελεί η εύρεση του μηχανισμού επίδρασης των εξωτερικών μηχανικών φορτίων στην φυσιολογική λειτουργία του μεμονωμένου κυττάρου. Γενικά μπορούμε να πούμε ότι ο τομέας της εμβιομηχανικής είναι ένας τομέας όπου βρίσκουν άμεση εφαρμογή πολλές μεθοδολογίες της μηχανολογίας. Επίσης είναι ένα πεδίο ιδιαίτερα ευρύ και οι εφαρμογές του μπορεί να κυμαίνονται από την βελτίωση της ποιότητας ζωής ασθενών με κινητικά (κατά κύριο λόγο) προβλήματα, μέχρι τη βελτιστοποίηση των επιδόσεων αθλητών. Στη συνέχεια ακολουθεί ένα διάγραμμα με τις κατηγορίες που διακρίναμε παραπάνω. Εικόνα 1.3: Κλάδοι της Εμβιομηχανικής. Βιορευστομηχανική (BioFluid Mechanics) Ο τομέας της βιορευστομηχανικής ασχολείται με την μελέτη της ροής βιολογικών ρευστών μέσα σε ζωντανούς οργανισμούς. Το πεδίο αυτό έχει ιδιαίτερα μεγάλη σημασία, γιατί η ροή των βιολογικών ρευστών σε ένα οργανισμό καθορίζει σε μεγάλο βαθμό και την κατάσταση των ιστών διαμέσου των οποίων πραγματοποιείται η ροή. Στη βιορευστομηχανική μελετώνται οι αρχές της ροής βιολογικών ρευστών σε ζωντανούς ιστούς και πώς οι αλλαγές στη ροή επηρεάζουν τόσο το ίδιο το ρευστό, όσο και τον ιστό τον οποίο αυτό διαρρέει. Τα ρευστά που μελετώνται είναι κυρίως το αίμα, το νερό και ο αέρας και στη συνέχεια τα λοιπά σωματικά υγρά των οργανισμών. Στην περίπτωση των φυτών μελετάται η ροή των χυμών τους. Αντικείμενο μελέτης αποτελεί η κίνηση και η ισορροπία των δυνάμεων, τόσο σε ακίνητα, όσα και ρέοντα ρευστά μέσα στο σώμα. [13]

8 Τα ευρήματα της βιορευστομηχανικής βρίσκουν εφαρμογή στην φαρμακευτική, στα βιοϋλικά, σε νέες μεθόδους διάγνωσης καθώς και στη χειρουργική. Βασικότερο αντικείμενο μελέτης είναι η ροή του αίματος και πώς αυτή επηρεάζει και επηρεάζεται από στενώσεις, φράξεις αγγείων και δυσλειτουργίες των καρδιακών βαλβίδων. Χαρακτηριστικό δείγμα των δυσκολιών που εμφανίζονται στον τομέα αυτό είναι ότι μακροσκοπικά το αίμα θεωρείται ως συνεχές και μη συμπιεστό Νευτώνειο ρευστό, όμως όταν εξετάζουμε τη ροή του σε στενώσεις και τριχοειδή αγγεία η παραπάνω θεώρηση δεν ισχύει. [1.1] Ανάλυση εικόνας (Imaging) Η ανάλυση εικόνας ή ιατρική ανάλυση εικόνας (medical imaging) αναφέρεται στο πεδίο εκείνο που σκοπό έχει την εύρεση τεχνικών και διαδικασιών για τη δημιουργία απεικονίσεων του σώματος, ή ορισμένων οργάνων, ή μελών αυτού. Η απεικόνιση αυτή σχετίζεται άμεσα με ιατρικούς σκοπούς όπως η διάγνωση και αντιμετώπιση ασθενειών ή η ανάλυση της φυσιολογίας του ατόμου. Σαν γενικό πεδίο, η ανάλυση εικόνας συμπεριλαμβάνει την ακτινολογία (radioscopy), την ενδοσκόπηση (endoscopy), την πυρηνική ιατρική (nuclear medicine), τη θερμογραφία (thermography), την υπερηχογραφία (ultra sound scan), την ιατρική φωτογραφία και τις εφαρμογές μικροσκοπίων (microscopy) γενικά για βιολογικούς και ιατρικούς σκοπούς. Επίσης, παρότι δεν αποτελούν απεικονίσεις οργάνων ή μελών του σώματος, αλλά δίνουν τοπολογικές πληροφορίες για την κατάσταση του ασθενούς, στο πεδίο αυτό συμπεριλαμβάνονται το ηλεκτροεγκεφαλογράφημα (EEG), το ηλεκτροκαρδιογράφημα (EKG), το μαγνητοεγκεφαλογράφημα (MEG) και άλλες παρόμοιες μέθοδοι. Οι μέθοδοι αυτές έχουν το χαρακτηριστική ότι παρουσιάζουν τα δεδομένα σε μορφή χάρτη (map), δηλαδή περιέχουν τοπολογικές πληροφορίες για τη δραστηριότητα του εκάστοτε οργάνου και επομένως μπορεί να θεωρηθούν ως «εικόνες». Ανεξαρτήτως της μεθόδου που χρησιμοποιείται για τη δημιουργία της εικόνας, η εξαγωγή και επεξεργασία των δεδομένων είναι μια διαδικασία που δεν είναι πάντα προφανής και άμεση. Για παράδειγμα, στην περίπτωση των συνηθισμένων ακτινογραφιών ο ακτινολόγος μπορεί άμεσα να διατυπώσει τη γνωμάτευση, αλλά σε πιο πολύπλοκες περιπτώσεις πολυστρωματικών τομογραφιών απαιτείται επεξεργασία με υπολογιστή προτού τα αποτελέσματα να είναι αναγνώσιμα από τον ιατρό. Επίσης σε πολλές περιπτώσεις ο όγκος των δεδομένων είναι τεράστιος για να τον εξετάσει κανείς απευθείας και έτσι εισάγονται αλγόριθμοι επεξεργασίας εικόνας οι οποίοι εξάγουν απευθείας το μέγεθος που είναι βιολογικά σημαντικό. Τα θέματα που κυρίως απασχολούν την ανάλυση εικόνας σήμερα είναι: Η αύξηση του όγκου των δεδομένων που χρησιμοποιούνται. Δηλαδή, πολλές φορές στις τεχνικές απεικόνισης παράγεται ένας μεγάλος όγκος δεδομένων, ο οποίος δεν είναι άμεσα επεξεργάσιμος και για το λόγο αυτό απορρίπτεται. Αν ήταν δυνατόν να γίνεται αξιοποίηση μεγαλύτερου μέρους της πληροφορίας που παράγεται, τότε το κόστος θα μειωνόταν και πιθανότητα η ποιότητα της πληροφορίας θα αυξανόταν, ενώ παράλληλα θα μειωνόταν και η έκθεση των ασθενών σε πιθανώς επιβλαβή περιβάλλοντα. [14]

9 Η δημιουργία τρισδιάστατων απεικονίσεων υψηλής ακρίβειας. Είναι σαφές πως η οποιαδήποτε υποβοήθηση του ιατρικού προσωπικού στη διάγνωση ή τη θεραπεία μιας ασθένεια είναι επικερδής για το γενικό σύνολο. Επίσης, δεδομένου ότι ο άνθρωπος είναι ον που βασίζεται πρωταρχικά στην αίσθηση της όρασης, η όσο το δυνατόν πιο ρεαλιστική απεικόνιση των δεδομένων μπορεί να οδηγήσει σε ασφαλέστερα και πιο ακριβή ευρήματα. Η μείωση του όγκου αποθήκευσης των δεδομένων. Αυτός ο στόχος σχετίζεται περισσότερο με τις δυνατότητες διαχείρισης των παραγόμενων αποτελεσμάτων. Το κόστος αποθήκευσης και αναπαραγωγής οπτικών δεδομένων μπορεί να είναι πολλές φορές δυσανάλογο σε σχέση με τη σημαντικότητα τους, με αποτέλεσμα μεγάλο μέρος των οπτικών δεδομένων να απορρίπτονται χωρίς καν να γίνεται εξέτασή τους. Έτσι, σκοπός είναι να γίνει δυνατή η αποθήκευση εικόνων υψηλότερης ακρίβειας στον ίδιο χώρο και με το ίδιο κόστος διαχείρισης. Χρήση μεθόδων απεικόνισης κατά τη διάρκεια κλινικών μελετών φαρμάκων. Οι κλινικές μελέτες φαρμάκων είναι διαδικασίες που συμπεριλαμβάνουν υψηλό κόστος και μακρό ορίζοντα αποτελεσμάτων. Παλαιότερη παραδοσιακή μέθοδος εξαγωγής συμπερασμάτων ήταν η τελική γενική κατάσταση του ασθενούς, μετά το πέρας της θεραπείας. Αντίθετα στις μέρες μας χρησιμοποιούνται οπτικές μέθοδοι για να παρακολουθείται η πορεία του ασθενούς και αξιοποιούνται στοιχεία ακόμα και για οποιαδήποτε μικρή βελτίωση. Συνήθεις εφαρμογή είναι σε φάρμακα που στοχεύουν διάφορες μορφές καρκίνου για την εξάλειψη ή μείωση του όγκου. [1.1] Βιολογικές μετρήσεις (Bioinstrumentation) Οι βιολογικές μετρήσεις (Bioinstrumentation) περιλαμβάνουν τις συσκευές, τα συστήματα και τις διαδικασίες με χρήση των οποίων πραγματοποιούνται μετρήσεις βιολογικών σημάτων. Τα βιολογικά σήματα μπορεί να ποικίλουν από τους καρδιακούς παλμούς και το ρυθμό της αναπνοής μέχρι τη μέτρηση του DNA και των πρωτεϊνών σε ένα κύτταρο. Ο τομέας αυτός αποτελεί ένα γιγαντιαίο πεδίο με πολλαπλές εφαρμογές που απαιτεί γνώσεις από πολλούς διαφορετικούς επιστημονικούς κλάδους. Για την κατασκευή λοιπόν ενός συστήματος βιολογικών μετρήσεων πιθανώς να απαιτούνται γνώσεις γύρω από τα ψηφιακά ηλεκτρονικά κυκλώματα, τον αυτόματο έλεγχο, τα συστήματα ανίχνευσης σημάτων, τη βιοσυμβατότητα υλικών, τη βιολογία, τη μηχανική, τη χημεία, τα μαθηματικά, την οπτική κ.α. Γενικότερος σκοπός είναι να συνδυαστούν οι απαιτούμενες αρχές από τα διάφορα επιστημονικά πεδία, έτσι ώστε να γίνει δυνατή η μέτρηση με επιτυχία και ακρίβεια ενός βιολογικού σήματος. Οι βιολογικές μετρήσεις, όπως και η ίδια η επιστήμη της βιοϊατρικής τεχνολογίας, χωρίζεται σε δύο βασικούς τομείς. Ο ένας τομέας σχετίζεται με την ιατρική και ονομάζεται «Κλινικές μετρήσεις (Clinical bioinstrumentation)», ενώ ο δεύτερος σχετίζεται με την έρευνα καθεαυτή και ονομάζεται «Ερευνητικές μετρήσεις (Research bioinstrumentation)». [15]

10 Δεδομένου ότι σε αυτή την παράγραφο εξετάζουμε τη Βιοϊατρική Μηχανική, θα εστιάσουμε στην παρουσίαση των κλινικών μετρήσεων. Αντίστοιχα, οι ερευνητικές μετρήσεις θα παρατεθούν στην επόμενη παράγραφο, ως υποκατηγορία της Βιολογικής Μηχανικής. Εικόνα 1.4: Κλάδοι Βιολογικών Μετρήσεων. Στην κατηγορία των κλινικών μετρήσεων ανήκουν όλα εκείνα τα όργανα και συστήματα που σκοπό έχουν τη διάγνωση ή περίθαλψη ασθενειών. Τα συστήματα αυτά μπορούμε να τα συναντήσουμε σε νοσοκομεία, κέντρα περίθαλψης, διαγνωστικά κέντρα ή ακόμα και στα σπίτια μας και τόσο οι γιατροί όσο και οι ασθενείς έρχονται σε τακτική επαφή μαζί τους. Παραδείγματα οργάνων που ανήκουν στις κλινικές μετρήσεις αποτελούν ο υπερηχογράφος, ο τομογράφος, τα όργανα μέτρησης πίεσης του αίματος και καρδιακών παλμών, ο καρδιογράφος, ο βηματοδότης, ακόμα και το θερμόμετρο και γενικά μπορεί να αποτελούν, είτε όργανα καθημερινής χρήσης και απλούστατες διατάξεις, είτε πολύπλοκες διατάξεις που μπορεί να βρίσκονται μόνο σε ορισμένα σημεία του πλανήτη σε εξειδικευμένα κέντρα υγείας. Γενικά είναι πολύ δύσκολο να εμβαθύνει κανείς στις κλινικές μετρήσεις, καθώς σχετίζονται με μια μεγάλη οικογένεια μηχανημάτων με πολύ διαφορετικές αρχές λειτουργίας. Σε κάθε περίπτωση πάντως αποτελούν ένα πλούσιο πεδίο δραστηριότητας του μηχανολόγου μηχανικού. [1.1] Φαρμακευτική Μηχανική (Pharmaceutical Engineering) Ο τομέας αυτός είναι ιδιαίτερα καινούριος και κατά βάση αποτελεί κλάδο της φαρμακευτικής. Σκοπό έχει την ανάπτυξη και παραγωγή προϊόντων, διαδικασιών και δραστικών ουσιών χρήσιμων στη φαρμακευτική βιομηχανία. Όπως και άλλοι τομείς της Βιοϊατρικής Μηχανικής, απαιτεί γνώσεις και συνεργασία διάφορων επιστημονικών κλάδων. [16]

11 Οι μηχανικοί, οι οποίοι απασχολούνται στη φαρμακευτική βιομηχανία, εμπλέκονται στη σύλληψη, το σχεδιασμό, την κατασκευή και τη λειτουργία τόσο των εγκαταστάσεων έρευνας, όσο και των εργοστασίων παραγωγής της φαρμακευτικής βιομηχανίας. Απαραίτητη είναι η συνεργασία με επιστήμονες άλλων τομέων, όπως είναι οι γιατροί, οι χημικοί και οι φαρμακοποιοί. Ένας μηχανικός μπορεί να εφαρμόσει τις γνώσεις του και να απασχοληθεί σε διάφορα στάδια της παραγωγής φαρμάκων και δραστικών ουσιών. Στη συνέχεια θα παρουσιάσουμε συνοπτικά ακριβώς αυτά τα στάδια. Εικόνα 1.5: Στάδια παρασκευής φαρμάκου. Ανακάλυψη (Drug discovery): Στη φάση αυτή σκοπός είναι η εύρεση μιας χημικής ουσίας η οποία θα έχει μια συγκεκριμένη ιδιότητα. Οι χημικοί ερευνούν εκατοντάδες χιλιάδες ουσίες, τυχαία ή ακολουθώντας κάποια ήδη υπάρχουσα μελέτη, προκειμένου να ανακαλύψουν την μία ουσία που θα έχει τα επιθυμητά χαρακτηριστικά και θα στοχεύει σε κάτι που πιστεύουν πως οδηγεί στην αντιμετώπιση μιας ασθένειας. Οι ουσίες στη συγκεκριμένη φάση μπορεί να είναι απλές ή σύνθετες χημικές ενώσεις. Μπορεί να αναπτύσσονται τεχνητά σε εργαστήρια ή να προέρχονται από τη φύση. Ανάπτυξη ουσίας (Compound development): Εδώ, η ουσία που ανιχνεύθηκε στην προηγούμενη φάση μετατρέπεται σε μια πιο σταθερή και επεξεργάσιμη μορφή. Επίσης αναπαράγεται σε αρκετά μεγάλες ποσότητες στο εργαστήριο, ώστε να γίνουν οι απαραίτητες δοκιμές στη συνέχεια. Μεγάλο μέρος ουσιών που αρχικά ανακαλύφθηκαν, αποδεικνύεται ότι είναι αδύνατη η διαχείρισή τους και απορρίπτονται. Προ-κλινική μελέτη (Pro-Clinical study / Preformulation): Κατά την προ-κλινική μελέτη γίνεται καταρχήν τοξικολογική μελέτη και δίνεται μια πρώτη προσέγγιση για τη δοσολογία της δραστικής ουσίας. Στη φάση αυτή γίνεται επίσης δοκιμή της ουσίας σε ζώα, συνήθως ένα τρωκτικό και άλλο ένα ή δύο μη τρωκτικά είδη. Εκεί ελέγχεται κυρίως η απορρόφηση και η μεταβόλιση της δραστικής ουσίας. Επίσης γίνονται και κάποιες περαιτέρω μελέτες σε ότι αναφορά την κρυσταλλική δομή, τη διαλυτότητα, το σχήμα, την επιφάνεια, τη χημικά δραστικότητα και άλλες ιδιότητες της εξεταζόμενης ουσίας. Όπως είναι αναμενόμενο, ένα μεγάλο ποσοστό αποδεικνύεται στη φάση αυτή ακατάλληλο και απορρίπτεται. Ακόμα, επειδή στη συνέχεια θα ακολουθήσουν δοκιμές σε ανθρώπους, πριν περάσει αυτή τη φάση μια ουσία πρέπει να πάρει την έγκριση του εκάστοτε οργανισμού φαρμάκων. [17]

12 Κλινική μελέτη (Clinical study / Formulation): Μέχρι την φάση αυτή φτάνουν πλέον πολύ λίγες ουσίες και δεδομένου ότι ακολουθεί δοκιμή του φαρμάκου σε ανθρώπους το πρωτόκολλο που ακολουθείται είναι πολύ αυστηρό και η όλη διαδικασία κοστίζει αρκετά δις δολάρια. Σκοπός είναι πλέον να αποδειχθεί ότι το φάρμακο είναι ασφαλές και αποτελεσματικό, με μια διαδικασία που μπορεί να διαρκέσει αρκετά χρόνια. Η φάση αυτή χωρίζεται σε τρείς επιμέρους φάσεις: o Φάση Ι - Τοξικότητα (Toxicity): Σε αυτή την πρώτη φάση σκοπός είναι να εξακριβωθεί η τοξικότητα του φαρμάκου με έλεγχο των επιπτώσεων της λήψης του στο συκώτι. Στη φάση αυτή λαμβάνουν το φάρμακο υγιείς εθελοντές. Τα άτομα αυτά επιλέγονται έτσι ώστε να βρίσκονται σε άριστη κατάσταση και κατά τη διάρκεια όλης της φάσης Ι η υγεία τους παρακολουθείται στενά. Η φάση αυτή διαρκεί συνήθως 6 μήνες με 1 έτος και καθορίζεται η ασφαλής δοσολογία. o Φάση ΙΙ Αποτελεσματικότητα (Efficacy): Εδώ η μελέτη γίνεται σε εθελοντές, οι οποίοι πάσχουν από την ασθένεια για την οποία αναπτύσσεται το φάρμακο. Η διάρκεια της φάσης αυτής μπορεί να είναι 6 μήνες με 1 χρόνο. Κατά τη φάση αυτή γίνεται και παράλληλη δοκιμή της δραστικής ουσίας με εικονικό φάρμακο (placebo), ούτως ώστε να αποδειχθεί η πραγματική αποτελεσματικότητα του φαρμάκου. Στη φάση αυτή καθορίζεται η βέλτιστη δοσολογία και το πρόγραμμα λήψης του φαρμάκου, ενώ καταγράφονται και οι παρενέργειες. o Φάση ΙΙΙ Επιβεβαίωση: Δεδομένου ότι το φάρμακο έχει περάσει με επιτυχία όλες τις παραπάνω φάσεις, πραγματοποιείται η μελέτη σε μεγάλο αριθμό, εθελοντών ασθενών. Η φάση αυτή μπορεί να κρατήσει 1 με 4 χρόνια και απαιτεί τη συλλογή ισχυρών στατικών στοιχείων που να αποδεικνύουν τόσο την αποτελεσματικότητα, όσο και την ασφάλεια του συγκεκριμένου φαρμάκου. Κατά τη φάση αυτή παρακολουθείται κάθε παρενέργεια καθώς και η επίδραση της χρήσης του φαρμάκου σε μεγάλο πληθυσμό. Εικόνα 1.6: Φάσεις κλινικής μελέτης. [18]

13 Εμπορικό Προϊόν: Εφόσον ένα φάρμακο περάσει με επιτυχία και την κλινική μελέτη και μετά από αρκετά χρόνια ερευνών και δοκιμών, τελικά εγκρίνεται από τον οργανισμό φαρμάκων και βγαίνει στην αγορά ως εμπορικό προϊόν για την αντιμετώπιση μιας ασθένειας. Ακόμα όμως και στη φάση αυτή, που το φάρμακο είναι πλέον μαζικά διαθέσιμο, υπάρχει αρκετά μεγάλη πιθανότητα να αποδειχθεί ακατάλληλο, είτε λόγω των παρενεργειών, είτε λόγω ελλιπούς αποτελεσματικότητας και να αποσυρθεί από την αγορά μέσα σε μικρό χρονικό διάστημα. Μάλιστα το 30% των φαρμάκων που φτάνουν στα ράφια των φαρμακείων τελικά αποσύρονται και η πραγματικότητα αυτή εκτινάσσει το κόστος και το ρίσκο της διαδικασίας ανάπτυξης ενός φαρμάκου. [1.4] Βιοϋλικά (Biomaterials) Ως βιοϋλικό ονομάζουμε κάθε ουσία, επιφάνεια ή κατασκευή που αλληλεπιδρά με βιολογικά συστήματα. Η επιστήμη που ασχολείται με τη μελέτη και την ανάπτυξη βιοϋλικών έχει ιστορία σχεδόν 50 χρόνων και έχουν γίνει μεγάλες επενδύσεις στον τομέα αυτόν. Στην ανάπτυξη των βιοϋλικών εμπλέκονται οι επιστήμες της ιατρικής, της βιολογίας, της χημείας καθώς και η επιστήμη των υλικών και η εμβιομηχανική. Τα βιοϋλικά είναι, είτε συνθετικές ουσίες που παράγονται στο εργαστήριο, είτε φυσικές ουσίες. Συνηθέστερα χρησιμοποιούνται για ιατρικούς σκοπούς και παίζουν σημαντικό ρόλο σε εφαρμογές εμβιομηχανικής και ιστομηχανικής. Σε ότι αναφορά τις εφαρμογές τους, τα βιοϋλικά μπορεί να συναντώνται σε απλές εφαρμογές τις οδοντιατρικής ή σε σύνθετα και επεξεργασμένα υλικά που μεταμοσχεύονται στο σώμα του ασθενούς. Λόγω της ιδιότητας τους να αλληλεπιδρούν με βιολογικά συστήματα, το κριτήριο που εξετάζουμε πάντα για τα βιοϋλικά είναι η βιοσυμβατότητά τους. Παραδείγματα βιοϋλικών και εφαρμογών βιοϋλικών είναι: Αποκατάσταση αρθρώσεων. Πλάκες υποστήριξης οστών. Τεχνητοί τένοντες. Οδοντικά εμφυτεύματα. Καρδιακές βαλβίδες. Υποκατάστατα δέρματος. Φακοί επαφής. Προσθετική στήθους. κ.α. Μια άλλη σημαντική κατηγορία βιοϋλικών αποτελούν τα βιοπολυμερή. Αυτά είναι πολυμερή τα οποία συντίθενται από ζωντανούς οργανισμούς. Παραδείγματα αποτελούν η χλωροφύλλη, η γλυκόζη, οι πρωτεΐνες, το DNA κ.α. Ένα βασικό χαρακτηριστικό των βιοπολυμερών είναι ότι τα περισσότερα είναι βιοδιασπώμενα, κάνοντας τα ιδανικά για εφαρμογές φιλικές προς το περιβάλλον. [1.1] [19]

14 1.2 Βιολογική Μηχανική (Biological Engineering) Ο κλάδος της βιολογικής μηχανικής τοποθετεί στο κέντρο του την βιολογία και γενικά την έρευνα σε βιολογικά πεδία. Σκοπός είναι να μελετηθούν και να αποκρυπτογραφηθούν όσο βαθύτερα γίνεται τα διάφορα βιολογικά συστήματα. Πρωτεύον αντικείμενο μελέτης αποτελεί ο άνθρωπος, ενώ ακόμα και μελέτες που γίνονται πάνω σε άλλους οργανισμούς στοχεύουν στην ερμηνεία των συστημάτων του ανθρώπινου οργανισμού. Βέβαια και στην περίπτωση μελέτης των βιολογικών συστημάτων, απώτερος σκοπός είναι πάντα η αντιμετώπιση ασθενειών και κινδύνων από τους οποίους απειλείται ο άνθρωπος. Όμως επειδή στην έρευνα δεν τίθεται ένας συγκεκριμένος στόχος αντιμετώπισης ενός ιατρικού συμβάντος, αλλά περισσότερο ελπίζουμε ότι μέσα από την καλύτερη κατανόηση των βιολογικών συστημάτων θα καταφέρουμε να δώσουμε λύσεις σε υπάρχοντα και μελλοντικά προβλήματα, για το λόγο αυτό η βιολογική μηχανική παρουσιάζεται ως ξεχωριστός κλάδος από την βιοϊατρική μηχανική. Ο κλάδος της βιολογικής μηχανικής εξετάζει γενικά όλη την έρευνα που αφορά την βιολογία και γίνεται με χρήση εργαλείων του μηχανικού. Για την καλύτερη παρουσίαση των εννοιών με τις οποίες θα ασχοληθούμε στη συνέχεια, κρίνεται σκόπιμο να διακρίνουμε τρείς τομείς. Δεδομένου ότι η βιολογική μηχανική αποτελεί έναν κλάδο ερευνητικό, ο διαχωρισμός της σε τομείς δεν γίνεται με βάση τον αντικειμενικό σκοπό ή το πεδίο ενδιαφέροντος. Αντίθετα διαχωρίζουμε και εξετάζουμε τους παρακάτω τομείς με βάση τη σκοπιά από την οποία προσεγγίζουν την ανάλυση των βιολογικών συστημάτων, καθώς και με βάση τα εργαλεία που χρησιμοποιούν. [1.1] Εικόνα 1.7: Τομείς Βιολογικής Μηχανικής. Στη συνέχεια θα προχωρήσουμε σε συνοπτική παρουσίαση των επιμέρους τομέων της βιολογικής μηχανικής. Σκοπός μας αυτή τη στιγμή είναι να πληροφορήσουμε συνοπτικά τον αναγνώστη για τις δυνατότητες και τις εφαρμογές που υπάρχουν, αλλά και για τις τάσεις που εμφανίζονται για το μέλλον. [20]

15 Συστημική Βιολογία (Systems Biology) Ο τομέας αυτός σκοπό έχει την προσέγγιση και ανάλυση των διάφορων βιολογικών λειτουργιών με βάση δομημένα συστήματα. Η σημασία του τομέα αυτού αυξάνεται ραγδαία τα τελευταία χρόνια, οπότε με την προσέγγιση που ακολουθείται αποκομίζουμε όλο και περισσότερες κρίσιμες πληροφορίες. Το χαρακτηριστικό των βιολογικών συστημάτων είναι ότι απαρτίζονται από πάρα πολλά επιμέρους στοιχεία (ιστοί, κύτταρα, οργανίδια, πρωτεΐνες, αμινοξέα κ.λπ.) τα οποία αλληλεπιδρούν και επικοινωνούν σε διάφορες κλίμακες μεταξύ τους. Στο παρελθόν η δυνατότητα μας να πραγματοποιούμε βιολογικά πειράματα ήταν περιορισμένη και συνήθως δίναμε στο σύστημα ένα συγκεκριμένο ερέθισμα και μετρούσαμε την ύπαρξη ή όχι μιας συγκεκριμένης απόκρισης. Έτσι καταλήγαμε σε απευθείας συσχέτιση αιτίας και αποτελέσματος και θεωρούσαμε τη μετάδοση της πληροφορίας μέσα στο σύστημα άμεση και ευθύγραμμη. Στη συνέχεια, καθώς οι δυνατότητές μας να πραγματοποιούμε βιολογικά πειράματα εξελίχθηκαν, μπορούσαμε να μετρήσαμε ταυτόχρονα πολλές αποκρίσεις, θέτοντας παράλληλα πολλά ερεθίσματα. Έτσι καταλήξαμε στη διαπίστωση ότι τα βιολογικά συστήματα, συμπεριλαμβανομένου του κυττάρου που αποτελεί βασικό αντικείμενο μελέτης, αποτελούνται από πολύπλοκα δίκτυα επικοινωνίας (networks) μεταξύ των επιμέρους στοιχείων. Αυτό σημαίνει ότι η ενεργοποίηση ενός στοιχείου στο σύστημα μπορεί να έχει ως αποτέλεσμα την ενεργοποίηση και πολλών άλλων, ενώ για να επιτύχουμε μια συγκεκριμένη απόκριση, ίσως χρειαστεί να δώσουμε έναν πολύπλοκο συνδυασμό ερεθισμάτων. Επίσης, όπως και στα περισσότερα δίκτυα, συχνά συναντάμε και βρόχους ανάδρασης που ελέγχουν τη λειτουργία του συστήματος. Συμπεραίνουμε λοιπόν ότι ένα στοιχείο του συστήματος σπάνια μπορεί να ελέγχει εξ ολοκλήρου μια βιολογική λειτουργία και αντίστροφα, κάθε στοιχείο του συστήματος μπορεί να συμμετέχει σε πολλές λειτουργίες. Εικόνα 1.8: Μετάδοση σήματος στο κύτταρο. [21]

Βιοϊατρική τεχνολογία

Βιοϊατρική τεχνολογία Τμήμα Μηχανικών Πληροφορικής & Τηλεπικοινωνιών Βιοϊατρική τεχνολογία Ενότητα 1: Εισαγωγή στη Βιοϊατρική Τεχνολογία Αν. καθηγητής Αγγελίδης Παντελής e-mail: paggelidis@uowm.gr ΕΕΔΙΠ Μπέλλου Σοφία e-mail:

Διαβάστε περισσότερα

Σημειώσεις για το μάθημα ΙΑΤΡΙΚΑ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΑ Α. ΚΑΝΑΠΙΤΣΑΣ Ε. ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ

Σημειώσεις για το μάθημα ΙΑΤΡΙΚΑ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΑ Α. ΚΑΝΑΠΙΤΣΑΣ Ε. ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ Σημειώσεις για το μάθημα ΙΑΤΡΙΚΑ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΑ Α. ΚΑΝΑΠΙΤΣΑΣ Ε. ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ 1. Ελπινίκη Παπαγεωργίου Σημειώσεις Παρουσίαση : Μελέτη της απαγωγής βιοϊατρικού σήματος, εφαρμογή σε θεραπευτικά

Διαβάστε περισσότερα

Διδάσκων: Καθ. Αλέξανδρος Ρήγας Εξάμηνο: 9 ο

Διδάσκων: Καθ. Αλέξανδρος Ρήγας Εξάμηνο: 9 ο Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης Τμήμα Ηλεκτρολόγων Μηχανικών & Μηχανικών Υπολογιστών Τομέας Τηλεπικοινωνιών και Διαστημικής Εργαστήριο Ηλεκτρομαγνητικής Θεωρίας Διδάσκων: Καθ. Αλέξανδρος Ρήγας Εξάμηνο:

Διαβάστε περισσότερα

Βιοπληροψορική, συσιημική βιολογία και εξατομικευμένη θεραπεία

Βιοπληροψορική, συσιημική βιολογία και εξατομικευμένη θεραπεία Βιοπληροψορική, συσιημική βιολογία και εξατομικευμένη θεραπεία Φραγκίσκος Κολίσης Καθηγητής Βιοτεχνολογίας, Σχολή Χημικών Μηχανικών ΕΜΠ, Διευθυντής Ινστιτούτου Βιολογικών Ερευνών και Βιοτεχνολογίας, EIE

Διαβάστε περισσότερα

Προσφερόμενα Διπλώματα (Προσφερόμενοι Τίτλοι)

Προσφερόμενα Διπλώματα (Προσφερόμενοι Τίτλοι) Εισαγωγή Το Τμήμα Ηλεκτρολόγων Μηχανικών και Μηχανικών Υπολογιστών του Πανεπιστημίου Κύπρου προσφέρει ολοκληρωμένα προπτυχιακά και μεταπτυχιακά προγράμματα σπουδών στους κλάδους του Ηλεκτρολόγου Μηχανικού

Διαβάστε περισσότερα

Μια ενημέρωση για ασθενείς και παρόχους φροντίδας

Μια ενημέρωση για ασθενείς και παρόχους φροντίδας Μια ενημέρωση για ασθενείς και παρόχους φροντίδας Τι είναι το FoundationOne ; Το FoundationOne είναι μια εξέταση που ανιχνεύει γενωμικές μεταβολές (π.χ. μεταλλάξεις) που είναι γνωστό ότι σχετίζονται με

Διαβάστε περισσότερα

Κλινικές Μελέτες. Αναπληρώτρια Καθηγήτρια Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών

Κλινικές Μελέτες. Αναπληρώτρια Καθηγήτρια Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών Κλινικές Μελέτες Δέσποινα Ν. Περρέα Αναπληρώτρια Καθηγήτρια Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών Διευθύντρια Εργαστηρίου Πειραματικής Χειρουργικής και Χειρουργικής Ερεύνης «Ν.Σ. Χρηστέας» Κλινικές Μελέτες

Διαβάστε περισσότερα

Η Τεχνολογία στην Ιατρική

Η Τεχνολογία στην Ιατρική Εκπαιδευτήριο TO ΠΑΓΚΡΗΤΙΟΝ Σχολικό Έτος 2007-2008 Συνθετικές εργασίες στο μάθημα Πληροφορική Τεχνολογία της Β Γυμνασίου: Όψεις της Τεχνολογίας Θέμα: Η Τεχνολογία στην Ιατρική Τμήμα: ΗΥ: Ομάδα: Β2 pc27

Διαβάστε περισσότερα

κεφάλαιο Βασικές Έννοιες Επιστήμη των Υπολογιστών

κεφάλαιο Βασικές Έννοιες Επιστήμη των Υπολογιστών κεφάλαιο 1 Βασικές Έννοιες Επιστήμη 9 1Εισαγωγή στις Αρχές της Επιστήμης των Η/Υ Στόχοι Στόχος του κεφαλαίου είναι οι μαθητές: να γνωρίσουν βασικές έννοιες και τομείς της Επιστήμης. Λέξεις κλειδιά Επιστήμη

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΠΥΡΙΤΙΟΥ ΣΤΗΝ ΙΑΤΡΙΚΗ

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΠΥΡΙΤΙΟΥ ΣΤΗΝ ΙΑΤΡΙΚΗ ΠΥΡΙΤΙΟ ΚΑΙ ΙΑΤΡΙΚΗ ΓΕΝΙΚΑ Το πυρίτιο (Silicium) είναι το χημικό στοιχείο με χημικό σύμβολο Si, ατομικό αριθμό 14 και ατομική μάζα 28,0855 amu Είναι ένα μεταλλοειδές που ανήκει στην ομάδα 14 του περιοδικού

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ: Η επιστήμη της ζωής

ΒΙΟΛΟΓΙΑ: Η επιστήμη της ζωής Τμήμα Βιολογικών Επιστημών http://www.ucy.ac.cy/goto/biosci/el-gr/home.aspx ΒΙΟΛΟΓΙΑ: Η επιστήμη της ζωής Μελετά ό,τι έχει σχέση με τους ζωντανούς οργανισμούς στον πλανήτη μας, από το μικροσκοπικό επίπεδο

Διαβάστε περισσότερα

Μεθοδολογίες Αξιοποίησης Δεδομένων

Μεθοδολογίες Αξιοποίησης Δεδομένων Μεθοδολογίες Αξιοποίησης Δεδομένων Βλάχος Σ. Ιωάννης Λέκτορας 407/80, Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών Εργαστήριο Πειραματικής Χειρουργικής και Χειρουργικής Ερεύνης «Ν.Σ. Σ Χρηστέας» Στάδια Αξιοποίησης

Διαβάστε περισσότερα

Το ΔΕΠΠΣ- ΑΠΣ των Φυσικών Επιστημών της Ε και Στ Δημοτικού Τα Νέα Διδακτικά Βιβλία των Φυσικών Επιστημών της Ε και Στ Δημοτικού

Το ΔΕΠΠΣ- ΑΠΣ των Φυσικών Επιστημών της Ε και Στ Δημοτικού Τα Νέα Διδακτικά Βιβλία των Φυσικών Επιστημών της Ε και Στ Δημοτικού Το ΔΕΠΠΣ- ΑΠΣ των Φυσικών Επιστημών της Ε Τα Νέα Διδακτικά Βιβλία των Φυσικών Επιστημών της Ε Ειδικοί σκοποί ΑΠΣ Κατανόηση: φυσικού κόσμου νόμων που τον διέπουν φυσικών φαινομένων διαδικασιών που οδηγούν

Διαβάστε περισσότερα

Β. ΚΑΜΙΝΕΛΛΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ. Είναι η επιστήμη που μελετά τους ζωντανούς οργανισμούς. (Αποτελούνται από ένα ή περισσότερα κύτταρα).

Β. ΚΑΜΙΝΕΛΛΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ. Είναι η επιστήμη που μελετά τους ζωντανούς οργανισμούς. (Αποτελούνται από ένα ή περισσότερα κύτταρα). ΒΙΟΛΟΓΙΑ Είναι η επιστήμη που μελετά τους ζωντανούς οργανισμούς. (Αποτελούνται από ένα ή περισσότερα κύτταρα). Είδη οργανισμών Υπάρχουν δύο είδη οργανισμών: 1. Οι μονοκύτταροι, που ονομάζονται μικροοργανισμοί

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΕΠΛ 450 ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΙΚΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ. Παύλος Αντωνίου

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΕΠΛ 450 ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΙΚΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ. Παύλος Αντωνίου ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΕΠΛ 450 ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΙΚΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Παύλος Αντωνίου Με μια ματιά: Εισαγωγή στη Βιολογία Ευθυγράμμιση Ακολουθιών Αναζήτηση ομοίων ακολουθιών από βάσεις δεδομενων Φυλογενετική πρόβλεψη Πρόβλεψη

Διαβάστε περισσότερα

Μηχανολόγος Μηχανικός στο Α.Π.Θ.

Μηχανολόγος Μηχανικός στο Α.Π.Θ. ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΤΜΗΜΑ ΜΗΧΑΝΟΛΟΓΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ Μηχανολόγος Μηχανικός στο Α.Π.Θ. Παναγιώτης Σεφερλής Αναπληρωτής Καθηγητής Έχεις το «μικρόβιο» του Μηχανικού; Dilbert 2 Επιστήμη του Μηχανολόγου

Διαβάστε περισσότερα

ΟΜΑΔΑ Λ. Αναστασίου Κωνσταντίνος Δεληγιάννη Ισαβέλλα Ζωγοπούλου Άννα Κουκάκης Γιώργος Σταθάκη Αρετιάννα

ΟΜΑΔΑ Λ. Αναστασίου Κωνσταντίνος Δεληγιάννη Ισαβέλλα Ζωγοπούλου Άννα Κουκάκης Γιώργος Σταθάκη Αρετιάννα ΟΜΑΔΑ Λ Αναστασίου Κωνσταντίνος Δεληγιάννη Ισαβέλλα Ζωγοπούλου Άννα Κουκάκης Γιώργος Σταθάκη Αρετιάννα ΒΙΟΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗ Τι είναι η βιοπληροφορική; Αποκαλείται ο επιστημονικός κλάδος ο οποίος προέκυψε από

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΤΑΞΗ

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΤΑΞΗ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Σ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 2 ΙΟΥΝΙΟΥ 2006 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙ ΩΝ: ΠΕΝΤΕ (5) ΘΕΜΑ 1ο Α. Για τις ημιτελείς προτάσεις

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ Ο.Ε.Φ.Ε. 2004 ΘΕΜΑΤΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ Ο.Ε.Φ.Ε. 2004 ΘΕΜΑΤΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ Ο.Ε.Φ.Ε. 2004 ΘΕΜΑ 1 Ο Α. Να επιλέξετε την ορθή πρόταση: ΘΕΜΑΤΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 1. Το κωδικόνιο του mrna που κωδικοποιεί το αµινοξύ µεθειονίνη είναι α. 5 GUA

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΑΠΟ ΤΟ 2003-2013

ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΑΠΟ ΤΟ 2003-2013 ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΑΠΟ ΤΟ 2003-2013 ΧΡΙΣΤΙΝΑ ΠΕΡΔΙΟΥ ΒΙΟΛΟΓΟΣ (MSc) 1 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΕΝΟΤΗΤΑ ΣΕΛΙΔΑ Ενότητα 2 : Χημεία της ζωής 4 Ενότητα 3: Ενέργεια και οργανισμοί 13 Ενότητα 4: κυτταρική

Διαβάστε περισσότερα

Το περιβάλλον ως σύστηµα

Το περιβάλλον ως σύστηµα Το περιβάλλον ως σύστηµα Σύστηµα : ηιδέατουστηθεώρησητουκόσµου Το σύστηµα αποτελεί θεµελιώδη έννοια γύρω από την οποία οργανώνεται ο τρόπος θεώρησης του κόσµου και των φαινοµένων που συντελούνται µέσα

Διαβάστε περισσότερα

Πανεπιστήμιο Κύπρου. Τμήμα Ηλεκτρολόγων Μηχανικών και Μηχανικών Υπολογιστών (ΗΜΜΥ)

Πανεπιστήμιο Κύπρου. Τμήμα Ηλεκτρολόγων Μηχανικών και Μηχανικών Υπολογιστών (ΗΜΜΥ) Πανεπιστήμιο Κύπρου Τμήμα Ηλεκτρολόγων Μηχανικών και Μηχανικών Υπολογιστών (ΗΜΜΥ) 26/01/2014 Συνεισφορά του κλάδους ΗΜΜΥ Τμήμα Ηλεκτρολόγων Μηχανικών και Μηχανικών Υπολογιστών Ευρύ φάσμα γνώσεων και επιστημονικών

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΩΡΟΛΟΓΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ (κατά εβδομάδα), ΦΑΣΗ Ι, ΧΕΙΜΕΡΙΝΟ ΕΞΑΜΗΝΟ

ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΩΡΟΛΟΓΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ (κατά εβδομάδα), ΦΑΣΗ Ι, ΧΕΙΜΕΡΙΝΟ ΕΞΑΜΗΝΟ ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΩΡΟΛΟΓΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ (κατά εβδομάδα), ΦΑΣΗ Ι, ΧΕΙΜΕΡΙΝΟ ΕΞΑΜΗΝΟ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΟ ΕΤΟΣ 2014-2015 Εβδ. Ημερ. Μέρα Ώρα Μάθημα Είδος Μαθήμ. Τίτλος Μαθήματος 1 15/09/2014 Δευτέρα 9.30-11.30 ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΧΗΜΕΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΤΑ και άλλες βιομηχανικές δραστηριότητες

ΕΤΑ και άλλες βιομηχανικές δραστηριότητες Το παρακάτω κείμενο περιέχει οδηγίες, παραδείγματα και διευκρινήσεις σχετικά με το τι θεωρείται Έρευνα και Τεχνολογική Ανάπτυξη, με έμφαση σε βιομηχανικές δραστηριότητες. Βασίζεται στο εγχειρίδιο Frascati

Διαβάστε περισσότερα

Δημήτριος Κουτσούρης, Καθηγητής ΕΜΠ Ηλιοπούλου Δήμητρα, Δρ. Βιοϊατρικής Τεχνολογίας, Ηλεκτρολόγος Μηχ. και Μηχ. Υπολογιστών, ΕΜΠ

Δημήτριος Κουτσούρης, Καθηγητής ΕΜΠ Ηλιοπούλου Δήμητρα, Δρ. Βιοϊατρικής Τεχνολογίας, Ηλεκτρολόγος Μηχ. και Μηχ. Υπολογιστών, ΕΜΠ Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΒΙΟΪΑΤΡΙΚΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΣΤΗΝ ΕΞΑΤΟΜΙΚΕΥΜΕΝΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΓΥΝΑΙΚΩΝ ΜΕ ΠΑΘΟΛΟΓΙΚΟ ΤΕΣΤ ΠΑΠΑΝΙΚΟΛΑΟΥ Δημήτριος Κουτσούρης, Καθηγητής ΕΜΠ Ηλιοπούλου Δήμητρα, Δρ. Βιοϊατρικής Τεχνολογίας, Ηλεκτρολόγος

Διαβάστε περισσότερα

Γεώργιος Φίλιππας 23/8/2015

Γεώργιος Φίλιππας 23/8/2015 MACROWEB Προβλήματα Γεώργιος Φίλιππας 23/8/2015 Παραδείγματα Προβλημάτων. Πως ορίζεται η έννοια πρόβλημα; Από ποιους παράγοντες εξαρτάται η κατανόηση ενός προβλήματος; Τι εννοούμε λέγοντας χώρο ενός προβλήματος;

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΕΙΚΟΝΙΣΗΣ ΤΩΝ ΟΓΚΩΝ

ΑΠΕΙΚΟΝΙΣΗΣ ΤΩΝ ΟΓΚΩΝ 2. ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΟ ΜΟΝΤΕΛΟ ΑΠΕΙΚΟΝΙΣΗΣ ΤΩΝ ΟΓΚΩΝ Οι όγκοι χαρακτηρίζονται από πολλαπλές αλλαγές του μεταβολισμού. Η χαρακτηριστική μεταβολική λειτουργία μπορεί να μετρηθεί in vivo με τη βοήθεια ενός ραδιοσημασμένου

Διαβάστε περισσότερα

Κριτήρια ταξινόμησης κατά CLP: Κίνδυνοι για την ανθρώπινη υγεία Καρκινογένεση, Μεταλλαξιγένεση, Τοξικότητα στην αναπαραγωγή

Κριτήρια ταξινόμησης κατά CLP: Κίνδυνοι για την ανθρώπινη υγεία Καρκινογένεση, Μεταλλαξιγένεση, Τοξικότητα στην αναπαραγωγή ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΩΝ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΩΝ & ΧΗΜΙΚΩΝ ΠΡΟΪΟΝΤΩΝ ΓΕΝΙΚΟΥ ΧΗΜΕΙΟΥ ΤΟΥ ΚΡΑΤΟΥΣ 11 η Ετήσια Σύσκεψη Επιθεωρητών REACH, CLP 2015 Εθνική Συνάντηση Εργασίας του PROTEAS Αθήνα, 27-2929 Απριλίου 2015 Γενικό

Διαβάστε περισσότερα

ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΣΤΗΝ ΕΝΟΡΓΑΝΗ ΑΝΑΛΥΣΗ

ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΣΤΗΝ ΕΝΟΡΓΑΝΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΣΤΗΝ ΕΝΟΡΓΑΝΗ ΑΝΑΛΥΣΗ Αναλυτική Μέθοδος- Αναλυτικό Πρόβλημα. Ανάλυση, Προσδιορισμός και Μέτρηση. Πρωτόκολλο. Ευαισθησία Μεθόδου. Εκλεκτικότητα. Όριο ανίχνευσης (limit of detection, LOD).

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Δ ΤΑΞΗΣ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΔΕΥΤΕΡΑ 23 ΙΟΥΝΙΟΥ 2014 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Δ ΤΑΞΗΣ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΔΕΥΤΕΡΑ 23 ΙΟΥΝΙΟΥ 2014 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ 1 ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Δ ΤΑΞΗΣ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΔΕΥΤΕΡΑ 23 ΙΟΥΝΙΟΥ 2014 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΘΕΜΑ Α Α1. γ Α2. β Α3. γ Α4. δ Α5. α ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ Β Β1. Σχολικό

Διαβάστε περισσότερα

Ανάλυση Δεδομένων με χρήση του Στατιστικού Πακέτου R

Ανάλυση Δεδομένων με χρήση του Στατιστικού Πακέτου R Ανάλυση Δεδομένων με χρήση του Στατιστικού Πακέτου R, Επίκουρος Καθηγητής, Τομέας Μαθηματικών, Σχολή Εφαρμοσμένων Μαθηματικών και Φυσικών Επιστημών, Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο. Περιεχόμενα Εισαγωγή στο

Διαβάστε περισσότερα

ΤΜΗΜΑ ΓΕΩΠΟΝΙΚΗΣ ΒΙΟΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ

ΤΜΗΜΑ ΓΕΩΠΟΝΙΚΗΣ ΒΙΟΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ Το πρόγραμμα σπουδών του τμήματος Γεωπονικής Βιοτεχνολογίας πρέπει να ανταποκρίνεται στην εξαγωγή επιστημόνων Γεωπόνων Βιοτεχνολόγων ικανών να μελετούν, να αντιμετωπίζουν και να προτείνουν

Διαβάστε περισσότερα

Έλεγχοι Αποτελεσματικότητας Υποστήριξη Ισχυρισμών Καλλυντικών Προϊόντων

Έλεγχοι Αποτελεσματικότητας Υποστήριξη Ισχυρισμών Καλλυντικών Προϊόντων Έλεγχοι Αποτελεσματικότητας Υποστήριξη Ισχυρισμών Καλλυντικών Προϊόντων Σοφία Χατζηαντωνίου Φαρμακοποιός, PhD Τομέας Φαρμακευτικής Τεχνολογίας Τμήμα Φαρμακευτικής, ΕΚΠΑ ΕΝΑΡΜΟΝΙΣΗ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ Υπουργική

Διαβάστε περισσότερα

Τμήμα Επιστήμης και Τεχνολογίας Υλικών

Τμήμα Επιστήμης και Τεχνολογίας Υλικών Πανεπιστήμιο Κρήτης Τμήμα Επιστήμης και Τεχνολογίας Υλικών www.materials.uoc.gr Αντιμετωπίζοντας τις προκλήσεις του 21 ου αιώνα με προηγμένα υλικά Τμήμα Επιστήμης και Τεχνολογίας Υλικών (TETY) Πανεπιστήμιο

Διαβάστε περισσότερα

ΝΑΝΟΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗ Τα τελευταία χρόνια τα οργανικά ηλεκτρονικά (ΟΗ) αποτελούν έναν από τους πιο ραγδαία αναπτυσσόμενους

ΝΑΝΟΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗ Τα τελευταία χρόνια τα οργανικά ηλεκτρονικά (ΟΗ) αποτελούν έναν από τους πιο ραγδαία αναπτυσσόμενους ΤΙ ΑΚΡΙΒΩΣ ΕΊΝΑΙ Η ΝΑΝΟΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ Η ΝΑΝΟΕΠΙΣΤΗΜΕΣ Ως Νανοτεχνολογία ορίζεται η επιστήμη, η μηχανική και η τεχνολογία στην νανοκλίμακα, δηλαδή στην κλίμακα διαστάσεων από 1 έως 100nm. Με άλλα λόγια

Διαβάστε περισσότερα

Παραγωγή, απομόνωση και καθαρισμός της φαρμακευτικής πρωτεΐνης.

Παραγωγή, απομόνωση και καθαρισμός της φαρμακευτικής πρωτεΐνης. ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΡΙΤΗ 1 ΙΟΥΝΙΟΥ 2004 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 1 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ 1o 1. δ 2. β 3. β 4. γ 5. δ ΘΕΜΑ 2o 1. Σχολικό βιβλίο, σελ.

Διαβάστε περισσότερα

ΧΗΜΙΚΟΣ ΜΗΧΑΝΙΚΟΣ: ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ ΤΟΥ ΧΗΜΙΚΟΥ ΜΗΧΑΝΙΚΟΥ, ΣΠΟΥΔΕΣ, ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ ΕΞΕΛΙΞΗΣ, ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗ. Θεσσαλονίκη, 2015. sep4u.gr

ΧΗΜΙΚΟΣ ΜΗΧΑΝΙΚΟΣ: ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ ΤΟΥ ΧΗΜΙΚΟΥ ΜΗΧΑΝΙΚΟΥ, ΣΠΟΥΔΕΣ, ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ ΕΞΕΛΙΞΗΣ, ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗ. Θεσσαλονίκη, 2015. sep4u.gr ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΧΗΜΙΚΟΣ ΜΗΧΑΝΙΚΟΣ: ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ ΤΟΥ ΧΗΜΙΚΟΥ ΜΗΧΑΝΙΚΟΥ, ΣΠΟΥΔΕΣ, ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ ΕΞΕΛΙΞΗΣ, ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗ ΤΜΗΜΑ Χ Η Μ Ι Κ Ω Ν ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ Θεσσαλονίκη, 2015 Η συνεισφορά της Χημικής

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Ι ΑΝΑΛΥΣΗ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΟΣ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Ι ΑΝΑΛΥΣΗ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΟΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ Ι ΑΝΑΛΥΣΗ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΟΣ Πρόβλημα: Με τον όρο αυτό εννοείται μια κατάσταση η οποία χρήζει αντιμετώπισης, απαιτεί λύση, η δε λύση της δεν είναι γνωστή, ούτε προφανής. Δομή προβλήματος: Με τον όρο

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ Θέµα 1 ο 1. Τα άτοµα που είναι ετερόζυγα για τη β-θαλασσαιµία: α. Εµφανίζουν ήπια αναιµία β. Έχουν ευαισθησία στην ελονοσία γ. Συνθέτουν µεγάλη ποσότητα HbF δ.

Διαβάστε περισσότερα

Πανεπιστήμια με Κλάδους Διατροφολογίας Διαιτολογίας

Πανεπιστήμια με Κλάδους Διατροφολογίας Διαιτολογίας Πανεπιστήμια με Κλάδους Διατροφολογίας Διαιτολογίας Ερευνητική Εργασία B 3 2 ο Γενικό Λύκειο Θεσσαλονίκης Εμμανουέλλα Στρογγύλη-Τσιότσου Λάζαρος Τράικος Ελένη Φαρμάκη Η Διαιτολογία Η Διαιτολογία είναι

Διαβάστε περισσότερα

Κυριακή 15/02/2015 Ημερομηνία

Κυριακή 15/02/2015 Ημερομηνία Διαγώνισμα 2014-15 Ενδεικτικές απαντήσεις Κυριακή 15/02/2015 Ημερομηνία Βιολογία Κατεύθυνσης Εξεταζόμενο μάθημα Γ Λυκείου Τάξη Θέμα 1 ο : 1 α, 2 γ, 3 ε, 4 α, 5 ε Θέμα 2 ο : Α. Η απεικόνιση των μεταφασικών

Διαβάστε περισσότερα

Kλινικές ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΕ ΒΑΣΙΚΑ ΕΡΩΤΗΜΑΤΑ

Kλινικές ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΕ ΒΑΣΙΚΑ ΕΡΩΤΗΜΑΤΑ Kλινικές Mελέτες ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΕ ΒΑΣΙΚΑ ΕΡΩΤΗΜΑΤΑ 1Τι είναι οι κλινικές μελέτες είναι σημαντικές; > Μη διστάσετε να ρωτήσετε το γιατρό σας για οποιαδήποτε και άλλη γιατί πληροφορία ή διευκρίνηση χρειάζεστε

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚ ΗΛΩΣΗ ΕΝΗΜΕΡΩΣΗΣ ΚΑΙ ΕΥΑΙΣΘΗΤΟΠΟΙΗΣΗΣ ΤΟΥ ΚΟΙΝΟΥ ΣΤΙΣ ΝΕΥΡΟΕΠΙΣΤΗΜΕΣ. Πόλη Ηµεροµηνία Ώρα Αίθουσα ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ

ΕΚ ΗΛΩΣΗ ΕΝΗΜΕΡΩΣΗΣ ΚΑΙ ΕΥΑΙΣΘΗΤΟΠΟΙΗΣΗΣ ΤΟΥ ΚΟΙΝΟΥ ΣΤΙΣ ΝΕΥΡΟΕΠΙΣΤΗΜΕΣ. Πόλη Ηµεροµηνία Ώρα Αίθουσα ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΓΙΑ ΤΙΣ ΝΕΥΡΟΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΕΚ ΗΛΩΣΗ ΕΝΗΜΕΡΩΣΗΣ ΚΑΙ ΕΥΑΙΣΘΗΤΟΠΟΙΗΣΗΣ ΤΟΥ ΚΟΙΝΟΥ ΣΤΙΣ ΝΕΥΡΟΕΠΙΣΤΗΜΕΣ Πόλη Ηµεροµηνία Ώρα Αίθουσα Σαλαµίνα 17 Μαρτίου 2012 09:30 πµ Κινηµατοθέατρο Ναυστάθµου

Διαβάστε περισσότερα

Εργασία βιολογίας Μ. Παναγιώτα A 1 5 ο ΓΕΛ Χαλανδρίου 2013-14. Αγγειοπλαστική Bypass

Εργασία βιολογίας Μ. Παναγιώτα A 1 5 ο ΓΕΛ Χαλανδρίου 2013-14. Αγγειοπλαστική Bypass Εργασία βιολογίας Μ. Παναγιώτα A 1 5 ο ΓΕΛ Χαλανδρίου 2013-14 Αγγειοπλαστική Bypass Η αντιμετώπιση των καρδιαγγειακών νόσων περιλαμβάνει: φαρμακευτική αγωγή συστάσεις για αλλαγές στον τρόπο ζωής και τις

Διαβάστε περισσότερα

Αρχές Πειραματικής. Έρευνας

Αρχές Πειραματικής. Έρευνας ΕΛΑΧΙΣΤΑ ΕΠΕΜΒΑΤΙΚΗ ΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗ, ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ ΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗ ΚΑΙ ΤΗΛΕΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗ Αρχές Πειραματικής Χειρουργικής και Χειρουργικής Έρευνας ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗΣ ΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗΣ ΚΑΙ ΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Οπτική αντίληψη. Μετά?..

Οπτική αντίληψη. Μετά?.. Οπτική αντίληψη Πρωτογενής ερεθισµός (φυσικό φαινόµενο) Μεταφορά µηνύµατος στον εγκέφαλο (ψυχολογική αντίδραση) Μετατροπή ερεθίσµατος σε έννοια Μετά?.. ΓΙΑ ΝΑ ΚΑΤΑΝΟΗΣΟΥΜΕ ΤΗΝ ΟΡΑΣΗ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΑΝΑΛΟΓΙΣΤΟΥΜΕ

Διαβάστε περισσότερα

Πρότυπο Πειραματικό Γυμνάσιο Πανεπιστημίου Πατρών. Αθανασία Μπαλωμένου ΠΕ03 Βασιλική Ρήγα ΠΕ03 Λαμπρινή Βουτσινά ΠΕ04.01

Πρότυπο Πειραματικό Γυμνάσιο Πανεπιστημίου Πατρών. Αθανασία Μπαλωμένου ΠΕ03 Βασιλική Ρήγα ΠΕ03 Λαμπρινή Βουτσινά ΠΕ04.01 Πρότυπο Πειραματικό Γυμνάσιο Πανεπιστημίου Πατρών Αθανασία Μπαλωμένου ΠΕ03 Βασιλική Ρήγα ΠΕ03 Λαμπρινή Βουτσινά ΠΕ04.01 Τα ερωτήματα που προκύπτουν από την εισαγωγή της Φυσικής στην Α γυμνασίου είναι :

Διαβάστε περισσότερα

Βλάβες του Αρθρικού Χόνδρου του Γόνατος: Διάγνωση και Αντιμετώπιση

Βλάβες του Αρθρικού Χόνδρου του Γόνατος: Διάγνωση και Αντιμετώπιση Βλάβες του Αρθρικού Χόνδρου του Γόνατος: Διάγνωση και Αντιμετώπιση Τι είναι ο αρθρικός χόνδρος; Ο αρθρικός χόνδρος είναι ένας στιλπνός, ομαλός, λείος και ανάγγειος ιστός που καλύπτει τις αρθρικές επιφάνειες

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαιδευτική Μονάδα 8.1: Επαγγελματικοί ρόλοι και προφίλ για την παρακολούθηση και την εποπτεία.

Εκπαιδευτική Μονάδα 8.1: Επαγγελματικοί ρόλοι και προφίλ για την παρακολούθηση και την εποπτεία. Εκπαιδευτική Μονάδα 8.1: Επαγγελματικοί ρόλοι και προφίλ για την παρακολούθηση και την εποπτεία. Η παρακολούθηση ενός project κινητικότητας. Η διαδικασία παρακολούθησης ενός διακρατικού project κινητικότητας

Διαβάστε περισσότερα

Γεωργία Ε. Αντωνέλου Επιστημονικό Προσωπικό ΕΕΥΕΜ Μαθηματικός, Msc. antonelou@ecomet.eap.gr

Γεωργία Ε. Αντωνέλου Επιστημονικό Προσωπικό ΕΕΥΕΜ Μαθηματικός, Msc. antonelou@ecomet.eap.gr Γεωργία Ε. Αντωνέλου Επιστημονικό Προσωπικό ΕΕΥΕΜ Μαθηματικός, Msc. antonelou@ecomet.eap.gr Θεμελίωση μιας λύσης ενός προβλήματος από μια πολύπλευρη (multi-faceted) και διαθεματική (multi-disciplinary)

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ. Η ψυχολογία των αθλητών και η άμεση σχέση της με την προπόνηση και τη φυσικοθεραπεία

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ. Η ψυχολογία των αθλητών και η άμεση σχέση της με την προπόνηση και τη φυσικοθεραπεία ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ 1. Κριτήρια Επιλογής Θέματος キ キ キ キ ενδιαφέρον απόκτηση γνώσεων και πληροφοριών διαμόρφωση απόψεων για το θέμα φιλομάθεια για τη ψυχολογία των αθλητών 2. Τίτλος της έρευνας Η ψυχολογία

Διαβάστε περισσότερα

Γενικοί και Ειδικοί Στόχοι

Γενικοί και Ειδικοί Στόχοι Ενότητα 2: Η οργάνωση της ζωής Γενικοί και Ειδικοί Στόχοι Κεφάλαιο 3: Η οργάνωση των οργανισμών Γενικοί Στόχοι: Φύλλα Εργασίας 3α Ανθρώπινος οργανισμός οργανικά συστήματα όργανα Α.1.18. Να διακρίνουν τα

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ Γ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ 2012-2013

ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ Γ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ 2012-2013 ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ Γ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ 0-03. ΕΝΟΤΗΤΑ : Χαρακτηριστικά των ζωντανών οργανισμών (απλή αναφορά). ΕΝΟΤΗΤΑ : Η Χημεία της ζωής. ΒΑΣΙΚΕΣ ΧΗΜΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ, 5 9 (απλή αναφορά). ΤΟ ΝΕΡΟ ΚΑΙ Η ΒΙΟΛΟΓΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΝΙΚΟ ΜΕΤΣΟΒΙΟ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ ΣΧΟΛΗ ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ 2013-2014

ΕΘΝΙΚΟ ΜΕΤΣΟΒΙΟ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ ΣΧΟΛΗ ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ 2013-2014 ΕΘΝΙΚΟ ΜΕΤΣΟΒΙΟ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ ΣΧΟΛΗ ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ 3-4 ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟΥ ΕΤΟΥΣ 3-4 ΟΡΘΗ ΕΠΑΝΑΛΗΨΗ 3 ΗΜ/ΝΙΑ 1ο-2ο Φυσική Φυσικού

Διαβάστε περισσότερα

ΤΡΙΣΔΙΑΣΤΑΤΗ ΑΞΟΝΙΚΗ ΤΟΜΟΓΡΑΦΙΑ ΣΠΟΝΔΥΛΙΚΉΣ ΣΤΗΛΗΣ ΕΝΑ ΒΗΜΑ ΨΗΛΟΤΕΡΑ ΣΤΗΝ ΙΑΤΡΙΚΗ ΑΠΕΙΚΟΝΙΣΗ

ΤΡΙΣΔΙΑΣΤΑΤΗ ΑΞΟΝΙΚΗ ΤΟΜΟΓΡΑΦΙΑ ΣΠΟΝΔΥΛΙΚΉΣ ΣΤΗΛΗΣ ΕΝΑ ΒΗΜΑ ΨΗΛΟΤΕΡΑ ΣΤΗΝ ΙΑΤΡΙΚΗ ΑΠΕΙΚΟΝΙΣΗ ΤΡΙΣΔΙΑΣΤΑΤΗ ΑΞΟΝΙΚΗ ΤΟΜΟΓΡΑΦΙΑ ΣΠΟΝΔΥΛΙΚΉΣ ΣΤΗΛΗΣ ΕΝΑ ΒΗΜΑ ΨΗΛΟΤΕΡΑ ΣΤΗΝ ΙΑΤΡΙΚΗ ΑΠΕΙΚΟΝΙΣΗ Δρ. Π. Κωνσταντινίδης Η Μαγνητική Τοµογραφία της σπονδυλικής στήλης αποτελεί εδώ και χρόνια την κορυφαία µέθοδο

Διαβάστε περισσότερα

ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΚΑΙ ΥΛΟΠΟΙΗΣΗ ΜΙΑΣ ΕΡΕΥΝΑΣ. ΜΑΝΟΥΣΟΣ ΕΜΜ. ΚΑΜΠΟΥΡΗΣ, ΒΙΟΛΟΓΟΣ, PhD ΙΑΤΡΙΚHΣ

ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΚΑΙ ΥΛΟΠΟΙΗΣΗ ΜΙΑΣ ΕΡΕΥΝΑΣ. ΜΑΝΟΥΣΟΣ ΕΜΜ. ΚΑΜΠΟΥΡΗΣ, ΒΙΟΛΟΓΟΣ, PhD ΙΑΤΡΙΚHΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΚΑΙ ΥΛΟΠΟΙΗΣΗ ΜΙΑΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΜΑΝΟΥΣΟΣ ΕΜΜ. ΚΑΜΠΟΥΡΗΣ, ΒΙΟΛΟΓΟΣ, PhD ΙΑΤΡΙΚHΣ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ Η επιστημονική έρευνα στηρίζεται αποκλειστικά στη συστηματική μελέτη της εμπειρικής

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 1. Εισαγωγή στα συστήματα σχεδιομελέτης και παραγωγής με χρήση υπολογιστή computer aided design and manufacture (cad/cam)

Κεφάλαιο 1. Εισαγωγή στα συστήματα σχεδιομελέτης και παραγωγής με χρήση υπολογιστή computer aided design and manufacture (cad/cam) Κεφάλαιο 1 Εισαγωγή στα συστήματα σχεδιομελέτης και παραγωγής με χρήση υπολογιστή computer aided design and manufacture (cad/cam) 1.1 Ορισμός σχεδιομελέτης και παραγωγής με χρήση υπολογιστή CAD (Computer

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ. Η κατάταξη γίνεται με εξετάσεις στα παρακάτω μαθήματα: Οι επιτυχόντες κατατάσσονται στα παρακάτω εξάμηνα ανά Κατηγορία πτυχιούχων

ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ. Η κατάταξη γίνεται με εξετάσεις στα παρακάτω μαθήματα: Οι επιτυχόντες κατατάσσονται στα παρακάτω εξάμηνα ανά Κατηγορία πτυχιούχων ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ Από το Τμήμα Ιατρικής ανακοινώνεται ότι για το ακαδημαϊκό έτος 2014-2015 στο Τμήμα Ιατρικής κατατάσσονται : Οι πτυχιούχου Πανεπιστημίου, Τ.Ε.Ι. ή ισοτίμων προς αυτά, Α.ΣΠΑΙ.Τ.Ε., της Ελλάδος

Διαβάστε περισσότερα

ΕΞΩΣΩΜΑΤΙΚΗ ΓΟΝΙΜΟΠΟΙΗΣΗ ΚΑΙ ΠΟΛΥΔΥΝΑΜΑ ΚΥΤΤΑΡΑ (STEM CELLS).

ΕΞΩΣΩΜΑΤΙΚΗ ΓΟΝΙΜΟΠΟΙΗΣΗ ΚΑΙ ΠΟΛΥΔΥΝΑΜΑ ΚΥΤΤΑΡΑ (STEM CELLS). ΕΞΩΣΩΜΑΤΙΚΗ ΓΟΝΙΜΟΠΟΙΗΣΗ ΚΑΙ ΠΟΛΥΔΥΝΑΜΑ ΚΥΤΤΑΡΑ (STEM CELLS). ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΣΤΕΦΑΝΙΔΗΣ Επικ. Καθηγητής Α ΜΑΙΕΥΤΙΚΗ & ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΔΙΕΥΘΥΝΤΗΣ ΚΑΘ. Α. ΑΝΤΣΑΚΛΗΣ ΜΕΛΛΟΝΤΙΚΟΙ ΣΤΟΧΟΙ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ. ΘΕΜΑ 1ο 1. γ 2. γ 3. β 4. α 5. δ

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ. ΘΕΜΑ 1ο 1. γ 2. γ 3. β 4. α 5. δ ΘΕΜΑ 1ο 1. γ 2. γ 3. β 4. α 5. δ 1 ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΤΕΚΝΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ ΤΟΥ ΕΞΩΤΕΡΙΚΟΥ ΚΑΙ ΤΕΚΝΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ ΥΠΑΛΛΗΛΩΝ ΣΤΟ ΕΞΩΤΕΡΙΚΟ ΤΕΤΑΡΤΗ 9 ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ 2009 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

Χρησιμοποίηση των Φυτών για την παραγωγή Υψηλής Αξίας Προϊόντων

Χρησιμοποίηση των Φυτών για την παραγωγή Υψηλής Αξίας Προϊόντων Χρησιμοποίηση των Φυτών για την παραγωγή Υψηλής Αξίας Προϊόντων Γιατί σε φυτά? Διαγονιδιακοί οργανισμοί έχουν ήδη χρησιμοποιηθεί για την παραγωγή κοινών βιοφαρμακευτικών. Για παράδειγμα, βακτήρια χρησιμοποιούνται

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΕΜΠΤΗ 1 ΙΟΥΛΙΟΥ 2004 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΕΜΠΤΗ 1 ΙΟΥΛΙΟΥ 2004 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 1 ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΕΜΠΤΗ 1 ΙΟΥΛΙΟΥ 2004 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ 1ο 1. β 2. γ 3. α 4. γ 5. δ ΘΕΜΑ 2ο 1. Σχολικό

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΗΣ ΕΑΡΙΝΩΝ ΕΞΑΜΗΝΩΝ & ΕΠΙ ΠΤΥΧΙΩ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΗΣ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟΥ ΕΤΟΥΣ 2014-15 (ΟΡΘΗ ΕΠΑΝΑΛΗΨΗ 1 )

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΗΣ ΕΑΡΙΝΩΝ ΕΞΑΜΗΝΩΝ & ΕΠΙ ΠΤΥΧΙΩ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΗΣ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟΥ ΕΤΟΥΣ 2014-15 (ΟΡΘΗ ΕΠΑΝΑΛΗΨΗ 1 ) ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 19/6/2015 ΠΕΜΠΤΗ 18/6/2015 ΤΕΤΑΡΤΗ 17/6/2015 ΤΡΙΤΗ 16/6/2015 ΔΕΥΤΕΡΑ 15/6/2015 ΕΘΝΙΚΟ ΜΕΤΣΟΒΙΟ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ ΣΧΟΛΗ ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΗΣ ΕΑΡΙΝΩΝ ΕΞΑΜΗΝΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΜΑ 1ο Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό καθεμιάς από τις παρακάτω ημιτελείς προτάσεις 1 έως 5 και δίπλα το γράμμα που αντιστοιχεί στη λέξη ή τη φράση, η οποία

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ. Διατάξεις Ημιαγωγών. Ηλ. Αιθ. 013. Αριθμητικές Μέθοδοι Διαφορικών Εξισώσεων Ηλ. Αιθ. 013

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ. Διατάξεις Ημιαγωγών. Ηλ. Αιθ. 013. Αριθμητικές Μέθοδοι Διαφορικών Εξισώσεων Ηλ. Αιθ. 013 ΕΘΝΙΚΟ ΜΕΤΣΟΒΙΟ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ ΣΧΟΛΗ ΗΛΕΚΤΡΟΛΟΓΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ & ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΩΝ Ακαδημαϊκό Έτος 2014-2015 Περίοδος Φεβρουαρίου 2015 ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ ΩΡΑ 1ο-2ο ΕΞΑΜΗΝΟ 3ο-4ο ΕΞΑΜΗΝΟ 5ο-6ο

Διαβάστε περισσότερα

Τεχνολογίες Πληροφορικής και Επικοινωνιών (ΤΠΕ) για την υποστήριξη ιατρικών πράξεων σε νησιωτικές περιοχές στο Αιγαίο

Τεχνολογίες Πληροφορικής και Επικοινωνιών (ΤΠΕ) για την υποστήριξη ιατρικών πράξεων σε νησιωτικές περιοχές στο Αιγαίο Τεχνολογίες Πληροφορικής και Επικοινωνιών (ΤΠΕ) για την υποστήριξη ιατρικών πράξεων σε νησιωτικές περιοχές στο Αιγαίο Δρ. Η. Μαγκλογιάννης Πανεπιστήμιο Αιγαίου Τμήμα Μηχανικών Πληροφοριακών και Επικοινωνιακών

Διαβάστε περισσότερα

Ενημέρωση και συγκατάθεση για χειρουργική τοποθέτηση οδοντικών εμφυτευμάτων

Ενημέρωση και συγκατάθεση για χειρουργική τοποθέτηση οδοντικών εμφυτευμάτων Ενημέρωση και συγκατάθεση για χειρουργική τοποθέτηση οδοντικών εμφυτευμάτων Προτεινόμενη θεραπεία: Μετά από προσεκτική κλινική και ακτινογραφική εξέταση του στόματος και εκτίμηση της κατάστασης μου, ο

Διαβάστε περισσότερα

Συνήθεις διαφορικές εξισώσεις προβλήματα οριακών τιμών

Συνήθεις διαφορικές εξισώσεις προβλήματα οριακών τιμών Συνήθεις διαφορικές εξισώσεις προβλήματα οριακών τιμών Οι παρούσες σημειώσεις αποτελούν βοήθημα στο μάθημα Αριθμητικές Μέθοδοι του 5 ου εξαμήνου του ΤΜΜ ημήτρης Βαλουγεώργης Καθηγητής Εργαστήριο Φυσικών

Διαβάστε περισσότερα

ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ - ΠΙΣΤΟΠΟΙΗΣΗ ΙΑΤΡΟΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΩΝ ΠΡΟΪΌΝΤΩΝ

ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ - ΠΙΣΤΟΠΟΙΗΣΗ ΙΑΤΡΟΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΩΝ ΠΡΟΪΌΝΤΩΝ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ - ΠΙΣΤΟΠΟΙΗΣΗ ΙΑΤΡΟΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΩΝ ΠΡΟΪΌΝΤΩΝ Θεόδωρος Παπαϊωάννου Επίκουρος Καθηγητής Α Καρδιολογική Κλινική, Ιπποκράτειο ΓΝΑ Ιατρική Σχολή Πανεπιστημίου Αθηνών Ιατροτεχνολογικά προϊόντα Ορισμός

Διαβάστε περισσότερα

Από τον Κώστα κουραβανα

Από τον Κώστα κουραβανα Από τον Κώστα κουραβανα Περιεχόμενα Γενικός ορισμός παχυσαρκίας Ορμονικοί-Γονιδιακοί-παράγοντες Επιπτώσεις στην υγεία Θεραπεία-Δίαιτα Γενικός ορισμός παχυσαρκίας Παχυσαρκία είναι κλινική κατάσταση στην

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΙΚΑ ΓΙΑ ΤΗ ΝΕΦΡΟΛΙΘΙΑΣΗ

ΓΕΝΙΚΑ ΓΙΑ ΤΗ ΝΕΦΡΟΛΙΘΙΑΣΗ 1 ΓΕΝΙΚΑ ΓΙΑ ΤΗ ΝΕΦΡΟΛΙΘΙΑΣΗ Κυριακή Σταματέλου Ειδικός Νεφρολόγος, MBA Τι είναι η νεφρολιθίαση; Η νεφρολιθίαση λέγεται κοινά «πέτρες στα νεφρά» και είναι γνωστή στην ανθρωπότητα από τα αρχαία χρόνια.

Διαβάστε περισσότερα

219 Ηλεκτρολόγων Μηχανικών και Μηχανικών Υπολογιστών Θεσσαλονίκης

219 Ηλεκτρολόγων Μηχανικών και Μηχανικών Υπολογιστών Θεσσαλονίκης 219 Ηλεκτρολόγων Μηχανικών και Μηχανικών Υπολογιστών Θεσσαλονίκης Το Τμήμα Ηλεκτρολόγων Μηχανικών ιδρύθηκε με το ΒΔ.400/72 και άρχισε να λειτουργεί το 1972-73. Το ΑΠΘ είχε τότε ήδη 28.000 φοιτητές. Η ακριβής

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στα συστήματα σχεδιομελέτης και παραγωγής με χρήση υπολογιστή - Computer aided design and manufacture (cad/cam)

Εισαγωγή στα συστήματα σχεδιομελέτης και παραγωγής με χρήση υπολογιστή - Computer aided design and manufacture (cad/cam) 1 ΚΕΦΑΛΑΙΟ Εισαγωγή στα συστήματα σχεδιομελέτης και παραγωγής με χρήση υπολογιστή - Computer aided design and manufacture (cad/cam) Περιεχόμενα κεφαλαίου 1.4 Εξέλιξη συστημάτων Cad σελ. 20 1.1 Ορισμός

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΝΟΤΑ ΛΑΖΑΡΑΚΗ - ΙΟΡΔΑΝΗΣ ΣΑΡΑΝΤΟΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Αθήνα 2007 3 4 Π Ρ Ο Λ Ο Γ Ο Σ Η μελέτη των αλληλεπιδράσεων του ανθρώπινου οργανισμού με τον περιβάλλοντα

Διαβάστε περισσότερα

Εμβιομηχανική Βιοϊατρική Τεχνολογία. 3 ο Κεφάλαιο Ιστομηχανικη (Tissue Engineering) Σχολή Μηχανολόγων Μηχανικών ΕΜΠ Αλεξόπουλος Λεωνίδας

Εμβιομηχανική Βιοϊατρική Τεχνολογία. 3 ο Κεφάλαιο Ιστομηχανικη (Tissue Engineering) Σχολή Μηχανολόγων Μηχανικών ΕΜΠ Αλεξόπουλος Λεωνίδας Εμβιομηχανική Βιοϊατρική Τεχνολογία 3 ο Κεφάλαιο Ιστομηχανικη (Tissue Engineering) Σχολή Μηχανολόγων Μηχανικών ΕΜΠ Αλεξόπουλος Λεωνίδας Άδεια Χρήσης Το παρόν υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative Commons

Διαβάστε περισσότερα

1.1 Τι είναι η Χημεία και γιατί τη μελετάμε:

1.1 Τι είναι η Χημεία και γιατί τη μελετάμε: 1 Η θεωρία του μαθήματος με ερωτήσεις. 1.1 Τι είναι η Χημεία και γιατί τη μελετάμε: 1. Τι ονομάζεται περιβάλλον; Οτιδήποτε μας περιβάλλει ονομάζεται περιβάλλον. Για παράδειγμα στο περιβάλλον ανήκουν τα

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ ΣΕ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΤΙΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: ΜΑΡΙΑ Σ. ΖΙΩΓΑ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ 1 ΟΥ ΚΕΦΑΛΑΙΟΥ ΑΝΑΛΥΣΗ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΟΣ

ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ ΣΕ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΤΙΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: ΜΑΡΙΑ Σ. ΖΙΩΓΑ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ 1 ΟΥ ΚΕΦΑΛΑΙΟΥ ΑΝΑΛΥΣΗ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΟΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ ΣΕ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΤΙΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: ΜΑΡΙΑ Σ. ΖΙΩΓΑ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ ΘΕΩΡΙΑ 1 ΟΥ ΚΕΦΑΛΑΙΟΥ ΑΝΑΛΥΣΗ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΟΣ 1.1 Να δοθεί ο ορισμός του προβλήματος καθώς και τρία παραδείγματα

Διαβάστε περισσότερα

Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ. νεφρά

Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ. νεφρά Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ νεφρά νεφρών Η υψηλή αρτηριακή πίεση (υπέρταση) είναι ένα από τα δύο κύρια αίτια χρόνιας νεφρικής νόσου παγκοσμίως (το άλλο είναι ο διαβήτης). Επίσης, τα νεφρά έχουν βασικό ρόλο στη

Διαβάστε περισσότερα

Φαρμακευτικές Σπουδές στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης

Φαρμακευτικές Σπουδές στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης Φαρμακευτικές Σπουδές στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης Χρήστος Παναγιωτίδης, Ph.D Αναπλ. Καθηγητής Κυτταρικής/Μοριακής Βιολογίας Τμήμα Φαρμακευτικής, Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης Email:

Διαβάστε περισσότερα

723 Τεχνολογίας Πληροφορικής και Τηλεπικοινωνιών ΤΕΙ Λάρισας

723 Τεχνολογίας Πληροφορικής και Τηλεπικοινωνιών ΤΕΙ Λάρισας 723 Τεχνολογίας Πληροφορικής και Τηλεπικοινωνιών ΤΕΙ Λάρισας Το Τμήμα Τεχνολογίας Πληροφορικής και Τηλεπικοινωνιών του ΤΕΙ Λάρισας ιδρύθηκε με το Προεδρικό Διάταγμα 200/1999 (ΦΕΚ 179 06/09/99), με πρώτο

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΤΑΝΟΜΗ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΣΤΑ ΕΞΑΜΗΝΑ

ΚΑΤΑΝΟΜΗ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΣΤΑ ΕΞΑΜΗΝΑ ΚΑΤΑΝΟΜΗ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΣΤΑ ΕΞΑΜΗΝΑ Θ = ΘΕΩΡΙΑ Ε = ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ Σ = ΣΥΝΟΛΟ ΔΜ = ΔΙΔΑΚΤΙΚΕΣ ΜΟΝΑΔΕΣ ECTS = ΠΙΣΤΩΤΙΚΕΣ ΜΟΝΑΔΕΣ 1 ο ΕΞΑΜΗΝΟ Α ΕΤΟΣ 1ΚΠ01 Μαθηματική Ανάλυση Ι 4 1 5 5 5 1ΚΠ02 Γραμμική Άλγεβρα 4 5

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 3 ο. Ιστομηχανική (Tissue Engineering)

Κεφάλαιο 3 ο. Ιστομηχανική (Tissue Engineering) Κεφάλαιο 3 ο Ιστομηχανική (Tissue Engineering) Η ιστομηχανική (tissue engineering) ως μέθοδος αντιμετώπισης ασθενειών, ανήκει σε μια ευρύτερη κατηγορία μεθόδων που έχουν ως κέντρο το κύτταρο. Το κύτταρο

Διαβάστε περισσότερα

Θέματα πριν τις εξετάσεις. Καλό διάβασμα Καλή επιτυχία

Θέματα πριν τις εξετάσεις. Καλό διάβασμα Καλή επιτυχία Θέματα πριν τις εξετάσεις Καλό διάβασμα Καλή επιτυχία 2013-2014 Θέματα πολλαπλής επιλογής Μετουσίωση είναι το φαινόμενο α. κατά το οποίο συνδέονται δύο αμινοξέα για τον σχηματισμό μιας πρωτεΐνης β. κατά

Διαβάστε περισσότερα

Θέματα Πανελλαδικών 2000-2013

Θέματα Πανελλαδικών 2000-2013 Θέματα Πανελλαδικών 2000-2013 ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ Κεφάλαιο 8 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 8 ΘΕΜΑ 1 ο Γράψτε τον αριθμό καθεμιάς από τις παρακάτω προτάσεις και δίπλα το γράμμα

Διαβάστε περισσότερα

Δασική Γενετική Εισαγωγή: Βασικές έννοιες

Δασική Γενετική Εισαγωγή: Βασικές έννοιες Δασική Γενετική Εισαγωγή: Βασικές έννοιες Χειμερινό εξάμηνο 2014-2015 Γενετική Πειραματική επιστήμη της κληρονομικότητας Προέκυψε από την ανάγκη κατανόησης της κληρονόμησης οικονομικά σημαντικών χαρακτηριστικών

Διαβάστε περισσότερα

Νέα Οπτικά Μικροσκόπια

Νέα Οπτικά Μικροσκόπια Νέα Οπτικά Μικροσκόπια Αντίθεση εικόνας (contrast) Αντίθεση πλάτους Αντίθεση φάσης Αντίθεση εικόνας =100 x (Ι υποβ -Ι δειγμα )/ Ι υποβ Μικροσκοπία φθορισμού (Χρησιμοποιεί φθορίζουσες χρωστικές για το

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΗΣ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΗΣ ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟΥ ΕΤΟΥΣ 2014-15 (ΟΡΘΗ ΕΠΑΝΑΛΗΨΗ 2)

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΗΣ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΗΣ ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟΥ ΕΤΟΥΣ 2014-15 (ΟΡΘΗ ΕΠΑΝΑΛΗΨΗ 2) ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 4/9/2015 ΠΕΜΠΤΗ 3/9/2015 ΤΕΤΑΡΤΗ 2/9/2015 ΤΡΙΤΗ 1/9/2015 ΔΕΥΤΕΡΑ 31/8/2015 ΕΘΝΙΚΟ ΜΕΤΣΟΒΙΟ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ ΣΧΟΛΗ ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΗΣ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Εμβιομηχανική Βιοϊατρική Τεχνολογία. 3 ο Κεφάλαιο Ιστομηχανικη (Tissue Engineering) Σχολή Μηχανολόγων Μηχανικών ΕΜΠ Αλεξόπουλος Λεωνίδας

Εμβιομηχανική Βιοϊατρική Τεχνολογία. 3 ο Κεφάλαιο Ιστομηχανικη (Tissue Engineering) Σχολή Μηχανολόγων Μηχανικών ΕΜΠ Αλεξόπουλος Λεωνίδας Εμβιομηχανική Βιοϊατρική Τεχνολογία 3 ο Κεφάλαιο Ιστομηχανικη (Tissue Engineering) Σχολή Μηχανολόγων Μηχανικών ΕΜΠ Αλεξόπουλος Λεωνίδας Άδεια Χρήσης Το παρόν υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative Commons

Διαβάστε περισσότερα

Βιολογία. Γ λυκειου ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ

Βιολογία. Γ λυκειου ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Βιολογία Γ λυκειου ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Σειρά: Γενικό Λύκειο Θετικές Επιστήμες Νότα Λαζαράκη, Βιολογία Γ Λυκείου Γενικής Παιδείας Υπεύθυνος έκδοσης: Αποστόλης Αντωνόπουλος Θεώρηση κειμένου: Κυριάκος Εμμανουηλίδης

Διαβάστε περισσότερα

ξεχάστε αυτά που ξέρατε παλιά για τα δόντια. οδοντιατρείο αισθητικής αποκατάστασης dental art institute

ξεχάστε αυτά που ξέρατε παλιά για τα δόντια. οδοντιατρείο αισθητικής αποκατάστασης dental art institute Project1 25/1/11 13:55 Page 1 ξεχάστε αυτά που ξέρατε παλιά για τα δόντια. οδοντιατρείο αισθητικής αποκατάστασης dental art institute Project1 25/1/11 13:55 Page 2 Project1 25/1/11 13:55 Page 3 τι είναι

Διαβάστε περισσότερα

Μέθοδοι μέτρησης μηχανικών ιδιοτήτων κυττάρων και μοντέλα κυτταρικής μηχανικής συμπεριφοράς

Μέθοδοι μέτρησης μηχανικών ιδιοτήτων κυττάρων και μοντέλα κυτταρικής μηχανικής συμπεριφοράς ΕΜΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΗ ΒΙΟΪΑΤΡΙΚΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ Μέθοδοι μέτρησης μηχανικών ιδιοτήτων κυττάρων και μοντέλα κυτταρικής μηχανικής συμπεριφοράς Πετρόπουλος Ηλίας Σωτηρόπουλος Εμμανουήλ Μέθοδοι μέτρησης των μηχανικών ιδιοτήτων

Διαβάστε περισσότερα

Εναλλακτικές Μέθοδοι

Εναλλακτικές Μέθοδοι Εναλλακτικές Μέθοδοι Δέσποινα Ν. Περρέα Αναπληρώτρια Καθηγήτρια Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών Διευθύντρια Εργαστηρίου Πειραματικής Χειρουργικής και Χειρουργικής Ερεύνης «Ν.Σ. Χρηστέας» Ιστορικά

Διαβάστε περισσότερα

Συστήματα επικοινωνίας Ανθρωπίνου σώματος. ενδοκρινολογικό νευρικό σύστημα

Συστήματα επικοινωνίας Ανθρωπίνου σώματος. ενδοκρινολογικό νευρικό σύστημα Κύτταρο Το κύτταρο αποτελείται από μέρη τα οποία έχουν συγκεκριμένη δομή και επιτελούν μία συγκεκριμένη λειτουργία στην όλη οργάνωση του κυττάρου. Δομή κυτταροπλασματικής μεμβράνης Συστήματα επικοινωνίας

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΣΗ ΝΕΦΡΟΥ. Λειτουργία των νεφρών. Συμπτώματα της χρόνιας νεφρικής ανεπάρκειας

ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΣΗ ΝΕΦΡΟΥ. Λειτουργία των νεφρών. Συμπτώματα της χρόνιας νεφρικής ανεπάρκειας ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΣΗ ΝΕΦΡΟΥ Η χρόνια νεφρική ανεπάρκεια είναι η προοδευτική, μη αναστρέψιμη μείωση της νεφρικής λειτουργίας, η οποία προκαλείται από βλάβη του νεφρού ποικίλης αιτιολογίας. Η χρόνια νεφρική ανεπάρκεια

Διαβάστε περισσότερα

ΓΛΑΥΚΩΜΑ. προληψη και θεραπεια. επειδή είναι σηµαντικό να διατηρήσετε για πάντα την όραση σας

ΓΛΑΥΚΩΜΑ. προληψη και θεραπεια. επειδή είναι σηµαντικό να διατηρήσετε για πάντα την όραση σας ΓΛΑΥΚΩΜΑ προληψη και θεραπεια επειδή είναι σηµαντικό να διατηρήσετε για πάντα την όραση σας Τι είναι το γλαύκωµα; Το γλαύκωμα αποτελεί μια ομάδα από παθήσεις των οφθαλμών, οι οποίες έχουν σαν κοινό χαρακτηριστικό

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟΙ ΥΠΟΛΟΓΙΣΜΟΙ: Μια ενδιαφέρουσα σταδιοδρομία

ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟΙ ΥΠΟΛΟΓΙΣΜΟΙ: Μια ενδιαφέρουσα σταδιοδρομία ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟΙ ΥΠΟΛΟΓΙΣΜΟΙ: Μια ενδιαφέρουσα σταδιοδρομία N. Μισυρλής (e-mail: nmis@di.uoa.gr) Τμήμα Πληροφορικής και Τηλεπικοινωνιών Πανεπιστήμιο Αθηνών Parallel Scientific Computing Laboratory (PSCL)

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΑΠΟ ΤΟ 2003-2015

ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΑΠΟ ΤΟ 2003-2015 ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΑΠΟ ΤΟ 2003-2015 ΧΡΙΣΤΙΝΑ ΠΕΡΔΙΟΥ ΒΙΟΛΟΓΟΣ (MSc) 1 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Contents ΕΝΟΤΗΤΑ 2: ΧΗΜΕΙΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ... 3 ΕΝΟΤΗΤΑ 3: ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ ΕΝΖΥΜΑ... 16 ΕΝΟΤΗΤΑ

Διαβάστε περισσότερα

Πανελλήνιες Εξετάσεις Ημερήσιων Γενικών Λυκείων. Εξεταζόμενο Μάθημα: Βιολογία Θετικής Κατεύθυνσης, Ημ/νία: 04 Ιουνίου 2014. Απαντήσεις Θεμάτων

Πανελλήνιες Εξετάσεις Ημερήσιων Γενικών Λυκείων. Εξεταζόμενο Μάθημα: Βιολογία Θετικής Κατεύθυνσης, Ημ/νία: 04 Ιουνίου 2014. Απαντήσεις Θεμάτων Πανελλήνιες Εξετάσεις Ημερήσιων Γενικών Λυκείων Εξεταζόμενο Μάθημα: Βιολογία Θετικής Κατεύθυνσης, Ημ/νία: 04 Ιουνίου 2014 Απαντήσεις Θεμάτων ΘΕΜΑ Α A1. Τα πλασμίδια είναι: δ. κυκλικά δίκλωνα μόρια DNA

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β ) TETAPTH 4 IOYNIOY 2014 - ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: ΠΕΝΤΕ

Διαβάστε περισσότερα

Συνιστώνται για... Οι δονήσεις είναι αποτελεσματικές...

Συνιστώνται για... Οι δονήσεις είναι αποτελεσματικές... ΠΕΔΙΑ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ Εκφυλιστικές αλλοιώσεις Αγγειακές παθήσεις Παθολογίες των πνευμόνων Ουρο-γυναικολογικές διαταραχές Καρδιακές παθήσεις Παθολογίες σπονδυλικής στήλης Παθολογίες αρθρώσεων Παθολογίες συνδέσμων

Διαβάστε περισσότερα