το περιοδικό ΔΙΜΗΝΙΑΙΑ ΕΚΔΟΣΗ ΤΟΥ ΟΜΙΛΟΥ ΕΘΕΛΟΝΤΩΝ ΚΑΤΑ ΤΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ- ΑΓΚΑΛΙΑΖΩ ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ - ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ 2010/ΤΕΥΧΟΣ 22

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "το περιοδικό www.agaliazo.gr ΔΙΜΗΝΙΑΙΑ ΕΚΔΟΣΗ ΤΟΥ ΟΜΙΛΟΥ ΕΘΕΛΟΝΤΩΝ ΚΑΤΑ ΤΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ- ΑΓΚΑΛΙΑΖΩ ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ - ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ 2010/ΤΕΥΧΟΣ 22"

Transcript

1 το περιοδικό Λεωσθένους 21-23, Πειραιάς ΔΙΜΗΝΙΑΙΑ ΕΚΔΟΣΗ ΤΟΥ ΟΜΙΛΟΥ ΕΘΕΛΟΝΤΩΝ ΚΑΤΑ ΤΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ- ΑΓΚΑΛΙΑΖΩ ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ - ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ 2010/ΤΕΥΧΟΣ 22 ΔΙΑΝΕΜΕΤΑΙ ΔΩΡΕΑΝ

2 Ο Μ Ι Λ Ο Σ Ε Θ Ε Λ Ο Ν Τ Ω Ν Κ Α Τ Α Τ Ο Υ Κ Α Ρ Κ Ι Ν Ο Υ Δ Ι Ο Ι Κ Η Τ Ι Κ Ο Πρόεδρος: Αντιπρόεδρος: Γεν. Γραμματέας: Ειδ. Γραμματέας: Ταμίας: Μέλη: Σ Υ Μ Β Ο Υ Λ Ι Ο Ιωσηφίνα Σκούρτα Στέλιος Παπαδόπουλος Αναστασία Πασακοπούλου Δήμητρα Φωτοπούλου Φλώρα Μπληζιώτου Όλγα Αρνιακού Πόπη Γρύλλη Μαρίκα Δούρου Νίκος Ελευθερόγλου Μαίρη Καραγκούνη Ελένη Μισιτζή Διμηνιαία Κοινωνική και Πολιτιστική Έκδοση Ιδιοκτησία: Όμιλος Εθελοντών Κατά του Καρκίνου - ΑγκαλιάΖΩ, Λεωσθένους 21-23, Πειραιάς Τηλ , Fax Παράρτημα Ν. Αχαΐας, Πατρέως 8-10, Πάτρα, Τηλ/Fax Παράρτημα Ηρακλείου Κρήτης, Παπαλεξάνδρου 16, Β όροφος, γραφείο Γ3, Τηλ/Fax Eκδότης: Ιωσηφίνα Σκούρτα Δημοσιογραφική Επιμέλεια: Έλλη Σολομών Συντακτική Επιτροπή: Νίκος Ελευθερόγλου, Χρυσάνθη Καλογιάννη, Στέλιος Παπαδόπουλος, Ίλντα Σαρακατσάνη Έλλη Σολομών Ε Π Ι Σ Τ Η Μ Ο Ν Ι Κ Η Ε Π Ι Τ Ρ Ο Π Η Θεοδοσία Αντωνάδου: Ογκολόγος Ακτινοθεραπευτής Δρακούλης Γιαννουκάκος: Νικόλαος Θρουβάλας: Βασίλης Ιακωβίδης: Πάρις Κοσμίδης: Χρυσούλα Λεμονίδου: Χρήστος Μαρκόπουλος: Ελευθέριος Μιχαήλ: Μοριακός Βιολόγος - Γενετιστής Ογκολόγος Ακτινοθεραπευτής Ψυχίατρος, Δ/ντής Τομέα Ψυχικής Υγείας Ε.Α.Ν.Π. ΜΕΤΑΞΑ Ογκολόγος Παθολόγος Καθηγήτρια Νοσηλευτικής Πανεπιστημίου Αθηνών Αναπληρωτής Καθηγητής Χειρουργικής, Πρόεδρος ΕΧΕΜ - Ελληνικής Χειρουργικής Εταιρείας Μαστού Χειρουργός Ουρολόγος F.E.B.U. Δημήτρης Μιχαρικόπουλος: Νομικός Σύμβουλος Επιχειρήσεων Δημήτριος Μπαφαλούκος: Θεόδωρος Πανοσκάλτσης: Αλέξανδρος Ροδολάκης: Δημοσθένης Σκάρλος: Ογκολόγος Παθολόγος, Πρόεδρος της Ελληνικής Εταιρείας Μελέτης Μελανώματος, Γυναικολόγος Ογκολόγος, MD, PhD, MRCOG, COST (UK), Διδάκτωρ Πανεπιστημίου Αθηνών Γυναικολόγος Ογκολόγος, Επίκουρος Καθηγητής Μαιευτικής Γυναικολογίας Πανεπιστημίου Αθηνών Ογκολόγος Παθολόγος, Σ Χ Ε Δ Ι Α Σ Μ Ο Σ Κ Α Ι Π Α Ρ Α Γ Ω Γ Η Ε Ν Τ Υ Π Ο Υ : ΔΙΑΧΩΡΙΣΜΟΙ - ΗΛ. ΣΕΛΙΔΟΠΟΙΗΣΗ: BREAK IN A.E.E.B.E Βαλτετσίου & Εμμ. Μπενάκη Τηλ.: , Fax: CREATIVE ART DIRECTOR: Σοφία Στεργίου ΕΚΤΥΠΩΣΗ: Ν. ΖΑΡΑΒΙΝΟΣ & ΣΙΑ Ο.Ε. Ιωσηφίνα Σκούρτα: Ιωάννης Τριανταφυλλίδης: Γιώργος Φαρμακίδης: Πρόεδρος ΟΕΚΚ ΑγκαλιάΖΩ PhD, MACG, FEBG Καθηγητής Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Ιασίου Ρουμανίας Πρόεδρος Ελληνικής Εταιρείας Ογκολογίας Πεπτικού Καθηγητής Μαιευτικής Γυναικολογίας, Μην ξεχνάτε τη συνδρομή σας. Είναι ο μόνος σταθερός μας πόρος. ΓΙΑ ΣΥΝΔΡΟΜΕΣ ΚΑΙ ΔΩΡΕΕΣ Εθνική Τράπεζα της Ελλάδος : Αρ. Λογ IBAN: GR Alpha Bank: Αρ. Λογ IBAN: GR Τράπεζα Πειραιώς: Αρ. Λογ IBAN: GR

3 editorial Πριν από ένα περίπου χρόνο, στην ίδια στήλη, είχαμε αναφερθεί στην ανησυχία μας για τις επιπτώσεις της οικονομικής κρίσης στη ζωή όλων μας. Αυτή η ανησυχία, δυστυχώς, επαληθεύτηκε! Φαίνεται πια καθαρά ότι η κρίση είναι βαθιά και η έξοδος απ αυτήν αναμένεται να αργήσει αρκετά. Σ αυτήν τη δύσκολη συγκυρία, αναδεικνύεται πιο επιτακτική από ποτέ η ανάγκη του οργανωμένου εθελοντισμού. Μοιάζει αντιφατικό, αλλά την ίδια ώρα που εκ των πραγμάτων είμαστε υποχρεωμένοι να προβούμε σε περικοπές πρέπει να αναπτύξουμε περισσότερο τις δράσεις μας και να επεκτείνουμε το πρόγραμμά μας. Αυτό συμβαίνει γιατί καθημερινά είμαστε αποδέκτες ολοένα και αυξανόμενων αιτημάτων και αγωνίας των ογκολογικών ασθενών και των οικογενειών τους. Ο καρκίνος, ως γνωστόν (το επισημαίνει και η UICC), συνοδεύεται από αυτόματη μείωση του εισοδήματος του ασθενούς και της οικογένειάς του. Αν σ αυτό το γεγονός προσθέσουμε τις ασφαλιστικές περικοπές και την ανεργία, αντιλαμβανόμαστε όλοι σε τι κατάσταση περιέρχονται οι ασθενείς και, παράλληλα, τη δική μας ευθύνη. Την ευθύνη όλων μας γι αυτή την ιδιαίτερα ευαίσθητη ομάδα πληθυσμού. Η ελπίδα ότι κανείς δεν θα μείνει αμέτοχος στην προσπάθεια να διατηρήσουμε τη συνοχή μας δίνει δύναμη να συνεχίσουμε το έργο μας. Έτσι, παρ όλη την οικονομική πίεση έχετε στα χέρια σας το 22ο τεύχος του ΑγκαλιάΖΩ και μπορείτε να ενημερωθείτε για πολλά, ελπίζω σημαντικά, θέματα όπως για την αποτελεσματική διαχείριση του χρόνιου πόνου, που όποιος τον έχει αντιμετωπίσει γνωρίζει πόσο επηρεάζει την ποιότητα της ζωής του αλλά και όλου του οικογενειακού συστήματος (σελ...). Στην σελίδα. θα βρείτε πληροφορίες για τη διατροφική πυραμίδα, γιατί στην εποχή μας γίνεται πολύς λόγος για το φαγητό αλλά όχι για τις σωστές επιλογές που καθορίζουν σε πολύ μεγάλο βαθμό την υγεία ή τις αρρώστιες μας. Ο Οκτώβριος είναι διεθνώς μήνας ενημέρωσης για την έγκαιρη διάγνωση του καρκίνου του μαστού. Το ΑγκαλιάΖΩ έκανε ανοιχτή πρόταση σε δήμους, εργασιακούς χώρους, συλλόγους, κ.λπ., ώστε όλες οι γυναίκες να αξιοποιήσουν το ειδικό εκπαιδευτικό πρόγραμμα που λειτουργεί όλο το χρόνο. Το πρόγραμμα αυτό, εκτός από χρήσιμες έγκυρες πληροφορίες δίνει τη δυνατότητα σε κάθε γυναίκα που συμμετέχει να «δουλέψει» φόβους και προκαταλήψεις που την καθηλώνουν και την εμποδίζουν να κινητοποιηθεί έγκαιρα ώστε να σώσει και τη ζωή της και τον μαστό της (σελ. ). Απαντούμε σ όλες τις ερωτήσεις σας και ενδεικτικά δημοσιεύουμε κάποιες (σελ...). Καλή ανάγνωση. Πιστεύω και ελπίζω να μείνετε όλοι δυναμικοί σύμμαχοι στην προσπάθειά μας. 3 Ιωσηφίνα Σκούρτα, Πρόεδρος ΟΕΚΚ-ΑγκαλιάΖΩ

4 Περιεχόμενα Τhe Pain Proposal Δημήτριος Κούβελας Αθηνά Βαδαλούκα Κώστας Αθανασάκης Διατροφή Ε. Πaπαδοπούλου Α. Παπατζιάλα-Σιτζάνη ΜΑΣ ΡΩΤΑΤΕ ΣΑΣ ΑΠΑΝΤΟΥΜΕ Δράσεις του Ομίλου Η Στήλη του ΠΑΝ.ΣΥ.ΛΑ Από τον Ηλία Μαμαλάκη

5 The Pain Proposal Ιούλιος 2010 Η πρωτοβουλία Pain Proposal Εκτιμάται ότι ένας στους πέντε Ευρωπαίους υποφέρει από χρόνιο πόνο, γεγονός που συνεπάγεται σημαντικές δαπάνες τόσο για τα άτομα, τις οικογένειες και τους φροντιστές τους όσο και για τα συστήματα υγειονομικής περίθαλψης και τις οικονομίες. Ωστόσο, ελλείψει σαφούς ορισμού για τον χρόνιο πόνο, η πραγματική έκταση του προβλήματος παραμένει άγνωστη και, κατά συνέπεια, δεν αποτελεί προτεραιότητα, όπως άλλα ζητήματα υγείας. Ο χρόνιος πόνος μπορεί να περιγραφεί ως εμμένων πόνος που διαρκεί περισσότερο από τη συνηθισμένη περίοδο ανάρρωσης, η οποία ελλείψει άλλων κριτηρίων ορίζεται στους 3 μήνες. Μπορεί να προκληθεί από μεγάλο εύρος κοινών παθήσεων, όπως αρθρίτιδα, καρκίνο και διαβήτη και από άλλους παράγοντες, όπως τραυματισμούς και χειρουργικές επεμβάσεις. Ο χρόνιος πόνος δεν εμπίπτει σε έναν συγκεκριμένο επιστημονικό κλάδο, με αποτέλεσμα το ταξίδι ενός ατόμου με χρόνιο πόνο έως τη σωστή διάγνωση και την κατάλληλη διαχείριση να είναι κατακερματισμένο, δύσβατο και δαπανηρό. Η πρωτοβουλία Pain Proposal αναπτύχθηκε με στόχο την επίτευξη συναίνεσης σχετικά με την καλύτερη προσέγγιση για τον προσδιορισμό του αντικτύπου του χρόνιου πόνου σε ευρωπαϊκό επίπεδο, την προώθηση της ανάγκης ανάληψης άμεσης δράσης για την αντιμετώπιση των ανεπαρκειών στη διαχείριση του χρόνιου πόνου και την ανταλλαγή παραδειγμάτων καλής πρακτικής ώστε να καταδειχθεί ότι η διαχείριση του χρόνιου πόνου μπορεί να είναι αποτελεσματική. Στο πλαίσιο της πρωτοβουλίας αυτής, συστάθηκε μια ομάδα ειδημόνων στο ζήτημα του χρόνιου πόνου από ολόκληρη την Ευρώπη για να μοιραστούν τις γνώσεις, τις εμπειρίες και τις βέλτιστες πρακτικές από τις χώρες τους, αλλά και για να βοηθήσουν στην πρόοδο και εξέλιξη των συστάσεων. Αυτή η παρουσίαση σχετικά με τον χρόνιο πόνο στην Ελλάδα συντάχθηκε από τους παρακάτω ειδήμονες που συμμετέχουν στην πρωτοβουλία Pain Proposal: Η πρωτοβουλία Pain Proposal αναπτύχθηκε από μια ομάδα Ευρωπαίων ειδημόνων στον τομέα του χρόνιου πόνου, σε συνεργασία με την Pfizer. Το περιεχόμενο της παρούσας έκθεσης διαμορφώθηκε με βάση τις απόψεις και την καθοδήγηση της Εκτελεστικής Επιτροπής της πρωτοβουλίας Pain Proposal. Η έκθεση αντικατοπτρίζει μια συναίνεση των απόψεων για τον χρόνιο πόνο και σε καμία περίπτωση δεν πρέπει να ερμηνεύεται ως άμεση εκπροσώπηση των απόψεων οποιουδήποτε άλλου μέρους. Δημήτριος Κούβελας Καθηγητής Φαρμακολογίας, Ιατρική Σχολή του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης. Αθηνά Βαδαλούκα Αναπληρώτρια Καθηγήτρια Αναισθησιολογίας Θεραπείας Πόνου και Παρηγορητικής Φροντίδας, Ιατρική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών. Πρόεδρος της Ελληνικής Εταιρείας Παρηγορητικής και Συμπτωματικής Φροντίδας Καρκινοπαθών και Μη Ασθενών (ΠΑΡΗ.ΣΥ.Α.). Κώστας Αθανασάκης Ερευνητής στον Τομέα Οικονομικών της Υγείας, Εθνική Σχολή Δημόσιας Υγείας. 5

6 6 Ο χρόνιος πόνος στην ελληνική πραγματικότητα του 2010 Τα νέα δεδομένα για το 2010 αποκαλύπτουν τον αντίκτυπο του χρόνιου πόνου στα άτομα και στις επαγγελματικές προοπτικές και σχέσεις τους κατά την προσπάθειά τους για επαρκή διαχείριση του πόνου ή ακόμα και για διάγνωση. Τα δεδομένα καταδεικνύουν επίσης την ανάγκη για ενίσχυση της στήριξης και της εκπαίδευσης των επαγγελματιών υγείας στη διαχείριση του χρόνιου πόνου. Τα άτομα με χρόνιο πόνο χρειάζεται να περιμένουν χρόνια έως τη διάγνωση Το ένα τρίτο (38%) και πλέον των ατόμων με χρόνιο πόνο χρειάστηκε να περιμένει πάνω από ένα χρόνο έως τη διάγνωση Το 32% δηλώνει ότι η διαχείριση του πόνου τους δεν είναι επαρκής Η ανεπαρκής διαχείριση του χρόνιου πόνου μπορεί να επηρεάσει την ικανότητα των ατόμων για εργασία Το 67% δηλώνει ότι το καθεστώς απασχόλησής τους επηρεάστηκε άμεσα από τον χρόνιο πόνο και, κατά μέσο όρο, το 6% των ατόμων με χρόνιο πόνο δεν είναι σε θέση να εργαστεί εξαιτίας της κατάστασής του Ακόμα και όταν είναι σε θέση να εργαστούν, αισθάνονται ότι ο χρόνιος πόνος τούς παρεμποδίζει κατά το 20% του χρόνου εργασίας τους Παρά την κατάστασή τους, τα άτομα με χρόνιο πόνο επιθυμούν να εργάζονται και να συνεισφέρουν στην κοινωνία Το 83% δηλώνει την επιθυμία του να είναι ενεργό μέλος της κοινωνίας Περίπου το ένα τέταρτο (22%) ανησυχεί ότι θα χάσει τη θέση εργασίας του εξαιτίας του χρόνιου πόνου και το 38% ανησυχεί ότι ο πόνος θα αποτελέσει φραγμό στην επαγγελματική του εξέλιξη Ο χρόνιος πόνος επηρεάζει τις σχέσεις των ανθρώπων και την προσωπική τους ζωή Το 31% των ατόμων με χρόνιο πόνο πιστεύει ότι ο πόνος έχει αρνητικό αντίκτυπο στις οικογενειακές και φιλικές σχέσεις του και το 12% αισθάνεται ότι έχει αποκλειστεί κοινωνικά εξαιτίας του πόνου Οι άνθρωποι έχουν αρνητικές αντιλήψεις για τον χρόνιο πόνο τους Το 33% πιστεύει ότι ο περίγυρός του αμφισβητεί την ύπαρξη του πόνου του Το 68% πιστεύει ότι η ευαισθητοποίηση σχετικά με τον χρόνιο πόνο είναι χαμηλή και το 17% έχει κατηγορηθεί ότι προβάλλει τον χρόνιο πόνο ως δικαιολογία για να αποφεύγει τη δουλειά Οι ιατροί της πρωτοβάθμιας περίθαλψης πρέπει να εκπαιδεύονται καλύτερα όσον αφορά τον χρόνιο πόνο Το 64% των ιατρών που συμμετείχαν στην έρευνα πιστεύει ότι γνωρίζει τι πρέπει να κάνει όταν ένας ασθενής συνεχίζει να παραπονιέται για πόνο μετά τη θεραπεία Το 85% των ιατρών θα επιθυμούσε να ενισχυθεί η εκπαίδευση, ιδίως ως προς τη διαχείριση των ασθενών με χρόνιο πόνο και τις κατευθυντήριες οδηγίες για τα παραπεμπτικά και τις θεραπείες, Περίληψη Παρά το γεγονός ότι δεν υπάρχουν ακριβή στατιστικά στοιχεία για τον επιπολασμό, όπως άλλωστε και σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες, υπολογίζεται ότι στην Ελλάδα ο χρόνιος πόνος επηρεάζει μεγάλο ποσοστό του πληθυσμού. Οι υψηλές δαπάνες που σχετίζονται με τον χρόνιο πόνο θα μπορούσαν να μειωθούν με καλύτερη διαχείριση και πιο αποτελεσματική αντιμετώπιση των ανεπαρκειών. Η καλύτερη αξιοποίηση των διαθέσιμων κατευθυντήριων οδηγιών αλλά και των διαθέσιμων διαγνωστικών εργαλείων, θεραπευτικών οδών και υπηρεσιών πόνου θα μπορούσε να συμβάλει σημαντικά στη βελτίωση της διαχείρισης του πόνου. Αν και ορισμένα στοιχεία λειτουργούν σωστά, απαιτούνται πιο εκτεταμένες αλλαγές προκειμένου να σημειωθούν πιο εμφανή οφέλη για την πλειονότητα των ατόμων με χρόνιο πόνο και την κοινωνία εν γένει. Η κυβέρνηση πρέπει να αναγνωρίσει τα προβλήματα και να στηρίξει επαρκώς τα άτομα με χρόνιο πόνο. Επιπλέον, πρέπει να μεριμνήσει για την ευαισθητοποίηση του κοινού, τη βελτίωση της εκπαίδευσης των επαγγελματιών υγείας και τις νομοθετικές ρυθμίσεις ώστε να διευκολυνθεί η πρόσβαση στις κατάλληλες θεραπείες. Η επίπτωση του χρόνιου πόνου Στην Ελλάδα δεν έχουν εκπονηθεί ειδικές μελέτες για την επίπτωση του χρόνιου πόνου ως νόσου, με αποτέλεσμα να μην υπάρχουν τα απαραίτητα στατιστικά στοιχεία για να προσδιοριστεί το μέγεθος του προβλήματος με ακρίβεια. Ωστόσο, έχουν εκπονηθεί μελέτες μικρότερης κλίμακας που εξετάζουν την επίπτωση του πόνου ως συνοδού συμπτώματος άλλων νόσων. Βάσει αυτών των μελετών, υπολογίζεται, για παράδειγμα, ότι το 44% των δη-

7 μοσίων υπαλλήλων αναφέρει άλγος στην oσφύ ενώ ο επιπολασμός των παραπόνων για πόνο παιδιών ηλικίας 7 ετών είναι 7,2%. Επιπλέον, οι επιπτώσεις του χρόνιου πόνου είναι κοινώς παραδεκτές από την ιατρική κοινότητα: «Αν και δεν υπάρχουν συγκεκριμένα στατιστικά στοιχεία, είναι γνωστό ότι ο πόνος προκαλεί στρες, και το στρες συμβάλλει στην αύξηση της αρτηριακής πίεσης, το σάκχαρο προκαλεί μια σειρά νοσηρών καταστάσεων, όπως η αϋπνία. Κατά συνέπεια, είναι φαύλος κύκλος ως σύμπτωμα αλλά και αιτία νόσων», δηλώνει ο Καθ. Δημήτριος Κούβελας. Ο χρόνιος πόνος και το σύστημα υγειονομικής περίθαλψης Στην Ελλάδα δεν ακολουθείται συγκεκριμένη διαδικασία διάγνωσης. Οι ασθενείς απευθύνονται στην πρωτοβάθμια υγειονομική περίθαλψη, στους ιατρούς της αντίστοιχης ειδικότητας για το πρόβλημά τους και στα κέντρα πόνου ενώ η αντιμετώπισή τους επαφίεται στην κατάρτιση και στην ευαισθησία του εκάστοτε επαγγελματία υγείας. Σχετικά με την αντιμετώπιση του χρόνιου πόνου δεν υπάρχουν ειδικές κατευθυντήριες οδηγίες. Έχουν όμως εκδοθεί κατευθυντήριες οδηγίες (με βάση διεθνείς κατευθυντήριες οδηγίες) για ορισμένα είδη πόνου, όπως ο νευροπαθητικός. Οι επαγγελματίες υγείας συνήθως γνωρίζουν και ακολουθούν τις κατευθυντήριες οδηγίες του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας (ΠΟΥ) για τους καρκινοπαθείς. Η έλλειψη κοινών εθνικών κατευθυντήριων οδηγιών παρακωλύει την υιοθέτηση εναρμονισμένης πρακτικής από τους επαγγελματίες υγείας ως προς τη διαχείριση του πόνου και προκαλεί σύγχυση. Όσον αφορά την ακαδημαϊκή εκπαίδευση, οι φοιτητές ιατρικής μπορούν πλέον να παρακολουθούν μάθημα επιλογής για την αντιμετώπιση του πόνου διάρκειας 26 ωρών στα περισσότερα πανεπιστήμια της χώρας. Στο Πανεπιστήμιο της Αθήνας το επιλεγόμενο μάθημα «Αντιμετώπιση του καλοήθους και καρκινικού πόνου και η παρηγορητική φροντίδα» διδάσκεται και στο πρώτο και στο δεύτερο ακαδημαϊκό εξάμηνο. Επιπλέον, αναμένεται έγκριση για ένα νέο μεταπτυχιακό πρόγραμμα σχετικά με την ανακούφιση από τον πόνο προσφερόμενο από το Ιατρείο Πόνου και Παρηγορητικής Φροντίδας της Α' Αναισθησιολογικής Κλινικής του Αρεταίειου Νοσοκομείου στην Αθήνα. Στην ειδικότητα της Αναισθησιολογίας προβλέπεται επιλεγόμενο μάθημα διάρκειας τριών μηνών για τη θεραπεία του πόνου και την παρηγορητική φροντίδα. Τέλος, για την απόκτηση εξειδίκευσης στον πόνο απαιτείται εκπαίδευση 6 μηνών σε αναγνωρισμένα εκπαιδευτικά κέντρα πόνου. Η αρτιότερη κατάρτιση των επαγγελματιών υγείας αναμένεται να επιταχύνει και να διευκολύνει τη διαδικασία διάγνωσης. Θεραπευτικές οδοί Στην ελληνική κλινική πράξη ως διαγνωστικά εργαλεία χρησιμοποιούνται με επιτυχία τα διεθνή ερωτηματολόγια για τον πόνο. Ειδικότερα για τον χρόνιο νευροπαθητικό πόνο χρησιμοποιείται το DN4, το οποίο έχει σταθμιστεί στην ελληνική γλώσσα. Δυστυχώς όμως η φροντίδα των ατόμων με χρόνιο πόνο είναι ανεπαρκής. Ένας από τους λόγους είναι ότι τα άτομα με χρόνιο πόνο δεν επισκέπτονται σε ικανοποιητικό βαθμό τα ιατρεία πόνου. Αυτό οφείλεται σε: ελλιπή ενημέρωση των πολιτών ελλιπή ενημέρωση των ιατρών στο γεγονός ότι δεν υπάρχουν ιατρεία πόνου σε όλη τη χώρα Έκκληση για δράση Η κυβέρνηση πρέπει να αναγνωρίσει τα προβλήματα και να στηρίξει τα άτομα με χρόνιο πόνο. Επιπλέον, πρέπει να μεριμνήσει για την ενίσχυση της ευαισθητοποίησης του κοινού, τη βελτίωση της εκπαίδευσης των επαγγελματιών υγείας και τις νομοθετικές ρυθμίσεις ώστε να διευκολυνθεί η πρόσβαση στις κατάλληλες θεραπείες. Παραπομπές 1 Breivik H, Collett B, et al. (2006). "Survey of chronic pain in Europe: prevalence, impact on daily life, and treatment." Eur J Pain. 2 Smith et al. (1999) Chronic Pain in Primary Care. Family Practice 16 (5) InSites Consulting. Pain Proposal Patient Survey. August September InSites Consulting. Pain Proposal PCP Survey. July September Spyropoulos P, Papathanasiou G, et al. (2007). Prevalence of Low Back Pain in Greek Public Office Workers. Pain Physician 10: Bakoula C, Kapi A, et al. (2006). Prevalence of recurrent complaints of pain among Greek schoolchildren and associated factors: A population-based study. Acta Paediatrica 95: Vadalouca A, Siafaka J, et al. (2006). Therapeutic Management of chronic Neuropathic Pain: an Examination of Pharmacological treatment. Annals of the New York Academy of Sciences 1088(1): World Health Organization. (1990). Cancer pain relief and palliative care. Geneva. 9 Vadalouca A, Demosthenous E, et al. (2009). The use of DN4 questionaire for the diagnosis of neuropathic cancer pain. International symposium of the World Institute of Pain (WIP) ALGOS (18-21 Ιουνίου), Mykonos. Abstract book: 59. 7

8 Διατροφική 8 Ηδιατροφική πυραμίδα αποτελεί μια αδρή σκιαγράφηση των τροφίμων που χρειάζεται να καταναλώνουμε κατά τη διάρκεια της ημέρας. Δεν προσφέρει μια ακριβή περιγραφή των διατροφικών αναγκών, αλλά είναι ένας γενικός οδηγός που μπορεί να βοηθήσει προς την κατεύθυνση της εφαρμογής μιας ισορροπημένης και υγιεινής διατροφής. Η βάση της πυραμίδας αυτής αναφέρεται σε τρόφιμα που θα πρέπει να καταναλώνονται πολύ συχνά και η κορυφή σε τρόφιμα που θα πρέπει να καταναλώνονται σπάνια και σε μικρή ποσότητα. Στη διατροφική πυραμίδα συστήνονται συχνότητες κατανάλωσης τροφίμων και όχι ακριβείς ποσότητες εκφρασμένες σε γραμμάρια. Στη βάση της διατροφικής πυραμίδας βρίσκονται τα αδρά επεξεργασμένα δημητριακά (ολικής άλεσης) και τα προϊόντα τους (ψωμί, ζυμαρικά, ρύζι), τα οποία πρέπει να καταναλώνονται καθημερινά σε μεγαλύτερες ποσότητες σε σύγκριση με τα τρόφιμα άλλων ομάδων. Προτείνεται η πρόσληψη 6-11 μερίδων την ημέρα, ανάλογα με τις ημερήσιες θερμιδικές μας ανάγκες, για την εξασφάλιση των απαιτούμενων υδατανθράκων. Στο αμέσως επόμενο επίπεδο της πυραμίδας συναντάμε μια σειρά από φυτικά τρόφιμα τα φρούτα και τα λαχανικά. Ο άνθρωπος χρειάζεται σε καθημερινή βάση να προσλαμβάνει σε επαρκή ποσότητα το σύνολο αυτών των τροφίμων για να καλύψει τις ανάγκες του σε βιταμίνες, μέταλλα και φυτικές ίνες. Συνιστάται καθημερινή πρόσληψη: 5-6 μερίδες φρούτα και λαχανικά την ημέρα με πράσινο και πορτοκαλί σκούρο χρώμα. Στο τρίτο επίπεδο περιλαμβάνονται κυρίως τρόφιμα ζωικής προέλευσης (γάλα, γιαούρτι, τυρί, κρέας, πουλερικά, ψάρια, αβγά), αλλά και τα όσπρια και οι ξηροί καρποί. Η κατανάλωσή τους σε καθημερινή βάση είναι μικρότερη σε σύγκρι- ση με τα δύο προηγούμενα επίπεδα, αλλά απαραίτητη για την κάλυψη των αναγκών του ανθρώπου σε πρωτεΐνες και μέταλλα (ασβέστιο, σίδηρο, ψευδάργυρο). Καθημερινή πρόσληψη 2 μερίδων γαλακτοκομικών και 50 γρ. τυριού την ημέρα χαμηλά σε λιπαρά καλύπτουν τις ημερήσιες ανάγκες μας σε ασβέστιο. Η επιλογή των κρεατικών θα πρέπει να εστιάζεται προσεκτικά στην περιεκτικότητα του λίπους τους και τη διασφαλισμένη ποιότητα. Συγκεκριμένα συστήνεται: Κατανάλωση άπαχου κόκκινου κρέατος 1 φορά / 10ήμερο Πουλερικά χωρίς δέρμα και λίπος 1-2 φορές / εβδομάδα Ψάρια: κυρίως λιπαρά (σαρδέλα, σολομός, κ.λπ., μικρά αφρόψαρα (γαύρος, γόπα, κ.λπ.) 2-3 φορές/ εβδομάδα, αποφεύγοντας κυρίως τα πολύ μεγάλα ψάρια, ύποπτα τοξικότητας. Τέλος, οι ωμοί ξηροί καρποί, κυρίως τα καρύδια, είναι εξαιρετικές πηγές φυτικών ινών, μαγνησίου, ω3 και ω9 λιπαρών οξέων με ιδιαίτερα προστατευτική δράση στο καρδιαγγειακό σύστημα και την καρκινογένεση. Στην κορυφή της πυραμίδας βρίσκονται τα λίπη και τα έλαια, υποδηλώνοντας ότι πρέπει να καταναλώνονται σε περιορισμένη ποσότητα καθώς και τα γλυκά, των οποίων η συχνότητα κατανάλωσης θα πρέπει να είναι αραιή λόγω της υψηλής περιεκτικότητάς τους σε θερμίδες και λίπος. Συγκεκριμένα: Το κύριο ή αποκλειστικό λάδι κατανάλωσης να είναι ελαιόλαδο (κύριο στοιχείο της Μεσογειακής Διατροφής) και μάλιστα ωμό. Για τον λόγο αυτό συστήνεται η χρήση του μετά και όχι κατά τη διάρκεια της μαγειρικής παρασκευής για την αποφυγή οξείδωσης και απώλειας των φυσικών του αντιοξειδωτικών. Επίσης, η ποσότητα του ελαιόλαδου στην καθημερινή διατροφή του μέσου ενήλικα, δεν θα πρέπει να υπερβαίνει τις 2-3 κουταλιές της σούπας για το φαγητό και τις σαλάτες του. Καλή πηγή λίπους επίσης είναι οι ελιές (πλούσιες σε βιταμίνη Ε, λεκιθίνη, κ.λπ. ), το αβοκάντο, το σουσάμι, το ταχίνι και οι ξηροί καρποί, των οποίων η κατανάλωση θα πρέπει να γίνεται με μέτρο λόγω της υψηλής θερμιδικής τους πυκνότητας. Η έννοια της μικρομερίδας Μια μικρομερίδα ή σερβίρισμα, όπως αυτή αναφέρεται στη διατροφική πυραμίδα, είναι περίπου το μισό της μερίδας όπως αυτή καθορίζεται με τις ελληνικές αγορανομικές διατάξεις, δηλαδή περίπου το μισό

9 Πυραμίδα της μερίδας εστιατορίου. Καθεμιά από τις ομάδες τροφίμων περιέχει τρόφιμα τα οποία έχουν περίπου την ίδια περιεκτικότητα σε διάφορα θρεπτικά συστατικά και θερμίδες, δηλαδή είναι ισοδύναμα. Κάθε ισοδύναμο ενός τροφίμου της ομάδας μπορεί να αντικατασταθεί με ένα άλλο τρόφιμο της ίδιας ομάδας διότι έχουν περίπου την ίδια θρεπτική αξία. Ένα ισοδύναμο της μιας ομάδας δεν μπορεί να αντικατασταθεί με ισοδύναμο άλλης ομάδας. Γάλα και γαλακτοκομικά προϊόντα Η ομάδα αυτή αποτελεί τη βασικότερη πηγή ασβεστίου και επιπλέον χορηγεί πρωτεΐνες πολύ καλής ποιότητας και υδατάνθρακες, ενώ η περιεκτικότητα σε λίπος ποικίλλει ανάλογα με το αν το συγκεκριμένο προϊόν είναι άπαχο, χαμηλό σε λιπαρά ή πλήρες. Κατανάλωση κατά μέσον όρο 2-3 μικρομερίδων γαλακτοκομικών την ημέρα, με τη μορφή γάλακτος, γιαουρτιού ή τυριού, φαίνεται να είναι συμβατή με τις γαστρονομικές συνήθειες των Ελλήνων. Μια μικρομερίδα αντιστοιχεί σε 240ml ή 1 φλιτζάνι του τσαγιού γάλα ή γιαούρτι ή 30γρ. τυρί. Λαχανικά Η ομάδα αυτή παρέχει στον οργανισμό άπεπτες φυτικές ίνες και σημαντικό αριθμό βιταμινών, μετάλλων και ιχνοστοιχείων. Συνιστάται η κατανάλωση 3-5 μικρομερίδων λαχανικών την ημέρα, καθώς και η ποικιλία στις επιλογές. Μια μικρομερίδα αντιστοιχεί σε 1 φλιτζάνι του τσαγιού από ωμά φυλλώδη λαχανικά ή ½ φλιτζάνι του τσαγιού από τα υπόλοιπα ωμά ή βρασμένα λαχανικά. Φρούτα Η ομάδα αυτή παρέχει σημαντικό αριθμό βιταμινών, μετάλλων και ιχνοστοιχείων, υδατανθράκων αλλά και άπεπτων φυτικών ινών. Ε. Παπαδοπούλου, Συνιστάται η κατανάλωση 2-4 μικρομερίδων φρούτων καθημερινά. Κλινική Διαιτολόγος Μια μικρομερίδα αντιστοιχεί σε περίπου 120g ακαθάριστο φρούτο (ένα μέτριο μήλο ή πορτοκάλι) ή σε ½ -3/4 φλιτζανιού του τσαγιού χυμό. Ε.Α.Ν.ΠΕΙΡΑΙΑ «ΜΕΤΑΞΑ» Ψωμί και Δημητριακά Η ομάδα αυτή παρέχει ένα σημαντικό ποσοστό υδατανθράκων αλλά και πρωτεΐνες, φυτικές ίνες, θειαμίνη, νιασίνη και σίδηρο. Καθημερινά θα πρέπει να καταναλώνονται 6-11 μικρομερίδες δημητριακών ή προϊόντων τους, κατά προτίμηση ολικής αλέσεως. Μια μικρομερίδα αντιστοιχεί σε 30g ψωμί (ή 1 λεπτή φέτα) ή 2 φρυγανιές ή ½ φλιτζάνι του τσαγιού ζυμαρικά ή ρύζι ή κορν-φλέικς. Κρέας και αβγά, ψάρια και θαλασσινά Η ομάδα αυτή χορηγεί πρωτεΐνες πολύ καλής ποιότητας, σίδηρο, φώσφορο, ψευδάργυρο, θειαμίνη, ριβοφλαβίνη και νιασίνη. Η κατανάλωση πουλερικών, αβγών και κόκκινου κρέατος δεν θα πρέπει να ξεπερνά, κατά μέσον όρο τη 1 μικρομερίδα την ημέρα ή μια πλήρη μερίδα κάθε δεύτερη μέρα. Το κρέας των πουλερικών προτιμάται από το κόκκινο κρέας ενώ τα αβγά, συμπεριλαμβανομένων και αυτών που χρησιμοποιούνται στη μαγειρική και τη ζαχαροπλαστική, δεν θα πρέπει να ξεπερνούν τα 4 την εβδομάδα. Τα ψάρια και τα θαλασσινά θα μπορούσαν να υποκαταστήσουν το κρέας και τα αβγά, αλλά γαστρονομικοί, πρακτικοί και οικονομικοί λόγοι υπαγορεύουν τη σύσταση για μια περίπου μικρομερίδα την ημέρα, δηλαδή 3 κανονικές μερίδες την εβδομάδα. Μια μικρομερίδα αντιστοιχεί σε 60g μαγειρεμένου άπαχου κρέατος ή ψαριού. Λιπίδια και ζάχαρη Βρίσκονται στην κορυφή της διατροφικής πυραμίδας και θα πρέπει να καταναλώνονται σε ελάχιστες ποσότητες και σε μικρή συχνότητα. Το ελαιόλαδο θα πρέπει να χρησιμοποιείται όποτε είναι δυνατόν, τόσο σε σαλάτες όσο και σε μαγειρευμένα τρόφιμα. Ένα ισοδύναμο αντιστοιχεί σε 5g ή σε ένα κοφτό κουταλάκι του γλυκού λίπος. Η ζάχαρη βρίσκεται σε αφθονία στα γλυκίσματα και μπορεί επίσης να προστίθεται σε ροφήματα (καφές, τσάι), χυμούς φρούτων και αναψυκτικά. Η χρήση υποκατάστατων δεν φαίνεται να εγκυμονεί κινδύνους για τον άνθρωπο, αλλά συνιστάται η αποφυγή της υπερβολικής κατανάλωσής τους. Α. Παπατζιάλα-Σιτζάνη Κλινική Διαιτολόγος Προϊσταμένη Τμήματος Διατροφής Ε.Α.Ν. ΠΕΙΡΑΙΑ ΜΕΤΑΞΑ Επιστημονικός συνεργάτης FZO 9

10 ΜΑΣ ΡΩΤΑΤΕ 10 Σφυρή Βασιλική Ψυχολόγος ΟΕΚΚ ΑγκαλιάΖΩ Αγαπητή/ε κύριε/α, Η μητέρα μου Ηερώτηση αυτή μας γίνεται πολύ συχνά από τους συνοδούς ασθενών το χειρουργείο ογκεκτομής της. γύρισε στο σπίτι μετά και είναι έκδηλη η αγωνία στην Μπορώ να κάνω κάτι εγώ για να την βοηθήσω προσπάθειά τους να αλλάξουν τη διάθεση των δικών τους ανθρώπων. να «ανέβει»; Είναι μελαγχολική και λιγομίλητη όλο αυτό το διάστημα. Σίγουρα είναι πολύ στρεσογόνο να ζείτε τη μελαγχολία της μητέρας σας, και μπορώ να νιώσω πως η συναισθηματική αυτή πίεση σας ωθεί στην ανάγκη να θέλετε να αλλάξετε την διάθεσή της. Θα ήθελα να συλλογιστείτε για λίγο γιατί είναι μελαγχολική και λιγομίλητη η μητέρα σας; Εσείς τι συναισθήματα έχετε γι αυτό που της συμβαίνει; Είστε διαθέσιμη ν ακούσετε τους φόβους, την αγωνία και τη θλίψη της; Αν ναι, αυτό είναι αληθινή βοήθεια, που θα απαλύνει την αγωνία της και θα την ανακουφίσει. Μια φράση όπως «Μητέρα είμαι εδώ, σε νοιάζομαι, πες μου τι μπορώ να κάνω για σένα» είναι ένας θετικός τρόπος προσέγγισης. Δεν είναι απαραίτητο να πείτε εσείς ή να κάνετε κάτι, είναι πολύ σημαντικό να της δώσετε τη σιγουριά ότι μπορείτε να την ακούσετε και ότι την καταλαβαίνετε. Αξίζει να έχετε στον νου σας πως στον χώρο των επιστημών υγείας επιλέγουμε την προσφώνηση «συνοδός», για το περιβάλλον του ασθενούς. Συνοδός είναι αυτός που συντροφεύει, απλώνει το χέρι να στηρίξει σεβόμενος τις ανάγκες του ασθενούς, χωρίς να αποφασίζει γι αυτόν και χωρίς να έχει απαιτήσεις. Αν αισθάνεστε την ανάγκη υποστήριξης σ αυτή την διαδικασία είμαστε πάντα στη διάθεσή σας.

11 .ΣΑΣ ΑΠΑΝΤΟΥΜΕ Αγαπητή κυρία, Στις λίγες γραμμές που μου γράφετε δεν αναφέρετε εάν ο σύζυγός σας είναι ενήμερος για την ασθένειά του, για ποιο λόγο τού προτείνει ο γιατρός του αυτή τη θεραπεία και για ποιο λόγο δεν θέλει να την κάνει. Ο καταλληλότερος άνθρωπος για να του μιλήσει για την αξία της θεραπείας του είναι ο γιατρός του. Εκείνος θα μπορέσει να του εξηγήσει με μεγαλύτερη σαφήνεια τους θεραπευτικούς χειρισμούς που θα ακολουθηθούν στην πορεία και την ωφέλεια που θα έχει από τη θεραπεία που του προτείνει. Η άγνοια τις περισσότερες φορές φέρνει φόβο. Η ενημέρωση από τον γιατρό του θα τον βοηθήσει να μειώσει το συναίσθημα του φόβου και της διστακτικότητάς του ως προς τη θεραπεία του. Εσείς πρέπει να ενισχύστε την επικοινωνία με τον γιατρό του. Καταλαβαίνω την αγωνία σας για τον σύζυγό σας, όμως αυτό που έχει σημασία δεν είναι τόσο να τον πείσετε για κάτι όσο το να νιώθει ο ίδιος ότι είστε δίπλα του, τον ακούτε και τον υποστηρίζετε σε ό,τι εκείνος επιλέξει για τη ζωή του. Γνωρίζω πως αυτό δεν είναι εύκολο και γι αυτό τον λόγο, εμείς οι ειδικοί είμαστε εδώ για να σας υποστηρίξουμε. Είμαστε στη διάθεσή σας όταν και αν εσείς το επιλέξετε. Ο σύζυγός μου πάσχει από καρκίνο. Έκανε χειρουργείο και τώρα πρέπει να κάνει ακτινοβολίες. Όμως είναι διστακτικός, μάλλον φοβάται. Πώς μπορώ να τον πείσω; Τζανέτου Κων/να Κοινωνική Λειτουργός ΟΕΚΚ ΑΓΚΑΛΙΑΖΩ 11

12 Δράσεις του 12 ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ ΔΩΡΕΑΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΤΩΝ ΓΥΝΑΙΚΩΝ ΓΙΑ ΕΓΚΑΙ- ΡΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΤΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ Το πρόγραμμα προσφέρεται: για κάθε γυναίκα που το επιθυμεί, για το προσωπικό επιχειρήσεων, εργοστασίων, δήμων, συλλόγων κ.ά. Στο πρόγραμμα αυτό μπορεί κάθε γυναίκα: να δει DVD με τον τρόπο που γίνεται η αυτοεξέταση του μαστού να πάρει βοήθεια από ογκολογική νοσηλεύτρια και να ζητήσει επεξηγήσεις πάνω σε οποιαδήποτε απορία έχει να συνειδητοποιήσει με τη βοήθεια της ψυχολόγου τούς φόβους ή τις προκαταλήψεις που την εμποδίζουν να κινητοποιηθεί και, τέλος, να πιστέψει πως η φροντίδα του εαυτού της είναι στο χέρι της Για πληροφορίες και δηλώσεις συμμετοχής στο καθημερινά 9:30 16:30, ή στο

13 Ομίλου Δελτίο Τύπου «..Θυμάμαι πως έκανα τα αδύνατα δυνατά αυτή η κατάσταση να μην επηρεάσει την ψυχολογία μου. Ήταν πραγματικά δύσκολο, κάποιες φορές αγανάκτησα, πόνεσα πολύ, ζήλεψα τα παιδιά της ηλικίας μου που ήταν ξέγνοιαστα, κουράστηκα..» Μαρία Γ. - μαρτυρία ασθενούς Σημαντική για τη θεραπεία του λεμφώματος η ψυχοκοινωνική στήριξη Δωρεάν ολοκληρωμένα προγράμματα ψυχοκοινωνικής στήριξης για ασθενείς με λέμφωμα και τους οικείους τους από το «ΑγκαλιάΖΩ» Πέµπτη, 9 Σεπτεµβρίου 2010 Μετά τη σημαντική και συστηματική ανταπόκριση του κοινού στην περσινή εκστρατεία ενημέρωσης ασθενών με λέμφωμα και των οικείων τους, το «ΑγκαλιάΖΩ» προχωρά φέτος άλλο ένα βήμα οργανώνοντας προγράμματα ολοκληρωμένης στήριξης ασθενών και του περιβάλλοντός τους μέσω ομάδων αλληλοβοήθειας και στήριξης, ανταποκρινόμενο έτσι σε μια πραγματική ανάγκη αλλά και μια βασική παράμετρο επιτυχούς συμβολής στην αντιμετώπιση του λεμφώματος. Πολύ περισσότερο μάλιστα, που τελευταίες εξελίξεις στη θεραπευτική του λεμφώματος φέρνουν αισιόδοξα μηνύματα για την αντιμετώπισή του, ακόμη και στις πιο δύσκολες μορφές του, όπως το οζώδες μη-hodgkin s λέμφωμα, για τη θεραπεία του οποίου ανακοινώθηκαν θετικά αποτελέσματα σε πρόσφατο διεθνές συνέδριο. Το πρόγραμμα στήριξης των ασθενών με λέμφωμα και των οικείων τους θα πραγματοποιηθεί με τη μορφή δύο διαφορετικών ομάδων αλληλοβοήθειας και στήριξης: η πρώτη απευθύνεται αποκλειστικά σε ασθενείς και ασχολείται με τη διαχείριση των συναισθημάτων και των σκέψεών τους για τη διάγνωση, την πρόγνωση και τη θεραπεία του λεμφώματος και η δεύτερη απευθύνεται αποκλειστικά σε οικείους ασθενών, στηρίζοντάς τους ώστε να στηρίξουν και αυτοί με τη σειρά τους τον ασθενή και το υπόλοιπο περιβάλλον του. Τις ομάδες σχεδιάζουν, συντονίζουν και αξιολογούν οι επαγγελματίες κοινωνικοί λειτουργοί και ψυχολόγοι του «ΑγκαλιάΖΩ». Οι ενδιαφερόμενοι μπορούν να δηλώσουν τη συμμετοχή τους καθ όλη τη διάρκεια του Σεπτεμβρίου μέσω της ιστοσελίδας συμπληρώνοντας την ειδική διαδικτυακή δήλωση συμμετοχής. Οι συναντήσεις των ομάδων θα ξεκινήσουν στα γραφεία του «ΑγκαλιάΖΩ» τον Οκτώβριο και είναι δωρεάν. Η φετινή εκστρατεία του «ΑγκαλιάΖΩ» για το λέμφωμα διοργανώνεται στο πλαίσιο της Παγκόσμιας Ημέρας Ενημέρωσης για τη νόσο (15 Σεπτεμβρίου), με την ευγενική χορηγία της Roche (Hellas). Η σημασία της ψυχοκοινωνικής στήριξης των ασθενών με λέμφωμα Η σοβαρή αλλά αντιμετωπίσιμη αν διαγνωσθεί έγκαιρα νόσος του λεμφώματος προκαλεί συχνά έντονα συναισθήματα στους ασθενείς, όπως θυμό, ενοχές, ανασφάλεια και πολλές φορές αίσθημα παραίτησης. Η έκφραση αυτών των συναισθημάτων και η διαχείρισή τους βοηθά στην προσαρμογή του ασθενή στη νόσο, στη θεραπεία και στην καλύτερη ποιότητα της ζωής του. Σύμφωνα με την Πρόεδρο του «ΑγκαλιάΖΩ», κυρία Σκούρτα, «οι ασθενείς με λέμφωμα, που πολύ συχνά είναι νεαρής - παραγωγικής ηλικίας, χρειάζονται στήριξη για να αποδεχθούν και να κατανοήσουν αυτό που τους συμβαίνει, έτσι ώστε να συνεχίσουν τη ζωή τους ιδιαίτερα στην Ελλάδα που, όπως δείχνει πρόσφατη έρευνα, οι ασθενείς με λέμφωμα παρουσιάζουν έλλειμμα ενημέρωσης όσον αφορά στην ασθένεια, στη θεραπεία και στην εξέλιξη της νόσου». Σε αυτή τη δύσκολη φάση της ζωής τους, οι ασθενείς χρειάζονται υποστηρικτική σχέση από το περιβάλλον τους (συντρόφους, φίλους, συγγενείς), καλή επικοινωνία με τους ιατρούς που τους παρακολουθούν και στήριξη από ειδικούς επαγγελματίες υγείας, αν και πολλές φορές διστάζουν να τη ζητήσουν ή αγνοούν την ύπαρξή της. Η σημασία της ψυχοκοινωνικής στήριξης στο περιβάλλον του ασθενή Ο ρόλος του περιβάλλοντος (συντρόφων, φίλων και συγγενών), τόσο σε πρακτικό, όσο και σε ψυχολογικό επίπεδο, είναι αναμφισβήτητα σημαντικός για τον ασθενή. Συχνά όμως δυσκολεύονται και οι ίδιοι να διαχειριστούν και να εκφράσουν τα δικά τους συναισθήματα και τις σκέψεις τους με αποτέλεσμα να μη γνωρίζουν και να μην μπορούν να υποστηρίξουν τον άνθρωπό τους. Αυτήν τη συναισθηματική διαδικασία έρχονται να υποστηρίξουν οι ειδικοί επαγγελματίες μέσα από τις ομάδες που θα λειτουργήσουν στο «ΑγκαλιάΖΩ». Αυτό που επίσης τονίζει η κυρία Σκούρτα, είναι ότι το περιβάλλον του ασθενούς δεν πρέπει να παραμελεί τις δικές του ανάγκες και την προσωπική του ζωή. Το να αφιερώνει χρόνο στον εαυτό του χωρίς ενοχή, δεν σημαίνει ότι παραμελεί τον ασθενή, αντίθετα η φροντίδα που παρέχεται θα βελτιωθεί αφού «πρέπει να έχεις για να μπορείς να δώσεις». 13

14 Η ΣΤΗΛΗ ΤΟΥ ΠΑΝ.ΣΥ.ΛΑ «ΔΕΝ ΦΟΒΟΥΝΤΑΙ ΝΑ ΜΙΛΗΣΟΥΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΣΘΕΝΕΙΑ ΤΟΥΣ» 14 Δήμητρα Καρυώτου Γεν. Γραμματέας ΠΑΝ.ΣΥ.ΛΑ. Αγαπητές φίλες, Αγαπητοί φίλοι, Πολύ συχνά τελευταία, παρακολουθούμε στους τηλεοπτικούς δέκτες μας γνωστά, διάσημα και αναγνωρίσιμα πρόσωπα τα οποία, κατά τη διάρκεια συνεντεύξεων, ανακοινώνουν ότι νόσησαν από καρκίνο. Βλέπουμε ανθρώπους που νομίζουμε ότι τίποτε άσχημο δεν μπορεί να τους αγγίξει, να εκτίθενται στα μέσα μαζικής ενημέρωσης και να δημοσιοποιούν μια δύσκολη και επώδυνη στιγμή της ζωής τους.. Πολλά τα παραδείγματα, ιδιαίτερα από διάσημους στο εξωτερικό: π.χ.. Η σπουδαία τενίστρια Μαρτίνα Ναβρατίλοβα, ανακοίνωσε ότι νόσησε από καρκίνο του μαστού. Ο Αμερικανός ποδηλάτης Λανς Άρμστρονγκ όχι μόνο δημοσιοποίησε τον καρκίνο του αλλά, αφού αποθεραπεύτηκε, ξαναγύρισε δυναμικά στο άθλημά του. Η Αυστραλή τραγουδίστρια Κάιλι Μινόγκ μετά την αποθεραπεία της από καρκίνο του μαστού, συνέχισε τη διεθνή καριέρα της στη δισκογραφία και τις συναυλίες. Ο επιφανής Ισπανός τενόρος Χοσέ Καρέρας, παρά το ότι νόσησε, συνεχίζει τις εμφανίσεις του και τις συναυλίες, Ο Άγγλος συγγραφέας Κρίστοφερ Χίτσενς μίλησε ότι πάσχει από καρκίνο του οισοφάγου και ότι θεωρεί το κάπνισμα και την κατάχρηση ποτού ως υπαιτίους γι αυτό, και πολλοί πολλοί άλλοι ακόμα. Πρόσφατα πολλοί από μας, όπως κι εγώ, παρακολουθήσαμε τον παγκοσμίως διάσημο Αμερικανό ηθοποιό Μάικλ Ντάγκλας να ανακοινώνει στο κοινό εκπομπής μεγάλου τηλεοπτικού σταθμού των Η.Π.Α.: «Έχω καρκίνο του Λάρυγγα, αλλά θα τον πολεμήσω και θα τον νικήσω!» Στη συνέχεια, με θάρρος, αξιοπρέπεια, αλλά και με χιούμορ μίλησε στον παρουσιαστή καθαρά για την ασθένειά του, χωρίς να κρύψει ότι ο καρκίνος του είναι αρκετά προχωρημένος και ότι υποβάλλεται ταυτόχρονα σε ακτινοθεραπείες και χημειοθεραπείες. Τα λόγια του ήταν: «Αντιμετωπίζω τον καρκίνο σαν μια θεραπεύσιμη αρρώστια. Ποτέ δεν πιστεύει κανείς ότι κάτι τέτοιο θα συμβεί και σε αυτόν. Παρότι η αρρώστια μου άργησε να διαγνωσθεί, η πρόγνωση για ίαση είναι καλή. Η πιθανότητα να κερδίσω τη μάχη για τη ζωή φθάνει στο 80%». Παράλληλα η σύζυγός του, Κάθριν-Ζέτα Τζόουνς, μίλησε ανοιχτά για τον πόνο που της προκάλεσε η ανακοίνωση της ασθένειας του συζύγου της και δεν έκρυψε τον θυμό της για το ότι η διάγνωση δεν έγινε νωρίτερα. «Γνωρίζω ότι θα έπρεπε να είμαι πιο δυνατή, αλλά συναισθηματικά, αυτό δεν ήθελα να του συμβεί», είπε. Θα ρωτήσει όμως κάποιος από μας: «Τι με νοιάζει εμένα; Τι δουλειά έχω εγώ με αυτούς;» Και όμως, φίλοι μου, τα παραδείγματα των διάσημων που αντιμετώπισαν με θάρρος, αξιοπρέπεια και δυναμισμό τον καρκίνο τους, ή την όποια άλλη ασθένειά τους, καλό θα είναι να γίνει παράδειγμα και για μας. Ποιος ο λόγος να φοβόμαστε να μιλήσουμε για ό,τι μας συμβαίνει; Για ποιο λόγο να αισθανόμαστε ντροπή να μιλήσουμε για τον πόνο, σωματικό ή ψυχικό, που νιώθουμε; Γιατί να διστάζουμε να εκφράσουμε τους φόβους μας και τις ανασφάλειές μας; Σ αυτό το σημείο οι επαγγελματίες, κοινωνικοί λειτουργοί και ψυχολόγοι, χάρη στην άριστη κατάρτιση και την εμπειρία τους, θα μας βοηθήσουν να συνειδητοποιήσουμε το πρόβλημά μας και να το καταπολεμήσουμε με όλες μας τις δυνάμεις, επίσης να ξεπεράσουμε τους φόβους μας και να επικεντρώσουμε την προσοχή μας στην επιτυχία της θεραπείας που ο γιατρός μας θα συστήσει. Φίλες και φίλοι μου, η ζωή είναι πολύ ωραία, ακόμη και μέσα στις δυσκολίες της. Είναι όμως πολύ ωραιότερη, όταν θα είμαστε σε θέση να αντικρίζουμε και πάλι το Αύριο με ελπίδα και αισιοδοξία. Τέλος, αγαπητοί μου, μην ξεχνάμε ότι ο σύλλογός μας εξακολουθεί να βρίσκεται σε πολύ δύσκολη οικονομική κατάσταση και ο κάθε ένας από μας ας βοηθήσει με όποιον τρόπο μπορεί, ώστε η πόρτα του συλλόγου να παραμένει ανοιχτή και να προσφέρει τη βοήθειά του σε όσους την χρειάζονται.

15 Από τον Ηλία Μαμαλάκη Παπαρδέλες µε ψητή ντοµάτα, σπανάκι και κατίκι οµοκού Υλικά για 4 άτομα ¼ φλιτζανιού ξύδι μπαλσάμικο 3 σκελίδες σκόρδο 4 μέτριες ντομάτες κομμένες στα γραμ. παπαρδέλες 100 γραμ. φρέσκο σπανάκι 2 κουταλιές σούπας ελαιόλαδο 200 γραμ. κατίκι Δομοκού Βήματα Σχόλιο Διαιτολόγου Βήματα Προθερμαίνετε τον φούρνο στους 200 ο. Αναμιγνύετε το ξύδι και το σκόρδο σε ένα μπολ Σε ένα ταψί τοποθετείτε τις ντομάτες και από πάνω ρίχνετε το μείγμα του ξυδιού. Τις βάζετε στο φούρνο ξεσκέπαστες για 25 λεπτά ή μέχρι να ροδίσουν οι ντομάτες και να μαλακώσουν Βράζετε τις παπαρδέλες μέχρι να γίνουν al dente. Σουρώνετε Αναμιγνύετε τις παπαρδέλες με τις ντομάτες, το σπανάκι και το λάδι. Από πάνω θρυμματίζετε το κατίκι Δομοκού ΘΡΕΠΤΙΚΑ ΣΥΣΤΑΤΙΚΑ Ανά μερίδα Ανά μερίδα (1½ φλ.) Ενέργεια/Θερμίδες (Kcal): 394 Πρωτεΐνες (g): 15,1 Υδατάνθρακες (g): 58,6 Λίπη (g): 10,8 Φυτικές Ίνες (g): 5,7 Θειαμίνη (mg):0,5 Νιασίνη (mg): 3,6 Ριβοφλαβίνη (mg): 0,5 Βιτ. D (mg): 0,3 Φολικό οξύ (μg): 80 Μαγνήσιο (mg): 65 Φώσφορος (mg): 200,6 Ασβέστιο (mg): 79,4 Ιδανικό γεύμα για αθλητές αλλά και για όσους προσέχουν τη διατροφή τους, πλούσιο σε βιταμίνες του συμπλέγματος Β, φολικό οξύ, μαγνήσιο και φυτικές ίνες. Οι έρευνες δείχνουν πως η ψημένη ντομάτα απελευθερώνει ένα ευεργετικό αντιοξειδωτικό, το λυκοπένιο, δραστικότερα από ό,τι η ωμή ντομάτα, αυξάνοντας έτσι τη θρεπτική αξία του πιάτου αυτού. Πέτσιος Δημήτριος Msc Kλινικός Διαιτολόγος - Διατροφολόγος Για μάγειρες με ανησυχίες 15

16

Βελτιώνοντας την τρέχουσα και μελλοντική διαχείριση του χρόνιου πόνου

Βελτιώνοντας την τρέχουσα και μελλοντική διαχείριση του χρόνιου πόνου Βελτιώνοντας την τρέχουσα και μελλοντική διαχείριση του χρόνιου πόνου Greece 1 Η πρωτοβουλία Pain Proposal Εκτιμάται ότι ένας στους πέντε Ευρωπαίους υποφέρει από χρόνιο πόνο, γεγονός που συνεπάγεται σημαντικές

Διαβάστε περισσότερα

Πως μπορώ να υποστηρίξω τον άνθρωπό μου. να αντιμετωπίσει το λέμφωμα;

Πως μπορώ να υποστηρίξω τον άνθρωπό μου. να αντιμετωπίσει το λέμφωμα; Πως μπορώ να υποστηρίξω τον άνθρωπό μου να αντιμετωπίσει το λέμφωμα; Το λέμφωμα είναι δυνητικά ιάσιμη νόσος Με την επιστημονική συνεργασία του Αιματολογικού Τμήματος, Γ Πανεπιστημιακής Παθολογικής Κλινικής,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΩΣ ΜΠΟΡΩ ΝΑ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΩ ΤΟΝ ΑΝΘΡΩΠΟ ΜΟΥ ΝΑ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΕΙ ΤΟ ΛΕΜΦΩΜΑ;

ΠΩΣ ΜΠΟΡΩ ΝΑ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΩ ΤΟΝ ΑΝΘΡΩΠΟ ΜΟΥ ΝΑ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΕΙ ΤΟ ΛΕΜΦΩΜΑ; ΠΩΣ ΜΠΟΡΩ ΝΑ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΩ ΤΟΝ ΑΝΘΡΩΠΟ ΜΟΥ ΝΑ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΕΙ ΤΟ ΛΕΜΦΩΜΑ; Με την επιστημονική συνεργασία της Αιματολογικής Μονάδας, Γ Πανεπιστημιακή Παθολογική Κλινική, Ιατρική Σχολή Πανεπιστημίου Αθηνών Με

Διαβάστε περισσότερα

Μεσογειακή Διατροφή Τι γνωρίζουμε για αυτή;

Μεσογειακή Διατροφή Τι γνωρίζουμε για αυτή; Μεσογειακή Διατροφή Τι γνωρίζουμε για αυτή; Στις αρχές της δεκαετίας του 1950 ξεκίνησε μία μεγάλη έρευνα, γνωστή ως η μελέτη των 7 χωρών, όπου μελετήθηκαν οι διατροφικές συνήθειες ανθρώπων από τις εξής

Διαβάστε περισσότερα

Μεσογειακής Διατροφής

Μεσογειακής Διατροφής mini Οδηγός Μεσογειακής Διατροφής Γιατί Μεσογειακή Διατροφή; Η μεσογειακή διατροφή αναφέρεται στον τρόπο διατροφής των λαών που ζουν σε περιοχές που αναπτύσσονται γύρω από τη Μεσόγειο. Οι επιστημονικές

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΠΝΕΥΜΟΝΑ. Όλα όσα θέλετε να ξέρετε αν κάποιο αγαπημένο σας πρόσωπο είναι ασθενής

ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΠΝΕΥΜΟΝΑ. Όλα όσα θέλετε να ξέρετε αν κάποιο αγαπημένο σας πρόσωπο είναι ασθενής www.agaliazo.gr ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΠΝΕΥΜΟΝΑ Λεωσθένους 21-23, 18536 Πειραιάς - Τ: 210 4181641 - F: 210 4535343 e: oekk@otenet.gr - www.oekk.gr ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Ν. ΑΧΑΙΑΣ Πατρέως 8-10, 26221 Πάτρα - Τ/F: 2610 226122 e:

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΠΝΕΥΜΟΝΑ. Ποιός είναι ο καλύτερος τρόπος για να αντιμετωπιστεί;

ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΠΝΕΥΜΟΝΑ. Ποιός είναι ο καλύτερος τρόπος για να αντιμετωπιστεί; www.agaliazo.gr ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΠΝΕΥΜΟΝΑ Λεωσθένους 21-23, 18536 Πειραιάς - Τ: 210 4181641 - F: 210 4535343 e: oekk@otenet.gr - www.oekk.gr ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Ν. ΑΧΑΙΑΣ Πατρέως 8-10, 26221 Πάτρα - Τ/F: 2610 226122 e:

Διαβάστε περισσότερα

Αντιοξειδωτικά στην διατροφή μας

Αντιοξειδωτικά στην διατροφή μας Χάρις Μαραθεύτη Κλινική Διαιτολόγος Διατροφολόγος τηλ: 99-720235 email: harismaratheftis@hotmail.com Αντιοξειδωτικά στην διατροφή μας Τα τελευταία 50 χρόνια οι διατροφικές μας συνήθειες άλλαξαν δραστικά.

Διαβάστε περισσότερα

1 ο Καλοκαιρινό CAMP Ποδοσφαίρου για παιδιά ηλικίας 6-14 ετών. Φρέσκα Φρούτα. Μπανάνα, νεκταρίνια κ.α. Παστέλι. Μπάρες Δημητριακών

1 ο Καλοκαιρινό CAMP Ποδοσφαίρου για παιδιά ηλικίας 6-14 ετών. Φρέσκα Φρούτα. Μπανάνα, νεκταρίνια κ.α. Παστέλι. Μπάρες Δημητριακών Menu 16-Ιουνίου έως 4-Ιουλίου 2014 1 ο Καλοκαιρινό CAMP Ποδοσφαίρου για παιδιά ηλικίας 6-14 ετών Συσκευασμένο κοκτέιλ Φρούτων σε χυμό. Ροδάκινο, Αχλάδι, Σταφύλι, Ανανάς,Κεράσι, Παπάγια σε χυμό φρούτων.

Διαβάστε περισσότερα

Διατροφή στην καλαθοσφαίριση

Διατροφή στην καλαθοσφαίριση Διατροφή στην καλαθοσφαίριση Υγεία & βελτίωση της αθλητικής απόδοσης Α.Ο. ΠΡΩΤΕΑΣ Αγγελοπούλου Μαντώ Χαροκόπειο Πανεπιστήμιο Τμήμα Επιστήμης Διαιτολογίας & Διατροφής Διατροφή η σημαντικότερη διαδικασία

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΕΦΗΒΕΙΑ

ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΕΦΗΒΕΙΑ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΕΦΗΒΕΙΑ ΕΦΗΒΕΙΑ- ΑΝΑΓΚΕΣ v Επιτάχυνση ρυθμού ανάπτυξης v Ωρίμανση και αύξηση ιστών v Αποκτά το 20% του ύψους και το 50% του βάρους του ενήλικα, ενώ οι μύες, ο όγκος του αίματος και γενικά

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΛΟΓΟΣ. Μαρία Χασαπίδου Καθηγήτρια Διατροφής και Διαιτολογίας ΑΤΕΙΘ > 3

ΠΡΟΛΟΓΟΣ. Μαρία Χασαπίδου Καθηγήτρια Διατροφής και Διαιτολογίας ΑΤΕΙΘ > 3 ΠΡΟΛΟΓΟΣ Η ραγδαία αύξηση των εκφυλιστικών παθήσεων (παχυσαρκία, σακχαρώδης διαβήτης τύπου 2, δυσλιπιδαιμία, αρτηριακή υπέρταση, καρδιαγγειακά νοσήματα) στη χώρα μας, που οδηγούν σε αύξηση της νοσηρότητας

Διαβάστε περισσότερα

Γράφει η Ράνια Σαμαρά, Διαιτολόγος - Διατροφολόγος

Γράφει η Ράνια Σαμαρά, Διαιτολόγος - Διατροφολόγος Γράφει η Ράνια Σαμαρά, Διαιτολόγος - Διατροφολόγος Σε προηγούμενα άρθρα μιλήσαμε για τη σχέση σωστής διατροφής και αθλητισμού, διακρίναμε τη σημαντικότητα του ρόλου που διαδραματίζει και επικεντρωθήκαμε

Διαβάστε περισσότερα

2. Ποιον θεωρείτε ιδανικότερο αριθμό γευμάτων στη διάρκεια της ημέρας; 3 (2 μεγάλα και 1 μικρό) 4 (2 μεγάλα και 2 μικρά) 5 (3 μεγάλα και 2 μικρά)

2. Ποιον θεωρείτε ιδανικότερο αριθμό γευμάτων στη διάρκεια της ημέρας; 3 (2 μεγάλα και 1 μικρό) 4 (2 μεγάλα και 2 μικρά) 5 (3 μεγάλα και 2 μικρά) 1. Ποιον θεωρείτε καλύτερο τρόπο, ώστε ένας αθλητής μειώσει το βάρος του; Να κάνει πιο έντονη προπόνηση Να κάνει περισσότερα μικρά γεύματα 2. Ποιον θεωρείτε ιδανικότερο αριθμό γευμάτων στη διάρκεια της

Διαβάστε περισσότερα

Οι αθλητές επιτυγχάνουν μέγιστη απόδοση με προπόνηση και σωστό διαιτολόγιο που περιλαμβάνει ποικιλία τροφών. Οι αθλητές ωφελούνται περισσότερο από

Οι αθλητές επιτυγχάνουν μέγιστη απόδοση με προπόνηση και σωστό διαιτολόγιο που περιλαμβάνει ποικιλία τροφών. Οι αθλητές ωφελούνται περισσότερο από ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΑΘΛΗΤΩΝ Οι αθλητές επιτυγχάνουν μέγιστη απόδοση με προπόνηση και σωστό διαιτολόγιο που περιλαμβάνει ποικιλία τροφών. Οι αθλητές ωφελούνται περισσότερο από την ποσότητα των υδατανθράκων που αποθηκεύονται

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ 2 ο. Πρόγραμμα ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΣΗΣ ΤΗΣ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΗΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑΣ. Εκπαίδευση στην πυραμίδα της υγιεινής διατροφής ΓΕΩΠΟΝΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ

ΜΑΘΗΜΑ 2 ο. Πρόγραμμα ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΣΗΣ ΤΗΣ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΗΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑΣ. Εκπαίδευση στην πυραμίδα της υγιεινής διατροφής ΓΕΩΠΟΝΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΓΕΩΠΟΝΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ Πρόγραμμα ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΣΗΣ ΤΗΣ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΗΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑΣ ΣΕ ΕΥΠΑΘΕΙΣ ΟΜΑΔΕΣ ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΠΛΗΘΥΣΜΟΥ ΚΑΤA ΤΗ ΔΙΑΡΚΕΙΑ ΖΩΗΣ ΟΜΑΔΑ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗΣ ΜΕ 4 ΕΙΔΙΚΟΥΣ ΜΑΘΗΜΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ: ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗ. Τσολάκης Κωνσταντίνος Φοιτητής νοσηλευτικής ΑΜ. ΝΣ. 7194

ΘΕΜΑ: ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗ. Τσολάκης Κωνσταντίνος Φοιτητής νοσηλευτικής ΑΜ. ΝΣ. 7194 Τ.Ε.Ι. ΛΑΡΙΣΑΣ ΣΧΟΛΗ: Σ.Ε.Υ.Π. ΤΜΗΜΑ: ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΜΑΘΗΜΑ: ΚΟΙΝΟΤΙΚΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ-Ι ΡΥΜΑΤΑ ΕΙΣΗΓΗΤΡΙΑ : Κυπαρίση Γεωργία ΘΕΜΑ: ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗ Τσολάκης Κωνσταντίνος Φοιτητής νοσηλευτικής ΑΜ. ΝΣ. 7194 ΛΑΡΙΣΑ

Διαβάστε περισσότερα

Διατροφικές συστάσεις για νεαρούς αθλητές. Μέγιστη απόδοση στις διαδοχικές προπονήσεις. Άννα Ευλογημένου Κλινικός Διαιτολόγος - Διατροφολόγος

Διατροφικές συστάσεις για νεαρούς αθλητές. Μέγιστη απόδοση στις διαδοχικές προπονήσεις. Άννα Ευλογημένου Κλινικός Διαιτολόγος - Διατροφολόγος Διατροφικές συστάσεις για νεαρούς αθλητές. Μέγιστη απόδοση στις διαδοχικές προπονήσεις. Άννα Ευλογημένου Κλινικός Διαιτολόγος - Διατροφολόγος Πότε και τι να τρώμε πριν την προπόνηση 1. Ένα μεγάλο γεύμα

Διαβάστε περισσότερα

Η Πυραμίδα της Υγιεινής Διατροφής

Η Πυραμίδα της Υγιεινής Διατροφής Η Πυραμίδα της Υγιεινής Διατροφής Η Πυραμίδα Υγιεινής Διατροφής είναι ένας απλός, εικονικός τρόπος για να κατανοήσει κανείς πώς να τρέφεται σωστά σε καθημερινή βάση. Η εικονική αναπαράσταση βοηθά στο να

Διαβάστε περισσότερα

Η Ιστορία της μεσογειακής διατροφής

Η Ιστορία της μεσογειακής διατροφής Η Ιστορία της μεσογειακής διατροφής Η μεσογειακή διατροφή όπως έχει γίνει σήμερα γνωστό από πολλά άρθρα και δημοσιεύματα αποτελεί την βάση μιας υγιεινής διατροφής. Το πρότυπο αυτό διατροφής συναντάται

Διαβάστε περισσότερα

Φαμίσης Κωνσταντίνος Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα

Φαμίσης Κωνσταντίνος Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα ΕΠΕΑΕΚ: ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΥ ΤΕΦΑΑ ΠΘ ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΑ ΠΟΔΟΣΦΑΙΡΙΣΗΣ ΜΚ 0501, Διάλεξη 13η Η ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΤΩΝ ΠΟΔΟΣΦΑΙΡΙΣΤΩΝ ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΙΚΗ ΚΑΙ ΕΦΗΒΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ Φαμίσης Κωνσταντίνος Πανεπιστήμιο

Διαβάστε περισσότερα

Μήπως έχω λέμφωμα; Πώς θα το καταλάβω;

Μήπως έχω λέμφωμα; Πώς θα το καταλάβω; Πώς θα το καταλάβω; Το λέμφωμα είναι δυνητικά ιάσιμη νόσος Μήπως έχω λέμφωμα; Η έγκαιρη διάγνωση, σώζει ζωές Ο οδηγός αυτός έχει γραφτεί για να σας εφοδιάσει με πληροφορίες και συμβουλές, ώστε να αξιολογήσετε

Διαβάστε περισσότερα

16 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ : Παγκόσμια Ημέρα Διατροφής. 24 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ Παγκόσμια Ημέρα Παχυσαρκίας

16 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ : Παγκόσμια Ημέρα Διατροφής. 24 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ Παγκόσμια Ημέρα Παχυσαρκίας 16 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ : Παγκόσμια Ημέρα Διατροφής 24 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ Παγκόσμια Ημέρα Παχυσαρκίας Η διατροφή σημαντικός παράγοντας υγείας!! ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΛΗΡΟΝΟ ΜΙΚΟΤΗΤΑ ΥΓΕΙΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΑΝΘΥΓΕΙΝΕΣ ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ Ποιά είναι η

Διαβάστε περισσότερα

Βρέφη 0-12 μηνών. Παιδιά 4-8 ετών. Παιδιά και έφηβοι 9-18 ετών. Ενήλικες > 50 ετών. Γυναίκες έγκυες και θηλάζουσες

Βρέφη 0-12 μηνών. Παιδιά 4-8 ετών. Παιδιά και έφηβοι 9-18 ετών. Ενήλικες > 50 ετών. Γυναίκες έγκυες και θηλάζουσες ΙΧΝΟΣΤΟΙΧΕΙΑ Ασβέστιο Συνιστώμενη ημερήσια πρόσληψη ασβεστίου Βρέφη 0-12 μηνών Παιδιά 1-3 ετών Παιδιά 4-8 ετών Παιδιά και έφηβοι 9-18 ετών Ενήλικες 19-50 ετών Ενήλικες > 50 ετών Γυναίκες έγκυες και θηλάζουσες

Διαβάστε περισσότερα

Πρόγραμμα ΔΙΑΤΡΟΦΗ. Πόσα παιδιά συμμετέχουν στο Πρόγραμμα; Πόσα γεύματα έχουν διανεμηθεί; Ποια είναι η «ιστορία» του Προγράμματος;

Πρόγραμμα ΔΙΑΤΡΟΦΗ. Πόσα παιδιά συμμετέχουν στο Πρόγραμμα; Πόσα γεύματα έχουν διανεμηθεί; Ποια είναι η «ιστορία» του Προγράμματος; Πρόγραμμα ΔΙΑΤΡΟΦΗ Πόσα παιδιά συμμετέχουν στο Πρόγραμμα; Το Πρόγραμμα ΔΙΑ.ΤΡΟΦΗ απευθύνεται σε μαθητές δημοσίων σχολείων κοινωνικοοικονομικά ευπαθών περιοχών της χώρας, που πλήττονται περισσότερο από

Διαβάστε περισσότερα

Εικόνες ζωής. Στάση πρόληψης.

Εικόνες ζωής. Στάση πρόληψης. Εικόνες ζωής. Στάση πρόληψης. Αν είστε 55-70 ετών ελάτε και εσείς για ΔΩΡΕΑΝ προληπτικές εξετάσεις για τον καρκίνο παχέος εντέρου, από 1-31 Μαρτίου σε Αθήνα-Πειραιά, Θεσσαλονίκη, Πάτρα και Ηράκλειο. Πληροφορίες

Διαβάστε περισσότερα

ΣΠΟΡΟΙ ωφέλιμοι για την ΥΓΕΙΑ ΜΑΣ

ΣΠΟΡΟΙ ωφέλιμοι για την ΥΓΕΙΑ ΜΑΣ ΣΠΟΡΟΙ ωφέλιμοι για την ΥΓΕΙΑ ΜΑΣ ΣΟΥΣΑΜΙ Το σουσάμι αποτελεί φυτικής προέλευσης τρόφιμο, που περιέχει υψηλής βιολογικής αξίας φυτικές πρωτεΐνες. Είναι πλούσιο σε αμινοξέα όπως η μεθειονίνη, η τρυπτοφάνη,

Διαβάστε περισσότερα

«Μεσογειακή δίαιτα και υγεία»

«Μεσογειακή δίαιτα και υγεία» «Μεσογειακή δίαιτα και υγεία» «Μεσογειακή δίαιτα και υγεία» Μερόπη Κοντογιάννη Επίκουρη Καθηγήτρια Επίκουρη Καθηγήτρια Τμήμα Επιστήμης Διαιτολογίας Διατροφής ρ ήμ Χαροκόπειο Πανεπιστήμιο Μεσογειακή δίαιτα

Διαβάστε περισσότερα

Διαιτητικές οδηγίες για το ΣΔ. Κατευθυντήριες οδηγίες για τη Διαχείριση του Διαβητικού Ασθενούς

Διαιτητικές οδηγίες για το ΣΔ. Κατευθυντήριες οδηγίες για τη Διαχείριση του Διαβητικού Ασθενούς ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΙ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟΙ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΟΙ ΟΠΟΙΟΙ ΚΑΘΟΡΙΖΟΥΝ ΤΟ ΕΠΙΠΕΔΟ ΜΕΣΟΓΕΙΑΚΗΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ ΚΑΙ ΑΣΚΗΣΗΣ ΣΕ ΑΤΟΜΑ ΤΡΙΤΗΣ ΚΑΙ ΤΕΤΑΡΤΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ ΜΕ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ 2 Αναστάσιος Κουτσοβασίλης, Μαρία

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΔΕΣΜΟΣ ΔΙΑΙΤΟΛΟΓΩΝ & ΔΙΑΤΡΟΦΟΛΟΓΩΝ ΚΥΠΡΟΥ

ΣΥΝΔΕΣΜΟΣ ΔΙΑΙΤΟΛΟΓΩΝ & ΔΙΑΤΡΟΦΟΛΟΓΩΝ ΚΥΠΡΟΥ Ανακοίνωση του Συνδέσμου Διαιτολόγων και Διατροφολόγων Κύπρου για την Παγκύπρια Ημέρα Διατροφής (10/5/2012) και Δραστηριότητες για την Εβδομάδα 7-13/5/2012 Φετινό θέμα: «Προγραμματίστε σωστά το πιάτο σας:

Διαβάστε περισσότερα

Τρώει το παιδί σας σωστά;

Τρώει το παιδί σας σωστά; Τρώει το παιδί σας σωστά; Προσφορά σε συνεργασία µε την εταιρεία Iakovos Photiades Foodstuff Suppliers Ltd Τα θεμέλια για την υγεία του παιδιού σας αρχίζουν από την καλή διατροφή Η καλή διατροφή δεν είναι

Διαβάστε περισσότερα

Πρόγραμμα Αγωγής Υγείας «Η διατροφή των εφήβων»

Πρόγραμμα Αγωγής Υγείας «Η διατροφή των εφήβων» Πρόγραμμα Αγωγής Υγείας «Η διατροφή των εφήβων» Υπεύθυνη καθηγήτρια: Παχιαδάκη Άννα Ομάδα μαθητών Β Τάξης Λυκείου: Αλεβυζάκη Ευανθία, Καλαγασίδη Βάλια, Καλοειδάς Αντώνης, Λεμονάκης Μάριος, Πετράκης Αντώνης,

Διαβάστε περισσότερα

ΧΗΜΕΙΑ ΚΑΙ ΔΙΑΤΡΟΦΗ Μαθητές: Σαγιόγλου Σάββας,Ορφανίδου Μαρία, Πλατής Βασίλης, Μπορμπόκη Αγγελική, Νουλίκα Μαρία, Τριανταφυλλίδης Ιωσήφ

ΧΗΜΕΙΑ ΚΑΙ ΔΙΑΤΡΟΦΗ Μαθητές: Σαγιόγλου Σάββας,Ορφανίδου Μαρία, Πλατής Βασίλης, Μπορμπόκη Αγγελική, Νουλίκα Μαρία, Τριανταφυλλίδης Ιωσήφ ΧΗΜΕΙΑ ΚΑΙ ΔΙΑΤΡΟΦΗ Μαθητές: Σαγιόγλου Σάββας,Ορφανίδου Μαρία, Πλατής Βασίλης, Μπορμπόκη Αγγελική, Νουλίκα Μαρία, Τριανταφυλλίδης Ιωσήφ Επιβλέπουσα καθηγήτρια: Κ. Ελένη Κοκκίνου Σχολικό Έτος: 2012-2013

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑΤΡΟΦΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΡΟΛΗΨΗ/ΚΑΤΑΠΟΛΕΜΗΣΗ ΤΗΣ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑΣ

ΙΑΤΡΟΦΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΡΟΛΗΨΗ/ΚΑΤΑΠΟΛΕΜΗΣΗ ΤΗΣ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑΣ ΙΑΤΡΟΦΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΡΟΛΗΨΗ/ΚΑΤΑΠΟΛΕΜΗΣΗ ΤΗΣ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑΣ Μαρία Μπασκίνη-Αρσένη, MSc, RD Κλινική ιαιτολόγος, Ειδική ιατροφολόγος Εσπερινό Λύκειο Αµπελοκήπων 11 εκεµβρίου 2014 ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΒΕΙΑ. 2 ο ΓΕΛ. ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ Β3 Α ΤΕΤΡΑΜΗΝΟ 2013-2014 ΜΑΘΗΤΕΣ ΕΛΕΝΗ ΤΑΤΑΚΗ ΓΕΩΡΓΙΑ ΣΤΕΦΑΝΙΔΟΥ ΚΑΤΕΡΙΝΑ ΣΠΑΡΟΠΟΥΛΟΥ ΓΙΩΡΓΟΣ ΣΙΣΜΑΝΙΔΗΣ

ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΒΕΙΑ. 2 ο ΓΕΛ. ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ Β3 Α ΤΕΤΡΑΜΗΝΟ 2013-2014 ΜΑΘΗΤΕΣ ΕΛΕΝΗ ΤΑΤΑΚΗ ΓΕΩΡΓΙΑ ΣΤΕΦΑΝΙΔΟΥ ΚΑΤΕΡΙΝΑ ΣΠΑΡΟΠΟΥΛΟΥ ΓΙΩΡΓΟΣ ΣΙΣΜΑΝΙΔΗΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΒΕΙΑ 2 ο ΓΕΛ. ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ Β3 Α ΤΕΤΡΑΜΗΝΟ 2013-2014 ΜΑΘΗΤΕΣ ΕΛΕΝΗ ΤΑΤΑΚΗ ΓΕΩΡΓΙΑ ΣΤΕΦΑΝΙΔΟΥ ΚΑΤΕΡΙΝΑ ΣΠΑΡΟΠΟΥΛΟΥ ΓΙΩΡΓΟΣ ΣΙΣΜΑΝΙΔΗΣ 1 Η διατροφή κατά την εφηβική ηλικία έχει ιδιαίτερη

Διαβάστε περισσότερα

Διατροφή & εγκυμοσύνη. Νικ. Α. Βιτωράτος, MD Β Μαιευτική-Γυναικολογική Κλινική Πανεπιστημίου Αθηνών Δ/ντής: Καθηγητής Γ.Κ.

Διατροφή & εγκυμοσύνη. Νικ. Α. Βιτωράτος, MD Β Μαιευτική-Γυναικολογική Κλινική Πανεπιστημίου Αθηνών Δ/ντής: Καθηγητής Γ.Κ. Διατροφή & εγκυμοσύνη Νικ. Α. Βιτωράτος, MD Β Μαιευτική-Γυναικολογική Κλινική Πανεπιστημίου Αθηνών Δ/ντής: Καθηγητής Γ.Κ. Κρεατσάς Κύρια χαρακτηριστικά της διατροφής Η διατροφή στη διάρκεια της εγκυμοσύνης

Διαβάστε περισσότερα

ΜΗΠΩΣ ΕΧΩ ΛΕΜΦΩΜΑ; ΠΩΣ ΘΑ ΤΟ ΚΑΤΑΛΑΒΩ;

ΜΗΠΩΣ ΕΧΩ ΛΕΜΦΩΜΑ; ΠΩΣ ΘΑ ΤΟ ΚΑΤΑΛΑΒΩ; ΜΗΠΩΣ ΕΧΩ ΛΕΜΦΩΜΑ; ΠΩΣ ΘΑ ΤΟ ΚΑΤΑΛΑΒΩ; Με την επιστημονική συνεργασία της Αιματολογικής Μονάδας, Γ Πανεπιστημιακή Παθολογική Κλινική, Ιατρική Σχολή Πανεπιστημίου Αθηνών Με την ευγενική χορηγία της Roche

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΣ ΓΙΑ ΜΙΑ ΙΣΟΡΡΟΠΗΜΕΝΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΜΙΚΡΕΣ ΑΛΛΑΓΕΣ ΣΗΜΕΡΑ ΧΤΙΖΟΥΝ ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ ΜΙΑΣ ΖΩΗΣ..

ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΣ ΓΙΑ ΜΙΑ ΙΣΟΡΡΟΠΗΜΕΝΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΜΙΚΡΕΣ ΑΛΛΑΓΕΣ ΣΗΜΕΡΑ ΧΤΙΖΟΥΝ ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ ΜΙΑΣ ΖΩΗΣ.. ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΣ ΓΙΑ ΜΙΑ ΙΣΟΡΡΟΠΗΜΕΝΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΜΙΚΡΕΣ ΑΛΛΑΓΕΣ ΣΗΜΕΡΑ ΧΤΙΖΟΥΝ ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ ΜΙΑΣ ΖΩΗΣ.. Γνωρίζοντας τις ομάδες τροφίμων μέσω της πυραμίδας... Τα τρόφιμα τα οποία καταναλώνουμε και κυρίως

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΠΝΕΥΜΟΝΑ. Κινδυνεύει κάποιο από τα αγαπημένα σας πρόσωπα;

ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΠΝΕΥΜΟΝΑ. Κινδυνεύει κάποιο από τα αγαπημένα σας πρόσωπα; www.agaliazo.gr ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΠΝΕΥΜΟΝΑ Λεωσθένους 21-23, 18536 Πειραιάς - Τ: 210 4181641 - F: 210 4535343 e: oekk@otenet.gr - www.oekk.gr ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Ν. ΑΧΑΙΑΣ Πατρέως 8-10, 26221 Πάτρα - Τ/F: 2610 226122 e:

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ ΠΥΡΑΜΙΔΕΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ

ΟΙ ΠΥΡΑΜΙΔΕΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ ΟΙ ΠΥΡΑΜΙΔΕΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ Ο σύγχρονος ΟΔΗΓΟΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ συμπεριλαμβάνει τα ακόλουθα στοιχεία: Ψωμιά, Δημητριακά, Ρύζι και Μακαρόνια (6 με 11 μερίδες): Οι υδατάνθρακες παίζουν βασικό ρόλο σε όλα τα διαιτολόγια.

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΣ

ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΕΡΓΑΣΙΑ Το θέμα της εργασίας μας είναι η ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΣ. Ασχοληθήκαμε με τις διατροφικές συνήθειες των αθλητών από την αρχαία Ελλάδα έως και σήμερα. Βρέθηκαν

Διαβάστε περισσότερα

προϊόντων του Δρ Κωσταρέλλη Βασιλική Λέκτορας Χαροκοπείου Πανεπιστημίου

προϊόντων του Δρ Κωσταρέλλη Βασιλική Λέκτορας Χαροκοπείου Πανεπιστημίου Η διατροφική αξία του σταφυλιού και των προϊόντων του Δρ Κωσταρέλλη Βασιλική Λέκτορας Χαροκοπείου Πανεπιστημίου Η καλλιέργεια του αμπελιού στην στην αρχαιότητα Δίαιτα στην Αρχαία Ελλάδα Το Μεσογειακή πρότυπο

Διαβάστε περισσότερα

Μεσογειακή διατροφή Άνσελ Κις

Μεσογειακή διατροφή Άνσελ Κις Μεσογειακή διατροφή Μεσογειακή διατροφή είναι όρος που επινοήθηκε από τον φυσιολόγο Άνσελ Κις για να περιγράψει το μοντέλο διατροφής, το οποίο ακολουθούσαν οι λαοί των μεσογειακών χωρών που συμπεριλαμβάνονταν

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ 1 ο. Οι διατροφικές ανάγκες των παιδιών ΓΕΩΠΟΝΙΚΟΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΑΘΗΝΩΝ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ. 1.1 Ανακαλύπτοντας τις διατροφικές ανάγκες

ΜΑΘΗΜΑ 1 ο. Οι διατροφικές ανάγκες των παιδιών ΓΕΩΠΟΝΙΚΟΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΑΘΗΝΩΝ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ. 1.1 Ανακαλύπτοντας τις διατροφικές ανάγκες ΓΕΩΠΟΝΙΚΟΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΑΘΗΝΩΝ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ Πρόγραμμα ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΣΗΣ ΤΗΣ ΙΑΤΡΟΦΙΚΗΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑΣ ΣΕ ΕΥΠΑΘΕΙΣ ΟΜΑ ΕΣ ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΠΛΗΘΥΣΜΟΥ ΚΑΤΆ ΤΗ ΙΑΡΚΕΙΑ ΖΩΗΣ ΜΑΘΗΜΑ 1 ο Οι διατροφικές ανάγκες των

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΣΟΓΕΙΑΚΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ. 1 http://el.wikipedia.org/ 2 http://www.wikipedia.gr/

ΜΕΣΟΓΕΙΑΚΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ. 1 http://el.wikipedia.org/ 2 http://www.wikipedia.gr/ ΜΕΣΟΓΕΙΑΚΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ Η Μεσογειακή διατροφή παρουσιάζει ένα μοντέλο διατροφής στο οποίο διαφοροποιείται από χώρα σε χώρα της Μεσογείου.Άλλο στην Ισπανία, την Ιταλία,την Ελλάδα και την Γιουγκοσλαβία 1. Επίσης

Διαβάστε περισσότερα

Ιδέες για ένα σωστό πρωινό

Ιδέες για ένα σωστό πρωινό Ιδέες για ένα σωστό πρωινό Υγιεινή Διατροφή Ισορροπία Ποικιλία Μέτρο Ομάδες τροφίμων Γάλα-γαλακτοκομικά προϊόντα (γιαούρτι) Φρούτα-απλοί υδατάνθρακες Λαχανικά (κυρίως πράσινα φυλλώδη) Ψωμί-αμυλώδη τρόφιμα

Διαβάστε περισσότερα

ΝΙΚΟΣ ΚΑΤΣΑΡΟΣ Π. ΠΡΟΕΔΡΟΣ ΕΦΕΤ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟΣ ΣΥΝΕΡΓΑΤΗΣ ΕΚΕΦΕ ΔΗΜΟΚΡΙΤΟΣ ΔΙΕΥΘΥΝΤΗΣ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΔΙΑΤΡΟΦΟΛΟΓΙΑΣ NEW YORK COLLEGE

ΝΙΚΟΣ ΚΑΤΣΑΡΟΣ Π. ΠΡΟΕΔΡΟΣ ΕΦΕΤ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟΣ ΣΥΝΕΡΓΑΤΗΣ ΕΚΕΦΕ ΔΗΜΟΚΡΙΤΟΣ ΔΙΕΥΘΥΝΤΗΣ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΔΙΑΤΡΟΦΟΛΟΓΙΑΣ NEW YORK COLLEGE ΝΙΚΟΣ ΚΑΤΣΑΡΟΣ Π. ΠΡΟΕΔΡΟΣ ΕΦΕΤ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟΣ ΣΥΝΕΡΓΑΤΗΣ ΕΚΕΦΕ ΔΗΜΟΚΡΙΤΟΣ ΔΙΕΥΘΥΝΤΗΣ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΔΙΑΤΡΟΦΟΛΟΓΙΑΣ NEW YORK COLLEGE ΕΙΣΑΓΩΓΗ Στις 10/10/2009 εγκρίθηκε στην Nairobi της Κένυα η Μεσογειακή Διατροφή

Διαβάστε περισσότερα

Μεσογειακή διατροφή είναι όρος που επινοήθηκε από τον φυσιολόγο Άνσελ Κις για να περιγράψει το μοντέλο διατροφής, το οποίο ακολουθούσαν οι λαοί των

Μεσογειακή διατροφή είναι όρος που επινοήθηκε από τον φυσιολόγο Άνσελ Κις για να περιγράψει το μοντέλο διατροφής, το οποίο ακολουθούσαν οι λαοί των Μεσογειακή διατροφή είναι όρος που επινοήθηκε από τον φυσιολόγο Άνσελ Κις για να περιγράψει το μοντέλο διατροφής, το οποίο ακολουθούσαν οι λαοί των μεσογειακών χωρών που συμπεριλαμβάνονταν στη Μελέτη των

Διαβάστε περισσότερα

Θέλετε να «κόψετε» το κρέας;

Θέλετε να «κόψετε» το κρέας; > της Νεκταρίας Καρακώστα Θέλετε να «κόψετε» το κρέας; Για λόγους οικονομικούς, ηθικούς, θρησκευτικούς, λόγους υγείας και περιβαλλοντικούς, χιλιάδες καταναλωτές αναζητούν τρόπους και λύσεις σε μια προσπάθεια

Διαβάστε περισσότερα

Η διατροφική πρόσληψη των παιδιών και εφήβων της Κύπρου ηλικίας 6-18 ετών καθώς και η συμμόρφωσή τους στις εκάστοτε διατροφικές συστάσεις

Η διατροφική πρόσληψη των παιδιών και εφήβων της Κύπρου ηλικίας 6-18 ετών καθώς και η συμμόρφωσή τους στις εκάστοτε διατροφικές συστάσεις Η διατροφική πρόσληψη των παιδιών και εφήβων της Κύπρου ηλικίας 6-18 ετών καθώς και η συμμόρφωσή τους στις εκάστοτε διατροφικές συστάσεις Δρ Ελενα Φιλίππου, Δρ Μιχάλης Τορναρίτης, Δρ Χαράλαμπος Χατζηγεωργίου,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ «ΑΓΩΓΗ ΥΓΕΙΑΣ» ΘΕΜΑ : «Η ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΤΩΝ ΕΦΗΒΩΝ»

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ «ΑΓΩΓΗ ΥΓΕΙΑΣ» ΘΕΜΑ : «Η ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΤΩΝ ΕΦΗΒΩΝ» - 1 - ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ «ΑΓΩΓΗ ΥΓΕΙΑΣ» ΘΕΜΑ : «Η ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΤΩΝ ΕΦΗΒΩΝ» Ο άνθρωπος προσλαμβάνει από το περιβάλλον του τροφές σε στερεά και υγρή μορφή. Τις επεξεργάζεται και ένα μέρος αυτών το παρακρατεί ενώ το υπόλοιπο

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΓΑΛΩΝΟΝΤΑΣ ΠΑΙΔΙΑ ΜΕ ΣΩΣΤΕΣ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΕΣ ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ

ΜΕΓΑΛΩΝΟΝΤΑΣ ΠΑΙΔΙΑ ΜΕ ΣΩΣΤΕΣ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΕΣ ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ ΜΕΓΑΛΩΝΟΝΤΑΣ ΠΑΙΔΙΑ ΜΕ ΣΩΣΤΕΣ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΕΣ ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ Η ΣΥΝΕΧΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΕΠΙΒΑΛΛΕΙ ΙΔΙΑΙΤΕΡΕΣ ΘΡΕΠΤΙΚΕΣ ΑΝΑΓΚΕΣ Τα παιδιά ρυθμίζουν τη λήψη τροφής έτσι ώστε να ταιριάζει με τις σωματικές ανάγκες σύμφωνα

Διαβάστε περισσότερα

Λαµβάνοντας τη διάγνωση: συναισθήµατα και αντιδράσεις

Λαµβάνοντας τη διάγνωση: συναισθήµατα και αντιδράσεις Λαµβάνοντας τη διάγνωση: συναισθήµατα και αντιδράσεις Πιθανότατα αισθάνεστε πολύ αναστατωµένοι αφού λάβατε µια διάγνωση καρκίνου. Συνήθως είναι δύσκολο να αποδεχθείτε τη διάγνωση αµέσως και αυτό είναι

Διαβάστε περισσότερα

Η νηστεία κάνει θαύματα

Η νηστεία κάνει θαύματα Η νηστεία κάνει θαύματα Έρευνα του Πανεπιστημίου Κρήτης δείχνει ότι οι διατροφικές επιταγές της Ορθόδοξης Εκκλησίας είναι άκρως ευεργετικές για την υγεία των παιδιών Οι ειδικοί λένε ότι η αποχή από τις

Διαβάστε περισσότερα

ΤΙ ΕΙΝΑΙ OΜΩΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗ; Οι άνθρωποι όπως όλοι οι ζωντανοί οργανισμοί έχουν ανάγκη από τροφή και νερό, για να μεγαλώσουν σωστά.

ΤΙ ΕΙΝΑΙ OΜΩΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗ; Οι άνθρωποι όπως όλοι οι ζωντανοί οργανισμοί έχουν ανάγκη από τροφή και νερό, για να μεγαλώσουν σωστά. ΔΙΑΤΡΟΦΗ Γ 2 ΤΙ ΕΙΝΑΙ OΜΩΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗ; Οι άνθρωποι όπως όλοι οι ζωντανοί οργανισμοί έχουν ανάγκη από τροφή και νερό, για να μεγαλώσουν σωστά. λάδι Στη διατροφή εμπλέκονται οι γονείς, τα παιδιά, οι μάγειροι

Διαβάστε περισσότερα

Πρόγευμα: Μια απαραίτητη και υγιεινή συνήθεια

Πρόγευμα: Μια απαραίτητη και υγιεινή συνήθεια Πρόγευμα: Μια απαραίτητη και υγιεινή συνήθεια www.cydadiet.org www.iph.com.cy Προσφορά Συνδέσμου Διαιτολόγων και Διατροφολόγων Κύπρου σε συνεργασία με την εταιρεία Iacovos Photiades Foodstuff Suppliers

Διαβάστε περισσότερα

Υψηλή κατανάλωση οσπρίων Υψηλή κατανάλωση δημητριακών Μέτρια κατανάλωση γάλακτος και γαλακτοκομικών. 57ο Γενικό Λύκειο Αθήνας

Υψηλή κατανάλωση οσπρίων Υψηλή κατανάλωση δημητριακών Μέτρια κατανάλωση γάλακτος και γαλακτοκομικών. 57ο Γενικό Λύκειο Αθήνας Υψηλή κατανάλωση οσπρίων Υψηλή κατανάλωση δημητριακών Μέτρια κατανάλωση γάλακτος και γαλακτοκομικών Υψηλή κατανάλωση οσπρίων. Χάρη στην υψηλή περιεκτικότητά τους σε πρωτεΐνες και φυσικά λόγω της χαμηλής

Διαβάστε περισσότερα

Ποια η χρησιμότητα των πρωτεϊνών;

Ποια η χρησιμότητα των πρωτεϊνών; ΠΡΩΤΕΪΝΕΣ Τι είναι οι πρωτεϊνες; Η ονομασία πρωτεϊνες προέρχεται από το ρήμα πρωτεύω και σημαίνει την εξαιρετική σημασία που έχουν οι πρωτεϊνες για την υγεία του ανθρώπινου σώματος. Από την εποχή των Ολυμπιακών

Διαβάστε περισσότερα

Διατροφή και ηλικιωμένοι

Διατροφή και ηλικιωμένοι Διατροφή και ηλικιωμένοι Η διατροφή αποτελεί τη σημαντικότερη ανάγκη για τη διατήρηση της ανθρώπινη ζωής σε όλα τα στάδιά της. Το είδος και η ποσότητα της τροφής που χρειάζεται ο άνθρωπος εξαρτάται από

Διαβάστε περισσότερα

Τόνια Μαχαίρα MSc Sports Nutrition. Διαιτολόγος ΠΑΕ Παναθηναϊκού

Τόνια Μαχαίρα MSc Sports Nutrition. Διαιτολόγος ΠΑΕ Παναθηναϊκού Τόνια Μαχαίρα MSc Sports Nutrition Διαιτολόγος ΠΑΕ Παναθηναϊκού Διατροφή Γενετική Ύπνος Δεξιότητες Απόδοση Προπόνηση Εξαρτήματα Ψυχολογία Σωστή διατροφή Υγιή ανάπτυξη Διατήρηση ιδανικού σωματικού βάρους

Διαβάστε περισσότερα

Μπάρες Πρωτεΐνης Ροφήματα Πρωτεΐνης

Μπάρες Πρωτεΐνης Ροφήματα Πρωτεΐνης ΠΡΟΪΟΝΤΑ ΠΡΩΤΕΪΝΗΣ ΠΗΓΕΣ ΠΡΩΤΕΪΝΗΣ Μπάρες Πρωτεΐνης Ροφήματα Πρωτεΐνης 2 ΛΑΒΕΤΕ ΤΗΝ ΠΡΩΤΕΪΝΗ ΠΟΥ ΧΡΕΙΑΖΕΣΤΕ ΟΛΗ ΗΜΕΡΑ 7 πμ Πρωινό 19 g 10 πμ Σνακ 10 g 12 μμ Μεσημεριανό 19-25 g 4 μμ Σνακ 15 g 7 μμ Βραδινό

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ

ΤΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΤΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ Γνώσεις, στάσεις και ποιότητα ζωής σε ασθενείς με λέμφωμα Οι ασθενείς που πάσχουν από λέμφωμα στην Ελλάδα εμφανίζονται ελλιπώς ενημερωμένοι σχετικά με ζητήματα που αφορούν στην

Διαβάστε περισσότερα

ΒΛΑΧΟΥ ΚΑΤΕΡΙΝΑ ΚΥΡΙΑΚΟΥΛΙΑ ΜΑΡΙΑ ΠΟΥΛΟΣ ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΛΑΜΠΡΟΥ ΑΛΕΞΑΝΔΡΑ

ΒΛΑΧΟΥ ΚΑΤΕΡΙΝΑ ΚΥΡΙΑΚΟΥΛΙΑ ΜΑΡΙΑ ΠΟΥΛΟΣ ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΛΑΜΠΡΟΥ ΑΛΕΞΑΝΔΡΑ ΒΛΑΧΟΥ ΚΑΤΕΡΙΝΑ ΚΥΡΙΑΚΟΥΛΙΑ ΜΑΡΙΑ ΠΟΥΛΟΣ ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΛΑΜΠΡΟΥ ΑΛΕΞΑΝΔΡΑ Τρόφιμο ονομάζουμε οποιαδήποτε ουσία ή προϊόν, είτε αυτό έχει υποστεί πλήρη ή μερική επεξεργασία είτε όχι, το οποίο μπορεί να καταναλωθεί

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΔΕΣΜΟΣ ΔΙΑΙΤΟΛΟΓΩΝ & ΔΙΑΤΡΟΦΟΛΟΓΩΝ ΚΥΠΡΟΥ

ΣΥΝΔΕΣΜΟΣ ΔΙΑΙΤΟΛΟΓΩΝ & ΔΙΑΤΡΟΦΟΛΟΓΩΝ ΚΥΠΡΟΥ Ανακοίνωση Συνδέσμου Διαιτολόγων και Διατροφολόγων Κύπρoυ για την Παγκόσμια Ημέρα Ρευματοπαθειών (12 Οκτωβρίου 2013) Θέμα: Υγιής Γήρανση, Σύνθημα: " Ζώντας Καλά, Μεγαλώνοντας Καλύτερα" Η Παγκόσμια Ημέρα

Διαβάστε περισσότερα

Τίτλος προγράμματος:

Τίτλος προγράμματος: ΠΡΟΤΥΠΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΦΛΩΡΙΝΑΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ Τίτλος προγράμματος: «Ισορροπημένη διατροφή Η αξία του πρωινού» Τάξη: Ε Εκπαιδευτικός: Βασιλική Αντωνογιάννη Σχολικό έτος: 2012-13

Διαβάστε περισσότερα

ΕΦΑΡΜΟΓΗ HACCP ΣΤΗΝ ΚΟΥΖΙΝΑ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟΥ ΕΙΔΙΚΕΣ ΔΙΑΙΤΕΣ. Ελπίδα Παπαδοπούλου Διαιτολόγος, Ε. Α. Ν. Πειραιά «ΜΕΤΑΞΑ»

ΕΦΑΡΜΟΓΗ HACCP ΣΤΗΝ ΚΟΥΖΙΝΑ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟΥ ΕΙΔΙΚΕΣ ΔΙΑΙΤΕΣ. Ελπίδα Παπαδοπούλου Διαιτολόγος, Ε. Α. Ν. Πειραιά «ΜΕΤΑΞΑ» ΕΦΑΡΜΟΓΗ HACCP ΣΤΗΝ ΚΟΥΖΙΝΑ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟΥ ΕΙΔΙΚΕΣ ΔΙΑΙΤΕΣ Ελπίδα Παπαδοπούλου Διαιτολόγος, Ε. Α. Ν. Πειραιά «ΜΕΤΑΞΑ» ΣΧΕΣΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ ΚΑΙ ΥΓΕΙΑΣ Πρόληψη εμφάνισης νοσημάτων Θεραπεία ασθενών στο χώρο του νοσοκομείου

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΔΕΣΜΟΣ ΔΙΑΙΤΟΛΟΓΩΝ ΚΥΠΡΟΥ

ΣΥΝΔΕΣΜΟΣ ΔΙΑΙΤΟΛΟΓΩΝ ΚΥΠΡΟΥ Παγκύπρια Μέρα Διατροφής 10-5-2009 Ποικιλία - Μέτρο Ισορροπία στην Διατροφή Η Παγκύπρια μέρα Διατροφής που γιορτάζεται κάθε χρόνο στις 10/5 (από το 2008) φέτος είναι αφιερωμένη στις βασικές αρχές της διατροφής

Διαβάστε περισσότερα

Μέχρι σήµερα γνωρίζατε ότι η κατανάλωση ψωµιού είναι µία απολαυστική και θρεπτική συνήθεια. Από σήµερα η αγαπηµένη σας αυτή καθηµερινή συνήθεια µπορεί να παρέχει στον οργανισµό ακόµη περισσότερα θρεπτικά

Διαβάστε περισσότερα

Γ κύκλος μαθημάτων. Ημερομηνίες μαθημάτων

Γ κύκλος μαθημάτων. Ημερομηνίες μαθημάτων Γ κύκλος μαθημάτων Ημερομηνίες μαθημάτων 1 ο Μάθημα: 30 31 Μαρτίου 2012 2 ο Μάθημα: 11 12 Μαΐου 2012 3 ο Μάθημα: 28, 29 & 30 Σεπτεμβρίου 2012 4 ο Μάθημα: 23, 24 & 25 Νοεμβρίου 2012 Γραμματεία Σεμιναρίων

Διαβάστε περισσότερα

Η ΔΙΑΤΟΦΗ ΤΟΥ ΣΗΜΕΡΑ. Μαθητές: Τάτσιου Ελενη,ΖάχουΚατερίνα,Κοκκινίδου Αθανασία,Καρπόζηλος Κωνσταντίνος. Καθηγητής: κ. Παπαμήτσος

Η ΔΙΑΤΟΦΗ ΤΟΥ ΣΗΜΕΡΑ. Μαθητές: Τάτσιου Ελενη,ΖάχουΚατερίνα,Κοκκινίδου Αθανασία,Καρπόζηλος Κωνσταντίνος. Καθηγητής: κ. Παπαμήτσος Η ΔΙΑΤΟΦΗ ΤΟΥ ΣΗΜΕΡΑ Μαθητές: Τάτσιου Ελενη,ΖάχουΚατερίνα,Κοκκινίδου Αθανασία,Καρπόζηλος Κωνσταντίνος Καθηγητής: κ. Παπαμήτσος ΔΙΑΤΡΟΦH Η διατροφή στην ζωή του ανθρώπου παίζει τον μεγαλύτερο ρόλο. Για

Διαβάστε περισσότερα

TAEKWONDO & ΔΙΑΤΡΟΦΗ

TAEKWONDO & ΔΙΑΤΡΟΦΗ TAEKWONDO & ΔΙΑΤΡΟΦΗ Εργασία της Ειρήνης Καλλιντεράκη Μαθήτρια Τ.Α.Δ. - 2 ο Γυμνάσιο Αργυρούπολης Αθλήτρια Α.Σ. ΑΙΑΝΤΑ Αγ. Δημητρίου ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΟΙ ΙΔΙΑΙΤΕΡΕΣ ΑΠΑΙΤΗΣΕΙΣ ΤΟΥ ΑΘΛΗΜΑΤΟΣ Το Taekwondo είναι μία

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΩΠΟΝΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΜΟΝΑΔΑ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΥ Ιερά Οδός 75, 11855 Αθήνα, Τηλ: 210 5294945

ΓΕΩΠΟΝΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΜΟΝΑΔΑ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΥ Ιερά Οδός 75, 11855 Αθήνα, Τηλ: 210 5294945 ΓΕΩΠΟΝΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΜΟΝΑΔΑ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΥ Ιερά Οδός 75, 11855 Αθήνα, Τηλ: 210 5294945 Αγαπητέ γονέα / κηδεμόνα, Η Μονάδα Διατροφής του Ανθρώπου

Διαβάστε περισσότερα

Μάθηµα : Οικογενειακή Αγωγή

Μάθηµα : Οικογενειακή Αγωγή ΛΥΚΕΙΟ ΑΓΙΑΣ ΦΥΛΑΞΕΩΣ ΛΕΜΕΣΟΥ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2004 2005 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2005 Μάθηµα : Οικογενειακή Αγωγή Ηµεροµηνία: 14 / 06 /05 Τάξη: Β Λυκείου Ονοµατεπώνυµο µαθητή/τριας:... Χρόνος:

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΚΙΝΗΤΙΚΟΤΗΤΑ Η ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΝΟΣΟΣ ΧΡΗΣΤΟΥΔΗΣ ΧΡΗΣΤΟΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΠΡΟΠΟΝΗΤΗΣ ΠΟΔΟΣΦΑΙΡΟΥ

ΥΠΟΚΙΝΗΤΙΚΟΤΗΤΑ Η ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΝΟΣΟΣ ΧΡΗΣΤΟΥΔΗΣ ΧΡΗΣΤΟΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΠΡΟΠΟΝΗΤΗΣ ΠΟΔΟΣΦΑΙΡΟΥ ΥΠΟΚΙΝΗΤΙΚΟΤΗΤΑ Η ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΝΟΣΟΣ ΧΡΗΣΤΟΥΔΗΣ ΧΡΗΣΤΟΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΠΡΟΠΟΝΗΤΗΣ ΠΟΔΟΣΦΑΙΡΟΥ ΥΠΟΚΙΝΗΤΙΚΟΤΗΤΑ ΤΑ ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ 30 ΧΡΟΝΙΑ ΣΤΗ ΧΩΡΑ ΜΑΣ ΣΥΜΒΑΙΝΟΥΝ ΠΡΑΓΜΑΤΑ ΤΡΑΓΙΚΑ ΣΤΑ ΘΕΜΑΤΑ 1) ΤΗΣ ΚΙΝΗΣΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Υποστηρικτικό υλικό για τη διεξαγωγή. της παρουσίασης. «Μαθαίνω για τις ΟΜΑΔΕΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ» σε μαθητές Νηπιαγωγείου, Α και Β τάξεων Δημοτικού

Υποστηρικτικό υλικό για τη διεξαγωγή. της παρουσίασης. «Μαθαίνω για τις ΟΜΑΔΕΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ» σε μαθητές Νηπιαγωγείου, Α και Β τάξεων Δημοτικού Υποστηρικτικό υλικό για τη διεξαγωγή της παρουσίασης «Μαθαίνω για τις ΟΜΑΔΕΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ» σε μαθητές Νηπιαγωγείου, Α και Β τάξεων Δημοτικού Διαφάνεια 1: Η παρουσίαση έχει ως σκοπό να εκπαιδεύσει τα παιδιά

Διαβάστε περισσότερα

της Κλεοπάτρας Ζουμπουρλή, μοριακή βιολόγος, medlabnews.gr Τα κολοκυθάκια αποτελούν πολύτιμο σύμμαχο της καθημερινής μας διατροφής.

της Κλεοπάτρας Ζουμπουρλή, μοριακή βιολόγος, medlabnews.gr Τα κολοκυθάκια αποτελούν πολύτιμο σύμμαχο της καθημερινής μας διατροφής. της Κλεοπάτρας Ζουμπουρλή, μοριακή βιολόγος, medlabnews.gr Τα κολοκυθάκια αποτελούν πολύτιμο σύμμαχο της καθημερινής μας διατροφής. Μπορεί να μην έχουν πληθώρα θρεπτικών συστατικών όπως άλλα λαχανικά,

Διαβάστε περισσότερα

ρ. Αλεξάνδρα Μαρία Μιχαηλίδου Επίκ. Καθηγήτρια Επιστήµης Τροφίµων & ιατροφής Τοµέας Επιστήµης και Τεχνολογίας Τροφίµων Γεωπονική Σχολή Αριστοτέλειο

ρ. Αλεξάνδρα Μαρία Μιχαηλίδου Επίκ. Καθηγήτρια Επιστήµης Τροφίµων & ιατροφής Τοµέας Επιστήµης και Τεχνολογίας Τροφίµων Γεωπονική Σχολή Αριστοτέλειο ρ. Αλεξάνδρα Μαρία Μιχαηλίδου Επίκ. Καθηγήτρια Επιστήµης Τροφίµων & ιατροφής Τοµέας Επιστήµης και Τεχνολογίας Τροφίµων Γεωπονική Σχολή Αριστοτέλειο Πανεπιστήµιο Θεσσαλονίκης Συµβολή του γάλακτος και των

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΛΗΨΕΙΣ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΕΩΝ ΗΜΕΡΙΔΑΣ

ΠΕΡΙΛΗΨΕΙΣ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΕΩΝ ΗΜΕΡΙΔΑΣ ΠΕΡΙΛΗΨΕΙΣ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΕΩΝ ΗΜΕΡΙΔΑΣ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 16 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ 2015 ΑΜΦΙΘΕΑΤΡΟ ΧΑΡΟΚΟΠΕΙΟΥ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΓΝΩΡΙΜΙΑ ΜΕ ΤΟ «ΓΕΜΑΤΟ ΔΙΑΤΡΟΦΗ» Δημοσθένης Β. Παναγιωτάκος, Καθηγητής, Χαροκόπειο Πανεπιστήμιο Οι διατροφικές

Διαβάστε περισσότερα

Ερευνητική Εργασία Β Λυκείου Από την αρχαία Ελλάδα στη σύγχρονη εποχή, ο αθλητισμός και τα φαινόμενα της βίας και του ντόπινγκ ΔΙΑΤΡΟΦΗ

Ερευνητική Εργασία Β Λυκείου Από την αρχαία Ελλάδα στη σύγχρονη εποχή, ο αθλητισμός και τα φαινόμενα της βίας και του ντόπινγκ ΔΙΑΤΡΟΦΗ Φιλεκπαιδευτική Εταιρεία Αρσάκειο Γενικό Λύκειο Ψυχικού Ερευνητική Εργασία Β Λυκείου Σχολικό έτος: 2013-2014 Από την αρχαία Ελλάδα στη σύγχρονη εποχή, ο αθλητισμός και τα φαινόμενα της βίας και του ντόπινγκ

Διαβάστε περισσότερα

Συμπεριλάβετε στο καθημερινό σας διαιτολόγιο τροφές πλούσιες σε φυτιι,ές ίνες

Συμπεριλάβετε στο καθημερινό σας διαιτολόγιο τροφές πλούσιες σε φυτιι,ές ίνες Η ΣΩΣΤΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΘΕΜΕΛΙΟ ΓΙΑ ΜΙΑ ΖΩΗ Το πρόβλημα της παραπληροφόρησης στο θέμα της διατροφής είναι μεγάλο και τις περισσότερες φορές οδηγεί σε λανθασμένες εmλογές και εκτιμήσεις. Ένα στοιχείο που θα πρέπει

Διαβάστε περισσότερα

Έρευνα σε δείγμα 215 οικογενειών

Έρευνα σε δείγμα 215 οικογενειών Έρευνα σε δείγμα 215 οικογενειών για τις συνήθειες διατροφής και σωματικής δραστηριότητας παιδιών & γονέων/κηδεμόνων Πωλ Φαρατζιάν, M.Sc. Διαιτολόγος - διατροφολόγος Υπεύθυνος στατιστικής ανάλυσης & ερμηνείας

Διαβάστε περισσότερα

Είδη Γιαουρτιού. Ανάλογα με την παρασκευή του διακρίνεται σε: Κανονικό : Παράγεται με όλα του τα συστατικά

Είδη Γιαουρτιού. Ανάλογα με την παρασκευή του διακρίνεται σε: Κανονικό : Παράγεται με όλα του τα συστατικά ΓΕΝΙΚΑ Το γιαούρτι προέρχεται από το αγελαδινό, κατσικίσιο ή πρόβειο γάλα, το οποίο βράζεται και αργότερα, όταν η θερμοκρασία του κατέβει στους 40 50 ο C προστίθεται η μαγιά και αφήνεται να πήξει. Αποτελεί

Διαβάστε περισσότερα

8 Ο ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΖΩΓΡΑΦΟΥ

8 Ο ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΖΩΓΡΑΦΟΥ 8 Ο ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΖΩΓΡΑΦΟΥ Δάσκαλος : Μιαρίτης Στυλιανός ΥΠΕΠΘ ΕΙΝ ΕΠΕΑΕΚ ΙΙ (ΠΡΑΞΗ 2.4.3.α) ΠΙΛΟΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΣΧΟΛΕΙΩΝ ΣΥΜΠΡΑΤΤΟΥΣΕΣ ΣΧΟΛΙΚΕΣ ΜΟΝΑΔΕΣ 3 Ο,7 Ο,8 Ο,12 Ο,15 Ο,16 Ο ΔΗΜ. ΣΧ. ΖΩΓΡΑΦΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΦΡΟΝΤΙΣΤΕΣ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΑΝΟΙΑ. Ευγενία Β. Γκιντώνη Ψυχολόγος, MSc Επιστημονική Συνεργάτης Ψ.Ν.Τ ΚΕΔΔΥ Αρκαδίας

ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΦΡΟΝΤΙΣΤΕΣ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΑΝΟΙΑ. Ευγενία Β. Γκιντώνη Ψυχολόγος, MSc Επιστημονική Συνεργάτης Ψ.Ν.Τ ΚΕΔΔΥ Αρκαδίας ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΦΡΟΝΤΙΣΤΕΣ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΑΝΟΙΑ Ευγενία Β. Γκιντώνη Ψυχολόγος, MSc Επιστημονική Συνεργάτης Ψ.Ν.Τ ΚΕΔΔΥ Αρκαδίας ΣΧΕΔΙΟ ΔΡΑΣΗΣ Εντάσσεται στο Μέτρο 2.3 «Ενέργειες Πρόληψης Ενίσχυσης της Κοινωνικής

Διαβάστε περισσότερα

Ο τρόπος αυτός διατροφής κερδίζει όλο και περισσότερο έδαφος τα τελευταία χρόνια, καθώς πλήθος μελετών δείχνουν ότι οι κάτοικοι Μεσογειακών περιοχών

Ο τρόπος αυτός διατροφής κερδίζει όλο και περισσότερο έδαφος τα τελευταία χρόνια, καθώς πλήθος μελετών δείχνουν ότι οι κάτοικοι Μεσογειακών περιοχών ΛΕΩΝΙΔΑΣ ΤΣΙΑΤΤΑΛΑΣ Η Παραδοσιακή Μεσογειακή Διατροφή, ύστερα από μελέτες και στη χώρα μας και αλλού, έχει αποδειχτεί η πιο υγιεινή διατροφή. Η Μεσογειακή διατροφή χαρακτηρίζεται από τις διατροφικές συνήθειες

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣΤΟΡΙΑ Η χοληστερίνη εντοπίστηκε για πρώτη φορά σε πέτρες της χολής το 1784.Η σχέση της με τα καρδιαγγειακά νοσήματα ανακαλύφθηκε στις τελευταίες

ΙΣΤΟΡΙΑ Η χοληστερίνη εντοπίστηκε για πρώτη φορά σε πέτρες της χολής το 1784.Η σχέση της με τα καρδιαγγειακά νοσήματα ανακαλύφθηκε στις τελευταίες ΧΟΛΗΣΤΕΡΙΝΗ Η χοληστερίνη ή η χοληστερόλη είναι κηρώδης στερόλης που βρίσκεται στη μεμβράνη των κυττάρων όλων των ιστών του σώματος, και στο πλάσμα του αίματος όλων των ζώων. Μικρότερες ποσότητες χοληστερίνης

Διαβάστε περισσότερα

Διατροφή & Εξετάσεις. Γιατί είναι μια ιδιαίτερη περίοδος οι εξετάσεις Αυξημένο stress Ανάγκη για υψηλές αποδόσεις Ενίσχυση της μνήμης Μεγάλες αντοχές

Διατροφή & Εξετάσεις. Γιατί είναι μια ιδιαίτερη περίοδος οι εξετάσεις Αυξημένο stress Ανάγκη για υψηλές αποδόσεις Ενίσχυση της μνήμης Μεγάλες αντοχές Διατροφή & Εξετάσεις Γιατί είναι μια ιδιαίτερη περίοδος οι εξετάσεις Αυξημένο stress Ανάγκη για υψηλές αποδόσεις Ενίσχυση της μνήμης Μεγάλες αντοχές Αυξημένο stress οδηγεί σε Διατροφικές επιθέσεις H ορμόνη

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΓΩΓΗΣ ΣΤΑ ΙΟ ΡΟΜΙΑΣ ESCAPE MIA EKΠΑΙ ΕΥΤΙΚΗ ΑΘΛΗΤΙΚΗ ΠΡΟΚΛΗΣΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΝΙΣΧΥΣΗ ΤΗΣ ΑΥΤΟΓΝΩΣΙΑΣ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΓΩΓΗΣ ΣΤΑ ΙΟ ΡΟΜΙΑΣ ESCAPE MIA EKΠΑΙ ΕΥΤΙΚΗ ΑΘΛΗΤΙΚΗ ΠΡΟΚΛΗΣΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΝΙΣΧΥΣΗ ΤΗΣ ΑΥΤΟΓΝΩΣΙΑΣ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΓΩΓΗΣ ΣΤΑ ΙΟ ΡΟΜΙΑΣ ESCAPE MIA EKΠΑΙ ΕΥΤΙΚΗ ΑΘΛΗΤΙΚΗ ΠΡΟΚΛΗΣΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΝΙΣΧΥΣΗ ΤΗΣ ΑΥΤΟΓΝΩΣΙΑΣ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΜΑΙΟΣ 2013 ΕΡΓΑΣΙΑ 12 ο ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΠΑΤΡΩΝ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΑΘΛΗΤΗΣ ΑΓΩΝΩΝ ΔΡΟΜΟΥ ΜΑΘΗΤΡΙΕΣ

Διαβάστε περισσότερα

02/06/15. Όταν αισθανθούμε ότι κάτι μας απειλεί ο οργανισμός μας ετοιμάζεται για το σύνδρομο Fight or Flight, δηλαδή παλεύω ή φεύγω.

02/06/15. Όταν αισθανθούμε ότι κάτι μας απειλεί ο οργανισμός μας ετοιμάζεται για το σύνδρομο Fight or Flight, δηλαδή παλεύω ή φεύγω. Αντιμετωπίζοντας το στρες για μια χαρούμενη και δημιουργική ζωή Το στρες μπορεί από εχθρός μας να γίνει σύμμαχος Ένα ποσοστό άγχους είναι αναγκαίο στη ζωή μας γιατί μας βοηθάει να ενεργοποιηθούμε και να

Διαβάστε περισσότερα

2. Όταν πίνουμε όλοι μαζί λέμε... Καλή όρεξη! τον λογαριασμό, παρακαλώ! στην υγεία μας!

2. Όταν πίνουμε όλοι μαζί λέμε... Καλή όρεξη! τον λογαριασμό, παρακαλώ! στην υγεία μας! 1. Βρέστε την άσχετη λέξη 2. Μήλο/ κιμά/ αχλάδι/ σταφύλι/ καρπούζι 3. Μουσακάς/ γεμιστά/ τζατζίκι/ γάλα/ φασολάδα 4. Μοσχάρι/ χοιρινό/ ψάρι/ κοτόπουλο/ μπριζόλα 5. Αλάτι/ λάχανο/ μαρούλι/ κρεμμύδι/ σκόρδο

Διαβάστε περισσότερα

Πρόληψη του καρκίνου του προστάτη και της ουροδόχου κύστης

Πρόληψη του καρκίνου του προστάτη και της ουροδόχου κύστης Πρόληψη του καρκίνου του προστάτη και της ουροδόχου κύστης Βασίλης Πουλάκης MD, PhD, FEBU Aν. Kαθηγητής Iατρικής Σχολής Παν/µίου Φρανκφούρτης, Γερµανίας Διευθυντής Ουρολογικής Κλινικής Metropolitan Νοσοκοµείο

Διαβάστε περισσότερα

Ισορροπημένη διατροφή. της αναλογίας της μέσης προς τους. Κλασσική Πυραμίδα τροφών. Πυραμίδες Τροφών. Κατανομή λίπους και χρόνιες παθήσεις

Ισορροπημένη διατροφή. της αναλογίας της μέσης προς τους. Κλασσική Πυραμίδα τροφών. Πυραμίδες Τροφών. Κατανομή λίπους και χρόνιες παθήσεις Άσκηση και διατροφή στην πρόληψη και αντιμετώπιση ασθενειών Ισορροπημένη διατροφή Κατανομή λίπους και χρόνιες παθήσεις Ο τρόπος εναπόθεσης του σωματικού λίπους έχει αποδειχτεί τελευταία πως αποτελεί ένα

Διαβάστε περισσότερα

Για την υγεία της καρδιάς μας

Για την υγεία της καρδιάς μας Για την υγεία της καρδιάς μας Ο καρδιαγγειακός κίνδυνος επηρεάζει όλες τις ηλικίες, άνδρες και γυναίκες και όλες τις κοινωνικές ομάδες και βέβαια αποτελεί ένα μύθο ότι πλήττει μόνο ηλικιωμένους, άνδρες

Διαβάστε περισσότερα

Υπολιπιδαιμική Δίαιτα

Υπολιπιδαιμική Δίαιτα Υπολιπιδαιμική Δίαιτα ΔΗΜΗΤΡΙΑΚΑ Ψωμί ολικής αλέσεως, ζυμαρικά, φρυγανιές, ρύζι Κρουασάν, τσουρέκι, ζαχαρωμένα δημητριακά ΓΑΛΑΚΤΟΚΟΜΙΚΑ Αποβουτυρωμένο γάλα, άπαχα τυριά, άπαχο γιαούρτι, ασπράδια αυγού,

Διαβάστε περισσότερα

Θέμα. Σωματική Υγιεινή και. Παιδική Ανάπτυξη

Θέμα. Σωματική Υγιεινή και. Παιδική Ανάπτυξη Θέμα Σωματική Υγιεινή και Παιδική Ανάπτυξη Περιεχόμενα 1) Εισαγωγή 2) Εργασίες: Άθληση Ανθρώπων (Αναστάσιος Ανδρέου) Σωστή Διατροφή (Σωτήρης Δημακάκος Και Μανόλης Γιορταμάκης) Σχέση Σωματικής υγιεινής

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕ ΑΦΟΡΜΗ ΤΗ ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΕΠΙΔΗΜΙΑ ΔΙΑΒΗΤΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΠΡΟΣΒΟΛΗ ΑΠ ΑΥΤΟΝ ΑΤΟΜΩΝ ΝΕΑΡΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ

ΜΕ ΑΦΟΡΜΗ ΤΗ ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΕΠΙΔΗΜΙΑ ΔΙΑΒΗΤΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΠΡΟΣΒΟΛΗ ΑΠ ΑΥΤΟΝ ΑΤΟΜΩΝ ΝΕΑΡΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ ΜΕ ΑΦΟΡΜΗ ΤΗ ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΕΠΙΔΗΜΙΑ ΔΙΑΒΗΤΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΠΡΟΣΒΟΛΗ ΑΠ ΑΥΤΟΝ ΑΤΟΜΩΝ ΝΕΑΡΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ Δρ Γεώργιος Ι Κούρτογλου Παθολόγος-Διαβητολόγος Διδάκτωρ Ιατρικής ΑΠΘ Εκρηκτικές διαστάσεις λαμβάνει πλέον ο σακχαρώδης

Διαβάστε περισσότερα

Διατροφή στα ρευματικά νοσήματα.

Διατροφή στα ρευματικά νοσήματα. Διατροφή στα ρευματικά νοσήματα. Γενικά: Τα ಸρεπτικά συστατικά που χρειάζονται για κάಸε ανಸρώπινο οργανισμό είναι περισσότερα από 50 διαφορετικά είδη. Κατατάσσονται σε δύο κατηγορίες: α) Αυτά που δίνουν

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΚΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΥ - ΒΙΤΑΜΙΝΕΣ. Εμμ. Μ. Καραβιτάκης Παιδίατρος

ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΚΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΥ - ΒΙΤΑΜΙΝΕΣ. Εμμ. Μ. Καραβιτάκης Παιδίατρος ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΚΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΥ - ΒΙΤΑΜΙΝΕΣ Εμμ. Μ. Καραβιτάκης Παιδίατρος ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ οι χημικές αντιδράσεις που συμβαίνουν στον οργανισμό για την παραγωγή ενέργειας και τη διατήρηση της ζωής αναβολισμός

Διαβάστε περισσότερα

MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΔΙΑΒΗΤΗΣ. ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C.

MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΔΙΑΒΗΤΗΣ. ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C. MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΔΙΑΒΗΤΗΣ ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C.S Στόχοι για την αντιμετώπιση του Γνώση Δεξιότητες Πηγές Υποστήριξη

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ 4 ο. Πρόγραμμα ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΣΗΣ ΤΗΣ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΗΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑΣ. Η σημασία των φρούτων και των λαχανικών ΓΕΩΠΟΝΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ

ΜΑΘΗΜΑ 4 ο. Πρόγραμμα ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΣΗΣ ΤΗΣ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΗΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑΣ. Η σημασία των φρούτων και των λαχανικών ΓΕΩΠΟΝΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΓΕΩΠΟΝΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ Πρόγραμμα ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΣΗΣ ΤΗΣ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΗΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑΣ ΣΕ ΕΥΠΑΘΕΙΣ ΟΜΑΔΕΣ ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΠΛΗΘΥΣΜΟΥ ΚΑΤΆ ΤΗ ΔΙΑΡΚΕΙΑ ΖΩΗΣ ΜΑΘΗΜΑ 4 ο Η σημασία των φρούτων

Διαβάστε περισσότερα