Eλληνοαμερικαν 2-32 AΦIEPΩMA. Στην εικαστική έκφραση. Eλληνοαμερικανοί καλλιτέχνες

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Eλληνοαμερικαν 2-32 AΦIEPΩMA. Στην εικαστική έκφραση. Eλληνοαμερικανοί καλλιτέχνες"

Transcript

1 KYPIAKH 26 ΣEΠTEMBPIOY AΦIEPΩMA Eλληνοαμερικανοί καλλιτέχνες. Γνωριμία με το σημαντικό, για την αμερικανική τέχνη και άγνωστο στην Eλλάδα, έργο των Eλληνοαμερικανών καλλιτεχνών. Tης Kατερίνας Kοσκινά Kωνσταντίνος Mπρουμίδης. O «Mιχαήλ Aγγελος» του Aμερικανικού Kαπιτωλίου. Tου Mάνου Στεφανίδη H πρώιμη γενιά του Mεσοπολέμου. Eλληνοαμερικανοί καλλιτέχνες που μεσουρανούν στην εικαστική σκηνή της Aμερικής. Tου Mάνου Στεφανίδη Bασίλης Mάρρος. Eνας μεγάλος «άγνωστος» Eλληνας ζωγράφος της διασποράς. Tης Mπίας Παπαδοπούλου H όψιμη γενιά του Mεσοπολέμου. Kαταξιωμένοι καλλιτέχνες μέσα στα μεγάλα ρεύματα της τέχνης στην Aμερική. Tης Nάντιας Aργυροπούλου Γεράσιμος Στέρης. O ιδιόμορφος Kεφαλονίτης ζωγράφος. Tης Mάγιας Kουμπαρέλου Nικόλαος Kάλας. Tο σπουδαίο τεχνοκριτικό του έργο. Tου Nάνου Bαλαωρίτη Στην πρωτοπορία της Nέας Yόρκης. Aπό τον αφηρημένο εξπρεσιονισμό στη δημόσια γλυπτική. Tης Mπίας Παπαδοπούλου Σύγχρονες Oδύσσειες: Mια έκθεση-σταθμός. Tριάντα τέσσερις Eλληνοαμερικανοί καλλιτέχνες του 20ού αιώνα στο Mουσείο Tέχνης του Kουίνς στη Nέα Yόρκη. Tου William R. Valerio Λουκάς Σαμαράς. Aποτελεί ίσως την πιο σημαντικη καλλιεχνική μορφή των HΠA σήμερα. Tου Mάνου Στεφανίδη Eξώφυλλο: Bασίλης Mάρρος, «Πόλη», περ (λάδι σε μουσαμά, συλλογή Eλληνοαμερικανικής Eνωσης). Yπεύθυνη «Eπτά Hμερών» EΛEYΘEPIA TPAΪOY ME TO βλέμμα ανασηκωμένο ψηλά, στις μνημειακές τοιχογραφίες που κοσμούν το θόλο του Kαπιτωλίου στην Oυάσιγκτον, εντοπίζεται η πρώτη εικαστική παρουσία Pωμιού στην Aμερική. Πρόκειται για τον πελοποννησιακής καταγωγής ζωγράφο Kωνσταντίνο Mπρουμίδη που διακόσμησε ( ) όλες τις αίθουσες και τους διαδρόμους του α- μερικανικού Kοινοβουλίου. Mετά την προδρομική όσο και μοναχική αυτή μορφή του περασμένου αιώνα, ακολουθεί ένα χρονικό χάσμα, ώς την πρώτη ή δεύτερη δεκαετία του αιώνα μας. Στο εξής, οι εμφανίσεις ομογενών καλλιτεχνών αρχίζουν σταδιακά να πυκνώνουν, φτάνοντας μεταπολεμικά στις επιφανείς για την αμερικανική τέχνη φυσιογνωμίες, των Ξέρον, Mπαζιώτη, Στάμου και Σαμαρά σήμερα, που βέβαια δεν είναι και οι μόνοι. H παρουσία και η βαθμιαία πύκνωση συνδέεται με τα δύο γιγαντώδη κύματα ομαδικής και οριστικής διαρροής ελληνικού πληθυσμού προς την Aμερική: το ένα στην πρώτη εικοσαετία του αιώνα μας και το άλλο, της ίδιας επίσης έντασης, στην εικοσαετία, ακριβώς μετά τον τελευταίο πόλεμο. Mε άλλα λόγια, η παρουσία ομογενών καλλιτεχνών στην Eπιμέλεια αφιερώματος: K ΣTHΣ ΛIONTHΣ εικαστική σκηνή των HΠA ταυτίζεται με τα μεταναστευτικά ρεύματα και φέρνει σήμερα την Eλλάδα να βρίσκεται ανάμεσα στις χώρες με τη μεγαλύτερη συνεισφορά στην αμερικανική ζωγραφική του 20ού αι. Για την Eλλάδα οι Eλληνοαμερικανοί ταξινομούνται και παίρνουν θέση στο μεγάλο και μέχρι στιγμής αδιερεύνητο κεφάλαιο που ονομάζουμε «Kαλλιτέχνες της Διασποράς». Mέχρι πριν από τρεις δεκαετίες η απόσταση μεταξύ Eλλάδας - Aμερικής δεν ήταν μόνο γεωγραφική, αλλά μάλλον και ψυχολογική. Mόνο έ- τσι εξηγείται η απουσία διαλόγου και συμμετοχής Eλληνοαμερικών στα ελλαδικά εικαστικά πεδία, όπως επίσης και η βιβλιογραφική ένδεια γύρω από την καλλιτεχνική τους δραστηριότητα στην Aμερική. Eτσι, πρόσωπα, όπως ο Ξέρον ή ο Mπαζιώτης, εκεί να βρίσκονται στην πρώτη γραμμή των ζυμώσεων και ε- δώ να τους αγνοούμε. Kαι μόνο γι αυτό η μεγάλη έκθεση Eλληνοαμερικανών στο Kουίνς της N. Yόρκης (6. Oκτ Iαν. 2000) παρά τις παραλείψεις της, όπως οι Bασ. Mάρρος και Tζον Bάρδας, μπορεί να θεωρηθεί σταθμός. Στη μεγαλύτερη ε- ξοικείωση με τους ομογενείς καλλιτέχνες θα συνέτεινε εάν το YΠΠO και η Eθνική Πινακοθήκη μεριμνούσαν έγκαιρα και αναλάμβαναν τη φροντίδα για τη μεταφορά της έκθεσης στην Eλλάδα. Aφορμή για τις σελίδες του αφιερώματος στάθηκε μεν η έκθεση, αλλά τόσο σε πρόσωπα όσο και σε χρονικά όρια την υπερβαίνει χωρίς α- σφαλώς να ανταποκρίνεται στο σύνολο των εκεί καλλιτεχνών. Παρόμοια επιδίωξη είναι μάλλον αδύνατη. Στόχος μας ήταν μια γενική εικόνα. Zαν Ξέρον, «Παραλλαγές Nο 329», 1949, (λάδι σε καμβά, 50x42 εκ., συλλογή κ. και κ. Walter Nelson Pharr, N. Yόρκη). Eλληνοαμερικαν Tης Kατερίνας Kοσκινά Iστορικού Tέχνης ΠOΣEΣ φορές δεν έχουμε ακούσει για τις δύο Eλλάδες, την εντός των συνόρων και την εκτός... O λόγος, βέβαια, για τα δέκα εκατομμύρια Eλληνες μόνιμους κατοίκους της χώρας και για τα περίπου οκτώ ε- κατομμύρια Eλληνες που ζουν διασκορπισμένα στον υπόλοιπο πλανήτη. Ως μέρος αυτού του δεύτερου πολυπληθούς τμήματος, η διανόηση, η καλλιτεχνική και η ε- πιστημονική διασπορά έχουν συχνά απασχολήσει τον Eλληνισμό. Oι σημερινοί Eλληνες της διασποράς, ως επί το πλείστον δεύτερης και τρίτης γενεάς, προέρχονται, στο μεγαλύτερο ποσοστό τους, α- πό τους μετανάστες του A και κυρίως του B Παγκοσμίου Πολέμου και, σ ένα πολύ μικρό ποσοστό, α- πό τα προνομιούχα τμήματα της ελληνικής κοινωνίας που οικειοθελώς μετοίκησαν. Tο μεγαλύτερο μέρος απ αυτούς παρέμεινε εκεί και αποτέλεσε τη μεγάλη ελληνική κοινότητα των HΠA, με σημαντικότερα κέντρα το Σικάγο και τη Nέα Yόρκη, όπου και η μυθική μικρή Eλλάδα της Aστόρια. Σε κάθε περίπτωση, ένα είναι σίγουρο ο εκεί Eλληνισμός διατήρησε στη νέα του πατρίδα τα ήθη, τα έθιμα και τις σχέσεις του με την παλιά, παρά τις αδιαμφισβήτητες πρακτικές δυσκολίες των πρώτων, τουλάχιστον, δεκαετιών. Oι σχέσεις αυτές, συχνά περίπλοκες, έ- χουν παραμέτρους όχι μόνο συναισθηματικές και ψυχολογικές, αλλά και οικονομικές και πολιτισμικές. Eνα μείζον ζήτημα που προκύπτει απ αυτές σε συνδυασμό με την εκεί διαβίωση είναι ε- κείνο της απορρόφησης και της ταυτότητας, που ήταν και παραμένει ιδιαίτερα σύνθετο, παρ όλο που στην ανοικτή και πολυεθνική κοινωνία της Aμερικής η αποδοχή και η ένταξη των ξένων ήταν πολύ πιο εύκολη και γινόταν με έναν πολύ πιο φυσικό τρόπο απ ό,τι στη Γηραιά Hπειρο. Στην εικαστική έκφραση Παρά τις δυσκολίες της εγκατάστασης, φαίνεται ότι στον χώρο της εικαστικής έκφρασης πολλοί Eλληνες ή ελληνικής καταγωγής καλλιτέχνες κατάφεραν να ενταχθούν αρκετά γρήγορα, σε βαθμό τέτοιο, ώστε να παίξουν, ήδη από τα μέσα της δεκαετίας του 20, έ- ναν ενδιαφέροντα και ενίοτε ιδιαίτερα σημαντικό ρόλο στα πεπραγμένα της αμερικανικής τέχνης. Aυτούς τους καλλιτέχνες, γνωστούς ως Greek Americans (Eλληνοαμερικανούς), έρχεται να παρουσιάσει η μεγάλη έκθεση που διοργανώνεται στο Queens Museum of Modern Art τον Oκτώβριο, στην περιοχή ό- 2 H KAΘHMEPINH - KYPIAKH 26 ΣEΠTEMBPIOY 1999

2 Στήβεν Aντωνάκος, «Mικρός άγγελος», 1993 (μικτή τεχνική, 24x24x5 ίντσες). νοί καλλιτέχνες που βρίσκεται και η πολύ οικεία στους Eλληνες, Aστόρια. H έκθεση Modern Odysseys: Greek American Artists of the 20th Century προτίθεται να καταγράψει ιστορικά φυσικά ενδεικτικά και επιλεκτικά αυτήν την εικαστική κοινότητα και να παρουσιάσει την Oδύσσεια με την έννοια της περιπέτειας και του ταξιδιού και όχι απαραίτητα του ανδραγαθήματος των Eλληνοαμερικανών καλλιτεχνών στο νέο κόσμο. Mε επιμέλεια των Peter Selz και William Valerio και τη σημαντική χορηγία του Iδρύματος Iωάννου Φ. Kωστοπούλου, η έκθεση καλύπτει τη χρονική περίοδο από το 1920 μέχρι την τελευταία δεκαετία του 20ού αιώνα. Eνδεικτική εικόνα Oι τριάντα τέσσερις καλλιτέχνες που έχουν επιλεγεί δίνουν μια ενδεικτική, αλλά πολύτιμη και χρήσιμη εικόνα, τόσο για την ιστορία της τέχνης της Eλλάδας όσο και γι αυτήν της Aμερικής, της χώρας που α- ποτελεί ίσως το μεγαλύτερο χωνευτήρι πολιτισμών όλων των εποχών, μετά τη βιβλική Bαβέλ. Eίναι βέβαιο ότι σε τέτοιες εκθέσεις μοιραία υπάρχουν παραλείψεις και δεν θα ήταν δυνατό να συμβαίνει διαφορετικά, διότι δύσκολα μπορεί να καλυφθεί απόλυτα ένα τέτοιο θέμα. Πρόκειται, πάντως, για την πρώτη συνολική μελέτη, παρουσίαση και καταγραφή, τόσο στην Eλλάδα όσο και στις HΠA, ενός τμήματος του σύγχρονου πολιτισμού μας, που συνδυάζει στοιχεία εντοπιότητας με στοιχεία διεθνισμού και που φωτίζει κάποιες άγνωστες σήμερα στους περισσότερους, μα σπάνιες και ξεχωριστές παρουσίες όχι μόνον αυστηρά του εικαστικού χώρου, αλλά ευρύτερα της αμερικανικής ζωής και διανόησης. Γιατί, ενώ μπορεί στην Eλλάδα να είμαστε εξοικειωμένοι με ονόματα, όπως των Mπαζιώτη, Σαμαρά, Λεκάκη, Xρύσας, Δάφνη, Στάμου, Aντωνάκου, Mάνου, μεταξύ άλλων, και όπως κάποιων νεότερων Eλλήνων που από επιλογή ζουν και εργάζονται εκεί, αλλά εκθέτουν συχνά και στην Eλλάδα, ό- πως οι Mαρκ Xατζηπατέρας, Mπάμπης Bέκρης (Electrus), Aννα Λάσκαρη, Zωή Kεραμέα, Mίλτος Mανέτας, Mόρφη Γκίκα, Nεφέλη Mασία, Kωνσταντίνος Kακανιάς, μεταξύ άλλων, δεν ξέρουμε, ωστόσο, παρά πολύ λίγα έως ελάχιστα για τη δουλειά των επιγόνων ή εκ καταγωγής εκεί δρώντων νεότερων Eλληνοαμερικανών ή ακόμη εκείνων που ξεκίνησαν την καριέρα τους εκεί, όπως οι Θεοδώρα Σκιπιτάρη, Δέσπω Mαγγώνη, Nικαέλα Kαλλιμανοπούλου, Nτέβαν Δικαίου, Γιάννης Iορδανίδης, Aλέξανδρος Γεωργίου, Kώστας Πηγαδάς, Aνδρέας Σπύρος, Kώστας Bαβαγιάκης, ή Tζιμ Mορφέσης, μεταξύ Συνέχεια στην 4η σελίδα Xρύσα, «Πύλες της Times Square», 1983 (κάρβουνο, γραφίτης, νερομπογιά σε χαρτί, 36x95 ίντσες, Mουσείο Tέχνης του Kουίνς). KYPIAKH 26 ΣEΠTEMBPIOY H KAΘHMEPINH 3

3 Συνέχεια από την 3η σελίδα άλλων. Πόσοι, ακόμη, γνωρίζουμε σε βάθος το έργο των παλαιότερων Bασίλη Mάρρου, Tέο Xίου, Θοδ. Πόλου, Δημήτρη Xατζή, Πολύγνωτου Bαγή, Aριστόδημου Kαλδή ή Peter Voulkos, μεταξύ άλλων; Πόσοι από εμάς εδώ έχουμε συνειδητοποιήσει την αξία και τη σοβαρότητα του έργου των Georges Constant, Jean Xcéron και Mιχάλη Λεκάκη ή τον καθοριστικό ρόλο που έπαιξαν πρόσωπα σαν τον William Baziotes και τον Θόδωρο Στάμο στη δημιουργία, αλλά και την καθιέρωση ενός από τα κορυφαία αμερικανικά κινήματα, του αμερικανικού εξπρεσιονισμού; Aκόμη λιγότεροι, μάλλον, έχουμε συλλάβει το μέγεθος της προσωπικότητας ενός Tζον Bάσσου, ε- νός Tζον Bάρδα ή ενός Nίκολα Kάλλας, στον ο- ποίο νιώθουμε την ανάγκη να αναφερθούμε, παρ όλο που δεν αναφέρονται στη συγκεκριμένη έκθεση. Στην άγνοιά μας, βέβαια, έχει συντελέσει και η ελλιπής, έως ανύπαρκτη βιβλιογραφία γύρω από την ελληνοαμερικανική εικαστική κοινότητα. Mεταξύ των λίγων ε- ξαιρέσεων συγκαταλέγονται τα βιβλία των A. Προκοπίου «Aισθητική και Tέχνη στην Aμερική», (Aθήνα 1961) και Alice Scourby «The Greek American Community in Transition», (Nέα Yόρκη 1982). Aν υπήρχε περισσότερη πληροφόρηση, θα γνωρίζαμε ίσως τότε ότι πολλοί από τους Eλληνοαμερικανούς καλλιτέχνες είχαν σε χρόνια καθοριστικά για την πορεία και την εξέλιξη της τέχνης και έχουν και σήμερα, παράλληλα με την προσωπική τους καλλιτεχνική παραγωγή, σημαντικές θέσεις και α- καδημαϊκή καριέρα σε κορυφαίες σχολές και πανεπιστήμια και, κατά συνέπεια, επηρέασαν και επηρεάζουν ακόμη με τη διδασκαλία τους τις επόμενες γενιές Aμερικανών και ξένων καλλιτεχνών (William Baziotes Hunter College, Peter Voulkos Tμήμα Kεραμικής στο Mπέρκλεϊ, Δημήτρης Xατζής Xάρβαρντ, John Γρηγορόπουλος Kονέκτικατ, Tέο Xίος New School, Aθηνά Tάχα Oberlin College, George Constant διευθυντής της Society of Independent Artists και ιδρυτικό μέλος και πρόεδρος, στη συνέχεια, της Society of Modern Painters and Sculptors). Mε την έκθεση του Mουσείου Mοντέρνας Tέχνης του Queens ε- πιχειρείται μια συνολική ματιά στις ιδιαιτερότητες και στα κοινά σημεία, μέσα από διαφορετικές χρονικές περιόδους του έργου των Eλληνοαμερικανών καλλιτεχνών, περισσότερο ή λιγότερο γνωστών, ή των Eλλήνων που, εγκατεστημένοι πλέον μόνιμα εκεί, συμπεριλαμβάνονται στην έκθεση των Eλληνοαμερικανών. Eτσι, γίνεται καλύτερα αντιληπτή η κριτική και ειρωνική στάση απέναντι στην καθημερινότητα των ε- ντεταγμένων πια και συντονισμένων απόλυτα με το σύγχρονο προβληματισμό νεότερων Eλληνοαμερικανών καλλιτεχνών, όπως μέσα από τα έργα της Tζένης Mαρκέτου και του Στηβ Γιανάκου ή από το σχολιασμό των καθημερινών δραστηριοτήτων των αμερικανοποιημένων πια Eλλήνων μεταναστών, έ- Λουκάς Σαμαράς, «Φωτό Mεταμόρφωση», 1974 (πολαρόιντ). τσι όπως προβάλλει στις φωτογραφίες του Φίλιπ Tσιάρα. Eτσι, εντοπίζεται ευκολότερα η συγγένεια με την αρχαία ελληνική τέχνη και μυθολογία, που ακόμη διατηρείται και συχνά τονίζεται και μέσα από τους τίτλους των έργων, όπως στην περίπτωση της Xρύσας με τα Kυκλαδικά Bιβλία, της σημαντικής Eλληνοαμερικανίδας Λίντα Mπέγκλις ή της Eλένης Mυλωνά ή ειδικότερα του Mαρκ Xατζηπατέρα με τα κουστούμια και τα σκηνικά για τις Eκκλησιάζουσες του Aριστοφάνη που πρόσφατα παρουσιάστηκαν στο θεατρικό εργαστήρι του Columbia. H ίδια σχέση φαίνεται, ακόμη να διατηρείται στα πολύ σύγχρονα έργα των νεότατων Aντρέα Σπύρος και Tζιμ Mορφέσις, μεταξύ άλλων. H αναφορά στην αρχαία ελληνική τέχνη άπτεται και της αρχιτεκτονικής, όπως φαίνεται στην περίπτωση του Xρήστου Γιαννακού και της Aθηνάς Tάχα, και δείχνει να αντέχει ακόμη και όταν διυλίζεται από τη σύγχρονη έκφραση και τη νέα τεχνολογία, όπως στην περίπτωση της ομάδας MICA-TV. Δεν είναι λιγότερο σημαντική, επίσης, και η αναφορά στη βυζαντινή τέχνη. Στη ζωγραφική, στη γλυπτική, στις κατασκευές, ακόμη και σε έργα όπου χρησιμοποιούνται νέα τεχνολογικά μέσα, είναι ενίοτε εμφανής η επίδραση ενός βυζαντινού απόηχου, με έμφαση στην πνευματικότητα, στο εσωτερικό φως, στο αχειροποίητο, αλλά και στην αγάπη για την απεικόνιση, για το χρώμα, για την ύλη, για τη βαρύτιμη διακόσμηση. Προς αυτήν την Γνωριμία με το σημαντικό, για την αμερικανική τέχνη και άγνωστο στην Eλλάδα, έργο των Eλληνοαμερικανών καλλιτεχνών κατεύθυνση κινούνται, εκτός από τη γνωστή σειρά «Bυζάντιο» του Θεόδωρου Στάμου, τα έργα του Λουκά Σαμαρά τα κουτιά που μοιάζουν με διακοσμημένες μικρές λειψανοθήκες ή οστεοφυλάκια ή οι αυτοπροσωπογραφίες του με polaroid τα έργα με νέον και τα meditation chapels του Στήβεν Aντωνάκου, αλλά και η μνημειώδης αφηρημένη ζωγραφική του Γιώργου Nεγρoπόντε. Προς την ί- δια κατεύθυνση στρέφονται η γλυπτική σε χαλκό και μπρούντζο και κάποτε η ζωγραφική της Λίντα Mπέγκλις, καθώς και τα Pattern Paintings της Mαίρης Γρηγοριάδη, για να αναφερθούμε μόνο στις δύο Eλληνοαμερικανίδες καλλιτέχνιδες που διαδραμάτισαν και ένα σημαντικό ρόλο στο φεμινιστικό κίνημα. Φυσικά, υπάρχουν και Eλληνοαμερικανοί καλλιτέχνες των οποίων το έργο δεν αντανακλά μόνιμα κάποια ιδιαίτερα στενή σχέση με τον τόπο καταγωγής τους, τουλάχιστον εμφανή, όπως συμβαίνει, για παράδειγμα, με την περίπτωση του γνωστού φωτογράφου της Magnum Kωνσταντίνου Mάνου. Aλλωστε, στους στόχους αυτής της έκθεσης τοποθετείται και η διερεύνηση της όποιας σχέσης και η γνωριμία με έργα νεότερων, τα οποία οι περισσότεροι τουλάχιστον από την Eλλάδα θα δούμε για πρώτη φορά. Για το λόγο αυτό, παράλληλα με την έκθεση στο Queens, το παράρτημα του Iδρύματος Eλληνικού Πολιτισμού στη Nέα Yόρκη θα φιλοξενήσει έργα των νεότερων καλλιτεχνών. Eξάλλου, οι καλλιτέχνες που συμμετέχουν στην έκθεση Modern Odysseys: Greek American Artists of the 20th Century είναι προφανές ότι δεν ε- πιλέχθηκαν με γνώμονα την «ελληνικότητά» τους όρο ιδιαίτερα παρεξηγημένο ή τη διαρκή αναφορά τους στην Eλλάδα μέσω του έργου τους. Eίναι φυσικό, ανάλογα με τη χρονική στιγμή της καλλιτεχνικής τους δράσης, να τονίζονται διαφορετικά στοιχεία άλλοτε η νοσταλγία, η ανάμνηση, η εξάρτηση και άλλοτε, πάλι, η ανάγκη για ένταξη και η απόλυτη απορρόφηση και η ενεργή συμμετοχή στα καλλιτεχνικά δρώμενα των HΠA. Aυτό που διερευνάται, κυρίως, είναι η όσμωση δύο πολιτισμικών επιρροών που οι συγκεκριμένοι καλλιτέχνες δέχονται και που, εν τέλει, αποτελεί τη νέα κοινή πολιτιστική τους κληρονομιά και πολιτισμική ταυτότητα. Tο θέμα αυτό, υπό το πρίσμα των νέων συνθηκών που διαμορφώνονται στο δυτικό κόσμο, ενδιαφέρει ιδιαίτερα και φαίνεται να εκτιμάται όλο και περισσότερο τα τελευταία χρόνια, κατά τα οποία παρατηρείται έξαρση αφενός της αυτοαναφορικότητας του καλλιτέχνη και αφετέρου ένταση της δυναμικής που έχει να κάνει με την αναζήτηση της ταυτότητας και την ενίσχυση με τοπικά εθνικά στοιχεία του διεθνούς λεξιλογίου της τέχνης, ειδικότερα κάτω από την απειλή της πολυσυζητημένης ομογενοποίησης. 4 H KAΘHMEPINH - KYPIAKH 26 ΣEΠTEMBPIOY 1999

4 Kωνσταντίνος Mπρουμίδης Kωνσταντίνος Mπρουμίδης ( ). O ζωγράφος που φιλοτέχνησε τις νωπογραφίες του Kαπιτωλίου στην Oυάσιγκτον. Tου Mάνου Στεφανίδη Iστορικού Tέχνης, Eπιμελητή της Eθνικής Πινακοθήκης O MΠPOYMIΔHΣ, του οποίου η ελληνική καταγωγή αποδείχθηκε πρόσφατα, το 1950, αποτελεί τον μυθικό Πρόδρομο της καλλιτεχνικής μας διασποράς στις HΠA. Πρόκειται για τον καλλιτέχνη που φιλοτέχνησε τις νωπογραφίες του Kαπιτωλίου στην Oυάσιγκτον από το 1855 ώς το 1880 αμειβόμενος αρχικά με 5 δολάρια την ημέρα. Kαι, βέβαια, από πού αρχίζει η Iστορία; Eκεί ακριβώς που ολοκληρώνεται ο μύθος. O Mπρουμίδης γεννήθηκε στη Pώμη στις 26 Iουλίου του 1805 και ήταν γιος του πρόσφυγα Σταύρου Mπρουμίδη από τα Φιλιατρά Mεσσηνίας και της Pωμαίας Anna Bianchi και όπως αποδεικνύει ιδιόγραφη μαρτυρία του που φυλάσσεται στ αρχεία του Kαπιτωλίου. Σπουδάζει γεωγραφία στην περίφημη Aκαδημία του Aγίου Λουκά, προπύργιο του Nεοκλασσισμού που ίδρυσε το 1593 ο Φεντερίκο Tσουκάρο, ακολουθώντας την προοδευτική Academia degli Incamminati των Kαρράτσι στην Mπολώνια. Φέρεται ότι θήτευσε πλάι και στους Kανόβα και Θόρυτβαλσεν. Παράλληλα δούλεψε ως συντηρητής των τοιχογραφιών του Pαφαήλ στα Παπικά διαμερίσματα του Bατικανού βελτιώνοντας την εμπειρία του πάνω στις τεχνικές του Fresco και του Sesco. Hδη το 1840 ο Πάπας Γρηγόριος IΣT του α- ναθέτει την συντήρηση μιας απολεπισμένης σύνθεσης του Pαφαήλ. Aργότερα φιλοτεχνεί το πορτρέτο του Πάπα... του Θ για την μεγάλη Στοά του Bατικανού. Συγχρόνως με τις καλλιτεχνικές του ανησυχίες ο ζωγράφος υπηρετούσε στην Παπική φρουρά και το 1848, σημαδιακή χρονιά, έφερε τον βαθμό του λοχαγού. Eπειτα α- πό ταραχές που ξεσπάνε στην Aγία Eδρα, καθώς φουντώνει το φιλελεύθερο κίνημα των Γκαριμπάλντι και Mαντζίνι, ο Mπρουμίδης αρνείται να στρέψει τα όπλα κατά του ε- ξεγερμένου πλήθους και φυλακίζεται ως ανυπότακτος. Oταν αποφυλακίζεται, του ζητείται να εγκαταλείψει την Iταλία. Aκολουθώντας την προτροπή ενός Aμερικανού φοιτητή που σπούδαζε στη Pώμη Θεολογία, αναχωρεί το 1852 για τις HΠA αφήνοντας στην Iταλία την γυναίκα του και τα δύο του παιδιά, την Eλενα και τον Iωσήφ. Φθάνει στην Nέα Yόρκη στις 18 Σεπτεμβρίου του 1852, και καταρχήν εργάζεται ως αγιογράφος εκκλησιών ζωγραφίζοντας φορητές εικόνες (π.χ. την Crucifixion του Aγίου Στεφάνου στη Nέα Yόρκη). Tο 1855 φθάνει στην Oυάσιγκτον ό- Συνέχεια στην 6η σελίδα H μεγάλη σύνθεση στον ουρανό του θόλου με την Aποθέωση του Oυάσιγκτον. O πρώτος Aμερικανός πρόεδρος περιβεβλημένος γύρω με 13 νύμφες, αντιπροσωπεύουν τις αντίστοιχες τότε Πολιτείες της Aμερικής. H κάτω σύνθεση α- παρτίζεται από έξι διαφορετικές αλληγορικές παραστάσεις με θέματα τη Bιομηχανία, τη Γεωργία, τα Γράμματα και Tέχνες κ.ά. (φωτ.: Xαράλ. Φουρναράκης «K. Mπρουμίδης», εκδ. «Σκαραβαίος», 1979). KYPIAKH 26 ΣEΠTEMBPIOY H KAΘHMEPINH 5

5 Aριστερά: Σε συμβολική απεικόνιση η Nομοθεσία πλαισιωμένη με θαυμάσιες διακοσμητικές κορνίζες. Bρίσκεται στην Προεδρική Aίθουσα. Δεξιά: Tο πορτρέτο του Tόμας Tζέφερσον. Eίναι από τις λίγες ελαιογραφίες (ελαιογραφία σε ξερό τοίχο) του Mπρουμίδη. Bρίσκεται στην αίθουσα του Προέδρου (φωτ.: Xαράλ. Φουρναράκης «K. Mπρουμίδης», εκδ. «Σκαραβαίος», 1979). Συνέχεια από την 5η σελίδα που οι αρχιτέκτονες του Kαπιτωλίου T.U. Walter ( ) και Meigs του αναθέτουν τις νωπογραφίες του εσωτερικού του. O Mπρουμίδης θα εργαστεί εκεί επί 25 χρόνια ώς, δηλαδή, τον θάνατό του, φιλοτεχνώντας εκτός των άλλων τη μεγάλη σύνθεση της θόλου με την αποτύπωση του Γεωργίου Oυάσιγκτον, τις αίθουσες των επιτροπών, τους διαδρόμους κ.ο.κ. Στην αίθουσα του Προέδρου (President s Room) φιλοτέχνησε συμβολικές απεικονίσεις της Nομοθεσίας, της Eλευθερίας και της Θρησκείας ενώ στην οροφή αποδόθηκαν οι προσωπογραφίες του Kολόμβου (ανακάλυψη) του Φραγκλίνου (Iστορία), του Bεσπούκιου (εξερεύνηση) κ.λπ. Aίθουσα συνεδριάσεων Tέλος, στην αίθουσα των Συνεδριάσεων της Bουλής (House of Representatives Chamber) ζωγράφισε τον Γεώργιο Oυάσιγκτον στο Yorktown την στιγμή που δέχεται εκπρόσωπο της Kορνουάλης. Iδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει ο Bόρειος Διάδρομος με τις ελαιογραφίες των Tράμπουλ, Tζέφερσον, Φραγκλίνου και τη μεγάλη νωπογραφία που παρουσιάζει την «Yπογραφή της πρώτης συνθήκης Eιρήνης των HΠA με τη M. Bρετανία το 1782». Στον Δυτικό διάδρομο, που λέγεται και Broumidis corridor, παρουσιάζονται 13 τοπία των δυτικών Πολιτειών που διασώζουν την πανίδα και τη χλωρίδα των περιοχών πριν από την εισβολή των λευκών. Iσως τα έργα αυτά να είναι τα πιο άδολα και εμπνευσμένα από όλες τους γενικά τις συνθέσεις. (Tα ολοκλήρωσε τον Nοέμβριο του 1875). H θόλος του Kαπιτωλίου ύψους 62 μ. από το έ- δαφος και 22μ. διαμέτρου διακοσμείται από τον Mπρουμίδη, από το 1864 έως 1865, με δύο ομόκεντρους κύκλους με μυθολογικά και ιστορικά πρόσωπα. O εξωτερικός κύκλος απαρτίζεται από έξι ομάδες με την Aθηνά, τον Ποσειδώνα, τον Eρμή, τον Hφαιστο τη Δήμητρα, οι οποίες συμβολίζουν τα επιτηδεύματα των Aμερικανών πολιτών (ναυτιλία, γεωργία, επιστήμες κ.λπ.). Στον κεντρικό κύκλο εικονίζεται ο Oυάσιγκτον ακολουθούμενος από την Nίκη και την Eλευθερία καθώς και 13 νύμφες, τις 13, ώς τότε πολιτείες των HΠA. Kάτω α- κριβώς από τον Πρώτο Πρόεδρο που αποδίδεται ως Pωμαίος συγκλητικός και κάθεται σ ένα ουράνιο τόξο (πρβλ. Tον Xριστό επί του Oυρανίου Tόξου στο Bαπτιστήριο της Φλωρεντίας όπως τον αποδίδει το ψηφιδωτό του Tσιμαμπούε, 1280) απεικονίζεται η προσωποποίηση της Aμερικής Eπανάστασης να συντρίβει τους εχθρούς και συνθετικά να ενοποιεί τους δύο κύκλους των προσώπων. O Mπρουμίδης πάντως παραμένει ένας δευτεροκλασάτος εκπρόσωπος του κλασσικισμού και ένας τυχερός ο οποίος «επωφελήθηκε» από τον θάνατο του John Trumbull ( ) ζωγράφων ιστορικών θεμάτων και μαθητή του West και του David, στον οποίο είχαν αρχικά ανατεθεί οι τοιχογραφίες του Kαπιτωλίου. O Trumbull όμως, όντας O «Mιχαήλ Aγγελος» του Aμερικανικού Kαπιτωλίου αυταρχικός και υπερόπτης, παρέδωσε τελικά το 1831 τις τέσσερις ελαιογραφίες που φιλοτέχνησε γι αυτόν τον σκοπό στο Kολλέγιο του Yale. Eίναι χαρακτηριστικό ότι ο Mπρουμίδης χρησιμοποίησε ως πρότυπο την απορριφθείσα σύνθεση του Trumbull the surrender of Lord Cornwallis at Yorktown» για τον πίνακά του στην αίθουσα συνεδριάσεων της Bουλής (σήμερα στο εστιατόριο). Σ αυτό μάλιστα το έργο υπογράφει ως «πολίτης των HΠA». O Mπρουμίδης ακολουθεί με αρκετόν να(βισμό τις Mιχαηλαγγελικές μορφές των ignudi ή των Σιβυλλών στα διάχωρα και τα μετάλλια των οροφών, ενώ συχνά ο μελοδραματισμός του παραμένει άκαμπτος και επιφανειακός. Tον τάφο του Mπρουμίδη στο Nεκροταφείο του Glenwood καθώς και την Eλληνική καταγωγή απεκάλυψε η Myrtle Cheney Murdock στο βιβλίο της «Constantino Brumidi, Michelangelo of the United States Capitol, Monumental Press, , Washington DC». Tο 1979, ο ομογενής γιατρός Xαράλαμπος Φουρνάκης εκ Φιλιατρών εκδίδει το βιβλίο «K. Mπρουμίδης, Eλληνας» (εκδ. «Σκαραβαίος») με πλήθος στοιχείων και φωτογραφιών. Πάντως, το όνομα του πρώτου εικαστικού μας μετανάστη δεν αναφέρεται ούτε στο ογκώδες «American Art, Painting, Sculpture, Architecture, Decorative Arts, Photography» εκδ. Harry N. Abrams N.Y. ούτε στην «Σύντομη ι- στορία της Aμερικανικής Zωγραφικής» του James Thomas Flexnet που κυκλοφόρησε και στα Eλληνικά από τον «Φέξη» το Eίναι τέλος χαρακτηριστικό ότι ο άνθρωπος που εμπιστεύτηκε τον Mπρουμίδη, ο πολύς Thomas Ustick Walter, τελικός αρχιτέκτονας του Kαπιτωλίου και εκπρόσωπος του Greek Revival, κατηγορείται σήμερα για σχεδιαστική «βαρβαρότητα» τόσο λόγω του σιδηρού ογκώδους θόλου που κατασκεύασε το όσο και για τον άνισο ε- κλεκτικισμό του πολυσύνθετου αυτού οικοδομήματος. Sic Transit... 6 H KAΘHMEPINH - KYPIAKH 26 ΣEΠTEMBPIOY 1999

6 Tζορτζ Kόνσταντ «H οικογένεια» (The Family) 1948 (λάδι σε καμβά). H πρώιμη γενιά του Mεσοπολέμου Eλληνοαμερικανοί καλλιτέχνες που μεσουρανούν στην εικαστική σκηνή της Aμερικής Tου Mάνου Στεφανίδη Iστορικού Tέχνης, Eπιμελητή της Eθνικής Πινακοθήκης TO εξαιρετικά σοβαρό, για την πολιτιστική μας αυτογνωσία, θέμα της ελληνικής καλλιτεχνικής διασποράς στην άλλη πλευρά του Aτλαντικού, παραμένει ακόμη δραματικά ανεξερεύνητο. Aκόμη περισσότερο επιτείνουν τη σύγχυση και την έλλειψη ασφαλών πληροφοριών τα σποραδικά δημοσιεύματα, που εμφανίζονται κυρίως μετά τον πόλεμο στον εγχώριο Tύπο και έχουν ένα κοινό χαρακτηριστικό: την άνευ μέτρου αγιολογία και τον άνευ όρων τοπικισμό. Γιατί, σχεδόν πάντα, το ευγενές τέκνον τάδε της ηρωικής κωμοπόλεως δείνα ο- φείλει όχι μόνον να διαπρέπει στο σύγχρονο El Dorado, αλλά και ν α- ναγνωρίζεται ως καλλιτεχνική και πνευματική κορυφή παγκοσμίως. Oλο το αίσθημα της ταπείνωσης, της αποξένωσης και της δυσπραγίας που εισπράττουν οι απογοητευμένοι κάτοικοι της Ψωροκώσταινας, αμέσως μετά την Aπελευθέρωση και κατά την διάρκεια του Eμφυλίου, μετατρέπεται σε τέτοιαν υπεραναπλήρωση ώστε οι εκεί μετανάστες ν απολαμβάνουν τα ό- σα στερούνται οι εδώ γηγενείς. Πού όμως τελειώνει ο μύθος και πού αρχίζει η ιστορία; Πώς λειτούργησε συλλογικά ή ατομικά ο Eλληνισμός της διασποράς στη νέα του πατρίδα; Ποιους πολιτιστικούς χαρακτήρες διατήρησε, ποιους μετάλλαξε, ποιους συνέθεσε, ποια πρωτότυπα ή υβριδικά μορφώματα παρήγαγε; Ποιες, τέλος, επιρροές ή α- πλώς συμπεριφορές (παρα)δέχθηκε η μικρή, περιφερειακή μας μητρόπολη σε σχέση με το παντοδύναμο χωνευτήρι της νέας εστίας; Διχασμός Nομίζω ότι η αμφίδρομη σχέση ο- μογένειας και πατρίδας εξακολουθεί και δρα σε ποικίλα επίπεδα πολιτικά, κοινωνικά, ψυχολογικά αποτελώντας έναν σημαίνοντα μοχλό δράσης σχετικά με το τι είναι εθνικό και τι διεθνές, σχετικά με το τι αποτελεί «ταυτότητα» και τι εισαγόμενο, όσο και αναφομοίωτο, «εκμοντερνισμό». Tο δίπολο αυτό ίσως εικονογραφεί, πέραν των ό- ποιων κοινωνιολογικών ερμηνειών, η ατάκα της Γεωργίας Bασιλειάδου από την τόσο διδακτική «Θεία από το Σικάγο», το φιλμ δηλαδή του 50: «πώς το λέτε εσείς εδώ γιατί έχω ξεχάσει πώς το λέμε εμείς εκεί!» O διχασμός της ταυτότητας συνεπάγεται πάνω απ όλα διχασμό της κουλτούρας, κι αυτός ο τελευταίος είναι το κυρίαρχο χαρακτηριστικό των σύγχρονων ομογενοποιημένων κοινωνιών. Σήμερα, ο Kαστοριανός Λουκάς Σαμαράς μπορεί να δηλώνει: «δεν έχω καμία σχέση με την Eλλάδα. Kοιτάζοντας απ το παράθυρό μου τον ποταμό Xάτσον, μπορώ να φέρω στο μυαλό μου την λίμνη που έβλεπα στην Kαστοριά» (από συνέντευξή του στον K. Πηγαδά για το KΛIK, 1999). Kόνσταντ O K. Mπρουμίδης άργησε πολύ να διεκδικήσει απογόνους. Mόλις κατά την περίοδο του Mεσοπολέμου και κατά τα χρόνια του μεγάλου οικονομικού κραχ, η ομογένεια έχει την πολυτέλεια να σεμνύνεται για τους καλλιτεχνικούς καρπούς της. Oνόματα που μεσουρανούν αυτή την εποχή είναι: ο Tζορτζ Kόνσταντ (Γεώργιος Kωνσταντόπουλος, ) από την Aράχοβα Aιγίου, ο οποίος υπήρξε μαθητής του Georges Bellows ( ) του γενάρχη της Ash Can School (Σχολής των Σκουπιδοτενεκέδων) και πατέρα του Aμερικανισμού στη ζωγραφική μαζί με τον Xενράι, επίσης φίλος του John Sloan και του μο- Συνέχεια στην 8η σελίδα O Tζορτζ Kόνσταντ (Aράχοβα Aιγίου 1892 N. Yόρκη 1978) είναι από τους πρώτους Eλληνοαμερικανούς που εμφανίζονται και εδραιώνουν την παρουσία τους. Mετά το 40, το έργο του Kόνσταντ θα βρει σταδιακά ευρύτερη αναγνώριση στην εικαστική σκηνή των HΠA, (φωτ.: αρχείο του ζωγράφου Kρις Kοντογούρη). KYPIAKH 26 ΣEΠTEMBPIOY H KAΘHMEPINH 7

7 Συνέχεια από την 7η σελίδα ντερνιστή τεχνοκριτικού Walter Pach. (H Ash Can School αποτελείται από ζωγράφους ρεπόρτερς οι οποίοι δουλεύουν στην εφημερίδα «Philadelphia Press» και είναι εξασκημένοι στα γρήγορα σκίτσα με θέματα από την καθημερινότητα. Aντιακαδημαϊκοί εκ πεποιθήσεως, δίνουν πρωτοκαθεδρία στα κοινωνικά και τα ενδοαμερικανικά προβλήματα. Συμπαρατάσσεται προς αυτούς και ο πολύς Edward Hopper, εκπρόσωπος μιας σύγχρονης ηθογραφίας των απρόσωπων μεγαλουπόλεων. O Kόνσταντ μετανάστευσε στην Aμερική σε ηλικία 18 χρονών, αφού είχε εργαστεί ως βοηθός αγιογράφου στην Aχαΐα. Mια υποτροφία από το Chicago Art Institute το 1914 τον φέρνει στο Σικάγο για σπουδές και το 1918 εκθέτει στο Art Club αυτής της πόλης. Tο 1922 ε- γκαθίσταται στη Nέα Yόρκη και α- σχολείται με τη σκηνογραφία και συμμετέχει στη Society of Independent Artists. To 1940 ιδρύει τη Society of Modern Painters and Sculptors, μέσω της οποίας αναγνωρίζεται ευρύτερα το έργο του. Tο 1943 τιμάται από το Chicago Art Institute. Eίναι η δεκαετία κατά την οποία λαμβάνει μέρος στις ομαδικές εκθέσεις του Whitney Museum of American Art, αλλά και σε εκδηλώσεις στο Stedelijk Museum του Aμστερνταμ και στο Musee d Art Moderne του Παρισιού. Πίνακές του βρίσκονται στο Metropolitan της Nέας Yόρκης, στο Mουσείο Tέχνης της Φιλαδέλφειας και στο Iνστιτούτο Tέχνης του Nτιτρόιτ κ.α. O Γεώργιος και η Kαλλιρόη Kόνσταντ δωρίζουν στις 9/4/1974 δύο πίνακες μεγάλων διαστάσεων στην EΠMAΣ και στις 31/8/76 τέσσερις. Πρόκειται για τα έργα: «Eξαφάνιση ήλιου», «Aνθρώπινος τοίχος», «Kόκκινοι κίτρινοι παράλληλοι» κ.ά. Πρώτη μνεία Στην ετήσια καλλιτεχνική επιθεώρηση «Φιλολογική Πρωτοχρονιά» του 1950, που εξέδιδε ο Aρ. Mαυρίδης, βρίσκουμε, για πρώτη φορά στην Eλλάδα, μνεία των αποδήμων καλλιτεχνών μέσα από εκτενή μελέτη που υπογράφει ο Bασίλης K. Kούλης (σελ ). Eδώ συναντούμε τα ονόματα του Kόνσταντ, του Πολύγνωτου Bαγή, του Mπαζιώτη, του Γεωργίου Kωνσταντίνου, του Kωνσταντίνου Aμπανάβα (γεννήθηκε στο New Jersey το 1922, έ- χει δωρίσει οκτώ έγχρωμες οξυγραφίες του στην Eθνική Πινακοθήκη) του Nικόλα Tάκη, του Aριστόδημου Kαλδή, του Γιάννη Παππά (Φλώρινα 1898), του Theo Polos (Mυτιλήνη 1902), του Tσιριγώτη Eμμανουήλ Kαβάκου, της Kλειούς Λαμπρίδη, της Kατίνας Λεκάκη (αδελφής του Mιχαήλ), του Mιχαήλ Nτόζα (N. Yόρκη 1919) κ.ά. H μελέτη τελειώνει ως εξής: «Aυτή είναι μια σύντομη μα παραστατική ανασκόπηση των ομογενών της Aμερικής... O Eλληνισμός σαν αισθητική μα και σαν ιστορική και ηθική παράδοση, σε όλα τα ονόματα που αναφέραμε ζει τις περισσότερες φορές σε μια ευτυχισμένη διασταύρωση Tζον Bάσσος, «Eσωτερικό καταστήματος», 1929 (τέμπερα, 53x35 εκ., Eθνική Πινακοθήκη). Πληθωρική καλλιτεχνική φυσιογνωμία ο Bάσσος, ασχολήθηκε με τη σκηνογραφία, τη διαφήμιση και τις γραφικές τέχνες. Mέσα στη δεκαετία του 20 ξεκίνησε στην Aμερική εικονογραφώντας εκδόσεις λογοτεχνικών βιβλίων πολυτελείας (φωτ.: «Λεξικό Eλλήνων Kαλλιτεχνών», εκδ. «Mέλισσα»). με τα ανυπόταχτα σημερινά ρεύματα της Eυρώπης. Bραδυπορημένοι δημιουργοί όπως ο Tσαβάλας και ο Γάμβας, που σέρνουν μαζί τους την τέχνη των ταπεινών Bυζαντινών α- γιογράφων, κι α- νήσυχοι πρωτοπόροι, που πειραματίζονται πάνω στα πρόσφατα διδάγματα του φοβισμού και του κυβισμού...» O Kόνσταντ πέρασε σταδιακά από την παραστατική στην α- φηρημένη ζωγραφική. Στο χαρακτικό «Xορεύτρια» του 1930 που προσφέρει στον μαθητή και φίλο του Kρις Kοντογούρη (1911) αντιλαμβάνεται κανείς την ποιότητα της γραφής του και τη σχεδιαστική του ε- πάρκεια. Tα έργα της ωριμότητάς του διακρίνονται για τη νηφάλια κλασικότητά τους και την έμφαση στην αρχιτεκτονική οργάνωση των μορφών. Παρ ότι ι- δεολογικά συγγενής προς τους γεωμετρικούς εκπροσώπους της σχολής της Nέας Yόρκης, δεν φαίνεται ότι συμπορεύτηκε με αυτούς. O Kόνσταντ θα συνάψει τρίτο γάμο με την Kαλλιρρόη Λεκάκη, αδελφή του Mιχαήλ και χορεύτρια, μαζί με την αδελφή της Kατίνα, της Iσιδώρας O Tζον Bάσσος (Pουμανία Bοστώνη 1968) σε σκίτσο δημοσιευμένο στο περιοδικό του Σικάγου «Σύγχρονη Σκέψη». Aναδημοσιεύθηκε στη «Nέα Eστία» (15 Iουλ. 1928) με αφορμή «μικρή» έκθεση έργων του που οργάνωσε στα γραφεία της «Nέας Eστίας» ο Γρηγ. Ξενόπουλος. Tον επόμενο χρόνο, 1928, οργανώθηκε μεγαλύτερη έκθεσή του στην Aθήνα. Nτάνκαν. H Kατίνα Λεκάκη θα παντρευτεί αργότερα τον ζωγράφο Θεόδωρο Xίο ( ). Nα τι γράφει σχετικά ο Aγγελος Προκοπίου από το ταξίδι του στις HΠA το 1961: «Γύρω από το ανθοπωλείο της 6ης Λεωφόρου (σημ. το μαγαζί του Nίκου Λεκάκη από την Mονεμβασιά, πατέρα του Mιχαήλ) σχηματίσθηκε μια καλλιτεχνική οικογένεια, που μπήκε με το έργο της στην κίνηση της σύγχρονης αμερικανικής τέχνης. O Kόνσταντ, ο Xίος και ο Mιχάλης Λεκάκης είναι σήμερα τρία γνωστά ονόματα στην καλλιτεχνική ζωή της N. Yόρκης. Aλλά δεν είναι τα μόνα. Tα μουσεία και οι συλλογές της Aμερικής έχουν ανοίξει τις πόρτες τους στον Mπαζιώτη (William Baziotes), στον Στάμο (Theodore Stamos), στη Xρύσα (Chryssa), που ανήκουν στο κλίμα της αφηρημένης τέχνης και την εκφράζουν μ έναν τρόπο πολύ προσωπικό. Oι Aθηναίοι είχαν την ευκαιρία να δουν πίνακες του Mπαζιώτη και του Στάμου όταν οργανώθηκε το 1958 μια έκθεση με 76 πρωτότυπους πίνακες αμερικανικής ζωγραφικής που τους δάνεισαν για τον σκοπό αυτό το Iνστιτούτο Tέχνης του Nτιτρόιτ κ.ά... H σκηνογραφία του πλαστικού χώρου του Mπαζιώτη είναι, κατά κανόνα, ένας βυθός... Oι παράδοξες μορφές του Στάμου σχηματίζονται από μια τεχνική γοργή και ρευστή και υποβάλλουν στο θεατή τους οπτικές εικόνες καταχνιάς και υγρασίας... (A. Προκοπίου, «Aισθητική και Tέχνη στην Aμερική» 1961). Bάσσος Tζον Bάσσος : υπήρξε ζωγράφος, σκηνογράφος, illustrator και γραφίστας. Γεννήθηκε στην Kωνσταντινούπολη και επισκέφθηκε την Eλλάδα για πρώτη φορά, αφού είχε εγκατασταθεί στην Nέα Yόρκη. Tο 1929 εκθέτει στην Aθήνα και τον βρίσκουμε καταγεγραμμένο σε περιοδικά όπως τα «Eλληνικά Γράμματα» και η «Nέα Eστία». Σ αυτή μάλιστα την τελευταία το κείμενο υπογράφει ο Γρηγόριος Ξενόπουλος. Aπ αυτή την περίοδο φυλάσσεται στην EΠMAΣ το έργο του «Eσωτερικό Kαταστήματος» (1929), μία τέμπερα που θυμίζει τις συνθέσεις του Πίτερ Mπλουμ. Tο 1951 η «Φιλολογική Πρωτοχρονιά» δημοσιεύει ένα μεγάλο άρθρο του Hλία Zιώγα με τίτλο «Eν απόγιομα με τον Tζον Bάσσο». Eκεί διαβάζουμε (σελ. 166): «... H εδώ ομογένεια μπορεί και παρατάσσει καμιά δεκαριά τεχνίτες της σμίλης και του χρωστήρα, από τους οποίους οι τέσσερις (Ξέρον, Bαγής, Bάσσος και Kόνσταντ) είναι πλέον παναμερικανικά γνωστοί σας πρώτου μεγέθους καλλιτέχνες. Aκολουθούν, εννοείται, πέντ έξι α- κόμη, όπως είναι οι Στάμος, Λεκάκης, Xίος, Δαφνής που ξεχωρίζουν με την ποιότητα... κ.ο.κ.» Eίναι πάντως ενδεικτικό ότι ανάμεσα στους «διάσημους» δεν περιλαμβάνει τον Mπαζιώτη, έναν καλλιτέχνη καταλύτη για την αισθητική μορφοποίηση του αφηρημένου εξπρεσσιονισμού. Iδιαίτερα για τον Bάσσο, υ- πογραμμίζει ο Zιώγας: «... Πρώτα και κύρια είναι αυτό που λένε εδώ Bιομηχανικός σχεδιαστής... Tο μεγαλύτερο ηλεκτρονικό μικροσκόπιο του κόσμου 8 H KAΘHMEPINH - KYPIAKH 26 ΣEΠTEMBPIOY 1999

8 Tζον Bάρδας «Γυναίκες». H ζωγραφική του Bάρδα αποτελεί μείγμα σουρρεαλιστικής φαντασίας και κυβιστικής γεωμετρικής σχηματοποίησης. Tο έργο του δεν κατατάσσεται εύκολα σε ομάδες και κινήματα. Oι πίνακές του μοιάζουν να εμπνέονται τόσο από την προκολομβιανή μυθολογία όσο και από τις νωπογραφίες της Kρήτης ή των Mυκηνών. είναι, σαν κατασκευή, δικό του έργο και θεωρείται το θαύμα του αιώνα... O Bάσσος είναι και σκηνογράφος και ενδυματολόγος και ακόμα ειδικευμένος στο φωτισμό της σκηνής! Tέλος, είναι και πολύπλευρος συγγραφέας... Γράφει ακόμη και... ψυχολογία! Tύπωσε, κείμενο και εικονογράφηση δική του, μία θαυμάσια έκδοση για τη «φοβία» (Phobia) με 24 ολοσέλιδες ερμηνείες (εικόνες) 23 περιπτώσεων φοβίας νυχτοφοβίας, κλιματοφοβίας, αστροφοβίας, αγροφοβίας, κλωστροφοβίας, μονοφοβίας, μηχανοφοβίας κ.λπ. κ.λπ. Tέλος ετύπωσε ένα άλλο βιβλίο (στα εγγλέζικα πάντοτε) για τα σκυλιά το «Eτσι είναι τα σκυλιά» («Dogs are like that») με κείμενο και ολοσέλιδες φωτογραφίες, εκφραστικότατες και καθαρές, δικές του!... Mα θα ξέρεις μου λέει, για να μιλήσουμε γι αυτούς που ήρθαν τα τελευταία χρόνια από κάτω και τόσο ξεχώρισαν ό- πως ο Mητρόπουλος, η Παξινού κι άλλοι, ότι ο μεγαλύτερος νταϊρέκτωρ του σύγχρονου αμερικανικού θεάτρου είναι Pωμιός, ο Kαζάν; Mα δεν είναι... Aρμένης; Eίναι Pωμιός εκατό τα εκατό. Kαζαντζής το επώνυμό του. H τελευταία του τεράστια επιτυχία το ανέβασμα του έργου O θάνατος του πλασιέ (πωλητού) του Aρθουρ Mίλλερ. Kαι το μικρό του Hλίας από την Πόλη. Mιλά τα...ελληνικά; τον ερωτώ. Θαυμάσια μου απαντά. Nα πας να τον δεις!» N. Yόρκη H. Zιώγας Iδιαίτερα για τη Phobia του John Vassos που εκδόθηκε στην N. Yόρκη το 1931 (Covici Friade), αντιλαμβάνεται κανείς την επίδραση ενός όψιμου Art Deco αλλά και του βρετανικού κινήματος Arts and Crafts. H διακοσμητική δεινότητα πάντως του Bάσσου μπορεί να συνθέτει προσωπικά τις επιμέρους επιρροές. Tα Xριστούγεννα του 1955 και η «Nέα Eστία» επανέρχεται στο θέμα της Διασποράς με μελέτη πάλι του Hλία K. Zιώγα που έχει τίτλο «H Eλληνοαμερικανική Διανόηση και Kαλλιτεχνία» (σελ ) και ε- δώ παρατίθενται ονόματα δημιουργών που αναδεικνύονται κυρίως στο Mεσοπόλεμο. Θα πρέπει να φθάσουμε ώς το 1959, οπότε και κυκλοφορεί ως ανάτυπο του Aργοναύτη της N. Yόρκης η μελέτη του Zιώγα «Eλληνοαμερικανική Kαλλιτεχνία». Aπ τα δεκάδες ονόματα λείπει ο Tζον Bάρδας, ένας μοναδικός καλλιτεχνικός τύπος που γεννήθηκε στη Σμύρνη το 1893 και ε- γκαταστάθηκε το 1938 στο Σαν Φρανσίσκο. Tζον Bάρδας Γεννήθηκε στη Σμύρνη το 1893 και ήταν αυτοδίδακτος. Πέθανε στο Σαν Φρανσίσκο μετά το Φαίνεται ότι κατά τον μεσοπόλεμο περιπλανήθηκε στην Eυρώπη και παρέμεινε για ένα διάστημα στην Aθήνα, την Aλεξάνδρεια και στο Παρίσι. H ζωγραφική του προδίδει επίδραση τόσον του Klimt όσο και του Klee και αποτελεί μείγμα σουρεαλιστικής φαντασίας και κυβιστικής γεωμετρικής σχηματοποίησης. Kυρίως ό- μως εκφράζει μέσα από την χρωμα- Συνέχεια στην 10η σελίδα O Tζον Bάρδας (Σμύρνη 1893 Σαν Φρανσίσκο μετά το 1960) σε φωτογραφία δημοσιευμένη στο περιοδικό «Kρίκος» (Iουλ. Aυγ. 1956). KYPIAKH 26 ΣEΠTEMBPIOY H KAΘHMEPINH 9

9 Συνέχεια από την 9η σελίδα τική της ευφορία μια κατάφαση ζωής. Tο 1939 τον βρίσκουμε στη Nέα Yόρκη και το 1940 μόνιμα εγκατεστημένο στη δυτική ακτή και ιδιαίτερα στην Kαλιφόρνια. Θα μπορούσαμε να υποθέσουμε ότι αποτελούσε το εικαστικό πάρισο ενός Γιώργου Kατσίμπαλη, εφόσον ο H. Miller α- φιέρωσε και σ αυτόν ένα βιβλίο με τίτλο Varda, the Master Builder. Eχει εκθέσει τη δουλειά του, ε- κτός από τις πόλεις της Aμερικής, και στο Λονδίνο και το Παρίσι. Tο 1942 μετακόμισε στην Kαλιφόρνια και ο Bασίλης Mάρρος και πιθανόν να σχετίσθηκε φιλικά με τον ιδιόρρυθμο διονυσιαστή ζωγράφο Bάρδα, αλλά και με τον Ted Polos (Θεόδωρος Πόλος, Mυτιλήνη 1902). Aναφερόμαστε στα πρώτα μεταπολεμικά χρόνια. O Bάρδας είναι επίσης γνωστός για τις μωσαϊκές συνθέσεις ή τις μεγάλες διακοσμητικές επιφάνειες με χρήση collage που φιλοτεχνεί κινούμενος ανάμεσα στο φωβισμό και τον κυβισμό. Πρόκειται για έναν δημιουργό που η πρωτοτυπία και η ιδιαίτερη ατμόσφαιρα της έ- ρευνάς του θ άξιζε να μελετηθεί διεξοδικότερα. Oι πίνακές του μοιάζουν να εμπνέονται τόσο από την προκολομβιανή μυθολογία όσο και από τις νωπογραφίες της Kρήτης ή των Mυκηνών. Aιώνιο θέμα του το καρναβάλι, οι μασκοφόροι εορταστές, οι γυναίκες σύμβολα, οι χορευτές ή τα πιόνια του σκακιού προσωποποιημένα. O παραμυθένιος κόσμος τον οποίο στήνει ο Bάρδας αποτελεί ένα φωτεινό «έτερον» μέσα στην παγιωμένη εικαστική σκηνή της Aμερικής κατά το Mεσοπόλεμο. Tο ότι μάλιστα δεν κατατάσσεται εύκολα η ζωγραφική αυτή σε ομάδες ή κινήματα, αποτελεί, νομίζω, και το μυστικό της ιδιαίτερης γοητείας της. Nα πώς περιγράφει ο Aγγελος Προκοπίου τη συνάντησή του με τον Bάρδα το 1960 στο Σαν Φρανσίσκο: «τον γνώρισα ένα βράδυ στο χολ του ξενοδοχείου μου, με μια συντροφιά Aμερικανών φίλων. Φορούσε ένα παντελόνι φράκου με μεταξωτό σειρήτι στα πλάγια. Tο σακκάκι του ήταν άσπρο, το πουκάμισό του κόκκινο, η γραβάτα του γαλάζια, οι κάλτσες του πεσμένες, τα παπούτσια του αγυάλιστα. Hταν ευσταλής, ευκίνητος, α- σπρομάλλης με πρόσωπο δροσερό και γαλανά μάτια που έλαμπαν από εξυπνάδα. Aρχισε αγγλικά έπειτα συνέχισε γαλλικά και τελείωσε ελληνικά... H συντροφιά κατέληξε σ ένα κινέζικο εστιατόριο... Tο πνεύμα του Bάρδα πετούσε συνεχώς σπίθες στο τραπέζι. Mιλούσε για την τέχνη και για την φιλοσοφία με μια ευκολία εκπληκτική, όχι όμως για να μας διδάξει, αλλά για να παίξει ειρωνικά με ό,τι θεωρούσαν οι άλλοι σοβαρό και σπουδαίο. Διηγήθηκε την ιστορία ενός γνωστού συλλέκτη που τον κάλεσε να του δείξει έναν ακριβοπληρωμένο Pενουάρ. Kαι ο Bάρδας, από τον οποίο ο συλλέκτης δεν καταδεχόταν ν α- γοράσει έργα, του φανέρωσε Zαν Ξέρον «Σύνθεση Nο 242», 1937 (λάδι σε καμβά, 45X31 εκ. συλλογή Mουσείου Σόλομον P. Γκούγκενχαϊμ). O Ξέρον, από τις πλέον πληθωρικές παρουσίες Eλληνοαμερικανού στις HΠA, στον Mεσοπόλεμο, βρίσκεται ανάμεσα στους πρώτους καλλιτέχνες που πειραματίζονται πάνω στην Aφαίρεση. H Nέα Yόρκη έμοιαζε με εικόνα αφηρημένη που μου φανέρωνε το νόημα της ζωγραφικής ενός καλλιτέχνη που γνώρισα στο Mουσείο του Σόλομον Γκούγκενχαϊμ όπου και συνεργαζόταν ως επιμελητής του. Λεγόταν Ξέρον (Jean Xceron) και η καταγωγή του ήταν ελληνική... Hταν μια ζωγραφική άλγεβρα που ο Ξέρον διατύπωνε τους τύπους της με ακρίβεια, λογική, αυστηρότητα και αυτοκυριαρχία Eλληνα ορθολογιστή... Aγγελος Προκοπίου, Aισθητική και Tέχνη στην Aμερική, σελ , Aθήνα 1961 πως ο πίνακας αυτός ήταν δικός του. Xαρακτήριζε το ενδιαφέρον των συλλεκτών σαν τοξιδερμία δηλαδή σαν μανία για ταρίχευση ζώων...». O Bάρδας έμενε σ ένα καράβι αραγμένο στο Bάλντο Πόιντ, που λεγόταν «Xίμαιρα». Eκεί είχε το α- τελιέ του αυτός ο καραγατσικός τύπος και εκεί δεχόταν τους πολυπληθείς μαθητές και φίλους του. Kαι καταλήγει ο Προκοπίου: «O Bάρδας εκπλήρωνε στη συνείδησή μου το ρυθμό του εύθυμου μπαρόκ που χαρακτήριζε την αρχιτεκτονική πολυχρωμία του Σαν Φραντζίσκο...». Zαν Ξέρον ( ) Tο 1982, στην έκθεση που διοργανώνουν στην Eθνική Πινακοθήκη της Aθήνας η Barbara Rose και ο Δημήτρης Παπαστάμος με τίτλο «Aμερικανική Zωγραφική », εκθέτει και ο Zαν Ξέρον, γεννημένος το 1890, ως το ζωντανό παράδειγμα της επίδρασης του κυβισμού και του Mondrian στις HΠA, ανάμεσα σε δημιουργούς ό- πως ο Στιούαρτ Nτέιβις ( ), ο Θίοντορ Pόσακ ή ο Γιαν Mατούλκα ( ). Tο 1965 στην αναδρομική έκθεση που του οργάνωσε το Guggenheim Museum, ο διευθυντής του Thomas Messer προτάσσει στον κατάλογο το πέτρινο χωριάτικο σπίτι του Ξέρον στον Iσαρη της Λυκόσουρας. O Ξέρον (Iωάννης Ξερόκωστας) λοιπόν, γεννήθηκε το 1890 και ήρθε μόνος του στην N. Yόρκη σε ηλικία 14 ετών. Σπούδασε στην Σχολή Tέχνης Kόρκοραν της Oυάσιγκτον, από το 1910 ώς το Tη δεκαετία του 20 βρίσκεται στο Παρίσι όπου μελετά ή συνδέεται με πνευματικούς και νεοκονστρουκτιβιστές καλλιτέχνες, ό- πως ο J. Helion, o J. Torres Garcia, ο Georges Vantongerloo ή το ζεύγος Hans και Sophia Arp. Eίναι ενδεικτικό ότι το 1929 δημοσιεύει στο Chicago Tribune (Paris) άρθρο για τον Torres Garcia, στην ομάδα του οποίου Cercle et Carre (Kύκλος και Tετράγωνο) μετέχει, ενώ το 1930 δημοσιεύει στην ίδια ε- φημερίδα άρθρο για την Nαταλία Γκοντσάροβα, τον Mιχαήλ Λαριόνοφ (8.9.30), τον Φερνάν Λεζέ, τον Kριστιάν Zερβός, τον Zορζ Bαλντεμάρ κ.ά. Eπίσης, την ίδια περίοδο δημοσιεύει στο περιοδικό The New Review άρθρο με θέμα τον Nεοπλαστικισμό (Neo Plasticisme or Elementarist Art, Paris vol. 1, no. 4, pp ). Tο 1930 συνεκθέτει στο Zάππειο (Nοέμβριος Δεκέμβριος) στην ομαδική έκθεση «Eλληνες Kαλλιτέχνες στο Παρίσι» ε- νώ το 1931 λαμβάνει μέρος ως Γάλλος (!) στην έκθεση που οργανώνει ο Teriade στην N. Oρλεάνη με τίτλο Contemporary French Painters. Tο 1932 ως Aμερικανός κανένα πρόβλημα συμμετέχει στην έκθεση Artistes Americains de Paris, που παρουσιάζεται στην Galerie de la Renaissance. Eπίσης, με ενθουσιασμό γίνεται δεκτή η 10 H KAΘHMEPINH - KYPIAKH 26 ΣEΠTEMBPIOY 1999

10 πρώτη του ατομική έκθεση, η οποία παρουσιάζεται τον Δεκέμβριο του 1931 στην Galerie de France του Παρισιού. Aκολουθεί ατομική στη Galerie Percier τον Mάιο του 1933, την οποία μνημονεύει θερμά ο Cristian Zervos στο Cahiers d Art (τομ. 8 σελ ). H τρίτη και τελευταία ατομική του Xceron στο Παρίσι θα πραγματοποιηθεί τον Iούλιο του 1934 στην Galerie Pierre, η οποία θα εγκωμιασθεί απ τον Andre Salmon. Tο 1935 ο Xceron είναι ήδη στην Nέα Yόρκη και εκθέτει στην Garland Gallery, to 1938 στην Nierendorf Gallery, το 1944 στο Bennington College του Bέρμοντ ενώ το 1948 ο Raymond Jonson του οργανώνει περιοδεύουσα αναδρομική. Eκτοτε, η πορεία του θα είναι εξαιρετικά πληθωρική και θα συνεργασθεί με τις γκαλερί Sidney Janis και Rose Fried της Nέας Yόρκης. Παράλληλα, εργάζεται και ως ε- πιμελητής του Mουσείου Guggenheim μαζί με τον Lawrence Alloway, το οποίο και θα τον τιμήσει με μεγάλη αναδρομική δύο χρόνια πριν τον θάνατό του. Tο 1961 η Dore Ashton του α- φιέρωσε άρθρο στο περιοδικό XXe Siecle (Παρίσι τευχ. 23 α- ριθμ. 16 Mάιος 1961) ενώ αναφέρεται διεξοδικά στο βιβλίο του Michel Seuphor, Dictionary of Abstract Painting, N. Yόρκη 1957 σελ. 292) και στο βιβλίο Art Now του Herbert Read που κυκλοφόρησε το 1948 από τους Faber and Faber. Δωρεές Θα άξιζε εδώ να ειπωθούν εν παρενθέσει τα εξής: Oι Eλληνοαμερικανοί καλλιτέχνες, παρ ότι ζουν στο κέντρο της σύγχρονης τέχνης, δεν λησμονούν τη γενέτειρα και νοιάζονται ώστε να γνωστοποιείται εδώ η δραστηριότητά τους εκεί. Aρκετοί μάλιστα απ αυτούς δωρίζουν έργα τους στην Eθνική Πινακοθήκη ή διαθέτουν πίνακές τους στο ί- δρυμα αυτό ώστε να μην λησμονείται η καλλιτεχνική τους δραστηριότητα. Eτσι, στην Eθνική Πινακοθήκη υπάρχουν χωρίς ποτέ να έχει δειχθεί η δωρεά K. Πουγκιάλη, αποτελούμενη από έξι πίνακες, προσεκτικά διαλεγμένους από τον ίδιο τον καλλιτέχνη ώστε να εικονογραφείται με επάρκεια η έρευνά του. H δωρεά πραγματοποιήθηκε το H δωρεά Θεόδωρου Στάμου αποτελείται από 11 χαρακτικά και 34 ε- λαιογραφίες και έχει εκτεθεί από τον υπογράφοντα για μικρά διαστήματα στην Eθνική Πινακοθήκη και στα παραρτήματά της της Kέρκυρας και της Σπάρτης. O Θεόδωρος Xίος, με απόφαση του Διοικητικού Συμβουλίου της Eθνικής Πινακοθήκης της , δώρισε 20 έργα του και πολυάριθμα σχέδια, ενώ ο Jean Xceron έχει πωλήσει στην Πινακοθήκη δύο πολύ χαρακτηριστικά του έργα, ενώ ένα επιπλέον έχει δωριθεί από το υπουργείο Παιδείας, το 1966, και έ- να ακόμη πουλήθηκε από τον Mιχαήλ Tόμπρο, το 1965, αντί δρχ. Φαίνεται ότι ο Mαρίνος Kαλλιγάς ήξερε το έργο και την σπουδαιότητα του Xceron και γι αυτό αγόρασε την ακουαρέλα «Chartres» του 1929 και την «Composition» του 1936 αντί δολαρίων. O πίνακας που δωρίθηκε από το υ- πουργείο Παιδείας λέγεται «Kαρυάτιδες» και ανήκει στην τελευταία περίοδο εργασίας του καλλιτέχνη, στην οποία συνδυάζονται γεωμετρικά και ανθρωπομορφικά στοιχεία. Oταν ο Ξέρον επέστρεψε στην Nέα Yόρκη από το Παρίσι, μπορούμε να πούμε ότι τίθεται επικεφαλής των καλλιτεχνών που πειραματίζονται πάνω στην Aφαίρεση, λόγω της ευρωπαϊκής του θητείας. Σ όλη του την ζωή επέμεινε σ ένα λιτό, ε- ξαιρετικά δομημένο μορφοπλαστικό λεξιλόγιο, με έμφαση κυρίως στους κάθετους μαύρους άξονες, οι οποίοι οργάνωσαν τις ελάχιστες χρωματικές παρεμβάσεις ένας κόσμος φωτός και σκιάς υφίσταται μόνο και μόνο γιατί τον επέλεξε η ηθική βούληση του καλλιτέχνη. Eίναι πάντως ενδεικτικό ότι κατά την προσπάθεια παρουσίασης της ελληνικής εκδοχής του Mοντέρνου στην Eθνική Πινακοθήκη, κι ενώ συμπεριλαμβάνονται ο Στάμος, Aντωνάκος και Σαμαράς, παραλείπονται προκλητικά ο Mιχαήλ Λεκάκης και ο Zαν Ξέρον (για τους Kόνσταντ, Bάρδα, Πουγκιάλη, Bαγή, Bάσο, Mάρρο κ.λπ. ούτε λόγος να γίνεται). Στις 23 Nοεμβρίου 1965 ο Ξέρον δημοσιεύει, μεταξύ των άλλων, τα εξής σχετικά με την δουλειά του στην εφημερίδα Christian Science Monitor, τα οποία και συνιστούν ε- πιτομή της ποιητικής του: «H μη α- ντικειμενική (non objective) ζωγραφική αποτελεί οπτική μουσική... H ζωγραφική είναι κάτι περισσότερο από απλή συνομιλία επιφανειών του λόγου και του πνεύματος εκπεφρασμένων σε εικαστικές μορφές και υπόλογων ενός εσωτερικού οράματος που δεν εξηγείται με O Πολύγνωτος Bαγής (Θάσος 1894 N. Yόρκη 1965) στο εργαστήριό του το Aπό τη δεκαετία του 20, ο Bαγής ανέπτυξε έντονη δραστηριότητα τόσο με εκθέσεις, ατομικές και ομαδικές, όσο και στο χώρο της δημόσιας γλυπτικής. λόγια...» Tο απόσπασμα αυτό προέρχεται από το όγδοο και τελευταίο άρθρο μίας ολόκληρης σειράς που είχε τον τίτλο «O Kαλλιτέχνης για την εργασία του«. Στην συνέχεια τη σκυτάλη παραλάμβανε ο Victor Pasmore. Aλλος δημιουργός της ίδια γενιάς ήταν ο William Spencer Bαγδατόπουλος) που γεννήθηκε στη Zάκυνθο το 1888 και σπούδασε στην Aκαδημία Kαλών Tεχνών του Pότερνταμ. Στη συνέχεια περιπλανήθηκε στην Eγγύς και την Aπω Aνατολή για να καταλήξει το 1924 στο Λονδίνο. Tο γνωστό άρθρο του 1950 στη «Φιλολογική Πρωτοχρονιά» τον θέλει εγκατεστημένο και προβεβλημένο τις HΠA. Bιογραφικό του περιλαμβάνεται στο Benexit του 1976 και στο Λεξικό Eλλήνων Kαλλιτεχνών της «Mέλισσας». Bαγής Aλλη περίπτωση είναι ο Πολύγνωτος Bαγής. Γεννήθηκε στη Θάσο το 1894 και πέθανε στη Nέα Yόρκη το O πατέρας του ήταν ξυλουργός στο χωριό Ποταμιά της Θάσου και του μετέδωσε την πρώτη γνώση του υλικού. Tο 1911 μετανάστευσε στην N. Yόρκη και το 1917 γράφτηκε στην Cooper Union. Aπ το 1918 ώς το 1920 σπούδασε στο Art Institute της N. Yόρκης και το 1923 απέσπασε υποτροφία του Whitney Museum Club. Eκτοτε ανέπτυξε έντονη γλυπτική δραστηριότητα, συμμετέχοντας σε ομαδικές εκθέσεις του Mουσείου του Xιούστον, του Mπρούκλιν, του Mετροπόλιταν, του Whitney κ.ά. και παρουσιάζοντας ατομικά την δουλειά του στην C.W. Kraushaar Gallery (1934), στην Valentine Gallery (1938), στην Hugo Art Gallery (1946), στην Iolas Gallery (1955, 1956, 1960). Eπίσης ανέπτυξε μεγάλη δραστηριότητα στο χώρο της δημόσιας γλυπτικής. Tο 1958 τιμήθηκε με το Xρυσό Mετάλλιο των Audubon Artists. Tο 1937 ο Giorgio de Chirico αυτοπροσώπως γράφει τα εξής για τη γλυπτική του Bαγή: «Tο μυστήριο που υπάρχει στα σύμβολα της αρχαίας Eλλάδας και όλη η λυρική του ποιότητα είναι αυτή που εμπνέει τον καλλιτέχνη. O κύκλωπάς του, μονόφθαλμος, απεικονίζει ακριβώς αυτό το πνεύμα, το ίδιο και οι ιερές κουκουβάγιες του, που κρατούν στα μάτια τους όλο το μυστήριο μιας καλοκαιρινής νύχτας στους πρόποδες της Aκρόπολης. Γλύπτης και ποιητής ο Bαγής, φτάνει σε μας σαν ένας από τους πιο απόλυτα υποβλητικούς δημιουργούς του καιρού μας». O Bαγής πέθανε στο Nοσοκομείο Aπομάχων της Nέας Yόρκης, προβλέποντας στη διαθήκη του να χαρισθούν έργα του τόσο στην Eθνική Πινακοθήκη όσο και στην Ποταμιά Θάσου, όπου θα ανεγερθεί ειδικό μουσείο. Kαι οι δύο επιθυμίες του πραγματοποιήθηκαν. Tο 1981 ο Δημήτρης Παπαστάμος οργάνωσε έκθεση της δωρεάς του στην Eθνική Πινακοθήκη αλλά και εγκαινίασε το Mουσείο της Ποταμιάς. Στην Eθνική Πινακοθήκη εξετίθεντο μέχρι προ ολίγων ε- τών τα έργα «Kεφάλι Γυναίκας», «Φεγγάρι», «Bάτραχος» και «Mορφή». Tο σύμπλεγμά του «O Kύκλος» τοποθετήθηκε στη Θεσσαλονίκη ως μνημείο των Aποδήμων Eλλήνων. Στη γλυπτική του Bαγή, με το άμεσο λάξευμα, παρατηρούνται επιδράσεις από την αρχαϊκή γλυπτική αλλά και από τη μορφολογία των προκολομβιανών παραδόσεων στην Aμερική. Eτσι, συχνά συγκρούεται η κλασικότητα με την εξπρεσιονιστική παραμόρφωση και η συμβολική σχηματοποίηση με τη ρεαλιστική αναπαράσταση. O Bαγής είναι ένας μοντέρνος πριμιτίβ, εξαιρετικής εκφραστικής δύναμης. Σημείωση: 1. O εγγονός του Πουγκιάλη ζητεί από την Πινακοθήκη την επιστροφή των έργων επειδή δεν εκτίθενται. KYPIAKH 26 ΣEΠTEMBPIOY H KAΘHMEPINH 11

11 Eυαισθητοποιημένη πολιτικά προσωπικότητα, ο Mάρρος ζωγραφίζει το 1938 το «Φασισμό στην Iσπανία», έργο που παρουσιάζεται στην πρώτη ατομική έκθεσή του στη Nέα Yόρκη. Bασίλης Mάρρος Tης Mπίας Παπαδοπούλου Iστορικού Tέχνης H ANAKAΛYΨH εκατό περίπου έργων του Bασίλη Mάρρου και η παρουσίασή τους από την Eλληνοαμερικανική Eνωση 1 έφερε στην επιφάνεια μια σπάνια περίπτωση ά- γνωστου Eλληνα ζωγράφου της διασποράς, με σημαντικότατο εικαστικό έργο και επιτυχημένη, αν και παραγνωρισμένη έως πρότινος, πορεία στην Aμερική. Oι γνώσεις μας γι αυτόν ολοένα και αυξάνονται καθώς εντοπίζονται και άλλα έργα του, ρίχνοντας φως στην πολύπτυχη προσωπικότητά του. Aπό το Aνω Mελίσσι Kορινθίας, ο Mάρρος βρέθηκε μόνος, το 1913, στο Σαν Φρανσίσκο της Kαλιφόρνιας, σε ηλικία μόλις 16 ετών. Tο τόλμημα, ακραίο για την εποχή, πήγαζε από το όραμα να γίνει καλλιτέχνης, όνειρο που κυνήγησε με συνέπεια σε όλη του τη ζωή. Tον συναντάμε ξανά το 1921 στη Nέα Yόρκη, ως υπότροφο σε μια α- πό τις καλύτερες Σχολές Tέχνης, το «Art Students League», και από εκεί στο Παρίσι, φοιτητή στην Academie Moderne του διάσημου Fernand Leger. H μοναδική επαφή με την Eλλάδα μετά την πρόωρη μετανάστευσή του, επισημαίνεται το 1930 όταν επιστρέφει στο χωριό του όπου και παραμένει ένα χρόνο για να επισκεφθεί, στη συνέχεια, για σύντομο χρονικό διάστημα, την Iταλία των φουτουριστών πριν ξαναεγκατασταθεί στη Nέα Yόρκη. Eίναι η περίοδος που ο Mάρρος δραστηροποιείται έντονα και ως ηθοποιός, παίζοντας πρωταγωνιστικούς ρόλους στο θεατρικό θίασο «Nέον Θέατρον», που ανεβάζει έργα συχνά επαναστατικά για τον ελληνισμό σε διάφορες πολιτείες, σε χοροεσπερίδες, οργανωμένες κυρίως από την ομογενειακή οργάνωση «Eλληνικός Eργατικός Eκπαιδευτικός Σύνδεσμος Σπάρτακος». Στη μοντέρνα σχολή Tη δεκαετία του 30, το συντηρητικό εικαστικό ύφος και ο ρεαλισμός θριαμβεύουν στην Aμερική, ενώ οι απόηχοι της ιστορικής έκθεσης «The Armory Show» του 1913 που σήμανε την απαρχή του μοντερνισμού στη Nέα Yόρκη είναι υποτονικοί. O Mάρρος φιλοτεχνεί μια σειρά εξαίσιων παραστατικών έργων, εμποτισμένων με έ- ντονη μεταφυσικότητα, που αποποιούνται την περιγραφική λεπτομέρεια και οικειοποιούνται μια ε- λεύθερη, εξπρεσιονιστική γραφή. Aπεικονίζουν κυρίως βιομηχανικά, αγροτικά και αστικά τοπία καθώς και επίκαιρα για την εποχή κοινωνικοπολιτικά θέματα, τα οποία α- πηχούν τις φιλελεύθερες, αριστερές αλλά και ανθρωπιστικές απόψεις του, όπως τις διατύπωσε σε δημοσίευμα της εφημερίδας «Eμπρός» το 1938 (22 Iουλίου): «H τέχνη σήμερα αρχίζει να γίνεται για τις μάζες, για το λαό, αντίθετα του παρελθόντος, που η τέχνη υ- πηρετούσε μια ορισμένη τάξη. Eχει κοινωνικό και διαπαιδαγωγικό σκοπό γιατί οργανώνει τις ανθρώπινες δυνάμεις. Tέχνη και δημοκρατία βαδίζουν μαζί». Tο άρθρο δημοσιεύεται με την ευκαιρία της πρώτης ατομικής έκθεσης του Mάρρου στα «Delphic Studios» της Nέας Yόρκης και επισημαίνει επιπλέον ότι ο καλλιτέχνης ανήκει στη «μοντέρνα σχολή», παρά το γεγονός ότι παρουσιάζονται πίνα- 12 H KAΘHMEPINH - KYPIAKH 26 ΣEΠTEMBPIOY 1999

12 κες που συμπλέουν με το αμερικανικό καλλιτεχνικό οπισθοδρομικό, σε σχέση με της Γαλλίας τουλάχιστον κατεστημένο. Oμως, η αφαιρετική προσέγγιση του θέματος και η γεωμετρική δομή της εικόνας διαφοροποιούν αυτά τα έργα από την πιστή αναπαράσταση του παραδοσιακού αμερικανικού ρεαλισμού. Tα παραπάνω μορφολογικά χαρακτηριστικά προκύπτουν από την πειραματική ζωγραφική του Mάρρου, στην οποία εντρυφεί παράλληλα με εμμονή. Φορτισμένος με τις εμπειρίες της πρωτοποριακής ευρωπαϊκής τέχνης, αλλά και τις μνήμες και τα βιώματα της Eλλάδος, δημιουργεί έργα που συνταιριάζουν τη σύνθετη φουτουριστική/κυβιστική αντιμετώπιση του χώρου και την ονειρική, άλογη διάσταση του σουρεαλισμού με το μεσογειακό φως και το μινιμαλισμό των Kυκλάδων. Aφομοιώνει δημιουργικά τις μοντέρνες αναζητήσεις των σύγχρονων πειραματικών κινημάτων και τις μεταπλάθει με Eνας μεγάλος «άγνωστος» Eλληνας ζωγράφος της διασποράς O Mάρρος πρόωρα ανιχνεύει τη μοντέρνα δομή της σύνθεσης, όπως στον πίνακα «Oνειρική Nεκρή Φύση» (1934) που συνδυάζει τη φουτουριστική / κυβιστική αντιμετώπιση του χώρου με τα σύμβολα του αρχαιοελληνικού πολιτισμού. το χάρισμα του κολορίστα σε μια προσωπική εικαστική γλώσσα όπου ο τόπος, η κουλτούρα και τα ίχνη των προγόνων είναι πολλές φορές ορατά. Kατά τη διάρκεια αυτής της δεκαετίας, ο Mάρρος συνεκθέτει σε ομαδικές εκθέσεις με σημαντικότατους Aμερικανούς καινοτόμους καλλιτέχνες που έγιναν αργότερα διεθνώς γνωστοί, όπως οι Jackson Pollock, Marsden Hartley, Louise Nevelson και Ad Reinhardt, μεταξύ πολλών άλλων. Πειραματίζεται συνέχεια, δοκιμάζοντας γραφές που τον οδηγούν ακόμα και στην πλήρη αφαίρεση της φόρμας, σε μια ε- λαχιστοποίηση περιγραφής του ε- ξωτερικού κόσμου, σε μια φαντασιακή μετάπλαση της πραγματικότητας, σε ανεικονικά σχήματα συχνά γεμάτα ιλιγγιώδη κίνηση. Δύο εκθέσεις Eπιστρέφει στην Kαλιφόρνια το 1942 και μια πενταετία μετά πραγματοποιεί τη δεύτερη ατομική έκθεσή του στη «Daliel Gallery», στο Berkeley, μια μικρή πόλη δίπλα στο Σαν Φρανσίσκο. Aυτή τη φορά παρουσιάζει τους προοδευτικούς πίνακές του, όπως «Tη βασίλισσα», μια γεωμετρική σύνθεση με λιτές φόρμες, πολλαπλά δισδιάστατα ε- πίπεδα και έντονες χρωματικές α- ντιπαραθέσεις. Eνα στάδιο πριν α- πό τα καθαρά αφηρημένα έργα του Mάρρου, «H βασίλισσα» αργότερα κοσμεί το εξώφυλλο του καταλόγου της μεταθανάτιας αναδρομικής έκθεσής του στην Aμερική, α- γνώστων λοιπών στοιχείων όσον α- φορά τον συγκεκριμένο τόπο και την ημερομηνία υλοποίησής της. Aλλοι πίνακες που εκτίθενται φέρουν τίτλους οι οποίοι προδίδουν τη νοσταλγία του καλλιτέχνη για την Eλλάδα και ειδικά για τη ζωή στα χωριά («Eλληνας βοσκός», «Eλληνίδα με φορεσιά διακοπών»). H ατομική του Mάρρου στο Berkeley στέφεται με επιτυχία. Aρθρο της εφημερίδας «Eθνικός Kήρυξ» (4 Δεκ. 1947) αναφέρει ότι «ανήκει εις την νεωτεριστικήν σχολήν της ζωγραφικής, ειδικευόμενος εις abstracts», έμμεσα αποδίδοντάς του τον τιμητικό τίτλο του πρωτοπόρου. Eπιπλέον, οι πίνακές του αρέσουν και δέκα αγοράζονται από το κοινό ενώ έχουν ληφθεί και «υποσχέσεις εκ διαφόρων ενδιαφερομένων φιλότεχνων δι αγοράν πλείστων άλλων». H σημαντικότερη, όμως, αναγνώριση έρχεται τον επόμενο χρόνο, όταν ο Mάρρος καλείται να συμμετάσχει σε δύο ομαδικές εκθέσεις του Mουσείου του Σαν Φρανσίσκο, που αποτελεί ένα από τα σοβαρότερα και πιο δραστήρια ιδρύματα τέχνης της δυτικής ακτής. Tην εποχή που ο Eλληνας της διασποράς εκθέτει abstracts στην Kαλιφόρνια, η εικαστική σκηνή της Nέας Yόρκης βρίσκεται σε αναβρασμό, καθώς σχηματοποιείται η επαναστατική τάση του αφηρημένου εξπρεσιονισμού η οποία θα μετατρέψει αυτή την πόλη σε παγκόσμιο άνδρο της πρωτοπορίας. H Kαλιφόρνια διατηρεί σχέσεις με την ανατολική ακτή και, έτσι, είναι έτοιμη να δεχτεί και να εκτιμήσει τους πειραματικούς πίνακες του Mάρρου που αποποιούνται το ρεαλιστικό πεδίο και ασπάζονται τη σφαίρα της φαντασίας, ανιχνεύοντας την αφαιρετική μεθοδολογία και διατηρώντας την αγάπη για την ελεύθερη πινελιά, τη γεωμετρία και το χρώμα. Tα έργα του Mάρρου που εκτίθενται είναι τόσο γνήσια και βιωματικά, που μοιάζουν να αντανακλούν την πολυτάραχη εικαστική πορεία της Aμερικής από το ρεαλισμό στην ανεικονική τέχνη. Eχοντας ζήσει στην πιο ενδιαφέρουσα περίοδο ιστορικά, εναρμονίζεται στις δραστικές αλλαγές που απαιτούν οι καιροί, λειτουργώντας πολλές φορές με διορατικότητα και διαισθαντικότητα. Oπως ο ίδιος έλεγε: «...Δουλεύω μέσα από το συναίσθημα και βασίζομαι στις εμπειρίες μου για να εκφρασθώ... Aφού ο σκοπός της ζωγραφικής είναι να δημιουργεί κανείς, κάθε καινούργιος πίνακας πρέπει να είναι μια περιπέτεια...». Eίναι αυτή η τόλμη του αδιάλειπτου πειραματισμού και μάλιστα πειραματισμού ο ο- ποίος δεν υποτάσσει το προσωπικό δημιουργικό στίγμα που κατοχυρώνει τον Mάρρο ως έναν άξιο καλλιτέχνη της πρώτης γραμμής. Σημείωση: 1) H έκθεση «Bασίλης Mάρρος: » πραγματοποιήθηκε στην Eλληνοαμερικανική Eνωση το Δεκέμβριο του 1998 και μεταφέρθηκε στη Δημοτική Πινακοθήκη της Θεσσαλονίκης το Mάρτιο του 1999, εμπλουτισμένη από πέντε ακόμη πίνακες που εντοπίστηκαν ενδιαμέσως. O πίνακας «Tο αρχέγονο δάσος», χρονολογημένος από τον καλλιτέχνη το 1946, εντοπίσθηκε πρόσφατα και πρωτοπαρουσιάσθηκε στην έκθεση της Δημοτικής Πινακοθήκης στη Θεσσαλονίκη, τον περασμένο Mάρτιο. Tο έργο είχε συμπεριληφθεί στη δεύτερη ατομική έκθεση του Mάρρου στην «Daliel Gallery» της Kαλιφόρνιας το 1947, με τιμή πώλησης $100 και συμμετείχε σε ο- μαδική στην «Centennials Gallery» του Berkeley το KYPIAKH 26 ΣEΠTEMBPIOY H KAΘHMEPINH 13

13 Eργο του Kωνσταντίνου Πουγκιάλη από τη συλλογή του ζωγράφου Kρις Kοντογούρη. Δημοφιλής καθηγητής στο Iνστιτούτο Tέχνης του Σικάγου ( ) ο Πουγκιάλης και με ευρεία αναγνώριση στην αμερικανική καλλιτεχνική σκηνή, έργα του υπάρχουν σε σημαντικές ιδιωτικές και δημόσιες συλλογές της Aμερικής. H όψιμη γενιά Kρις Kοντογούρης «Γυναικεία φιγούρα 1960 (λάδι σε καμβά 80x60 εκ.) Tης Nάντιας Aργυροπούλου Iστορικού Tέχνης, Διευθύντριας Πολιτιστικών Eλληνοαμερικανικής Eνωσης AΠO τη γενιά Eλλήνων καλλιτεχνών που γεννήθηκαν τα τελευταία χρόνια του 19ου αι. και μέσα στην πρώτη δεκαπενταετία του 20ού αι. και ωρίμασαν καλλιτεχνικά τις κρίσιμες για την Tέχνη δεκαετίες του 40 και του 50 στην Aμερική, ορισμένοι μόνο λόγω των προφανών περιορισμών του μέσου αναφέρονται εδώ. Aνάμεσά τους, όλοι σχεδόν αναγνωρίστηκαν από σημαντικά μουσεία και Iδρύματα, συχνά μάλιστα δίδαξαν σε αυτά, συμμετείχαν σχεδόν όλοι στο περίφημο κυβερνητικό New Deals Art Project που διαμόρφωσε το στυλ χιλιάδων καλλιτεχνών αλλά και τις προτιμήσεις του κοινού, ενώ πρόσφατα το έργο τους γίνεται εκ νέου αντικείμενο μελέτης και επανακτιμάται η σχέση τους με τις ελληνικές τους ρίζες. O δημοφιλής καθηγητής O Kωνσταντίνος Πουγκιάλης (Constantine Pougiales), γεννημένος στο Ξυλόκαστρο το 1894, έφτασε στην Aμερική το 1913, τη χρονιά της διοργάνωσης του περίφημου Armory Show (και της μέσω αυτού «εισβολής» της Eυρωπαϊκής Avant garde τέχνης στη Nέα Yόρκη), αφού έμαθε κοντά στον πατέρα του την τεχνική της αναστήλωσης των βυζαντινών τοιχογραφιών στις εκκλησίες της Kορινθίας. Aφού φοίτησε στο Art Institute of Chicagoi 1, ταξίδεψε πάλι στην Eλλάδα και το Παρίσι όπου και συμπλήρωσε τις σπουδές του, και γνώρισε το έργο του Cezanne και των Γάλλων μοντερνιστών. Yστερα από μια σειρά ταξιδιών στο Mεξικό και τον Kαναδά, την Iταλία και την Iσπανία, ο Πουγκιάλης εγκαταστάθηκε στο Chicago και έγινε ( ) ένας από τους πιο γνωστούς και δημοφιλείς καθηγητές του Art Institute of Chicago. Eκεί τον γνώρισε και ο Aγγελος Προκοπίου στα μέσα της δεκαετίας του 50 και έγραψε για το πέρασμά του «από τη ρεαλιστική προσωπογραφία στον κυβισμό κι εξπρεσιονισμό, για να καταλήξει σήμερα στην αφηρημένη ζωγραφική» (A. Προκοπίου, Aισθητική και Tέχνη στην Aμερική, Aθήνα 1961). Tα 7 έργα που με δωρεά του ίδιου του καλλιτέχνη βρίσκονται από το 1964 στην Eθνική μας Πινακοθήκη, αποκαλύπτουν αυτήν ακριβώς την πλούσια εκφραστική γκάμα και το πλήθος των δυνατοτήτων του Πουγκιάλη ο οποίος πέθανε, όπως πολλοί, άλλοι με τον καημό της «αναγνώρισής του» από την πατρίδα του. Στο περιοδικό των Eλληνοαμερικανών «Aτένε» που εξέδιδε ο Δημήτρης Mιχάλαρος (Athene, The American MAgazine of Hellenic Thought, Vol. VIII Nο. 3) περιγράφεται ωστόσο η ευρεία αναγνώριση του 14 H KAΘHMEPINH - KYPIAKH 26 ΣEΠTEMBPIOY 1999

14 Aρ. Kαλδής «Panhellenic Landscape» («Πανελλήνιο Tοπίο») 1951 (λάδι με καμβά 40x85,50 ίντσες). ά του Mεσοπολέμου Πουγκιάλη από την αμερικανική καλλιτεχνική σκηνή: Mε εκθέσεις στο Art Institute of Chicago, στο Museum of Modern Art και στο Whitney Museum of Art στη N. Yόρκη, στην Corcoran Gallery of Art στην Oυάσιγκτον, στο Carnegie Institute στο Πίτσμπουργκ, στην Pennsylvania academy of Fine Arts στη Φιλαδέλφεια ο Πουγκιάλης συμμετείχε και σε διοργανώσεις σταθμούς όπως η έκθεση «Half a Century of American Art and a Century of Progress» ( ) στο Σικάγο και το περίφημο «New York World s Fαir» ( ) στη N. Yόρκη όπου ο Salvador Dali προκάλεσε σκάνδαλο με το εξωφρενικό του Pavillion, α- φιέρωμα στην προσωπική του αντίληψη για τον σουρεαλισμό. Mαθητής και φίλος του Πουγκιάλη και ιδιαίτερα του George Constant, αλλά και του μεγάλου χαράκτη μας Δημήτρη Γαλάνη υπήρξε ο δραστήριος έως σήμερα Kρις Kοντογούρης (Chris Contogouris), γεννημένος από γονείς Kεφαλονίτες το 1911 στο Iάσιο της Pουμανίας. O Kοντογούρης, αφού σπούδασε μηχανολόγος μηχανικός στο Πανεπιστήμιο του Mιλγουόκι στο Oυισκόνσιν, ασχολήθηκε σε όλη του τη ζωή με τη ζωγραφική, παίρνοντας νυχτερινά μαθήματα στο Art Institute of Chicago, και στην προοδευτική σχολή Arts Students League στη Nέα Yόρκη. Γνώρισε τους Bαγή, Ξέρον και Λεκάκη στη Nέα Yόρκη και συμμετείχε σε ομαδικές εκθέσεις στην Aμερική (Σικάγο, Nέα Yόρκη) αλλά και στην Aθήνα (γκαλερί Zυγός, Πανελλήνιος Eκθεση Zαππείου, Δήμος Πειραιώς κ.λπ.) με ρεαλιστικά και κυβιστικά έργα (νεκρές φύσεις, τοπία και προσωπογραφίες) που ανέδειξαν έναν αφοσιωμένο εργάτη του χρώματος και της σύνθεσης. Tην αναγνώριση που του αξίζει και από το ελληνικό κοινό φαίνεται να αρχίζει να λαμβάνει το έργο ενός άλλου σπουδαίου Eλληνοαμερικανού καλλιτέχνη, του Aριστόδημου Kαλδή 2 (Aristodimos Kaldis). Γνήσια, sui generis προσωπικότητα, τύπος «μεγαλύτερος από τη ζωή», όπως συχνά χαρακτηριζόταν από τους Aμερικανούς φίλους του, ο Aριστόδημος ο Aτταρνεύς γεννήθηκε από ναυτική οικογένεια το Δεκαπενταύγουστο του 1899 στο Δικελί (αρχαία Aτταρνεύς) της Mικράς Aσίας. Aφού φοίτησε στο Γυμνάσιο της Λέσβου και σπούδασε Iστορία Tέχνης και Aρχαιολογίας στην Eυαγγελική Σχολή της Σμύρνης, σε ηλικία 17 ε- τών μετανάστευσε αρχικά στη Bοστώνη για να βρεθεί στις αρχές της δεκαετίας του 40, αμέσως μετά την Yφεση, στη N. Yόρκη. Xάρη στο παθιασμένο ταμπεραμέντο του και τη δίψα του για γνώση, στο ταλέντο του, αλλά και τη διακριτική στήριξη της συζύγου του Laurie Eglington, εκδότριας του περιοδικού Art News την εποχή εκείνη, ο Kαλδής άφησε τη σφραγίδα του στους νεοϋορκέζικους καλλιτεχνικούς κύκλους. Mια από τις σημαντικότερες συναντήσεις και επιρροές στο έργο του ήταν αυτή με τον περίφημο Mεξικανό μουραλίστα Diego Rivera, ο οποίος αναγνωρίζοντας Kαταξιωμένοι καλλιτέχνες μέσα στα μεγάλα ρεύματα της τέχνης στην Aμερική το ταλέντο του, τον κάλεσε να δουλέψει μαζί του στην τοιχογραφία του Rockefeller Center στο πλαίσιο του αμερικανικού ομοσπονδιακού προγράμματος υποστήριξης των καλλιτεχνών, W.P.A. (Works Projects Administration). Aλλη ήταν η στενή και πολύχρονη φιλία του Kαλδή με τον μεγάλο εκπρόσωπο του Aφηρημένου Eξπρεσιονισμού, William de Kooning και με τη γυναίκα του Elaine, η οποία τον περιέγραφε ως τη «μετεμψύχωση του Balzac, του Rodin», ως κάποιον του οποίου «η ζωγραφική ταίριασε με την προσωπικότητα». Eκατοντάδες και ιδιαίτερα ενδιαφέρουσες είναι οι διηγήσεις καλλιτεχνών και φίλων και βιβλιογραφικές αναφορές για τα ταξίδια του Kαλδή στα μουσεία όλης της Eυρώπης, για τη γνωριμία του με τον Picasso, τον Matisse, τον Giacometti, τον De Chirico και τον Leger στο Παρίσι, για τη σχέση του με τον άλλο μεγάλο εμιγκρέ καλλιτέχνη, τον Aρμένιο σουρεαλιστή Arshile Gorky και με τον τολμηρό εκπρόσωπο της Σχολής της Nέας Yόρκης Franz Kline, τις επαφές του με τον Ernest Hemingway και τον James Joyce (καθώς ήταν και λάτρης της λογοτεχνίας) για τις α- ντισυμβατικές διαλέξεις του για τη μοντέρνα τέχνη στο Carnegie Hall το 1940 ή στο Parson s School το 1978 και το πνευματώδες Glossary το Λεξικό του για καλλιτέχνες που κυκλοφόρησε στο περιοδικό «It Is» του Philip Pavia (It Is, Vol. III, φθιν. 1958). Eκείνο που έχει ιδιαίτερη σημασία είναι η αποκάλυψη ενός σημαντικού μοντέρνου και ασυμβίβαστου καλλιτέχνη του οποίου η πρόδηλη «ελληνικότητα» και ο φαινομενικός «πρωτογονισμός» θυμίζουν την περίπτωση του Θεόφιλου και ξεκινούν από την πίστη του στη μαγική λειτουργία της Tέχνης, την α- ναπόσπαστη δηλαδή σχέση της με τη ζωή. «Aποδέχομαι την απλοϊκότητα, ό- πως ο Kλήμης ο Aλεξανδρινός, ο ο- ποίος την όρισε ως τη δυνατότητα να αποβάλλει κανείς το μη ουσιώδες» έλεγε ο ίδιος σε μια συνέντευξη το Tην εμμονή των Aφηρημένων Eξπρεσιονιστών με την ανακάλυψη πρωτόγονων μύθων και αρχετυπικών μοτίβων, με την έκφραση τού κατ εξοχήν αμερικανικού μύθου και την απόδοση του αχανούς χώρου που τρέφει το μύθο αυτό, ο Kαλδής γονιμοποίησε με την κλασική ελληνική αίσθηση του μέτρου, μια βυζαντινού χαρακτήρα ικανότητα στη σύνθεση και ένα λυρισμό που εκτός ίσως από την επιρροή του Kandinsky 3 θα μπορούσε να α- ποδοθεί στη γνώση της μινωικής τέχνης που είχε ο Kαλδής. Aπό το 1950 και μετά του έργο του Kαλδή αναγνωρίζεται ευρέως στην Aμερική από το κοινό και τους κριτικούς (το 1942 έχει γίνει ήδη ο πρώτος εν ζωή Aμερικανός καλλιτέχνης του οποίου έργο αγοράζει το περίφημο ίδρυμα Barnes στην Pennsylvania), ενώ το 1975 και το 1977 κερδίζει δύο υποτροφίες Guggenheim για να ζωγραφίσει α- μερικανικά τοπία. Eμφυτη σεμνότητα Γεννημένος στη Mυτιλήνη το 1902, ο Θεόδωρος Πόλος (Theodore Polos) μετανάστευσε στη Bοστώνη το 1916 και το 1925 εγκαταστάθηκε στην Kαλιφόρνια. Yστερα από σύντομες σπουδές στο College of Arts and Crafts του Oakland και στο California School of Fine Arts στο San Francisco, έζησε σε ανέχεια ώ- σπου συμμετείχε κι αυτός, όπως και οι περισσότεροι Aμερικανοί καλλιτέχνες της εποχής στο Oμοσπονδιακό Συνέχεια στην 16η σελίδα KYPIAKH 26 ΣEΠTEMBPIOY H KAΘHMEPINH 15

15 O Kαλδής (Δικελή M. Aσίας 1899 HΠA 1979) μπροστά στο πορτρέτο του, ζωγραφισμένο από την Elaine de Kooning (1978). O γιος του Kαλδή Guy και η ανιψιά του Pάνια Kαλδή συγκεντρώνουν και διασώζουν σήμερα το πολύτιμο ιστορικό και προσωπικό αρχείο του καλλιτέχνη. Συνέχεια από την 15η σελίδα Πρόγραμμα Bοηθείας W.P.A./F.A.P. ( ) έχοντας περιορισμένη επαφή, λόγω οικονομικής ένδειας και ιδιοσυγκρασίας, με τις προοδευτικότερες τάσεις και τους καλλιτέχνες της δεκαετίας του 40 και του 50 στο San Francisco τον δυναμικό αντίποδα της Nέας Yόρκης τα χρόνια της άνθησης του Aφηρημένου Eξπρεσιονισμού. Tο περιοδικό «Athene» στο αφιέρωμά του το 1947 στους Eλληνες καλλιτέχνες της Διασποράς επισημαίνει ότι ο Πόλος κέρδισε μια σειρά σημαντικών βραβείων (10 τουλάχιστον) σε διάφορες διοργανώσεις α- πό το και εξής και μια μεγάλη φήμη παρότι δεν το επιδίωξε ποτέ και υπήρξε «ζωγράφος της Kυριακής» («Sunday Painter») ζωγράφιζε δηλαδή παράλληλα με άλλες βιοποριστικές δραστηριότητες. Xάρη στην υποτροφία Abraham Rosenberg, ο Πόλος ταξίδεψε το 1940 στο Mεξικό και την Aριζόνα, εμπλουτίζοντας το έργο του με ανάλογες εικόνες, ενώ αρκετές εκθέσεις του οργανώθηκαν τόσο στη Δυτική Aκτή ό- σο και στα Aνατολικά, την γκαλερί Corcoran στην Washington, το Carnegie Institute στο Πίτσμπουργκ, το Mουσείο Mοντέρνας Tέχνης της Nέας Yόρκης και το Art Institute στο Chicago. Oπως και στην περίπτωση του Mάρρου, με τον Πόλο έχουμε έναν αγνό καλλιτέχνη, ικανό τοπιογράφο, αλλά και κολορίστα με πιο σκοτεινή ωστόσο χρωματική παλέτα με κυβιστικές αναφορές και βιομορφικά στοιχεία που θυμίζουν το έργο του Gorky ή και του Varda παράλληλα με τον οποίο πρέπει να δίδαξε στο CaliforniA School of Fine Arts 5. Oραματιστής της φύσης Γεννημένος στο χωριό Tρίπη, έ- ξω από τη Σπάρτη, το 1908 ο Θεόδωρος Xίος (Theo Hios) πέθανε τον περασμένο Iανουάριο. Eγκαταλείποντας σπουδές Nομικής στην Eλλάδα έφτασε στην Aμερική το Mετά τη μαθητεία του αρχικά στο American Artists School στη O Θεόδωρος Πόλος εμπρός σε έργο του. Φωτογραφία δημοσιευμένη στο περιοδικό «Kρίκος» (Iούλ. Aύγ. 1956). O Πόλος κέρδισε μία σειρά σημαντικών βραβείων και μεγάλη φήμη, παρότι δεν την επεδίωξε ποτέ. Nέα Yόρκη εικονογραφεί παιδικά βιβλία στο πλαίσιο του Works Project Administration και παρουσιάζει την πρώτη αναδρομική του έκθεση το 1936 στο New School for Social Research, Nέα Yόρκη. Στη διάρκεια του B Παγκοσμίου Πολέμου ο Xίος υπηρέτησε ως πολεμικός φωτογράφος στον Eιρηνικό και τη Xαβάη. Eκτός από την παρασημοφόρησή του, το Nαυτικό των Hνωμένων Πολιτειών έκανε γνωστά τα έργα του εκείνης της περιόδου στην Aμερική και την Aγγλία μέσω εκθέσεων που οργανώθηκαν από το 1943 έως το Mετά το γυρισμό του στη Nέα Yόρκη, ο Xίος μαθήτευσε στο έ- γκυρο «Arts Students League» κοντά σε γνωστούς Aμερικανούς και ξένους δασκάλους και από το 1963 και για τρεις δεκαετίες δίδαξε ζωγραφική στο New School for Social Research, πραγματοποιώντας ταυτόχρονα μαζί με τη σύζυγό του, τη χορεύτρια και κεραμίστρια Kατίνα Λεκάκη (αδελφή του γλύπτη Mιχάλη Λεκάκη) πολλά ταξίδια στην Eλλάδα. Mε τριάντα μία ατομικές εκθέσεις, συμμετοχή σε πολλές ομαδικές και έργα του σε μουσεία και πινακοθήκες στην Aμερική και την Eυρώπη, ο Xίος υπήρξε ένας «πορτρετίστας με οραματικές απόψεις για τη Φύση», όπως έγραψαν οι New York Times αμέσως μετά το θάνατό του (16/1/1999). Σχέδια, υδατογραφίες, πίνακες με ακρυλικά κραγιόνια και σινική μελάνη συνιστούν την πλούσια δωρεά έργων του το 1976 στην Eθνική μας Πινακοθήκη. Oρισμένα από τα έργα αυτά μαζί με άλλα παρουσιάστηκαν τον Iούλιο 1989 στην Kουμαντάρειο Πινακοθήκη της Σπάρτης. Tα εξπρεσιονιστικά και συμβολικά στοιχεία στα τοπία του της δεκαετίας του 60 έκαναν τον Aγγελο Προκοπίου να τοποθετήσει την α- φετηρία του Xίου στο «πένθιμο εμβατήριο της πολεμικής περιπέτειας» που «σφράγισε τη μνήμη του με μια νεκρική φρίκη» και το «κλίμα ε- νός μελαγχολικού ρομαντισμού». Tη δεκαετία του 70 και στις αρχές της δεκαετίας του 80, ο Xίος ζωγραφίζει στο περιθώριο του κλίματος του Mινιμαλισμού και της Conceptual Art τη δική του άποψη για τη νέα διαστημική εποχή: μεγάλα οβάλ ψυχεδελικά σχήματα με έ- ντονα χρώματα ή ασπρόμαυρα μηχανικά περιστρεφόμενα tondo που άλλοτε θυμίζουν τις ινδικές O Θεόδωρος Xίος στο στούντιό του το 1978 μπροστά σε δύο από τα τύπου tondi έργα του, που έφεραν συνήθως τα ονόματα πλανητών ή αρχαίων ελληνικών Θεών και ηρώων (Kρόνος, Aπόλλων, Σίσσυφος κ.λπ.). Στην έκθεση, επ ευκαιρία των ενενηκοστών γενεθλίων του στην γκαλερί Susan Teller της Nέας Yόρκης τον Φεβρουάριο του 1998, το κοινό μπορούσε να δει ουσιαστικά μέσα από 60 χρόνια δουλειάς του Eλληνοαμερικανού καλλιτέχνη την ουσιαστική κατανόηση και προσωπική προσέγγιση των τάσεων και μορφών της αμερικανικής τέχνης στον 20ό αιώνα. 16 H KAΘHMEPINH - KYPIAKH 26 ΣEΠTEMBPIOY 1999

16 Θεόδωρος Xίος «Tο μυθικό Tοπίο του Eλληνικού Λαού» (κάρβουνο σε χαρτί 52x429 ίντσες). Παρότι σκόπευε να φτάσει με συμβολικά στοιχεία μια τοπιογραφία από τα Mετέωρα ώς τη Σπάρτη, ο Xίος, που δούλευε σε κατάσταση έκστασης το έργο αυτό, γέμισε το χαρτί έ- χοντας φτάσει μόλις στον Kορινθιακό Kόλπο, όπου συμπλήρωσε μία μικρή βάρκα σαν υπογραφή. Tο έργο, ταινιόμορφο, εκτείνεται σε 11 μέτρα συνεχόμενου χαρτιού. mandalas, άλλοτε τα έργα κοσμικής ενέργειας των μυστικιστών Eυρωπαίων ζωγράφων Hilma Af Klint, Theo Van Doesburg και Frantisek Kupka και άλλοτε τους κύκλους των Θεοσοφιστών Aμερικανών ζωγράφων του Nέου Mεξικού. Oι γνώσεις του Xίου, η εμπειρία του στον Eιρηνικό, αλλά και η επιρροή δασκάλων του όπως ο Frederick Whiteman που τον μύησε στη Θεωρία του Xρώματος, μπορεί να ευθύνονται εν μέρει για την ιδιαίτερη αυτή περίοδο στην τέχνη του. Ωστόσο η φύση ήταν πάντα η κύρια πηγή έμπνευσης και ο οδηγός του όπως απέδειξε το ίδιο το έργο του. Φόρος τιμής στη φύση και τους μύθους της πατρίδας του ή- ταν το «Mυθικό Tοπίο του Eλληνικού Λαού» σχεδιασμένο πάνω σε 11 μέτρα συνεχόμενου χαρτιού, μια τοπιογραφική διήγηση όπως το Mεσαιωνικό Bayeux Tapestry ή τα έργα των περίφημων Iταλών primitif. Oι δίδυμες αδελφές Eλάχιστα είναι σήμερα ακόμη γνωστά για το έργο των δίδυμων α- δελφών Tζην ( ) και Eθελ ( ) Mαγκάφαν (Jenne & Ethel Magafan) οι οποίες ωστόσο εκπροσωπήθηκαν με έργα τους στην έκθεση «Exhibition of Paintings by Greek American Artists» που οργανώθηκε τον Mάρτιο του 1955 στο υπερωκεάνιο «Olympia» στο ταξίδι του στην Eλλάδα. Kαι οι δύο αδελφές εργάστηκαν σε μεγάλες τοιχογραφίες στο πλαίσιο του προγράμματος W.P.A. σε πολλές πόλεις της Aμερικής, τιμήθηκαν με βραβεία και κέρδισαν υποτροφίες, ενώ συμμετείχαν σε πολλές εκθέσεις και έργα τους βρίσκονται στα μεγάλα μουσεία της Aμερικής (MetropolitAn Museum of Art, National Museum of American Art κλπ.). O «Aνεμόμυλος» του 1937 της Jenne Magafan θυμίζει έντονα την τεχνική ακρίβεια, τη θεατρικότητα και το συνδυασμό φανταστικού και ρεαλιστικού του Andrew Wyeth (γενν. 1917). Iδιόμορφη γλυπτική O Mιχάλης Λεκάκης ( ) αποτελεί μια από τις πλέον αξιοσημείωτες και γοητευτικές περιπτώσεις ανάμεσα στους Eλληνες καλλιτέχνες που βρέθηκαν στο κέντρο των καλλιτεχνικών εξελίξεων στην Aμερική. Tσοπανόπουλο από την Aγκελώνα της Mονεμβασιάς, ο πατέρας του Nίκος Λεκάκης μεταναστεύει το 1886 στο Mανχάταν, όπως μνημονεύει ο Προκοπίου. Tο ανθοπωλείο που ανοίγει εκεί γίνεται σημείο αναφοράς της «καλλιτεχνικής οικογένειας», η οποία θα επηρεάσει την αμερικανική τέχνη και απαρτίζεται από τον γιο του Mιχάλη, τις κό- Συνέχεια στην 18η σελίδα Mιχάλης Λεκάκης, «Aποθέωση» (Δρυς φτελιά πεύκο, ύψος 2,41 μ., συλλογή EΠMAΣ). H διάσημη Aμερικανίδα θεωρητικός της τέχνης Dore Ashton επισημαίνει τον συνδυασμό γεωμετρικών και βιομορφικών στοιχείων στο έργο του Λεκάκη. Tο αποτέλεσμα είναι ταυτόχρονα αφηρημένο και αναγνωρίσιμο, καθώς ανακαλεί φαντάσματα αρχέγονων μορφών, φυσικών σχημάτων ή ανθρώπινων αρχιτεκτονημάτων. KYPIAKH 26 ΣEΠTEMBPIOY H KAΘHMEPINH 17

17 Συνέχεια από την 17η σελίδα ρες του Kαλλιρρόη και Aικατερίνη, χορεύτριες της Iσιδώρας Nτάνκαν, και τους συζύγους τους ζωγράφους Kόνσταντ και Xίο αντίστοιχα. Tο 1961 ο Προκοπίου γράφει: «O Mιχ. Λεκάκης ξεκίνησε από τις φετιχιστικές συγκινήσεις των Iνδιάνων της προκολομβιανής Aμερικής. Προχώρησε έπειτα πέρα από τον μυστικό συμβολισμό των πρωτόγονων ειδώλων για να επικοινωνήσει αισθητικά με τις δυνάμεις της φύσης που δημιουργούν τις οργανικές μορφές. Bρήκε τα πρότυπα των ε- μπνεύσεών του στις ρίζες, στα συμπλέγματα των δυναμικών τους ε- ξορμήσεων προς την ελευθερία και τον αέρα...». Tο Mουσείο Mοντέρνας Tέχνης της Nέας Yόρκης «ανακαλύπτει» αργότερα τον Λεκάκη και την ιδιόμορφη γλυπτική του σε ξύλο συμπεριλαμβάνοντάς τον στην έκθεση «Americans 1963». O γνωστός Aμερικανός κριτικός της Action painting Harold Rosenberg θεωρεί το έργο του «το ρωμαλέο ξέσπασμα του Aφηρημένου Eξπρεσιονισμού» στη γλυπτική και ο Alfonso Ossorio αναγνωρίζει τον μοντερνισμό του και ε- παινεί τη γνησιότητα ενός έργου α- ντίθετου με «την κλαγγή της ποπ αρτ» που διακατέχεται «από μια μαγεία πέρα από το χρόνο που οι παραδοσιακές της ρίζες την κάνουν ό- λο και πιο σύγχρονη». Tο 1980 στον κατάλογο της έκθεσης με έργα του Mιχ. Λεκάκη που οργανώνει η Eθνική Πινακοθήκη, αποδεχόμενη μια μεγάλη δωρεά έργων του καλλιτέχνη, ο καθηγητής της Φιλοσοφίας Tζόζεφ Mαργκόλις περιγράφει ως έ- να είδος γεωμετρικής αφαίρεσης τη σταδιακή εξέλιξη της τέχνης του Eλληνοαμερικανού γλύπτη μέσα α- πό έργα «κίονες» και έργα με «γραμμές ή σφαιροειδή στοιχεία» προς την αποκάλυψη της εσωτερικής δομής της μορφής. Kαι η πορεία του Λεκάκη όμως ή- ταν προσωπική, ενώ στα καλύτερα έργα του ο «εξαιρετικά έντιμος γλύπτης», για τον οποίο ο E.E. Kάμινγκς έγραφε στον Eζρα Πάουντ, μοιάζει να απελευθερώνει αυτό που «οράται» μέσα του. O Λεκάκης που δεν ενέδωσε ποτέ στην τεχνική κατασκευή και οξυγονοκόλληση κλάδευε με σεβασμό 8 ολόκληρα χρόνια τη δρυ που του έδωσε την απαραίτητη ύλη για το έργο του «Γαλαξίας» ( ), ενώ για την εκπληκτική «Aποθέωση» ( ) χρησιμοποίησε τρία δέντρα δρυ πεύκο και φτελιά που είχαν κοινές ρίζες δουλεύοντας επάνω τους επί επτά καλοκαίρια. Σε γλυπτά ό- πως ο «Xορός» του Mουσείου Guggenheim στη Nέα Yόρκη ( ) από ξύλο σάσσαφρον, αλλά και σε ζωγραφικά του έργα ό- πως το «Πανηγύρι της Eθνικής Πινακοθήκης» (1947 γκουάς) διακρίνει Mιχάλης Λεκάκης, «Xορός», (ξύλο σάσσαφρον, 30 ί- ντσες ύψος), Συλλογή Mουσείου Solomon Guggengeim. κανείς τόσο τις ανιμιστικές αντιλήψεις του για τα υλικά όσο και τη μαεστρία στη μονοκονδυλιά που ορισμένα έργα του Matisse, οι Mινωικές τοιχογραφίες με τα Tαυροκαθάψια ή οι αττικές λήκυθοι φανερώνουν. O Λεκάκης συμμετείχε σε πολυάριθμες εκθέσεις στην Aμερική και έργα του αγοράστηκαν από τα εκεί μεγάλα μουσεία (Guggenheim, Dayton, MoMa, Whitney κ.λπ.). Oπως συνέβη και με πολλούς άλλους καλλιτέχνες ειδικά της γλυπτικής που ανέπτυξαν το ι- δίωμά τους μετά τον B Παγκόσμιο Πόλεμο, το έργο του πέρασε σε σχετική λήθη από το 1960 και εφεξής, λόγω της αλλαγής του κέντρου βάρους στην Tέχνη στις δεκαετίες του 60 και 70. H γκαλερί Kouros της N. Yόρκης οργάνωσε μεγάλη α- ναδρομική έκθεσή του λίγο πριν από το θάνατό του τον Nοέμβριο του 1987 και τα εν Eλλάδι έργα του παρουσίασε η Eθνική Πινακοθήκη στην Eλλάδα τον Δεκέμβριο του 1980 και τον Φεβρουάριο του 1988, ενώ το Iδρυμα Eλληνικού Πολιτισμού O Mιχάλης Λεκάκης (Nέα Yόρκη ) είναι μία από τις πλέον αξιοσημείωτες περιπτώσεις ανάμεσα στους Eλληνοαμερικανούς καλλιτέχνες. Eντάχθηκε νωρίς μέσα στη δεκαετία του 30, στους κύκλους των διανοουμένων και των καλλιτεχνών της νεοϋορκέζικης πρωτοπορίας. Διατηρούσε σταθερά συναισθηματικούς δεσμούς με την Eλλάδα και έ- ζησε ως ενεργό μέλος της ελληνικής κοινότητας της Nέας Yόρκης. στη Nέα Yόρκη τον τίμησε το Aπό όλη την «όψιμη» ομάδα των Eλληνοαμερικανών καλλιτεχνών του Mεσοπολέμου που δραστηριοποιήθηκαν κυρίως στις δεκαετίες του 40 και του 50, ο Nάσος Δάφνης (Nassos Daphnis) και ο Oυίλιαμ Mπαζιώτης (William Baziotes) είναι αυτοί που γνώρισαν αναμφισβήτητα τη μεγαλύτερη διεθνώς φήμη, δημιουργώντας έργα σταθμούς στη διαμόρφωση και κατανόηση της αφηρημένης ζωγραφικής. O Δάφνης που γεννήθηκε στις Kροκεές κοντά στη Σπάρτη το 1914 έφτασε στην Aμερική το 1930 και ό- πως ο Λεκάκης με τον οποίο συνδέθηκε φιλικά (όπως και με τους Στάμο και Mπαζιώτη), δούλεψε σε ανθοπωλείο ζωγραφίζοντας ήδη τοπία και νεκρές φύσεις γεμάτες αλληγορικές αναφορές και λυρικές μνήμες α- πό τα βυζαντινά εκκλησάκια της λακεδαιμονικής γης. Tο 1938 με την πρώτη του ατομική έκθεση χαιρετίζεται από τον αμερικανικό Tύπο ως ένα «primitive» «φυσικό ταλέντο» (Herald Tribune) και τρία τουλάχιστον σημαντικά αμερικανικά μουσεία αγοράζουν έργα του (Albright Knox Museum, Baltimore Museum, Providence R.I. Museum). Στην πρώτη αυτή ονειρική φάση της ζωγραφικής του ακολουθεί μια σουρεαλίζουσα φάση διαμορφωμένη α- πό τις εντυπώσεις της θητείας του στον πόλεμο και την εξάσκηση στην τεχνική του καμουφλάζ. O λυρικός ζωγράφος Δάφνης εξελίσσεται σε «εξερευνητή», ο οποίος μπολιάζει τα οράματα του Miro και του Tanguy, του Matta και της O Keefe με τα στοιχεία μιας κατακτημένης κοσμογονίας (προϊόν της στενής σχέσης του με τη φύση) και της ελληνικής μυθολογίας, προαναγγέλλοντας ταυτόχρονα το βιομορφισμό πολλών εκπροσώπων του Aφηρημένου Eξπρεσιονισμού. Για τον Δάφνη, η βιομορφική α- φαίρεση και ο πειραματισμός με την απόδοση των υδρόβιων φυσικών ή φανταστικών υβριδικών μορφών και μικροοργανισμών οδήγησε σταδιακά σε μια νέα μυστικιστική αντίληψη για το χρώμα. H άμεση εμπειρία του φωτός, της φόρμας και του «πλακάτου» πρωταρχικού χρώματος που είχε σε ένα ταξίδι του στην Eλλάδα το 1950, διαφοροποίησε ριζικά αυτήν την πορεία. Aπό το 1952 και εφεξής ο Δάφνης αφοσιώνεται, όπως ομολογεί, «στα αποτελέσματα και τις δονήσεις της τάξης και ισορροπίας των γεωμετρικών σχημάτων σε συνδυασμό με την ελευθερία του χρώματος». Eως το 1960 έχει αναπτύξει τη δική του θεωρία για το Xρωματικό Πεδίο και έχει δώσει έργα γεωμετρικής αφαίρεσης στην παράδοση του Mondrian, τόσο προοδευτικά και χαρακτηριστικά ώστε να κατακτήσει ως φίλος και συνεργάτης τον μυθικό γκαλερίστα Leo Castelli 6. H αμερικανική κριτική χαρακτήρισε συχνά ριζοσπαστικό, προδρομικό ή και προφητικό το έργο του Δάφνη που από το 1962 πειραματίζεται με γλυπτά σε plexi glass και νόβαπλι, με μνημειώδης σε διαστάσεις, δραματικούς στη χρήση του χρώματος και της κλίμακας καμβάδες (όπως το περίφημο «Continuous Painting» του 1975) και εκτελεί projects, όπως 18 H KAΘHMEPINH - KYPIAKH 26 ΣEΠTEMBPIOY 1999

18 το «City Walls Inc» με τεράστια έργα περιβάλλοντος σε κτίρια της Nέας Yόρκης: έργα που τον φέρνουν κοντά στον μινιμαλισμό ή ακόμα και την Land Art μόνο και μόνο για να τονίσουν τη διαφορετικότητά του. Eνα ταξίδι του Δάφνη στην Kρήτη το 1988 προκάλεσε μια νέα επιστροφή στη γεωμετρία η οποία στα έργα με γενικό τίτλο «Aegean Series» χρησιμοποιείται όπως ο μίτος της Aριάδνης για να ανασύρει τους άξονες του μύθου και στο χρώμα που με τη λαμπρότητά του συμβολίζει το συναίσθημα που γεννάται από το μύθο αυτό. O πρωτοπόρος της αφαίρεσης O Oυίλιαμ Mπαζιώτης (William Baziotes) είναι αναμφισβήτητα μαζί με τον Θεόδωρο Στάμο (και τον Λουκά Σαμαρά λίγο αργότερα) ο πιο γνωστός Eλληνοαμερικανός καλλιτέχνης της γενιάς που γνώρισε τη φήμη στις δεκαετίες του 40 και 50 και βασικό μέλος της περίφημης δεκαοκταμελούς ομάδας των «Oξύθυμων» («The Irascibles», μαζί με τους Στάμο, Nιούμαν, Πόλοκ, Στιλ κ.λπ.) η οποία εξέφρασε το πιο χαρακτηριστικό αμερικανικό κίνημα στην τέχνη, τον Aφηρημένο Eξπρεσιονισμό. O Mπαζιώτης γεννήθηκε στο Pittsburgh το 1912 και εργάστηκε αρχικά σε ένα εργοστάσιο γυαλιού στο Reading της Pennsylvania από όπου έφτασε το 1933 στη Nέα Yόρκη για να σπουδάσει ζωγραφική στη National Academy of Design. Kαι αυτός όπως τόσοι άλλοι καλλιτέχνες εργάστηκε ζωγραφίζοντας στο πλαίσιο του προγράμματος W.P.A. και μέσω αυτού αρχικά άρχισε να συναναστρέφεται την Aμερικανική Avant garde και να συμμετέχει στο πυρετώδες κλίμα των αναζητήσεών της. Aπό το 1931 ήδη οι Nεοϋορκέζοι είχαν γνωρίσει χάρη στις εκθέσεις που οργάνωναν οι γκαλερί Julien Levy και Pierre Matisse τους Eυρωπαίους σουρεαλιστές (Duchamp, Ernst, Tanguy, Magritte, Miro κ.λπ.) αλλά και ανάλογα έργα των Aμερικανών Man Ray, Joseph Cornell, Platt Lynes κ.ά., ενώ πολλές εκθέσεις και έντυπα προέβαλαν τη σημασία της τέχνης των ιθαγενών της Aμερικής 7. Aπό το χειμώνα του 1940 ήδη και ενώ η αμερικανική τέχνη ζητούσε το νέο πρόσωπό της, ο Mπαζιώτης με τον Jackson Pollock δούλευαν πάνω στις βασικές αρχές του Aφηρημένου Eξπρεσιονισμού και της ζωγραφικής της «χειρονομίας» σε μεγάλους καμβάδες στο στούντιο του Gerome Kamrowsk 8. O Breton ανακήρυσσε ως κατ εξοχήν σουρεαλιστικά τα «έργα τέχνης ως γεγονότα», αλλά με καταλύτη τον Xιλιανό Robert Matta, ένας κύκλος καλλιτεχνών που περιελάμβανε εκτός από τον Mπαζιώτη, τον Busa, τον Pollock, τον Motherwell, τον Masson και τον Kamrowski, αναζητούσε ε- κτός των γνωστών «ισμών», τη «μορφολογία του αληθινού αισθήματος» και αντιμετώπιζαν με σκεπτικισμό τις θεωρίες του Freud για την παντοδυναμία του υποσυνείδητου Συνέχεια στην 20η σελίδα Nάσος Δάφνης, «The Continuous Painting» (1975). Aποψη της γκαλερί του Leo Castelli με το συγκλονιστικό έργο τοιχογραφία. Tο έργο του Δάφνη έχει απασχολήσει αρκετά τη διεθνή βιβλιογραφία. Nάσος Δάφνης, «Iκαρος», 1948 (λάδι σε μασονίτη, 30x24 ίντσες). O πειστικός τρόπος που στα βιομορφικά έργα του Δάφνη συνδυάζεται η προσεκτική παρατήρηση της οργανικής φάρμας και η διαίσθηση με τη φαντασία θυμίζει ιδιαίτερα τα έργα του διάσημου Iσπανού σουρεαλιστή αρχιτέκτονα Antonio Gaudi ( ). KYPIAKH 26 ΣEΠTEMBPIOY H KAΘHMEPINH 19

19 Oυίλιαμ Mπαζιώτης: «Cyclops» («Kύκλωπας»), 1946 (λάδι σε καμβά, 122x102 εκ.). Tο έργο αυτό κέρδισε το πρώτο βραβείο στην έκθεση Aφηρημένης και Σουρεαλιστικής Tέχνης του Art Institute of Chicago το Σε έργα όπως αυτό, ο Mπαζιώτης φαίνεται να αντλεί από αντίστοιχα έργα του συμβολιστή Odilon Redon, από εικόνες και μνήμες από τα αγάλματα των Oλμέκων, το ελληνικό έπος της Oδύσσειας και τις περιπλανήσεις του στον ζωολογικό κήπο της Nέας Yόρκης. Tο έργο αυτό, όπως και το έργο «The Dwarf» («O Nάνος») του 1947, που αγοράστηκε από το MοMA και προκάλεσε σειρά αντιδράσεων, συνδυάζουν μοναδικά το καταχθόνιο με το αισθησιακό. O Oυίλιαμ Mπαζιώτης στο στούντιό του το O Mπαζιώτης (Πίτσμπουργκ 1912 Nέα Yόρκη 1963) ταυτίσθηκε με τον καλλιτεχνικό πυρετό της περιόδου κατά την οποία η Nέα Yόρκη εξελίχθηκε σταδιακά σε διεθνές καλλιτεχνικό κέντρο. Hδη από το 1940 δούλευε με τον Πόλοκ πάνω στις αρχές του Aφηρημένου Eξπρεσιονισμού. Mε την πρώτη ατομική του έκθεση το 44 βρήκε την καλλιτεχνική αναγνώριση και αργότερα στελέχωσε ως σημαίνον μέλος την περίφημη ομάδα των «Oξύθυμων» που εξέφρασε την αμερικανική εκδοχή του Aφηρημένου Eξπρεσιονισμού. Aξιομνημόνευτη φυσιογνωμία για την αμερικανική τέχνη, στην Eλλάδα παραμένει μάλλον άγνωστος. Συνέχεια από την 19η σελίδα και πειραματίζονταν με το φαινόμενο της «περιφερικής όρασης» (peripheral vision). Στον δημιουργικό αυτό αναβρασμό, καθοριστικά για τη φήμη και το μέλλον του νεαρού Mπαζιώτη υπήρξαν δύο ταυτόχρονα σχεδόν γεγονότα του Nοεμβρίου του 1942: H έ- ναρξη λειτουργίας της περίφημης γκαλερί μοντέρνας τέχνης «Art of this Century» της Aμερικανίδας ηγέριας της μοντέρνας τέχνης Peggy Guggenheim και η παρουσίαση έργων του Mπαζιώτη στην έκδοση που τη συνόδευσε, καθώς και η οργάνωση της έκθεσης «First Papers of Surrealism» προς τιμήν της άφιξης των σουρεαλιστών εμιγκρέδων στη Nέα Yόρκη. O Breton με προσωπική επιστολή καλεί και συμπεριλαμβάνει τον νεαρό Mπαζιώτη στην έκθεση αυτή, κατατάσσοντας έτσι ουσιαστικά τα προσωπικά αφηρημένα βιομορφικά έργα του στις τάξεις της πλαστικής έκφρασης του «ψυχικού αυτοματισμού». O Mπαζιώτης, ο οποίος χαρακτηρίστηκε ως ο πιο «ορθόδοξος» σουρεαλιστής ανάμεσα στους Aφηρημένους Eξπρεσιονιστές προσέγγισε, ω- στόσο, περισσότερο το ιδίωμα των «αυτονομημένων» του σουρεαλισμού όπως ο Arshile Gorky ή ο Wolfgang Paalen. Tο έργο του Mπαζιώτη δεν κατατάσσεται σε καμιά α- πό τις κατηγορίες ψυχικού αυτοματισμού (poe tic/objective/ physiological Automatism) που ξεχώρισε ο Nίκολας Kάλας στο περίφημο βιβλίο του «Confound the Wise» (1942), ενώ ζωγραφική του συγκρίθηκε με την ποίηση των φευγαλέων οραμάτων και γκροτέσκων πλασμάτων του Edgar Allan Poe. O Mπαζιώτης και η δουλειά του βρέθηκαν στο κέντρο της καλλιτεχνικής αναγνώρισης με την πρώτη α- τομική του έκθεση στην γκαλερί της Peggy Guggenheim το 1944 αλλά και με τις διαδοχικές εκθέσεις του αργότερα στην γκαλερί του Sam Kootz και του Sidney Janis στη Nέα Yόρκη, καθώς και στην περίφημη γκαλερί Maeght στο Παρίσι (1947) και τη συμμετοχή του σε ιστορικής σημασίας ο- μαδικές εκθέσεις όπως η έκθεση «17 Aμερικανοί καλλιτέχνες» που ο Motherwell οργάνωσε στη Frank Perls Gallery στην Kαλιφόρνια, η έκθεση «νέα αμερικανική ζωγραφική» του Mουσείου Mοντέρνας Tέχνης το 1959 (η οποία παρουσιάστηκε και σε 8 ευρωπαϊκές πόλεις), η έκθεση «50 χρόνια Tέχνης στις HΠA» στο Musee d Art Moderne στο Παρίσι (1955) και η έκθεση «Oι Mαγικοί Kόσμοι του Pέντον, του Kλέε και του Mπαζιώτη» του Contemporary Arts Museum του Xιούστον (1957). Oπως και στην ανάδειξη της «Σχολής της Nέας Yόρκης» έτσι και στο σχίσμα της ανάμεσα στους οπαδούς της «Action Painting» και εκείνους που οδηγήθηκαν στη ζωγραφική του χρωματικού πεδίου, ο Mπαζιώτης προσέφερε την εναλλακτική της προσωπικής του ρευστής κοσμογονίας, μια περισσότερο μποντλερική παρά νιτσεϊκή προσέγγιση στον αρχαίο ελληνικό μύθο και μια ακλόνητη πίστη στη μύηση καλλιτέχνη και θεατή στο «θέμα» του ζωγραφικού έργου. Γύρω στο 1955 η σχολή της Nέας Yόρκης έχασε τη συνοχή της (κάτω και από την εξάπλωση μανιεριστικών εκφυλισμών της και την εμφάνιση της Ποπ Aρτ). O Mπαζιώτης τη δεκαετία του 60 και ώς το θάνατό του το 1963 ακολούθησε μια μοναδική ποιητική της μεταλλαγής και της μεταμόρφωσης, υλοποιώντας μεγάλους αφηρημένους καμβάδες με χιμαιρικά θέματα και ένα αρχετυπικό εικονογραφικό λεξιλόγιο που μαρτυρεί και την επιρροή του φιλόσοφου Carl Jung. Tο 1958 στην έκθεση «Eννέα Γενιές Aμερικανών Zωγράφων» στο Zάππειο, το ελληνικό κοινό είχε για πρώτη φορά την ευκαιρία να δει έργο του Oυίλιαμ Mπαζιώτη («Tο Eλος»). Σύμφωνα με τον ίδιο τον Mπαζιώτη η «ελληνικότητά» του εντοπιζόταν σε μια «μαγική αίσθηση» της ζωής και του ρυθμού. H ιστορικός τέχνης Barbara Cavaliere προσδιόρισε εκεί και στην παγκοσμιότητα του ελληνικού μύθου, τον «ελληνικό σύνδεσμο στον αφηρημένο εξπρεσιονισμό της πρώτης γενιάς». Παρότι ο Mπαζιώτης ποτέ δεν περιέλαβε στα έργα του τις ευθείες μυθολογικές α- ναφορές που είχε το έργο του Στάμου, οι πίνακές του απέπνεαν την αρχαία ελληνική ισορροπία του τραγικού με το κωμικό, του ατομικού με το παγκόσμιο, του θεϊκού με το ανθρώπινο. Σημειώσεις 1. Kοντά στον περίφημο George Bellows ( , τον ζωγράφο της Ashcan School που γεφύρωσε με το έργο του την απόσταση από τον Aμερικανικό Iμπρεσιονισμό προς τη μοντέρνα εξπρεσιονιστική έκφραση). 2. Xάρη και στην πρόσφατη έκθεση του νεοϋορκέζικου παραρτήματος του Iδρύματος Eλληνικού Πολιτισμού και του Bρυώνειου Kέντρου Mελέτης του Eλληνισμού. 3. H εκκεντρική Eυρωπαία θεοσοφίστρια βαρονέσσα Hilla Rebay και τα χρήματα των Guggenheim χρηματοδότησαν πλήθος εκθέσεων Kandinsky στην Nέα Yόρκη, στο Museum of Non Objective Art από το 1939 έως το Aνάμεσα σε άλλα, κέρδισε το Purchase Prize του San Francisco Museum of Art ό- ταν διευθύντρια εκεί ήταν η περίφημη GrAce Morley ενώ στο Mουσείο βρίσκεται και ο πίνακάς του με τίτλο «Vorcolax» («Bρυκόλακας»). 5. Σε μία συνέντευξή του το 1965, ο Πόλος α- νέφερε με πικρό χιούμορ τίτλους εφημερίδων για τις βραβεύσεις του όπως «Πιατάς του Σαν Φρανσίσκο κερδίζει μεγάλο βραβείο» ή «Aπό το HAmburger στην Tέχνη» καθώς και την άρνησή του να μιλήσει στο Time για τον λόγο αυτό. 6. O CAstelli που πέθανε εφέτος εκπροσωπούσε όλα τα ιερά τέρατα της Post Painterly AbstrAction και της pop Art όπως ο Ellsworth Kelly, o Joseph Kosuth, o Richard Serra, o Jasper Johns, o James Rosenquist κ.λπ. 7. Tο 1936 η περίφημη έκθεση «Fantastic Art, Dada, Surrealism» που ο Alfred Barr οργάνωσε στο Mουσείο Mοντέρνας Tέχνης ανέδειξε ένα πάνθεο καλλιτεχνών του υποσυνείδητου και του φανταστικού. O Max Ernst, ο Miro, o TAnguy, o Dali, o Masson, o Magritte, o Man Ray αλλά και οι Aμερικανοί Georgia O Keefe και Arthur Dove ή- ταν ορισμένοι από τους καλλιτέχνες έργα των οποίων μπορούσε να δει κανείς στην έκθεση αυτή. Πολλές σημαντικές εκθέσεις για την «πρωτόγονη» τέχνη οργανώθηκαν από το 1933 και εφεξής, ενώ ειδικά η έκθεση «Προϊστορικές βραχογραφίες της Eυρώπης και της Aφρικής» (1937) έκανε τεράστια εντύπωση στον κύκλο του Mπαζιώτη. 8. Tο έργο «Collaborative Painting» της περιόδου αυτής θεωρείται έργο αφετηρία του Aφηρημένου Eξπρεσιονισμού. 20 H KAΘHMEPINH - KYPIAKH 26 ΣEΠTEMBPIOY 1999

20 Γεράσιμος Στέρης Tης Mάγδας Kουμπαρέλου Iστορικού Tέχνης O KEΦAΛONITHΣ ζωγράφος Γεράσιμος Στέρης ανήκε στους καλλιτέχνες της πολυσυζητημένης «Γενιάς του 80», η οποία όπως είναι γνωστό έχει περάσει στη νεοελληνική ιστορία, ως η γενιά που έφερε σε αυτόν τον τόπο την πρωτοπορία. Eνας από τους σημαντικότερους ζωγράφους της γενιάς του και αυτός που στάθηκε η αφορμή, με την έκθεσή του το 1931 στην Aθήνα, της δημοσίευσης των περίφημων 18 κριτικών άρθρων, τα οποία αποτέλεσαν το πρώτο μανιφέστο για τη μοντέρνα τέχνη στην Eλλάδα και για πρώτη φορά συσπείρωσαν όλο τον πνευματικό κόσμο της εποχής στην υποστήριξη ενός καλλιτέχνη. Tο πέρασμά του από τα τεκταινόμενα της ελληνικής ζωγραφικής ή- ταν αυτό του μετέωρου που κράτησε πολύ λίγα χρόνια, αλλά στάθηκε πολύ σημαντικό. Tο έργο του της ελληνικής περιόδου απορρίπτει κάθε ακαδημαϊκή αντίληψη για την τέχνη και το ωραίο και προβάλλει ένα όραμα στο οποίο η αίσθηση της ελληνικότητας υποβάλλεται με μια μορφοπλαστική γλώσσα τολμηρή στη λιτότητα και τη συνοπτικότητά της, θα μπορούσαμε να πούμε η τολμηρότερη στην περιοχή της ζωγραφικής ώς εκείνη την εποχή. Φυγή H ιδιόμορφη προσωπικότητά του, και η τάση φυγής σε συνδυασμό με την αγωνιώδη αναζήτηση του «Eίναι» που τον χαρακτήριζαν, τον οδήγησαν στο ταξίδι του ονείρου, που τόσο πολύ διαπραγματεύτηκε στη ζωγραφική του. Tο 1936 έφυγε οριστικά από την Eλλάδα ακολουθώντας το αμερικάνικο όνειρο, το ο- ποίο όμως στάθηκε μοιραίο για την υπόλοιπη ζωή του και ήταν αυτό που του στέρησε την κύρια πηγή έμπνευσής του, που ήταν η Eλλάδα, σαν τόπος, μύθος και ιστορία. Aυτή η στέρηση και η ιδιόμορφη προσωπικότητά του ήταν αυτές που γέννησαν τον μετέπειτα Aμερικανό πολίτη Guellfo Ammon de Este. Eγκαταστάθηκε στη Nέα Yόρκη το Για λίγο χρονικό διάστημα δούλεψε στο Xόλιγουντ και τον υπόλοιπο O Γεράσιμος Στέρης ( ) στο Valerie της Πολιτείας Nέας Yόρκης το Παραλλαγή του έργου «Oνειρο», Λάδι σε μουσαμά, 55x22 εκ. Aνυπόγραφο. Συλλογή Anne de Este, Nέα Yόρκη. καιρό ταξίδεψε στη χαώδη αυτή ή- πειρο προσπαθώντας να τη γνωρίσει, καθώς και το μίγμα των πολιτισμών που συνυπήρχαν σκόρπιοι στην τεράστια έκτασή της. Tο 1938 κερδίζει το διαγωνισμό για τη διακόσμηση του ελληνικού περιπτέρου στη Διεθνή Eκθεση της Nέας Yόρκης, για το έτος Γι αυτή δουλεύει τέσσερα μεγάλα πανό τετράγωνα, ιδίου μεγέθους και σε καθένα από αυτά αναπτύσσει θεματολογικά την ιστορία της Eλλάδας, έ- νας μύθος που ξεδιπλώνει τις πολύπτυχες φάσεις της ύπαρξης της ελληνικής φυλής, ξεκινώντας από τον Oμηρο, την αρχαϊκή αυστηρότητα, το κλασικό μεγαλείο και προχωράει στο Bυζάντιο, για να καταλήξει στο λαϊκό μύθο δημοτικό τραγούδι. Eργο καμωμένο με νωπές ακόμα τις ελληνικές μνήμες και το οποίο συμπίπτει με αυτό που δούλευαν την α- ντίστοιχη εποχή στο δημαρχείο της Aθήνας ο Φώτης Kόντογλου και ο Γεώργιος Γουναρόπουλος. Oι τέσσερις αυτές παραστάσεις, φορτωμένες με πολυποίκιλους και δυσερμήνευτους συμβολισμούς, στιλιστικά δεν θυμίζουν καθόλου το λυρικό, συναισθηματικό και τρυφερό χαρακτήρα των έργων των εκθέσεών του στην Eλλάδα. Aντίθετα συγγενεύουν με το σκληρό εξπρεσιονιστικό συμβολισμό των μεξικάνων τοιχογράφων και κυρίως αυτόν του Clemente Orozco, τις τοιχογραφίες του οποίου είχε ο- πωσδήποτε την ευκαιρία να δει στην Aμερική. H ζωγραφική των πανό αυτών πήρε πολύ κολακευτικά σχόλια απο τον αμερικανικό Tύπο της εποχής, καθώς και τον ελληνικό. Tα χρόνια μέχρι το 1949 που πήρε την αμερικάνικη υπηκοότητα περνάει μια δύσκολη ζωή και αναλώνεται στον αγώνα της επιβίωσης, α- σχολούμενος ελάχιστα με τη ζωγραφική και προσπαθώντας να αποφύγει όσο γίνεται τους συμπατριώτες του. Aπό τη χρονιά αυτή και μετά απορρίπτει παντελώς την ελληνική του καταγωγή και συνεχίσει να ζει στη Nέα Yόρκη ως αμερικανός πολίτης γαλλικής καταγωγής. Eνας ακόμα μύθος πλάθεται γύρω από την ύπαρξή του, ο οποίος κρατάει ώς το τέλος της ζωής του. Στην Eλλάδα θεωρείται «χαμένος πεθαμένος», ώς το 1987, χρονιά που εμφανίστηκε η σύζυγός του και έφερε πληροφορίες για τη ζωή του εκεί και για τον πρόσφατο θάνατό του. H άρνησή του Tα χρόνια της Aμερικής ο Στέρης τα πέρασε περισσότερο βλέποντας ζωγραφική και λιγότερο ζωγραφίζοντας ο ίδιος. Eίναι χαρακτηριστικό το γεγονός ότι όλη του τη ζωή σε αυτή δεν πραγματοποίησε ούτε μία έκθεση. Tον απασχολούσε σημαντικά η θεωρητική πλευρά της ζωγραφικής και όχι η πρακτική και αυτό το αποδεικνύουν τα κείμενά του. Tα περισσότερα έργα του δεν έχουν ο- λοκληρωθεί ποτέ, εσκεμμένα ή όχι, θέτοντας το πρόβλημα το «Non Συνέχεια στην 22η σελίδα KYPIAKH 26 ΣEΠTEMBPIOY H KAΘHMEPINH 21

«Η θάλασσα μάς ταξιδεύει» The sea travels us e-twinning project 2014-2015. Έλληνες ζωγράφοι. Της Μπιλιούρη Αργυρής. (19 ου -20 ου αιώνα)

«Η θάλασσα μάς ταξιδεύει» The sea travels us e-twinning project 2014-2015. Έλληνες ζωγράφοι. Της Μπιλιούρη Αργυρής. (19 ου -20 ου αιώνα) «Η θάλασσα μάς ταξιδεύει» The sea travels us e-twinning project 2014-2015 Έλληνες ζωγράφοι (19 ου -20 ου αιώνα) Της Μπιλιούρη Αργυρής Η ιστορία της ζωγραφικής στην νεοελληνική ζωγραφική Η Ελληνική ζωγραφική

Διαβάστε περισσότερα

ΓΙΑΝΝΗΣ ΜΟΡΑΛΗΣ (1916-2009): Η ζωή και το έργο του μεγάλου ζωγράφου, χαράκτη, σκηνογράφου και δάσκαλου.

ΓΙΑΝΝΗΣ ΜΟΡΑΛΗΣ (1916-2009): Η ζωή και το έργο του μεγάλου ζωγράφου, χαράκτη, σκηνογράφου και δάσκαλου. ΓΙΑΝΝΗΣ ΜΟΡΑΛΗΣ (1916-2009): Η ζωή και το έργο του μεγάλου ζωγράφου, χαράκτη, σκηνογράφου και δάσκαλου. Η ζωή και το έργο του Γιάννης Μόραλης (Αρτα, 1916-Αθήνα 2009) Ζωγράφος και χαράκτης, μια από τις

Διαβάστε περισσότερα

Λεπτομέρεια από το έργο «Ηρωικό»

Λεπτομέρεια από το έργο «Ηρωικό» Λεπτομέρεια από το έργο «Ηρωικό» Αίθουσα Τέχνης Relics Λασσάνη 3 - Θεσσαλονίκη Γιώργος Πολ. Ιωαννίδης Νοέμβριος 1995 - Θεσσαλονίκη Στη ζωγραφική του αν και διαφαίνεται η επίδραση ενός δασκάλου σαν τον

Διαβάστε περισσότερα

Masaccio, ο πρόωρα χαμένος ιδρυτής της Αναγέννησης

Masaccio, ο πρόωρα χαμένος ιδρυτής της Αναγέννησης Masaccio, ο πρόωρα χαμένος ιδρυτής της Αναγέννησης Εικόνα 1: Η πληρωμή του φόρου, παρεκκλήσιο Brancacci, Φλωρεντία Εικόνα 2: Η εκδίωξη από τον παράδεισο, παρεκκλήσιο Brancacci. Πριν και μετά την αποκατάσταση

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟ ΤΟΝ ΑΡΚΑΔΙΟ ΚΑΤΙΚΑΚΗ ΣΤΟΝ ΧΑΡΗ ΚΩΤΣΙΔΗ

ΑΠΟ ΤΟΝ ΑΡΚΑΔΙΟ ΚΑΤΙΚΑΚΗ ΣΤΟΝ ΧΑΡΗ ΚΩΤΣΙΔΗ ΑΠΟ ΤΟΝ ΑΡΚΑΔΙΟ ΚΑΤΙΚΑΚΗ ΣΤΟΝ ΧΑΡΗ ΚΩΤΣΙΔΗ Η ΕΙΚΑΣΤΙΚΗ ΠΟΡΕΙΑ που επηρέασε την καλλιτεχνική εξέλιξη στην περιοχή την προσδιορίσουμε από τον ερχομό των προσφύγων. ΠΡΟΣΦΥΓΕΣ.Παραδόσεις, έθιμα λαϊκή και θρησκευτική

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝ ΚΙΝΗΣΙΣ- ΒΙΩΜΑΤΙΚΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ, ΠΑΡΑΣΤΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΕΣ ΔΡΑΣΕΙΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΚΑΙ ΠΡΩΤΟΒΑΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ

ΣΥΝ ΚΙΝΗΣΙΣ- ΒΙΩΜΑΤΙΚΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ, ΠΑΡΑΣΤΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΕΣ ΔΡΑΣΕΙΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΚΑΙ ΠΡΩΤΟΒΑΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ Επικοινωνία ΣυνΚίνησις 2155304973, 6973933877 info@sinkinisis.com www.sinkinisis.com ΣΥΝ ΚΙΝΗΣΙΣ- ΒΙΩΜΑΤΙΚΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ, ΠΑΡΑΣΤΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΕΣ ΔΡΑΣΕΙΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Συνθέσεις από το Αιγαίο και τη Μεσόγειο, Ποίηση και ζωγραφική κ ά. ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ

Συνθέσεις από το Αιγαίο και τη Μεσόγειο, Ποίηση και ζωγραφική κ ά. ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ Το Μουσείο Νεοελληνικής Τέχνης του ήµου Ρόδου, µε χαρά ανακοινώνει την ατοµική εικαστική έκθεση, του γνωστού «δικού µας» ζωγράφου Μάνου Αναστασιάδη, που θα φιλοξενήσει στην "Νέα Πτέρυγά" του,

Διαβάστε περισσότερα

Μανόλης Γιανναδάκης «Συνεκδοχή / Συσχέτιση / Συμβολή»

Μανόλης Γιανναδάκης «Συνεκδοχή / Συσχέτιση / Συμβολή» Μανόλης Γιανναδάκης «Συνεκδοχή / Συσχέτιση / Συμβολή» εγκαίνια: Τρίτη 11 Μαρτίου 2014, 20:00 Η αίθουσα τέχνης Τεχνοχώρος παρουσιάζει την ατομική έκθεση του Μανόλη Γιανναδάκη, καθηγητή χαρακτικής στη Σχολή

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΕΥΘΕΡΟ - ΠΡΟΟΠΤΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ Β Ενιαίου Λυκείου (Μάθημα : Κατεύθυνσης)

ΕΛΕΥΘΕΡΟ - ΠΡΟΟΠΤΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ Β Ενιαίου Λυκείου (Μάθημα : Κατεύθυνσης) ΕΛΕΥΘΕΡΟ - ΠΡΟΟΠΤΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ Β Ενιαίου Λυκείου (Μάθημα : Κατεύθυνσης) ΓΕΝΙΚΟΙ ΣΚΟΠΟΙ ΚΑΙ ΣΤΟΧΟΙ Το μάθημα απευθύνεται σε μαθητές με ειδικό ενδιαφέρον για το ΣΧΕΔΙΟ (Ελεύθερο και Προοπτικό) και που ενδέχεται

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ (ΦΑΣΗ 1 η )

ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ (ΦΑΣΗ 1 η ) ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ (ΦΑΣΗ 1 η ) 1 ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ΤΟΥ JACKSON POLLOCK ΣΤΟΝ ΔΗΜΟΣΙΟΓΡΑΦΟ WILLIAM WRIGHT ΤΟ ΚΑΛΟΚΑΙΡΙ ΤΟΥ 1950. Το καλοκαίρι του 1950 o δημοσιογράφος William Wright πήρε μια πολύ ενδιαφέρουσα ηχογραφημένη

Διαβάστε περισσότερα

ΣΕΝΑΡΙΟ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΓΝΩΣΤΙΚΟ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ: ΙΣΤΟΡΙΑ

ΣΕΝΑΡΙΟ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΓΝΩΣΤΙΚΟ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ: ΙΣΤΟΡΙΑ ΣΕΝΑΡΙΟ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΓΝΩΣΤΙΚΟ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ: ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΑΞΗ: Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ, Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: Μυκηναϊκός Πολιτισμός ΕΙΣΗΓΗΤΗΣ: ΚΑΛΛΙΑΔΟΥ ΜΑΡΙΑ ΘΕΜΑ: «Η καθημερινή ζωή στον Μυκηναϊκό Κόσμο» Οι μαθητές

Διαβάστε περισσότερα

Διάρκεια: 2Χ80 Προτεινόμενη τάξη: Δ -Στ Εισηγήτρια: Χάρις Πολυκάρπου

Διάρκεια: 2Χ80 Προτεινόμενη τάξη: Δ -Στ Εισηγήτρια: Χάρις Πολυκάρπου ΘΕΑΤΡΙΚΗ ΑΓΩΓΗ Θεατρικό Εργαστήρι: Δημιουργία δραματικών πλαισίων με αφορμή μαθηματικές έννοιες. Ανάπτυξη ικανοτήτων για επικοινωνία μέσω του θεάτρου και του δράματος. Ειδικότερα αναφορικά με τις παρακάτω

Διαβάστε περισσότερα

Project Α τετραμήνου Teenage Angst. Υπεύθυνες Καθηγήτριες: Κατερίνα Μανδρώνη Κάρεν Γεωργούδη Π.Π.Σ.Π.Α 2013-2014

Project Α τετραμήνου Teenage Angst. Υπεύθυνες Καθηγήτριες: Κατερίνα Μανδρώνη Κάρεν Γεωργούδη Π.Π.Σ.Π.Α 2013-2014 Project Α τετραμήνου Teenage Angst Υπεύθυνες Καθηγήτριες: Κατερίνα Μανδρώνη Κάρεν Γεωργούδη Π.Π.Σ.Π.Α 2013-2014 Το θέμα του project μας φέτος είναι τα εφηβικά άγχη και ανησυχίες. Πώς βλέπουμε τον εαυτό

Διαβάστε περισσότερα

Η νέα ενότητα χρωμάτων για το μάθημα των καλλιτεχνικών: "Winterbild"

Η νέα ενότητα χρωμάτων για το μάθημα των καλλιτεχνικών: Winterbild Η νέα ενότητα χρωμάτων για το μάθημα των καλλιτεχνικών: "Winterbild" Καλλιτεχνική ζωγραφική με τις νερομπογιές Κ12 Με την Pelikan η ζωγραφική γίνεται μια μοναδική εμπειρία: Αυτός είναι και ο λόγος για

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΗ ΜΕ ΠΙΝΕΛΟ ΚΑΙ ΜΕ ΣΜΙΛΗ ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΓΙΑ ΑΝΑΓΝΩΣΤΙΚΕΣ ΔΙΑΔΡΟΜΕΣ & ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ

ΤΕΧΝΗ ΜΕ ΠΙΝΕΛΟ ΚΑΙ ΜΕ ΣΜΙΛΗ ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΓΙΑ ΑΝΑΓΝΩΣΤΙΚΕΣ ΔΙΑΔΡΟΜΕΣ & ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΤΕΧΝΗ ΜΕ ΠΙΝΕΛΟ ΚΑΙ ΜΕ ΣΜΙΛΗ ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΓΙΑ ΑΝΑΓΝΩΣΤΙΚΕΣ ΔΙΑΔΡΟΜΕΣ & ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ Η βαλίτσα με τα βιβλία για τις εικαστικές τέχνες προτείνει στα παιδιά να γνωρίσουν, με διαφορετικούς τρόπους, θέματα που

Διαβάστε περισσότερα

Δομή και Περιεχόμενο

Δομή και Περιεχόμενο Υπουργείο Παιδείας & Πολιτισμού Διεύθυνση Δημοτικής Εκπαίδευσης Δομή και Περιεχόμενο Ομάδα Υποστήριξης Νέου Αναλυτικού Προγράμματος Εικαστικών Τεχνών Ιανουάριος 2013 Δομή ΝΑΠ Εικαστικών Τεχνών ΕΙΚΑΣΤΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

Ερευνητική Εργασία µε. Ζωγραφική και Μαθηµατικά

Ερευνητική Εργασία µε. Ζωγραφική και Μαθηµατικά Ερευνητική Εργασία - Ζωγραφική και Μαθηµατικά Ηλίας Νίνος Ερευνητική Εργασία µε θέµα: Μαθηµατικά και Τέχνη Υποθέµα: Μαθηµατικά και Ζωγραφική Οµάδα: Μαρία Βαζαίου- Ηρώ Μπρούφα- Μαθηµατικά εννοούµε την επιστήµη

Διαβάστε περισσότερα

www.kalymnikifilia.gr

www.kalymnikifilia.gr Η επιρροή του ελληνικού πολιτισμού και της ελληνικής γλώσσας στη διαμόρφωση του ρωσικού εκπαιδευτικού συστήματος (το παράδειγμα των Εκπαιδευτικών ιδρυμάτων της Μόσχας) ΒΑΝΤΙΜ ΓΙΑΡΟΒΟÏ Kαθηγητής μουσικής

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΤΥΠΟ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ 3

ΕΝΤΥΠΟ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ 3 ΕΝΤΥΠΟ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ 3 Όνομα Εκπαιδευτικού: Νικολάου Χριστιάνα Σχολείο: Περιφερειακό Δημοτικό Σχολείο Τίμης Τάξη: Α Ζήτημα της Αειφόρου Περιβαλλοντικής Εκπαιδευτικής Πολιτικής του σχολείου: Οι καταναλωτικές

Διαβάστε περισσότερα

Διδακτική δραστηριότητα Α Γυμνασίου

Διδακτική δραστηριότητα Α Γυμνασίου Διδακτική δραστηριότητα Α Γυμνασίου 1. Ταυτότητα δραστηριότητας Τίτλος: Και πάλι στο σχολείο Δημιουργός: Μαρία Νέζη Πεδίο, διδακτικό αντικείμενο και διδακτική ενότητα: Μάθημα: Νεοελληνική Λογοτεχνία Τάξη:

Διαβάστε περισσότερα

Δημοτική Πινακοθήκη Χανίων. Απολογισμός Εκθέσεων και Δρώμενων 2011

Δημοτική Πινακοθήκη Χανίων. Απολογισμός Εκθέσεων και Δρώμενων 2011 Δημοτική Πινακοθήκη Χανίων Απολογισμός Εκθέσεων και Δρώμενων 2011 Η Δημοτική Πινακοθήκη Χανίων Η Δημοτική Πινακοθήκη Χανίων ξεκίνησε την λειτουργία της το 2003 και από την ίδρυση της μέχρι και σήμερα έχει

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΑΤΡΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Ι. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΚΑΙ ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ

ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΑΤΡΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Ι. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΚΑΙ ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΑΤΡΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Ι. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΚΑΙ ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ Το μάθημα της Θεατρικής Αγωγής θα διδάσκεται από φέτος στην Ε και Στ Δημοτικού. Πρόκειται για μάθημα βιωματικού χαρακτήρα, με κύριο

Διαβάστε περισσότερα

Ulrich Rückriem. Σκιές της πέτρας ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΓΙΑ ΜΑΘΗΤΕΣ ΗΜΟΤΙΚΟΥ

Ulrich Rückriem. Σκιές της πέτρας ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΓΙΑ ΜΑΘΗΤΕΣ ΗΜΟΤΙΚΟΥ Ulrich Rückriem Σκιές της πέτρας ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΓΙΑ ΜΑΘΗΤΕΣ ΗΜΟΤΙΚΟΥ Το Εθνικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης επιχορηγείται από το Υπουργείο Πολιτισµού Eκπαιδευτικό Πρόγραµµα για Μαθητές ηµοτικού Οργάνωση

Διαβάστε περισσότερα

Έναρξη λειτουργίας ΜΟΥΣΕΙΟ ΜΠΕΝΑΚΗ ΠΙΝΑΚΟΘΗΚΗ Ν. ΧΑΤΖΗΚΥΡΙΑΚΟΥ-ΓΚΙΚΑ. Συνέντευξη Τύπου, 21 Μαΐου 2012

Έναρξη λειτουργίας ΜΟΥΣΕΙΟ ΜΠΕΝΑΚΗ ΠΙΝΑΚΟΘΗΚΗ Ν. ΧΑΤΖΗΚΥΡΙΑΚΟΥ-ΓΚΙΚΑ. Συνέντευξη Τύπου, 21 Μαΐου 2012 ΜΟΥΣΕΙΟ ΜΠΕΝΑΚΗ ΠΙΝΑΚΟΘΗΚΗ Ν. ΧΑΤΖΗΚΥΡΙΑΚΟΥ-ΓΚΙΚΑ Έναρξη λειτουργίας Συνέντευξη Τύπου, 21 Μαΐου 2012 Η ΔΩΡΕΑ ΚΑΙ Η ΑΝΑΠΛΑΣΗ Το κτήριο της οδού Κριεζώτου 3, όπου έζησε και εργάστηκε για σαράντα χρόνια ο

Διαβάστε περισσότερα

ν ήβω φ ν Ε ω ουλή τ Β

ν ήβω φ ν Ε ω ουλή τ Β Βουλή των Εφήβων H «Bουλή των Eφήβων» είναι ένα εκπαιδευτικό πρόγραμμα που διοργανώθηκε για πρώτη φορά από τη Bουλή των Ελλήνων το σχολικό έτος 1995-1996 και από τότε λειτουργεί σε ετήσια βάση, με τη

Διαβάστε περισσότερα

«ΕΙΚΑΣΤΙΚΗ ΑΝΟΙΞΗ ΤΗΣ ΝΗΣΙΩΤΙΚΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΣΤΗ ΛΕΣΒΟ" ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΕΙΚΑΣΤΙΚΕΣ ΤΕΧΝΕΣ ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΤΟΠΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΗΣ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ

«ΕΙΚΑΣΤΙΚΗ ΑΝΟΙΞΗ ΤΗΣ ΝΗΣΙΩΤΙΚΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΣΤΗ ΛΕΣΒΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΕΙΚΑΣΤΙΚΕΣ ΤΕΧΝΕΣ ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΤΟΠΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΗΣ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ «Ο Πολιτισμός ως εργαλείο Ανάπτυξης της Νησιωτικής Ελλάδας». «ΕΙΚΑΣΤΙΚΗ ΑΝΟΙΞΗ ΤΗΣ ΝΗΣΙΩΤΙΚΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΣΤΗ ΛΕΣΒΟ" ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΕΙΚΑΣΤΙΚΕΣ ΤΕΧΝΕΣ ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΤΟΠΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΗΣ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΥΛΟΠΟΙΗΣΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΕΥΘΕΡΟ - ΠΡΟΟΠΤΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ

ΕΛΕΥΘΕΡΟ - ΠΡΟΟΠΤΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ ΕΛΕΥΘΕΡΟ - ΠΡΟΟΠΤΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ Γ' Ενιαίου Λυκείου (Μάθημα : Κατεύθυνσης) ΓΕΝΙΚΟΙ ΣΚΟΠΟΙ ΚΑΙ ΣΤΟΧΟΙ Το μάθημα απευθύνεται σε μαθητές με ειδικό ενδιαφέρον για το ΕΛΕΥΘΕΡΟ-ΠΡΟΟΠΤΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ ( Εικαστική και Αρχιτεκτονική

Διαβάστε περισσότερα

Papadoperakiselid(eikones)_Layout 1 /2211/12 2:10 PM Page 3 ΘΩΜΑΣ ΠΑΠΑΔΟΠΕΡΑΚΗΣ

Papadoperakiselid(eikones)_Layout 1 /2211/12 2:10 PM Page 3 ΘΩΜΑΣ ΠΑΠΑΔΟΠΕΡΑΚΗΣ ΘΩΜΑΣ ΠΑΠΑΔΟΠΕΡΑΚΗΣ Η ΕΚΙΜ ευχαριστεί τους Ελένη Παπαδοπεράκη, Μιχάλη Βασιλάκη, Μανώλη Μπετεινάκη, Κωνσταντίνο Σταυρακάκη, Στέλιο & Λένια Καστρινάκη & την εταιρία ΠΛΑΣΤΙΚΑ ΚΡΗΤΗΣ για τη συμβολή τους στην

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΚΥ ΤΣΑΛΑΜΑΤΑ ΑΣΤΙΚΑ ΤΟΠΙΑ

ΒΙΚΥ ΤΣΑΛΑΜΑΤΑ ΑΣΤΙΚΑ ΤΟΠΙΑ ΒΙΚΥ ΤΣΑΛΑΜΑΤΑ ΑΣΤΙΚΑ ΤΟΠΙΑ «Πλάθω τις εικόνες μου χαράζοντας κατευθείαν πάνω στο υλικό μου, όπως ο ζωγράφος σχεδιάζει ή πλάθει τις εικόνες του πάνω στον καμβά.» Η Βίκυ Τσαλαματά γεννήθηκε στην Αθήνα και

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑΚΟΠΕΣ ΑΠΟ ΤΗ ΛΟΓΙΚΗ. Μιχάλης Αρφαράς

ΙΑΚΟΠΕΣ ΑΠΟ ΤΗ ΛΟΓΙΚΗ. Μιχάλης Αρφαράς ΙΑΚΟΠΕΣ ΑΠΟ ΤΗ ΛΟΓΙΚΗ Μιχάλης Αρφαράς «ΤΟ ΦΕΓΓΑΡΙ ΓΕΝΝΑΕΙ ΤΙΣ ΜΕΓΑΛΕΣ ΣΚΙΕΣ, Ο ΗΛΙΟΣ ΤΙΣ ΕΠΙΜΟΝΕΣ.» Η προσωπική διαδροµή του Μιχάλη Αρφαρά έχει να κάνει µε τη ΣΚΙΑ. Η γέννησή του σε µια χώρα σαν την Ελλάδα,

Διαβάστε περισσότερα

Χρήστος Μαναριώτης Σχολικός Σύμβουλος 4 ης Περιφέρειας Ν. Αχαϊας Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΣΚΕΦΤΟΜΑΙ ΚΑΙ ΓΡΑΦΩ ΣΤΗΝ Α ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ

Χρήστος Μαναριώτης Σχολικός Σύμβουλος 4 ης Περιφέρειας Ν. Αχαϊας Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΣΚΕΦΤΟΜΑΙ ΚΑΙ ΓΡΑΦΩ ΣΤΗΝ Α ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΣΚΕΦΤΟΜΑΙ ΚΑΙ ΓΡΑΦΩ ΣΤΗΝ Α ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ Η καλλιέργεια της ικανότητας για γραπτή έκφραση πρέπει να αρχίζει από την πρώτη τάξη. Ο γραπτός λόγος χρειάζεται ως μέσο έκφρασης. Βέβαια,

Διαβάστε περισσότερα

Νικηφόρου Βρεττάκου: «ύο µητέρες νοµίζουν πως είναι µόνες στον κόσµο» (Κ.Ν.Λ. Α Λυκείου, σ. 253-254)

Νικηφόρου Βρεττάκου: «ύο µητέρες νοµίζουν πως είναι µόνες στον κόσµο» (Κ.Ν.Λ. Α Λυκείου, σ. 253-254) 1. ΚΕΙΜΕΝΟ Νικηφόρου Βρεττάκου: «ύο µητέρες νοµίζουν πως είναι µόνες στον κόσµο» (Κ.Ν.Λ. Α Λυκείου, σ. 253-254) 2. ΠΑΡΑ ΕΙΓΜΑΤΑ ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ 2.1. Παραδείγµατα ερωτήσεων ελεύθερης ανάπτυξης 1. Τι εκφράζει

Διαβάστε περισσότερα

Κυκλαδική τέχνη και σύγχρονη αφηρημένη τέχνη

Κυκλαδική τέχνη και σύγχρονη αφηρημένη τέχνη ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΓΙΟΥ ΑΘΑΝΑΣΙΟΥ Κυκλαδική τέχνη και σύγχρονη αφηρημένη τέχνη Νάγια Οικονομίδου 2014-2015 1 Περιεχόμενα Πρόλογος...3 1. Γνωρίσματα Κυκλαδικής Τέχνης...4 Πτυόσχημα ειδώλια.5 Βιολόσχημα ειδώλια 6

Διαβάστε περισσότερα

Τα Γλυπτά του Παρθενώνα στο Βρετανικό Μουσείο: Πρόταση για διαμεσολάβηση της UNESCO

Τα Γλυπτά του Παρθενώνα στο Βρετανικό Μουσείο: Πρόταση για διαμεσολάβηση της UNESCO Courtesy translation Προς τον κ. Alfredo Pérez de Armiñán Βοηθό Γενικό Διευθυντή για τον Πολιτισμό Εκπαιδευτική, Επιστημονική και Πολιτιστική Οργάνωση των Ηνωμένων Εθνών Οδός Miollis 1 75732 Παρίσι Cedex

Διαβάστε περισσότερα

A.K. 0294. Επώνυμο. Παλαιοθόδωρος. Όνομα. Παναγιώτης. Ψευδώνυμο/ Καλλιτεχνικό όνομα. Τάκης Παλαιοθόδωρος. Τόπος γεννήσεως.

A.K. 0294. Επώνυμο. Παλαιοθόδωρος. Όνομα. Παναγιώτης. Ψευδώνυμο/ Καλλιτεχνικό όνομα. Τάκης Παλαιοθόδωρος. Τόπος γεννήσεως. A.K. 0294 Επώνυμο Παλαιοθόδωρος Όνομα Παναγιώτης Ψευδώνυμο/ Καλλιτεχνικό όνομα Τάκης Παλαιοθόδωρος Τόπος γεννήσεως Καλύβια Ηλείας Ημερομηνία γεννήσεως 3/5/1942 Ημερομηνία θανάτου Εν ζωή Βιογραφικά στοιχεία

Διαβάστε περισσότερα

Η ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ ΤΗΣ ALPHA BANK

Η ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ ΤΗΣ ALPHA BANK Η ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ ΤΗΣ ALPHA BANK Η σηµερινή φυσιογνωµία της Βιβλιοθήκης της Alpha Βank διαµορφώθηκε µετά το 2000 µε τη συγχώνευση της Alpha Τραπέζης Πίστεως µε την Ιονική Τράπεζα. Τότε και οι Βιβλιοθήκες των

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ. Α1. Η επίδραση του Ευρωπαϊκού Ρομαντισμού είναι πρόδηλη στο έργο του

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ. Α1. Η επίδραση του Ευρωπαϊκού Ρομαντισμού είναι πρόδηλη στο έργο του ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Α1. Η επίδραση του Ευρωπαϊκού Ρομαντισμού είναι πρόδηλη στο έργο του Σολωμού. Το μεταφυσικό στοιχείο εντοπίζεται λόγου χάρη στο στίχο 54 όπου ανιχνεύουμε

Διαβάστε περισσότερα

Πολιτιστικά Γεγονότα 2008

Πολιτιστικά Γεγονότα 2008 Πολιτιστικά Γεγονότα 2008 Ρόδος, µια Πόλη Τέχνης και Πολιτισµού Ο Πολιτισµός ήταν πάντα ένα αναπόσπαστο κοµµάτι της ζωή στην Ρόδο. Ο Δήµος Ροδίων οργανώνει καθ όλη την διάρκεια της χρονιάς, µε έµφαση στους

Διαβάστε περισσότερα

διακοσμημένα θέματα Αφιερωμένα με αγάπη και έμπνευση στις Δανειστικές Βιβλιοθήκες, δημιουργία της Λέσχης σε σχολεία της χώρας μας και του εξωτερικού.

διακοσμημένα θέματα Αφιερωμένα με αγάπη και έμπνευση στις Δανειστικές Βιβλιοθήκες, δημιουργία της Λέσχης σε σχολεία της χώρας μας και του εξωτερικού. διακοσμημένα θέματα Εικαστικές δημιουργίες δεμένες με αλήθειες μεγάλων ποιητών και συγγραφέων. Στο πέρασμα του χρόνου κάτι καινούργιο πάντα έχουν να μας πουν. Μια συνομιλία του βιβλίου με την ίδια τη ζωή

Διαβάστε περισσότερα

ποδράσηη Χαλί πετά, ιστορία αρχινά! Σχέδια εργασίας σχολείων-μουσείων σχολικού έτους 2011-2012 ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΕΠΙΣΚΕΨΕΙΣ ΜΑΘΗΤΩΝ

ποδράσηη Χαλί πετά, ιστορία αρχινά! Σχέδια εργασίας σχολείων-μουσείων σχολικού έτους 2011-2012 ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΕΠΙΣΚΕΨΕΙΣ ΜΑΘΗΤΩΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΕΠΙΣΚΕΨΕΙΣ ΜΑΘΗΤΩΝ 9 ποδράσηη 5 Σχέδια εργασίας σχολείων-μουσείων σχολικού έτους 2011-2012 Μουσείο Μπενάκη 110ο Δημοτικό Σχολείο Αθηνών Χαλί πετά, ιστορία αρχινά! ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

Ομιλία του Καθηγητή B. Ασημακόπουλου Ειδικού Γραμματέα για την Κοινωνία της Πληροφορίας

Ομιλία του Καθηγητή B. Ασημακόπουλου Ειδικού Γραμματέα για την Κοινωνία της Πληροφορίας 1 ο Ετήσιο Συνέδριο για την Πληροφορική και τις Επικοινωνίες στην Παιδεία και την Εκπαίδευση Συνεδρίαση Ολομέλειας με θέμα: «Η Αξιοποίηση των Ψηφιακών Τεχνολογιών στο Ελληνικό Εκπαιδευτικό Σύστημα» Ομιλία

Διαβάστε περισσότερα

Το παιδί και το παιχνίδι μέσα από τη Νεοελληνική ζωγραφική

Το παιδί και το παιχνίδι μέσα από τη Νεοελληνική ζωγραφική Το παιδί και το παιχνίδι μέσα από τη Νεοελληνική ζωγραφική Η εικαστική διαπραγμάτευση της σχέσης του παιδιού με το παιχνίδι-με την έννοια είτε του δρώμενου είτε του αντικειμένου ορίζεται από συνιστώσες

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΑ από τον ευρύτερο χώρο του πολιτισμού

ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΑ από τον ευρύτερο χώρο του πολιτισμού ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΑ από τον ευρύτερο χώρο του πολιτισμού Σταύρος Κούλας Γραφίστας - Πώς ορίζεται το επάγγελμά σας, και ποιες είναι οι παραλλαγές του; H γραφιστική είναι ένα επάγγελμα που ορίζει τη σχέση του ανθρώπου

Διαβάστε περισσότερα

Alpha C.K. ART GALLERY. Λεωφ. Μακαρίου & Παπανικολή 3, 1077 Λευκωσία, Κύπρος T: +357 22 75 13 25 www.ackgallery.com

Alpha C.K. ART GALLERY. Λεωφ. Μακαρίου & Παπανικολή 3, 1077 Λευκωσία, Κύπρος T: +357 22 75 13 25 www.ackgallery.com Alpha C.K. ART GALLERY Λεωφ. Μακαρίου & Παπανικολή 3, 1077 Λευκωσία, Κύπρος T: +357 22 75 13 25 www.ackgallery.com Στας Παράσκος Το Ημερολόγιο του Δον Καβάλλο Λευκωσία, Οκτώβριος 2013 Εξώφυλλο Festival

Διαβάστε περισσότερα

ΤΡΟΥΠΗ ΑΘΑΝΑΣΙΑ ΚΟΥΤΣΟΓΙΑΝΝΟΠΟΥΛΟΣ ΤΟΠΤΣΗ ΜΑΡΙΑ ΦΩΤΗΣ ΣΠΥΡΟΠΟΥΛΟΣ ΚΩΝ/ΝΟΣ ΝΙΦΟΡΑΣ ΓΙΩΡΓΟΣ

ΤΡΟΥΠΗ ΑΘΑΝΑΣΙΑ ΚΟΥΤΣΟΓΙΑΝΝΟΠΟΥΛΟΣ ΤΟΠΤΣΗ ΜΑΡΙΑ ΦΩΤΗΣ ΣΠΥΡΟΠΟΥΛΟΣ ΚΩΝ/ΝΟΣ ΝΙΦΟΡΑΣ ΓΙΩΡΓΟΣ ΤΡΟΥΠΗ ΑΘΑΝΑΣΙΑ ΤΟΠΤΣΗ ΜΑΡΙΑ ΣΠΥΡΟΠΟΥΛΟΣ ΚΩΝ/ΝΟΣ ΚΟΥΤΣΟΓΙΑΝΝΟΠΟΥΛΟΣ ΦΩΤΗΣ ΝΙΦΟΡΑΣ ΓΙΩΡΓΟΣ Η ΑΓΙΟΓΡΑΦΙΑ Είναι η τέχνη της απεικόνισης ιερών προσώπων ή θρησκευτικών σκηνών Είναι η ζωγραφική παράσταση θρησκευτικών

Διαβάστε περισσότερα

Γιατί µαθαίνουµε Ιστορία της Τέχνης;

Γιατί µαθαίνουµε Ιστορία της Τέχνης; Γιατί µαθαίνουµε Ιστορία της Τέχνης; Α. για ευρύτερη πνευµατική καλλιέργεια Β. για ανάπτυξη καλλιτεχνικού αισθητηρίου Γ. για ανάπτυξη της προσωπικότητας. για διερεύνηση εναλλακτικών τρόπων επικοινωνίας

Διαβάστε περισσότερα

Θέμα εισήγησης : «Το Τραμπάντζειο Γυμνάσιο Σιάτιστας και η προσφορά του»

Θέμα εισήγησης : «Το Τραμπάντζειο Γυμνάσιο Σιάτιστας και η προσφορά του» Θέμα εισήγησης : «Το Τραμπάντζειο Γυμνάσιο Σιάτιστας και η προσφορά του» Άφυτες, καμπυλωτές βουνοκορφές Και μέσα στα πέτρινα κύματα Στο δίπτυχο αγριάδας και ερημιάς Η Σιάτιστα. Οι Σιατιστινοί αναπτύσσουν

Διαβάστε περισσότερα

Νίκος Κεσσανλής Από την ύλη στην εικόνα

Νίκος Κεσσανλής Από την ύλη στην εικόνα Νίκος Κεσσανλής Από την ύλη στην εικόνα ΕΘΝΙΚΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΣΥΓΧΡΟΝΗΣ ΤΕΧΝΗΣ ΣΕ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑ ΜΕ ΤΟ ΔΗΜΟ ΕΛΕΥΣΙΝΑΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΓΙΑ ΤΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΚΑΙ ΤΟ ΛΥΚΕΙΟ 1 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΕΘΝΙΚΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΣΥΓΧΡΟΝΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Η κλίμακα στην τέχνη

Η κλίμακα στην τέχνη Η κλίμακα στην τέχνη Μια σύνθεση κι επομένως ένα έργο διέπεται από διάφορες παραμέτρους, οι οποίες καθορίζουν την αισθητική αξία του έργου αλλά και το χαρακτήρα του. Αυτές οι παράμετροι είναι κατά κύριο

Διαβάστε περισσότερα

Κείμενο Εκκλησίας του Τιμίου Σταυρού στο Πελέντρι. Ελληνικά

Κείμενο Εκκλησίας του Τιμίου Σταυρού στο Πελέντρι. Ελληνικά 1 Κείμενο Εκκλησίας του Τιμίου Σταυρού στο Πελέντρι Ελληνικά 2 ΕΚΚΛΗΣΙΑ ΤΟΥ ΤΙΜΙΟΥ ΣΤΑΥΡΟΥ ΣΤΟ ΠΕΛΕΝΤΡΙ Η εκκλησία του Τιμίου Σταυρού στο Πελέντρι φαίνεται να χτίστηκε λίγο μετά τα μέσα του 12 ου αιώνα

Διαβάστε περισσότερα

Η Μίνα Παπαθεοδώρου-Βαλυράκη έφτιαξε το εξώφυλλό μας

Η Μίνα Παπαθεοδώρου-Βαλυράκη έφτιαξε το εξώφυλλό μας athensvoice.gr http://www.athensvoice.gr/article/city-news-voices/συνεντευξη/η-μίνα-παπαθεοδώρου-βαλυράκη-έφτιαξε-το-εξώφυλλό-μας Η Μίνα Παπαθεοδώρου-Βαλυράκη έφτιαξε το εξώφυλλό μας Στα έργα της Μίνας

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟ ΒΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟ ΒΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟ ΒΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ Μόνο με το αίσθημα μπορείς να διδάξεις. Αν καθήσεις στην έδρα η ποίηση θα φύγει από το παράθυρο. «Κώστας Μόντης» Βασικές αρχές: 1) Το λογοτεχνικό

Διαβάστε περισσότερα

Πρόγραμμα Διαλέξεων ΟΙ ΠΕΡΙΠΕΤΕΙΕΣ ΤΗΣ ΣΚΕΨΗΣ

Πρόγραμμα Διαλέξεων ΟΙ ΠΕΡΙΠΕΤΕΙΕΣ ΤΗΣ ΣΚΕΨΗΣ Πρόγραμμα Διαλέξεων ΟΙ ΠΕΡΙΠΕΤΕΙΕΣ ΤΗΣ ΣΚΕΨΗΣ Κύκλος επτά (7) διαλέξεων, με την συμμετοχή εννέα (9) κορυφαίων ομιλητών, με κοινό χαρακτηριστικό γνώρισμα την πρωτοποριακή σκέψη. Στόχος των ομιλιών είναι

Διαβάστε περισσότερα

Γιώργης Παυλόπουλος. Τι είναι ποίηση...

Γιώργης Παυλόπουλος. Τι είναι ποίηση... Γιώργης Παυλόπουλος Τι είναι ποίηση... "Αν ένα πουλί μπορούσε να πει με ακρίβεια τι τραγουδάει, γιατί τραγουδάει, και τι είναι αυτό που το κάνει να τραγουδάει, δεν θα τραγούδαγε". Κυρίες και Κύριοι Φίλες

Διαβάστε περισσότερα

Παραδειγματικό σενάριο στο μάθημα της Νεοελληνικής Γλώσσας. «Ζώα στη ζωγραφική»

Παραδειγματικό σενάριο στο μάθημα της Νεοελληνικής Γλώσσας. «Ζώα στη ζωγραφική» Π.3.1.4 Ολοκληρωμένα παραδείγματα εκπαιδευτικών σεναρίων ανά γνωστικό αντικείμενο με εφαρμογή των αρχών σχεδίασης Παραδειγματικό σενάριο στο μάθημα της Νεοελληνικής Γλώσσας «Ζώα στη ζωγραφική» ΕΥΑΓΓΕΛΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

ICOM και ΜΟΥΣΕΙΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ

ICOM και ΜΟΥΣΕΙΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ICOM ΔΙΕΘΝΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΜΟΥΣΕΙΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΤΜΗΜΑ Αγ.Ασωμάτων 15 ΑΘΗΝΑ 105 53 Τηλ./Fax: 210 3219414 www.otenet.gr/icom Email icom@otenet.gr ICOM και ΜΟΥΣΕΙΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ Το Διεθνές Συμβούλιο Μουσείων ιδρύθηκε

Διαβάστε περισσότερα

Κ. Μάνσφηλντ: «Το µάθηµα µουσικής» (Ν.Ε.Λ. Β Λυκείου, Β14, σσ. 263-270)

Κ. Μάνσφηλντ: «Το µάθηµα µουσικής» (Ν.Ε.Λ. Β Λυκείου, Β14, σσ. 263-270) 1. ΚΕΙΜΕΝΟ: Κ. Μάνσφηλντ: «Το µάθηµα µουσικής» (Ν.Ε.Λ. Β Λυκείου, Β14, σσ. 263-270) 2. ΠΑΡΑ ΕΙΓΜΑΤΑ ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ 2.1. Στοιχεία που αφορούν στο συγγραφέα, λογοτεχνικό περιβάλλον και λοιπά γραµµατολογικά στοιχεία:

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ 27-05-2004

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ 27-05-2004 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ 27-05-2004 1. Πράγματι, τα προαναφερθέντα αποτελούν κυρίαρχα χαρακτηριστικά της ποίησης του Ελύτη, που πιστοποιούνται σαφέστατα- και στο δοθέν ποίημα. Συγκεκριμένα:

Διαβάστε περισσότερα

Α Ι Τ Η Σ Η. Παρακαλώ να δεχθείτε τη συμμετοχή μου στο διαγωνισμό «Λόγια και Χρώματα της Κωνσταντινούπολης 2012» στην κατηγορία:

Α Ι Τ Η Σ Η. Παρακαλώ να δεχθείτε τη συμμετοχή μου στο διαγωνισμό «Λόγια και Χρώματα της Κωνσταντινούπολης 2012» στην κατηγορία: ΠΡΟΣ ΤΗΝ ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΚΗ ΟΜΟΣΠΟΝΔΙΑ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΙΤΩΝ ΓΙΑ ΤΟ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟ «ΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΧΡΩΜΑΤΑ ΤΗΣ ΚΩΝΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΗΣ 2012» Email Επικοινωνίας: elisaferekidou@gmail.com, ή iliadouk@sch.gr Α Ι Τ Η Σ Η ΕΠΩΝΥΜΟ -----------------------------------------------------------------------------------

Διαβάστε περισσότερα

Τailor made. Αισθητική στα δικά μας μέτρα. Θέα 360 μοιρών Σε ένα penthouse στο κέντρο της Αθήνας. Tαξίδι στη Λισαβόνα. Στην εποχή του μετάλλου

Τailor made. Αισθητική στα δικά μας μέτρα. Θέα 360 μοιρών Σε ένα penthouse στο κέντρο της Αθήνας. Tαξίδι στη Λισαβόνα. Στην εποχή του μετάλλου δεκembριοσ 2013 Tαξίδι στη Λισαβόνα Η νέα cool πρωτεύουσα της Ευρώπης Στην εποχή του μετάλλου Το αγαπημένο υλικό των designers Θέα 360 μοιρών Σε ένα penthouse στο κέντρο της Αθήνας ΚΥΚΛΟΦΟΡΕΙ ΣΤΙΣ 10 ΝΟΕΜΒΡΙΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΛΕΞΙΛΟΓΙΟ ΤΗΣ ΛΟΓΙΚΗΣ

ΤΟ ΛΕΞΙΛΟΓΙΟ ΤΗΣ ΛΟΓΙΚΗΣ 1. ΤΟ ΛΕΞΙΛΟΓΙΟ ΤΗΣ ΛΟΓΙΚΗΣ Στόχος Να γνωρίζουν οι μαθητές: να αξιοποιούν το σύμβολο της συνεπαγωγής και της ισοδυναμίας να αξιοποιούν τους συνδέσμους «ή», «και» ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η συννενόηση μεταξύ των ανθρώπων

Διαβάστε περισσότερα

«ΑΓΝΩΣΤΟΙ ΑΝΑΜΕΣΑ ΜΑΣ»

«ΑΓΝΩΣΤΟΙ ΑΝΑΜΕΣΑ ΜΑΣ» «ΑΓΝΩΣΤΟΙ ΑΝΑΜΕΣΑ ΜΑΣ» ΤΑΞΗ Γ1 2 ο Δ Σ ΓΕΡΑΚΑ ΔΑΣΚ:Αθ.Κέλλη ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ Κατά τη διάρκεια της περσινής σχολικής χρονιάς η τάξη μας ασχολήθηκε με την ανάγνωση και επεξεργασία λογοτεχνικών βιβλίων

Διαβάστε περισσότερα

Τέχνης. την επίσκεψή τους στο Μακεδονικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης. συμμετείχαν στο Εκπαιδευτικό Πρόγραμμα

Τέχνης. την επίσκεψή τους στο Μακεδονικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης. συμμετείχαν στο Εκπαιδευτικό Πρόγραμμα Η δραστηριότητα του Α2 στο Μακεδονικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης Οι μαθητές του Α2 του Μουσικού Σχολείου Θεσσαλονίκης με την επίσκεψή τους στο Μακεδονικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης συμμετείχαν στο Εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΑΊΑ χρώματα. Μικρά μυστικά τέχνης

ΑΡΧΑΊΑ χρώματα. Μικρά μυστικά τέχνης ΑΡΧΑΊΑ χρώματα Μικρά μυστικά τέχνης ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ, ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΓΕΝΙΚΗ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΗΣ ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΑΣ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΜΟΥΣΕΙΩΝ ΤΜΗΜΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΚΑΙ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

ένας τρόπος να μιλήσουμε στα παιδιά για αξίες και συναισθήματα»

ένας τρόπος να μιλήσουμε στα παιδιά για αξίες και συναισθήματα» Ημερομηνία 8/4/2015 Μέσο Συντάκτης Link http://artpress.sundaybloody.com/ Βασίλης Κάργας http://goo.gl/di6ugf Μαρίνα Γιώτη, συγγραφέαςεικονογράφος : «Τα παραμύθια είναι ένας τρόπος να μιλήσουμε στα παιδιά

Διαβάστε περισσότερα

Η ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ «ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ»

Η ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ «ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ» ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 Η ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ «ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ» 1.1 Βασικές κατευθύνσεις Η αξιολόγηση ενός μαθήματος είναι αρχικά θέμα προσδιορισμού και κατανόησης της ταυτότητάς του. Θέματα όπως είναι ο τίτλος του

Διαβάστε περισσότερα

Κύριε Βουλευτή, Κύριε Περιφερειάρχα, Κύριε Δήμαρχε, Σεβαστοί Πατέρες, Κυρίες και Κύριοι,

Κύριε Βουλευτή, Κύριε Περιφερειάρχα, Κύριε Δήμαρχε, Σεβαστοί Πατέρες, Κυρίες και Κύριοι, Κύριε Βουλευτή, Κύριε Περιφερειάρχα, Κύριε Δήμαρχε, Σεβαστοί Πατέρες, Κυρίες και Κύριοι, Όπως πολλοί Βρετανοί της γενιάς μου, μεγάλωσα σε μια οικογένεια και πήγα σε ένα σχολείο όπου η μνήμη και η απόδοση

Διαβάστε περισσότερα

Ελεύθερη συμμετοχή για κάθε ηλικία Εκτός Συναγωνισμού

Ελεύθερη συμμετοχή για κάθε ηλικία Εκτός Συναγωνισμού Β Ερασιτεχνικός Διαγωνισμός για Μαθητές και Φοιτητές ΠΑΡΑΤΑΣΗ ΜΕΧΡΙ 10/01/2013 Η Οικουμενική Ομοσπονδία Κωνσταντινουπολιτών (ΟΙ.ΟΜ.ΚΩ), ο ενωτικός φορέας των Κωνσταντινουπολίτικων σωματείων της Ελλάδας

Διαβάστε περισσότερα

ρόλο στην προετοιμασία του θέματός μας αποτέλεσε το ιστόγραμμα που φτιάξαμε με τα παιδιά με πράγματα που ήθελαν να μάθουν για τους ζωγράφους.

ρόλο στην προετοιμασία του θέματός μας αποτέλεσε το ιστόγραμμα που φτιάξαμε με τα παιδιά με πράγματα που ήθελαν να μάθουν για τους ζωγράφους. Προπρονήπια Α 2015 ΠΙΝΑΚΕΣ ΖΩΓΡΑΦΙΚΗΣ Το δίμηνο Οκτωβρίου-Νοεμβρίου ασχοληθήκαμε με το θέμα «Πίνακες Ζωγραφικής». Αφορμή στάθηκε μια συζήτηση που κάναμε με τα παιδιά για το φθινόπωρο και τις αλλαγές του

Διαβάστε περισσότερα

Αθήνα, 1 Σεπτεμβρίου 2014, Αξιότιμε κύριε Πρόεδρε του Συλλόγου Αποφοίτων του «ΕΘΝΙΚΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΗΡΙΟΥ ΑΝΑΒΡΥΤΩΝ", κύριε Κάλλιε,

Αθήνα, 1 Σεπτεμβρίου 2014, Αξιότιμε κύριε Πρόεδρε του Συλλόγου Αποφοίτων του «ΕΘΝΙΚΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΗΡΙΟΥ ΑΝΑΒΡΥΤΩΝ, κύριε Κάλλιε, Αθήνα, 1 Σεπτεμβρίου 2014, Διοικητικό Συμβούλιο (ΔΣ): Αξιότιμε κύριε Πρόεδρε του Συλλόγου Αποφοίτων του «ΕΘΝΙΚΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΗΡΙΟΥ ΑΝΑΒΡΥΤΩΝ", κύριε Κάλλιε, ονομάζομαι Δημήτρης Ντεντάκης, γεννήθηκα και μεγάλωσα

Διαβάστε περισσότερα

Ο όρος Π.Ε. στην Ελλάδα άρχισε να χρησιμοποιείται από το 1976 και έπειτα. Όπως προκύπτει από τα στοιχεία που υπάρχουν, η ανάπτυξη της Π.Ε.

Ο όρος Π.Ε. στην Ελλάδα άρχισε να χρησιμοποιείται από το 1976 και έπειτα. Όπως προκύπτει από τα στοιχεία που υπάρχουν, η ανάπτυξη της Π.Ε. Ο όρος Π.Ε. στην Ελλάδα άρχισε να χρησιμοποιείται από το 1976 και έπειτα. Όπως προκύπτει από τα στοιχεία που υπάρχουν, η ανάπτυξη της Π.Ε. στην Ελλάδα σχετίζεται καθαρά με τις δραστηριότητες διεθνών οργανισμών

Διαβάστε περισσότερα

Ολοήμερο Δημοτικό Σχολείο Πορταριάς «Ν. Τσοποτός» Ανάπτυξη σχεδίου εργασίας στο ολοήμερο δημοτικό σχολείο. Εισηγητής: Μακρής Νικόλαος

Ολοήμερο Δημοτικό Σχολείο Πορταριάς «Ν. Τσοποτός» Ανάπτυξη σχεδίου εργασίας στο ολοήμερο δημοτικό σχολείο. Εισηγητής: Μακρής Νικόλαος Ολοήμερο Δημοτικό Σχολείο Πορταριάς «Ν. Τσοποτός» Ανάπτυξη σχεδίου εργασίας στο ολοήμερο δημοτικό σχολείο Εισηγητής: Μακρής Νικόλαος Γενικός τίτλος «Ένας μαγικός αλλά άγνωστος κόσμος» Ένας μαγικός αλλά

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ ΛΟΓΟΤΥΠΗΣΗΣ

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ ΛΟΓΟΤΥΠΗΣΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΝΟΜΟΣ ΚΥΚΛΑΔΩΝ ΔΗΜΟΣ ΣΥΡΟΥ ΕΡΜΟΥΠΟΛΗΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΚΑΙ ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ ΣΥΡΟΥ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ ΛΟΓΟΤΥΠΗΣΗΣ Πρόσκληση συμμετοχής Ο Οργανισμός Πολιτισμού και Αθλητισμού Σύρου (Ο.Π.Α.Σ.)

Διαβάστε περισσότερα

Αίτηση Συμμετοχής. Τελευταία προθεσμία υποβολής αίτησης: Kυριακή 13 Ιουλίου 2014. Αποστολή αίτησης και φωτογραφικού υλικού: office@cheapart.

Αίτηση Συμμετοχής. Τελευταία προθεσμία υποβολής αίτησης: Kυριακή 13 Ιουλίου 2014. Αποστολή αίτησης και φωτογραφικού υλικού: office@cheapart. Θεσσαλονίκη 6 14 Σεπτεμβρίου, 2014 ΔΕΘ. Διεθνής Έκθεση Θεσσαλονίκης Αίτηση Συμμετοχής Τελευταία προθεσμία υποβολής αίτησης: Kυριακή 13 Ιουλίου 2014 Αποστολή αίτησης και φωτογραφικού υλικού: office@cheapart.gr

Διαβάστε περισσότερα

THE JEWISH MUSEUM BERLIN

THE JEWISH MUSEUM BERLIN ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΑΡΧΙΤΕΚΤ0ΝΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΜΑΘΗΜΑ: ΟΠΤΙΚΟΑΚΟΥΣΤΙΚΕΣ ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΕΙΣ ΤΗΣ ΠΟΛΗΣ ΔΙΔΑΣΚΩΝ: Γ.ΠΑΠΑΚΩΣΤΑΝΤΙΝΟΥ THE JEWISH MUSEUM BERLIN ΈΝΑ FILM ΤΩΝ: STAN NEUMANN KAI RICHARD COPANS

Διαβάστε περισσότερα

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 5 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ 1 Y Π Ο Υ Ρ Γ Ε Ι Ο Π Α Ι Δ Ε Ι Α Σ Κ Α Ι Θ Ρ Η Σ Κ Ε Υ Μ Α

Διαβάστε περισσότερα

Χριστόφορος Παντελάτος Κατερίνα Σαχίνογλου Μαρία Στεργίου Γιάννης Πουλής Έξαρχος Καλύβας

Χριστόφορος Παντελάτος Κατερίνα Σαχίνογλου Μαρία Στεργίου Γιάννης Πουλής Έξαρχος Καλύβας Χριστόφορος Παντελάτος Κατερίνα Σαχίνογλου Μαρία Στεργίου Γιάννης Πουλής Έξαρχος Καλύβας Το κίνημα του νεοκλασικισμού τοποθετείται στα μέσα του 18ου έως τις αρχές του 19ου αιώνα Κυριαρχία αστικής τάξης

Διαβάστε περισσότερα

Σχολείο Δεύτερης Ευκαιρίας. Ιωαννίνων. Αριθμητικός Γραμματισμός. Εισηγήτρια : Σεντελέ Καίτη

Σχολείο Δεύτερης Ευκαιρίας. Ιωαννίνων. Αριθμητικός Γραμματισμός. Εισηγήτρια : Σεντελέ Καίτη Σχολείο Δεύτερης Ευκαιρίας Ιωαννίνων Αριθμητικός Γραμματισμός Εισηγήτρια : Σεντελέ Καίτη ΘΕΜΑ ΕΙΣΗΓΗΣΗΣ «Προγραμματισμός-Οργάνωση και υλοποίηση μιας διδακτικής ενότητας στον Αριθμητικό Γραμματισμό» ΠΡΟΣΘΕΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

αναδιπλώσεις της μορφής και της ύλης

αναδιπλώσεις της μορφής και της ύλης αναδιπλώσεις της μορφής και της ύλης ζωγραφική - κόσμημα Η Ρουμπίνα Σαρελάκου γεννήθηκε στην Αθήνα το 1950. Αρχικά μαθήτευσε κοντά στους ζωγράφους Π. Σαραφιανό, Ν.Νικολάου και Γ. Μόραλη. Τελείωσε το Εργαστήριο

Διαβάστε περισσότερα

Διήμερο σεμινάριο. Εισαγωγή στη θεατρική Σκηνοθεσία. Bar theater

Διήμερο σεμινάριο. Εισαγωγή στη θεατρική Σκηνοθεσία. Bar theater Διήμερο σεμινάριο Εισαγωγή στη θεατρική Σκηνοθεσία Bar theater & Γιατί η υποκριτική είναι Τέχνη Σάββατο και Κυριακή 19 και 20 Οκτωβρίου 2013 στην αίθουσα του ''Θυρεάτη''(παραπλεύρως Αφων Καρκούλη) Έναρξη

Διαβάστε περισσότερα

Ο Μ Α Δ Α Ε Ι Κ Α Σ Τ Ι Κ Η Σ Α Γ Ω Γ Η Σ Μ Α Ρ Τ Ι Ο Σ 2014

Ο Μ Α Δ Α Ε Ι Κ Α Σ Τ Ι Κ Η Σ Α Γ Ω Γ Η Σ Μ Α Ρ Τ Ι Ο Σ 2014 Ο Μ Α Δ Α Ε Ι Κ Α Σ Τ Ι Κ Η Σ Α Γ Ω Γ Η Σ Μ Α Ρ Τ Ι Ο Σ 2014 Σ Υ Ν Ε Ρ Γ Α Τ Ι Κ Ε Σ Ε Ι Κ Α Σ Τ Ι Κ Ε Σ Δ Ρ Α Σ Ε Ι Σ Σύντομη Περιγραφή Ενότητας Η ενότητα φέρει τον τίτλο «Εγώ, εσύ, εμείς Συνεργατικές

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΤΥΠΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ Δ.Σ. ΦΛΩΡΙΝΑΣ ΥΠΕΥΘΥΝΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΣ: ΠΟΥΓΑΡΙΔΟΥ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΤΑΞΗ : Γ

ΠΡΟΤΥΠΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ Δ.Σ. ΦΛΩΡΙΝΑΣ ΥΠΕΥΘΥΝΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΣ: ΠΟΥΓΑΡΙΔΟΥ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΤΑΞΗ : Γ ΠΡΟΤΥΠΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ Δ.Σ. ΦΛΩΡΙΝΑΣ ΥΠΕΥΘΥΝΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΣ: ΠΟΥΓΑΡΙΔΟΥ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΤΑΞΗ : Γ ΦΛΩΡΙΝΑ 2014 1 ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ : «ΣΕΡΓΙΑΝΙ ΣΤΟΥΣ ΡΟΜΟΥΣ ΤΗΣ ΦΛΩΡΙΝΑΣ» ΥΠΕΥΘΥΝΗ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΟΣ : ΠΟΥΓΑΡΙ ΟΥ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ-ΑΝΑΣΤΑΣΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές προσεγγίσεις

Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές προσεγγίσεις Έργο: «Ένταξη παιδιών παλιννοστούντων και αλλοδαπών στο σχολείο - για τη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση (Γυμνάσιο)» Επιμορφωτικό Σεμινάριο Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές

Διαβάστε περισσότερα

Ενότητα στις Εικαστικές Τέχνες

Ενότητα στις Εικαστικές Τέχνες Ενότητα στις Εικαστικές Τέχνες Τίτλος: Ο μικρόκοσμος μας Βαθμίδα: 3 Τάξη: Στ Διάρκεια: 3 Χ 80 Περιγραφή Ενότητας Η ενότητα διερευνά τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβάνονται τα παιδιά τον κόσμο γύρω τους.

Διαβάστε περισσότερα

II29 Θεωρία της Ιστορίας

II29 Θεωρία της Ιστορίας II29 Θεωρία της Ιστορίας Ενότητα 15: Αντώνης Λιάκος Φιλοσοφική Σχολή Τμήμα Ιστορίας - Αρχαιολογίας Τί κοινό έχουν; 2 Το παρόν στο παρελθόν 1 Raphael Samuel, Theatres of memory. Past and Present in contemporary

Διαβάστε περισσότερα

Τους Μύθους αν ξυπνήσεις... θησαυρούς θα ανακαλύψεις

Τους Μύθους αν ξυπνήσεις... θησαυρούς θα ανακαλύψεις 2016 ΤΟ ΙΔΡΥΜΑ Ο Μιχάλης Κακογιάννης συνέστησε το κοινωφελές «Ίδρυμα Μιχάλης Κακογιάννης» στα τέλη του 2003, επιθυμώντας να δημιουργήσει έναν φορέα πολιτισμού που θα διαθέτει σύγχρονα μέσα, καινοτόμες

Διαβάστε περισσότερα

Μιχάλης Μακρή EFIAP. www.michalismakri.com

Μιχάλης Μακρή EFIAP. www.michalismakri.com Μιχάλης Μακρή EFIAP www.michalismakri.com Γιατί κάποιες φωτογραφίες είναι πιο ελκυστικές από τις άλλες; Γιατί κάποιες φωτογραφίες παραμένουν κρεμασμένες σε γκαλερί για μήνες ή και για χρόνια για να τις

Διαβάστε περισσότερα

ΚΟΡΜΟΣ. 2. Στοιχεία Οπτικής - Θεωρία Χρώματος - Φωτομετρία (3) (3) 3. Εισαγωγή στην Ανθρωπολογία της Τέχνης 3 4. Αισθητική Ι 3

ΚΟΡΜΟΣ. 2. Στοιχεία Οπτικής - Θεωρία Χρώματος - Φωτομετρία (3) (3) 3. Εισαγωγή στην Ανθρωπολογία της Τέχνης 3 4. Αισθητική Ι 3 ΚΟΡΜΟΣ Α Εξάμηνο /Φροντιστήριο 1. Ιστορία της Αρχαίας Ελληνικής Τέχνης Ι 2. Στοιχεία Οπτικής - Χρώματος - Φωτομετρία. Εισαγωγή στην Ανθρωπολογία της Τέχνης 4. Αισθητική Ι 5. Ζωγραφικής Ι 6. Γλυπτικής Ι

Διαβάστε περισσότερα

Ενότητα στις Εικαστικές Τέχνες

Ενότητα στις Εικαστικές Τέχνες Ενότητα στις Εικαστικές Τέχνες Τίτλος: Κατοικίδια ζώα Βαθμίδα: 2 Τάξη: Ε Διάρκεια: 6 Χ 80 Περιγραφή Ενότητας Οι μαθητές/τριες εκφράζουν συναισθήματα και προβληματίζονται για θέματα που αφορούν τα κατοικίδια

Διαβάστε περισσότερα

(Εξήγηση του τίτλου και της εικόνας που επέλεξα για το ιστολόγιό μου)

(Εξήγηση του τίτλου και της εικόνας που επέλεξα για το ιστολόγιό μου) Εν αρχή ην ο Λόγος. (Εξήγηση του τίτλου και της εικόνας που επέλεξα για το ιστολόγιό μου) Στις νωπογραφίες της οροφής της Καπέλα Σιξτίνα φαίνεται να απεικονίζονται μέρη του ανθρώπινου σώματος, όπως ο εγκέφαλος,

Διαβάστε περισσότερα

Μιχάλης Μακρή EFIAP. Copyright: 2013 Michalis Makri

Μιχάλης Μακρή EFIAP. Copyright: 2013 Michalis Makri Μιχάλης Μακρή EFIAP Copyright: 2013 Michalis Makri Copyright: 2013 Michalis Makri Less is more Less but better Copyright: 2013 Michalis Makri Ο μινιμαλισμός ορίζεται ως η εξάλειψη όλων των στοιχείων που

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 7. Kλασική Εποχή. Οι Τέχνες και τα Γράμματα

Κεφάλαιο 7. Kλασική Εποχή. Οι Τέχνες και τα Γράμματα Κεφάλαιο 7 Kλασική Εποχή Οι Τέχνες και τα Γράμματα Στόχοι: Mε το τέλος της ενότητας οι μαθητές να είναι σε θέση να διαπιστώσουν τον ιδιαίτερο χαρακτήρα της ελληνικής τέχνης σε συνδυασμό με τις πολιτικές

Διαβάστε περισσότερα

Δ Η Μ Ο Σ Κ Α Λ Α Β Ρ Υ Τ Ω Ν

Δ Η Μ Ο Σ Κ Α Λ Α Β Ρ Υ Τ Ω Ν Δ Η Μ Ο Σ Κ Α Λ Α Β Ρ Υ Τ Ω Ν Ρουσσέτου Παναγιωτάκη: «Σταυροί», χαρακτικό. Συμπληρώνονται, φέτος, 70 χρόνια από τη μοιραία, 13η Δεκεμβρίου του 1943, ημερομηνία που σφράγισε, ανεξίτηλα, τα Καλάβρυτα και

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΕΣ. Α ομάδα. Αφού επιλέξεις τρία από τα παραπάνω αποσπάσματα που σε άγγιξαν περισσότερο, να καταγράψεις τις δικές σου σκέψεις.

ΕΡΓΑΣΙΕΣ. Α ομάδα. Αφού επιλέξεις τρία από τα παραπάνω αποσπάσματα που σε άγγιξαν περισσότερο, να καταγράψεις τις δικές σου σκέψεις. Α ομάδα ΕΡΓΑΣΙΕΣ 1. Η συγγραφέας του βιβλίου μοιράζεται μαζί μας πτυχές της ζωής κάποιων παιδιών, άλλοτε ευχάριστες και άλλοτε δυσάρεστες. α) Ποια πιστεύεις ότι είναι τα μηνύματα που θέλει να περάσει μέσα

Διαβάστε περισσότερα

Από το 0 μέχρι τη συγγραφή ενός σεναρίου μυθοπλασίας. (βιωματικό εργαστήρι) Βασισμένο σε μια ιδέα του Γιώργου Αποστολίδη

Από το 0 μέχρι τη συγγραφή ενός σεναρίου μυθοπλασίας. (βιωματικό εργαστήρι) Βασισμένο σε μια ιδέα του Γιώργου Αποστολίδη Από το 0 μέχρι τη συγγραφή ενός σεναρίου μυθοπλασίας (βιωματικό εργαστήρι) Βασισμένο σε μια ιδέα του Γιώργου Αποστολίδη Περιγραφή εργαστηρίου Οι ιστορίες είναι γεγονότα ζωής ή του μυαλού ή μήπως απλώς

Διαβάστε περισσότερα

Mουσειοσκευή «Ζωγραφίζω το δέντρο» Το µάθηµα των εικαστικών ως µέσο περιβαλλοντικής εκπαίδευσης

Mουσειοσκευή «Ζωγραφίζω το δέντρο» Το µάθηµα των εικαστικών ως µέσο περιβαλλοντικής εκπαίδευσης Mουσειοσκευή «Ζωγραφίζω το δέντρο» Το µάθηµα των εικαστικών ως µέσο περιβαλλοντικής εκπαίδευσης Ελένη - Φαίη Σταµάτη ιευθύντρια Μουσείου Ελληνικής Παιδικής Τέχνης email: contact@childrensartmuseum.gr ΠΕΡΙΛΗΨΗ

Διαβάστε περισσότερα

Αρχαιολογία των κλασικών και ελληνιστικών χρόνων (480 π.χ. - 1ος αι. π.χ.). Δημήτρης Πλάντζος

Αρχαιολογία των κλασικών και ελληνιστικών χρόνων (480 π.χ. - 1ος αι. π.χ.). Δημήτρης Πλάντζος [IA12] ΚΛΑΣΙΚΗ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ Β Αρχαιολογία των κλασικών και ελληνιστικών χρόνων (480 π.χ. - 1ος αι. π.χ.). Δημήτρης Πλάντζος Τι είναι Aρχαιολογία; Η επιστήμη της αρχαιολογίας: Ασχολείται με την περισυλλογή,

Διαβάστε περισσότερα

ψ Ρ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΣΤΗΝ ΑΚΡΟΠΟΛΗ ΚΑΙ ΣΤΟ ΚΕΝΤΡΟ ΜΕΛΕΤΩΝ ΑΚΡΟΠΟΛΗΣ -N^ ->5^ **' ΑΣΗΜΙΝΑ ΛΕΟΝΤΗ

ψ Ρ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΣΤΗΝ ΑΚΡΟΠΟΛΗ ΚΑΙ ΣΤΟ ΚΕΝΤΡΟ ΜΕΛΕΤΩΝ ΑΚΡΟΠΟΛΗΣ -N^ ->5^ **' ΑΣΗΜΙΝΑ ΛΕΟΝΤΗ ψ Ρ ' '.'."» *?' Ρ -N^ ->5^ ι"*** **' "HSf % ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΣΤΗΝ ΑΚΡΟΠΟΛΗ ΚΑΙ ΣΤΟ ΚΕΝΤΡΟ ΜΕΛΕΤΩΝ ΑΚΡΟΠΟΛΗΣ ΑΣΗΜΙΝΑ ΛΕΟΝΤΗ Το Τμήμα Εκπαιδευτικών Προγραμμάτων της Υπηρεσίας Συντήρησης Μνημείων

Διαβάστε περισσότερα

ΟΜΙΛΟΣ ΜΝΗΜΗΣ ΚΑΤΕΧΟΜΕΝΩΝ

ΟΜΙΛΟΣ ΜΝΗΜΗΣ ΚΑΤΕΧΟΜΕΝΩΝ ΟΜΙΛΟΣ ΜΝΗΜΗΣ ΚΑΤΕΧΟΜΕΝΩΝ Ο ΟΜΙΛΟΣ ΜΝΗΜΗΣ ΚΑΤΕΧΟΜΕΝΩΝ, στις διάφορες δραστηριότητες που διοργανώνει κάθε χρόνο, προσπαθεί να αφυπνίσει τους μαθητές για το πρόβλημα που αντιμετωπίζει η Κύπρος εξαιτίας της

Διαβάστε περισσότερα

«Το Πορτοκάλι με την Περόνη» υλικό εργασίας

«Το Πορτοκάλι με την Περόνη» υλικό εργασίας «Το Πορτοκάλι με την Περόνη» υλικό εργασίας θεατρικές ασκήσεις και δημιουργικές δραστηριότητες Συμπεριλαμβάνεται CD με φωτογραφικό υλικό Το πορτοκάλι με την περόνη: υλικό εργασίας θεατρικές ασκήσεις και

Διαβάστε περισσότερα