ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΤΜΗΜΑ BΙΟΛΟΓΙΑΣ ΤΟΜΕΑΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΖΩΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ ΑΝΘΡΩΠΟΥ ΚΑΙ ΖΩΩΝ

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΤΜΗΜΑ BΙΟΛΟΓΙΑΣ ΤΟΜΕΑΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΖΩΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ ΑΝΘΡΩΠΟΥ ΚΑΙ ΖΩΩΝ"

Transcript

1 ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΤΜΗΜΑ BΙΟΛΟΓΙΑΣ ΤΟΜΕΑΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΖΩΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ ΑΝΘΡΩΠΟΥ ΚΑΙ ΖΩΩΝ Μελέτη του συστήµατος επαναπρόσληψης και των υποδοχέων της ντοπαµίνης στο κεντρικό νευρικό σύστηµα µυών µε παρεγκεφαλιδική εκφύλιση Ι ΑΚΤΟΡΙΚΗ ΙΑΤΡΙΒΗ Φωτεινή ελή Βιολόγος ΠΑΤΡΑ 2005

2

3 Τριµελής συµβουλευτική επιτροπή Γιοµπρές Παναγιώτης, Αναπληρωτής Καθηγητής, επιβλέπων της διατριβής. Μητσάκου Αδαµαντία, Αναπληρώτρια Καθηγήτρια Ματσώκης Νικόλαος, Αναπληρωτής Καθηγητής Επταµελής εξεταστική επιτροπή Γιοµπρές Παναγιώτης, Αναπληρωτής Καθηγητής, Μητσάκου Αδαµαντία, Αναπληρώτρια Καθηγήτρια, Ματσώκης Νικόλαος, Αναπληρωτής Καθηγητής, Κούβελας Ηλίας, Καθηγητής. Κωστόπουλος Γεώργιος, Καθηγητής. Φλωρδέλλης Χριστόδουλος, Καθηγητής. Μαργαρίτη Μαριγώ, Λέκτορας. Για τη εκπόνηση αυτής της διατριβής χορηγήθηκε υποτροφία στη Φωτεινή ελή από το Ίδρυµα Κρατικών Υποτροφιών κατά τα έτη

4

5 εν ξεχνώ µερικούς ανθρώπους. Τον Κωσταντίνο ελή που µου δίδαξε τα πρώτα µου γράµµατα και µου ενέπνευσε την αγάπη για την επιστήµη. Τη Μαγδαληνή ελή που µου δείχνει τον τρόπο να υπερνικώ τις δυσκολίες. Τη Μαρία ελή γι αυτό που είναι. Τον κ Παναγιώτη Γιοµπρέ για τα µικρά και µεγάλα µυστικά του πειράµατος που µου δίδαξε, για την επιστηµονική καθοδήγηση όλα τα χρόνια που έζησα και διαµορφώθηκα στο εργαστήριο και για την πολύτιµη ελευθερία που µου χάρισε. Την κα Άντα Μητσάκου για τη λογική και την αισιοδοξία της. Τον κ Νίκο Ματσώκη για τη φιλαλήθεια, την κα Μαριγώ Μαργαρίτη για τον ενθουσιασµό της. Τον κ. Ηλία Κούβελα για την κατασταλαγµένη σκέψη, τον κ. Γιώργο Κωστόπουλο για την αφοσίωσή του στην επιστήµη. Την κα Φεβρωνία Αγγελάτου για το δυναµισµό της. Τις κες Θεώνη Αναστασοπούλου και Γεωργία Βουκελάτου για το άλλο βλέµµα στην επιστήµη. Όλα τα µέλη της επταµελούς εξεταστικής επιτροπής για την κριτική συµβολή τους στην τελική διαµόρφωση της διατριβής. Τις φίλες Ματίνα Μανιάτη, Νατάσα Σιγάλα, Βίκυ Τοντικίδου, Νατάσα Σταυροπούλου για όλα. Την Αντιγόνη Οικονόµου, το Βαγγέλη Σωτηρίου, τον Πέτρο Ζειτουγιάν, το Γιάννη Νέστορα, την Κατερίνα Ασβεστά, τον Ηλία Κανελλόπουλο, την Alexandra Badea, την Ιωάννα Νικήτα. Τη Μαρία Φωτιά και τον Κώστα Σίσκο. Το Μιχάλη Ξένο για την ήρεµη δύναµη.

6

7 Πίνακας περιεχοµένων σελ Εισαγωγή Α. ΝΤΟΠΑΜΙΝΗ 14 Σύνθεση - απελευθέρωση πρόσληψη της ντοπαµίνης 14 Υποδοχείς ντοπαµίνης 18 Κατανοµή υποδοχέων ντοπαµίνης 19 Μεταβίβαση σήµατος µέσω υποδοχέων ντοπαµίνης 20 Ηλεκτροφυσιολογική δράση της ντοπαµίνης 22 Β. ΓΛΟΥΤΑΜΙΝΙΚΟ ΟΞΥ 23 Υποδοχείς γλουταµινικού οξέων τύπου NMDA 24 Η επίδραση των υποδοχέων τύπου ΝΜDΑ στο ντοπαµινεργικό σύστηµα του κυκλώµατος των βασικών γαγγλίων 25 Γ. ΤΑ ΒΑΣΙΚΑ ΓΑΓΓΛΙΑ 27 Το ραβδωτό σώµα 28 Η ντοπαµινεργική προβολή 30 Ο υποθαλαµικός πυρήνας 32 Η έσω µοίρα της ωχράς σφαίρας 33 Η έξω µοίρα της ωχράς σφαίρας 33 Η δικτυωτή µοίρα της µέλαινας ουσίας 34 Ο γεφυροσκελιαίος πυρήνας 34 Ο κεντρικός µέσος θαλαµικός πυρήνας 35 ιακριτά µονοπάτια στα βασικά γάγγλια 37. Η ΠΑΡΕΓΚΕΦΑΛΙ Α 37 Ανατοµικές και λειτουργικές υποδιαιρέεις τηςπαρεγκεφαλίδας 38 Ρόλος τηςπαρεγκεφαλίδας 41 Ε. ΑΝΑΤΟΜΙΚΗ ΚΑΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΚΗ ΣΥΝ ΕΣΗ ΤΗΣ ΠΑΡΕΓΚΕΦΑΛΙ ΑΣ ΜΕ ΤΑ ΒΣΙΚΑ ΓΑΓΓΛΙΑ 43 Ζ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΑ ΜΟΝΤΕΛΑ ΓΙΑ ΤΗ ΜΕΛΕΤΗ ΤΗΣ ΕΠΙ ΡΑΣΗΣ ΤΗΣ ΠΑΡΕΓΚΕΦΑΛΙ ΑΣ ΣΤΑ ΒΣΙΚΑ ΓΑΓΓΛΙΑ 45 Σκοπός της εργασίας 47 Υλικά και Μέθοδοι Α. Πειραµατόζωα 52 Β. Ποσοτική αυτοραδιογραφία 52 Αποµόνωση εγκεφαλικού ιστού γιαπειράµατα ποσοτικής αυτοραδιογραφίας 52 Μορφοµετρία 52 έσµευση ειδικού ιχνηθέτη στο µεταφορέα της ντοπαµίνης 53

8 έσµευση ειδικού ιχνηθέτη στους υποδοχείς ντοπαµίνης τύπου D1 53 έσµευση ειδικού ιχνηθέτη στους υποδοχείς ντοπαµίνης τύπου D2 54 έσµευση του [ 3 Η]γλουταµινικού οξέος σε θέσεις δέσµευσης ευαίσθητες στο NMDA 54 Ποσοτικοποίηση 54 Γ. Στερεοταξική έγχυση καινικού οξέος στην παρεγκεφαλίδα φυσιολογικών µυών. 55. In situ υβριδισµός 56 Αποµόνωση εγκεφαλικού ιστού για πειράµατα ιn situ υβριδισµού 56 Υβριδισµός 56 Ποσοτικοποίηση υβριδισµού 57 Ε. Πειράµατα δέσµευσης σε µεµβρανικά παρασκευάσµατα 57 Αποµόνωση εγκεφαλικού ιστού για πειράµτα µεµβρανικής δέσµευσης 57 Πειράµατα δέσµευσης του [ 3 Η]GBR ΣΤ. Στατιστική επεξεργασία 58 Ζ. Ανοσοιστοχηµικός εντοπισµός του µεταφορέα της ντοπαµίνης. 58 Αποτελέσµατα Α. Αυτοραδιογραφική µελέτη του ντοπαµινεργικού συστήµατος στον εγκεφαλο µεταλλαγµέων µυών pcd 62 Ειδική δέσµευση του [ 3 Η]WIN στον εγκέφαλο των µεταλλαγµένων µυών pcd 63 Ειδική δέσµευση του [ 3 Η]SCH στον εγκέφαλο των µεταλλαγµένων µυών pcd 67 Ειδική δέσµευση του [ 3 Η]raclopride στον εγκέφαλο των µεταλλαγµένων µυών pcd 70 Ειδική δέσµευση του [ 3 Η]nemonapride στον εγκέφαλο των µεταλλαγµένων µυών pcd 70 In situ υβριδισµός για το mrnα του µεταφορέα της ντοπαµίνης και της υδροξυλάσης της τυροσίνης 75 Β. Αυτοραδιογραφική µελέτη των υποδοχέων του γλουταµινικού οξέος τύπου NMDA και του ντοπαµινεργικού συστήµατος στον εγκεφαλικό φλοιό και στα βασικά γάγγλια µυών µε µερική, δεξιά παρεγκεφαλιδική βλάβη. 76 Συµπεριφορά των µυών µε µερική, δεξιά παρεγκεφαλιδική βλάβη 76 Αντιδράσεις µετά το χειρουργείο 76 Αντιδράσεις στην ενδοπεριτοναική ένεση αποµορφίνης 2 και 3 εβδοµάδες µετά την πρόκληση της βλάβης 76

9 Ιστολογική εικόνα της παρεγκεφαλδικής εκφύλισης στα τελικά πειράµατα 78 Ειδική δέσµευση του [ 3 Η]γλουταµινικού οξέος στον εγκεφαλικό φλοιό των µυών µε µερική, δεξιά παρεγκεφαλιδική βλάβη 79 Κινητικός φλοιός 79 Σωµατοαισθητικός φλοιός 79 Άλλες φλοιικές περιοχές 80 Ειδική δέσµευση του [ 3 Η]γλουταµινικού οξέος στα βασικά γάγγλια των µυών µε µερική, δεξιά παρεγκεφαλιδική βλάβη 80 Ειδική δέσµευση του [ 3 Η]WIN στα βασικά γάγγλια των µυών µε µερική, δεξιά παρεγκεφαλιδική βλάβη 85 Ειδική δέσµευση του [ 3 Η]SCH στα βασικά γάγγλια των µυών µε µερική, δεξιά παρεγκεφαλιδική βλάβη 85 Ειδική δέσµευση του [ 3 Η]raclopride στα βασικά γάγγλια των µυών µε µερική, δεξιά παρεγκεφαλιδική βλάβη 90 Ειδική δέσµευση του [ 3 Η]nemonapride στα βασικά γάγγλια των µυών µε µερική, δεξιά παρεγκεφαλιδική βλάβη 90 Γ. Ο µεταφορέας της ντοπαµίνης στην παρεγκεφαλίδα φυσιολογικών µυών 93 Μεµβρανική δέσµευση του [ 3 Η]GBR πειράµατα εκτόπισης 93 Παρεγκεφαλίδα µυός 93 Ραβδωτό σώµα µυός 93 Κινητική κορεσµού της δέσµευσης του [ 3 Η]GBR Παρεγκεφαλίδα µυός 97 έσµευση του [ 3 Η]GBR σε λεπτές τοµές παρεγκεφαλίδας µυός 97 Κινητική κορεσµού της δέσµευσης του [ 3 Η]GBR Ανοσοιστοχηµικός εντοπισµός του µεταφορέα της ντοπαµίνης στην παρεγκεφαλίδα µυός 98 In situ υβρδισµός για το mrna του µεταφορέα της ντποπαµίνης και της υδροξυλάσης της τυροσίνης στην παρεγκεφαλίδα µυός 98 Συζήτηση Α. Το ντοπαµινεργικό σύστηµα στον εγκέφαλο των µεταλλαγµένων µυών pcd 102 Ο µεταφορέας της ντοπαµίνης στον κοιλιακό µεσεγκέφαλο των µεταλλαγµένων µυών pcd 102 Οι υποδοχείς της ντοπαµίνης D1 στον κοιλιακό µεσεγκέφαλο των µεταλλαγµένων µυών pcd 108 Οι υποδοχείς της ντοπαµίνης D2 στον κοιλιακό µεσεγκέφαλο των µεταλλαγµένων µυών pcd 110 Ο µεταφορέας της ντοπαµίνης στο ραβδωτό σώµα των 111

10 µεταλλαγµένων µυών pcd Οι υποδοχείς της ντοπαµίνης στο ραβδωτό σώµα των µεταλλαγµένων µυών pcd 112 Οι υποδοχείς και ο µεταφορέας της ντοπαµίνης σε φλοιϊκές και µεταιχµιακές περιοχές των µεταλλαγµένων µυών pcd 114 Οι υποδοχείς και ο µεταφορέας της ντοπαµίνης στην παρεγκεφαλίδα των µεταλλαγµένων µυών pcd 115 Β. Οι υποδοχείς NMDA και το ντοπαµινεργικό σύστηµα στον εγκεφαλικό φλοιό και τα βασικά γάγγλια µυών µε µερική, δεξιά παρεγκεφαλιδική βλάβη. 118 Οι υποδοχείς ΝMDA στον αριστερό κινητικό φλοιό µυών µε µερική, δεξιά παρεγκεφαλιδική βλάβη 118 Οι υποδοχείς NMDA στο δεξιό κινητικό φλοιό µυών µε µερική, δεξιά παρεγκεφαλιδική βλάβη 122 Οι υποδοχείς ΝMDA στον αριστερό σωµατοαισθητικό φλοιό µυών µε µερική, δεξιά παρεγκεφαλιδική βλάβη 123 Οι υποδοχείς ΝMDA στο δεξιό σωµατοαισθητικό φλοιό µυών µε µερική, δεξιά παρεγκεφαλιδική βλάβη 124 Οι υποδοχείς ΝMDA στις υπόλοιπες εγκεφαλικές περιοχές 125 Αντιδράσεις µυών µε µερική, δεξιά παρεγκεφαλιδική βλάβη στην αποµορφίνη 125 Ο µεταφορέας της ντοπαµίνης στο αριστερό ραβδωτό σώµα µυών µε µερική, δεξιά παρεγκεφαλιδική βλάβη 126 Ο µεταφορέας της ντοπαµίνης στο δεξιό ραβδωτό σώµα µυών µε µερική, δεξιά παρεγκεφαλιδική βλάβη 127 Οι υποδοχείς ντοπαµίνης D1 στο αριστερό ραβδωτό σώµα µυών µε µερική, δεξιά παρεγκεφαλιδική βλάβη 127 Οι υποδοχείς ντοπαµίνης D1 στο δεξιό ραβδωτό σώµα µυών µε µερική, δεξιά παρεγκεφαλιδική βλάβη 128 Οι υποδοχείς ντοπαµίνης D2 στο ραβδωτό σώµα µυών µε µερική, δεξιά παρεγκεφαλιδική βλάβη 129 Γ. Ο µεταφορέας της ντοπαµίνης στην παρεγκεφαλιδα φυσιολογικών µυών 131 Μεµβρανική δέσµευση του [ 3 Η]GBR πειράµατα αναστολής 131 Κινητική κορεσµού της δέσµευσης του [ 3 Η]GBR Μεµβρανικά παρασκευάσµατα 133 Στιβαδική κατανοµή 134 Ανοσοιστοχηµικός εντοπισµός του µεταφορέα τηςντοπαµίνης 134 Συµπεράσµατα 137 Περίληψη 141 Summary 144 Βιβλιογραφία 146

11

12

13 ΕΙΣΑΓΩΓΗ

14 Α. ΝΤΟΠΑΜΙΝΗ Σύνθεση-απελευθέρωση-πρόσληψη της ντοπαµίνης Η ντοπαµίνη, ρυθµιστικός νευροδιαβιβαστής του ΚΝΣ, ανήκει στην οµάδα των κατεχολαµινών. Ο όρος κατεχολαµίνες αναφέρεται σε οργανικές ενώσεις που περιέχουν έναν κατεχολικό πυρήνα, δηλαδή έναν βενζολικό δακτύλιο που φέρει δύο διαδοχικές υδροξυλικές υποκαταστάσεις, και µία αµινοµάδα. Ενδογενείς κατεχολαµίνες του ΚΝΣ είναι η ντοπαµίνη, η νορεπινεφρίνη και η επινεφρίνη. Πρόδροµο µόριο των κατεχολαµινών του ΚΝΣ είναι το αµινοξύ τυροσίνη η οποία µετατρέπεται σε 3,4-διυδροξυφαινυλαλανίνη (L-dopa) µέσω του ενζύµου υδροξυλάση της τυροσίνης (Tyrosine Hydroxylase, TH). H L-dopa µετατρέπεται σχεδόν ακαριαία σε ντοπαµίνη από την αποκαρβοξυλάση των L-αρωµατικών αµινοξέων (L-aromatic amino acid decarboxylase, AADC) και οι αντιδράσεις παύουν σε αυτό το σηµείο προκειµένου για ντοπαµινεργικούς νευρώνες. Στους νοραδρενεργικούς νευρώνες η ντοπαµίνη οξειδώνεται σε νορεπινεφρίνη από την β- υδροξυλάση της ντοπαµίνης (dopamine β-hydroxylase, DBH), ενώ στους επινεφρινεργικούς νευρώνες η νορεπινεφρίνη µετατρέπεται σε επινεφρίνη από την Ν- µεθυλοτρανσφεράση των φαινυλαιθανολαµινών (phenylethanolamine N- methyltransferase, PNMT). Η µετατροπή της τυροσίνης σε L-dopa είναι το καθοριστικό σηµείο στην αλυσίδα βιοσύνθεσης των κατεχολαµινών. Στους περισσότερους κατεχολαµινεργικούς νευρώνες η δράση της ΤΗ δε ρυθµίζεται από τα επίπεδα της τυροσίνης, τα οποία είναι αρκετά υψηλά ώστε να κορεννύουν το ένζυµο υπό βασικές συνθήκες, αλλά από τα επίπεδα της ανηγµένης τετραϋδροβιοπτερίνης, ενός συµπαράγοντα που µαζί µε τα ιόντα Fe +2 είναι απαραίτητος για την ενζυµική δράση. Τα τελικά προϊόντα των αντιδράσεων ανταγωνίζονται την ΤΗ για τον συµπαράγοντα πτερίνης και µε τον τρόπο αυτό αναστέλλουν τη δράση της. Η ενεργότητα της ΤΗ ρυθµίζεται και µε φωσφωριλύωσή της σε τέσσερα υπολείµµατα σερίνης στο αµινοτελικό άκρο της πρωτεΐνης από τέσσερις διαφορετικές κινάσες. Τέλος η δράση της ΤΗ ρυθµίζεται και µε µεταβολή των επιπέδων της πρωτεϊνοσύνθεσής της, γεγονός που πραγµατοποιείται κυρίως τους νοραδρενεργικούς νευρώνες, σε αντίθεση µε τους ντοπαµινεργικούς στους οποίους τροποποιείται κυρίως η ενεργότητα του ενζύµου (Deutch and Roth, 1999). Η σύνθεση των κατεχολαµινών, ρυθµίζεται µέσω των µεταγραφικών και µεταµεταφραστικών τροποποιήσεων των βιοσυνθετικών ενζύµων. Ειδικότερα για τη 14

15 ντοπαµίνη η σύνθεση αλλά και η απελευθέρωσή της ρυθµίζεται και από τους αυτοϋποδοχείς ντοπαµίνης. Η ντοπαµίνη που ελευθερώνεται από έναν νευρώνα, δεσµεύεται σε αυτοϋποδοχείς, γεγονός που οδηγεί σε µείωση της περαιτέρω ελευθέρωσής της. Αυτό έχει ως αποτέλεσµα την αύξηση της ενδοκυτταρικής συγκέντρωσης της ντοπαµίνης που οδηγεί σε µείωση της ενεργότητας της ΤΗ και τελικά την έµµεση- µείωση της σύνθεσης της ντοπαµίνης. Η σύνθεση της ντοπαµίνης είναι δυνατόν να µειωθεί άµεσα και πάλι µε τη διαµεσολάβηση ειδικών αυτοϋποδοχέων που ρυθµίζουν τη σύνθεση, δηλαδή την ενεργότητα της ΤΗ, οι οποίοι όµως δεν εντοπίζονται σε όλους τους τύπους ντοπαµινεργικών νευρώνων (χαρακτηριστική είναι η απουσία τους από τους υποθαλαµο-υποφυσιακούς ντοπαµινεργικούς νευρώνες). Η απελευθέρωση της ντοπαµίνης πραγµατοποιείται καταρχήν µε τον κλασσικό µηχανισµό Ca +2 -εξαρτώµενης συναπτικής εξωκύτωσης ο οποίος λαµβάνει χώρα στις κιρσοειδείς διευρύνσεις των κατεχολαµινεργικών αξόνων που διατρέχουν την περιοχή-στόχο τους. Επίσης οι κατεχολαµίνες ελευθερώνονται µέσω του µεταφορέα επαναπρόσληψής τους ο οποίος µετά την επίδραση ορισµένων φαρµάκων (αµφεταµίνη) καθώς και διεγερτικών αµινοξέων αντιστρέφει τη φορά δράσης του και µεταφέρει στον εξωκυττάριο αντί του ενδοκυττάριου χώρου το νευροδιαβιβαστή (Leviel, 2001). Τέλος οι κατεχολαµίνες και ειδικότερα η ντοπαµίνη, απελευθερώνεται µε µηχανισµό που δεν έχει ακόµα αποσαφηνιστεί από τους δενδρίτες των ντοπαµινεργικών κυττάρων (Schultz 1998). Η ντοπαµίνη που ελευθερώνεται από τους δενδρίτες των ντοπαµινεργικών κυττάρων δεσµευόµενη σε αυτοϋποδοχείς στο σώµα και τους δενδρίτες ρυθµίζει ανασταλτικά το ρυθµό πυροδότησης των νευρώνων αυτών (Overton and Clark, 1997). Η ντοπαµίνη που απελευθερώνεται στον εξωκυττάριο χώρο αδρανοποιείται µε δύο µηχανισµούς, µε ενζυµικό καταβολισµό και µε επαναπρόσληψη. Ο ενζυµικός καταβολισµός διαµεσολαβείται από δύο ένζυµα, τη µονοάµινο-οξειδάση (monoamine oxidae, MAO) και την Ο-µεθυλοτρανσφεράση των κατεχολαµινών (catechol-omethyl transferase, COMT). Τα προϊόντα καταβολισµού κάθε ενζύµου αποτελούν υπόστρωµα για το άλλο, και τούτο για να είναι αποτελεσµατικότερη η αποµάκρυνση των τοξικών για το κύτταρο υποπροϊόντων. Η COMT µεταφέρει µεθυλοµάδα στην m υδροξυλοµάδα του κατεχολικού δακτυλίου και εντοπίζεται τόσο ενδο- όσο και εξωκυτταρικά. Η ΜΑΟ εδράζεται στην εξωτερική µεµβράνη του µιτοχονδρίου και απαµινώνει τα υποστρώµατά της µετατρέποντας τα σε ασταθή και ανενεργά 15

16 αλδεΰδικά παράγωγα, τα οποία στη συνέχεια καταβολίζονται µέσω δεϋδρογονασών και αναγωγασών στα αντίστοιχα οξέα και αλκοόλες. Η ΜΑΟ υπάρχει σε δύο µορφές, τη ΜΑΟ Α µε µεγαλύτερη συγγένεια για τη νορεπινεφρίνη και τη ΜΑΟ Β µε µεγαλύτερη συγγένεια για τη ντοπαµίνη (Reiner, 1994). Η επαναπρόσληψη των κατεχολαµινών στην προσυναπτκή απόληξη πραγµατοποιείται κατά βάση στο προσυναπτικό στοιχείο και διαµεσολαβείται από αντίστοιχο µεταφορέα ο οποίος ανήκει στην οικογένεια των µεταφορέων των νευροδιαβιβαστών. Στην οικογένεια αυτή ανήκουν οι µεταφορείς της ντοπαµίνης, της νορεπινεφρίνης, της σεροτονίνης, της γλυκίνης, του GABA, της ταυρίνης, της προλίνης, της µπεταίνης και της κρεατίνης καθώς και οι ορφανοί µεταφορείς για τους οποίους δεν έχει ακόµα ταυτοποιηθεί υπόστρωµα. Στην οικογένεια αυτή δεν ανήκει ο µεταφορέας της χολίνης (Masson et al., 1999). Ο µεταφορέας της ντοπαµίνης, όπως και τα υπόλοιπα µέλη της οικογένειας, έχει Μ.Β. ~85kDa, το οποίο γίνεται ~60kDa µετά από ενζυµική αποµάκρυνση των γλυκοοµάδων, αποτελείται από ~620 αµινοξέα που διατρέχουν την κυτταρική µεµβράνη 12 φορές, µε το αµινοτελικό άκρο εξωκυτταρικά και το καρβοξυτελικό άκρο ενδοκυτταρικά, µε θέσεις γλυκοζιλύωσης στην µεγάλη εξωκυτταρική θηλειά µεταξύ 3 ης και και 4 ης διαµεµβρανικής περιοχής και θέσεις φωσφοριλύωσης στις ενδοκυτταρικές θηλείες. Ιδιαίτερα συντηρηµένες µεταξύ των µελών της οικογένειας των µεταφορέων των νευροδιαβιβαστών είναι οι διαµεµβρανικές περιοχές, ενώ η µεγαλύτερη ποικιλότητα παρατηρείται στην µεγάλη εξωκυτταρική θηλειά και στο Ν τελικό και C -τελικό άκρο. Ιδιαίτερα σηµαντικές για τη συγγένεια του µεταφορέα προς τα υποστρώµατά του είναι οι διαµεµβρανικές περιοχές 1-3 και 9-12, η γλυκοζυλίωση στη µεγάλη εξωκυτταρική θηλειά και η φωσφοριλύωση σε ενδοκυτταρικές θέσεις. Επίσης η πρόσληψη της ντοπαµίνης εξαρτάται από τις διαµεµβρανικές περιοχές 5-8, απαιτεί την παράλληλη είσοδο ιόντων Να + και έξοδο ιόντων Cl - σε αναλογία 1 µόριο νευροδιαβιβαστή/ 2 ιόντα Να + / 1 ιόν Cl - και εξαρτάται από τη λειτουργία της αντλίας ιόντων Να + / Κ +. ηλαδή ο µεταφορέας της ντοπαµίνης είναι τόσο µεταφορέας όσο και κανάλι ιόντων (Chen and Reith, 2000). Η δράση του µεταφορέα της ντοπαµίνης είναι σηµαντική για τη ρύθµιση της δράσης της ντοπαµίνης επί των υποδοχέων της, δεδοµένου ότι η επαναπρόσληψη καθορίζει το χρόνο έκθεσης των υποδοχέων στο νευροδιαβιβαστή της συναπτικής σχισµής. Ηλεκτρονική µικροσκοπία έδειξε ότι ο µεταφορέας της ντοπαµίνης δεν εντοπίζεται στην περιοχή της σύναψης αλλά εξωσυναπτικά, γεγονός που συµφωνεί µε 16

17 την ύπαρξη εξωσυναπτικά τοποθετηµένων υποδοχέων ντοπαµίνης (Yung et al., 1995) και µε την υπόθεση ότι η διάχυση της ντοπαµίνης είναι σηµαντικός παράγοντας για την αποµάκρυνσή της από τη συναπτική σχισµή αλλά και ένας ακόµα τρόπος εξωκυτταρικής µεταβίβασης σήµατος. Η παρακρινής δράση των κατεχολαµινών εντάσσεται στη γενικότερη υπόθεση της «διαβίβασης όγκου» στο ΚΝΣ η οποία αντιµετωπίζει τον εξωκυττάριο χώρο ως µια πλαστική δοµή και ενεργητικά συµµετέχουσα στη µεταβίβαση σήµατος (Hersch et al., 1997, Nirenberg et al., 1997). Η χρόνια ρύθµιση των επιπέδων του µεταφορέα της ντοπαµίνης φαίνεται πως καθορίζεται κυρίως από τα επίπεδα της εξωκυττάριας συγκέντρωσης της ντοπαµίνης, δηλαδή αυξάνονται όταν η εξωκυττάρια ντοπαµίνη αυξάνεται και αντιστρόφως (Zanisher and Doolen, 2001). Η οξεία, βραχυχρόνια, ρύθµιση του µεταφορέα της ντοπαµίνης είναι ένα σύνθετο φαινόµενο στο οποίο συµµετέχουν οι προσυναπτικοί υποδοχείς ντοπαµίνης D2, πρωτεϊνικές κινάσες και φωσφατάσες (Zanisher and Doolen, 2001) Ο µεταφορέας της ντοπαµίνης είναι δυνατόν υπό ορισµένες συνθήκες να λειτουργεί µε αντίθετη φορά, δηλαδή να εξάγει τη ντοπαµίνη προς τον εξωκυττάριο χώρο. Η αντιστροφή του µεταφορέα της ντοπαµίνης έχει παρατηρηθεί µετά από κατάλληλο φαρµακολογικό χειρισµό, αλλά και όταν η κλίση συγκέντρωσης της ντοπαµίνης είναι υπέρ του κυτταροπλασµατικού κλάσµατος (Leviel, 2001). Ο µεταφορέας της ντοπαµίνης έχει εντοπιστεί σε ντοπαµινεργικούς νευρώνες, και το mrna του ανιχνεύεται µόνο σε σώµατα ντοπαµινερικών νευρώνων. Ο µεταφορέας της ντοπαµίνης παράγεται στους ντοπαµινεργικούς πυρήνες του µεσέγκεφάλου Α8 (οπίσθια ερυθρή περιοχή), Α9 (µέλαινα ουσία), Α10 (κοιλιακό καλυπτρικό πεδίο), στους υποθαλαµικούς πυρήνες Α13 (αβέβαιη ζώνη), Α14 (περικοιλιακός πυρήνας) και Α15 (τοξοειδής πυρήνας) και στην κυτταρική οµάδα Α16 του οσφρητικού βολβού (Cerruti et al., 1993). Ο µεταφορέας της ντοπαµίνης έχει εντοπιστεί στις απολήξεις των ντοπαµινεργικών νευρώνων στο ραβδωτό σώµα, στον επικλινή πυρήνα, στο οσφρητικό φύµα, στην ωχρά σφαίρα, στους πυρήνες της αµυγδαλής και στον εγκεφαλικό φλοιό (Ciliax et al., 1999) εν έχει εντοπιστεί σε ντοπαµινοδεκτικά κύτταρα, ούτε σε γλοία κύτταρα. Παρ ολ αυτά, πρόσληψη κατεχολαµινών σε γλοία κύτταρα έχει αναφερθεί στη βιβλιογραφία αλλά δεν έχει ακόµα εκτενώς µελετηθεί (Inazu et al., 1999). Ο µεταφορέας της ντοπαµίνης είναι στόχος πολλών νοοτρόπων και ψυχοτρόπων φαρµάκων, η δε συµµετοχή των ντοπαµινεργικών νευρώνων στο κύκλωµα των κοιλιακών βασικών γαγγλίων, αλλά και στη µεσοφλοιϊκή ντοπαµινεργική προβολή, 17

18 καθιστούν το µεταφορέα της ντοπαµίνης ένα πολύ ενδιαφέροντα στόχο φαρµακολογικών χειρισµών για την ίαση ασθενειών όπως η σχιζοφρένεια και η κατάθλιψη καθώς και για την απεξάρτηση από χηµικές ουσίες. Υποδοχείς ντοπαµίνης Η δράση της ντοπαµίνης µεσολαβείται από τους µεµβρανικούς υποδοχείς της. Οι υποδοχείς της ντοπαµίνης ανήκουν στην κατηγορία των µεταβοτροπικών υποδοχέων νευροδιαβιβαστών, των υποδοχέων δηλαδή που µετά την δέσµευση του συνδέτη επάγουν αλλαγές στα επίπεδα ενδοκυτταρικών µεταβολιτών. Οι µεταβολές αυτές προφανώς δεν πραγµατοποιούνται και ούτε ασκούν τη δράση τους για µικρό χρονικό διάστηµα της τάξεως των msec όπως συµβαίνει µε τους ιονοτροπικούς υποδοχείς, αλλά λαµβάνουν χώρα µετά από πάροδο µεγαλύτερου χρονικού διαστήµατος και διαρκούν για χρονικό διάστηµα της τάξεως των δεκάδων δευτερολέπτων έως ωρών. Έτσι, ένα ερέθισµα ασκεί τη δράση του σε χρονική στιγµή πολύ κατοπινή από τη στιγµή που εφαρµόζεται και για χρονικό διάστηµα µεγαλύτερο του χρονικού διαστήµατος εφαρµογής του, όντας για το κύτταρο ένα είδος µνήµης που ρυθµίζει συνολικά τις αποκρίσεις του στα επόµενα ερεθίσµατα. Οι µεταβοτροπικοί υποδοχείς ανήκουν στην οικογένεια των υποδοχέων µε επτά διαµεµβρανικές περιοχές. Πρόκειται για µία πολυπεπτιδική αλυσίδα µε το αµινοτελικό άκρο στον εξωκυττάριο χώρο και το καρβοξυτελικό άκρο ενδοκυτταρικά. Είναι γλυκοζιλυωµένη στο αµινοτελικό άκρο της, τροποποίηση σηµαντική για την είσοδο της πρωτεΐνης στην κυτταρική µεµβράνη. Επίσης είναι παλµιτιλυωµένη στο καρβοξυτελικό άκρο της, τροποποίηση που σταθεροποιεί την αλληλεπίδραση του µορίου µε την κυτταρική µεµβράνη και τη σύζευξή του µε τις G πρωτεΐνες. Ο νευροδιαβιβαστής δεσµεύεται σε µία «εσοχή» της πρωτεΐνης η οποία συγκροτείται από διαµεµβρανικά αµινοξέα των περιοχών 2, 3, 5 και 6. Σηµαντικά είναι δύο υπολλείµατα Asp στις διαµεµβρανκές περιοχές ΤΜ2 και ΤΜ3, δύο Ser στη διαµεµβρανική περιοχή ΤΜ5 και µία Phe στην ΤΜ6 που εµφανίζονται συντηρηµένα σε όλους τους υποδοχείς βιογενών αµινών και είναι σηµαντικά για την πρόσδεση αγωνιστών και την ενεργοποίηση των υποδοχέων (Waxham, 1999). Οι υποδοχείς της ντοπαµίνης διακρίνονται σε δύο οµάδες στους υποδοχείς της οµάδας D1 και της οµάδας D2. Η οµάδα D1 περιέχει τους υποδοχείς D 1 και D 5, αµφότεροι κωδικοποιούµενοι από γονίδια δίχως εσόνια και συνεπώς χωρίς δυνατότητα εναλλακτικού µατίσµατος. Η οµάδα D2 περιέχει τους υποδοχείς D 2, D 3 18

19 και D 4, όλοι κωδικοποιούµνεοι από γονίδια µε εσόνια γεγονός που παρέχει τη δυνατότητα πολλαπλών ισοµορφών. Πράγµατι οι D 2 υποδοχείς έχει διαπιστωθεί ότι διαθέτουν δύο ισοµορφές, τις D 2long και D 2short διαφέρουν στην τρίτη ενδοκυτταρική θηλειά και συνδέονται µε διαφορετικές ισοµορφές της Gα i υποµονάδας µε αποτέλεσµα ο υποδοχέας D 2short να παρουσιάζει µεγαλύτερη συγγένεια προς τη ντοπαµίνη και να προκαλεί µεγαλύτερη αναστολή του ενζύµου στόχου (Neve and Neve, 1997). Ιδιαίτερα πολυµορφικοί είναι και οι D 4 υποδοχείς στην τρίτη κυτταροπλασµατική θηλειά στην περιοχή αλληλεπίδρασης µε τη G-πρωτείνη (Oak et al., 2000) Κατανοµή των υποδοχέων ντοπαµίνης Οι υποδοχείς της οικογένειας D1 έχουν ευρύτερη και εντονότερη παρουσία στο ΚΝΣ συγκριτικά µε τους υποδοχείς της οικογένειας των D2 υποδοχέων. D1 υποδοχείς εντοπίζονται στο ραβδωτό σώµα, στον επικλινή πυρήνα, το οσφρητικό φύµα, στη µέλαινα ουσία, στο κοιλιακό καλυπτρικό πεδίο αλλά και στον εγκεφαλικό φλοιό, µε υψηλότερα επίπεδα στον πρόσθιο φλοιό και χαµηλότερα στον οπτικό φλοιό. Στις περισσότερες περιοχές, οι D1 υποδοχείς εντοπίζονται µετασυναπτικά, δηλαδή η πρωτεΐνη συνεντοπίζεται µε το αντίστοιχο mrna. Εξαίρεση αποτελεί η µέλαινα ουσία, στην οποία οι D1 υποδοχείς εντοπίζονται στις αξονικές απολήξεις των προβολών του ραβδωτού σώµατος στη δικτυωτή µοίρα της µέλαινας ουσίας (Levey et al., 1993, Khan et al., 1998). Οι υποδοχείς της οικογένειας D2 εµφανίζουν υψηλά επίπεδα στο ραβδωτό σώµα, στον επικλινή πυρήνα, στο οσφρητικό φύµα, στη συµπαγή µοίρα της µέλαινας ουσίας, στο κοιλιακό καλυπτρικό πεδίο, στη δικτυωτή µοίρα της µέλαινας ουσίας και στον εγκεφαλικό φλοιό. Οι D 2 υποδοχείς εντοπίζονται µετασυναπτικά δηλαδή σε ντοπαµινοδεκτικούς νευρώνες, προσυναπτικά στις αξονικές απολήξεις των ντοπαµινεργικών νευρώνων αλλά και στη σωµατοδενδριτική περιοχή των ντοπαµινεργικών νευρώνων (Levey et al., 1993, Khan et al., 1998). Οι D 3 υποδοχείς εντοπίζονται σε πολύ µικρό ποσοστό στο ραβδωτό σώµα και σε σηµαντικά επίπεδα στον επικλινή πυρήνα και στο οφρητικό φύµα, δηλαδή στην υποδιαίρεση του κοιλιακού ραβδωτού σώµατος. Επίσης D 3 υποδοχείς εντοπίζονται στην οδοντωτή έλικα και την CA1 περιοχή του ιπποκάµπου, στον εγκεφαλικό φλοιό στις στιβάδες IV και V και στη δικτυωτή µοίρα της µέλαινας ουσίας. Οι D 4 υποδοχείς εντοπίζονται στον πρόσθιο, τον κροταφικό, το βρεγµατικό και τον οπτικό φλοιό, στις 19

20 περισσότερες υποπεριοχές του ιπποκάµπου, στον επικλινή πυρήνα, και λιγότερο στο ραβδωτό σώµα, στο οσφρητικό φύµα και στη δικτυωτή µοίρα της µέλαινας ουσίας (Khan et al., 1998). Μεταβίβαση σήµατος µέσω υποδοχέων ντοπαµίνης Eίναι γνωστό ότι οι D1 υποδοχείς είναι συζευγµένοι µε Gs και Gοlf πρωτεΐνες ενώ οι D2 µε Gi/Go πρωτεΐνες, ευαίσθητες στην τοξίνη pertussis ή µε Gq/Gz που δεν εµφανίζουν ευαισθησία στην τοξίνη pertussis. Επίσης η συγγένεια των D1 υποδοχέων για τους αγωνιστές ρυθµίζεται αλλοστερικά από γουανοσινικά νουκλεοτίδια, φαινόµενο που δε χαρακτηρίζει συστηµατικά τους D2 υποδοχείς (Huff, 1997). Η πολυπλοκότητα των αποκρίσεων οφείλεται στην ποικιλία των υπότυπων των G πρωτεΐνών και των ενζύµων που επηρεάζονται από αυτές αλλά και από την ποικιλία των αλληλεπιδράσεων µεταξύ υποδοχέων, G πρωτεΐνών και ενζύµων τελεστών. Τέλος η εξακρίβωση του φυσιολογικού ρόλου των υποδοχέων ντοπαµίνης περιπλέκεται λόγω του συστήµατος µελέτης που επιλέγεται. Ο νευρικός ιστός περιέχει πολλούς τύπους κυττάρων και υποδοχέων που δεν επιτρέπουν την παρατήρηση µεµονοµένων µονοπατιών µεταβίβασης σήµατος. Οι κυτταρικές σειρές περιορίζουν αυτό το µειονέκτηµα χωρίς όµως να το εξαλείφουν µε αποτέλεσµα να λαµβάνονται διαφορετικά ή και αντιφατικά αποτελέσµατα ανάλογα µε τον υπό µελέτη κυτταρικό τύπο και φυσικά να µην είναι δυνατή η άµεση αντιστοίχιση µε τις in vivo συνθήκες. Παρά τις δυσκολίες της πειραµατικής προσσέγγισης, σήµερα είναι µάλλον βέβαιο ότι οι D1 υποδοχείς συζευγνύονται µε Gs ή Golf πρωτεΐνες οι οποίες διεγείρουν την αδενυλική κυκλάση που µετατρέπει το ΑΤΡ σε c-amp, αυξάνοντας τη συγκέντρωσή του στο κύτταρο (Kebabian et al., 1992). Είναι γνωστό ότι το c-amp ενεργοποιεί την πρωτεϊνική κινάση Α, η οποία µε τη σειρά της στοχεύει σε πολλούς ενδοκυτταρικούς στόχους. Έχει επίσης δειχθεί ότι οι D1 υποδοχείς κατά έναν c-amp-εξαρτώµενο αναστέλλουν τη σύνθεση του αραχιδονικού οξέος (Schinelli et al, 1994). Το αραχιδονικό οξύ (το οποίο παράγεται µέσω του ενζύµου φωσφολιπάση Α 2 µε µηχανισµούς που συχνά εµπλέκουν τις G-πρωτεΐνες) και οι µεταβολίτες του µπορούν να επηρεάζουν το άνοιγµα καναλίων Κ +, να αναστέλλουν την ενεργότητα της Ca +2 καλµοντουλίνης- εξαρτώµενης κινάσης ΙΙ και πιθανόν να δρουν ως αντίστροφα µηνύµατα σε διαδικασίες LTP. Έχει επίσης δειχθεί ότι οι D1 υποδοχείς επάγουν τη 20

21 σύνθεση της τριφωσφωρικής ινοσιτόλης η οποία συντίθεται από την φωσατίδυλοινοσιτόλη µέσω του ενζύµου φωσφολιπάση C, µε µηχανισµό ανεξάρτητο του c-amp (Undie and Friedman, 1990). Οι D 2 υποδοχείς αναστέλλουν την ενεργότητα της αδενυλικής κυκλάσης, επιφέροντας ελάττωση των επιπέδων του c-amp στα νευρικά κύτταρα. Η δράση αυτή των D 2 υποδοχέων αναστέλλεται από την τοξίνη pertussis, δηλαδή διαµεσολαβείται από Gi / o πρωτεΐνη. Επίσης οι D2 υποδοχείς αναστέλουν κανάλια Κ + µέσω G-πρωτεΐνης δίχως τη διαµεσολάβηση του c-αμρ επιφέροντας υπερπόλωση της µεµβράνης (Freedman and Wheight, 1988). Σχετικά µε τους D 3 υποδοχείς, δεν υπάρχουν αποσαφηνισµένες απόψεις για τη δράση τους σε νευρικό ιστό. Από πειράµατα σε κυτταρικές σειρές είναι γνωστό ότι οι D 3 υποδοχείς αναστέλλουν µε µέτρια απόδοση - τη σύνθεση του c-amp και ότι ενισχύουν µέτρια επίσης την ΑΤΡ-επαγόµενη απελευθέρωση του αραχιδονικού οξέος (Chio et al, 1994). Παρατηρήθηκε επίσης ότι οι D 3 υποδοχείς, συχνά λιγότερο από ότι οι D 2, αναστέλλουν την βασική και την Κ + -επαγόµενη απελευθέρωση ντοπαµίνης και ότι επάγουν, συχνά λιγότερο από ότι οι D 2, µιτογένεση η οποία είναι ευαίσθητη στην τοξίνη pertussis και στην οποία πιθανόν συµµετέχουν και κινάσες τυροσίνης. Γενικότερα, από τις µελέτες σε κυτταρικές σειρές διαπιστώνεται ότι οι D 3 υπoδοχείς έχουν παρόµοιο πρότυπο µεταβίβασης σήµατος σε σχέση µε τους D 2, αλλά η δράση τους είναι ασθενέστερη. Η δράση των D 4 υποδοχέων in vivo δεν έχει µελετηθεί εκτενώς. Οι περισσότερες µελέτες σε κυτταρικές σειρές έχουν δείξει ότι συζευγνύονται µε G-πρωτείνη ευαίσθητη στην τοξίνη pertussis, δηλαδή µε Gi/Go πρωτείνη, ελαττώνουν τα επίπεδα του του camp, ενισχύουν την ΑΤΡ-επαγόµενη απελευθέρωση του αραχιδινικού οξέος, προκαλούν το άνοιγµα καναλιών K + και προάγουν τη νευριτογένεση και τη µιτογένεση (Oak et al., 2000). Η δράση των D 4 υποδοχέων είναι πάροµοιας τάξεως ή και µεγαλύτερη εκείνης των D 3 υποδοχέων, πάντα βέβαια στις µελέτες των κυτταρικών σειρών. 21

22 Ηλεκτροφυσιολογική δράση της ντοπαµίνης Τα πειραµατικά δεδοµένα σχετικά µε την ηλεκτροφυσιολογία της ντοπαµίνης είναι περίπλοκα. Στο ντοπαµινεργικό µεσεγκέφαλο οι υποδοχείς της οικογένειας των D2 υποδοχέων εντοπίζονται στη σωµατοδενδριτική περιοχή των ντοπαµινεργικών νευρώνων και ασκούν ανασταλτικό έλεγχο στην ντοπαµινεργική νευροδιαβίβαση µέσω Go/Gi πρωτεΐνης ευαίσθητης στην τοξίνη pertussis (Innis and Aghajanian, 1987). Τοπικός ηλεκτρικός ερεθισµός σε φέτες εγκεφάλου ακολουθείται από ανασταλτικά µετασυναπτικά δυναµικά µέσω D 2 υποδοχέων οι οποίοι ελλατώνουν τη διεγερσιµότητα των ντοπαµινεργικών νευρώνων ανοίγοντας κανάλια Κ +. Στο ραχιαίο ραβδωτό σώµα είναι δύσκολο να διαπιστωθεί η δράση της ντοπαµίνης γιατί η παρουσία πολλαπλών διεγερτικών εισόδων, ανασταλτικών ενδονευρώνων και παράπλευρων απολήξεων δεν επιτρέπουν τη διάκριση µιας διεγερτικής δράσης από την άρση µιας αναστολής. Επίσης η ντοπαµίνη δεν είναι εύκολο να χαρακτηριστεί ως αµιγώς διεγερτικός ή ανασταλτικός νευροδιαβιβαστής αλλά χαρακτηρίζεται ως ρυθµιστικός, η δράση του οποίου εξαρτάται εν πολλοίς από το δεδοµένο περιβάλλον στο οποίο βρίσκεται ο νευροδιαβιβαστής. Έτσι λοιπόν έχει δειχτεί ότι η ντοπαµίνη µέσω D1 υποδοχέων επιφέρει αναστολή στη διεγερσιµότητα των νευρώνων του ραβδωτού σώµατος ελαττώνoντας το πλάτος ρεύµατος Να + (Calabresi et al., 1987) και επιφέρει µια ταχεία αναστολή των Ν και Ρ ρευµάτων Ca +2 καθώς και µια βραδύτερη ενίσχυση των L ρευµάτων Ca +2 (Surmeier et al., 1992). Είναι όµως επίσης γνωστό ότι η ντοπαµίνη αναστέλλει τασεοεξαρτώµενα κανάλια K + µέσω D1 υποδοχέων, γεγονός που επιτρέπει την µετάβαση του νευρώνα από την υπερπολωµένη στην ενεργή κατάσταση (Kitai and Surmeier 1993). Οι Rutherford et al (1988) έδειξαν ότι ιοντοφορετική επίδραση της ντοπαµίνης ελαττώνει την υπερπόλωση που ακολουθεί µια σειρά προκλητών δυναµικών ενέργειας, έχει δηλαδή µια διεγερτική δράση στο ραβδωτό σώµα και υπέθεσαν ότι η ντοπαµίνη έχει την ικανότητα να ανεβάζει το κατώφλιο δυναµικό που πρέπει να υπερπηδηθεί προκειµένου να εκδηλωθεί δυναµικό ενέργειας (ανασταλτική επίδραση) αλλά απάξ και το κατώφλιο ξεπεραστεί η παρουσία της ντοπαµίνης ασκεί διεγερτικό έλεγχο. Παροµοίως, οι Cepeda et al (1993) έδειξαν ότι η ντοπαµίνη, µέσω D1 υποδοχέων, ενισχύει την εκπόλωση της µεµβράνης µετά από ιοντοφόρεση του NMDA και περιορίζει την εκπόλωση της µεµβράνης µετά από επίδραση µη-nmda αγωνιστών, ενώ µέσω D2 υποδοχέων ελαττώνει την εκπολωτική δράση τόσο των NMDA όσο και των µη-nmda υποδοχέων. 22

23 Για τους D2 υποδοχείς οι Calabresi et al (1988) δεν έδειξαν επίδραση της ντοπαµίνης στη διεγερσιµότητα των νευρώνων του ραβδωτού παρά µόνο εάν έχει προηγηθεί ντοπαµινεργική αποστέρηση του ραβδωτού σώµατος, οπότε επέρχεται υπερευαισθησία των υποδχέων D2. Οι Surmeier et al. (1992) έδειξαν την ύπαρξη D2- επαγόµενης διεγερτικής δράσης της ντοπαµίνης επί ρευµάτων Να + που διαµεσολαβείται πιθανά από τα ελαττωµένα επίπεδα του c-amp καθώς και την υπάρξη µιας ανασταλτικής δράσης της που πραγµατοποιείται από αµιγώς µεµβρανικούς µηχανισµούς. Οι Freedman και Weight, (1988, 1989) έδειξαν ότι η ντοπαµίνη αυξάνει την πιθανότητα ανοίγµατος ενός καναλιού Κ + και έδειξαν ότι πρόκειται για ανασταλτική δράση των D2 υποδοχέων. Οι Kitai και Surmeier (1993) έδειξαν ότι το αργό ανασταλτικό ρεύµα K + που αναστέλλεται από D1 υποδοχείς, αυξάνεται ελαφρώς από τους D2 υποδοχείς, γεγονός που υποστηρίζει την ανασταλτική δράση των D2 υποδοχέων. Επίσης έχει δειχθεί η προσυναπτική ανασταλτική δράση των D2 υποδοχέων επί της γλουταµινεργικής φλοιραβδωτής προβολής καθώς και η ανασταλτική επίδραση των D2 αυτοϋποδοχέων στην απελευθέρωση της ντοπαµίνης. Τέλος, η δράση της ντοπαµίνης στους πυραµιδικούς νευρώνες του εγκεφαλικού φλοιού είναι ασθενής και ποικίλουσα και δεν είναι εύκολο να διατυπωθεί µια σαφής άποψη για τη δράση της δεδοµένου ότι έχουν δηµοσιευτεί στοιχεία υπέρ της διεγερετικής ή διευκολυντικής δράσης της αλλά και υπέρ της ανασταλτικής επίδρασής της στους πυραµιδικούς νευρώνες του φλοιού (Law-Tho et al., 1994, Cepeda et al., 1992) Β. ΓΛΟΥΤΑΜΙΝΙΚΟ ΟΞΥ Οι υποδοχείς του γλουταµινικού οξέος διαµεσολαβούν τη συντριπτική πλειοψηφία της διεγερτικής νευροδιαβίβασης στο ΚΝΣ και είναι καθοριστικοί για την πλαστικότητα των συνάψεων, τις πορείες µνήµης και µάθησης του εγκεφάλου αλλά και την νευροτοξικότητα, τη νευροεκφύλιση και την επιληψία. Οι υποδοχείς του γλουταµινικού οξέος διακρίνοται σε δύο µεγάλες κατηγορίες: τους ιονοτροπικούς και τους µεταβοτροπικούς. Οι ιονoτροπικοί υποδοχείς είναι κανάλια κατιόντων αποτελούµενα από πολλαπλές υποµονάδες και διακρίνονται σε τρεις κατηγορίες, τους υποδοχείς τύπου AMPA, τους υποδοχείς τύπου καϊνικού οξέος και τους υποδοχείς τύπου NMDA. Οι µεταβοτροπικοί υποδοχείς ανήκουν στην κατηγορία των υποδοχέων µε επτά διαµεµβρανικές περιοχές, συζευγνύονται µε G-πρωτεϊνες και 23

24 ρυθµίζουν τη σύνθεση ενδοκυτταρικών δευτερογενών µηνυµάτων (Ozawa et al., 1998). Υποδοχείς γλουταµινικού οξέος τύπου NMDA Οι υποδοχείς NMDA συγκροτούνται από τρεις κατηγορίες υποµονάδων: τις NR1, NR2 και NR3. Η οµάδα NR1 περιέχει την υποµονάδα NR1, η οµάδα NR2 περιλαµβάνει τις υποµονάδες NR2A, NR2B, NR2C, NR2D και η οµάδα NR3 την υποµονάδα NR3A. Οι υποµονάδες του NMDA υποδοχέα, και ιδιαίτερα οι NR1 υποµονάδες, υφίστανται εναλλακτικό µάτισµα µε αποτέλεσµα τη δηµιουργία πολλαπλών ισοµορφών και µεγάλης ποικιλίας υπότυπων NMDA υποδοχέων. Για τη συγκρότηση λειτουργικού υποδοχέα είναι απαραίτητη η παρουσία υποµονάδων NR1 και NR2A. Ο υποδοχέας είναι πενταµερής, περιλαµβάνει 2 υποµονάδες NR1 αλλά η ακριβής στοιχειοµετρία του δεν είναι εύκολο να αποσαφηνιστεί. Οι NR1 και NR2A υποµονάδες εντοπίζονται σε όλον τον εγκέφαλο αλλά η έκφραση των υπόλοιπων υποµονάδων είναι ιστοειδική: οι NR2B εκφράζονται στον πρόσθιο εγκέφαλο, οι NR2C στην παρεγκεφαλίδα και οι NR2D στο διεγκέφαλο και στο στέλεχος (Dingledine et al., 1999). Για την ενεργοποίηση του NMDA υποδοχέα είναι απραίτητη η δέσµευση τόσο του γλουταµικού οξέος (αγωνιστής) στις υποµονάδες NR2A και NR2B όσο και της γλυκίνης (συνενεργοποιητής) στην υποµονάδα NR1. Όταν όµως στον υποδοχέα NMDA είναι δεσµευµένο ιόν Mg +2 (σε υπολλείµατα Asn στο Μ2 διαµεµβρανικό τµήµα των υποµονάδων NR1, NR2A και NR2B) ο υποδοχέας δεν είναι διαβατός από το Ca +2 και συνεπώς δεν µεταβιβάζει την εξωκυττάρια πληροφορία. Προκειµένου το Ca +2 να διέλθει το κανάλι του NMDA υποδοχέα απαιτείται τόσο η δέσµευση σε αυτόν του αγωνιστή και συνενεργοποιητή όσο και η µερική εκπόλωση της µεµβράνης η οποία διασφαλίζει την αποµάκρυνση του Mg +2 από τον πόρο του καναλιού. ηλαδή ο NMDA υποδοχέας και η εισροή του Ca +2 διαµέσου αυτού εµφανίζουν διπλή εξάρτηση: από τον αγωνιστή και το µεµβρανικό δυναµικό (Dingledine et al., 1999). Ο NMDA υποδοχέας του γλουταµινικού οξέος, συγκριτικά µε τους άλλους ιονοτρόπους υποδοχείς του, παρουσιάζει την υψηλότερη χηµική συγγένεια για το γλουταµινικό οξύ, µε αποτέλεσµα οι συναπτικές συγκεντρώσεις του νευροδιαβιβαστή να αρκούν ώστε να ενεργοποιείται πλήρως ο υποδοχέας. Επίσης, ο NMDA υποδοχέας διακρίνεται για την αργή ενεργοποίησή του αλλά και την πολύ αργή απενεργοποίηση και απευαισθητοποίησή του, σε αντίθεση µε τους άλλους ιονοτρόπους υποδοχείς του 24

25 γλουταµινικού οξέος οι οποίοι απευαισθητοποιούνται πολύ ταχύτερα. Η υψηλή συγγένεια του γλουταµινικού για αυτόν επιτρέπει την παρατεταµένη δέσµευσή του, µε αποτελέσµα την επανενεργοποίηση του υποδοχέα πριν προλάβει να αποδεσµευτεί ο νευροδιαβιβαστής. Η νευροδιαβίβαση του γλουταµινικού οξέος µέσω του NMDA υποδοχέα είναι λοιπόν αργή αλλά ισχυρή και παρατεταµένη (Ozawa et al, 1998) Η εισροή του ασβεστίου µέσω του καναλιού του NMDA υποδοχέα είναι σηµαντική για τη µεταβίβαση σήµατος εντός του κυττάρου και για το φαινόµενο της µακροχρόνιας ενδυνάµωσης των συνάψεων που πιθανά αποτελεί το µοριακό υπόβαθρο της µνήµης και της µάθησης. Όµως παρατεταµένη εισροή ασβεστίου έχει τοξικές δράσεις και προκαλεί νευρικό τραυµατισµό και θάνατο. Η δράση του NMDA υποδοχέα ρυθµίζεται από µηχανισµούς απευαισθητοποίησής του, οι οποίοι ενεργοποιούνται µετά από παρατεταµένη δράση του γλουταµινικού οξέος, της γλυκίνης και το ασβεστίου (Ozawa et al., 1998). Η επίδραση του NMDA υποδοχέα του γλουταµινεργικού συστήµατος στο ντοπαµινεργικό σύστηµα στο κύκλωµα των βασικών γαγγλίων Η κοντινή παράθεση των γλουταµινερικών και των ντοπαµινεργικών απολήξεων στις ακάνθους των µεσαίου µεγέθους ακανθωτών νευρώνων του ραβδωτού σώµατος επιτρέπει την υπόθεση ότι το γλουταµινεργικό και το ντοπαµινεργικό σύστηµα είναι δυνατόν να αλληλεπιδρούν στο ραβδωτό σώµα. Μελέτες έχουν δείξει ότι το γλουταµινικό οξύ, σε χαµηλές συγκεντρώσεις, αυξάνει την απελευθέρωση της ντοπαµίνης µε µηχανισµό που εξαρτάται από το Ca +2, όχι όµως από την τετροδοτοξίνη (Cheramy et al., 1986, Romo et al., 1986). Σύµφωνα µε τις µελέτες αυτές το γλουταµινικό οξύ που ελευθερώνεται από τις φλοιραβδωτές γλουταµινεργικές απολήξεις ευνοεί την απελευθέρωση της ντοπαµίνης στο ραβδωτό σώµα µέσω ενός τοπικού µηχανισµού που εντοπίζεται στις τελικές νευρικές απολήξεις. Επίδραση υψηλότερων συγκεντρώσεων γλουταµικού οξέος έχει δειχτεί ότι αναστέλλει την απελευθέρωση της ντοπαµίνης κατά τρόπο ευαίσθητο στην τετροδοτοξίνη και στο GABA, και πιθανόν διαµεσολαβείται από GABA-εργικούς ενδονευρώνες. Επίδραση του ειδικού αγωνιστή NMDA επιφέρει αύξηση στην απελευθέρωση της ντοπαµίνης η οποία µάλιστα ευνοείται από τη γλυκίνη, την απουσία ιόντων Mg +2 (Krebs et al., 1989, Wang, 1991) και τους µουσκαρινικούς υποδοχείς της ακετυλοχολίνης (Woodward και Harms, 1992). Επίδραση ανταγωνιστών των NMDA 25

26 υποδοχέων έχει δειχθεί ότι ελλατώνει την απελευθέρωση της ντοπαµίνης (Whitton et al., 1992) αλλά και ενίοτε ότι την αυξάνει (Imperato et al., 1990). Σχετικά µε την εξάρτηση από την τετροδοτοξίνη της διεγερτικής δράσης του NMDA υποδοχέα στην απελευθέρωση της ντοπαµίνης, τα περισσότερα αποτελέσµατα δείχνουν ότι η δράση του ΝΜDΑ γενικά αναστέλλεται από την τετροδοτοξίνη, γεγονός που υποδηλώνει ότι οι ενδονευρώνες του ραβδωτού σώµατος επίσης συµµετέχουν στο φαινόµενο αυτό (Whitton, 1997). Είναι επίσης πιθανό ότι το NMDA στο ραβδωτό σώµα αυξάνει το ρυθµό πυροδότησης του ντοπαµινεργικού νευρώνα (Overton και Clark, 1991, Marti et al., 2002). ηλαδή οι ΝΜDA υποδοχείς στο ραβδωτό σώµα είναι σε θέση να επηρεάζουν την απελευθέρωση της ντοπαµίνης που οφείλεται στην τοπική αλληλεπίδραση των γλουταµινερικών και των ντοπαµινεργικών απολήξεων (τονική απελευθέρωση, ανεξάρτητη της τετροδοτοξίνης) αλλά και την απελευθέρωση της ντοπαµίνης που οφείλεται σε πυροδότηση των ντοπαµινεργικών νευρώνων (φασική απελευθέρωση, εξαρτηµένη από την τετροδοτοξίνη). Το γλουταµινικό οξύ επίσης επιδρά στην απελευθέρωση της ντοπαµίνης στη σωµατοδενδριτική περιοχή των ντοπαµινεργικών νευρώνων αλλά και στο ρυθµό πυροδότησης αυτών. Γενικά, το γλουταµινικό οξύ αυξάνει τη σωµατοδενδριτική απελευθέρωση της ντοπαµίνης, το ρυθµό πυροδότησης και εκρηκτικής πυροδότησης των ντοπαµινεργικών νευρώνων είτε όταν εφαρµόζεται τοπικά στους ντοπαµινεργικούς νευρώνες είτε όταν απελευθερώνεται τοπικά µετά από ηλεκτρικό ερεθισµό των γλουταµινεργικών προσαγωγών οδών από τον υποθαλαµικό πυρήνα, τον εγκεφαλικό φλοιό και τον γεφυροσκελιαίο πυρήνα (Overton και Clark, 1997). Οι NMDA υποδοχείς διαµεσολαβούν στη δράση αυτή του γλουταµικού οξέος τόσο στη µέλαινα ουσία όσο και στο κοιλιακό καλυπτρικό πεδίο. Πρέπει όµως να τονιστεί ότι το κοιλιακό καλυπτρικό πεδίο αποκρίνεται ευκολότερα στην δράση του γλουταµικού συγκριτικά µε τη µέλαινα ουσία καθώς φαίνεται ότι στη µέλαινα ουσία εδράζονται περισσότερες GABA-εργικές ενδιαµέσες συνάψεις (Rice et al., 1997). 26

27 Γ. TΑ ΒΑΣΙΚΑ ΓΑΓΓΛΙΑ Με τον όρο βασικά γάγγλια εννοούµε ένα σύνολο εκ πρώτης όψεως ετερόκλητων δοµών, που όµως αποτελούν ένα λειτουργικό σύνολο. Πρόκειται για το ραβδωτό σώµα το οποίο συγκροτείται από τον κερκοφόρο πυρήνα και κέλυφος στα πρωτεύοντα ενώ αποτελεί ενιαία δοµή στα τρωκτικά, την έσω και έξω µοίρα της ωχράς σφαίρας (globus pallidus internal/external GPi, GPe), τον υποθαλαµικό πυρήνα (subthalamic nucleus, STN), τη δικτυωτή και τη συµπαγή µοίρα της µέλαινας ουσίας (substantia nigra pars reticulata/compacta, SNpr, SNpc). Κύρια είσοδος προς τα βασικά γάγγλια αποτελεί η διεγερτική προβολή από τον εγκεφαλικό φλοιό προς το ραβδωτό σώµα και τον υποθαλαµικό πυρήνα. Κύρια έξοδος από τα βασικά γάγγλια αποτελεί η ανασταλτική προβολή από τη δικτυωτή µοίρα της µέλαινας ουσίας και την έσω µοίρα της ωχράς σφαίρας (οι οποίες ονοµάζονται και πυρήνες εξόδου των βασικών γαγγλίων) προς το θάλαµο και την εξωπυραµιδική περιοχή του µεσεγκεφάλου. Ο υποθαλαµικός πυρήνας είναι τόσο πυρήνας εισόδου των βασικών γαγγλίων όσο και ενδιάµεσος σταθµός. Η έξω µοίρα της ωχράς σφαίρας είναι ενδιάµεσος σταθµός του κυκλώµατος. Το ραβδωτό σώµα έχει περίοπτη θέση στο κύκλωµα των βασικών γαγγλίων. Λαµβάνει διεγερτική είσοδο από τον εγκεφαλικό φλοιό και προβάλλει άµεσα και έµµεσα στους πυρήνες εξόδου των βασικών γαγγλίων. Η άµεση προβολή του ραβδωτού σώµατος είναι µια µονοσυναπτική προβολή από τους GABA-εργικούς νευρώνες εξόδου του ραβδωτού σώµατος στους GABA-εργικούς νευρώνες της δικτυωτής µοίρας της µέλαινας ουσίας και της έσω µοίρας της ωχράς σφαίρας και συνιστά την άµεση οδό των βασικών γαγγλίων. Η έµµεση προβολή του ραβδωτού σώµατος αποτελείται από την προβολή των GABA-εργικών νευρώνων εξόδου του ραβδωτού σώµατος στους GABA-εργικούς νευρώνες της έξω µοίρας της ωχράς σφαίρας ακολουθούµενη από την ανασταλτική προβολή αυτών προς τους διεγερτικούς νευρώνες του υποθαλαµικού πυρήνα. Οι νευρώνες του υποθαλαµικού πυρήνα συνάπτονται στους ανασταλτικούς νευρώνες των πυρήνων εξόδου των βασικών γαγγλίων. Το πολυσυναπτικό αυτό µονοπάτι αποτελεί την έµµεση οδό των βασικών γαγγλίων. Οι πυρήνες εξόδου των βασικών γαγγλίων αναστέλλονται από την άµεση προβολή του ραβδωτού σώµατος και διεγείρονται από την έµµεση προβολή. Οι πυρήνες εξόδου των βασικών γαγγλίων είναι ανασταλτικοί και προβάλλουν στο θάλαµο, τον οποίο αναστέλλουν. Άρα, η άµεση οδός έχει διεγερτική επίδραση στη θαλαµοφλοιική 27

28 προβολή σε αντίθεση µε την έµµεση οδό η δράση της οποίας επί της θαλαµοφλοιικής προβολής είναι ανασταλτική (Heimer et al, 1995). Το ραβδωτό σώµα Το ραβδωτό σώµα περιέχει GABA-εργικούς νευρώνες εξόδου (GABA: γ-αµινοβουτυρικό οξύ) και GABA-εργικούς, χολινεργικούς και σωµατοστατινεργικούς ενδονευρώνες. Οι GABA-εργικοί νευρώνες εξόδου (ακανθωτοί νευρώνες τύπου Ι) αποτελούν το 95% των νευρώνων του ραβδωτού σώµατος και χαρακτηρίζονται από το εκτεταµένο δενδριτικό πεδίο τους που εκτείνεται σε έκταση µm. Οι πρωτογενείς δενδρίτες τους είναι λείοι ενώ οι δευτερογενείς και οι τριτογενείς φέρουν ακάνθους. Επίσης τοπικές αξονικές παράπλευροι των νευρώνων αυτών συνάπτονται συµµετρικά µε το λαιµό των ακάνθων ή τους κλαδίσκους (shafts) των δενδριτών γειτονικών ακανθωτών νευρώνων του ιδίου τύπου. Οι ακανθωτοί νευρώνες τύπου Ι εκτός από το νευροδιαβιβαστή GABA περιέχουν και τους νευροτροποποιητές εγκεφαλίνη ή, δυνορφίνη και ουσία Ρ. Οι νευρώνες που περιέχουν το πεπτίδιο εγκεφαλίνη (ΕΝΚ) εκφράζουν κατά το πλείστον τον υποδοχέα ντοπαµίνης D2 και προβάλλουν στο GPe. Οι ακανθωτοί νευρώνες που παράγουν ουσία Ρ (SP) και δυνορφίνη (DYN) εκφράζουν κατά το πλείστον τον υποδοχέα ντοπαµίνης D1 και προβάλλουν στο GPi και στην SNpr. Στο ραβδωτό σώµα υπάρχουν επίσης νευρώνες εξόδου µε ελάχιστες ακάνθους που ονοµάζονται ακανθωτοί νευρώνες τύπου ΙΙ (Bolam et al., 1999). Όλοι οι ενδονευρώνες είναι µη ακανθωτοί. Οι GABA-εργικοί ενδονευρώνες δέχονται εξωγενώς διεγερτική και ενδογενώς ανασταλτική είσοδο. Συνάπτονται στους νευρώνες εξόδου και στους ενδονευρώνες. ιακρίνονται σε αυτούς που περιέχουν παρβαλβουµίνη (PV) και σε νευρώνες που περιέχουν calretinin (CR). Οι δενδρίτες των νευρώνων που περιέχουν PV συνδέονται µε χασµατοσυνδέσεις και για το λόγο αυτό θεωρείται ότι ενεργοποιούνται ταυτόχρονα µετά από διέγερση και αναστέλλουν ταυτόχρονα ένα µεγάλο αριθµό νευρώνων-στόχων. Η PV δεσµεύει το Ca +2 και παρουσιάζεται γενικότερα σε νευρώνες που έχουν συνεχείς υψίσυχνες πυροδοτήσεις όπως είναι οι νευρώνες της SNpr, οι δικτυωτοί θαλαµικοί νευρώνες, οι φλοιϊκοί ενδονευρώνες. Πιθανόν να αντιστοιχούν σε εκείνους τους νευρώνες του ραβδωτού σώµατος που διεγείρονται εύκολα µετά από χαµηλής έντασης προσαγωγό ερεθισµό. έχονται είσοδο από το φλοιό, το θάλαµο, τη SNpc, χολινεργικούς και άλλους PV νευρώνες. 28

29 Οι χολινεργικοί ενδονευρώνες δέχονται γλουταµινεργικές συνάψεις από τον εγκεφαλικό φλοιό καθώς και συνάψεις ανοσοθετικές για την υδροξυλάση της τυροσίνης (ΤΗ). Οι χολινεργικοί ενδονευρώνες συνάπτονται στους ακανθωτούς νευρώνες εξόδου µε πρότυπο παρόµοιο εκείνου των ντοπαµινεργικών απολήξεων και συνεπώς είναι πιθανή η αλληλεπίδραση µεταξύ DA και ACh σε µετασυναπτικό επίπεδο. Η πρόσω ρυθµιστική δράση τους πιθανόν να σχετίζεται µε τη χαµηλή τυχαία δραστηριότητα των ακανθωτών νευρώνων εξόδου. Επίσης, οι χολινεργικοί ενδονευρώνες είναι σηµαντικοί για την επαγωγή του φαινοµένου της µακροχρόνιας ενίσχυσης (LTP) της φλοιoραβδωτής σύναψης (Centonze et al., 1999). Στο ραβδωτό σώµα υπάρχουν επίσης ενδονευρώνες θετικοί για το ένζυµο συνθάση του µονοξειδίου του αζώτου (NOS). Oι NOS θετικοί ενδονευρώνες είναι δυνατό να συνεντοπίζονται µε το νευροπεπτίδιο Υ (ΝΡΥ) ή τη σωµατοστατίνη (SOM) αλλά και το ένζυµο αποκαρβοξυλάση του γλουταµικού οξέος (GAD). Οι ΝΟS-θετικοί ενδονευρώνες απελευθερώνουν ΝΟ, σωµατοστατίνη, ΝΡΥ και πιθανόν GABA. ιαθέτουν δηλαδή το µεγαλύτερο πληθυσµό νευροδιαβιβαστών και νευροτροποποιητών συγκριτικά µε τα υπόλοιπα κύτταρα του ραβδωτού σώµατος. Οι ΝΟS-θετικοί νευρώνες λαµβάνουν διεγερτική είσοδο από τον εγκεφαλικό φλοιό και έχουν σηµαντικό ρόλο στην επαγωγή του φαινοµένου της µακροχρόνιας αποδυνάµωσης (LTD) της φλοιοραβδωτής σύναψης (Kawaguchi et al., 1995). Η οργάνωση του ραβδωτού σώµατος έχει τρία χαρακτηριστικά: το διαχωρισµό, τη σύγκλιση και την απόκλιση (Parent and Hazrati, 1995). Πιο συγκεκριµένα µπορούµε να υποδιαιρέσουµε το ραβδωτό σώµα µε βάση τη λειτουργική εξειδίκευση των υποπεριοχών αυτού. Έτσι το ραβδωτό σώµα διακρίνεται σε κινητικό (motor), συνειρµικό (associative) και µεταιχµιακό (limbic). Στον επίµυ το κινητικό ραβδωτό σώµα καταλαµβάνει την πλευρική περιοχή του πυρήνα, το συνειρµικό ραβδωτό σώµα τη µέση περιοχή του πυρήνα ενώ το µεταιχµιακό ραβδωτό είναι το κοιλιακό ραβδωτό και ο επικλινής πυρήνας. Η σωµατοτοπία, δηλαδή η τοπογραφικά οργανωµένη προβολή του εγκεφαλικού φλοιού στο ραβδωτό σώµα, αποτελεί πρωτεύον γνώρισµα των βασικών γαγγλίων και είναι δυνατό να αποτελεί µια βάση για την ύπαρξη διακριτών, λειτουργικά διαφορετικών κυκλωµάτων στα βασικά γάγγλια, που εξασφαλίζει στη φλοιραβδωτή προβολή το χαρακτήρα της παράλληλης οργάνωσης και επεξεργασίας της πληροφορίας. Παράλληλα, το εκτετεταµένο δενδριτικό πεδίο των ακανθωτών νευρώνων τύπου Ι επιτρέπει στους νευρώνες εξόδου του ραβδωτού σώµατος να δέχονται συνάψεις από περιοχές του φλοιού σχετικώς αποµακρυσµένες 29

30 µεταξύ τους, και κατ αυτόν τον τρόπο να επέρχεται σύγκλιση πληροφορίας από διαφορετικές φλοιικές περιοχές και συνεπώς ολοκλήρωση φυσιολογικώς σχετιζόµενων παραµέτρων. Επιπλέον κάθε φλοιϊκή περιοχή είναι δυνατό να προβάλλει σε περισσότερες της µίας υποπεριοχές του ραβδωτού σώµατος, και κατά τον τρόπο αυτό η φλοιραβδωτή προβολή να εµφανίζει το γνώρισµα της απόκλισης. Τα φαινόµενα της σύγκλισης και της απόκλισης δίνουν τη δυνατότητα ολοκλήρωσης και µετασχηµατισµού της πληροφορίας από πολλαπλές περιοχές του φλοιού, γεγονός που ερευνάται σήµερα. Σχετικά µε την ανατοµία του ραβδωτού σώµατος και τη διακριτοποίησή του σε λειτουργικές υποµονάδες είναι ενδιαφέρον το γεγονός ότι το ραβδωτό σώµα, µε βάση τη χρώση ακετυλοχολινεστεράσης (AChE), διακρίνεται σε ελαφρώς χρωσµένες περιοχές που ονοµάζονται ραβδοσώµατα (striosomes) και σε ισχυρότερα χρωσµένες περιχές που τις περιβάλλουν, που αποτελούν το στρώµα (matrix). To στρώµα λαµβάνει είσοδο από την πλειοψηφία του εγκεφαλικού φλοιού και προβάλλει τόσο άµεσα όσο και έµµεσα στους πυρήνες εξόδου των βασικών γαγγλίων (Gpi, SNpr) σε αντίθεση µε τα ραβδοσώµατα που λαµβάνουν είσοδο από τον πρόσθιο µετωπιαίο φλοιό και προβάλλουν στην SΝpc, ανατοµικά γνωρίσµατα που ενισχύουν το χαρακτήρα του διαχωρισµού στα βασικά γάγγλια (Gerfen, 1992). Η ντοπαµινεργική προβολή Μία κύρια είσοδος προς το ραβδωτό σώµα είναι από τους ντοπαµινεργικούς πυρήνες του µεσεγκεφάλου. Οι ντοπαµινεργικοί πυρήνες του µέσου εγκεφάλου διακρίνονται από τους Fuxe και Dahlstrom στις περιοχές Α8, Α9 και Α10 ή αντίστοιχα οπίσθια ερυθρή περιοχή (retrorubral field), µέλαινα ουσία (substantia nigra) και κοιλιακό καλυπτρικό πεδίο (ventral tegmental area). Η προβολή των ντοπαµινεργικών νευρώνων στο ραβδωτό δεν είναι τυχαία. Το κινητικό ραβδωτό λαµβάνει είσοδο κυρίως από την πλευρική SNpc, το συνειρµικό ραβδωτό σώµα δέχεται είσοδο από τη µέση SNpc και το VTA ενώ το µεταιχµιακό ραβδωτό λαµβάνει κυρίως από τη VTA και µια µικρή συνδροµή από τη µέση SNpc. Η περιοχή Α8 προβάλλει και στις τρεις υποδιαιρέσεις του ραβδωτού σώµατος. Οι ντοπαµινεργικές απολήξεις στο ραβδωτό σώµα συνάπτονται κατά το µεγαλύτερο ποσοστό τους στους λαιµούς των ακάνθων, λιγότερο στους δενδριτικούς κλαδίσκους και ελάχιστα στο σώµα των µεσαίου µεγέθους ακανθωτών νευρώνων (Joel and Weiner, 2000) 30

31 Η σύνδεση ντοπαµινεργικών πυρήνων και ραβδωτού σώµατος είναι αµφίδροµη. Το µεταιχµιακό ραβδωτό σώµα προβάλλει στο VTA και στο ραχιαίο τµήµα της SNpc. Το κινητικό και το συνειρµικό ραβδωτό σώµα προβάλλουν στο κοιλιακό τµήµα της SNpc (το κινητικό στην πλάγια περιοχή της και το συνειρµικό στην µέση περιοχή της) καθώς και στο VTA. Και οι τρεις περιοχές προβάλλουν στην περιοχή Α8. Επίσης οι νευρώνες του ραβδωτού σώµατος προβάλλουν στους δενδρίτες των ντοπαµινεργικών κυττάρων της κοιλιακής µοίρας της SNpc που εκτείνονται στην SNpr καθώς και στους GABA-εργικούς νευρώνες της SNpr. Αν και η µεσοπλευρική οργάνωση των προβολών του ραβδωτού στην SNpr σε γενικές γραµµές διατηρείται, φαίνεται ότι στο επίπεδο των νευρώνων αυτής, πραγµατοποιείται σε κάποιο βαθµό σύγκλιση του κινητικού και του συνειρµικού ραβδωτού διότι οι δενδρίτες των κυττάρων της SNpr εκτείνονται στο ~40% της έκτασης του πυρήνα. Αντίθετα οι δενδρίτες της SNpc περιορίζονται τοπικά οπότε δεν αναµένεται στο επίπεδο αυτό να είναι δυνατή κάποιας µορφής σύγκλιση (Hedreen and DeLong, 1991). Η απελευθέρωση της ντοπαµίνης διακρίνεται στην τονική και την φασική, η πρώτη ανεξάρτητη της τετροδοτοξίνης και οφειλόµενη στην τοπική δράση των νευροδιαβιβαστών στις ντοπαµινεργικές απολήξεις και η δεύτερη εξαρτηµένη από την τετροδοτοξίνη και οφειλόµενη στην πυροδότηση των ντοπαµινεργικών νευρώνων και τελικά στην ισοροπία διεγερτικών και ανασταλτικών προβολών στη σωµατοδενδρτική περιοχή τους (Grace, 1991). Οι ντοπαµινεργικοί νευρώνες παρουσιάζουν ένα χαµηλής συχνότητας πρότυπο πυροδότησης που συχνά αποκαλείται τυχαία (spontaneous) πυροδότηση, επί της οποίας τίθεται ένα µεγαλύτερης συχνότητας πρότυπο πυροδότησης που συχνά αποκαλείται εκρηκτική πυροδότηση ή πυροδότηση κατά ριπές (burst firing). Η ρύθµιση της συχνότητας πυροδότησης των ντοπαµινεργικών νευρώνων δεν έχει ακόµα διαλευκανθεί πήρως είναι όµως γνωστό ότι το πρότυπο πυροδότησης κατά ριπές είναι µεγάλης φυσιολογικής σηµασίας για τους ντοπαµινεργικούς νευρώνες διότι θεωρείται ότι αντιπροσωπεύει την παρουσίαση στον οργανισµό ευχάριστων ή περίοπτων ερεθισµάτων ή αποροσδόκητων επιβραβεύσεων ή/και ότι προβλέπει επερχόµενες ανταµοιβές (Schultz, 1998). Η εµπλοκή του ντοπαµινεργικού συστήµατος σε αυτές τις διαδικασίες το καθιστούν στόχο ψυχοτρόπων φαρµάκων και ουσιών εθισµού αλλά και εν πολλοίς υπεύθυνο για ψυχικές και νοητικές διατραχές ασθενών µε ντοπαµινεργικές διαταραχές. 31

ΜΑΘΗΜΑ 3ο ΜΕΡΟΣ Γ ΝΕΥΡΟΔΙΑΒΙΒΑΣΤΕΣ

ΜΑΘΗΜΑ 3ο ΜΕΡΟΣ Γ ΝΕΥΡΟΔΙΑΒΙΒΑΣΤΕΣ ΜΑΘΗΜΑ 3ο ΜΕΡΟΣ Γ ΝΕΥΡΟΔΙΑΒΙΒΑΣΤΕΣ ΝΕΥΡΟΔΙΑΒΙΒΑΣΤΕΣ Ορίζουμε ως διαβιβαστή μια ουσία που απελευθερώνεται από έναν νευρώνα σε μια σύναψη και που επηρεάζει ένα άλλο κύτταρο, είτε έναν νευρώνα είτε ένα κύτταρο

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΝΕΥΡΙΚΩΝ ΚΥΤΤΑΡΩΝ ΣΥΝΑΠΤΙΚΗ ΔΙΑΒΙΒΑΣΗ ΗΛΕΚΤΡΙΚΕΣ ΣΥΝΑΨΕΙΣ ΧΗΜΙΚΕΣ ΣΥΝΑΨΕΙΣ

ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΝΕΥΡΙΚΩΝ ΚΥΤΤΑΡΩΝ ΣΥΝΑΠΤΙΚΗ ΔΙΑΒΙΒΑΣΗ ΗΛΕΚΤΡΙΚΕΣ ΣΥΝΑΨΕΙΣ ΧΗΜΙΚΕΣ ΣΥΝΑΨΕΙΣ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΝΕΥΡΙΚΩΝ ΚΥΤΤΑΡΩΝ ΣΥΝΑΠΤΙΚΗ ΔΙΑΒΙΒΑΣΗ ΗΛΕΚΤΡΙΚΕΣ ΣΥΝΑΨΕΙΣ ΧΗΜΙΚΕΣ ΣΥΝΑΨΕΙΣ ΝΕΥΡΟΔΙΑΒΙΒΑΣΤΕΣ ΑΠΕΛΕΥΘΕΡΩΣΗ ΝΕΥΡΟΔΙΑΒΙΒΑΣΤΩΝ ΥΠΟΔΟΧΕΙΣ ΝΕΥΡΟΔΙΑΒΙΒΑΣΤΩΝ 1 Ηλεκτρικές και Χημικές Συνάψεις 2 Ηλεκτρικές

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ 3ο ΜΕΡΟΣ Α ΣΥΝΑΠΤΙΚΗ ΟΛΟΚΛΗΡΩΣΗ

ΜΑΘΗΜΑ 3ο ΜΕΡΟΣ Α ΣΥΝΑΠΤΙΚΗ ΟΛΟΚΛΗΡΩΣΗ ΜΑΘΗΜΑ 3ο ΜΕΡΟΣ Α ΣΥΝΑΠΤΙΚΗ ΟΛΟΚΛΗΡΩΣΗ Όπως συμβαίνει με τη συναπτική διαβίβαση στη νευρομυϊκή σύναψη, σε πολλές μορφές επικοινωνίας μεταξύ νευρώνων στο κεντρικό νευρικό σύστημα παρεμβαίνουν άμεσα ελεγχόμενοι

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΟ ΚΕΝΤΡΙΚΟ ΝΕΥΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΟ ΚΕΝΤΡΙΚΟ ΝΕΥΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΟ ΚΕΝΤΡΙΚΟ ΝΕΥΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ Νευρικό Σύστημα 2 Ανατομία ΝΣ ΝΣ ΚΝΣ (εγκέφαλος + ΝΜ) ΠΝΣ Προσαγωγό (αισθητικό) Απαγωγό Κινητικοί νευρώνες ΑΝΣ Συμπαθητικό Παρασυμπαθητικό 3 Οι διαταραχές της λειτουργίας

Διαβάστε περισσότερα

Ηλίας Ηλιόπουλος Εργαστήριο Γενετικής, Τµήµα Γεωπονικής Βιοτεχνολογίας, Γεωπονικό Πανεπιστήµιο Αθηνών

Ηλίας Ηλιόπουλος Εργαστήριο Γενετικής, Τµήµα Γεωπονικής Βιοτεχνολογίας, Γεωπονικό Πανεπιστήµιο Αθηνών Χηµική Μεταβίβαση Σήµατος Ηλίας Ηλιόπουλος Εργαστήριο Γενετικής, Τµήµα Γεωπονικής Βιοτεχνολογίας, Γεωπονικό Πανεπιστήµιο Αθηνών 1 Η Επικοινωνία στα Ζωϊκά Κύτταρα 1. Δίκτυα εξωκυτταρικών και ενδοκυτταρικών

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΖΩΩΝ 7-8/ Π.Παπαζαφείρη ΣΥΝΑΨΕΙΣ

ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΖΩΩΝ 7-8/ Π.Παπαζαφείρη ΣΥΝΑΨΕΙΣ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΖΩΩΝ 7-8/02-03-2016 Π.Παπαζαφείρη ΣΥΝΑΨΕΙΣ Νευροδιαβιβαστές α) παραγωγή, είδη β) αναγνώριση γ) σηματοδότηση Σε πρώτη προσέγγιση, ο ορισμός του διαβιβαστή είναι: Διαβιβαστής είναι μια ουσία που

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ 3ο ΜΕΡΟΣ Β ΔΙΑΒΙΒΑΣΗ ΣΤΗ ΝΕΥΡΟΜΥΪΚΗ ΣΥΝΑΨΗ

ΜΑΘΗΜΑ 3ο ΜΕΡΟΣ Β ΔΙΑΒΙΒΑΣΗ ΣΤΗ ΝΕΥΡΟΜΥΪΚΗ ΣΥΝΑΨΗ ΜΑΘΗΜΑ 3ο ΜΕΡΟΣ Β ΔΙΑΒΙΒΑΣΗ ΣΤΗ ΝΕΥΡΟΜΥΪΚΗ ΣΥΝΑΨΗ Η νευρομυϊκή σύναψη αποτελεί ιδιαίτερη μορφή σύναψης μεταξύ του κινητικού νευρώνα και της σκελετικής μυϊκής ίνας Είναι ορατή με το οπτικό μικροσκόπιο Στην

Διαβάστε περισσότερα

Θάλαμος, Φλοιός του Εγκεφάλου & Δικτυωτός Σχηματισμός. Α. Χατζηευθυμίου Αν. Καθηγήτρια Ιατρικής Φυσιολογίας

Θάλαμος, Φλοιός του Εγκεφάλου & Δικτυωτός Σχηματισμός. Α. Χατζηευθυμίου Αν. Καθηγήτρια Ιατρικής Φυσιολογίας Θάλαμος, Φλοιός του Εγκεφάλου & Δικτυωτός Σχηματισμός Α. Χατζηευθυμίου Αν. Καθηγήτρια Ιατρικής Φυσιολογίας Θάλαμος Ο θάλαμος: «πύλη προς τον εγκέφαλο» Είναι μια μεγάλη συλλογή νευρώνων στο διεγκέφαλο Παίρνει

Διαβάστε περισσότερα

Εγκέφαλος και Έλεγχος της Κίνησης. 4 διακριτά υποσυστήματα που αλληλεπιδρούν

Εγκέφαλος και Έλεγχος της Κίνησης. 4 διακριτά υποσυστήματα που αλληλεπιδρούν Τα Βασικά Γάγγλια Εγκέφαλος και Έλεγχος της Κίνησης 4 διακριτά υποσυστήματα που αλληλεπιδρούν Εγκέφαλος και Έλεγχος της Κίνησης 4 διακριτά υποσυστήματα που αλληλεπιδρούν Εγκέφαλος και Έλεγχος της Κίνησης

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΝΤΡΙΚΟ ΝΕΥΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ

ΚΕΝΤΡΙΚΟ ΝΕΥΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΚΕΝΤΡΙΚΟ ΝΕΥΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ Εγκέφαλος Μεγάλη αιµάτωση, πολύ σηµαντική για την λειτουργία του Επικοινωνία µε το περιβάλλον Χρησιµοποιεί το 20% του Ο 2 και ως πηγή ενέργειας γλυκόζη Στις χειρουργικές επεµβάσεις

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 1 ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΝΕΥΡΟΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ

Κεφάλαιο 1 ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΝΕΥΡΟΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ Κεφάλαιο 1 ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΝΕΥΡΟΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ 1.1. Εισαγωγή Ο ζωντανός οργανισµός έχει την ικανότητα να αντιδρά σε µεταβολές που συµβαίνουν στο περιβάλλον και στο εσωτερικό του. Οι µεταβολές αυτές ονοµάζονται

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟ492: ΝΕΥΡΟΒΙΟΛΟΓΙΑ

ΒΙΟ492: ΝΕΥΡΟΒΙΟΛΟΓΙΑ ΒΙΟ492: ΝΕΥΡΟΒΙΟΛΟΓΙΑ Δρ. Κυριακή Σιδηροπούλου Λέκτορας Νευροφυσιολογίας Γραφείο: Γ316δ ΤΗΛ: 28103940871 (γραφείο) E- MAIL: sidirop@imbb.forth.gr Εισαγωγή Σιδηροπούλου - Νευροβιολογία 1 Δομή μαθήματος

Διαβάστε περισσότερα

Ρύθµιση κυτταρικής λειτουργίας. Μεταγωγή σήµατος

Ρύθµιση κυτταρικής λειτουργίας. Μεταγωγή σήµατος Ρύθµιση κυτταρικής λειτουργίας Μεταγωγή σήµατος 1 Εισαγωγή Η διαδικασία εξέλιξης των πολυκύτταρων οργανισµών (πρίν 2.5 δις χρόνια) άρχισε πολύ πιο αργά από την ύπαρξη των µονοκύτταρων οργανισµών (πρίν

Διαβάστε περισσότερα

Νευροδιαβιβαστές και συμπεριφορά

Νευροδιαβιβαστές και συμπεριφορά ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Νευροδιαβιβαστές και συμπεριφορά Νευροβιολογία της λήψης τροφής Διδάσκοντες: Καθ. Α. Ψαρροπούλου, Λεκ. Χ. Λαμπρακάκης Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

ΗΛΕΚΤΡΙΚΕΣ ΣΥΝΑΨΕΙΣ:ΔΟΜΗ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ

ΗΛΕΚΤΡΙΚΕΣ ΣΥΝΑΨΕΙΣ:ΔΟΜΗ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΖΩΩΝ 5-6/29-02-2016 Π.Παπαζαφείρη ΣΥΝΑΨΕΙΣ 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ 2. ΗΛΕΚΤΡΙΚΕΣ ΣΥΝΑΨΕΙΣ:ΔΟΜΗ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ 3. ΧΗΜΙΚΕΣ ΣΥΝΑΨΕΙΣ:ΔΟΜΗ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ 4. ΚΕΝΤΡΙΚΕΣ ΣΥΝΑΨΕΙΣ ΡΥΘΜΙΣΗ 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ διαβίβαση στο νευρικό

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΤΜΗΜΑ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΒΑΣΙΚΕΣ ΙΑΤΡΙΚΕΣ ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΔΙΔΑΚΤΟΡΙΚΗ ΔΙΑΤΡΙΒΗ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΤΜΗΜΑ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΒΑΣΙΚΕΣ ΙΑΤΡΙΚΕΣ ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΔΙΔΑΚΤΟΡΙΚΗ ΔΙΑΤΡΙΒΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΤΜΗΜΑ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΒΑΣΙΚΕΣ ΙΑΤΡΙΚΕΣ ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΔΙΔΑΚΤΟΡΙΚΗ ΔΙΑΤΡΙΒΗ ΜΕΛΕΤΗ ΤΩΝ ΥΠΟΜΟΝΑΔΩΝ ΤΩΝ ΥΠΟΔΟΧΕΩΝ ΔΙΕΓΕΡΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΑΝΑΣΤΑΛΤΙΚΩΝ ΑΜΙΝΟΞΕΩΝ ΣΤΟΝ ΕΓΚΕΦΑΛΟ

Διαβάστε περισσότερα

K. I. Boυμβουράκης Αν. Καθηγητής Νευρολογίας Β Νευρολογική Κλινική Πανεπιστημίου Αθηνών Π.Γ.Ν. ΑΤΤΙΚΟΝ

K. I. Boυμβουράκης Αν. Καθηγητής Νευρολογίας Β Νευρολογική Κλινική Πανεπιστημίου Αθηνών Π.Γ.Ν. ΑΤΤΙΚΟΝ K. I. Boυμβουράκης Αν. Καθηγητής Νευρολογίας Β Νευρολογική Κλινική Πανεπιστημίου Αθηνών Π.Γ.Ν. ΑΤΤΙΚΟΝ κατάσταση ετοιμότητος του μυός ενός βαθμού μόνιμης σύσπασης που διατηρούν οι μύες στην ηρεμία αποτελεί

Διαβάστε περισσότερα

Εγκέφαλος και Έλεγχος της Κίνησης

Εγκέφαλος και Έλεγχος της Κίνησης Παρεγκεφαλίδα Εγκέφαλος και Έλεγχος της Κίνησης 3 4 Γενικά Cerebellum = Little brain 10% όγκου εγκεφάλου, >50% του συνόλου των νευρώνων του εγκεφάλου Κανονικότητα στη διάταξη των νευρώνων και τις διασυνδέσεις

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Βιολογία ΙI Κυτταρική Επικοινωνία Διδάσκοντες: Σ. Γεωργάτος, Θ. Τζαβάρας, Π. Κούκλης, Χ. Αγγελίδης Υπεύθυνος μαθήματος: Σ. Γεωργάτος Άδειες Χρήσης Το

Διαβάστε περισσότερα

Απ. Χατζηευθυμίου Αν Καθηγήτρια Ιατρικής Φυσιολογίας

Απ. Χατζηευθυμίου Αν Καθηγήτρια Ιατρικής Φυσιολογίας Απ. Χατζηευθυμίου Αν Καθηγήτρια Ιατρικής Φυσιολογίας Το 80% περίπου της γεύσης του φαγητού παρέχεται στην πραγματικότητα από την αίσθηση της όσφρησης. Η μυρωδιά μιας ουσίας σχετίζεται άμεσα με τη χημική

Διαβάστε περισσότερα

Μνήμη και μάθηση. Συμπεριφορικό επίπεδο Κυτταρικό επίπεδο. Παρασκευή, 5 Απριλίου 13

Μνήμη και μάθηση. Συμπεριφορικό επίπεδο Κυτταρικό επίπεδο. Παρασκευή, 5 Απριλίου 13 Μνήμη και μάθηση Συμπεριφορικό επίπεδο Κυτταρικό επίπεδο Κατηγορίες μνήμης Βραχύχρονη/Μακρόχρονη μνήνη Έκδηλη μνήμη (ιππόκαμπος/φλοιός) Άδηλη μνήμη (αμυγδαλή, παρεγκεφαλίδα) Συνειρμική Μη συνειρμική Διαδικαστική

Διαβάστε περισσότερα

Συστήματα επικοινωνίας Ανθρωπίνου σώματος. ενδοκρινολογικό νευρικό σύστημα

Συστήματα επικοινωνίας Ανθρωπίνου σώματος. ενδοκρινολογικό νευρικό σύστημα Κύτταρο Το κύτταρο αποτελείται από μέρη τα οποία έχουν συγκεκριμένη δομή και επιτελούν μία συγκεκριμένη λειτουργία στην όλη οργάνωση του κυττάρου. Δομή κυτταροπλασματικής μεμβράνης Συστήματα επικοινωνίας

Διαβάστε περισσότερα

Oδοί και μηχανισμοί ευκαρυωτικής μεταγωγής σήματος

Oδοί και μηχανισμοί ευκαρυωτικής μεταγωγής σήματος MOPIAKH BIOΛOΓIA ΦAPMAKEYTIKHΣ ΔIAΛEΞΕΙΣ 10-12 Oδοί και μηχανισμοί ευκαρυωτικής μεταγωγής σήματος (Πως γίνονται αντιληπτά τα μηνύματα και πως δίδονται οι απαντήσεις) Δρ. Xρήστος Παναγιωτίδης, Tµήµα Φαρµακευτικής

Διαβάστε περισσότερα

9. ΝΕΥΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΔΟΜΗ ΚΑΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΤΩΝ ΝΕΥΡΙΚΩΝ. Νευρώνες

9. ΝΕΥΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΔΟΜΗ ΚΑΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΤΩΝ ΝΕΥΡΙΚΩΝ. Νευρώνες 9. ΝΕΥΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ Το νευρικό σύστημα μαζί με το σύστημα των ενδοκρινών αδένων συμβάλλουν στη διατήρηση σταθερού εσωτερικού περιβάλλοντος (ομοιόσταση), ελέγχοντας και συντονίζοντας τις λειτουργίες των

Διαβάστε περισσότερα

+ - - εκπολώνεται. ΗΛΕΚΤΡΟMYΟΓΡΑΦΗΜΑ

+ - - εκπολώνεται. ΗΛΕΚΤΡΟMYΟΓΡΑΦΗΜΑ ΗΛΕΚΤΡΟMYΟΓΡΑΦΗΜΑ Στόχοι Κατανόησης: -Να σας είναι ξεκάθαρες οι έννοιες πόλωση, εκπόλωση, υπερπόλωση, διεγερτικό ερέθισμα, ανασταλτικό ερέθισμα, κατώφλιο δυναμικό, υποκατώφλιες εκπολώσεις, υπερκατώφλιες

Διαβάστε περισσότερα

Κυτταρα ζυμομύκητα αποκρίνονται σε σήμα ζευγαρώματος

Κυτταρα ζυμομύκητα αποκρίνονται σε σήμα ζευγαρώματος Κυτταρα ζυμομύκητα αποκρίνονται σε σήμα ζευγαρώματος Στους πολυκύτταρους οργανισμούς οι θεμελιώδεις κυτταρικές λειτουργίες εξαρτώνται από σύνθετα σηματοδοτικά μονοπάτια Κυτταρική επικοινωνία Τύποι επικοινωνίας

Διαβάστε περισσότερα

Σύναψη µεταξύ της απόληξης του νευράξονα ενός νευρώνα και του δενδρίτη ενός άλλου νευρώνα.

Σύναψη µεταξύ της απόληξης του νευράξονα ενός νευρώνα και του δενδρίτη ενός άλλου νευρώνα. ΟΙ ΝΕΥΡΩΝΕΣ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΟΥΝ ΜΕΣΩ ΤΗΣ ΣΥΝΑΨΗΣ Άντα Μητσάκου Αναπληρώτρια Καθηγήτρια, Ιατρική Σχολή, Πανεπιστήµιο Πατρών Γνωρίζουµε ότι είµαστε ικανοί να εκτελούµε σύνθετες νοητικές διεργασίες εξαιτίας της

Διαβάστε περισσότερα

ΗΛΕΚΤΡΙΚΑ ΣΗΜΑΤΑ ΑΠΟ ΤΟ ΣΩΜΑ (I)

ΗΛΕΚΤΡΙΚΑ ΣΗΜΑΤΑ ΑΠΟ ΤΟ ΣΩΜΑ (I) ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΗΛΕΚΤΡΙΚΑ ΣΗΜΑΤΑ ΑΠΟ ΤΟ ΣΩΜΑ (I) Γιάννης Τσούγκος ΓΕΝΙΚΑ:...πολλούς αιώνες πριν μελετηθεί επιστημονικά ο ηλεκτρισμός οι άνθρωποι γνώριζαν

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΙΚΗ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ. Γιώργος Ανωγειανάκις Εργαστήριο Πειραματικής Φυσιολογίας 2310-999054 (προσωπικό) 2310-999185 (γραμματεία) anogian@auth.

ΓΕΝΙΚΗ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ. Γιώργος Ανωγειανάκις Εργαστήριο Πειραματικής Φυσιολογίας 2310-999054 (προσωπικό) 2310-999185 (γραμματεία) anogian@auth. ΓΕΝΙΚΗ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ Γιώργος Ανωγειανάκις Εργαστήριο Πειραματικής Φυσιολογίας 2310-999054 (προσωπικό) 2310-999185 (γραμματεία) anogian@auth.gr Σύνοψη των όσων εξετάσαμε για τους ιοντικούς διαύλους: 1. Διαπερνούν

Διαβάστε περισσότερα

Συναπτική ολοκλήρωση. Η διαδικασία της άθροισης όλων των εισερχόμενων διεγερτικών και ανασταλτικών σημάτων σε ένα νευρώνα. Τετάρτη, 20 Μαρτίου 13

Συναπτική ολοκλήρωση. Η διαδικασία της άθροισης όλων των εισερχόμενων διεγερτικών και ανασταλτικών σημάτων σε ένα νευρώνα. Τετάρτη, 20 Μαρτίου 13 Συναπτική ολοκλήρωση Η διαδικασία της άθροισης όλων των εισερχόμενων διεγερτικών και ανασταλτικών σημάτων σε ένα νευρώνα http://www.mpg.de/13795/learning_memory_perception?print=yes 2 Τοποθεσία συνάψεων

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΝΕΥΡΙΚΩΝ ΚΥΤΤΑΡΩΝ ΣΥΝΑΠΤΙΚΗ ΔΙΑΒΙΒΑΣΗ ΝΕΥΡΟΔΙΑΒΙΒΑΣΤΕΣ ΥΠΟΔΟΧΕΙΣ ΝΕΥΡΟΔΙΑΒΙΒΑΣΤΩΝ ΝΕΥΡΟΔΙΑΒΙΒΑΣΤΙΚΟΙ ΟΔΟΙ

ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΝΕΥΡΙΚΩΝ ΚΥΤΤΑΡΩΝ ΣΥΝΑΠΤΙΚΗ ΔΙΑΒΙΒΑΣΗ ΝΕΥΡΟΔΙΑΒΙΒΑΣΤΕΣ ΥΠΟΔΟΧΕΙΣ ΝΕΥΡΟΔΙΑΒΙΒΑΣΤΩΝ ΝΕΥΡΟΔΙΑΒΙΒΑΣΤΙΚΟΙ ΟΔΟΙ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΝΕΥΡΙΚΩΝ ΚΥΤΤΑΡΩΝ ΣΥΝΑΠΤΙΚΗ ΔΙΑΒΙΒΑΣΗ ΝΕΥΡΟΔΙΑΒΙΒΑΣΤΕΣ ΥΠΟΔΟΧΕΙΣ ΝΕΥΡΟΔΙΑΒΙΒΑΣΤΩΝ ΝΕΥΡΟΔΙΑΒΙΒΑΣΤΙΚΟΙ ΟΔΟΙ Κύρια Ιδιότητα του Νευρικού Συστήµατος Το κύριο χαρακτηριστικό του νευρικού συστήµατος

Διαβάστε περισσότερα

Θέµατα διάλεξης ΝΕΥΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΚΑΙ ΜΥΪΚΗ ΣΥΣΤΟΛΗ. Τρόποι µετάδοσης των νευρικών σηµάτων. υναµικό Ηρεµίας. Νευρώνας

Θέµατα διάλεξης ΝΕΥΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΚΑΙ ΜΥΪΚΗ ΣΥΣΤΟΛΗ. Τρόποι µετάδοσης των νευρικών σηµάτων. υναµικό Ηρεµίας. Νευρώνας Θέµατα διάλεξης MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΝΕΥΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΚΑΙ ΜΥΪΚΗ ΣΥΣΤΟΛΗ Τρόποι µετάδοσης νευρικών σηµάτων Ρόλος και λειτουργία των νευροδιαβιβαστών

Διαβάστε περισσότερα

ΜΟΝΟΠΑΤΙΑ ΕΝΔΟΚΥΤΤΑΡΙΚΗΣ ΜΕΤΑΓΩΓΗΣ ΣΗΜΑΤΟΣ

ΜΟΝΟΠΑΤΙΑ ΕΝΔΟΚΥΤΤΑΡΙΚΗΣ ΜΕΤΑΓΩΓΗΣ ΣΗΜΑΤΟΣ ΜΟΝΟΠΑΤΙΑ ΕΝΔΟΚΥΤΤΑΡΙΚΗΣ ΜΕΤΑΓΩΓΗΣ ΣΗΜΑΤΟΣ Το ένζυμο Αδενυλική κυκλάση, υπεύθυνο για τη βιοσύνθεση του camp. Το camp είναι ένα παράδειγμα μορίου «αγγελιοφόρου» καθοδικά των G πρωτεινών Αύξηση του camp

Διαβάστε περισσότερα

Ενότητα: Κυτταρική Σηματοδότηση. Σ. Ταραβήρας Αναπληρωτής Καθηγητής ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ

Ενότητα: Κυτταρική Σηματοδότηση. Σ. Ταραβήρας Αναπληρωτής Καθηγητής ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ Ενότητα: Κυτταρική Σηματοδότηση Σ. Ταραβήρας Αναπληρωτής Καθηγητής ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ Κυτταρική σηματοδότηση Στόχοι Αρχές φυσιολογικής ρύθμισης Μορφές επικοινωνίας και σηματοδότησης Μοριακή βάση κυτταρικής

Διαβάστε περισσότερα

Σκοπός του μαθήματος είναι ο συνδυασμός των θεωρητικών και ποσοτικών τεχνικών με τις αντίστοιχες περιγραφικές. Κεφάλαιο 1: περιγράφονται οι βασικές

Σκοπός του μαθήματος είναι ο συνδυασμός των θεωρητικών και ποσοτικών τεχνικών με τις αντίστοιχες περιγραφικές. Κεφάλαιο 1: περιγράφονται οι βασικές Εισαγωγή Ασχολείται με τη μελέτη των ηλεκτρικών, η λ ε κ τ ρ ο μ α γ ν η τ ι κ ώ ν κ α ι μ α γ ν η τ ι κ ώ ν φαινομένων που εμφανίζονται στους βιολογικούς ιστούς. Το αντικείμενο του εμβιοηλεκτρομαγνητισμού

Διαβάστε περισσότερα

Προσομοίωση της φυσιολογίας των βασικών γαγγλίων στη νόσο του Πάρκινσον μέσω ενός λεπτομερούς πολυεπίπεδου υπολογιστικού μοντέλου ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ

Προσομοίωση της φυσιολογίας των βασικών γαγγλίων στη νόσο του Πάρκινσον μέσω ενός λεπτομερούς πολυεπίπεδου υπολογιστικού μοντέλου ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΕΘΝΙΚΟ ΜΕΤΣΟΒΙΟ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ ΣΧΟΛΗ ΗΛΕΚΤΡΟΛΟΓΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΚΑΙ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΩΝ ΤΟΜΕΑΣ ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ ΜΕΤΑΔΟΣΗΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΥΛΙΚΩΝ Προσομοίωση της φυσιολογίας των βασικών γαγγλίων στη νόσο

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΗΣ ΝΤΟΠΑΜΙΝΕΡΓΙΚΗΣ ΕΚΦΥΛΙΣΗΣ ΣΤΗ ΦΩΣΦΟΡΥΛΙΩΣΗ ΤΟΥ ΥΠΟΔΟΧΕΑ NMDA ΣΤΟ ΡΑΒΔΩΤΟ ΣΩΜΑ ΕΓΚΕΦΑΛΟΥ ΜΥΟΣ

ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΗΣ ΝΤΟΠΑΜΙΝΕΡΓΙΚΗΣ ΕΚΦΥΛΙΣΗΣ ΣΤΗ ΦΩΣΦΟΡΥΛΙΩΣΗ ΤΟΥ ΥΠΟΔΟΧΕΑ NMDA ΣΤΟ ΡΑΒΔΩΤΟ ΣΩΜΑ ΕΓΚΕΦΑΛΟΥ ΜΥΟΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΣΤΙΣ ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΒΑΣΙΚΩΝ ΙΑΤΡΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ ΣΠΟΥΔΩΝ: ΝΕΥΡΟΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

και χρειάζεται μέσα στο ρύθμιση εναρμόνιση των διαφόρων ενζυμικών δραστηριοτήτων. ενζύμων κύτταρο τρόπους

και χρειάζεται μέσα στο ρύθμιση εναρμόνιση των διαφόρων ενζυμικών δραστηριοτήτων. ενζύμων κύτταρο τρόπους Για να εξασφαλιστεί η σωστή και αρμονική έκφραση των ενζύμων μέσα στο κύτταρο χρειάζεται ρύθμιση εναρμόνιση των διαφόρων ενζυμικών δραστηριοτήτων. και Η εναρμόνιση αυτή επιτυγχάνεται με διάφορους τρόπους

Διαβάστε περισσότερα

Ηεξέλιξη της πολυκυτταρικότητας

Ηεξέλιξη της πολυκυτταρικότητας ΚΥΤΤΑΡΙΚΗ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ Τα κύτταρα επικοινωνούν µεταξύ τους και µε το περιβάλλον προκειµένου να συντονίζουν τις λειτουργίες που απαιτούνται για την αύξηση, ανάπτυξη και λειτουργία ενός οργανισµού Η επικοινωνία

Διαβάστε περισσότερα

Εσωτερική Κατασκευή των Εγκεφαλικών Ηµισφαιρίων

Εσωτερική Κατασκευή των Εγκεφαλικών Ηµισφαιρίων Εσωτερική Κατασκευή των Εγκεφαλικών Ηµισφαιρίων Διάµεσος Εγκέφαλος (Θάλαµος) Ελίζαµπεθ Τζόνσον Εργαστήριο Ανατοµίας Ιατρική Σχολή Στο εσωτερικό των ηµισφαιρίων υπάρχου πλάγιες κοιλίες λευκή ουσία Βασικά

Διαβάστε περισσότερα

2. Μεμβρανικά δυναμικά του νευρικού κυττάρου

2. Μεμβρανικά δυναμικά του νευρικού κυττάρου 2. Μεμβρανικά δυναμικά του νευρικού κυττάρου Στόχοι κατανόησης: Διαφορά δυναμικού της κυτταρικής μεμβράνης ενός νευρικού κυττάρου: Τί είναι; Πώς δημιουργείται; Ποιά είδη διαφοράς δυναμικού της μεμβράνης

Διαβάστε περισσότερα

Νευρικό σύστημα - εισαγωγή. Μιχάλης Ζωγραφάκης - Σφακιανάκης Νοσηλευτής ΠΕ, M.Sc. Καθηγητής Εφαρμ. Νοσηλευτικής ΤΕΙ ΚΡΗΤΗΣ

Νευρικό σύστημα - εισαγωγή. Μιχάλης Ζωγραφάκης - Σφακιανάκης Νοσηλευτής ΠΕ, M.Sc. Καθηγητής Εφαρμ. Νοσηλευτικής ΤΕΙ ΚΡΗΤΗΣ Νευρικό σύστημα - εισαγωγή Μιχάλης Ζωγραφάκης - Σφακιανάκης Νοσηλευτής ΠΕ, M.Sc. Καθηγητής Εφαρμ. Νοσηλευτικής ΤΕΙ ΚΡΗΤΗΣ Δενδρίτες Κυτταρικό σώμα Προσυναπτικό κύτταρο Πυρήνας Άξονας Κόμβοι Ranvier Μυελώδες

Διαβάστε περισσότερα

Ανακεφαλαιώνοντας, οι διάφορες ρυθµίσεις ώστε να µη γίνεται ταυτόχρονα και βιοσύνθεση και β-οξείδωση είναι οι ακόλουθες: Ηγλυκαγόνηκαιηεπινεφρίνη

Ανακεφαλαιώνοντας, οι διάφορες ρυθµίσεις ώστε να µη γίνεται ταυτόχρονα και βιοσύνθεση και β-οξείδωση είναι οι ακόλουθες: Ηγλυκαγόνηκαιηεπινεφρίνη Ανακεφαλαιώνοντας, οι διάφορες ρυθµίσεις ώστε να µη γίνεται ταυτόχρονα και βιοσύνθεση και β-οξείδωση είναι οι ακόλουθες: Ηγλυκαγόνηκαιηεπινεφρίνη (αδρεναλίνη) ευνοούν τη β-οξείδωση και την κινητοποίηση

Διαβάστε περισσότερα

Προσυναπτικά: 1.δυναµικό παλµού 2.σύνθεση νευροδιαβιβαστών 3.µεταβολισµός 4.έκκριση 5.επαναπρόσληψη 6.διάσπαση

Προσυναπτικά: 1.δυναµικό παλµού 2.σύνθεση νευροδιαβιβαστών 3.µεταβολισµός 4.έκκριση 5.επαναπρόσληψη 6.διάσπαση Επίδραση Φαρµάκων στο ΚΝΣ Προσυναπτικά: 1.δυναµικό παλµού 2.σύνθεση νευροδιαβιβαστών 3.µεταβολισµός 4.έκκριση 5.επαναπρόσληψη 6.διάσπαση Μετασυναπτικά: 7.σύνδεση µε τον υποδοχέα 8.µεταβολές διαπερατότητας

Διαβάστε περισσότερα

Νευροδιαβιβαστές και συμπεριφορά

Νευροδιαβιβαστές και συμπεριφορά ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Νευροδιαβιβαστές και συμπεριφορά Νευροβιολογία της Σχιζοφρένειας Διδάσκοντες: Καθ. Α. Ψαρροπούλου, Λεκ. Χ. Λαμπρακάκης Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

ηδιεργασία µε την οποία αποκτούµε γνώσεις για τον κόσµο η οποία θα οδηγήσει στην τροποποίηση µιας συµπεριφοράς

ηδιεργασία µε την οποία αποκτούµε γνώσεις για τον κόσµο η οποία θα οδηγήσει στην τροποποίηση µιας συµπεριφοράς Μάθηση και Μνήµη Μάθηση Μνήµη Μάθηση: Μνήµη: ηδιεργασία µε την οποία αποκτούµε γνώσεις για τον κόσµο η οποία θα οδηγήσει στην τροποποίηση µιας συµπεριφοράς ηαποθήκευσητωνπληροφοριώναυτών η ικανότητα να

Διαβάστε περισσότερα

Θέµατα ιάλεξης ΠΡΩΤΕΪΝΕΣ - ΕΝΖΥΜΑ ΠΡΩΤΕΪΝΕΣ. ιαχωρισµός Αµινοξέων

Θέµατα ιάλεξης ΠΡΩΤΕΪΝΕΣ - ΕΝΖΥΜΑ ΠΡΩΤΕΪΝΕΣ. ιαχωρισµός Αµινοξέων MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΠΡΩΤΕΪΝΕΣ - ΕΝΖΥΜΑ Θέµατα ιάλεξης οµή, αριθµός και διαχωρισµός των αµινοξέων Ένωση αµινοξέων µε τον πεπτιδικό δεσµό

Διαβάστε περισσότερα

ΡΥΘΜΙΣΗ ΤΟΥ ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΥ ΤΩΝ ΛΙΠΟΕΙ ΩΝ

ΡΥΘΜΙΣΗ ΤΟΥ ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΥ ΤΩΝ ΛΙΠΟΕΙ ΩΝ ΡΥΘΜΙΣΗ ΤΟΥ ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΥ ΤΩΝ ΛΙΠΟΕΙ ΩΝ Η επιβίωση των ζώντων οργανισµών οφείλεται εκτός των άλλων και στην ικανότητά τους να ρυθµίζουν την αποθήκευση και την κινητοποίηση της ενέργειας για το µεταβολισµότους.

Διαβάστε περισσότερα

Πρώτα μηνύματα: ορμόνες, νευροδιαβιβαστές, παρακρινείς/αυτοκρινείς παράγοντες που φθάνουν στηνκμαπότονεξωκυττάριοχώροκαιδεσμεύονται με ειδικούς

Πρώτα μηνύματα: ορμόνες, νευροδιαβιβαστές, παρακρινείς/αυτοκρινείς παράγοντες που φθάνουν στηνκμαπότονεξωκυττάριοχώροκαιδεσμεύονται με ειδικούς Πρώτα μηνύματα: ορμόνες, νευροδιαβιβαστές, παρακρινείς/αυτοκρινείς παράγοντες που φθάνουν στηνκμαπότονεξωκυττάριοχώροκαιδεσμεύονται με ειδικούς κυτταρικούς υποδοχείς Δεύτερα μηνύματα: μη-πρωτεϊνικές ουσίες

Διαβάστε περισσότερα

Συστήµατα Αισθήσεων Σωµατικές Αισθήσεις

Συστήµατα Αισθήσεων Σωµατικές Αισθήσεις Συστήµατα Αισθήσεων Σωµατικές Αισθήσεις ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΝΕΥΡΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ Φλοιός (Ανώτερος Εγκέφαλος) Κατώτερος Εγκέφαλος Ειδικές Αισθήσεις Εν τω Βάθει Αισθητικότητα Επί πολλής Αισθητικότητα Χυµικά Ερεθίσµατα

Διαβάστε περισσότερα

Κεφαλαιο 11 ο ΝΕΥΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ. Νευρικό 1

Κεφαλαιο 11 ο ΝΕΥΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ. Νευρικό 1 Κεφαλαιο 11 ο ΝΕΥΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ Νευρικό 1 ΝΕΥΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ Το νευρικό σύστηµα συντονίζει τη λειτουργία όλων των άλλων συστηµάτων. Χωρίζεται σε δύο επί µέρους συστήµατα: Το Σωµατικό Νευρικό Σύστηµα το οποίο

Διαβάστε περισσότερα

Τι θα προτιμούσατε; Γνωστική Ψυχολογία Ι (ΨΧ32) 25/4/2012. Διάλεξη 5 Όραση και οπτική αντίληψη. Πέτρος Ρούσσος. Να περιγράψετε τι βλέπετε στην εικόνα;

Τι θα προτιμούσατε; Γνωστική Ψυχολογία Ι (ΨΧ32) 25/4/2012. Διάλεξη 5 Όραση και οπτική αντίληψη. Πέτρος Ρούσσος. Να περιγράψετε τι βλέπετε στην εικόνα; Γνωστική Ψυχολογία Ι (ΨΧ32) Διάλεξη 5 Όραση και οπτική αντίληψη Πέτρος Ρούσσος Να περιγράψετε τι βλέπετε στην εικόνα; Τι θα προτιμούσατε; Ή να αντιμετωπίσετε τον Γκάρι Κασπάροβ σε μια παρτίδα σκάκι; 1

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ 8ο ΜΕΡΟΣ Α ΑΙΜΑΤΟ-ΕΓΚΕΦΑΛΙΚΟΣ ΦΡΑΓΜΟΣ

ΜΑΘΗΜΑ 8ο ΜΕΡΟΣ Α ΑΙΜΑΤΟ-ΕΓΚΕΦΑΛΙΚΟΣ ΦΡΑΓΜΟΣ ΜΑΘΗΜΑ 8ο ΜΕΡΟΣ Α ΑΙΜΑΤΟ-ΕΓΚΕΦΑΛΙΚΟΣ ΦΡΑΓΜΟΣ ΑΙΜΑΤΟ-ΕΓΚΕΦΑΛΙΚΟΣ ΦΡΑΓΜΟΣ ΚΑΙ ΦΡΑΓΜΟΣ ΑΙΜΑΤΟΣΕΓΚΕΦΑΛΟΝΩΤΙΑΙΟΥ ΥΓΡΟΥ Το ΚΝΣ για να λειτουργεί φυσιολογικά χρειάζεται πολύ σταθερό περιβάλλον Η σταθερότητα αυτή

Διαβάστε περισσότερα

Εσωτερική Κατασκευή των Εγκεφαλικών Ηµισφαιρίων. Μεταιχµιακό Σύστηµα

Εσωτερική Κατασκευή των Εγκεφαλικών Ηµισφαιρίων. Μεταιχµιακό Σύστηµα Εσωτερική Κατασκευή των Εγκεφαλικών Ηµισφαιρίων Μεταιχµιακό Σύστηµα Στο εσωτερικό των ηµισφαιρίων υπάρχου πλάγιες κοιλίες λευκή ουσία Βασικά Γάγγλια µεταιχµιακό (στεφανιαίο) σύστηµα διάµεσος εγκέφαλος

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΣΧΟΛΗ ΘΕΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ Ι ΑΚΤΟΡΙΚΗ ΙΑΤΡΙΒΗ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΣΧΟΛΗ ΘΕΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ Ι ΑΚΤΟΡΙΚΗ ΙΑΤΡΙΒΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΣΧΟΛΗ ΘΕΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ Ι ΑΚΤΟΡΙΚΗ ΙΑΤΡΙΒΗ Μελέτη γονιδίων που εµπλέκονται σε µηχανισµούς νευροεκφύλισης στο γενετικό µοντέλο ντοπαµινεργικής απονεύρωσης µυός weaver

Διαβάστε περισσότερα

Εργασία για το μάθημα της Βιολογίας. Περίληψη πάνω στο κεφάλαιο 3 του σχολικού βιβλίου

Εργασία για το μάθημα της Βιολογίας. Περίληψη πάνω στο κεφάλαιο 3 του σχολικού βιβλίου Εργασία για το μάθημα της Βιολογίας Περίληψη πάνω στο κεφάλαιο 3 του σχολικού βιβλίου Στο 3 ο κεφάλαιο του βιβλίου η συγγραφική ομάδα πραγματεύεται την ενέργεια και την σχέση που έχει αυτή με τους οργανισμούς

Διαβάστε περισσότερα

ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ Μνήμη και Μάθηση Νόσος του Alzheimer

ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ Μνήμη και Μάθηση Νόσος του Alzheimer ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ Μνήμη και Μάθηση Νόσος του Alzheimer Περιγραφή της περίπτωσης (Ι) Γυναίκα 43 ετών διακομίσθηκε στο τμήμα επειγόντων περιστατικών από την οικογένειά της λόγω διαταραχών μνήμης. Η ασθενής

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΥΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ. Κάντε κλικ για να επεξεργαστείτε τον υπότιτλο του υποδείγματος

ΝΕΥΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ. Κάντε κλικ για να επεξεργαστείτε τον υπότιτλο του υποδείγματος ΝΕΥΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ Κάντε κλικ για να επεξεργαστείτε τον υπότιτλο του υποδείγματος ΝΕΥΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ Το νευρικό σύστημα θέτει σε επικοινωνία τον οργανισμό μας με τον έξω κόσμο. Μοιάζει με τηλεφωνικό δίκτυο,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΤΜΗΜΑ BΙΟΛΟΓΙΑΣ ΤΟΜΕΑΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΖΩΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ ΑΝΘΡΩΠΟΥ ΚΑΙ ΖΩΩΝ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΤΜΗΜΑ BΙΟΛΟΓΙΑΣ ΤΟΜΕΑΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΖΩΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ ΑΝΘΡΩΠΟΥ ΚΑΙ ΖΩΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΤΜΗΜΑ BΙΟΛΟΓΙΑΣ ΤΟΜΕΑΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΖΩΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ ΑΝΘΡΩΠΟΥ ΚΑΙ ΖΩΩΝ Μελέτη των νευροδιαβιβαστικών συστημάτων της ντοπαμίνης και του γλουταμινικού οξέος στο κεντρικό νευρικό

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαια 8 ο Ένζυμα και κατάλυση

Κεφάλαια 8 ο Ένζυμα και κατάλυση Κεφάλαια 8 ο Ένζυμα και κατάλυση Τα ένζυμα είναι βιομόρια που μεσολαβούν στους χημικούς μετασχηματισμούς και στη μετατροπή της ενέργειας Κύρια χαρακτηριστικά τους η ισχύς και η εξειδίκευση Πλέον θα τα

Διαβάστε περισσότερα

ΔΟΜΗ ΚΑΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΤΟΥ ΝΕΥΡΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ

ΔΟΜΗ ΚΑΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΤΟΥ ΝΕΥΡΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ Page1 ΔΟΜΗ ΚΑΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΤΟΥ ΝΕΥΡΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ Μαθητές: Ρουμπάνης Γιάννης και Οικονομίδης Αριστείδης Τάξη: Γ γυμνασίου Κερατέας Τμήμα: Γ 4 Οκτώβριος 2013 Page2 ΝΕΥΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ Το νευρικό σύστημα μαζί

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑΤΡΙΚΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ (ΕΚΠΑ) ΚΑΤΑΤΑΚΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΑΚ.ΕΤΟΥΣ 2014-2015 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΧΗΜΕΙΑ

ΙΑΤΡΙΚΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ (ΕΚΠΑ) ΚΑΤΑΤΑΚΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΑΚ.ΕΤΟΥΣ 2014-2015 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΧΗΜΕΙΑ ΙΑΤΡΙΚΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ (ΕΚΠΑ) ΚΑΤΑΤΑΚΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΑΚ.ΕΤΟΥΣ 2014-2015 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΧΗΜΕΙΑ ΘΕΜΑΤΑ 1.Πώς οι κινητικές παράμετροι Κ m και K cat χρησιμεύουν για να συγκριθεί η ανακύκλωση διαφορετικών

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΕΙΚΟΝΙΣΗΣ ΤΩΝ ΟΓΚΩΝ

ΑΠΕΙΚΟΝΙΣΗΣ ΤΩΝ ΟΓΚΩΝ 2. ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΟ ΜΟΝΤΕΛΟ ΑΠΕΙΚΟΝΙΣΗΣ ΤΩΝ ΟΓΚΩΝ Οι όγκοι χαρακτηρίζονται από πολλαπλές αλλαγές του μεταβολισμού. Η χαρακτηριστική μεταβολική λειτουργία μπορεί να μετρηθεί in vivo με τη βοήθεια ενός ραδιοσημασμένου

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ ΝΗΣΤΙΚΟΥ ΚΑΙ ΤΡΑΦΕΝΤΟΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥ Tον ανθρώπινο µεταβολισµό το χαρακτηρίζουν δύο στάδια. Tοπρώτοείναιηκατάστασητουοργανισµούµετά

ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ ΝΗΣΤΙΚΟΥ ΚΑΙ ΤΡΑΦΕΝΤΟΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥ Tον ανθρώπινο µεταβολισµό το χαρακτηρίζουν δύο στάδια. Tοπρώτοείναιηκατάστασητουοργανισµούµετά ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ ΝΗΣΤΙΚΟΥ ΚΑΙ ΤΡΑΦΕΝΤΟΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥ Tον ανθρώπινο µεταβολισµό το χαρακτηρίζουν δύο στάδια. Tοπρώτοείναιηκατάστασητουοργανισµούµετά απόκάποιογεύµα, οπότετοαίµαείναιπλούσιοσε θρεπτικές ύλες από

Διαβάστε περισσότερα

Κινητικό σύστηµα. Κινητικός φλοιός

Κινητικό σύστηµα. Κινητικός φλοιός Κινητικό σύστηµα Κινητικός φλοιός Κινητικός φλοιός Όλες οι εκούσιες κινήσεις ελέγχονται από τον εγκέφαλο Μια από τις περιοχές του εγκεφάλου που εµπλέκονται στον έλεγχο των εκούσιων κινήσεων είναι ο κινητικός

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ

ΕΡΓΑΣΙΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ ΕΡΓΑΣΙΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ Οι οργανισμοί εξασφαλίζουν ενέργεια, για τις διάφορες λειτουργίες τους, διασπώντας θρεπτικές ουσίες που περιέχονται στην τροφή τους. Όμως οι φωτοσυνθετικοί

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΑΣΜΕΙΟΣ ΕΛΛΗΝΟΓΕΡΜΑΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ

ΕΡΑΣΜΕΙΟΣ ΕΛΛΗΝΟΓΕΡΜΑΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΕΡΑΣΜΕΙΟΣ ΕΛΛΗΝΟΓΕΡΜΑΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ Ιδιωτικό Γενικό Λύκειο Όνομα: Ημερομηνία:./04/2014 ΤΑΞΗ : A Λυκείου ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟ 1 ο ΘΕΜΑ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 11: Ενδοκρινείς αδένες ΒΙΟΛΟΓΙΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

Ύπνος. Στάδια συνείδησης

Ύπνος. Στάδια συνείδησης Ύπνος Εγρήγορση Στάδια συνείδησης Ύπνος Τι συµβαίνει όταν κοιµόµαστε; (νευρώνες που αυξάνουν 5 µε 10 φορές τη συχνότητα δηµιουργίας δυναµικών ενεργείας κατά τη διάρκεια του ύπνου) Γιατί κοιµόµαστε; Ποιοι

Διαβάστε περισσότερα

Βιολογία. Θετικής κατεύθυνσης. Β λυκείου. ΑΡΓΥΡΗΣ ΓΙΑΝΝΗΣ Βιολόγος 3 ο λύκ. ηλιούπολης

Βιολογία. Θετικής κατεύθυνσης. Β λυκείου. ΑΡΓΥΡΗΣ ΓΙΑΝΝΗΣ Βιολόγος 3 ο λύκ. ηλιούπολης Βιολογία Β λυκείου Θετικής κατεύθυνσης ΑΡΓΥΡΗΣ ΓΙΑΝΝΗΣ Βιολόγος 3 ο λύκ. ηλιούπολης 1. Εισαγωγή Το κύτταρο αποτελεί τη βασική δομική και λειτουργική μονάδα των οργανισμών. 1.1 Το κύτταρο. 3ο λύκ. ηλιούπολης

Διαβάστε περισσότερα

Φλοιοτρόπος ορμόνη ή Κορτικοτροπίνη (ACTH) και συγγενή πεπτίδια

Φλοιοτρόπος ορμόνη ή Κορτικοτροπίνη (ACTH) και συγγενή πεπτίδια ΕΠΙΝΕΦΡΙΔΙΑ Φλοιοτρόπος ορμόνη ή Κορτικοτροπίνη (ACTH) και συγγενή πεπτίδια 39 αμινοξέα Μ.Β. 4500 προοπιομελανοκορτίνη(pomc) 1. κορτικοτροπίνη (ACTH), 2. β λιποτροφίνη (β LPH), 3. γ λιποτροφίνη (γ LPH),

Διαβάστε περισσότερα

Γνωστική Ψυχολογία Ι (ΨΧ32)

Γνωστική Ψυχολογία Ι (ΨΧ32) Γνωστική Ψυχολογία Ι (ΨΧ32) Διάλεξη 3 Η φυσιολογία των γνωστικών διεργασιών Πέτρος Ρούσσος Η νευροψυχολογική βάση των γνωστικών διεργασιών Γνωστική νευροεπιστήμη: μελετάει τους τρόπους με τους οποίους

Διαβάστε περισσότερα

χρόνιου πόνου κι των συναισθημάτων. Μάλιστα, μεγάλο μέρος αυτού

χρόνιου πόνου κι των συναισθημάτων. Μάλιστα, μεγάλο μέρος αυτού Το μαιτεχμιακό σύστημα συνδέεται με τμήματα του μετωπιαίου κι κροταφικού λοβού ( τμήματα των εγκεφαλικών ημισφαιρίων,ονομασμένα σύμφωνα με το κρανιακό οστό που τα καλύπτει). Το ίδιο σχετίζεται με τον έλεγχο

Διαβάστε περισσότερα

ΔΑΜΔΑΣ ΙΩΑΝΝΗΣ. Βιολογία A λυκείου. Υπεύθυνη καθηγήτρια: Μαριλένα Ζαρφτζιάν Σχολικό έτος:

ΔΑΜΔΑΣ ΙΩΑΝΝΗΣ. Βιολογία A λυκείου. Υπεύθυνη καθηγήτρια: Μαριλένα Ζαρφτζιάν Σχολικό έτος: ΔΑΜΔΑΣ ΙΩΑΝΝΗΣ Βιολογία A λυκείου Υπεύθυνη καθηγήτρια: Μαριλένα Ζαρφτζιάν Σχολικό έτος: 2013-2014 Ένα αισθητικό σύστημα στα σπονδυλωτά αποτελείται από τρία βασικά μέρη: 1. Τους αισθητικούς υποδοχείς,

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 3 ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ

Κεφάλαιο 3 ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ Κεφάλαιο 3 ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ 3.1 Ενέργεια και οργανισμοί Όλοι οι οργανισμοί, εκτός από αυτούς από αυτούς που έχουν την ικανότητα να φωτοσυνθέτουν, εξασφαλίζουν ενέργεια διασπώντας τις θρεπτικές ουσιές που περιέχονται

Διαβάστε περισσότερα

Υποφλοιϊκοί και στελεχιαίοι πυρήνες

Υποφλοιϊκοί και στελεχιαίοι πυρήνες Υποφλοιϊκοί και στελεχιαίοι πυρήνες Σχεδιασµός κινήσεων Παρακολούθηση της κίνησης ηµιουργία κινητικών προγραµµάτων Εκµάθηση επιδέξιων κινήσεων Βασικά γάγγλια κέλυφος Κερκοφόρος πυρήνας Ωχρά σφαίρα Ωχρά

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΩΡΙΑ 3 η ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ. ΚΥΤΤΑΡΟΚΙΝΕΣ ή ΚΥΤΤΟΚΙΝΕΣ Dr ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΗΣ ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΤΜΗΜΑ ΙΑΤΡΙΚΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΩΝ ΤΕΙ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ

ΘΕΩΡΙΑ 3 η ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ. ΚΥΤΤΑΡΟΚΙΝΕΣ ή ΚΥΤΤΟΚΙΝΕΣ Dr ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΗΣ ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΤΜΗΜΑ ΙΑΤΡΙΚΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΩΝ ΤΕΙ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΘΕΩΡΙΑ 3 η ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΚΥΤΤΑΡΟΚΙΝΕΣ ή ΚΥΤΤΟΚΙΝΕΣ Dr ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΗΣ ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΤΜΗΜΑ ΙΑΤΡΙΚΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΩΝ ΤΕΙ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ Είδαμε ότι οι ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΜΗ ΕΙΔΙΚΗΣ ΑΝΟΣΙΑΣ είναι 1. Ανατομικοί φραγμοί - Δέρμα - Βλεννώδεις

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ ΙΙΙ:

ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ ΙΙΙ: ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ ΙΙΙ: Εργαστήριο Φυσιολογίας Τµήµα Ιατρικής Πανεπιστηµίου Θεσσαλίας Λάρισα 2010 ΗΛΕΚΤΡΟΕΓΚΕΦΑΛΟΓΡΑΦΗΜΑ ΥΠΝΟΣ 2 ΗΛΕΚΤΡΟΕΓΚΕΦΑΛΟΓΡΑΦΗΜΑ Ιστορικά στοιχεία Οι πρώτοι ερευνητές που διαπίστωσαν

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑΤΡΙΚΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ (ΕΚΠΑ) ΚΑΤΑΤΑΚΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΑΚ.ΕΤΟΥΣ ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΧΗΜΕΙΑ

ΙΑΤΡΙΚΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ (ΕΚΠΑ) ΚΑΤΑΤΑΚΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΑΚ.ΕΤΟΥΣ ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΧΗΜΕΙΑ ΙΑΤΡΙΚΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ (ΕΚΠΑ) ΚΑΤΑΤΑΚΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΑΚ.ΕΤΟΥΣ 2015-2016 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΧΗΜΕΙΑ 1)Πώς το φαινόμενο Bohr επηρεάζει την πρόσδεση οξυγόνου στην αιμοσφαιρίνη; Που συνδέονται τα ιόντα

Διαβάστε περισσότερα

ράσεις Οιστρογόνων στον Εγκέφαλο

ράσεις Οιστρογόνων στον Εγκέφαλο ράσεις Οιστρογόνων στον Εγκέφαλο S2 Γενικά για τα Οιστρογόνα ιαφυλικές διαφορές σε γνωστικές λειτουργίες Χωρικές και ποσοτικές δοκιµασίες Λεκτικές ικανότητες, ταχύτητα αντίληψης Μεταβολές ς γνωστικών λειτουργιών

Διαβάστε περισσότερα

«Η ομορφιά εξαρτάται από τα μάτια εκείνου που τη βλέπει»

«Η ομορφιά εξαρτάται από τα μάτια εκείνου που τη βλέπει» «Η ομορφιά εξαρτάται από τα μάτια εκείνου που τη βλέπει» Γνωστική Νευροεπιστήμη Πώς γίνεται αντιληπτή η αισθητική πληροφορία; Πώς σχηματίζονται οι μνήμες; Πώς μετασχηματίζονται σε λόγο οι αντιλήψεις και

Διαβάστε περισσότερα

Βασικοί μηχανισμοί προσαρμογής

Βασικοί μηχανισμοί προσαρμογής ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΗ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΖΩΩΝ 23-24, 18/4/2016 Π.Παπαζαφείρη Βασικοί μηχανισμοί προσαρμογής Προσαρμογή σε μοριακό και γονιδιακό επίπεδο Επίπεδα ελέγχου 1. Πρωτεïνική δράση 2. Πρωτεïνοσύνθεση 3. Ρύθμιση της

Διαβάστε περισσότερα

Βιοδυναμικά: Ασθενή ηλεκτρικά ρεύματα τα οποία παράγονται στους ιστούς των ζωντανών οργανισμών κατά τις βιολογικές λειτουργίες.

Βιοδυναμικά: Ασθενή ηλεκτρικά ρεύματα τα οποία παράγονται στους ιστούς των ζωντανών οργανισμών κατά τις βιολογικές λειτουργίες. Bιοηλεκτρισμός To νευρικό σύστημα Το νευρικό κύτταρο Ηλεκτρικά δυναμικά στον άξονα Δυναμικά δράσης Ο άξονας ως ηλεκτρικό καλώδιο Διάδοση των δυναμικών δράσης Δυναμικά δράσεις στους μύες Δυναμικά επιφανείας

Διαβάστε περισσότερα

5o Μάθηµα. Αισθητικά Συστήµατα

5o Μάθηµα. Αισθητικά Συστήµατα 5o Μάθηµα Αισθητικά Συστήµατα Γραφή Μπράιγ Σωµαταισθητικό Σύστηµα Αισθήσεις:Αφής,Ιδιοδεκτικότητας Πόνου,Θερµοκρασίας Οργάνωση:Ιεραρχική-Παράλληλη Τρείς Νευρώνες:Πρωτοταγής ευτεροταγής Τριτοταγής Ραχιαίο

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΕΝΑΤΟ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΤΟΥ ΝΕΥΡΙΚΟΥ ΚΑΙ ΜΥΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΕΝΑΤΟ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΤΟΥ ΝΕΥΡΙΚΟΥ ΚΑΙ ΜΥΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ ΜΕΡΟΣ ΔΕΥΤΕΡΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΕΝΑΤΟ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΤΟΥ ΝΕΥΡΙΚΟΥ ΚΑΙ ΜΥΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ Σημειώσεις Ανατομίας - Φυσιολογίας Ι Σκοπός της λειτουργίας του νευρικού συστήματος Προσαρμόζει τις λειτουργίες του ανθρώπινου

Διαβάστε περισσότερα

Επίδραση και άλλων παραγόντων στην Αλλοστερική συμπεριφορά της Αιμοσφαιρίνης

Επίδραση και άλλων παραγόντων στην Αλλοστερική συμπεριφορά της Αιμοσφαιρίνης Επίδραση και άλλων παραγόντων στην Αλλοστερική συμπεριφορά της Αιμοσφαιρίνης Καθώς το οξυγόνο χρησιμοποιείται στους ιστούς παράγεται CO2 το οποίο πρέπει να μεταφερθεί πίσω στους πνεύμονες ή τα βράγχια

Διαβάστε περισσότερα

ΚΥΚΛΟΣ ΥΠΝΟΥ-ΕΓΡΗΓΟΡΣΗΣ: ΡΥΘΜΟΙ ΑΛΦΑ, ΒΗΤΑ, ΓΑΜΜΑ. Ganong Κεφάλαιο 14

ΚΥΚΛΟΣ ΥΠΝΟΥ-ΕΓΡΗΓΟΡΣΗΣ: ΡΥΘΜΟΙ ΑΛΦΑ, ΒΗΤΑ, ΓΑΜΜΑ. Ganong Κεφάλαιο 14 ΚΥΚΛΟΣ ΥΠΝΟΥ-ΕΓΡΗΓΟΡΣΗΣ: ΡΥΘΜΟΙ ΑΛΦΑ, ΒΗΤΑ, ΓΑΜΜΑ Ganong Κεφάλαιο 14 Ηλεκτροεγκεφαλογράφημα (ΗΕΓ) Ρυθμοί που καταγράφονται στο ΗΕΓ Ρυθμός α: Καταγράφεται σε εγρήγορση με τα μάτια κλειστά Σχετικά ρυθμικό

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ 2ο ΜΕΤΑΒΙΒΑΣΗ ΤΟΥΝΕΥΡΙΚΟΥ ΣΗΜΑΤΟΣ

ΜΑΘΗΜΑ 2ο ΜΕΤΑΒΙΒΑΣΗ ΤΟΥΝΕΥΡΙΚΟΥ ΣΗΜΑΤΟΣ ΜΑΘΗΜΑ 2ο ΜΕΤΑΒΙΒΑΣΗ ΤΟΥΝΕΥΡΙΚΟΥ ΣΗΜΑΤΟΣ Τα νευρικά κύτταρα έχουν τη μοναδική ικανότητα να επικοινωνούν με ακρίβεια και με ταχύτητα σε μεγάλη απόσταση τόσο μεταξύ τους όσο και με τα κύτταρα στόχους που

Διαβάστε περισσότερα

υποδοχείς αισθητικoί νευρώνες ΚΝΣ

υποδοχείς αισθητικoί νευρώνες ΚΝΣ υποδοχείς αισθητικoί νευρώνες ΚΝΣ 1 Ειδικοί υποδοχείς (7ΤΜ και υποδοχείς-ιονικοί δίαυλοι) εκφράζονται σε εξειδικευμένους αισθητικούς νευρώνες οι οποίοι μεταβιβάζουν νευρικές ώσεις στο ΚΝΣ 7ΤΜ Δίαυλοι Ιόντων

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΟΨΗ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ

ΣΥΝΟΨΗ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ ΣΥΝΟΨΗ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ ΤΡΟΦΗ Λίπη Πολυσακχαρίτες Γλυκόζη κι άλλα σάκχαρα Πρωτεΐνες Αμινοξέα Λιπαρά Οξέα Γλυκόλυση Πυροσταφυλικό Οξύ Ακέτυλο-CoA Αναπνευστική Αλυσίδα μεταφοράς ηλεκτρονίων / Οξειδωτική

Διαβάστε περισσότερα

Ηλίας Ηλιόπουλος Εργαστήριο Γενετικής, Τμήμα Γεωπονικής Βιοτεχνολογίας, Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών

Ηλίας Ηλιόπουλος Εργαστήριο Γενετικής, Τμήμα Γεωπονικής Βιοτεχνολογίας, Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών Χημική Μεταβίβαση Σήματος Ηλίας Ηλιόπουλος Εργαστήριο Γενετικής, Τμήμα Γεωπονικής Βιοτεχνολογίας, Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών 1 Τρία στάδια της Μεταβίβασης σήματος 2 1. Λήψη Τα τρία στάδια 2. Μεταβίβαση

Διαβάστε περισσότερα

Μεμβρανική Βιοφυσική

Μεμβρανική Βιοφυσική ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Μεμβρανική Βιοφυσική Ηλεκτροφυσιολογικά χαρακτηριστικά συνδεματικών διαύλων Διδάσκων: Λεκ. Χαράλαμπος Λαμπρακάκης Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

Νευρικός Ιστός. 1. Νευρώνες...3 E. Johnson & Α. Χαρχαντή. 2. Νευρογλοία E. Johnson & Α. Χαρχαντή

Νευρικός Ιστός. 1. Νευρώνες...3 E. Johnson & Α. Χαρχαντή. 2. Νευρογλοία E. Johnson & Α. Χαρχαντή MEΡΟΣ Ι Νευρικός Ιστός 1. Νευρώνες...3 E. Johnson & Α. Χαρχαντή 2. Νευρογλοία... 21 E. Johnson & Α. Χαρχαντή 3. Νευρικές Απολήξεις... 37 E. Johnson & Α. Χαρχαντή ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 Νευρώνας Εισαγωγή... 3 Νευρικά

Διαβάστε περισσότερα

Κυτταρική Βιολογία. Ενότητα 12 : Απόπτωση ή Προγραμματισμένος κυτταρικός θάνατος. Παναγιωτίδης Χρήστος Τμήμα Φαρμακευτικής ΑΠΘ

Κυτταρική Βιολογία. Ενότητα 12 : Απόπτωση ή Προγραμματισμένος κυτταρικός θάνατος. Παναγιωτίδης Χρήστος Τμήμα Φαρμακευτικής ΑΠΘ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Κυτταρική Βιολογία Ενότητα 12 : Απόπτωση ή Προγραμματισμένος κυτταρικός θάνατος Παναγιωτίδης Χρήστος ΑΠΘ Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

Γνωστική Ψυχολογία Ι (ΨΧ32)

Γνωστική Ψυχολογία Ι (ΨΧ32) Γνωστική Ψυχολογία Ι (ΨΧ32) Διάλεξη 6 Μηχανισμοί επεξεργασίας οπτικού σήματος Οι άλλες αισθήσεις Πέτρος Ρούσσος Η αντιληπτική πλάνη του πλέγματος Hermann 1 Πλάγια αναστολή Η πλάγια αναστολή (lateral inhibition)

Διαβάστε περισσότερα

Η Λευκή Ουσία του Νωτιαίου Μυελού

Η Λευκή Ουσία του Νωτιαίου Μυελού Η Λευκή Ουσία του Νωτιαίου Μυελού λκλλκλκλλκκκκ Εισαγωγή Ανιόντα Δεµάτια του Νωτιαίου Μυελού Ανιόντα Δεµάτια της Πρόσθιας Δέσµης Ανιόντα Δεµάτια της Πλάγιας Δέσµης Ανιόντα Δεµάτια της Οπίσθιας Δέσµης Κατιόντα

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ 6ο ΜΕΡΟΣ Β ΤΑ ΕΓΚΕΦΑΛΙΚΑ ΗΜΙΣΦΑΙΡΙΑ

ΜΑΘΗΜΑ 6ο ΜΕΡΟΣ Β ΤΑ ΕΓΚΕΦΑΛΙΚΑ ΗΜΙΣΦΑΙΡΙΑ ΜΑΘΗΜΑ 6ο ΜΕΡΟΣ Β ΤΑ ΕΓΚΕΦΑΛΙΚΑ ΗΜΙΣΦΑΙΡΙΑ ΤΑ ΕΓΚΕΦΑΛΙΚΑ ΗΜΙΣΦΑΙΡΙΑ Τα εγκεφαλικά ημισφαίρια διακρίνονται σε δεξιό και αριστερό Διαχωρίζονται μεταξύ τους με μια βαθιά σχισμή, την επιμήκη σχισμή Εντός

Διαβάστε περισσότερα

Αύξηση παραγωγής ουρίας γίνεται : Όταν υπάρχει περίσσεια αµµωνίας (που πρέπει να αποβληθεί από τον οργανισµό). ηλαδή όταν αυξάνει ο ρυθµός

Αύξηση παραγωγής ουρίας γίνεται : Όταν υπάρχει περίσσεια αµµωνίας (που πρέπει να αποβληθεί από τον οργανισµό). ηλαδή όταν αυξάνει ο ρυθµός Αύξηση παραγωγής ουρίας γίνεται : Όταν υπάρχει περίσσεια αµµωνίας (που πρέπει να αποβληθεί από τον οργανισµό). ηλαδή όταν αυξάνει ο ρυθµός αποικοδόµησης τωναµινοξέων. Με αυξηµένο ρυθµός αποικοδόµησης αµινοξέων

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 3 - Συναπτική διαβίβαση

Κεφάλαιο 3 - Συναπτική διαβίβαση Κεφάλαιο 3 - Συναπτική διαβίβαση Σύνοψη Σε αυτό το κεφάλαιο, θα παρουσιαστούν αρχικά οι αρχές και η διαδικασία της συναπτικής διαβίβασης, τόσο της ηλεκτρικής όσο και της χηµικής. Για την ηλεκτρική διαβίβαση,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΓΙΑ ΤΙΣ ΝΕΥΡΟΕΠΙΣΤΗΜΕΣ HELLENIC SOCIETY FOR NEUROSCIENCE

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΓΙΑ ΤΙΣ ΝΕΥΡΟΕΠΙΣΤΗΜΕΣ HELLENIC SOCIETY FOR NEUROSCIENCE Τ.Θ. 5, Πανε ιστήµιο Πατρών, 650 Πάτρα, P.O. Box 5, University of Patras, 6 50 Patra ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΕΒ ΟΜΑ Α ΕΝΗΜΕΡΩΣΗΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΕΓΚΕΦΑΛΟ ΕΓΚΕΦΑΛΟΣ ΚΑΙ ΝΕΥΡΟΕΠΙΣΤΗΜΕΣ: ΤΙ ΓΝΩΡΙΖΟΥΝ ΟΙ ΤΕΛΕΙΟΦΟΙΤΟΙ ΤΗΣ ΥΠΟΧΡΕΩΤΙΚΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΓΩΓΑ ΑΜΙΝΟΞΕΩΝ & ΑΙΜΗ

ΠΑΡΑΓΩΓΑ ΑΜΙΝΟΞΕΩΝ & ΑΙΜΗ ΠΑΡΑΓΩΓΑ ΑΜΙΝΟΞΕΩΝ & ΑΙΜΗ Ανασκόπηση μεταβολισμού πρωτεϊνών & αμινοξέων Ιστοί ΤΡΟΦΗ Αλανίνη & Γλουταμίνη Αμινοξέα Κυκλοφορία Πρωτεΐνες Αμινοξέα Βιοσύνθεση (Νουκλεοτίδια κλπ) ΝΗ 4 + + Κετοξέα ΗΠΑΡ Ακέτυλο-CoA

Διαβάστε περισσότερα