Καστορίας µητρόπολη. Βιβλιογραφία: συλλόγων κ.λπ.) θα είχαν πενιχρά. από τους φιλογενείς πατριώτες του εξωτερικού. Στη χορεία των ευεργετών

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Καστορίας µητρόπολη. Βιβλιογραφία: συλλόγων κ.λπ.) θα είχαν πενιχρά. από τους φιλογενείς πατριώτες του εξωτερικού. Στη χορεία των ευεργετών"

Transcript

1 και σωµατεία, µε σκοπό να ιδρύουν σχολεία, να ενισχύουν οικονοµικά τους µισθούς των δασκάλων, να φροντίζουν για την περίθαλψη των φτωχών οικογενειών, να δίνουν υποτροφίες στους απόρους µαθητές. Όλα αυτά συνιστούν σηµαντική συνεισφορά στα εκπαιδευτικά πράγµατα της πόλεως Καστοριάς και βέβαια της ευρύτερης περιοχής. Ευεργέτες. Εν τούτοις, οι καλές προθέσεις των όποιων φορέων (Εκκλησίας, συλλόγων κ.λπ.) θα είχαν πενιχρά αποτελέσµατα, αν δεν συνεπικουρούνταν αποφασιστικά και δραστήρια από τους φιλογενείς πατριώτες του εξωτερικού. Στη χορεία των ευεργετών (Καστοριανών και µη) προβάλλουν περισσότερο ή λιγότερο γνωστά ονόµατα της περιόδου αυτής. Είναι οι άνθρωποι εκείνοι, οι οποίοι συνέβαλαν στην επίτευξη της εκπαιδεύσεως µε προσωπικές δωρεές σε χρήµα, είδος ή υπηρεσίες, γι αυτό αξίζουν τον δίκαιο έπαινο και την αιώνια ευγνω- µοσύνη µας. Ανάµεσα στους πιο γνωστούς ευεργέτες συγκαταλέγεται ο εντι- µότατος άρχων Γεώργιος ήµου Κυρίτζης που εσύστησε το Ελληνικόν Σχολείον. Μεγάλος ευεργέτης της Καστοριάς υπήρξε και ο Γεώργιος Καστριώτης. Στο Βουκουρέστι, όπου εγκαταστάθηκε, ανέβηκε κοινωνικά, πιθανότατα και µε την υποστήριξη του οσιθέου (Νοταρά), Πατριάρχη Ιεροσολύµων. Ο Θωµάς Μανδακάσης, επίσης, αφιέρωσε πολλά βιβλία. Στη χορεία των ευεργετών περιλαµβάνονται ακόµη οι: Αργυρός και Μανόλης Ιωάννου Μπατρινάδες, ο ιατρός Κωνσταντίνος Μιχαήλ, ηµήτριος Κων. Μπετλής, Τριαντάφυλλος Καραµπίνας, Ιωάννης Καραµπίνας, Γεώργιος Ναούµ ράσκας, Ράλλης Αλβανός, Ναούµ ράσκας (που έδωσε το το 15 % εκ της µεγάλης περιουσίας του), αδελφοί Αϊβάζη, Ζήσης και ηµήτριος εµπενιώτης, Ζήσης εµπενιώτης, Ελαία Χρυσού και σύζυγος Ι. Ροδά, Ιωάννης Βασιλείου, Χατζηζωΐτσα Χατζηχρίστου Παπάζογλου, Χριστόδουλος Ζάχου Βασίλειος Τέρπου εµπενιώτης, Ράλης Γ. Αλβανός, Παύλος Νεράτζης, Κωνσταντίνος Παπάζογλου, Αδελφοί Παπάζογλου, Ναούµ Ρούµπας, Άννα ούµπα, Ν. Γερασιµίδης, Αναστασία Κοβάτση, Ιωάννης Παπάζογλου, Ιωάννης Καραγιάνης, Ελένη Καραγιάννη, α- µιανός Μαυροβίτης, Χρίστος. ήµου, Μαρία ηµητρίου ήµου, Παναγιώτης Τζώτζας, ηµ. Σκαπέρδας, Αγνή Κ. Κρε- µενιώτου, Λάζαρος και Αθηνά Ρίζου, ο Μανωλάκις Γεωργίου Μάνος (Μανολάκις ο Καστοριανός). Ο Μανολάκης ήταν σπουδαία προσωπικότητα στην Κωνσταντινούπολη γύρω στα 1650, µεγαλέµπορος και προ- µηθευτής γουναρικών στα ανάκτορα του Μεχµέτ, και ξόδευε τεράστια ποσά για την αναγέννηση του σκλαβωµένου Γένους. Η Μεγάλη του Γένους Σχολή είναι δηµιούργηµα δικό του. Συνέβαλε στην ανοικοδόµηση του ναού της Βηθλεέµ, της σχολής Πάτµου, και στην ανακαίνιση των εκκλησιών του Θεοβαδίστου όρους Σινά. Επίσης µε χρή- µατά του ίδρυσε σχολεία στην Κωνσταντινούπολη, Χίο, Πάτµο, Άρτα κ.ά. και συνέδραµε µε άφθονα χρήµατα πολλά εκκλησιαστικά καθιδρύµατα (ναός Θεοτόκου Μαυριωτίσσης στην Καστοριά κ.ά.). Οι αυτάδελφοι Μ. ούµπα και κυρίως ο Στέργιος ούµπας από το Μπλάτσι, είναι ο γνωστός ξενιτεµένος της Αυστρίας, µεγάλος εθνικός ευεργέτης του έθνους, που προσέφερε σπουδαίες υπηρεσίες και στα εκπαιδευτικά ιδρύ- µατα της Καστοριάς. Η Εκκλησία όρισε η Κυριακή των Μυροφόρων να είναι ηµέρα µνηµοσύνου των ευεργετών της πόλης. Λόγιοι της Καστοριάς. Στους λογίους της Καστοριάς µνηµονεύουµε τους: Αθανάσιο Χριστόπουλο, Αναστάσιο, Θωµά Μανδακάση, Λεοντιάδη Σεβαστό, Ιωάννη Θεολογίτη, Κωνσταντίνο Μιχαήλ, Ιωάννη Εµµανουήλ, αµιανό Γεωργίου, Παύλο Ιωάννου, Αργυριάδη Παύλου, Ιωάννη Μιχαήλ, Νικόλαο Ζωγράφου, Θωµά Παπαθωµά, Ιωάννη Μπίµπα κ.ά. Έφοροι της Καστοριάς. Σηµαντική, µεταξύ των άλλων, είναι και η προσφορά των εφόρων των εκπαιδευτικών ιδρυ- µάτων, σηµαντικές προσωπικότητες της πόλης εκείνη την περίοδο, όπως: οι Ναούµ ράσκας, αµ. Καραµπίνας, Ράλης Αλβανός και Ιωάννης Αλβανός, Ντίνο Ντάλης, Χριστόδουλο Ζάχου, Αδελφοί Τζιάτα, Γιαννακάκης, ιαµαντής Θωµάς, Νικ. Βέργουλας, Λάζαρος Σίσκου, Χριστόδουλος Μαυροβίτης, αδελφοί Τζιατζιαπά, αδελφοί όικου, Παύλος Μπατρίνου, Θ. Σκούταρης - Αθ. Σκούταρης, Χριστόδουλος Μπουκοβίνας, Ιωάννης Παπαµατζάρης, Αδελφοί Παπάζογλου, Θωµάς Πουλιόπουλος και αδελφοί Αϊβάζη. ΕΜΜ.Κ. Βιβλιογραφία: ηµητρακόπουλος, Ανδρόνικος, Προσθήκαι και διορθώσεις εις την Νεοελληνικήν φιλολογίαν, Λειψία Γερµανός Καραβαγγέλης, Μακεδονικός Αγών. Αποµνηµονεύµατα, Θεσσαλονίκη: Μπαρµπουνάκης. Κουρνούτος, Γ.Π., Σχολεία της τουρκοκρατούµενης Καστοριάς, ανάτ. από τον τόµο Γέρας Αντωνίου Κεραµόπουλου, Αθήνα Κουτσιαύτης, Εµµ., Η ελληνική εκπαίδευση στην Καστοριά τον ιθ αιώνα, Κουτσιαύτης, Εµµ., Ο Φιλεκπαιδευτικός Σύλλογος Καστοριάς, Τσαµίσης, Π., Η Καστοριά και τα µνηµεία της, ΙV. Οι εκκλησίες της Καστοριάς. Η περιοχή, όπου αργότερα αναπτύχθηκε η Καστοριά, περιλαµβάνει το οροπέδιο του άνω ρου του Αλιάκµονα µεταξύ των βουνών του Γράµµου, του Βιτσίου και του Βοΐου. Πανάρχαιες φυσικές δίοδοι, όπως το πέρασµα του Αλιάκµονα, τα στενά της Κλεισούρας, των Κορεστείων και του Νεστορίου οδηγούν στην περιοχή, η οποία κατά τους ιστορικούς χρόνους (µετά το 700 π.χ.) αποτέλεσε το µακεδονικό βασίλειο του «Κοινού των Ορεστών», που ονοµάστηκε έτσι πιθανόν από την ύπαρξη των ψηλών βουνών. Αρχαίες πόλεις του βασιλείου αυτού αναφέρονται το Άργος ως πρωτεύουσα και το Κέλετρον, το οποίο πρέπει να βρισκόταν στη σηµερινή θέση της Καστοριάς. Η πρώτη χριστιανική, οχυρωµένη πόλη της περιοχής υπήρξε η ιοκλητιανούπολη, η οποία κτίστηκε περί το 300 µ.χ. και τα ερείπιά της βρίσκονται σε µικρή απόσταση βορείως του σηµερινού Άργους Ορεστικού. Κατά τις πρόσφατες ανασκαφές του χώρου, εκτός των άλλων κτισµάτων, εντοπίστηκαν τα θεµέλια τριών µεγάλων παλαιοχριστιανικών βασιλικών εκκλησιών. Η Καστοριά, σύµφωνα µε µαρτυρία του ιστορικού Προκοπίου, ιδρύθηκε και οχυρώθηκε µε τείχος στα χρόνια του Ιουστινιανού ( ), στο πλαίσιο της προστασίας του βυζαντινού κράτους από τις βαρβαρικές επιδροµές. Ήδη από το 475 τα βόρεια βαρβαρικά φύλα είχαν καταλύσει τη Ρώµη και την ίδια περίοδο εισέβαλαν και στη Βαλκανική χερσόνησο κατά των Βυζαντινών. Η επιλογή της φυσικής οχυρής θέσης της Καστοριάς, πάνω στη χερσόνησο της οµώνυµης λίµνης, που συνδέεται µε την στεριά µε στενό ισθµό (αρχικού πλάτους µόλις 5µ.), και η οχύρωσή της, συνετέλεσαν στην ανάπτυξη και τη λειτουργία της πόλης ως καταφύγιο των κατοίκων όλης της περιοχής σε περιόδους κρίσης. Είναι γνωστό ότι µέχρι πρόσφατα οι κάτοικοι των γειτονικών οικισµών αποκαλούσαν την πόλη «κάστρο». Από την ίδρυσή της η Καστοριά αποτέλεσε διοικητικό κέντρο, και µάλιστα µετά τους νικηφόρους πολέµους του Βασιλείου Β κατά των Βουλγάρων (1018), έγινε και έδρα στρατιωτικού θέµατος µε στρατηγό διοικητή. Ήταν επίσης έδρα επισκοπής και στη συνέχεια µητρόπολης, πρωτόθρονος της αρχιεπισκοπής της Αχρίδας µέχρι το1767, οπότε µε την κατάργηση της αρχιεπισκοπής πέρασε στη δικαιοδοσία του Πατριαρχείου της Κωνσταντινούπολης. Ο τοπικός επίσκοπος ή µητροπολίτης είχε ιδιαίτερη θέση στην κοινωνική ζωή των επαρχιών, καθώς συµµετείχε ακόµα και στην πολιτική ιεραρχία, της οποίας θεωρούνταν προσωπικότητα-κλειδί. Σταθερότερος από τους στρατιωτικούς και πολιτικούς διοικητές, διαχειριστής της εκκλησιαστικής περιουσίας, δικαστής και συµβιβαστής των διαφορών του ποι- µνίου του, ήταν συγχρόνως θρησκευτικός, αλλά και πνευµατικός καθοδηγητής και ηγέτης. Ως προπύργιο του βυζαντινού κράτους, η Καστοριά δέχθηκε αρκετές επιδροµές από Βουλγάρους, Νορµανδούς, Σέρβους και Αλβανούς και είχε σύντοµες περιόδους κατάληψης, µέχρι την κατάκτησή της από τους γαζήδες Οθωµανούς περί το Σε όλη τη µακραίωνη βυζαντινή περίοδο ήταν αρκετά πολυπληθής και είχε την τύχη να προικιστεί µε πλήθος εκκλησιών, από τις οποίες σή- µερα διατηρούνται σε καλή κατάσταση οι εξής: Άγιοι Ανάργυροι, Άγιος Στέφανος, Ταξιάρχης Μητροπόλεως, Άγιος Νικόλαος Κασνίτζης, Παναγία Μαυριώτισσα κ.ά. Στις περιοχές µέσα στο καστρογυρισµένο τµήµα της πόλης, όπου εγκαταστάθηκαν οι Τούρκοι έποικοι, όλες οι βυζαντινές εκκλησίες κατεδαφίστηκαν και πάνω σε ορισµένες από αυτές κτίστηκαν τζαµιά ή τεκέδες (µοναστήρια δερβίσηδων). Η παράδοση της ανέγερσης εκκλησιών στην πόλη συνεχίστηκε αδιάλειπτα και στα δύσκολα χρόνια της τουρκοκρατίας, όταν βασικό κύτταρο της θρησκευτικής και κοινωνικής οργάνωσης των κατοίκων αποτέλεσαν οι χριστιανικές ενορίες. Οι ενορίες συχνά άλλαζαν έκταση και δυναµικότητα παίρνοντας διάφορα ονόµατα, άλλοτε των ενοριακών ναών και άλλοτε αρχόντων, ιερέων ή επιτρόπων. Από τις αρχές του 17 ου αι. στην Καστοριά παγιώθηκαν οι εξής ένδεκα ενορίες: Μητροπόλεως (ή Εκκλησιάρχου), ραγωτά, Καρύδη, Αγίου Θωµά 489

2 (ή Μουζεβίκη), Σερβιώτη, Ελεούσας, Αγίων Αναργύρων, Οικονόµου, Εβραΐδος, Αγίου Λουκά και Αγίου Παντελεήµονος (ή Βαρλαάµ). Από αυτές µόνον η ενορία Οικονόµου βρισκόταν µέσα στο περιτειχισµένο τµήµα της πόλης, καθώς εκεί υπήρχε ο εµπορικός δρό- µος, που αργότερα πήρε την ονοµασία «Τσαρσί» (=αγορά). Στην περιοχή αυτή, όπου υπήρχαν µαγαζιά Ελλήνων, Εβραίων και Τούρκων, οι χριστιανοί κάτοικοι, λόγω της γειτνίασης µε τους Τούρκους, αποκαλούνταν «ακρίτες». Στις ένδεκα ενορίες της Καστοριάς διατηρούνται σήµερα περίπου εβδοµήντα βυζαντινές και µεταβυζαντινές εκκλησίες, οι οποίες αναλυτικά είναι οι παρακάτω: Ενορία Μητροπόλεως ή Εκκλησιάρχου: Μητρόπολη (τρισυπόστατη, 1851), Ταξιάρχης Μητροπόλεως (βυζαντινός α 10 ος αι., β 1359/60, γ πρώτο µισό 15 ου αι.), Άγιος Νικόλαος Κασνίτζης (βυζαντινός, β µισό 12 ου αι.), Άγιος Αθανάσιος Μουζάκη (βυζαντινός, 1383/84), Άγιος Ιωάννης Πρόδροµος (βυζαντινός, β µισό 14 ου αι.), Αγία Τριάδα (βυζαντινός, 1400/01), Άγιος Νικόλαος Καραβιδά (α 1539, β 1656/57), Παναγία Μητροπόλεως (16 ος αι.). Ενορία ραγωτά: Αγία Παρασκευή (ενοριακός, 1899), Άγιος Νικόλαος Πετρίτης (βυζαντινός, β µισό 14 ου αι.), Άγιος Νικόλαος (βυζαντινός, β µισό 14 ου αι.) Ενορία Καρύδη: Άγιος Ανδρέας (ενοριακός, 19 ος αι.), Άγιος Νικόλαος (1712), Άγιοι Ανάργυροι (1864). Ενορία Αγίου Θωµά (ή Μουζεβίκη): Άγιος Θωµάς (ενοριακός, 1876), Άγιος Νικόλαος αρχόντισσας Θεολογίας (α δεύτερο µισό 15 ου αι., β 1663), Άγιος Γεώργιος (α 16 ος αι., β 17 ος αι.), Παναγία ή Άγιος Μηνάς (1654). Ενορία Σερβιώτη: ώδεκα Απόστολοι (ενοριακός, 1857), Παναγία Ρασιώτισσα ή Βλεχέρνα (α βυζαντινός, πρώτο µισό µισό 15 ου αι., β 16 ος αι.), Άγιος Ιωάννης Θεολόγος (α 16 ος αι., β 18 ος αι.), Αγία Κυριακή (στις Γκαλιότρυπες, 19 ος αι.). Ενορία Ελεούσας: Παναγία (ενοριακός, α 1551, β 20 ός αι.), Άγιος Στέφανος (βυζαντινός, 9 ος αι., σε τρία στρώµατα τοιχογραφιών), Άγιος Αλύπιος (βυζαντινός, 13 ος ή 14 ος αι.), Άγιος ηµήτριος (α βυζαντινός, δεύτερο µισό 13 ου αι., β 1608/09), Άγιος Ανδρέας Ρουσούλη (βυζαντινός, α µισό 15 ου αι.), Άγιος Σπυρίδων (α βυζαντινός, δεύτερο µισό 15 ου αι., β 20 ός αι.), Άγιος Γεώργιος Πολιτείας (α βυζαντινός, β 18 ος αι.), Άγιος Νικόλαος άρχοντα Θωµάνου (1638/39), Άγιοι Απόστολοι Πέτρος και Παύλος (1547), Άγιος Γεώργιος (ενοριακός από το 1905, 19 ος αι.), Αγία Βαρβάρα (20 ός αι.). Ενορία Αγίων Αναργύρων: Άγιοι Ανάργυροι Γυµνασίου (ενοριακός, α 16 ος αι., β 18 ος αι.)., Άγιος Νικόλαος Μοναχής Ευπραξίας (α 1458/86, β 17 ος αι.), Άγιος Νικόλαος και Άγιος Χαράλαµπος (17 ος αι.), Παναγία (βυζαντινός, α δεύτερο µισό 15 ου αι., β 1634/35), Άγιος Αθανάσιος (1844). Ενορία Οικονόµου: Αγία Παρασκευή (ενοριακός, 1884), Παναγία Κουµπελίδικη (βυζαντινός, α 9 ος αι., β 1495, γ 17 ος αι.), Ταξιάρχης Γυµνασίου (βυζαντινός, α 11 ος αι., β 17 ος αι.), Άγιος ηµήτριος Καραβιδά (α βυζαντινός, β δεύτερο µισό 15 ου αι.), Άγιος Αλύπιος (βυζαντινός, α µισό 15 ου αι.), Άγιος Νικόλαος Μαγαλειού(1504/05), Παναγία Οικονόµου (1606). Ενορία Εβραΐδος: Παναγία Ζωοδόχου Πηγής (ενοριακός, 1840). Ενορία Αγίου Λουκά: Άγιος Λουκάς (ενοριακός, 1840), Άγιος Νικόλαος Τζώτζα (βυζαντινός, β µισό 14 ου αι.), Παναγία Φανερωµένη (βυζαντινός, β µισό 14 ου αι.), Ταξιάρχης (α 1622, β 1895), Άγιος Ιωάννης Πρόδροµος (1701 και 1727). Ενορία Αγίου Παντελεήµονα (ή Βαρλαάµ): Άγιος Παντελεήµων (ενοριακός, 1857), Άγιοι Ανάργυροι (βυζαντινός, 11 ος αι., σε δύο στρώµατα), Άγιος Νικόλαος Κυρίτζη (α βυζαντινός, δεύτερο µισό 14 ου αι., β 17 ος αι.), Άγιος Γεώργιος Βουνού (α βυζαντινός, δεύτερο µισό 14 ου αι., β 1651), Παναγία Τσατσιαπά (1613/14), Άγιος ηµήτριος (1882), Άγιος Θεόδωρος (1882), Άη Σωτήρας (1916). Λοιποί ναοί: Παναγία Μαυριώτισσα (βυζαντινός, 11 ος αι.), Άγιος Ιωάννης Θεολόγος Μαυριώτισσας (1552), Άγιος Νικόλαος (της παλιάς µονής, 19 ος αι.), Άγιος Κωνσταντίνος Καλλιθέας (20 ός αι.), Προφήτης Ηλίας (20 ός αι.), Άγιοι Πάντες (κοιµητηρίων, 20 ός αι., Άγιος Αθανάσιος του Βουνού (20 ός αι.). Γενικά χαρακτηριστικά. Οι βυζαντινές εκκλησίες της Καστοριάς είναι περίοπτες, όλες βασιλικές, εκτός από την Παναγία Κουµπελίδικη, που είναι τρίκογχη κι έχει χαρακτηριστικό ψηλό τρούλο. Οι τρεις παλαιότερες βυζαντινές εκκλησίες (Άγιοι Ανάργυροι, Ταξιάρχης και Άγιος Στέφανος) είναι τρίκλιτες µε υπερυψωµένο το µεσαίο κλίτος, το οποίο καλύπτεται µε κτιστή κυλινδρική καµάρα και φέρει στις τέσσερις πλευρές του µονόλοβα ή δίλοβα παράθυρα. Η κάλυψη του µεσαίου κλίτους µε κτιστό θόλο προσεγγίζει προς ανατολικά πρότυπα, όµως η ύπαρξη των παραθύρων στα τοιχώµατά τους µαρτυρεί και συγγένεια µε ελληνιστικά µνηµεία. Οι εκκλησίες αυτές µπορούν να θεωρηθούν ως ένας µικτός ή ενδιάµεσος τύπος µεταξύ ανατολικού και ελληνιστικού. Καστοριά, ο ναός του Αγίου Νικολάου Άρχοντος Θωµανού Οι περισσότερες βυζαντινές εκκλησίες της Καστοριάς κοσµούνται εξωτερικά µε περίτεχνο κεραµοπλαστικό διάκοσµο και τυφλά αψιδώµατα, τα οποία ενίοτε συµπληρώνονται µε τοιχογραφίες. Οι εσωτερικές τοιχογραφικές συνθέσεις παρουσιάζουν έντονη εκφραστική δύναµη και επιβλητικότητα. Είναι υψηλού καλλιτεχνικού επιπέδου και αντιπροσωπεύουν τις περισσότερες τάσεις της βυζαντινής ζωγραφικής, από τον αρχαϊσµό της τέχνης των Μακεδόνων, τον αριστοκρατικό ιδεαλισµό της εποχής των Κοµνηνών, τον εξπρεσιονιστικό χαρακτήρα της τεχνοτροπίας των σταυροφόρων και τον εκφραστικό ρεαλισµό της εποχής των Παλαιολόγων. Εικάζεται ότι, εκτός από ξένους ζωγράφους, ήδη από τον 10 ο αι. δραστηριοποιήθηκαν αξιόλογα τοπικά εργαστήρια µε ντόπιους καλλιτέχνες. Από τις κτητορικές και αφιερωµατικές επιγραφές συµπεραίνουµε ότι οι χορηγοί, που έκτισαν και τοιχογράφησαν τις βυζαντινές εκκλησίες της πόλης, ήταν αξιωµατούχοι, εκκλησιαστικοί λειτουργοί, στρατιωτικοί διοικητές ή εµπορευόµενοι άρχοντες. Ανάµεσά τους συναντούµε τον µάγιστρο Νικηφόρο Κασνίτζη µε τη γυναίκα του Άννα, τον Θεόδωρο Ληµνιώτη µε τη γυναίκα του Άννα Ραδηνή, τον αυτοκράτορα Μιχαήλ Η Παλαιολόγο, τους αδελφούς Στόγια και Θεόδωρο Μουζάκη κ.ά. Σχετικά µε τον µεγάλο αριθµό των βυζαντινών εκκλησιών της πόλης, ο Ν. Μουτσόπουλος σηµειώνει ότι ίσως αποτελούσαν οικογενειακά παρεκκλήσια, που λειτουργούσαν και ως µικρά µοναστήρια ή ησυχαστήρια µε κάποια «κοινωνική» ιδιοµορφία, µε την έννοια ότι σε αυτά αποσύρονταν οι κτήτορες προς το τέλος του βίου τους. Oι µεταβυζαντινές εκκλησίες της Καστοριάς είναι συνήθως µικρές µονόχωρες ή τρίκλιτες βασιλικές µε λιτή εξωτερική διαµόρφωση. Οι λόγοι που κτίζονταν ταπεινά ήταν για να µην προκαλούν τον φανατισµό των κατακτητών, µε αποτέλεσµα να δίνουν την εικόνα µικρής κατοικίας. Μετά τη συνθήκη της Αδριανούπολης (1829) και τις µεταρρυθµίσεις των Τανζιµάτ (1856), οι Τούρκοι επέτρεψαν το κτίσιµο µεγαλύτερων εκκλησιών και έδωσαν άδειες για την κατασκευή καµπαναριών. Το γεγονός ότι κτίστηκαν στην πόλη τόσο πολλές µεταβυζαντινές εκκλησίες, αποδεικνύει την έντονη παράδοση της βυζαντινής εποχής και το βαθύ θρησκευτικό συναίσθη- µα των κατοίκων. Τα χρήµατα για την ανέγερση αυτών των εκκλησιών προέρχονταν από δωρεές των κατοίκων, κυρίως των εύπορων που εµπορεύονταν µε την Κωνσταντινούπολη, τη Βιέννη, τη Λειψία, τη Βουδαπέστη και άλλες πόλεις της Ευρώπης. Και οι µεταβυζαντινές εκκλησίες της Καστοριάς είναι κατάκοσµες µε τοιχογραφικές συνθέσεις, που µας θυµίζουν την ισχυρή παράδοση των βυζαντινών χρόνων. Τεχνοτροπικά ορισµένες τοιχογραφίες ακολουθούν την «κρητική» σχολή, χρησιµοποιώντας παράλληλα στοιχεία από την παλαιότερη ζωγραφική της τέχνης των Παλαιολόγων ή εικονογραφικούς τύπους από το Άγιο Όρος, µε µεγάλη ποικιλία διαφόρων τάσεων. Στα τέλη του 15 ου αι. λειτούργησε στην πόλη και τοπική σχολή αγιογράφων µε εξαίρετα έργα. Από τα άλλα καλλιτεχνικά εργαστήρια ξεχωρίζει ο ζωγράφος Ονούφριος, ο οποίος αποτελεί εξέχουσα µορφή της θρησκευτικής ζωγραφικής του 16 ου αι. Στον Ονούφριο αποδίδονται οι τοιχογραφίες των Αγίων Αποστόλων Ελεούσας και των Αγίων Αναργύρων του Γυµνασίου, ενώ ο ίδιος τοιχογράφησε επίσης αρκετές εκκλησίες της Αλβανίας. Χαρακτηριστικό γνώρισµα των εκκλησιών της Καστοριάς αποτελεί η τοιχογράφηση και εξωτερικών επιφανειών, 490

3 συνήθως πάνω από την κόγχη του ιερού. Σε ορισµένες µεταβυζαντινές εκκλησίες συναντούµε ανοιχτούς εξωνάρθηκες µε τη µορφή χαγιατιού, όπως οι Άγιοι Θεολόγοι, ο Άγιος Θωµάς, η Αγία Παρασκευή κ.ά., όπου µετά την κυριακάτικη λειτουργία συγκεντρώνονταν οι κάτοικοι και συζητούσαν διάφορα θέ- µατα της κοινότητας. Στον περίβολο των ενοριακών εκκλησιών βρίσκονταν και τα τοπικά κοιµητήρια. Π.ΤΣ. V. Η βυζαντινή πόλη - η οχύρωση πολεοδοµικά γνωρίσµατα. Η Καστοριά οικίζεται και αναπτύσσεται παρουσιάζοντας περισσότερο γνωρίσµατα ενός τυπικού βυζαντινού κάστρου της µακεδονικής ενδοχώρας της µεσοβυζαντινής περιόδου, παρά µιας πρωτοβυζαντινής πόλης του 6 ου αι. Με εξαίρεση την πολύτιµη αναφορά του Προκόπιου, τα µνηµειακά της κατάλοιπα αλλά και η εν γένει πολεοδοµία της παραπέ- µπουν στην οργάνωση του χώρου µιας µεσαιωνικής πόλης, µε διµερή οχύρωση και κυκλοτερή ανάπτυξη γύρω από τον φρουριακό πυρήνα της ακρόπολης στο υψηλότερο σηµείο. Η οχυρότητα της πόλης µαρτυρείται µε έµφαση στον Προκόπιο και την Άννα Κο- µνηνή, που αναφέρονται σε ισχυρά τείχη και πύργους. Ειδικά, η Άννα Κοµνηνή ετυµολογεί την ονοµασία της από τη λέξη 'κάστρον'. Η έκτασh της οχυρωµένης πόλης υπολογίζεται στα 295 στρέµ- µατα, µε βάση τα υπολείµµατα του περιγράµµατος του τείχους και τις θέσεις των εκκλησιών, ενώ ενδεικτικά µπορούν να εξαχθούν λίγα συµπεράσµατα για τη χαρακτηριστική πυκνή και κυκλοτερή µεσαιωνική δοµή, που διατηρεί ακόµη η πόλη και µαρτυρείται διαχρονικά από τους περιηγητές και τις παλιές χαλκογραφίες. Η πόλη ενισχύεται ήδη από την ιουστινιάνεια περίοδο µε ισχυρό τείχος στα δυτικά, στον ισθµό της χερσονήσου, το οποίο είχε πιθανώς τέσσερις πύργους και στο µέσον µία κεντρική πύλη, τη «Μεγάλη Πόρτα» ή «Εξώπορτα». Αυτή η κατασκευή συνοδευόταν από τάφρο κατά πλάτος της χερσονήσου. Από το δυτικό τείχος ξεκινούν οι δύο πλευρικοί βραχίονες, που περιβάλλουν την πόλη από βορρά και νότο και διασώζονται κατά τόπους -κυρίως ο νότιος. Απολήγουν ανατολικά στην ακρόπολη, ο εσωτερικός περίβολος της οποίας πιθανώς περικλείει περιοχή 132 στρεµ- µάτων. Στο ψηλότερο σηµείο διασώζονται δύο τετράπλευροι πύργοι. Έντυπη εικόνα µε αναπαράσταση της Καστοριάς του 18 ου αι. ( ηµοτική Βιβλιοθήκη Καστοριάς) Η µορφολογία του τείχους και των πύργων ανάγεται κυρίως στη µεσοβυζαντινή περίοδο, πιθανώς περί το 1020, ενώ σύµφωνα µε τους περιηγητές αλλά και τα δοµικά χαρακτηριστικά πολλές επισκευές έγιναν από τους Οθωµανούς. Με θαυµασµό αναφέρεται ο Εβλιγιά Τσελε- µπή, στα µέσα του 17 ου αι., στους ισχυρούς πύργους και στο µεγάλο ύψος του τείχους. Το 1904 η οχύρωση υπέστη κατεδαφίσεις από τους Τούρκους, αλλά η οριστική καταστροφή οφείλεται στη σύγχρονη ανοικοδόµηση και τη διάνοιξη των δύο κάθετων δρόµων της πόλης. Η πόλη εκτεινόταν και έξω από τον οχυρό περίβολο, όπως αποδεικνύει η πληθώρα των µικρών οικογενειακών ναών, των µοναστηριών και των νεκροταφείων που αναπτύσσονται στο ανατολικό, βόρειο και νότιο τµήµα. Αρχικώς, στα βυζαντινά χρόνια εξαπλώνεται κυρίως προς το ορεινό ύψωµα στα ανατολικά, ενώ στη µεταβυζαντινή περίοδο οι χριστιανικές συνοικίες προωθούνται στις δύο όχθες της λίµνης, τη βόρεια και τη νότια παραλία, τη συνοικία του Απόζαρι και του Ντολτσό, αντίστοιχα. VI. Οι βυζαντινοί ναοί (9 ος -14 ος αι.). 1. Αρχιτεκτονική. Το χαρακτηριστικότερο στοιχείο στην τοπογραφία της Καστοριάς είναι οι 74 βυζαντινοί και µεταβυζαντινοί ναοί, διεσπαρµένοι σε όλη την έκταση, εντός και εκτός του βυζαντινού τείχους. Έχουν µικρή κλίµακα και εφαρ- µόζουν τον τύπο του απλού µονόχωρου κτίσµατος ή της µικρής τρίκλιτης βασιλικής, µε µοναδική εξαίρεση την Παναγία Κουµπελίδικη που έχει τρούλο και εφαρµόζει τον τρίκογχο τύπο. Οι περισσότερες από τις εκκλησίες ήταν οικογενειακές ιδιοκτησίες, ενώ ορισµένες συνιστούσαν µικρές µονές. Χρονολογούνται από τον 10 ο έως τον 19 ο αι. και οι Καστοριά, Άγιοι Ανάργυροι τοιχογραφίες τους τεκµηριώνουν την αδιάκοπη εξέλιξη της µνηµειακής ζωγραφικής στην Καστοριά. Όλες διατήρησαν τον χριστιανικό χαρακτήρα τους και λειτουργούσαν κανονικά επιδεχόµενες ανακαινίσεις στη διάρκεια της τουρκοκρατίας. Πολλές από αυτές αποτελούν χορηγίες µελών της τοπικής αριστοκρατίας, όπως του Κασνίτζη, του Ληµνιώτη, του Μουζάκη, του Κυρίτζη. Στους αρχαιότερους σωζόµενους ναούς της πόλης που ανάγονται από τις αρχές του 10 ου έως τις αρχές του 11 ου αι., προσγράφονται ο Άγιος Στέφανος, ο Ταξιάρχης Μητροπόλεως και οι Άγιοι Ανάργυροι. Συνιστούν ιδιαίτερη κατηγορία, καθότι πρόκειται για µικρές τρίκλιτες καµαροσκεπείς βασιλικές µε νάρθηκα και έντονα υπερυψωµένο κεντρικό κλίτος. Ξεχωρίζουν για την τοιχοδοµία τους µε τον πλούσιο κεραµοπλαστικό διάκοσµο, τα πλίνθινα γράµ- µατα και τη χαρακτηριστική διχρωµία λευκού-κόκκινου, που δηµιουργείται µε την εναλλαγή λίθων και πλίνθων, ώστε να δηµιουργείται ένα ιδιότυπο πλινθοπερίκλειστο σύστηµα δόµησης που επιχωριάζει στη δυτική Μακεδονία. Πήλινα πλακίδια, κεραµοπλαστικά θέµατα και οδοντωτές ταινίες κοσµούν τµήµατα της ανωδοµής τους. Και οι τρεις ναοί κτίζονται εκτός των τειχών της πόλης. Ο Άγιος Στέφανος, στο ανατολικό άκρο της πόλης, σε λοφώδες ύψωµα ανάµεσα στις διατηρητέες συνοικίες του Απόζαρι και του Ντολτσό, διασώζει σπάνια αρχιτεκτονικά στοιχεία, όπως κτιστό σύνθρονο µε καθέδρα στην κόγχη του ιερού βή- µατος, χαµηλό κτιστό τέµπλο και υπερώο επάνω από τον νάρθηκα µε µικρό παρεκκλήσιο στο νότιο άκρο του, το οποίο οι ντόπιοι ονοµάζουν «ασκηταριό». Ήταν πιθανό να αποτελούσε καθολικό µονής. Η τρίκλιτη βασιλική του Αγίου Γεωργίου της Πολιτείας, κτίσµα ανακαινισµένο κατά τον 17 ο και 18 ο αι., κτίστηκε στο ακρότατο και ψηλότερο ανατολικό τµήµα της πόλης. Το ανατολικό τµήµα και το σύνθρονο µε την κτιστή καθέδρα ανάγουν την αρχική φάση του ναού πιθανώς στον 9 ο -10 ο αι. ανάµεσα, δηλαδή, στους αρχαιότερους ναούς της Καστοριάς. Η θέση, η παλαιότητα και η επωνυµία του ναού µπορούν να τον ταυτίσουν µε τον Άγιο Γεώργιο, που αναφέρει η Άννα Κοµνηνή στην Αλεξιάδα, κατά την επανάκτηση της πόλης από τον Αλέξιο Κοµνηνό το Ο Ταξιάρχης Μητροπόλεως βρίσκεται κοντά στη σύγχρονη µητρόπολη της Καστοριάς. Το αρχικό σχήµα της τρίκλιτης βασιλικής έχει αλλοιωθεί από την κατεδάφιση του βόρειου τοίχου και την επέκταση του βόρειου κλίτους. Τα τρία κλίτη χωρίζονται µε κιονοστοιχίες και τα κιονόκρανά τους προέρχονται από άλλο κτίσµα. Η άποψη ότι πιθανώς κτίστηκε επάνω σε πρωιµότερη βασιλική δεν µπορεί να υποστηριχτεί µε ασφάλεια. Η αφιέρωση του ναού στον Αρχάγγελο Μιχαήλ, η αποµονωµένη θέση του στο άκρο της πόλης και τα ταφικά πορτραίτα στον νότιο εξωτερικό τοίχο υποδηλώνουν τη χρήση του ως κοιµητηριακού ναού. Η αρχαϊκότητα που παρουσιάζει στα µορφολογικά γνωρίσµατά του, ίσως τον καθιστά λίγο πρωιµότερο από τον Άγιο Στέφανο, δηλαδή στα τέλη του 9 ου µε αρχές του 10 ου αι. Στους Αγίους Αναργύρους η αρχικώς κα- µαροσκέπαστη τρίκλιτη βασιλική του τέλους του 10 ου -αρχών του 11 ου αι. καλύφθηκε από ξύλινη στέγη, λόγω της κατάρρευσης των αρχικών καµαρών. Εντυπωσιακή είναι η µορφολογία των εξωτερικών τοίχων µε πλούσια κεραµοπλαστικά κοσµήµατα. Γλυπτός µαρµάρινος διάκοσµος περιθέει τα πλαίσια των θυρών και των παραθύρων και µαζί µε τα υπολείµµατα του µαρµάρινου τέµπλου χρονολογείται στις αρχές του 11 ου αι. Εκτός από τις τρίκλιτες βασιλικές, ο συνήθης αρχιτεκτονικός τύπος, που εφαρ- µόζεται στη µεσοβυζαντινή Καστοριά, είναι ο µονόχωρος ξυλόστεγος δροµικός ναός. Από τους αρχαιότερους αυτού του τύπου είναι ο Ταξιάρχης του Γυ- µνασίου (αρχές 11 ου αι.) στην ακρόπολη και ο Άγιος ηµήτριος. Εντυπωσιακότερος είναι ο Άγιος Νικόλαος του µάγιστρου Νικηφόρου Κασνίτζη του δεύτερου µισού του 12 ου αι. Έξω από την πόλη στην όχθη της λίµνης κτίζεται η µονή της Παναγίας Μαυριώτισσας πιθανώς στα χρόνια του Αλέξιου Α Κο- µνηνού. Η ταύτισή της µε τη µονή της 491

4 Μεσονησιώτισσας δεν ισχύει στη σύγχρονη βιβλιογραφία και η επωνυµία «Μαυριώτισσα» ίσως τη συνοδεύει από την ίδρυσή της. Εξαίρεση στην τυπολογία των καστοριανών ναών είναι η Παναγία Κουµπελίδικη, που αποτελεί τον µοναδικό µονόχωρο τρίκογχο µε τρούλο και νάρθηκα ναό. Βρίσκεται στην ακρόπολη σχεδόν σε επαφή µε το ανατολικό σκέλος του τείχους, στοιχείο που οδήγησε στην υπόθεση να θεωρηθεί προγενέστερη από την επισκευή του τείχους, η οποία έγινε περί το Η προσωνυ- µία «Κουµπελίδικη» είναι νεότερη και οφείλεται στον τρούλο της (κουµπές). Η αρχική επωνυµία του ναού, «Σκουταριώτισσα και Ακαταµάχητος», διασώζεται σε επιγραφή στη βάση του τρούλου και ως επίθετα της Θεοτόκου συνδέονται µε τη θεοµητορική λατρεία στην Κωνσταντινούπολη και τον προορισµό της Παναγίας να φυλάει τα τείχη της πόλης. Ο αρχιτεκτονικός τύπος και η περιορισµένη χωρητικότητά του συνεπικουρούν σε αυτήν τη λειτουργία και τη χρήση του από την εκάστοτε φρουρά. Ο ψηλός κυλινδρικός τρούλος µε τα διακοσµητικά εφυαλωµένα πήλινα αβάκια σε ζώνες και τα πλίνθινα γράµµατα αποτελεί το χαρακτηριστικότερο µορφολογικό στοιχείο του ναού, που συγκρίνεται µε αντίστοιχα παραδείγµατα των Πρεσπών περί το Στον 15 ο αι. ο µικρός ναός αποκτά εξωνάρθηκα, που µιµείται τη µορφολογία του αρχικού κτίσµατος. 2. Μνηµειακή ζωγραφική. Από τους 74 ναούς οι περισσότεροι σώζουν τοιχογραφηµένα τµήµατα, που αποτελούν πεδίο µελέτης της εξέλιξης της βυζαντινής και µεταβυζαντινής ζωγραφικής από τον 10 ο έως τον 19 ο αι. Τα πολλαπλά στρώµατα τοιχογραφιών αποδεικνύουν τη συνεχή ανακαίνιση των ναών. Χαρακτηριστικό γνώρισµα αποτελούν οι εξωτερικές τοιχογραφίες πολλών ναών, όπως επίσης και τα πορτραίτα των δωρητών, που µε αυτόν τον τρόπο προβάλλουν την κοινωνική τους θέση. Από το επιγραφικό υλικό αντλούνται στοιχεία της βυζαντινής προσωπογραφίας και της ιστορίας της πόλης. Στον Άγιο Στέφανο διατηρούνται παραστάσεις από τον 10 ο έως τον 14 ο αι. Το αρχαιότερο στρώµα συµβαδίζει µε την ανέγερση του ναού στις αρχές του 10 ου αι. και κοσµούσε αρχικά όλη την επιφάνεια. Σήµερα σώζεται αποσπασµατικά. Το ολοκληρωµένο πρόγραµµά του είναι το πρωιµότερο που απαντά στον ελλαδικό χώρο. Η ευτέρα Παρουσία στον νάρθηκα συγκρίνεται µε καππαδοκικά πρότυπα των «αρχαϊκών ναών» των αρχών του 10 ου αι. και της Αγίας Άννας Τραπεζούντας. Καστοριά, Παναγία Κουµπελίδικη Το δεύτερο στρώµα, που χρονολογείται στις αρχές του 13 ου αι., καλύπτει τα ανώτερα τµήµατα του κεντρικού κλίτους. Ξεχωρίζει στην καµάρα του κεντρικού κλίτους η δογµατικής σηµασίας απεικόνιση των τριών ηλικιών του Χριστού ως Εµµανουήλ, Παλαιού των Ηµερών, και Παντοκράτορα, όπου τονίζεται το οµοούσιο του Πατρός και του Υιού. Είναι πιθανόν ο διάκοσµος αυτής τη φάσης, µε το συντηρητικό ύφος και τα υψηλά θεολογικά νοήµατα, να συνδέεται µε πρόσωπο του κύκλου της επισκοπής της Καστοριάς. Ανεξάρτητες παραστάσεις αφιερωµατικού χαρακτήρα συµπληρώνουν τον διάκοσµο του ναού. Ξεχωρίζουν η ταφική παράσταση του δωρητή Θεόδωρου Λυµνεώτη του προχωρηµένου 13 ου αι., ο οποίος προσφέρει το πρόπλασµα του ναού στον φερώνυµο άγιο Στέφανο, και η δέηση του Γεωργίου γιού του Βαριβύλη του 1337/8, στην επιγραφή της οποίας αναφέρεται το όνοµα του ζωγράφου Αθανασίου. Στον Ταξιάρχη Μητροπόλεως οι τοιχογραφίες χρονολογούνται, επίσης, σε διαφορετικές φάσεις από τον 10 ο έως τον 15 ο αι. Το αρχαιότερο στρώ- µα, που συµβαδίζει µε την ανέγερση του ναού, διατηρείται σε ελάχιστα ση- µεία του νάρθηκα και στις δύο κόγχες των πλαγίων κλιτών. Ανάµεσά τους διακρίνονται αποσπάσµατα της ευτέρας Παρουσίας. Η δυτική όψη του ναού ανακαινίζεται µε εξωτερικές τοιχογραφίες των µέσων του 13 ου αι., όπου απεικονίζονται οι δύο δωρητές η Ειρήνη ούκαινα της Ηπείρου και ο γιός της Μιχαήλ Ασάνης. Πιθανώς εντάσσεται στο σύντο- µο διάστηµα της βουλγαρικής κυριαρχίας της Καστοριάς από τον τσάρο Ιωάννη Ασάνη το Ακολουθεί ση- µαντική ανακαίνιση µε νέα τοιχογράφηση από τον ιεροµόναχο ανιήλ, το 1359/60, στα χρόνια της σερβοκρατίας επί του Συµεών Ούρεση Παλαιολόγου και του γιού του Ιωάννη ούκα, σύµφωνα µε την κτητορική επιγραφή. Στον 15 ο αι. κοσµείται ο εξωτερικός νότιος τοίχος µε πορτραίτα νεκρών, που συνεικονίζονται είτε µε τον Χριστό είτε µε την Παναγία. Αποτελούν σηµαντικούς µάρτυρες για τη µεταβυζαντινή κοινωνία της Καστοριάς, την προσωπογραφία και την ενδυµατολογία του πρώτου µισού του 15 ου αι. Όπως στους δύο προηγούµενους ναούς, έτσι και στους Αγίους Αναργύρους το αρχαιότερο στρώµα, που σώζεται σε λίγα τµήµατα του νάρθηκα, συνανήκει µε την ανέγερση του ναού στα τέλη του 10 ου -αρχές 11 ου αι. Ξεχωρίζει η αφιερωµατική παράσταση των αγίων Κωνσταντίνου και Ελένης µε τον «κεκοιµη- µένο δούλο Κωνσταντίνο», υποδηλώνοντας, ίσως, τη χρήση του χώρου ως κοιµητηριακού. Στο δεύτερο στρώµα τοιχογράφησης, που καλύπτει ολόκληρο τον ναό, έχου- Καστοριά, Άγιος Νικόλαος του Κασνίτζη µε ένα από τα ωραιότερα σύνολα της κοµνήνειας µνηµειακής ζωγραφικής της δυναµικής τεχνοτροπίας, το οποίο εντάσσεται περί το Στον κυρίως ναό αναπτύσσεται ο χριστολογικός κύκλος, στο βόρειο κλίτος, που είναι αφιερωµένο στον άγιο Γεώργιο, εικονίζονται σκηνές από τον βίο του αγίου, ενώ στο νότιο παριστάνονται τα θαύµατα των αγίων Κοσµά και αµιανού. Στο βόρειο κλίτος ξεχωρίζει η παράσταση των κτητόρων Θεόδωρου Ληµνιώτη, της Άννας Ραδηνής και του γιού τους Ιωάννη, που προσφέρουν τον ναό στην όρθια Βρεφοκρατούσα. Ο κτήτορας µε το όνοµα Θεόφιλος Ληµνιώτης και το µοναχικό σχήµα απεικονίζεται ξανά προσφέροντας τον ναό στον Χριστό. Αξιόλογο επιγραφικό υλικό σώζεται στον ναό. Συνολικά υπάρχουν δέκα γραπτές επιγραφές µε σηµαντικότερη την κτητορική, που αναπτύσσεται σε δεκαέξι έµµετρους δωδεκασύλλαβους στίχους και ξεχωρίζει για την υψηλή γραµµατειακή της αξία. Η υψηλή καλλιτεχνική παραγωγή στην Καστοριά στα χρόνια των Κοµνηνών επιβεβαιώνεται και από τις τοιχογραφίες στον Άγιο Νικόλαο του Κασνίτζη, σύνολο που ανάγεται περί το 1160/80. Η ανέγερση και η ιστόρηση του µονόχωρου ναού ολοκληρώνονται σε µία φάση µε δαπάνες του µάγιστρου Νικηφόρου Κασνίτζη. Το εικονογραφικό πρόγραµµα περιλαµβάνει σκηνές ωδεκαόρτου, τον βίο του αγίου Νικολάου και µορφές αγίων, όπου υπερτερούν οι στρατιωτικοί. Στον νάρθηκα το αρχοντικό ζεύγος των κτητόρων, ο Νικηφόρος και η Άννα, προσφέρουν τον ναό στον άγιο Νικόλαο. Η τεχνοτροπία αποτελεί συνδυασµό ακαδηµαϊκών ροπών και υστεροκοµνήνειου µανιερισµού και συνδέεται περισσότερο µε τις τοιχογραφίες του Αγίου Παντελεήµονα στο Nerezi (1164) και λιγότερο µε των Αγίων Αναργύρων. Ο Άγιος Νικόλαος του Κασνίτζη αποτελεί τον αρχαιότερο από µια σειρά καστοριανών ναών που αφιερώνονται σε αυτόν τον άγιο, δείχνοντας ιδιαίτερη προτίµηση στη λατρεία του, η οποία συνδέθηκε µε τον ρόλο της λίµνης στη ζωή των κατοίκων της πόλης. Ο 13 ος αι. απαντά σε δύο διαφορετικές φάσεις ιστόρησης της µονής της Παναγίας Μαυριώτισσας. Το νέο µνηµειακό στυλ των αρχών του αιώνα εκπροσωπείται στις τοιχογραφίες του ανατολικού και του δυτικού τοίχου του κυρίως ναού, όπου στις σκηνές των Παθών του Χριστού εµφανίζονται νέα σπάνια θέµατα, όπως η λιποθυµία της Θεοτόκου στη Σταύρωση και το επεισόδιο του δυσσεβούς Ιεφωνία στην Κοίµηση. Στη λιτή, η ευτέρα Παρουσία εµπλουτίζεται µε τα θέµατα των ποινών των κολασµένων και διακρίνεται για τις ρεαλιστικές λεπτοµέρειες και τα ζωηρά χρώµατα. Στον ίδιο ναό, ο εξωτερικός νότιος τοίχος κοσµείται µε την παράσταση δύο αυτοκρατορικών µορφών. Έχουν ταυτιστεί είτε µε τον Αλέξιο Α Κοµνηνό, ιδρυτή της µονής, και τον Μιχαήλ Η Παλαιολόγο, που ανέκτησε την ευρύτερη περιοχή µετά τη µάχη της Πελαγονίας το 1259, είτε µε τον Μιχαήλ Η 492

5 Παλαιολόγο και τον αδελφό του σεβαστοκράτορα Ιωάννη Παλαιολόγο. Η απεικόνιση του αυτοκράτορα Μιχαήλ Η θέτει ως terminus post quem των εξωτερικών τοιχογραφιών το Το νέο ογκηρό στυλ της παλαιολόγειας αναγέννησης, που διαµορφώνεται στο δεύτερο µισό του 13 ου αι., εκφράζεται πλήρως ανεπτυγµένο στην πρώτη φάση του εντοίχιου διακόσµου της Παναγίας Κουµπελίδικης στον κυρίως ναό και τον νάρθηκα, που τοποθετείται περί το Οι παραστάσεις είναι λιγοστές, λόγω του ελάχιστου διαθέσιµου χώρου του ναού, και περιορίζονται σε λίγες σκηνές του ωδεκαόρτου και του Βίου της Παναγίας. Σπάνια για τα βυζαντινά εικονογραφικά δεδο- µένα είναι η ανθρωπόµορφη Αγία Τριάδα στη σκαφωτή καµάρα του νάρθηκα, όπου εικονίζονται ο Πατήρ ως Παλαιός των Ηµερών να κρατεί στους κόλπους του τον Υιό-Παντοκράτορα, ο οποίος µε τη σειρά του κρατεί το Άγιο Πνεύ- µα-περιστερά σε µετάλλιο. Στη δυτική όψη του ναού οι λιγοστές ορατές τοιχογραφίες χρονολογούνται το 1496 και ως δωρητής αναφέρεται ένας Ανδρόνικος, ενώ ο εξωνάρθηκας και το ιερό βήµα του ναού ανακαινίζονται µε τοιχογραφίες των µέσων του 17 ου αι. Οι σπάνιοι τρόποι απόδοσης της Αγίας Τριάδας επιχωριάζουν στην περιοχή της Καστοριάς στο δεύτερο µισό του 13 ου αι., µε δεύτερο χαρακτηριστικό παράδειγµα στον Άγιο Γεώργιο της Οµορφοκκλησιάς. Πρόκειται για ένα σταυροειδή εγγεγραµµένο µε τρούλο ναό στα περίχωρα της Καστοριάς, που κοσµείται µε τοιχογραφίες του 13 ου και του 14 ου αι. Στην καµάρα του νάρθηκα απεικονίζεται µία µοναδική σε πρωιµότητα Αγία Τριάδα σε ένα σώµα µε τρεις κεφαλές, του Παλαιού των Ηµερών, του Εµµανουήλ και της περιστεράς, αποδίδοντας έτσι το οµοούσιο και αδιαίρετο της Τριαδικής Ενότητας και αναδεικνύοντας µε ρηξικέλευθο καλλιτεχνικό πνεύµα τους θεολογικούς προβληµατισµούς των τελευταίων δεκαετιών του 13 ου αι. Η µνηµειακή ζωγραφική του 14 ου αι. στην Καστοριά εκπροσωπείται από ναούς, που είτε κτίζονται το δεύτερο µισό του 14 ου αι. είτε ανακαινίζονται την περίοδο αυτή. Ο Ταξιάρχης Μητροπόλεως ανακαινίζεται το 1359/60, µε δαπάνες του ιεροµόναχου ανιήλ, την περίοδο της σερβοκρατίας επί Συµεών Ούρεση Παλαιολόγου και Ιωάννη ούκα. Οι τοιχογραφίες αυτής της φάσης στο κεντρικό κλίτος, µε χριστολογικές σκηνές και έµφαση στα Πάθη του Χριστού, αποτελούν έκφραση της αντικλασικής τεχνοτροπίας της παλαιολόγειας ζωγραφικής και χαρακτηρίζονται από δραµατικότητα και ρεαλισµό. Κορυφαίο µνηµείο της εποχής ο Άγιος Αθανάσιος του Μουζάκη (1383/84) αποτελεί χορηγία των Αλβανών αυταδέλφων Στώια και Θεόδωρου Μουζάκη, που κυριαρχούσαν στην Καστοριά, και του ιεροµόναχου ιονυσίου, επί αρχιερατείας Γαβριήλ. Στις τοιχογραφίες τού ναού απεικονίζεται η Βασιλική έηση µε τον Ιησού Αρχιερέα, Καστοριά, Άγιος Γεώργιος Οµορφοκκλησιάς, Η Αγία Τριάδα την Παναγία βασίλισσα και τους στρατιωτικούς αγίους µε ενδυµασίες Βυζαντινών αυλικών. Στενή εικονογραφική και τεχνοτροπική σύνδεση µε τα ανωτέρω παρουσιάζουν οι τοιχογραφίες του Αγίου Γεωργίου του Βουνού, του Αγίου Νικολάου του Κυρίτζη, του Αγίου Νικολάου του Τζώτζα και του Αγίου Αλυπίου, σύνολα που εντάσσονται µεταξύ του 1360 και 1380 και αποδίδονται σε τοπικές καλλιτεχνικές δυνάµεις, οι οποίες στο δεύτερο µισό του 14 ου αι. επαναφέρουν την τέχνη της πρώτης παλαιολόγειας περιόδου, συνδυάζοντας και αντικλασικά στοιχεία. Η δυναµική αυτής της ζωγραφικής παράδοσης προβάλλει και στις πρώτες δεκαετίες του 15 ου αι. στην Καστοριά και την περιφέρειά της. Τα σωζόµενα σύνολα δείχνουν τη σηµαίνουσα καλλιτεχνική θέση της Καστοριάς στον αντίποδα της άλλης σηµαντικής καλλιτεχνικής πόλης της Μακεδονίας, της Αχρίδας. VII. Οι µεταβυζαντινοί ναοί. 1. Ο 15 ος αι. Για την Καστοριά και γενικά για τη υτική Μακεδονία η τουρκοκρατία ξεκινά από τα τέλη του 14 ου αι. Θα περίµενε κανείς µια ανάσχεση στον το- µέα ανέγερσης και διακόσµησης των χριστιανικών λατρευτικών κτισµάτων, ωστόσο οι µνηµειακές µαρτυρίες δείχνουν τη συνέχιση, στην πρώτη τριακονταετία του 15 ου αι., µε ανέγερση και τοιχογράφηση νέων µονόχωρων ναών, όπως οι Άγιοι Τρεις (Γουρίας, Άβιβος και Σαµωνάς) (1401), ο Άγιος Ιωάννης Πρόδροµος (αρχές 15 ου αι.), η Παναγία Ρασσιώτισσα (1411;), ο Άγιος Ανδρέας του Ρουσούλη (1430) και εκτός πόλεως η Κοίµηση της Θεοτόκου στο Ζευγοστάσι (1432). Παράλληλα, φιλοτεχνούνται φορητές εικόνες τέµπλων µε πληρέστερο δείγµα αυτό των Αγίων Τριών. Μετά από ένα κενό µισού αιώνα, στις τελευταίες δεκαετίες του 15 ου αι., εµφανίζεται ένα καλλιτεχνικό εργαστήριο, που κοσµεί τέσσερις ναούς της πόλης, τον Άγιο Νικόλαο της µοναχής Ευπραξίας Καστοριά, Παναγία Κουµπελίδικη, Η Αγία Τριάδα (1485/6), τον Άγιο Νικόλαο της αρχόντισσας Θεολογίνας, τον Άγιο Σπυρίδωνα και τον Άγιο Νικόλαο του Μαγαλειού (1505), και παράλληλα φιλοτεχνεί βηµόθυρα και φορητές εικόνες. ιαρκεί όσο µία γενιά και είναι πιθανό να κατάγεται από την Καστοριά. Εκφράζει την ανανεωτική τάση της ζωγραφικής µε την εισαγωγή στοιχείων από την καθηµερινή ζωή, µε έµφαση στη διακοσµητικότητα και µε την υιοθέτηση στοιχείων της ιταλικής ζωγραφικής και του υστερογοτθικού στυλ. ραστηριοποιείται σε µεγάλη ακτίνα εκτός Καστοριάς µε κορυφαίο µνηµείο το παλαιό καθολικό της µονής Μεταµορφώσεως Μετεώρων (1483). 2. Ο 16 ος αι. Μετά από απουσία 40 χρόνων ανακαινιστικής δραστηριότητας, επανέρχονται οι µικροί οικογενειακοί µονόχωροι ναοί στα µέσα του 16 ου αι. Κοσµούνται από ονοµαστούς ζωγράφους της εποχής, οι οποίοι δεν κατάγονταν από την πόλη ούτε φαίνεται να δη- µιουργούν µόνιµη καλλιτεχνική σχέση µε αυτήν. Το 1547 κτίζεται και κοσµείται ο ναός των Αγίων Αποστόλων του Τζώτζα µε δαπάνες του άρχοντα Γεωργίου Θεοδώρου. Ιστορήθηκε µε υψηλής ποιότητας τοιχογραφίες του ονοµαστού ζωγράφου Ονούφριου, που ήταν πρωτόπαπας του Νεοκάστρου (Ελµπασάν) και έχει αφήσει πλούσιο έργο στο Βεράτι και τη Σέλτσανι. Το 1553 ανακαινίζεται µε τοιχογραφίες ο προϋφιστά- µενος από τον 15 ο αι. µονόχωρος ναός της Παναγίας Ρασιώτισσας. Οι δαπάνες αναλήφθηκαν από τον τοπικό άρχοντα κυρ Σταµάτη του Σιρόβα, ενώ ο εκλεκτός εντοίχιος διάκοσµος έχει αποδοθεί στον περίφηµο ζωγράφο Φράγκο Κατελάνο ή στον κύκλο του. Την ίδια περίοδο, το 1552, ιδρύεται το παρεκκλήσι του Αγίου Ιωάννη του Θεολόγου στο µοναστήρι της Παναγίας Μαυριώτισσας, τον πλούσιο εντοίχιο διάκοσµο του οποίου υπογράφει ο Ευστάθιος Ιακώβου, πρωτονοτάριος Άρτας. 3. Οι 17 ος,18 ος και 19 ος αι. Ιδιαίτερα παραγωγικός αποδεικνύεται ο 17 ος αι. τόσο στη ναοδοµία όσο και στη µνηµειακή ζωγραφική και την παραγωγή εικόνων. Η δραστηριότητα φανερώνει χαρακτηριστική κοινωνική και οικονοµική ευρωστία. Κτίζονται νέοι µικροί µονόχωροι ναοί ή ανακαινίζονται παλαιότεροι, συνολικά δεκαέξι µνηµεία που συνιστούν ατοµικές ή συλλογικές χορηγίες των τοπικών αρχόντων, ιερέων, ιερο- µόναχων ή µοναχών που γράφουν περήφανα το όνοµά τους στις κτητορικές επιγραφές. Η Παναγία του άρχοντα Αποστολάκη (1605/6), ο Άγιος ηµήτριος του άρχοντα Θωµά Σαράντη και της συζύγου του Θωµαΐδος (1608/9), ο Ταξιάρχης του «πανευγενεστάτου και τιµιωτάτου άρχοντος κυρ Ράλι Κωνσταντίνου και της συζύγου του Μποζής» (1622), ο Άγιος Νικόλαος του άρχοντα Θωµάνου (1639), ο Άγιος Νικόλαος του άρχοντα Κυρίτζη (1654), ο Άγιος Νικόλαος της αρχόντισσας Θεολογίνας (1663), αποτελούν δείγµατα της πλούσιας παραγωγής του αιώνα και εφαλτήριο για την ανάδειξη των δωρητών τους σε µακροσκελείς κτητορικές επιγραφές, που ανασυσταίνουν την καστοριανή κοινωνία, παρέχουν πληροφορίες για την εκκλησιαστική ιεραρχία και για την τοπική οικονο- µική ευρωστία. Μεταξύ των κτητόρων απαντούν οι ονοµαστές αρχοντικές οικογένειες Ράλη και Κυρίτζη, η δραστηριότητα των οποίων µας είναι γνωστή και 493

6 Κάστουλος από τον Κώδικα Μητροπόλεως Καστορίας. Οι ζωγράφοι που κοσµούν τους ναούς του 17 ου αι. κρατούν την ανωνυµία τους, εκτός από λίγες εξαιρέσεις συνειδητοποιηµένων καλλιτεχνών, όπως του Λινοτοπίτη Νικολάου, του ιερέα Ιωάννη και του Ηλία. Αξιόλογη δράση ση- µειώνει ένα καλλιτεχνικό συνεργείο µε τρεις ζωγράφους, που δραστηριοποιείται σε πέντε ναούς της πόλης από το 1654 έως το 1663 και η δράση του επεκτείνεται στη γύρω περιοχή, όπως στον Άγιο Νικόλαο της Κρεπενής. Στον 18 ο και 19 ο αι., οι ναοί της Καστοριάς αναπτύσσονται στον τύπο των τρίκλιτων βασιλικών µε εσωτερικές ξύλινες κιονοστοιχίες και κοσµούνται µε ξυλόγλυπτες νταµπλαδωτές οροφές, που παραπέµπουν στην κοσµική αρχιτεκτονική, όπως ο ανακαινισµένος Άγιος Γεώργιος της Πολιτείας, που λειτούργησε έως το 1843 ως µητροπολιτικός ναός. Στον Άγιο Ιωάννη Πρόδροµο του Απόζαρι (1727) η ζωγραφική τέχνη παραπέ- µπει στον κύκλο του αβίδ από τη Σελενίτζα και στο κίνηµα επιστροφής στα πρότυπα της ζωγραφικής του Πανσέληνου, ενώ στον Άγιο Λουκά απολαµβάνει κανείς ένα µοναδικό ζωγραφικό νεοκλασικό σύνολο του 19 ου αι. VIII. Το Βυζαντινό Μουσείο. Η εικόνα της βυζαντινής και µεταβυζαντινής Καστοριάς ολοκληρώνεται µε την επίσκεψη στο Βυζαντινό Μουσείο της πόλης, στην πλατεία εξαµενής. Εγκαινιάστηκε το 1989 και στεγάζει τη βυζαντινή συλλογή, αποτελούµενη από 450 φορητές εικόνες, βηµόθυρα και τµήµατα επιστυλίων, που προέρχονται από τους ναούς της πόλης. Από αυτά εκτίθενται 38 κειµήλια κατανεµηµένα σε έξι θε- µατικές ενότητες, οι οποίες καλύπτουν το διάστηµα από τον 12 ο έως τον 17 ο αι. Η βυζαντινή συλλογή αποδεικνύει την υψηλή ποιότητα και την αυξηµένη ποσότητα της καλλιτεχνικής παραγωγής στην πόλη, η οποία βασίζεται είτε σε τοπικές είτε σε επείσακτες δυνάµεις ανά εποχή και συµβαδίζει αντίστοιχα µε την καλλιτεχνική παραγωγή στους ναούς της πόλης. Ξεχωρίζουν οι αµφιπρόσωπες εικόνες, που φέρουν, δηλαδή, παράσταση και στις δύο όψεις και χρησίµευαν ως εικόνες λιτανείας, οι εικόνες και τα βηµόθυρα της τοπικής παραγωγής του «καστοριανού εργαστηρίου» των τελευταίων δεκαετιών του 15 ου αι., και τα ποιοτικά έργα της κρητικής σχολής µε την υπογραφή του Ιωάννη Περµενιώτη. Σπάνιες στο είδος τους σε όλη τη Βαλκανική είναι οι µνη- µειακού µεγέθους ανάγλυφες εικόνες, που προέρχονται από τον Άγιο Γεώργιο Οµορφοκκλησιάς και τα Λακκώµατα και δείχνουν επιδράσεις από τη δυτική τέχνη συνδυασµένες µε στοιχεία της βυζαντινής παράδοσης του 13 ου και 14 ου αι. M.Π. Καστοριά, Παναγία Μαυριώτισσα, εξωτερικές τοιχογραφίες Βιβλιογραφία: Γούναρης, Γ., Οι τοιχογραφίες των Αγίων Αποστόλων και της Παναγίας Ρασιώτισσας στην Καστοριά, Θεσσαλονίκη Γούναρης, Γ., «Οι τοιχογραφίες του Αγίου Ιωάννη Θεολόγου της Μαυριώτισσας στην Καστοριά», Μακεδονικά 21 (1981) ΘΗΕ 7 (1965) 398 κ.ε. ρακοπούλου, Ε., «Η πόλη της Καστοριάς στην εποχή των Κοµνηνών», ΧΑΕ 14 ( ) ρακοπούλου, Ε., Η πόλη της Καστοριάς τη Βυζαντινή και Μεταβυζαντινή εποχή (12 ος -16 ος αι.). Ιστορία -Τέχνη-Επιγραφές, Αθήνα Κακαβάς, Γ., Βυζαντινό Μουσείο Καστοριάς, Αθήνα Κακαβάς, Γ. - ρόσου, Κ., «Ανασκαφικές εργασίες και µελέτη αναστήλωσης στη βυζαντινή οχύρωση της Καστοριάς στην πλατεία Κουµπελίδικης», ΑΕΜΘ 8 (1994) Μαυροπούλου-Τσιούµη, Χ., Οι τοιχογραφίες του 13 ου αιώνα στην Κουµπελίδικη της Καστοριάς, Θεσσαλονίκη Μουτσόπουλος, Ν., Καστοριά, Λεύκωµα. Ιστορική, χωροταξική, πολεοδοµική, µορφολογική µελέτη Καστοριάς, Θεσσαλονίκη Μουτσόπουλος, Ν., «Το ξύλινο ανάγλυφο του Αγίου Γεωργίου στον οµώνυµο ναό της Οµορφοκκλησιάς και ορισµένες άλλες ξυλόγλυπτες εικόνες της περιοχής», Κληρονοµία 25 (1993) Μουτσόπουλος, Ν., Εκκλησίες της Καστοριάς 9 ος -11 ος αιώνας, Θεσσαλονίκη Ορλάνδος, Α., «Βυζαντινά Μνηµεία Καστοριάς», ΑΒ- ΜΕ 4 (1938). Παϊσίδου, Μ., «Η ανθρωπόµορφη Αγία Τριάδα στον Άγιο Γεώργιο της Οµορφοκκλησιάς Καστοριάς», στον τόµο Αφιέρωµα στη Μνήµη του Σωτήρη Κίσσα, Θεσσαλονίκη 2001, σ Παϊσίδου, Μ., Οι τοιχογραφίες του 17 ου αιώνα στους ναούς της Καστοριάς. Συµβολή στη µελέτη της µνηµειακής ζωγραφικής της δυτικής Μακεδονίας, Αθήνα Παπαµαστοράκης, Τ., «Ένα εικαστικό εγκώµιο του Μιχαήλ Η Παλαιολόγου: Οι εξωτερικές τοιχογραφίες στο καθολικό της µονής της Μαυριώτισσας στην Καστοριά», ΧΑΕ 15 ( ) Παπαµαστοράκης, Τ., «Η αφιερωτική επιγραφή της Παναγίας Κουµπελίδικης στην Καστοριά», 10 ο Συµπόσιο Βυζαντινής και Μεταβυζαντινής Αρχαιολογίας και Τέχνης, Πρόγραµµα και περιλήψεις ανακοινώσεων, Αθήνα 1990, σ Πελεκανίδης, Σ., Καστορία, Ι, Βυζαντιναί τοιχογραφίαι, Πίνακες, Θεσσαλονίκη Πελεκανίδης, Σ. - Χατζηδάκης, Μ., Καστοριά, Αθήνα Πέτκος, Α. - Παρχαρίδου, Μ., «Ανάγλυφη εικόνα του αγίου ηµητρίου από την Οµορφοκκλησιά Καστοριάς», Μακεδονικά 32 ( ) Τσολάκης, Π.Γ., Η οικιστική εξέλιξη της Καστοριάς στη διάρκεια της Τουρκοκρατίας , Καστοριά Τσαµίσης, Π., Η Καστορία και τα µνηµεία της, Αθήνα Τσιγαρίδας, Ε., «Σχέσεις βυζαντινής και δυτικής τέχνης στη Μακεδονία από τον 13 ο έως τον 15 ο αιώνα», στο Εορταστικός τόµος. 50 χρόνια της ΕΜΣ ( ), Θεσσαλονίκη 1992, σ Τσιγαρίδας, Ε.Ν., «Φορητές εικόνες του 15 ου αι. του Βυζαντινού Μουσείου της Καστοριάς», στον τόµο Βυζαντινή Μακεδονία µ.χ. ιεθνές Συµπόσιο, Θεσσαλονίκη 1995, σ Τσιγαρίδας, Ε., Τοιχογραφίες της περιόδου των Παλαιολόγων σε ναούς της Μακεδονίας, Θεσσαλονίκη Τσιγαρίδας, Ε.Ν., Βυζαντινό Μουσείο Καστοριάς. Βυζαντινές και µεταβυζαντινές εικόνες, Αθήνα Τσούγγαρης, Χ.Γ., «Ανασκαφικές έρευνες στο νοµό Καστοριάς το 1998», ΑΕΜΘ 12 (1998) Chatzidakis, Μ., "Aspects de la peinture murale du XIIIe siècle en Grèce", Symposium de Sopocani 1965, Beograd Georgitsoyanni, E.N., Les peintures murales du Vieux Catholicon du monastère de la Transfiguration aux Météores (1483), Athènes Malmquist, T., Byzantine 12th century Frescoes in Kastoria: Agioi Anargyroi and Agios Nikolaos tou Kasnitzi, Uppsala RBK, 3, σ Siomkos, N., L église Saint-Etienne à Kastoria. Étude des différentes phases du décor peint (Xe-XIVe siècles), Θεσσαλονίκη Wharton-Epstein, Α., "Middle Byzantine Churches of Kastoria: Dates and Implications", The Art Bulletin 62 (1980) Κάστουλος. Άγιος. Άγνωστος στον Συναξαριστή τού αγίου Νικόδηµου και στα έντυπα Μηναία. Αναφέρεται στον Παρισινό Κώδικα 1621 µε σύντοµο βιογραφικό υπόµνηµα. Σύµφωνα µ αυτό, ο άγιος µαρτύρησε στα χρόνια τού βασιλιά Λικινίου ( ), στον οποίο καταγγέλθηκε ως χριστιανός. Αφού τον συνέλαβαν, τον κρέµασαν και του έγδαραν το δέρµα. Κατόπιν τον παρέδωσαν στον ηγεµόνα Ζηλικίνθιο και επειδή δεν κατάφερε κι αυτός να αλλαξοπιστήσει τον µάρτυρα, τον βασάνισε σκληρά και στο τέλος τον αποκεφάλισε. Τιµάται στις 24 εκεµβρίου. π.ε.κ. Βιβλιογραφία: Propylaeum, Οκτώβριος 24, σ. 339, στιχ. 47. (Ο εκδότης του συναξαρίου αυτού H. Delehaye καταχωρίζει το υπόµνηµα του Καστούλου εις τα Synaxaria Selecta και όχι στο κύριο σώµα του συναξαρίου). Καστριανή Παναγία (Κέα). Το ιερό προσκύνηµα της Παναγίας Καστριανής της νήσου Κέας των Κυκλάδων βρίσκεται σε έναν ψηλό απόκρηµνο λόφο πάνω από τη θάλασσα, στο βορειοανατολικό τµήµα του νησιού. Συστήθηκε περί τα τέλη του 17 ου αι. στη θέση παλαιότερου κτίσµατος, που καταστράφηκε κατά την τουρκοκρατία πιθανόν από πειρατές. Ο Pitton de Tournefort αναφέρει την Καστριανή εµµέσως ως µονή στα τέλη του 17 ου αι. Οι πληροφορίες για τη λειτουργία της Καστριανής ως προσκυνήµατος ή ως µοναστηριού είναι αντιφατικές. Σε έγγραφο του 1833 αναφέρεται ως προσκύνηµα κοινού µε έναν µοναχό από την Άνδρο να το φροντίζει. Κατά την παράδοση, περί το 1700 βοσκοί της περιοχής έβλεπαν φως στην κορυφή του λόφου, όπου βρίσκεται σήµερα ο ναός, κοντά στον όρµο Καστρί. Ο ιδιοκτήτης της περιοχής Νικόλαος Γιακουµέτος ανέσκαψε εκεί και βρήκε θαµ- µένη τη µικρή εικόνα της Κοίµησης της Θεοτόκου. Έπειτα, µε τον αρχιερέα και τους κατοίκους αποφάσισαν να κτίσουν ναό απέναντι, στη θέση Κελλιά, όπου υπήρχε νερό. Η παράδοση λέει ότι κάθε µέρα έβρισκαν τα θεµέλια γκρεµισµένα και τα εργαλεία τους στον χώρο της εύρεσης του εικονίσµατος. Τότε κατάλαβαν ότι η Παναγία ήθελε να κτιστεί εκεί η εκκλησία. Η θαυµατουργή εικόνα κατέστησε τον ναό και την περιοχή προσκύνηµα, το σηµαντικότερο στο νησί, και η Καστριανή ανακαινιζόταν συνεχώς, ώσπου έλαβε τη σηµερινή της µορφή. Ο διώροφος ναός σε σχήµα ελεύθερου σταυρού µε οκταγωνικό τρούλο, που δεσπόζει σήµερα στο κέντρο ενός περιβόλου, οικοδο- µήθηκε το 1910, σύµφωνα µε την επιγραφή στο υπέρθυρο. Στην κατασκευή του συµµετείχαν ο Γρηγόριος Ιεροµνή- µων και ο γιος του Κωνσταντίνος, δή- µαρχοι της Κέας, που έχουν συνδέσει το όνοµά τους µε κτήρια στο νησί, τα οποία έχουν νεοκλασικές επιρροές. Η νεοκλασική αρχιτεκτονική µεταδόθηκε σε ναούς της Κέας πιθανόν από το Λαύριο. Ο ναός αρχικώς ήταν αφιερωµένος στη Ζωοδόχο Πηγή και έπειτα αφιερώθηκε στην Κοίµηση της Θεοτόκου. Το ξύλινο τέµπλο του ιερού είναι απλό και τριµερές στη διάταξή του, µε θωράκια κενά και ακόσµητα στην κατώτερη ζώνη και εικόνες δεσποτικές στη µεσαία ζώνη. Η εικόνα του Χριστού µε χρονολογία 1708 ζωγραφίστηκε από τον ιερέα Αντώνιο Σκορδίλη, έργα του οποίου υπάρχουν στην Κέα. Εξωτερικά ο ναός έχει µεγάλο ύψος και µνηµειακή όψη. Στη χαµηλότερη στάθµη βρίσκεται ο ναός ο αφιερωµένος στην Εύρεση, όπου και το προσκυνητάριο της εικόνας, και το ανώτερο τµήµα είναι αφιερωµένο στην Παναγία. Γύρω από την Καστριανή υπάρχουν κτίσµατα, που προστέθηκαν κατά καιρούς από δωρητές για τη διαµονή των πιστών, και 494

ΕΡΕΥΝΕΣ ΣΤΟΥΣ ΝΑΟΥΣ ΤΗΣ ΚΑΣΤΟΡΙΑΣ

ΕΡΕΥΝΕΣ ΣΤΟΥΣ ΝΑΟΥΣ ΤΗΣ ΚΑΣΤΟΡΙΑΣ E. N. Τσιγαρίδας, 'Ερευνες στους ναούς της Καστοριάς 379 ΕΡΕΥΝΕΣ ΣΤΟΥΣ ΝΑΟΥΣ ΤΗΣ ΚΑΣΤΟΡΙΑΣ Στη διάρκεια των υπηρεσιακών μεταβάσεών μου στην Καστοριά, την περίοδο κυρίως 1970-1975 και συμπληρωματικά την

Διαβάστε περισσότερα

Κείμενο Αγίου Νικολάου της Στέγης. Ελληνικά

Κείμενο Αγίου Νικολάου της Στέγης. Ελληνικά 1 Κείμενο Αγίου Νικολάου της Στέγης Ελληνικά 2 Ο Άγιος Νικόλαος της Στέγης Πήρε το όνομα του μετά την προσθήκη της δεύτερης Στέγης του ναού τον 13ον αιώνα, για την προστασία του από τα χιόνα και τη βροχή.

Διαβάστε περισσότερα

Κείμενο Εκκλησίας του Τιμίου Σταυρού στο Πελέντρι. Ελληνικά

Κείμενο Εκκλησίας του Τιμίου Σταυρού στο Πελέντρι. Ελληνικά 1 Κείμενο Εκκλησίας του Τιμίου Σταυρού στο Πελέντρι Ελληνικά 2 ΕΚΚΛΗΣΙΑ ΤΟΥ ΤΙΜΙΟΥ ΣΤΑΥΡΟΥ ΣΤΟ ΠΕΛΕΝΤΡΙ Η εκκλησία του Τιμίου Σταυρού στο Πελέντρι φαίνεται να χτίστηκε λίγο μετά τα μέσα του 12 ου αιώνα

Διαβάστε περισσότερα

από το 1985. Φορβίων, από προέρχεται Η εκκλησία αποτελεί το αιώνα

από το 1985. Φορβίων, από προέρχεται Η εκκλησία αποτελεί το αιώνα Η εκκλησία της Παναγίας της Φορβιώτισσας, περισσότερο γνωστή ως η Παναγία της Ασίνου, βρίσκεται στις βόρειες υπώρειες της οροσειράς ο του Τροόδους. Είναι κτισμένη στην ανατολική όχθη ενός μικρού χείμαρρου,

Διαβάστε περισσότερα

Παναγία της Ασίνου Ελληνικά

Παναγία της Ασίνου Ελληνικά Παναγία της Ασίνου Ελληνικά 1 ΝΑΟΣ ΤΗΣ ΠΑΝΑΓΙΑΣ ΤΗΣ ΑΣΙΝΟΥ Ή ΤΗΣ ΠΑΝΑΓΙΑΣ ΤΗΣ ΦΟΡΒΙΩΤΙΣΣΑΣ Η καμαροσκέπαστη, με δεύτερη ξύλινη στέγη εκκλησία της Παναγίας της Ασίνου, που βρίσκεται κοντά στο χωριό Νικητάρι,

Διαβάστε περισσότερα

Βυζαντινά και Οθωμανικά μνημεία της Μάκρης

Βυζαντινά και Οθωμανικά μνημεία της Μάκρης Βυζαντινά και Οθωμανικά μνημεία της Μάκρης Στρατηγικής σημασίας η θέση της Μάκρης / Κατοικήθηκε από την αρχαιότητα Οικισμός με διαρκή ανθρώπινη παρουσία από τα νεολιθικά χρόνια Ορατά στο κέντρο της σημερινής

Διαβάστε περισσότερα

Ακολούθησέ με... στην Καστροπολιτεία του Μυστρά

Ακολούθησέ με... στην Καστροπολιτεία του Μυστρά Ακολούθησέ με... στην Καστροπολιτεία του Μυστρά Ακολούθησέ με... στην Καστροπολιτεία του Μυστρά Μυστράς Η καστροπολιτεία απλώνεται στις πλαγιές του φυσικά οχυρού λόφου του βυζαντινού Μυζηθρά, που έδωσε

Διαβάστε περισσότερα

Ακολούθησέ με... στην Καστροπολιτεία του Μυστρά

Ακολούθησέ με... στην Καστροπολιτεία του Μυστρά Ακολούθησέ με... στην Καστροπολιτεία του Μυστρά Ακολούθησέ με... στην Καστροπολιτεία του Μυστρά Μυστράς Η καστροπολιτεία απλώνεται στις πλαγιές του φυσικά οχυρού λόφου του βυζαντινού Μυζηθρά, που έδωσε

Διαβάστε περισσότερα

Κείμενο Εκκλησίας Αρχαγγέλου Μιχαήλ στον Πεδουλά. Ελληνικά

Κείμενο Εκκλησίας Αρχαγγέλου Μιχαήλ στον Πεδουλά. Ελληνικά 1 Κείμενο Εκκλησίας Αρχαγγέλου Μιχαήλ στον Πεδουλά Ελληνικά 2 ΕΚΚΛΗΣΙΑ ΤΟΥ ΑΡΧΑΓΓΕΛΟΥ ΜΙΧΑΗΛ ΣΤΟΝ ΠΕΔΟΥΛΑ Η εκκλησία του Αρχαγγέλου Μιχαήλ που χτίστηκε πριν το 1474 είναι μονόκλιτη, ξυλόστεγη με νάρθηκα

Διαβάστε περισσότερα

ΤΡΟΥΠΗ ΑΘΑΝΑΣΙΑ ΚΟΥΤΣΟΓΙΑΝΝΟΠΟΥΛΟΣ ΤΟΠΤΣΗ ΜΑΡΙΑ ΦΩΤΗΣ ΣΠΥΡΟΠΟΥΛΟΣ ΚΩΝ/ΝΟΣ ΝΙΦΟΡΑΣ ΓΙΩΡΓΟΣ

ΤΡΟΥΠΗ ΑΘΑΝΑΣΙΑ ΚΟΥΤΣΟΓΙΑΝΝΟΠΟΥΛΟΣ ΤΟΠΤΣΗ ΜΑΡΙΑ ΦΩΤΗΣ ΣΠΥΡΟΠΟΥΛΟΣ ΚΩΝ/ΝΟΣ ΝΙΦΟΡΑΣ ΓΙΩΡΓΟΣ ΤΡΟΥΠΗ ΑΘΑΝΑΣΙΑ ΤΟΠΤΣΗ ΜΑΡΙΑ ΣΠΥΡΟΠΟΥΛΟΣ ΚΩΝ/ΝΟΣ ΚΟΥΤΣΟΓΙΑΝΝΟΠΟΥΛΟΣ ΦΩΤΗΣ ΝΙΦΟΡΑΣ ΓΙΩΡΓΟΣ Η ΑΓΙΟΓΡΑΦΙΑ Είναι η τέχνη της απεικόνισης ιερών προσώπων ή θρησκευτικών σκηνών Είναι η ζωγραφική παράσταση θρησκευτικών

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑ ΜΟΝΑΣΤΗΡΙΑ ΤΟΥ ΝΗΣΙΟΥ ΤΩΝ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ

ΤΑ ΜΟΝΑΣΤΗΡΙΑ ΤΟΥ ΝΗΣΙΟΥ ΤΩΝ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΤΑ ΜΟΝΑΣΤΗΡΙΑ ΤΟΥ ΝΗΣΙΟΥ ΤΩΝ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ Από την εποχή του εσποτάτου της Ηπείρου στα Βυζαντινά χρόνια στο νησί των Ιωαννίνων δημιουργήθηκαν Μονές και Ησυχαστήρια, που με την πάροδο του χρόνου η φήμη, αλλά

Διαβάστε περισσότερα

Ιερού Παλατίου Ιππόδρομο ανακτόρου των Βλαχερνών, του ανακτόρου του Μυρελαίου σειρά καταστημάτων της Μέσης

Ιερού Παλατίου Ιππόδρομο ανακτόρου των Βλαχερνών, του ανακτόρου του Μυρελαίου σειρά καταστημάτων της Μέσης BYZANTINH TEXNH:AΡXITEKTONIKH kαι ΖΩΓΡΑΦΙΚΗ H Βυζαντινή αρχιτεκτονική και ως αναπόσπαστο τμήμα της η ζωγραφική: - Ψηφιδωτή και νωπογραφία- νοείται η τέχνη που γεννήθηκε και ήκμασε μεταξύ 4ου και 15ου αιώνα,

Διαβάστε περισσότερα

Ο ναός του Αγίου Στεφάνου

Ο ναός του Αγίου Στεφάνου Ο ναός του Αγίου Στεφάνου Ο ναός του Αγίου Στεφάνου βρίσκεται σε ένα ύψωμα στη βορειοανατολική πλευρά της Καστοριάς. Η χρονολόγησή του μνημείου είναι προβληματική καθώς δεν υπάρχουν πληροφορίες από επιγραφές

Διαβάστε περισσότερα

«...καί τό όνομα, ὡς εἰκός,(όπως ήταν φυσικό) αφῆκε τῇ πόλει».

«...καί τό όνομα, ὡς εἰκός,(όπως ήταν φυσικό) αφῆκε τῇ πόλει». Με αφορμή το κείμενο του Ι.Μ.Παναγιωτοπούλου «Η πολιτεία της λίμνης», που υπάρχει στο Ανθολόγιο,το οποίο επεξεργαστήκαμε εμείς οι μαθητές της ΣΤ τάξης του 5 ου Δημοτικού Σχολείου Αλεξάνδρειας,μας ανατέθηκε,αφού

Διαβάστε περισσότερα

Η ΒΑΣΙΛΙΚΗ «ΑΓ. ΣΟΦΙΑ» Η ΝΕΚΡΟΠΟΛΗ

Η ΒΑΣΙΛΙΚΗ «ΑΓ. ΣΟΦΙΑ» Η ΝΕΚΡΟΠΟΛΗ Η ΒΑΣΙΛΙΚΗ «ΑΓ. ΣΟΦΙΑ» Η ΝΕΚΡΟΠΟΛΗ Η ΒΑΣΙΛΙΚΗ «ΑΓ. ΣΟΦΙΑ» Η ΝΕΚΡΟΠΟΛΗ Η σημερινή βασιλική «Αγ. Σοφία» βρίσκεται στο κέντρο της κύριας νεκρόπολης της αρχαίας πόλης Σέρντικα. Σ αυτή την περιοχή έχουν ανακαλυφθεί

Διαβάστε περισσότερα

ΙΕΡΟΣ ΝΑΟΣ ΑΓΙΟΥ ΓΕΩΡΓΙΟΥ ΠΑΡΑΛΙΜΝΙΟΥ

ΙΕΡΟΣ ΝΑΟΣ ΑΓΙΟΥ ΓΕΩΡΓΙΟΥ ΠΑΡΑΛΙΜΝΙΟΥ ΙΕΡΟΣ ΝΑΟΣ ΑΓΙΟΥ ΓΕΩΡΓΙΟΥ ΠΑΡΑΛΙΜΝΙΟΥ Σύντομο ιστορικό Ιερού Ναού Αγίου Γεωργίου Παραλιμνίου Ο Ιερός Ναός Αγίου Γεωργίου διαδέχθηκε το 19 ο αιώνα ένα παλαιότερο βυζαντινό ναό. Βρίσκεται στο κέντρο του

Διαβάστε περισσότερα

Το Τραγούδι της Γης του Στράτη Μυριβήλη

Το Τραγούδι της Γης του Στράτη Μυριβήλη Το Τραγούδι της Γης του Στράτη Μυριβήλη Θεατρικές Παραστάσεις στα νησιά του Βορείου Αιγαίου Λήμνος, Λέσβος, Χίος Καλοκαίρι 2014 «Ένα τραγούδι γυρεύουμε. Το τραγούδι των τραγουδιών καρτερούμε. Το τραγούδι

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΔΗΜΟΣ ΜΑΣ. Γιώργος Ε 1

Ο ΔΗΜΟΣ ΜΑΣ. Γιώργος Ε 1 Ο ΔΗΜΟΣ ΜΑΣ Γιώργος Ε 1 ΣΩΤΗΡΑ ΑΜΜΟΧΩΣΤΟΥ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΑΝΑΔΡΟΜΗ Η Σωτήρα έχει Αγιολογική ονομασία: φέρει το όνομα του Σωτήρος Χριστού. Εξάλλου στις 6 Αυγούστου τελείται μεγάλο πανηγύρι κατά τη γιορτή της Μεταμορφώσεως

Διαβάστε περισσότερα

Εξαιρετικά αντίγραφα βυζαντινών εικόνων

Εξαιρετικά αντίγραφα βυζαντινών εικόνων Εξαιρετικά αντίγραφα βυζαντινών εικόνων από την H ΙΕΡΑ ΜΟΝΗ ΣΙΝΑ «Η ΙΕΡΑ ΜΟΝΗ ΤΟΥ ΣΙΝΑ είναι ένα Ελληνορθόδοξον Χριστιανικόν μοναστικόν κέντρον με αδιάκοπον πνευματική ζωήν δεκαεπτά αιώνων. Η ασκητική

Διαβάστε περισσότερα

Σχολείο: Λύκειο Αυλωναρίου. Τμήμα: Β 2. Θέμα: ΒΥΖΑΝΤΙΝΑ ΜΝΗΜΕΙΑ ΑΥΛΩΝΑΡΙΟΥ

Σχολείο: Λύκειο Αυλωναρίου. Τμήμα: Β 2. Θέμα: ΒΥΖΑΝΤΙΝΑ ΜΝΗΜΕΙΑ ΑΥΛΩΝΑΡΙΟΥ Σχολείο: Λύκειο Αυλωναρίου Τμήμα: Β 2 Θέμα: ΒΥΖΑΝΤΙΝΑ ΜΝΗΜΕΙΑ ΑΥΛΩΝΑΡΙΟΥ ΟΝΟΜΑΤΑ ΜΑΘΗΤΩΝ: Γιάννης Περιβολάρης Χριστίνα Μπενάκη Γιώργος Ρέτσας Στέλλα Φάσο Μαρία Τάλο Παναγιώτης Παναγιώτου Μαρία Σταμέλου

Διαβάστε περισσότερα

ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΟΣ ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ. Της Μαρίας Αποστόλα

ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΟΣ ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ. Της Μαρίας Αποστόλα ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΟΣ ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ Της Μαρίας Αποστόλα Η Ελλάδα υπήρξε από τους πρώτους δέκτες του Χριστιανισμού και τα μνημεία της ελληνικής ορθοδοξίας αποτελούν αναπόσπαστο κομμάτι της εθνικής κληρονομιάς, αποτελώντας

Διαβάστε περισσότερα

Βοιωτικός Ορχομενός και Μονή της Παναγίας Σκριπού Πανόραμα Ταξιδιωτικές Σημειώσεις apan.gr

Βοιωτικός Ορχομενός και Μονή της Παναγίας Σκριπού Πανόραμα Ταξιδιωτικές Σημειώσεις apan.gr Βοιωτικός Ορχομενός και Μονή της Παναγίας Σκριπού Πανόραμα Ταξιδιωτικές Σημειώσεις apan.gr Στα βαμβακοχώραφα της Κωπαΐδας (12 χλμ ΒΑ της Λιβαδειάς), υπάρχει ένας τόπος κατοικημένος από τα προϊστορικά χρόνια.

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. - Γενική Εισαγωγή..2. - Iστορική αναδρομή...3-4. - Περιγραφή του χώρου...5-8. - Επίλογος...9. - Βιβλιογραφία 10

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. - Γενική Εισαγωγή..2. - Iστορική αναδρομή...3-4. - Περιγραφή του χώρου...5-8. - Επίλογος...9. - Βιβλιογραφία 10 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ - Γενική Εισαγωγή..2 - Iστορική αναδρομή....3-4 - Περιγραφή του χώρου.....5-8 - Επίλογος...9 - Βιβλιογραφία 10 1 Γενική Εισαγωγή Επίσκεψη στο Επαρχιακό Μουσείο Πάφου Το Επαρχιακό Μουσείο της

Διαβάστε περισσότερα

Ο Ναός της Παναγίας Ποδύθου στη Γαλάτα. Ελληνικά

Ο Ναός της Παναγίας Ποδύθου στη Γαλάτα. Ελληνικά 1 Ο Ναός της Παναγίας Ποδύθου στη Γαλάτα Ελληνικά 2 Ο Ναός της Παναγίας Ποδύθου στη Γαλάτα Ο Ναός της Παναγίας Ελεούσας Ποδύθου, ανήκει στη μεταβυζαντινή περίοδο και κτίστηκε στις αρχές του 16 ου αιώνα,

Διαβάστε περισσότερα

Μονή Αγίου Ιωάννη Λαμπαδιστή. Ελληνικά

Μονή Αγίου Ιωάννη Λαμπαδιστή. Ελληνικά Μονή Αγίου Ιωάννη Λαμπαδιστή Ελληνικά 1 Μονή Αγίου Ιωάννη Λαμπαδιστή Δεν έχουμε πληροφορίες για το πότε κτίστηκε η Μονή, πιθανότατα όμως να τοποθετείται στα μέσα του 16 ου αιώνα. Η εκκλησία είναι το παλαιότερο

Διαβάστε περισσότερα

1 η Θεματική ενότητα- Μπορούν οι άνθρωποι να εικονίζουν το Θεό; 1. Δώστε τον ορισμό της εικόνας.

1 η Θεματική ενότητα- Μπορούν οι άνθρωποι να εικονίζουν το Θεό; 1. Δώστε τον ορισμό της εικόνας. 1 η Θεματική ενότητα- Μπορούν οι άνθρωποι να εικονίζουν το Θεό; 1. Δώστε τον ορισμό της εικόνας. 2. Ποια η έννοια της λέξεως είδωλο στο θρησκευτικό τομέα; 3. Ποιο από τα παρακάτω αποτελούν μορφές σύγχρονης

Διαβάστε περισσότερα

EUROPEAN DAILY TOURS ΑΠΟ ΒΟΛΟ ΣΤΑ ΜΕΤΕΩΡΑ ΜΕΤΕΩΡΑ - ΜΟΝΑΣΤΗΡΙΑ

EUROPEAN DAILY TOURS ΑΠΟ ΒΟΛΟ ΣΤΑ ΜΕΤΕΩΡΑ ΜΕΤΕΩΡΑ - ΜΟΝΑΣΤΗΡΙΑ EUROPEAN DAILY TOURS ΑΠΟ ΒΟΛΟ ΣΤΑ ΜΕΤΕΩΡΑ ΜΕΤΕΩΡΑ - ΜΟΝΑΣΤΗΡΙΑ Ιστορικό Τα Μετέωρα αποτελούν, μετά το Άγιο Ορος, το μεγαλύτερο και με συνεχή παρουσία από την εποχή της εγκατάστασης των πρώτων ασκητών μέχρι

Διαβάστε περισσότερα

δήµος βελβεντού σύντοµος οδηγός επισκέπτη

δήµος βελβεντού σύντοµος οδηγός επισκέπτη δήµος βελβεντού σύντοµος οδηγός επισκέπτη Βελβεντό - Αξιοθέατα Ευρύτερη Περιοχή (οδηγός & υπόµνηµα) Προτεινόµενες ιαδροµές (χάρτες διαδροµών) velvento.gr σύντοµος οδηγός επισκέπτη 1 velvento.gr σύντοµος

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ ΠΡΟΤΖΕΚΤ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΧΩΡΟΙ ΤΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ

ΜΑΘΗΜΑ ΠΡΟΤΖΕΚΤ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΧΩΡΟΙ ΤΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΜΑΘΗΜΑ ΠΡΟΤΖΕΚΤ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΧΩΡΟΙ ΤΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΤΟ ΑΡΧΑΙΟ ΔΙΟΝ ΤΟΠΟΘΕΣΙΑ Το Δίον ήταν μια αρχαιότατη πόλη στρατηγικής σημασίας και μια από τις πιο φημισμένες μακεδονικές πολιτείες. Η γεωγραφική θέση

Διαβάστε περισσότερα

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΑΝΑΣΤΗΛΩΣΗΣ ΤΟΥ ΚΑΜΠΑΝΑΡΙΟΥ>> ΠΕΡΙΟΧΗ:ΚΑΣΤΑΝΙΑ ΔΗΜΟΣ ΣΕΡΒΙΩΝ-ΝΟΜΟΣ ΚΟΖΑΝΗΣ

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΑΝΑΣΤΗΛΩΣΗΣ ΤΟΥ ΚΑΜΠΑΝΑΡΙΟΥ>> ΠΕΡΙΟΧΗ:ΚΑΣΤΑΝΙΑ ΔΗΜΟΣ ΣΕΡΒΙΩΝ-ΝΟΜΟΣ ΚΟΖΑΝΗΣ Τ.Ε.Ι. ΠΑΤΡΩΝ ΣΧΟΛΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΩΝ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ ΤΜΗΜΑ:ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΡΓΩΝ ΥΠΟΔΟΜΗΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΠΕΡΙΟΧΗ:ΚΑΣΤΑΝΙΑ ΔΗΜΟΣ ΣΕΡΒΙΩΝ-ΝΟΜΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

Οι αρχαίοι πύργοι της Σερίφου Οι αρχαίοι πύργοι, αυτόνομες οχυρές κατασκευές αποτελούν ιδιαίτερο τύπο κτιρίου με κυκλική, τετράγωνη ή ορθογώνια

Οι αρχαίοι πύργοι της Σερίφου Οι αρχαίοι πύργοι, αυτόνομες οχυρές κατασκευές αποτελούν ιδιαίτερο τύπο κτιρίου με κυκλική, τετράγωνη ή ορθογώνια Οι αρχαίοι πύργοι της Σερίφου Οι αρχαίοι πύργοι, αυτόνομες οχυρές κατασκευές αποτελούν ιδιαίτερο τύπο κτιρίου με κυκλική, τετράγωνη ή ορθογώνια κάτοψη, περισσότερους από έναν ορόφους και στιβαρή κατασκευή.

Διαβάστε περισσότερα

- 1 - Ο Ναός του Τιμίου Σταυρού του Αγιασμάτι (Πλατανιστάσα) Ελληνικά

- 1 - Ο Ναός του Τιμίου Σταυρού του Αγιασμάτι (Πλατανιστάσα) Ελληνικά - 1 - Ο Ναός του Τιμίου Σταυρού του Αγιασμάτι (Πλατανιστάσα) Ελληνικά - 2 - Ο Ναός του Τιμίου Σταυρού του Αγιασμάτι (Πλατανιστάσα) Ο ναός κάποτε ήταν μέρος του μοναστηριού, αφιερωμένος στον Τίμιο Σταυρό,

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΟ ΚΑΣΤΡO ΤΗΣ ΚΩ Η ΓΕΦΥΡΑ ΤΟΥ ΚΑΣΤΡΟΥ

ΣΤΟ ΚΑΣΤΡO ΤΗΣ ΚΩ Η ΓΕΦΥΡΑ ΤΟΥ ΚΑΣΤΡΟΥ ΣΤΟ ΚΑΣΤΡO ΤΗΣ ΚΩ Το Κάστρο των Ιπποτών είναι ένα από τα σημαντικότερα ιστορικά μνημεία της Κω. Ιδιαίτερα εντυπωσιακό και επιβλητικό είναι ένα από τα αξιοθέατα που κάθε επισκέπτης του νησιού πρέπει να

Διαβάστε περισσότερα

Η θεώρηση και επεξεργασία του θέματος οφείλει να γίνεται κυρίως από αρχιτεκτονικής απόψεως. Προσπάθεια κατανόησης της συνθετικής και κατασκευαστικής

Η θεώρηση και επεξεργασία του θέματος οφείλει να γίνεται κυρίως από αρχιτεκτονικής απόψεως. Προσπάθεια κατανόησης της συνθετικής και κατασκευαστικής ΑΝΑΓΝΩΣΗ - ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΜΝΗΜΕΙΟΥ ΝΑΟΣ ΤΟΥ ΗΦΑΙΣΤΟΥ Η θεώρηση και επεξεργασία του θέματος οφείλει να γίνεται κυρίως από αρχιτεκτονικής απόψεως. Προσπάθεια κατανόησης της συνθετικής και κατασκευαστικής δομής

Διαβάστε περισσότερα

Κείμενο Εκκλησίας Μεταμόρφωσης του Σωτήρος Παλαιχώρι. Ελληνικά

Κείμενο Εκκλησίας Μεταμόρφωσης του Σωτήρος Παλαιχώρι. Ελληνικά 1 Κείμενο Εκκλησίας Μεταμόρφωσης του Σωτήρος Παλαιχώρι Ελληνικά 2 ΕΚΚΛΗΣΙΑ ΜΕΤΑΜΟΡΦΩΣΗΣ ΤΟΥ ΣΩΤΗΡΟΣ- ΠΑΛΑΙΧΩΡΙ Η εκκλησία της Μεταμόρφωσης του Σωτήρος είναι ένα μικρό παρεκκλήσι που χτίστηκε στις αρχές

Διαβάστε περισσότερα

ΛΕΥΚΟΣ ΠΥΡΓΟΣ Η ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΟΥ ΣΤΟ ΠΕΡΑΣΜΑ ΤΩΝ ΑΙΩΝΩΝ

ΛΕΥΚΟΣ ΠΥΡΓΟΣ Η ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΟΥ ΣΤΟ ΠΕΡΑΣΜΑ ΤΩΝ ΑΙΩΝΩΝ ΛΕΥΚΟΣ ΠΥΡΓΟΣ Η ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΟΥ ΣΤΟ ΠΕΡΑΣΜΑ ΤΩΝ ΑΙΩΝΩΝ Μια πολύπαθη Ιστορία κουβαλάει στους πέτρινους τοίχους του το κατ εξοχήν σύμβολο της Θεσσαλονίκης. Ο Λευκός Πύργος της Θεσσαλονίκης είναι ένας Πύργος

Διαβάστε περισσότερα

Το Μεσαιωνικό Κάστρο Λεμεσού.

Το Μεσαιωνικό Κάστρο Λεμεσού. Το Μεσαιωνικό Κάστρο Λεμεσού. 1 Περιεχόμενα: Εισαγωγή σελ.3 Ιστορική αναδρομή σελ.4 Περιγραφή του χώρου σελ.5-7 Βιβλιογραφία σελ.8 Παράρτημα σελ.9-10 2 Εισαγωγή. Στο κέντρο της Λεμεσού υπάρχει το Κάστρο

Διαβάστε περισσότερα

Χριστιανική και Βυζαντινή Αρχαιολογία

Χριστιανική και Βυζαντινή Αρχαιολογία Χριστιανική και Βυζαντινή Αρχαιολογία Ενότητα Δ: Υστεροβυζαντινή Τέχνη (1204-1453) Αρχιτεκτονική-Ζωγραφική. Στουφή - Πουλημένου Ιωάννα Ἐθνικὸ καὶ Καποδιστριακὸ Πανεπιστήμιο Ἀθηνῶν Τμῆμα Θεολογίας - Θεολογικὴ

Διαβάστε περισσότερα

1.ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΑ. Μουσείο της Ακρόπολης

1.ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΑ. Μουσείο της Ακρόπολης ΠΡΟΤΥΠΟΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟΙΩΝΙ ΕΙΟΥ ΙΩΝΙ ΕΙΟΥΣΧΟΛΗΣ ΟΜΙΛΟΣ: Πάµε Μουσείο ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ: : 2013-14 14 ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: Παραράς Ι. ΗΜΙΟΥΡΓΟΙ: Καπιζιώνη Σπυριδούλα Χατζηφούντα Μαριάννα Χιώτη

Διαβάστε περισσότερα

ΕKΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΤΕΤΡΑΔΙΟ. Η Κυρά της Λευκωσίας Η Φανερωμένη και τα κειμήλιά της Εικόνες και θαύματα στη Λευκωσία

ΕKΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΤΕΤΡΑΔΙΟ. Η Κυρά της Λευκωσίας Η Φανερωμένη και τα κειμήλιά της Εικόνες και θαύματα στη Λευκωσία ΕKΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΤΕΤΡΑΔΙΟ Η Κυρά της Λευκωσίας Η Φανερωμένη και τα κειμήλιά της Εικόνες και θαύματα στη Λευκωσία ΕKΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΤΕΤΡΑΔΙΟ Η Κυρά της Λευκωσίας Η Φανερωμένη και τα κειμήλιά της Εικόνες και θαύματα

Διαβάστε περισσότερα

Εκκλησίες και εξωκλήσια Καρπασίας

Εκκλησίες και εξωκλήσια Καρπασίας Εκκλησίες και εξωκλήσια Καρπασίας Άγιος Θύρσος, Άγιος Φίλων, Απόστολος Ανδρέας από ναό Αγίας Τριάδας Ριζοκαρπάσου Εκκλησίες Αφέντρικας Χάρτης Leonida Attar (1542) Τουρκοκύπριοι και Τούρκοι στην Καρπασία

Διαβάστε περισσότερα

5 Δευτέρα Ακολουθία των Μ. Ωρών, Θεία Λειτουργία & Αγιασμός. 7 Τετάρτη Θεία Λειτουργία «Σύναξις Αγίου Ιωάννου του Προδρόμου»

5 Δευτέρα Ακολουθία των Μ. Ωρών, Θεία Λειτουργία & Αγιασμός. 7 Τετάρτη Θεία Λειτουργία «Σύναξις Αγίου Ιωάννου του Προδρόμου» Ιανουάριος 1 Πέμπτη Θεία Λειτουργία «Περιτομή Του Κυρίου» 4 Κυριακή Θεία Λειτουργία 5 Δευτέρα Ακολουθία των Μ. Ωρών, Θεία Λειτουργία & Αγιασμός 6 Τρίτη Θεία Λειτουργία & Αγιασμός «Άγια Θεοφάνεια» 7 Τετάρτη

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣΤΟΡΙΚΑ ΜΝΗΜΕΙΑ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ ΙΩΑΝΝΑ ΙΩΑΝΝΙΔΟΥ Α1 Β ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΛΕΥΚΩΣΙΑΣ

ΙΣΤΟΡΙΚΑ ΜΝΗΜΕΙΑ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ ΙΩΑΝΝΑ ΙΩΑΝΝΙΔΟΥ Α1 Β ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΛΕΥΚΩΣΙΑΣ ΙΣΤΟΡΙΚΑ ΜΝΗΜΕΙΑ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ ΙΩΑΝΝΑ ΙΩΑΝΝΙΔΟΥ Α1 Β ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΛΕΥΚΩΣΙΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΝΕΟΛΙΘΙΚΟΣ ΟΙΚΙΣΜΟΣ ΧΟΙΡΟΚΟΙΤΙΑΣ ΜΟΝΑΣΤΗΡΙ ΑΓΙΑΣ ΝΑΠΑΣ ΕΝΕΤΙΚΑ ΤΕΙΧΗ ΛΕΥΚΩΣΙΑΣ ΝΑΟΣ ΤΟΥ ΑΠΟΛΛΩΝΑ ΑΡΧΑΙΟ ΘΕΑΤΡΟ

Διαβάστε περισσότερα

Τίτλος: Διδακτική αξιοποίηση εκπαιδευτικών επισκέψεων

Τίτλος: Διδακτική αξιοποίηση εκπαιδευτικών επισκέψεων Τίτλος: Διδακτική αξιοποίηση εκπαιδευτικών επισκέψεων Βαθμίδα: Δευτεροβάθμια Θεματική περιοχή δραστηριότητας: Θεολογία Δημιουργός παρουσίασης: Ξανθή Αλμπανάκη Επικοινωνία: xalbanaki@gmail.com Εκπαιδευτικός

Διαβάστε περισσότερα

Χριστιανική και Βυζαντινή Αρχαιολογία

Χριστιανική και Βυζαντινή Αρχαιολογία Χριστιανική και Βυζαντινή Αρχαιολογία Ενότητα Ε: Μεταβυζαντινή Τέχνη (1453 αρχές 19ου αι.) Αρχιτεκτονική - Ζωγραφική. Στουφή - Πουλημένου Ιωάννα Ἐθνικὸ καὶ Καποδιστριακὸ Πανεπιστήμιο Ἀθηνῶν Τμῆμα Θεολογίας

Διαβάστε περισσότερα

Αρσανάδες, Πύργοι, Κιόσκια, Καμπάνες, Σήμαντρα, Φιάλες, Κρήνες

Αρσανάδες, Πύργοι, Κιόσκια, Καμπάνες, Σήμαντρα, Φιάλες, Κρήνες Αρσανάδες, Πύργοι, Κιόσκια, Καμπάνες, Σήμαντρα, Φιάλες, Κρήνες Αρσανάς Ζωγράφου Πύργος Χελανδαρίου Πύργος Καρακάλλου Πύργος Σταυρονικήτα Ιερά Μονή Βατοπαιδίου, Κιόσκι Κιόσκι Αγίου Παύλου Ι.Μ. Διονυσίου,

Διαβάστε περισσότερα

Περίληψη ηµιουργία έντυπου και ψηφιακού υλικού για την Τουριστική Προβολή του ήµου Νέας Προποντίδας.

Περίληψη ηµιουργία έντυπου και ψηφιακού υλικού για την Τουριστική Προβολή του ήµου Νέας Προποντίδας. Α Π Ο Σ Π Α Σ Μ Α Από το υπ αρ. 4/2011 πρακτικό Συνεδριάσεων Τ.Σ. της Τοπικής Κοινότητας Ν.Σιλάτων του ήµου Νέας Προποντίδας Χαλκιδικής 7/2011 Απόφ. Αριθ. Περίληψη ηµιουργία έντυπου και ψηφιακού υλικού

Διαβάστε περισσότερα

Η ΜΟΝΗ ΤΗΣ ΧΩΡΑΣ (Καριγέ Τζαμί) ΣΤΕΛΙΟΣ ΓΟΥΝΑΡΟΠΟΥΛΟΣ 3o ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΤΡΙΚΑΛΩΝ ΕΤΟΣ ΤΑΞΗ Β1

Η ΜΟΝΗ ΤΗΣ ΧΩΡΑΣ (Καριγέ Τζαμί) ΣΤΕΛΙΟΣ ΓΟΥΝΑΡΟΠΟΥΛΟΣ 3o ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΤΡΙΚΑΛΩΝ ΕΤΟΣ ΤΑΞΗ Β1 Η ΜΟΝΗ ΤΗΣ ΧΩΡΑΣ (Καριγέ Τζαμί) ΣΤΕΛΙΟΣ ΓΟΥΝΑΡΟΠΟΥΛΟΣ 3o ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΤΡΙΚΑΛΩΝ ΕΤΟΣ 2012-2013 ΤΑΞΗ Β1 Η Mονή της Χώρας-Γενικά Μερικά από τα καλύτερα δείγματα των ψηφιδωτών της βυζαντινής τέχνης διατηρούνται

Διαβάστε περισσότερα

ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ: ΤΟΥΛΙΚΑΣ ΓΙΩΡΓΟΣ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ``ΔΟΜΙΚΑ ΥΛΙΚΑ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΩΝ ΤΙΤΛΟΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ: ``Η ΑΝΑΣΤΗΛΩΣΗ ΤΟΥ ΠΑΛΑΙΟΥ

ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ: ΤΟΥΛΙΚΑΣ ΓΙΩΡΓΟΣ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ``ΔΟΜΙΚΑ ΥΛΙΚΑ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΩΝ ΤΙΤΛΟΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ: ``Η ΑΝΑΣΤΗΛΩΣΗ ΤΟΥ ΠΑΛΑΙΟΥ ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ: ΤΟΥΛΙΚΑΣ ΓΙΩΡΓΟΣ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ``ΔΟΜΙΚΑ ΥΛΙΚΑ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΩΝ ΜΟΡΦΩΝ ΤΙΤΛΟΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ: ``Η ΑΝΑΣΤΗΛΩΣΗ ΤΟΥ ΠΑΛΑΙΟΥ ΜΟΝΑΣΤΗΡΙΟΥ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΔΙΟΝΥΣΙΟΥ ΤΟΥ ΕΝ ΟΛΥΜΠΟΥ ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ : ΑΦΡΟΔΙΤΗ

Διαβάστε περισσότερα

Λίγα Λόγια Για Την Αγιογράφο

Λίγα Λόγια Για Την Αγιογράφο Αγιογράφος Ραλλού Λιόλιου Κούση Βυζαντινές Εικόνες Οι βυζαντινές εικόνες είναι ιεροί πνευματικοί θησαυροί του Ανατολικού Ορθόδοξου Χριστιανισμού. Η βυζαντινή ζωγραφική είναι ένα από τα πιο σημαντικά επιτεύγματα

Διαβάστε περισσότερα

Ε Ρ Γ Α Σ Ι Α Μ Α Θ Η Τ Ω Ν ΤΗΣ Ε ΚΑΙ ΣΤ ΗΜΟΤΙΚΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΗΡΙΩΝ «ΑΘΗΝΑ» ΘΕΜΑ: ΑΚΡΟΠΟΛΗ ΤΩΝ ΑΘΗΝΩΝ

Ε Ρ Γ Α Σ Ι Α Μ Α Θ Η Τ Ω Ν ΤΗΣ Ε ΚΑΙ ΣΤ ΗΜΟΤΙΚΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΗΡΙΩΝ «ΑΘΗΝΑ» ΘΕΜΑ: ΑΚΡΟΠΟΛΗ ΤΩΝ ΑΘΗΝΩΝ Ε Ρ Γ Α Σ Ι Α Μ Α Θ Η Τ Ω Ν ΤΗΣ Ε ΚΑΙ ΣΤ ΗΜΟΤΙΚΟΥ ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΗΡΙΩΝ «ΑΘΗΝΑ» ΘΕΜΑ: ΑΚΡΟΠΟΛΗ ΤΩΝ ΑΘΗΝΩΝ Ε ΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΤ ΗΜΟΤΙΚΟΥ ΑΡΒΑΝΙΤΗΣ ΓΙΑΝΝΗΣ ΙΑΜΑΝΤΟΠΟΥΛΟΥ ΕΛΕΝΗ ΓΕΡΕΝΤΕ ΒΑΣΙΛΙΚΗ ΤΡΑΚΑ ΗΜΗΤΡΑ

Διαβάστε περισσότερα

Άγιος Ιωάννης Πρόδρομος - Κυνηγός (Καθολικό ομωνύμου Ι. Μονής)

Άγιος Ιωάννης Πρόδρομος - Κυνηγός (Καθολικό ομωνύμου Ι. Μονής) Δημοτ. Διαμέρισμα Περιοχή Παρεκκλήσιo Ανάβυσσος Ανάβυσσος Άρτεμις Άρτεμις Άγιος Παντελεήμων Άγιος Νικόλαος Άγιος Ιωάννης Πρόδρομος Άγιος Σπυρίδων και Άγιος Παντελεήμων Γέρακας Κοιμητήριο Άγιος Γεώργιος

Διαβάστε περισσότερα

Τοπική Κοινότητα Περίκλειας

Τοπική Κοινότητα Περίκλειας Τοπική Κοινότητα Περίκλειας Σε υψόµετρο 580 µέτρων και µεταξύ των βουνών Τζένας και Πάικου, µόλις 7,5 χιλιόµετρα από τα ελληνοσκοπιανά σύνορα, σαν από θαύµαα κρατήθηκε ζωντανή η Περίκλεια, από τη συνένωση

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΖΗΤΩΝΤΑΣ ΤΗ ΧΑΜΕΝΗ ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΙΑ. Αμαλία Κ. Ηλιάδη, φιλόλογοςιστορικός

ΑΝΑΖΗΤΩΝΤΑΣ ΤΗ ΧΑΜΕΝΗ ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΙΑ. Αμαλία Κ. Ηλιάδη, φιλόλογοςιστορικός ΑΝΑΖΗΤΩΝΤΑΣ ΤΗ ΧΑΜΕΝΗ ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΙΑ 1 ΒΥΖΑΝΤΙΟ Η ΜΑΚΡΟΒΙΟΤΕΡΗ ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΙΑ ΣΤΗΝ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΑΝΘΡΩΠΟΤΗΤΑΣ 2 ΣΚΟΤΕΙΝΗ ΠΛΕΥΡΑ Συνομωσίες, ίντριγκες και μηχανορραφίες. Θρησκευτικός φανατισμός Δεισιδαιμονία.

Διαβάστε περισσότερα

Φρούρια, Κάστρα Κέρκυρα. Παλαιό Φρούριο

Φρούρια, Κάστρα Κέρκυρα. Παλαιό Φρούριο Παλαιό Φρούριο Είναι χτισμένο σε μια δίκορφη φυσική τοποθεσία από τον 16ο αιώνα στην άλλοτε Βυζαντινή πόλη της Κέρκυρας. Το Παλιό φρούριο είναι ένα χαρακτηριστικό σύμβολο της παλιάς πόλης και οι δύο κορυφές

Διαβάστε περισσότερα

Επίσκεψη στην Αρχαία Αγορά

Επίσκεψη στην Αρχαία Αγορά Επίσκεψη στην Αρχαία Αγορά Η Αγορά ήταν η μεγαλύτερη πλατεία της πόλης. Η πλατεία άρχισε να χρησιμοποιείται ως δημόσιος χώρος από τα αρχαϊκά χρόνια. Μέχρι τότε στην περιοχή υπήρχαν σπίτια και τάφοι. Ο

Διαβάστε περισσότερα

Η Πόλη έξω από τα Â Ë

Η Πόλη έξω από τα Â Ë Η Πόλη έξω από τα Â Ë Είναι τόσα πολλά αυτά που έχει να κάνει και να δει ο επισκέπτης της Πόλης της Ρόδου, τόσες πολλές οι επιλογές που σίγουρα δεν θα πλήξει. Μέρες ολόκληρες θα µπορούσε κανείς να περάσει

Διαβάστε περισσότερα

Η πρώτη οπτική επαφή με τα Αμπελάκια δίνει στον ταξιδιώτη την εντύπωση ότι αυτό το χωριό διαφέρει από τα άλλα... και όντως αυτό συμβαίνει.

Η πρώτη οπτική επαφή με τα Αμπελάκια δίνει στον ταξιδιώτη την εντύπωση ότι αυτό το χωριό διαφέρει από τα άλλα... και όντως αυτό συμβαίνει. Πέντε χιλιόμετρα από τα στενά των Τεμπών, ανηφορίζοντας κανείς μπορεί να δει να ξεπροβάλουν τα Αμπελάκια Λάρισας, η Ιστορική Κοινότητα των Αμπελακίων όπως έχει επικρατήσει. Βρίσκεται στους πρόποδες του

Διαβάστε περισσότερα

Θρησκευτικά και Προσκυνηµατικά Μνηµεία από διάφορες περιοχές της Ελλάδος. Ιερά Μονή Αγίου Ιωάννου του Θεολόγου Αετοχωρίου

Θρησκευτικά και Προσκυνηµατικά Μνηµεία από διάφορες περιοχές της Ελλάδος. Ιερά Μονή Αγίου Ιωάννου του Θεολόγου Αετοχωρίου Θρησκευτικά και Προσκυνηµατικά Μνηµεία από διάφορες περιοχές της Ελλάδος Ιερά Μητρόπολη Αλεξανδρουπόλεως Ιερά Μονή Αγίου Ιωάννου του Θεολόγου Αετοχωρίου Ιερά Μονή Παναγίας Εύρου Ναός Παναγίας Κοσµοσώτηρας

Διαβάστε περισσότερα

Η Βοιωτία θεωρείται από αρχαίους και συγχρόνους ιστορικούς καθώς και γεωγράφους, περιοχή ευνοημένη από τη φύση και τη γεωπολιτική θέση της.

Η Βοιωτία θεωρείται από αρχαίους και συγχρόνους ιστορικούς καθώς και γεωγράφους, περιοχή ευνοημένη από τη φύση και τη γεωπολιτική θέση της. Η Βοιωτία θεωρείται από αρχαίους και συγχρόνους ιστορικούς καθώς και γεωγράφους, περιοχή ευνοημένη από τη φύση και τη γεωπολιτική θέση της. Βρίσκεται στο κέντρο σχεδόν της ελληνικής χερσονήσου, πάνω στο

Διαβάστε περισσότερα

Πανεπιστήμιο Κύπρου Πολυτεχνική Σχολή Τμήμα Πολιτικών Μηχανικών και Μηχανικών Περιβάλλοντος Πρόγραμμα Αρχιτεκτονικής ΠΕΡΑ ΟΡΕΙΝΗΣ.

Πανεπιστήμιο Κύπρου Πολυτεχνική Σχολή Τμήμα Πολιτικών Μηχανικών και Μηχανικών Περιβάλλοντος Πρόγραμμα Αρχιτεκτονικής ΠΕΡΑ ΟΡΕΙΝΗΣ. Πανεπιστήμιο Κύπρου Πολυτεχνική Σχολή Τμήμα Πολιτικών Μηχανικών και Μηχανικών Περιβάλλοντος Πρόγραμμα Αρχιτεκτονικής ΠΕΡΑ ΟΡΕΙΝΗΣ Βασιλένα Πετκόβα ΓΕΝΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΠΕΡΙΟΧΗΣ Το χωριό βρίσκεται σε απόσταση

Διαβάστε περισσότερα

ΤΙΤΛΟΣ Οι θρησκευτικές εικόνες ως μέσον έκφρασης του θρησκευτικού συναισθήματος 9ο Δημοτικό Σχολείο Μυτιλήνης Τάξη: ΣΤ 1 Σχολικό έτος: 2006 07 Υπεύθυνη δασκάλα: Σπανού Σοφία «Όταν πρόκειται να αρχίσεις

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΒΛΙΟ ΠΕΜΠΤΟ. Η ΑΓΙΑ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ Του Αντιστρατήγου ε.α. Παναγιώτη Πανταζή

ΒΙΒΛΙΟ ΠΕΜΠΤΟ. Η ΑΓΙΑ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ Του Αντιστρατήγου ε.α. Παναγιώτη Πανταζή ΒΙΒΛΙΟ ΠΕΜΠΤΟ Η ΑΓΙΑ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ Του Αντιστρατήγου ε.α. Παναγιώτη Πανταζή Όταν λέµε Αγία Παρασκευή εννοούµε τη µικρή Εκκλησία, που είναι δυτικά του χωριού στη θέση Παναγία (Παναΐα), την οποία βλέπουµε στην

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ: «Προτάσεις για την Τουριστική Ανάπτυξη και προβολή της Τοπικής Κοινότητας Στράτου» Κύρια πύλη δευτερεύουσα πύλη πύλη Ακρόπολης Παραποτάμια πύλη

ΘΕΜΑ: «Προτάσεις για την Τουριστική Ανάπτυξη και προβολή της Τοπικής Κοινότητας Στράτου» Κύρια πύλη δευτερεύουσα πύλη πύλη Ακρόπολης Παραποτάμια πύλη ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ Στράτος 29-12 - 2011 ΝΟΜΟΣ ΑΙΤΩΛΟΑΚΑΡΝΑΝΙΑΣ Αριθμ. Πρωτ.: ΔΗΜΟΣ ΑΓΡΙΝΙΟΥ ΔΗΜΟΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ ΣΤΡΑΤΟΥ ΤΟΠΙΚΗ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑ ΣΤΡΑΤΟY ΠΛΗΡ: Πατσέας Αναστάσιος ΤΗΛ: 6978558904 Π Ρ Ο Σ Κο Αντιδήμαρχο

Διαβάστε περισσότερα

Πάσχα στα «πόδια» της Χαλκιδικής Άγιον Όρος, 5 μέρες. 18 22 Απριλίου 2014

Πάσχα στα «πόδια» της Χαλκιδικής Άγιον Όρος, 5 μέρες. 18 22 Απριλίου 2014 Σίνα 14 & Ακαδημίας, τηλ. 210 3642707, φαξ. 201-3642707 e-mail: info@cosmorama.gr Πάσχα στα «πόδια» της Χαλκιδικής Άγιον Όρος, 5 μέρες 18 22 Απριλίου 2014 Μόνο σε εμάς θα βρείτε: Πλούσιες πρωινές ξεναγήσεις

Διαβάστε περισσότερα

Μινωικός Πολιτισμός σελ. 23-28

Μινωικός Πολιτισμός σελ. 23-28 Μινωικός Πολιτισμός σελ. 23-28 Να περιγράψετε ένα μινωικό ανάκτορο; Μεγάλα Συγκροτήματα κτιρίων, Είχαν πολλές πτέρυγες-δωματίων, Διοικητικά, Οικονομικά, Θρησκευτικά και Καλλιτεχνικά κέντρα της περιοχής,

Διαβάστε περισσότερα

17. 12.2008-20. 03. 2009. «...ανέφερα εγγράφως...» Διάρκεια Έκθεσης: ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΕΘΝΙΚΟΥ ΑΡΧΕΙΟΥ ΜΝΗΜΕΙΩΝ

17. 12.2008-20. 03. 2009. «...ανέφερα εγγράφως...» Διάρκεια Έκθεσης: ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΕΘΝΙΚΟΥ ΑΡΧΕΙΟΥ ΜΝΗΜΕΙΩΝ «...ανέφερα εγγράφως...» ΘΗΣΑΥΡΟΙ ΤΟΥ ΙΣΤΟΡΙΚΟΥ ΑΡΧΕΙΟΥ ΤΗΣ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑΣ Διάρκεια Έκθεσης: 17. 12.2008-20. 03. 2009 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΕΘΝΙΚΟΥ ΑΡΧΕΙΟΥ ΜΝΗΜΕΙΩΝ Το αρχειακό υλικό

Διαβάστε περισσότερα

«Το σταυροδρόµι του πολιτισµού» Ένας προορισµός για όλες τις εποχές του χρόνου!

«Το σταυροδρόµι του πολιτισµού» Ένας προορισµός για όλες τις εποχές του χρόνου! ήµος ΘΗΒΑΙΩΝ 2 ΘΗΒΑ «Το σταυροδρόµι του πολιτισµού» Ένας προορισµός για όλες τις εποχές του χρόνου! Έδρα του ήµου είναι η επτάπυλη και επτάλοφη Θήβα, πόλη πανάρχαια και σεβαστή στην ιστορία και την παράδοση.

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΤΗΡΗΤΕΕΣ ΟΙΚΟΔΟΜΕΣ: ΔΙΑΔΡΟΜΗ ΣΤΟ ΠΑΡΕΛΘΟΝ, ΟΡΑΜΑ ΣΤΟ ΜΕΛΛΟΝ. που γέννησες και ανάθρεψες τους γονείς και τους παππούδες μας.

ΔΙΑΤΗΡΗΤΕΕΣ ΟΙΚΟΔΟΜΕΣ: ΔΙΑΔΡΟΜΗ ΣΤΟ ΠΑΡΕΛΘΟΝ, ΟΡΑΜΑ ΣΤΟ ΜΕΛΛΟΝ. που γέννησες και ανάθρεψες τους γονείς και τους παππούδες μας. ΔΙΑΤΗΡΗΤΕΕΣ ΟΙΚΟΔΟΜΕΣ: ΔΙΑΔΡΟΜΗ ΣΤΟ ΠΑΡΕΛΘΟΝ, ΟΡΑΜΑ ΣΤΟ ΜΕΛΛΟΝ Λεμεσός, πόλη μας αγαπημένη. Η πόλη που γεννηθήκαμε, η πόλη που μεγαλώνουμε. Πόλη που γέννησες και ανάθρεψες τους γονείς και τους παππούδες

Διαβάστε περισσότερα

Η Βυζαντινή Κωνσταντινούπολη

Η Βυζαντινή Κωνσταντινούπολη Η Βυζαντινή Κωνσταντινούπολη ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ ΠΑΓΚΑΛΟΣ Ε ΤΑΞΗ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Σελίδα 1 Κωνσταντινούπολη Η ξακουστή και δοξασµένη πολιτεία, µε τη λαµπρή, χιλιόχρονη ιστορία, που για δέκα αιώνες δέσποζε πρωτεύουσα της

Διαβάστε περισσότερα

Περπατώντας στην ªÂÛ ÈˆÓÈÎ fiïë

Περπατώντας στην ªÂÛ ÈˆÓÈÎ fiïë Περπατώντας στην ªÂÛ ÈˆÓÈÎ fiïë Σπάνια έχει κάποιος την ευκαιρία να διαβεί 2400 χρόνια ιστορίας, συγκεντρωµένα σε µια έκταση 58,37 εκταρίων που περικλείεται ανάµεσα στα τείχη της Μεσαιωνικής Πόλης. Έναν

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣΤΟΡΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ Αρχαία Πόλη: Βρίσκεται: Ταυτίζεται με: Κατοικείται από:

ΙΣΤΟΡΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ Αρχαία Πόλη: Βρίσκεται: Ταυτίζεται με: Κατοικείται από: ΒΑΣΙΛΙΚΗ ΑΛΕΠΑΚΟΥ ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΔΙΑΜΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ ΓΙΑΝΝΗΣ ΚΑΛΟΓΕΡΟΠΟΥΛΟΣ ΝΙΚΟΣ ΔΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ ΜΑΡΙΑ ΓΙΑΡΙΚΑ ΓΕΩΡΓΙΑ ΓΚΙΚΑ ΘΟΔΩΡΗΣ ΚΑΦΗΡΑΣ ΑΓΓΕΛΟΣ ΖΕΡΒΟΠΟΥΛΟΣ ΒΑΣΙΛΙΚΗ ΑΝΑΣΤΟΥΛΗ ΑΚΗΣ ΖΑΦΕΙΡΙΟΥ ΑΡΙΣΤΟΦΑΝΗΣ ΑΝΤΥΠΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

Ιανουαριος Κυριακη ευτερα Τριτη Τεταρτη Πεµπτη Παρασκευη Σαββατο. Μαρτιος Φεβρουαριος Περιτοµη Χριστου Μεγαλου Βασιλειου Νεο Ετος

Ιανουαριος Κυριακη ευτερα Τριτη Τεταρτη Πεµπτη Παρασκευη Σαββατο. Μαρτιος Φεβρουαριος Περιτοµη Χριστου Μεγαλου Βασιλειου Νεο Ετος Ιανουαριος 2016 Αντωνιου του Μεγαλου Θεοδοσιου Αθανασιου και Κυριλλου Ευθυµιου Ιωαννου του Προδροµου Γρηγοριου Θεολογου Τατιανης Ξενοφωντος Τα Αγια Θεοφανεια Ανακοµιδη Λειψανων Ιωαννου Χρυσοστοµου Περιτοµη

Διαβάστε περισσότερα

Η πόλη. Εξερευνώντας τον κόσμο του Βυζαντίου. 1 από 10

Η πόλη. Εξερευνώντας τον κόσμο του Βυζαντίου. 1 από 10 Η πόλη Η πόλη της Καστοριάς βρίσκεται στη Δυτική Μακεδονία και είναι πρωτεύουσα του ομώνυμου νομού. Είναι χτισμένη ανάμεσα στα όρη Βέρνο (Βίστι) και Γράμμο, πάνω σε μία στενή χερσόνησο που διευρύνεται

Διαβάστε περισσότερα

Ιερός Ναός Αγίου Νικολάου, Πλατάνι Αχαΐας

Ιερός Ναός Αγίου Νικολάου, Πλατάνι Αχαΐας ΕΘΝΙΚΌ ΑΣΤΕΡΟΣΚΟΠΕΊΟ ΑΘΗΝΏΝ ΓΕΩΔΥΝΑΜΙΚΌ ΙΝΣΤΙΤΟΎΤΟ Π3.2.2 Μνημείο Αιγίου Ιερός Ναός Αγίου Νικολάου, Πλατάνι Αχαΐας Μονόχωρος τρίκογχος μετά τρούλου και τριμερή νάρθηκα ναός, του οποίου η κατασκευή τοποθετείται

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΑΡΧΑΙΟ ΘΕΑΤΡΟ ΤΗΣ ΛΙΝΔΟΥ ΣΟΦΙΑ ΒΑΣΑΛΟΥ ΒΠΠΓ

ΤΟ ΑΡΧΑΙΟ ΘΕΑΤΡΟ ΤΗΣ ΛΙΝΔΟΥ ΣΟΦΙΑ ΒΑΣΑΛΟΥ ΒΠΠΓ ΤΟ ΑΡΧΑΙΟ ΘΕΑΤΡΟ ΤΗΣ ΛΙΝΔΟΥ ΣΟΦΙΑ ΒΑΣΑΛΟΥ ΒΠΠΓ Περιγραφή μνημείου Το αρχαίο θέατρο της Λίνδου διαμορφώνεται στους πρόποδες της δυτικής πλαγιάς του βράχου της λινδιακής ακρόπολης. Το κοίλο χωρίζεται σε

Διαβάστε περισσότερα

Ο Ναός της Παναγίας του Μουτουλλά Ελληνικά

Ο Ναός της Παναγίας του Μουτουλλά Ελληνικά 1 Ο Ναός της Παναγίας του Μουτουλλά Ελληνικά 2 Ο Ναός της Παναγίας του Μουτουλλά Σύμφωνα με επιγραφή του βόρειου τοίχου του ναού, ο ναός κτίστηκε το 1280 από τον Ιωάννη Μουτουλλά και τη σύζυγο του Ειρήνη.

Διαβάστε περισσότερα

Μανόλης Χατζηδάκης, Έλληνες ζωγράφοι μετά την Άλωση (1450-1830), τ. 1, Αθήνα 1987.

Μανόλης Χατζηδάκης, Έλληνες ζωγράφοι μετά την Άλωση (1450-1830), τ. 1, Αθήνα 1987. Μανόλης Χατζηδάκης, Έλληνες ζωγράφοι μετά την Άλωση (14501830), τ. 1, Αθήνα 1987. Παναγιώτης Λ. Βοκοτόπουλος, Εικόνες της Κέρκυρας, Αθήνα 1990. Κερκυραίοι ζωγράφοι: 19ος20ος αι., επιμ. Αθ. Χρήστου, Κέρκυρα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΑΛΕΣΒΙΑΚΟ ΙΕΡΟ ΠΡΟΣΚΥΝΗΜΑ ΤΗΣ ΥΠΕΡΑΓΙΑΣ ΘΕΟΤΟΚΟΥ ΑΓΙΑΣΟΥ-ΑΕΣΒΟΥ

ΠΑΑΛΕΣΒΙΑΚΟ ΙΕΡΟ ΠΡΟΣΚΥΝΗΜΑ ΤΗΣ ΥΠΕΡΑΓΙΑΣ ΘΕΟΤΟΚΟΥ ΑΓΙΑΣΟΥ-ΑΕΣΒΟΥ ΠΑΑΛΕΣΒΙΑΚΟ ΙΕΡΟ ΠΡΟΣΚΥΝΗΜΑ ΤΗΣ ΥΠΕΡΑΓΙΑΣ ΘΕΟΤΟΚΟΥ ΑΓΙΑΣΟΥ-ΑΕΣΒΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΙΕΡΩΝ ΑΚΟΛΟΥΘΙΩΝ ΤΗΣ ΠΕΡΙΟΔΟΥ Από Ι1^ ΑΥΓΟΥΣΤΟΥ μέχρι 15^ Σεπτεμβρίου 2015 ΣΑΒΒΑΤΟ 1η ΑΥΓΟΥΣΤΟΥ Ώρα 7-10 π.μ. Η τελετή της Προόδου

Διαβάστε περισσότερα

Χριστιανική και Βυζαντινή Αρχαιολογία

Χριστιανική και Βυζαντινή Αρχαιολογία Χριστιανική και Βυζαντινή Αρχαιολογία Ενότητα A: Παλαιοχριστιανική Τέχνη (2 ος αι. αρχές 7 ου αι.) - Παλαιοχριστιανική και Προεικονομαχική Εικονογραφία. Στουφή - Πουλημένου Ιωάννα Ἐθνικὸ καὶ Καποδιστριακὸ

Διαβάστε περισσότερα

6 ΗΜΕΡΗ ΕΚΔΡΟΜΗ ΤΕΤΑΡΤΗ 8 ΙΟΥΛΙΟΥ ΕΩΣ ΔΕΥΤΕΡΑ 13 ΙΟΥΛΙΟΥ ΠΑΤΜΟΣ - ΛΕΙΨΟΙ

6 ΗΜΕΡΗ ΕΚΔΡΟΜΗ ΤΕΤΑΡΤΗ 8 ΙΟΥΛΙΟΥ ΕΩΣ ΔΕΥΤΕΡΑ 13 ΙΟΥΛΙΟΥ ΠΑΤΜΟΣ - ΛΕΙΨΟΙ ΑΘ ΜΩΡΑΙΤΗΣ Ο.Ε. TOURIST AND TRAVEL AGENCY ΠΑΤΡΩΝ 19 ΚΟΡΙΝΘΟΣ ΤΗΛ. : 27410-28588 FAX: 27410-25073 e-mail: moraitis.kor@hotmail.com www.narkissostravel.gr 6 ΗΜΕΡΗ ΕΚΔΡΟΜΗ ΤΕΤΑΡΤΗ 8 ΙΟΥΛΙΟΥ ΕΩΣ ΔΕΥΤΕΡΑ 13

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΚΟΝΕΣ ΒΥΖΑΝΤΙΟΥ. 1 Ψηφιδωτά τρούλου με νέες επεμβάσεις συντήρησης, 11 ος αιώνας, Νέα Μονή Χίου, Photo ΥΠ.ΠΟ.Α./ΤΑΠ, Εφορεία Αρχαιοτήτων Χίου

ΕΙΚΟΝΕΣ ΒΥΖΑΝΤΙΟΥ. 1 Ψηφιδωτά τρούλου με νέες επεμβάσεις συντήρησης, 11 ος αιώνας, Νέα Μονή Χίου, Photo ΥΠ.ΠΟ.Α./ΤΑΠ, Εφορεία Αρχαιοτήτων Χίου ΕΙΚΟΝΕΣ ΒΥΖΑΝΤΙΟΥ 1 Ψηφιδωτά τρούλου με νέες επεμβάσεις συντήρησης, 11 ος αιώνας, Νέα Μονή Χίου, Photo ΥΠ.ΠΟ.Α./ΤΑΠ, Εφορεία Αρχαιοτήτων Χίου 2 Πανοραμική άποψη, 11 ος αιώνας, Νέα Μονή Χίου, Photo ΥΠ.ΠΟ.Α./ΤΑΠ,

Διαβάστε περισσότερα

«ΤΡΙΚΕΡΙ: ΣΤΑ ΙΧΝΗ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ» Καταγραφή της πολιτιστικής κληρονομιάς του νησιού»

«ΤΡΙΚΕΡΙ: ΣΤΑ ΙΧΝΗ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ» Καταγραφή της πολιτιστικής κληρονομιάς του νησιού» «ΤΡΙΚΕΡΙ: ΣΤΑ ΙΧΝΗ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ» Καταγραφή της πολιτιστικής κληρονομιάς του νησιού» ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΚΑΤΑΣΚΗΝΩΣΗ «ΕΛΑΦΡΟΠΑΤΗΤΑ» Οργάνωση: Ελληνική Εταιρεία Περιβάλλοντος και Πολιτισμού Ελληνική Εταιρεία Περιβάλλοντος

Διαβάστε περισσότερα

www.kalymnikifilia.gr

www.kalymnikifilia.gr Η επιρροή του ελληνικού πολιτισμού και της ελληνικής γλώσσας στη διαμόρφωση του ρωσικού εκπαιδευτικού συστήματος (το παράδειγμα των Εκπαιδευτικών ιδρυμάτων της Μόσχας) ΒΑΝΤΙΜ ΓΙΑΡΟΒΟÏ Kαθηγητής μουσικής

Διαβάστε περισσότερα

ΕΦΟΡΕΙΑ ΒΥΖΑΝΤΙΝΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ

ΕΦΟΡΕΙΑ ΒΥΖΑΝΤΙΝΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ 10η ΕΦΟΡΕΙΑ ΒΥΖΑΝΤΙΝΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ ΧΑΛΚΙΔΙΚΗ Εικ. 1. Αεροφωτογραφία του οικισμού της Ποτίδαιας. Εικ. 2. Τμήμα του διατειχίσματος. Διατείχισμα της Κασσάνδρειας Στη θέση της αρχαίας Ποτίδαιας, που καταστράφηκε

Διαβάστε περισσότερα

ΜΝΗΜΕΙΑ ΚΑΘΙΔΡΥΜΑΤΑ ΤΗΣ ΟΣΙΑΣ ΦΙΛΟΘΕΗΣ

ΜΝΗΜΕΙΑ ΚΑΘΙΔΡΥΜΑΤΑ ΤΗΣ ΟΣΙΑΣ ΦΙΛΟΘΕΗΣ Ναυσικά Πανσελήνου Ομότ. Καθηγήτρια της Ανωτάτης Σχολής Καλών Τεχνών ΜΝΗΜΕΙΑ ΚΑΘΙΔΡΥΜΑΤΑ ΤΗΣ ΟΣΙΑΣ ΦΙΛΟΘΕΗΣ Η κατά κόσμον Ρεγούλα Μπενιζέλου, αφού περιβλήθηκε το μοναχικό σχήμα με το όνομα Φιλοθέη γύρω

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΛΑΜΠΑΚΑ-ΜΕΤΕΩΡΑ ΜΕΤΕΩΡΑ

ΚΑΛΑΜΠΑΚΑ-ΜΕΤΕΩΡΑ ΜΕΤΕΩΡΑ ΚΑΛΑΜΠΑΚΑ-ΜΕΤΕΩΡΑ ΜΕΤΕΩΡΑ Στο δρόµο Τρικάλων- Καλαµπάκας, 3 χιλιόµετρα πριν από ταμετέωρα, ορθώνεται πάνω από το χωριό Θεόπετρα ένας βραχώδης ασβεστολιθικός όγκος, στη βορειοανατολική πλευρά του οποίου

Διαβάστε περισσότερα

Χώρος Διεξαγωγής. Αξιοθέατα*

Χώρος Διεξαγωγής. Αξιοθέατα* Χώρος Διεξαγωγής Το 4ο Εργαστηριακό Πρόγραμμα Σπουδών (Autumn School) του Τμήματος Κοινωνιολογίας θα διεξαχθεί στην Μυτιλήνη της Λέσβου. Η Λέσβος έχει πληθυσμό 85.330 κατοίκους, ανήκει διοικητικά στην

Διαβάστε περισσότερα

Εγκαίνια έκθεσης 23.10.2013, 13.00 Διάρκεια Έκθεσης 19.10.2013 19.1.2014

Εγκαίνια έκθεσης 23.10.2013, 13.00 Διάρκεια Έκθεσης 19.10.2013 19.1.2014 Εγκαίνια έκθεσης 23.10.2013, 13.00 Διάρκεια Έκθεσης 19.10.2013 19.1.2014 Επιμέλεια έκθεσης Αγαθονίκη Τσιλιπάκου, Νίκος Μπονόβας Mε την περιοδική έκθεση «Η τιμή του αγίου Μάμαντος στη Μεσόγειο: Ένας ακρίτας

Διαβάστε περισσότερα

Όψεις Βυζαντίου... στο Αρχαιολογικό Μουσείο Ηγουμενίτσας. Εφορεία Αρχαιοτήτων Θεσπρωτίας

Όψεις Βυζαντίου... στο Αρχαιολογικό Μουσείο Ηγουμενίτσας. Εφορεία Αρχαιοτήτων Θεσπρωτίας Εφορεία Αρχαιοτήτων Θεσπρωτίας... στο Αρχαιολογικό Μουσείο Ηγουμενίτσας Το φυλλάδιο αυτό είναι του/της... που επισκέφθηκε το Αρχαιολογικό Μουσείο Ηγουμενίτσας στις... Το φυλλάδιο που κρατάς στα χέρια σου

Διαβάστε περισσότερα

ΜΟΥΣΕΙΟ ΑΚΡΟΠΟΛΗΣ. Μουσειακή παρουσίαση του οικοδομικού προγράμματος του Αυτοκράτορα Αδριανού. Μουσείο Ακρόπολης, Ισόγειο.

ΜΟΥΣΕΙΟ ΑΚΡΟΠΟΛΗΣ. Μουσειακή παρουσίαση του οικοδομικού προγράμματος του Αυτοκράτορα Αδριανού. Μουσείο Ακρόπολης, Ισόγειο. ΜΟΥΣΕΙΟ ΑΚΡΟΠΟΛΗΣ Μουσειακή παρουσίαση του οικοδομικού προγράμματος του Αυτοκράτορα Αδριανού για την Αθήνα του 2 ου αιώνα μ.χ Μουσείο Ακρόπολης, Ισόγειο Ελεύθερη πρόσβαση Ώρες λειτουργίας του Μουσείου

Διαβάστε περισσότερα

Ψηφιοποίηση, επεξεργασία, προσθήκες, χαρτογραφικό υλικό: Αρχείο Πανοράματος (http://www.apan.gr) Απρίλιος 2014

Ψηφιοποίηση, επεξεργασία, προσθήκες, χαρτογραφικό υλικό: Αρχείο Πανοράματος (http://www.apan.gr) Απρίλιος 2014 Από τα Θρακικά τ. 25 (1956) σσ. 149-158 Άρθρο του Γεώργιου Μαμέλη για την ιδιαίτερη πατρίδα του, το Ξαμίλι ή Εξαμίλιον, ένα μικρό ελληνικό χωριό της Ανατολικής Θράκης / Ευρωπαϊκής Τουρκίας. Ψηφιοποίηση,

Διαβάστε περισσότερα

ΒΥΖΑΝΤΙΑΚΑ. Στο πρώτο κεφάλαιο (Οι «φανερές» αρμοδιότητες του μυστικού την

ΒΥΖΑΝΤΙΑΚΑ. Στο πρώτο κεφάλαιο (Οι «φανερές» αρμοδιότητες του μυστικού την 396 Βιβλιοκρισίες μάλλον τον επικεφαλής ΕΛΛΗΝΙΚΗ μιας υπηρεσίας ΙΣΤΟΡΙΚΗ (σεκρέτου), ΕΤΑΙΡΕΙΑ στην οποία εργάζονταν «μυστικοί», οι υφιστάμενοι δηλαδή του μυστικού. Για τον μυστογράφο, στο τρίτο κεφάλαιο

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ ΝΕΟΤΕΡΟΙ ΝΑΟΙ ΤΗΣ ΚΑΠΠΑΔΟΚΙΑΣ: ΕΚΤΙΜΗΣΕΙΣ ΤΗΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗΣ ΤΟΥΣ ΣΗΜΑΣΙΑΣ Aν και στην Καππαδοκία παρατηρείται άνθηση της

ΟΙ ΝΕΟΤΕΡΟΙ ΝΑΟΙ ΤΗΣ ΚΑΠΠΑΔΟΚΙΑΣ: ΕΚΤΙΜΗΣΕΙΣ ΤΗΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗΣ ΤΟΥΣ ΣΗΜΑΣΙΑΣ Aν και στην Καππαδοκία παρατηρείται άνθηση της 1 ΟΙ ΝΕΟΤΕΡΟΙ ΝΑΟΙ ΤΗΣ ΚΑΠΠΑΔΟΚΙΑΣ: ΕΚΤΙΜΗΣΕΙΣ ΤΗΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗΣ ΤΟΥΣ ΣΗΜΑΣΙΑΣ Aν και στην Καππαδοκία παρατηρείται άνθηση της ναοδοµίας κατά τον 18 ο και 19 ο αιώνα, οι ναοί αυτοί παραµένουν

Διαβάστε περισσότερα

Α/Α ΔΩΡΗΤΗΣ ΕΡΓΟ ΠΟΥ ΠΡΟΣΕΦΕΡΕ

Α/Α ΔΩΡΗΤΗΣ ΕΡΓΟ ΠΟΥ ΠΡΟΣΕΦΕΡΕ Α/Α ΔΩΡΗΤΗΣ ΕΡΓΟ ΠΟΥ ΠΡΟΣΕΦΕΡΕ 1. ΚΩΝ/ΝΟΣ Μ. ΛΕΓΓΑΣ Η ΓΕΝΝΗΣΙΣ ΤΟΥ ΙΗΣΟΥ 2. (ΔΗΜΑΡΧΟΣ ΣΤΥΜΦΑΛΙΑΣ) Η ΒΑΠΤΙΣΙΣ ΤΟΥ ΙΗΣΟΥ 3. ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΤΗΣ ΜΑΡΚΟΣ 4. ΟΙΚ.ΑΘΑΝ. & ΜΑΡΙΑΣ ΓΑΤΣΙΟΠΟΥΛΟΥ Η ΕΠΙΣΚΕΨΙΣ ΤΟΥ ΙΗΣΟΥ ΣΤΟΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΕΚΔΡΟΜΕΣ

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΕΚΔΡΟΜΕΣ ΑΝΩΤΑΤΗ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΤΙΚΗ ΑΚΑΔΗΜΙΑ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΕΚΔΡΟΜΕΣ Με απόφαση του Ακαδημαϊκού Συμβουλίου (συνεδρίαση 29-10-2013), πραγματοποιήθηκαν δύο μονοήμερες Εκπαιδευτικές Εκδρομές στις οποίες συμμετείχαν

Διαβάστε περισσότερα

Οι νηστείες και οι καταλύσεις της Εκκλησίας μας

Οι νηστείες και οι καταλύσεις της Εκκλησίας μας Οι νηστείες και οι καταλύσεις της Εκκλησίας μας Νηστεία είναι η λήψη «ξηράς τροφής» (ξηροφαγία), χωρίς λάδι ή κρασί, μια φορά την ημέρα, και μάλιστα την ενάτη ώρα (γύρω στις 3 μ. μ.). Λήψη τροφής, έστω

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙ ΑΥΡΟΣ. Είμαι η ήμητρα Αλεβίζου, μαθήτρια του Βαρβακείου ΠΠ Γυμνασίου και θα σας παρουσιάσω το Ωδείο και το μικρό θέατρο της αρχαίας Επιδαύρου...

ΕΠΙ ΑΥΡΟΣ. Είμαι η ήμητρα Αλεβίζου, μαθήτρια του Βαρβακείου ΠΠ Γυμνασίου και θα σας παρουσιάσω το Ωδείο και το μικρό θέατρο της αρχαίας Επιδαύρου... ΕΠΙ ΑΥΡΟΣ Είμαι η ήμητρα Αλεβίζου, μαθήτρια του Βαρβακείου ΠΠ Γυμνασίου και θα σας παρουσιάσω το Ωδείο και το μικρό θέατρο της αρχαίας Επιδαύρου... Ας ξεκινήσουμε με το Ωδείο... Το ρωμαϊκό Ωδείο σε σχέση

Διαβάστε περισσότερα

Ενα πλακόστρωτο μονοπάτι οδηγεί βόρεια από τη Μονή Γουβερνέτου μέσα στο φαράγγι Αυλάκι που κατηφορίζει μέχρι τη θάλασσα.

Ενα πλακόστρωτο μονοπάτι οδηγεί βόρεια από τη Μονή Γουβερνέτου μέσα στο φαράγγι Αυλάκι που κατηφορίζει μέχρι τη θάλασσα. Η Μονή Γουβερνέτου Η Μονή Γουβερνέτου μοιάζει σαν κάστρο, με πύργους που χρησίμευαν για την προστασία από επιδρομείς. Ειδικά η εξωτερική όψη του μοναστηριού φανερώνει τις έντονες ενετικές επιδράσεις: μοιάζει

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ ΝΕΟΤΕΡΟΙ ΝΑΟΙ ΤΗΣ ΚΑΠΠΑΔΟΚΙΑΣ: ΕΚΤΙΜΗΣΕΙΣ ΤΗΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗΣ ΤΟΥΣ ΣΗΜΑΣΙΑΣ

ΟΙ ΝΕΟΤΕΡΟΙ ΝΑΟΙ ΤΗΣ ΚΑΠΠΑΔΟΚΙΑΣ: ΕΚΤΙΜΗΣΕΙΣ ΤΗΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗΣ ΤΟΥΣ ΣΗΜΑΣΙΑΣ 1 Θάλεια Μαντοπούλου-Παναγιωτοπούλου Αν. Καθηγήτρια Σχολή Καλών Τεχνών ΟΙ ΝΕΟΤΕΡΟΙ ΝΑΟΙ ΤΗΣ ΚΑΠΠΑΔΟΚΙΑΣ: ΕΚΤΙΜΗΣΕΙΣ ΤΗΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗΣ ΤΟΥΣ ΣΗΜΑΣΙΑΣ Aν και στην Καππαδοκία παρατηρείται

Διαβάστε περισσότερα