Οικονομική Κρίση, Αίτια και Εναλλακτικές Πολιτικές

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Οικονομική Κρίση, Αίτια και Εναλλακτικές Πολιτικές"

Transcript

1 Οικονομική Κρίση, Αίτια και Εναλλακτικές Πολιτικές Λευτέρης Τσουλφίδης Καθηγητής, Τμήμα Οικονομικών Επιστημών Πανεπιστήμιο Μακεδονίας Εγνατίας 156, , Θεσσαλονίκη Tel , Fax Homepage: ΠΕΡΙΛΗΨΗ Η οικονομική κρίση που πλήττει ιδιαίτερα την Ελλάδα έχει διεθνή χαρακτήρα και τα αίτια της θα πρέπει να αναζητηθούν στη μειούμενη κερδοφορία του κεφαλαίου που από ένα σημείο και μετά οδηγεί στην στασιμότητα κερδών, αποθαρρύνει τις νέες επενδύσεις, μειώνει την παραγωγή και αυξάνει την ανεργία. Αν όλα αυτά συνδυαστούν με το μεγάλο δημόσιο χρέος και τις οικονομικές πολιτικές που υιοθετήθηκαν πριν και μετά την έλευση της τρόικας, τότε μπορούν να εξηγήσουν την σφοδρότητα με την οποία η κρίση έπληξε την Ελλάδα και ταυτόχρονα να αναδείξουν τον προσανατολισμό και τους άξονες μιας εναλλακτικής οικονομικής πολιτικής. 1. Εισαγωγή Η οικονομική μεγέθυνση και η κρίση μιας οικονομίας καθορίζεται από την εξέλιξη της κερδοφορίας, δηλαδή από την ικανότητα του συστήματος να αποσπά κέρδη. Αν η κερδοφορία αυξάνεται ενθαρρύνονται οι νέες επενδύσεις, δημιουργούνται νέες θέσεις απασχόλησης, τα εισοδήματα αυξάνονται και είναι διάχυτο ένα κλίμα ευφορίας. Ο κόσμος συνήθως πιστεύει ότι «η οικονομία αυτή τη φορά είναι διαφορετική» και ότι οι κρίσεις, οι μεγάλες τουλάχιστον, αποτελούν ανάμνηση. Παραδείγματα τέτοιων αντιλήψεων έχουμε σε κάθε περίοδο οικονομικής άνθησης. Μεταπολεμικά, π.χ. έχουμε την άποψη περί μεικτής οικονομίας, όπως περιγράφεται στα οικονομικά εγχειρίδια της εποχής εκείνης, με πιο χαρακτηριστικό του Samuelson (1973). Πιο συγκεκριμένα, η ιδέα που υποστηριζόταν ήταν ότι η οικονομία δεν είναι απλά καπιταλιστική, όπως ήταν προπολεμικά, αλλά συνδυάζει τα πλεονεκτήματα της λειτουργίας της αγοράς με αυτά της σχεδιασμένης οικονομίας, χωρίς να πάσχει από τα μειονεκτήματα τους, δηλαδή τις οικονομικές κρίσεις και την ελευθερία επιλογών, αντίστοιχα. Επομένως, η μεικτή οικονομία έχει τιθασεύσει τον οικονομικό κύκλο, δηλαδή τις μεγάλες μεταπτώσεις της οικονομικής δραστηριότητας με τη λελογισμένη κρατική παρέμβαση (Bronfrenbrener 1969). Οι συνήθεις «διαφωνίες» μεταξύ οικονομολόγων εκείνης της περιόδου ευφορίας, γνωστής και ως χρυσής εποχής συσσώρευσης, αφορούσε το ακριβές μείγμα οικονομικής πολιτικής που θα ακολουθούσαν. Αν δηλαδή το βάρος θα έπεφτε στη δημοσιονομική πολιτική, δηλαδή στην αύξηση των κρατικών δαπανών και ενίσχυσης της συνολικής ζήτησης, σε μια προσπάθεια να μηδενιστεί η ανεργία με κόστος, βέβαια, την επιδείνωση πληθωρισμού. Η αντίθετη άποψη ήταν ότι το βάρος θα έπρεπε να πέσει στη νομισματική πολιτική, δηλαδή στην περιστολή της προσφοράς χρήματος και της συνολικής ζήτησης, ώστε να μειωθεί ο πληθωρισμός, ακόμη και αν αυτό συνεπάγεται κάποια αύξηση της ανεργίας. 1

2 Στα τέλη της δεκαετίας του 1960 και στις αρχές του 1970 μέχρι τα μέσα περίπου της δεκαετίας του 1980 οι δυτικές οικονομίας γνώρισαν την κρίση του στασιμοπληθωρισμού που την χρέωσαν παραδόξως πως στον υπερτροφικό χαρακτήρα του κράτους και στον παρεμβατικό του ρόλο. Έτσι, λοιπόν, ενώ το κράτος και οι παρεμβάσεις του μέχρι περίπου το 1970 θεωρούνταν σωτήριες για το σύστημα και τις εξαιρετικές επιδόσεις του, τις δεκαετίες μετά το 1970 το κράτος θεωρήθηκε ως κατεξοχήν υπεύθυνο για τη στασιμότητα και τον πληθωρισμό στην οικονομία. Οι απόψεις των «παλαιάς κοπής» κεϋνσιανών οικονομολόγων περιέπεσαν στην ανυποληψία. Ήδη ο νεοφιλελευθερισμός κέρδιζε την υποστήριξη των οικονομολόγων που μπορούσαν να ασκήσουν επιρροή στις κυβερνήσεις τους ως προς την ακολουθητέα οικονομική πολιτική. Για τον νεοφιλελευθερισμό, το κράτος (και όχι η αγορά) ήταν υπεύθυνο για τα όποια οικονομικά προβλήματα, άρα δεν έμενε παρά η συρρίκνωσή του μέσω των ιδιωτικοποιήσεων των δημόσιων επιχειρήσεων με την ταυτόχρονη απορρύθμιση των αγορών. Γνώμη μας είναι ότι όλη αυτή η ρητορική είχε ως αποτέλεσμα (σχεδιασμένο ή όχι) την επαναφορά της κερδοφορίας και την ενθάρρυνση των επενδύσεων με κόστος βέβαια το ξήλωμα, σε μεγάλο βαθμό, του μεταπολεμικού κράτους πρόνοιας και του διχτυού προστασίας των εργαζομένων. Η νέα χρυσή εποχή συσσώρευσης κεφαλαίου που εγκαινιάζεται στα μέσα περίπου της δεκαετίας του 1980 συνοδεύεται και με σειρά θεμελιωδών αλλαγών στη δομή της οικονομίας με την πληροφορική να παίζει σημαντικό ρόλο στην οργάνωση και στη λειτουργία του επιχειρηματικού κόσμου. Ειδικότερα, η πληροφορική επιτρέπει την εύκολη πρόσβαση, γρήγορη μετάδοση και ορθολογική αξιοποίηση των δεδομένων της οικονομίας. Τα χαρακτηριστικά αυτά οδήγησαν πολλούς οικονομολόγους στην ιδέα της νέας οικονομίας, η οποία θεωρήθηκε ότι είναι απαλλαγμένη από σημαντικές κυκλικές διακυμάνσεις, σε αντίθεση με την παλιά οικονομία, η οποία πλήττονταν από υφέσεις. Η βραχύβια ύφεση του 1991 ενίσχυσε αυτήν την άποψη καθώς ξεπεράστηκε χωρίς να χρειαστεί κάποια ιδιαίτερη κρατική παρέμβαση. Το ακόλουθο άρθρο του Weber (1997) με τον αποκαλυπτικό για τις πεποιθήσεις του συγγραφέα τίτλο: Το Τέλος του Επιχειρηματικού Κύκλου; περιγράφει τη νέα οικονομία και τις δυνατότητες της να αναχαιτίζει τις κυκλικές διακυμάνσεις και θυμίζει ανάλογες απόψεις που διατυπώθηκαν για τη μεικτή οικονομία τη δεκαετία του 1960, π.χ. γράφει ο Weber «Οι κυκλικές διακυμάνσεις λαμβάνονται ως ένα γεγονός της πραγματικής οικονομικής ζωής. Ωστόσο, οι σύγχρονες οικονομίες λειτουργούν διαφορετικά από ό,τι οι βιομηχανικές κοινωνίες το δέκατο ένατο ή τον εικοστό αιώνα. Μεταβολές στην τεχνολογία, στην ιδεολογία, στην απασχόληση και στη χρηματοδότηση, ταυτόχρονα με την παγκοσμιοποίηση της παραγωγής και της κατανάλωσης, έχουν ελαττώσει τις διακυμάνσεις στην οικονομική δραστηριότητα της βιομηχανικής κοινωνίας. Για εμπειρικούς αλλά και θεωρητικούς λόγους στις προχωρημένες βιομηχανικές κοινωνίες τα κύματα των επιχειρηματικών κύκλων μοιάζουν περισσότερο με ρυτίδες» (Weber 1997, σ. 65). Επισημαίνουμε ότι ανάλογη επιχειρηματολογία είχε αναπτυχθεί τη δεκαετία του 1960 για τη μεικτή οικονομία. Η διαφορά είναι ότι στη νέα οικονομία οι οικονομικοί κύκλοι υποτίθεται ότι είχαν ξεπεραστεί λόγω της τεχνολογικής εξέλιξης και πιο συγκεκριμένα της διάδοσης της πληροφορικής, που (κατά τους υποστηρικτές της νέας οικονομίας ) έκανε εφικτή την καλύτερη διάγνωση των προβλημάτων στο επίπεδο της επιχειρηματικής μονάδας και βεβαίως τη λήψη κατάλληλων και αποτελεσματικών μέτρων πολιτικής. Οι επιχειρήσεις, με άλλα λόγια, θεωρήθηκαν ότι γνώριζαν καλύτερα τη λειτουργία της αγοράς, λόγω της ευκολότερης πρόσβασης, αλλά και ορθολογική αξιοποίηση των δεδομένων κάνοντας έτσι ασφαλέστερες προβλέψεις και άρα διορθώνοντας έγκαιρα τις όποιες ασυμμετρίες στην 2

3 οικονομία. Επομένως, για τους υποστηρικτές της νέας οικονομίας, ο οικονομικός κύκλος θεωρήθηκε ξεπερασμένος από τις ενδογενείς δυνάμεις που έχουν αναπτυχθεί στο εσωτερικό του συστήματος, ως αποτέλεσμα των νέων τεχνολογιών. Ενώ στο παρελθόν, για τους θαυμαστές της μεικτής οικονομίας, οι οικονομικοί κύκλοι μπορούσαν να ξεπεραστούν χάρη κυρίως στον κατάλληλο συνδυασμό δημοσιονομικής και νομισματικής πολιτικής. Η οικονομική ιστορία μας έχει διδάξει, επανειλημμένα, ότι στην ανοδική φάση του κύκλου δημιουργείται ατμόσφαιρα υπεραισιοδοξίας ως προς τις πραγματικές δυνατότητες του καπιταλιστικού συστήματος. 1 Η υπεραισιοδοξία αυτή μετατρέπεται στο ακριβώς αντίθετό της στην καθοδική φάση του μακρού κύματος. Τρεις περίπου αιώνες οικονομικής ιστορίας και πέντε μακρά κύματα ήδη αποτελούν ισχυρές ενδείξεις που θα πρέπει να ληφθούν σοβαρά υπόψη. Η άποψη για την εξαφάνιση του επιχειρηματικού κύκλου έχει διαψευστεί, για μια ακόμη φορά, στην πρόσφατη επταετία, καθώς η ύφεση είναι μια πραγματικότητα και βρίσκεται ήδη σε εξέλιξη με τελείως διαφορετικά χαρακτηριστικά από τις υφέσεις των ετών 1991, 1997 και 2001, που επρόκειτο για κάμψεις στην οικονομία χωρίς ιδιαίτερη οξύτητα, δεδομένου ότι οι οικονομίες βρίσκονταν ακόμη στην ανοδική φάση του πέμπτου μακρού κύματος. Ωστόσο, η ύφεση που πλήττει την παγκόσμια οικονομία από το 2007 έχει τα χαρακτηριστικά των μεγάλων υφέσεων του παρελθόντος και γενεσιουργός της αιτία είναι η εξέλιξη της κερδοφορίας (Tsoulfidis 2013). Τα ανωτέρω σε καμιά περίπτωση δεν υποδηλώνουν ότι οι οικονομικές κρίσεις είναι περίπου σαν τα φυσικά φαινόμενα, δηλαδή «πάνε και έρχονται» και οι άνθρωποι δεν φέρουν ευθύνη. Κάθε άλλο, θεωρούμε ότι οι πολιτικές που εφαρμόζονται και οι θεσμοί που βρίσκονται σε λειτουργία μπορεί να απαλύνουν τις επιπτώσεις της κρίσης (όπως π.χ. συνέβη στην κρίση του 1970 και 1980) ή να τις οξύνουν όπως η κρίση του 1930 που συνοδεύτηκε από ανεργία της τάξης του 25% σε ΗΠΑ και Μ. Βρετανία και έφτασε σε ορισμένες χώρες και στο 40%. Η Ελλάδα όχι ότι θα μπορούσε να είχε αποφύγει την τρέχουσα κρίση, αλλά ακολούθησε πολιτικές πριν και μετά την κρίση, οι οποίες μάλιστα παρουσιάστηκαν ως μονόδρομος και επιδείνωσαν μια ήδη άσχημη κατάσταση, την οποία περιγράφουμε στη συνέχεια. Το υπόλοιπο του άρθρου είναι διαρθρωμένο ως εξής: το δεύτερο μέρος αναφέρεται στην εξέλιξη της μεταπολεμικής ελληνικής οικονομίας και στις δύο αλλαγές φάσεις που την χαρακτηρίζουν. Το τρίτο μέρος επικεντρώνεται στα αίτια της κρίσης. Το τέταρτο μέρος παρουσιάζει τις συνηθισμένες οικονομικές πολιτικές που εφαρμόζονται εν μέσω κρίσης και αξιολογεί την αποτελεσματικότητά τους στη σημερινή φάση της οικονομίας. Το πέμπτο μέρος συζητά και αναλύει τους άξονες μιας εναλλακτικής οικονομικής πολιτικής. Το έκτο μέρος καταλήγει σε συμπεράσματα. 2. Η Μεταπολεμική Ελληνική Οικονομία Η ελληνική οικονομία περνάει και αυτή τις διάφορες φάσεις άνθησης και ύφεσης κάθε φορά με διαφορετικό τρόπο. Έτσι στη διάρκεια της περιόδου ο ρυθμός οικονομικής μεγέθυνσης ανέρχεται στο 6,5%! Δεύτερος μετά της Ιαπωνίας (9,3%).Η μεταποίηση από 13% του ΑΕΠ το 1948 αυξάνεται στο 19,5% το 1971 και διατηρείται σε αυτό το επίπεδο μέχρι το 1 Εδώ αναφερόμαστε σε μεγάλους οικονομικούς κύκλους διάρκειας χρόνια που είναι γνωστοί και ως κύκλοι Κοντράτιεβ (Τσουλφίδης 1999 και Papageorgiou & Tsoulfidis 2006) 3

4 1981, δηλαδή το έτος ένταξης της Ελλάδας στην τότε ΕΟΚ, ενώ σήμερα βρίσκεται στο 10%. Ο Αγροτικός τομέας από 32,9% το 1948 μειώνεται σε 18,06% το 1971 και μένει σε αυτό περίπου το επίπεδο (17,7%) το 1981, ενώ σήμερα είναι μόλις στο 3% (Τσουλφίδης 2003 [2013]). Όλα δείχνουν ότι στην Ελλάδα έχουν σημειωθεί αργές, αλλά σημαντικές διαρθρωτικές αλλαγές πράγμα που εκδηλώνεται τόσο στους ρυθμούς οικονομικής μεγέθυνσης, απασχόλησης αλλά και ανταγωνιστικότητας Σχήμα 1. Ρυθμός οικονομικής μεγέθυνσης 2 Πιο συγκεκριμένα, στο Σχήμα 1 που απεικονίζει τους ρυθμούς μεγέθυνσης της ελληνικής οικονομίας μαζί με τη μακροχρόνια τάση διαπιστώνουμε τις δύο αλλαγές φάσεις της ελληνικής οικονομίας. Την πρώτη μέχρι περίπου τα τέλη της δεκαετίας του 1960 ή τις αρχές του Γνώμη μας είναι ότι τα τελευταία έτη της δικτατορίας είχαμε μια επεκτατική πολιτική που είχε ως αποτέλεσμα τη μείωση της ανεργίας και την αύξηση των εισοδημάτων, με αποτέλεσμα οι ρυθμοί οικονομικής μεγέθυνσης να είναι υψηλότεροι από ότι θα ήταν υπό φυσιολογικές συνθήκες και ταυτόχρονα είχαμε την εμφάνιση του προβλήματος του πληθωρισμού που οξύνθηκε με την έκρηξη της ενεργειακής κρίσης. Ακολουθεί η περίοδος στασιμότητας που διαρκεί μέχρι τα μέσα προς τα τέλη της δεκαετίας του 1980, για να περάσουμε στη νέα χρυσή εποχή συσσώρευσης και στη νέα κρίση τα τέλη του Στο σημείο αυτό αξίζει της προσοχής μας το Σχήμα 2 που αναφέρεται στην συναλλαγματική ισοτιμία της δραχμής ως προς το δολάριο και τη μεγάλη υποτίμησή του 1953 από 15 δρχ. = 1 δολάριο στις 30 δρχ. = 1 δολάριο. Η τεράστια αυτή υποτίμηση του νομίσματος αναγνωρίζεται ως το πιο αποτελεσματικό μέτρο οικονομικής πολιτικής που λήφθηκε ποτέ στη μεταπολεμική Ελλάδα. Βέβαια συνοδεύτηκε και με άλλα μέτρα και γενικότερα η απόφαση λήφθηκε σε ένα διεθνές ευνοϊκό κλίμα, γι αυτό και η υποτίμηση λειτούργησε ευεργετικά για την οικονομία. Με άλλα λόγια, ήταν η κατάλληλη πολιτική στην κατάλληλη συγκυρία. Είναι επίσης αλήθεια ότι η υποτίμηση της δραχμής (ή καλύτερα η 2 Πηγή των στοιχείων Η Ελληνική Οικονομία σε Αριθμούς (2011) (http://www.economics.gr) μέχρι το 1961 και στη συνέχεια οι εκτιμήσεις βασίζονται σε στοιχεία της AMECO. 4

5 ανατίμηση του δολαρίου κατά 100%) θεωρήθηκε υπερβολικά υψηλή (π.χ. ο Βαρβαρέσος θα ήθελε πολύ μικρότερη υποτίμηση) και ότι θα συνοδεύονταν με μεγάλο πληθωρισμό (ήταν άλλωστε νωπές οι μνήμες του υπερπληθωρισμού της Κατοχής και των πρώτων μεταπολεμικών ετών). Το αποτέλεσμα της υποτίμησης ήταν κυρίως αναπτυξιακό με ελάχιστο αρχικά πληθωρισμό. Το συμπέρασμα είναι ότι ακόμη και μετά από μια μεγάλη υποτίμηση η επιδίωξη είναι η σταθερότητα της συναλλαγματικής ισοτιμίας, άλλωστε αυτός είναι ένας από τους διακηρυγμένους στόχους της κάθε υποτίμησης. Στη συνέχεια, δηλαδή μετά τη de facto κατάργηση των συμφωνιών Bretton Woods to 1971, αρχίζει η περίοδος του στασιμοπληθωρισμού και της συναλλαγματικής αβεβαιότητας που χαρακτηρίζει την ισοτιμία της δραχμής έναντι του δολαρίου. Η διολίσθηση της δραχμής που ακολουθεί είναι μια περίοδος στασιμότητας και πληθωρισμού και ελλείμματος ανταγωνιστικότητας. Οι υποτιμήσεις του 1983 και το 1985 καθόλου δεν συνέβαλαν στην αλλαγή της οικονομικής κατάστασης, μάλλον τη χειροτέρευσαν. Σε καμιά περίπτωση, όμως, δεν υποστηρίζουμε ότι η συναλλαγματική ισοτιμία ευθύνεται για τις υποτονικές επιδόσεις της ελληνικής οικονομίας τη δεκαετία του 1980, αλλά ακριβώς το αντίθετο. Στη συνέχεια, η ελληνική οικονομία εισέρχεται σε ανοδική τροχιά με υψηλούς ρυθμούς οικονομικής ανάπτυξης, όχι όμως υψηλότερους αυτών των δεκαετιών 1950 και 1960, μια απόπειρα υποτίμησης του νομίσματος το 1998 δεν είχε τα θεαματικά αναπτυξιακά αποτελέσματα που αρκετοί προσδοκούσαν, αλλά ούτε και τον υπερπληθωρισμό των πολέμιων της υποτίμησης, λίγα χρόνια αργότερα η δραχμή ανατιμήθηκε! Επομένως, η υποτίμηση του νομίσματος αυτή καθ αυτή δεν μπορεί να έχει θεαματικά αποτελέσματα σε καμία κατεύθυνση, αν δεν συνοδεύεται και με σειρά άλλων προϋποθέσεων, που δεν εκπληρώνονταν το 1983 και το 1985 αλλά ούτε και το Σχήμα 2. Συναλλαγματική ισοτιμία της δραχμής έναντι του δολαρίου 3 Η ανάλυση μάς οδηγεί στην μετά την υιοθέτηση του ευρώ εποχή. Η εξέλιξη της ισοτιμίας της δραχμής στο Σχήμα 2 θεωρώ ότι προδικάζει την απάντηση. Δεν είναι ότι η Ελλάδα δεν 3 Πηγή των στοιχείων Η Ελληνική Οικονομία σε Αριθμούς (2011) (http://www.economics.gr) και Τσουλφίδης (2003) 5

6 αντέχει κατ ανάγκη ένα σκληρό νόμισμα και σταθερή ισοτιμία, η ιστορική εμπειρία έχει δείξει ότι μπορεί να το αντέξει. Σίγουρα όμως δεν αντέχει ένα νόμισμα το οποίο ανατιμάται αντί να υποτιμάται. Και αυτή είναι η πραγματικότητα της Ελλάδας στην λίγα χρόνια μετά την ΟΝΕ εποχή. Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι το ανατιμημένο ευρώ ευνόησε τις εισαγωγές και έβλαψε τις εξαγωγές της Ελλάδας, το χειρότερο είναι ότι δημιούργησε ένα κλίμα αποθάρρυνσης ανάληψης παραγωγικών δραστηριοτήτων ή γενικότερα παραγωγής διεθνώς εμπορεύσιμων αγαθών επιδεινώνοντας έτσι το ισοζύγιο διεθνών συναλλαγών. Στο Σχήμα 3 απεικονίζεται ο λόγος εξαγωγών προς εισαγωγές, ο οποίος σημειωτέον ποτέ δεν ξεπερνά τη μονάδα σε όλη την υπό εξέταση περίοδο, Διαπιστώνουμε όμως ότι μέχρι πριν το 1981, δηλαδή το έτος ένταξης της Ελλάδας στην ΕΟΚ, ο λόγος εξαγωγών προς εισαγωγές βελτιωνόταν ενδεικτικό ότι η ανταγωνιστικότητα της Ελλάδας αυξανόταν. Επισημάνουμε ότι οι επιδόσεις αυτές ήταν, μεταξύ άλλων, αποτέλεσμα του προσανατολισμού της οικονομικής πολιτικής υπέρ της παραγωγής και γενικότερα της προστατευτικής πολιτικής που ακολουθήθηκε και αναμφίβολα μείωσε αισθητά την απόσταση της ελληνικής από τις δυτικοευρωπαϊκές οικονομίες. Τη δεκαετία του 1970, η Ελλάδα μετατράπηκε από χώρα αποστολής σε χώρα υποδοχής μεταναστών, ενώ πολλές επιχειρήσεις (κατασκευές, τσιμέντα, μεταξύ άλλων) γίνονται πολυεθνικές, καθώς δραστηριοποιούνται στο εξωτερικό. Μετά το 1981, διαπιστώνουμε χειροτέρευση του λόγου εξαγωγών-εισαγωγών μέχρι περίπου το Η αύξηση του λόγου εξαγωγών προς εισαγωγές μετά το 2010, δεν συνεπάγεται επιτυχία των προγραμμάτων λιτότητας, δεδομένου ότι την περίοδο αυτή, οι εισαγωγές μειώνονται κατά 5,4% και οι εξαγωγές αυξάνονται μόνο κατά 3,04%. Ενώ, αν εξετάσουμε μια κατά τι μεγαλύτερη περίοδο π.χ οι εισαγωγές και οι εξαγωγές μειώνονται κατά 7,8% και 3,95% αντίστοιχα, με αποτέλεσμα ο λόγος τους να παρουσιάζει αύξηση, όχι όμως και βελτίωση της ανταγωνιστικότητας (Tsoulfidis 2013). 1 0,9 0,8 0,7 0,6 0,5 0, Σχήμα 3. Λόγος Εξαγωγών Εισαγωγών Οι εκτιμήσεις βασίζονται σε στοιχεία της AMECO (http://ec.europa.eu/economy_finance/ameco). 6

7 Ειδικότερα, το σκληρό ευρώ, σε χώρες όπως η Ελλάδα, ενθάρρυνε την αύξηση των καταναλωτικών και όχι των επενδυτικών δαπανών με αποτέλεσμα η ανταγωνιστικότητα της οικονομίας διαρκώς να χειροτερεύει. Αν αντί του ευρώ είχαμε π.χ. τη δραχμή, ο πληθωρισμός και η υποτίμησή της σε συνδυασμό με τα αυξημένα επιτόκια θα μείωναν τις καταναλωτικές δαπάνες των νοικοκυριών και του κράτους. Το σκληρό όμως ευρώ, διευκόλυνε τις εισαγωγές, ενώ τα ιδιαίτερα χαμηλά επιτόκια ώθησαν το κράτος, τους θεσμικούς παράγοντες αλλά και τους ιδιώτες σε υπέρμετρο δανεισμό. Τα αποτελέσματα γνωστά: χρόνια δημόσια ελλείμματα και υπερδιόγκωση χρέους σε σημείο που είναι αδύνατον να εξυπηρετηθεί από την εξασθενημένη παραγωγική βάση της οικονομίας, ενώ το μεγάλο άνοιγμα στο ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών απαιτεί την εσωτερική υποτίμηση, δηλαδή τη μείωση μισθών που δεν θα μπορούσε να επιτευχθεί χωρίς το απαραίτητο συμπλήρωμά της, δηλαδή την χωρίς προηγούμενο αύξηση της ανεργίας. Τα ακριβώς αντίθετα φαινόμενα παρατηρούνται στις αναπτυγμένες χώρες του Βορρά. 5 Είναι εμφανές ότι στη φάση της οικονομικής άνθησης (μέχρι το 2007) οι πολιτικές ηγεσίες των χωρών της περιφέρειας, αντί να πιέσουν για θεσμικές αλλαγές προς την κατεύθυνση της άμβλυνσης των ανισοτήτων και του πιο ενεργού ρόλου της ΕΚΤ, περιχαρακώθηκαν στα εθνικά τους όρια φροντίζοντας για την περαιτέρω παραμονή τους στην εξουσία. Στην Ελλάδα π.χ. οι υψηλοί ρυθμοί οικονομικής ανάπτυξης προέρχονταν κυρίως από την αύξηση της κατανάλωσης και της υπερδιόγκωσης των μη παραγωγικών τομέων της οικονομίας (κράτος, τράπεζες, εμπόριο και ιδιωτικές υπηρεσίες) ενώ οι παραγωγικοί τομείς της (πλην τουρισμού και μεταφορών), δηλαδή η βιομηχανία και η γεωργία γνώρισαν μια άνευ προηγουμένου συρρίκνωση. Η πολιτική ηγεσία αντί να καταστρώνει σχέδια αναδιάρθρωσης και ενίσχυσης της βιομηχανίας και της γεωργίας παραδόθηκε αμαχητί στο πνεύμα του νεοφιλελευθερισμού εναποθέτοντας στην αγορά (ουσιαστικά) την ανάπτυξη και την ανταγωνιστικότητα της οικονομίας. Η κοινωνία συνολικά αποδέχτηκε τη νέα κατάσταση, όπου η κατανάλωση μπορούσε να αυξηθεί μέσω δανεισμού με χαμηλά επιτόκια και οι τράπεζες έβλεπαν τα κέρδη τους να αυξάνονται χάρη στα ποικιλώνυμα δάνεια (το «παραγόμενο προϊόν» τους) που χορηγούσαν. Κάποια στιγμή, όμως, εμφανίστηκαν οι δυσκολίες, οι επιχειρήσεις αλλά και τα νοικοκυριά δυσκολεύονταν να εκπληρώσουν τις υποχρεώσεις τους, οι τράπεζες αρχικά επωφελούνταν αυξάνοντας τα ενεργητικά του στοιχεία, σύντομα όμως η έλλειψη ρευστότητας έγινε το υπό αριθμό ένα πρόβλημα, για τις τράπεζες και για την οικονομία γενικότερα. 3. Και η Κρίση; Η τρέχουσα κρίση είναι αποτέλεσμα της εξέλιξης της κερδοφορίας και με αυτήν την έννοια έχει τις ίδιες γενεσιουργές αιτίες με όλες τις προηγούμενες μεγάλες κρίσεις. Ειδικότερα, οφείλεται σε λόγους που είναι σύμφυτοι με τη λειτουργία του καπιταλιστικού συστήματος που είναι προσανατολισμένο στην απόσπαση του μεγαλύτερου δυνατού κέρδους. Το κεφάλαιο στην προσπάθειά του να μεγιστοποιήσει το κέρδος εισαγάγει τεχνολογίες που μηχανοποιούν την παραγωγική διαδικασία, δηλαδή αυξάνουν το λόγο κεφαλαίου-εργασίας σε μια προσπάθεια μείωσης του κόστους παραγωγής ανά μονάδα παραγόμενου προϊόντος 5 Ο Μαριόλης (2011, κεφ. 4 και 5) υποστηρίζει ότι η ΟΝΕ κάθε άλλο παρά άριστη νομισματική ένωση είναι και ότι αντί να αμβλύνει ουσιαστικά οξύνει την άνιση ανάπτυξη μεταξύ των χωρών. Με άλλα λόγια, ισχυροποιεί τις ήδη ισχυρές χώρες του Βορρά και εξασθενίζει τις οικονομικά αδύναμες χώρες του Νότου. 7

8 (average cost, AC). Οι επιχειρηματίες προκειμένου να πετύχουν το στόχο τους επενδύουν σε ολοένα και μεγαλύτερο πάγιο κεφάλαιο αυξάνοντας έτσι το σταθερό (πάγιο) κόστος ανά μονάδα παραγόμενου προϊόντος (average fixed cost, AFC), γεγονός που αργά ή γρήγορα τους μειώνει το ποσοστό κέρδους, καθώς τα κέρδη θα σταθμιστούν ως προς το αυξημένο πάγιο κεφάλαιο. Ωστόσο το χαμηλότερο κόστος ανά μονάδα προϊόντος (AC) επιτρέπει αρχικά μεγαλύτερα περιθώρια κέρδους ανά μονάδα στην επικρατούσα τιμή, δηλαδή στην τιμή πριν την εισαγωγή της νέας τεχνολογίας, πράγμα που σημαίνει ότι οι καινοτόμοι καπιταλιστές μπορούν στη συνέχεια να μειώσουν την τιμή του προϊόντος σε μια προσπάθεια να διευρύνουν το μερίδιο τους στην αγορά και ει δυνατόν να εκτοπίσουν τις αντίπαλες επιχειρήσεις. Ως αποτέλεσμα αυτών των διεργασιών, το ποσοστό κέρδους μειώνεται, κατά μέσο όρο, αλλά τα συνολικά κέρδη δύνανται να αυξάνονται πάρα την πτώση του ποσοστού κέρδους, χάρη στο συνδυασμό δύο παραγόντων: (α) το χαμηλότερο ποσοστό κέρδους καθώς εκτιμάται σε πολύ μεγαλύτερο (πάγιο κυρίως) κεφάλαιο συνεπάγεται αυξημένα συνολικά κέρδη, (β) τα συνολικά κέρδη αυξάνονται και λόγω του μεγαλύτερου περιθωρίου κέρδους στο κόστος παραγωγής ή της συμπίεσης του κόστους ανά μονάδα παραγόμενου προϊόντος. Επομένως, μακροχρόνια αναμένουμε πτώση του ποσοστού κέρδους, ακόμη και στην περίπτωση που μειώνεται το μισθολογικό κόστος, πόσω μάλλον αν αυξάνεται! Άλλωστε αυτή είναι η περίπτωση που συναντάμε στην τρέχουσα κρίση, πράγμα που διαπιστώνεται και από την εξέλιξη του μεριδίου μισθών στο ΑΕΠ, που δείχνουμε στο Σχήμα 4. Στο ίδιο Σχήμα απεικονίζουμε την εξέλιξη του μεριδίου των καθαρών κερδών στο ΑΕΠ. Όπως είναι αναμενόμενο, τα δύο εισοδηματικά μερίδια κινούνται σε αντίθετες κατευθύνσεις Μερίδιο μισθών στο ΑΕΠ Μερίδιο κερδών στο ΑΕΠ Σχήμα 4. Τα εισοδηματικά μερίδια εργασίας και κεφαλαίου 6 Παρατηρούμε ότι το μερίδιο των μισθών ήταν ιδιαίτερα αυξημένο τις δεκαετίες 1960 και 1970 παρά την συνολικά πτωτική του πορεία. Θεωρούμε ότι υπάρχει υπερεκτίμηση του μισθολογικού κόστους, λόγω του μεγάλου αριθμού των αυτοαπασχολουμένων στον αγροτικό τομέα, στη βιομηχανία και στο εμπόριο και με δεδομένο ότι για όλους αυτούς οι στατιστικές εκτιμούν ένα μισθό ίσο με το μέσο μισθό του κλάδου (μισθιακό ισοδύναμο). Το αποτέλεσμα 6 Οι εκτιμήσεις βασίζονται σε στοιχεία της AMECO (http://ec.europa.eu/economy_finance/ameco). 8

9 είναι ότι οι μεν μισθοί είναι υπερεκτιμημένοι ιδίως για την περίοδο πριν το 1970, λόγω του πολύ μεγάλου αριθμού των αυτοαπασχολούμενων. Υπό αυτές τις συνθήκες, όσο υπερεκτιμημένοι είναι οι μισθοί, τόσο υποεκτιμημένα είναι τα κέρδη για την ίδια περίοδο. Παρόλα αυτά, στην διάρκεια της στασιμοπληθωριστικής κρίσης του γνωρίζουμε ότι οι μισθοί γενικά παρουσίαζαν αυξητική τάση και αυτό άλλωστε εκδηλώνεται στην αύξηση του μεριδίου των μισθών στο ΑΕΠ από το 1970 μέχρι περίπου τα μέσα της δεκαετίας του Στη συνέχεια το μισθολογικό κόστος, ως ποσοστό στο ΑΕΠ μειώνεται ραγδαία. Συνεπώς, για τη μείωση της κερδοφορίας, τα πρόσφατα χρόνια, σε καμιά περίπτωση δεν ευθύνονται οι μισθοί, οι οποίοι παρότι μειώνονται εντούτοις η κερδοφορία (ποσοστό του κέρδους) παρουσιάζει πτωτική πορεία. Στο Σχήμα 5 απεικονίζεται η εξέλιξη τη κερδοφορίας που υπολογίζεται ως ο λόγος κερδών προς το απόθεμα κεφαλαίου. Στο σχήμα αποτυπώνονται οι διάφορες φάσεις της ελληνικής οικονομίας που συμβαίνει να είναι και φάσεις της διεθνούς καπιταλιστικής οικονομίας. Στην περίπτωση της Ελλάδας παρουσιάζουμε δύο ποσοστά κέρδους, το πρώτο δεν λαμβάνει υπόψη τους αυτοαπασχολούμενους και ως εκ τούτου κινείται σε υψηλότερα επίπεδα από το δεύτερο το οποίο λαμβάνει υπόψη τους αυτοαπασχολούμενους προσμετρώντας το μισθιακό τους ισοδύναμο. Θεωρούμε ότι τα χρόνια πριν το 1970, η αυτoαπασχόληση ήταν ιδιαίτερα εκτεταμένη και βεβαίως δεν είναι απολύτως ορθό να εκτιμήσουμε μισθιακό ισοδύναμο για όλους αδιακρίτως τους εργαζόμενους, όπως κάνουν στις επίσημες στατιστικές υπερεκτιμώντας έτσι τους μισθούς και υποεκτιμώντας τα κέρδη. Για αυτό λοιπόν θεωρούμε ότι το ποσοστό κέρδους για την προ του 1970 περίοδο, όταν συμπεριλαμβάνει τους αυτοαπασχολούμενους, είναι υποεκτιμημένο. Από το 1970 και μετά η κατάσταση είναι πιο ξεκάθαρη καθώς ο αριθμός των αυτοαπασχολούμενων μειώνεται αισθητά με αποτέλεσμα τα δύο ποσοστά κέρδους να παρουσιάζουν παραπλήσια πορεία. 0,32 0,24 Ποσοστό κέρδους (χωρίς αυτοαπασχολούμενους) 0,16 0,08 Ποσοστό κέρδους (με αυτοαπασχολούμενους) Σχήμα 5. Ποσοστό κέρδους στην ελληνική οικονομία 7 7 Οι εκτιμήσεις βασίζονται σε στοιχεία της AMECO (http://ec.europa.eu/economy_finance/ameco), για τη σχετική συζήτηση και η επεξεργασία τους βλέπε Τσαλίκη & Τσουλφίδης (2013). 9

10 Στο Σχήμα 5 διαπιστώνουμε ότι η κερδοφορία μετά το 1982 κυμάνθηκε σε χαμηλότερα επίπεδα από ότι τα χρόνια πριν το 1970 (στο 1/3 θα λέγαμε). Το ποσοστό κέρδους δείχνει μια ελαφρώς αυξητική τάση από τα μέσα της δεκαετίας του 1980 μέχρι το 2007 και έκτοτε ακολουθεί φθίνουσα πορεία. Είναι γεγονός ότι η κερδοφορία παρουσιάζει πτώση από το 2007 και μετά, ωστόσο μια προσεκτικότερη εξέταση του σχήματος δείχνει ότι το ποσοστό κέρδους ήταν ήδη σε πολύ χαμηλά επίπεδα συγκρινόμενο με αυτό της δεκαετίας του 1960 και αρχών του 1970, συνεπώς η κατάσταση ήταν εύθραυστη και γενικότερα, η πτώση της κερδοφορίας είχε ξεκινήσει στις ΗΠΑ, ήδη από το 1997 συνεπώς, η στασιμότητα στα κέρδη εμφανίζεται στις ΗΠΑ περίπου το 2007 (Paitaridis & Tsoulfidis, 2012) και εγκαινιάζει τη διεθνή κρίση που πλήττει με ιδιαίτερη σφοδρότητα τις πιο αδύναμες οικονομίες, όπως την ελληνική. Αν η πτώση της κερδοφορίας συνεχίζεται, τα κέρδη αυξάνονται με μειούμενο ρυθμό μέχρι τη στασιμότητά τους. Από το σημείο αυτό και πέρα εξασθενεί, κατά μέσο όρο, το κίνητρο για νέες επενδύσεις, καθώς οι νέες επενδύσεις αποφέρουν ισχνές, μηδενικές ή ακόμη και αρνητικές μεταβολές στα κέρδη, με αποτέλεσμα να απαξιώνεται το υφιστάμενο κεφάλαιο, να υποαπασχολείται ολοένα και περισσότερο και έτσι να μειώνονται η παραγωγή και η απασχόληση. Ακολουθούν μαζικές πτωχεύσεις και απολύσεις και η ανεργία αυξάνεται σε υψηλά επίπεδα. Στο Σχήμα 6 απεικονίζουμε την εξέλιξη των πραγματικών καθαρών κερδών της ελληνικής οικονομίας στην κίνηση των οποίων είναι ευδιάκριτες οι δύο αλλαγές φάσεις που αναφέραμε στην αρχή της εργασίας μας: (α) η άνθηση μέχρι τα τέλη της δεκαετίας του 1960 και η ύφεση των δεκαετιών 1970 και 1980 και (β) η νέα εποχή συσσώρευσης του 1990 και η κρίση μετά το Έχει ενδιαφέρον να παρατηρήσουμε, ότι το ποσοστό κέρδους και τα καθαρά πραγματικά κέρδη δείχνουν ιδιαίτερα αυξημένα την περίοδο , αλλά αυτό οφείλεται σε επεκτατικές πολιτικές της περιόδου και όχι σε κανονικές συνθήκες. Το ίδιο μπορούμε να πούμε για το ποσοστό κέρδους και τα κέρδη λίγο πριν ή και μετά το 2007 που οφείλονται ακριβώς σε παραπλήσιες επεκτατικές πολιτικές, που βέβαια δεν μπορούσαν να έχουν διάρκεια. 0,5 0,4 0,3 Πραγματικά κέρδη (2005) 0,2 0, Σχήμα 6. Καθαρά πραγματικά κέρδη, Οι εκτιμήσεις βασίζονται σε στοιχεία της AMECO (http://ec.europa.eu/economy_finance/ameco), για τη σχετική συζήτηση βλέπε Τσαλίκη & Τσουλφίδης (2013). 10

11 Το επόμενο σχήμα έχει ξεχωριστό ενδιαφέρον, διότι απεικονίζει τη στενή σχέση μεταξύ κερδών και επένδυσης. Η συσχέτιση των δύο μεταβλητών είναι αναμενόμενη, καθώς είναι γνωστό ότι οι επιχειρήσεις ένα μεγάλο μέρος των επενδύσεων τους το αντλούν από τα δικά τους κεφάλαια, δηλαδή από τα δικά τους κέρδη. Με άλλα λόγια, οι επενδύσεις σε μεγάλο βαθμό είναι αυτοχρηματοδοτούμενες. Επομένως, οι επιχειρήσεις, κατά μέσο όρο, θα είναι διατεθειμένες να επενδύσουν τα κέρδη τους στο βαθμό που θα τα αναμένουν να αυξηθούν. Ένα διαρκώς μειούμενο ποσοστό κέρδους, όμως, είναι μαθηματικά βέβαιο, ότι οδηγεί σε μηδενική ή ακόμη και αρνητική μεταβολή στα κέρδη, με αποτέλεσμα να αποθαρρύνεται η επένδυση σε πραγματικό κεφάλαιο. Υπό συνθήκες φθίνουσας κερδοφορίας και η εξωτερική χρηματοδότηση αναμένεται να είναι φθίνουσα, με αποτέλεσμα τη μείωση των επενδύσεων. Σε μια τέτοια φάση στασιμότητας κερδών ακόμη και ένα (υπό άλλες συνθήκες) πολύ χαμηλό επιτόκιο δανεισμού, οι επιχειρήσεις το εκλαμβάνουν ως εξαιρετικά υψηλό και άρα αποτρεπτικό των επενδύσεων. Ενώ σε μια περίοδο άνθησης, ένα κατά πολύ υψηλότερο επιτόκιο θα εκλαμβάνονταν ως χαμηλό και ενθαρρυντικό των επενδύσεων! Στη φάση της στάσιμης κερδοφορίας, τα ρευστά διαθέσιμα που δεν επενδύονται σε πραγματικό κεφάλαιο, οι επιχειρήσεις είτε τα αποταμιεύουν σε πιστωτικά ιδρύματα, οπότε το πρόβλημα μεταφέρεται στις τράπεζες, είτε αγοράζουν τίτλους διαφόρων ειδών. Επομένως, επιχειρήσεις και πιστωτικά ιδρύματα εγκαταλείπουν τους πρωταρχικούς τους ρόλους και ανταγωνίζονται μεταξύ τους στην αγορά τίτλων με αποτέλεσμα την πιστωτική επέκταση δημιουργώντας έτσι φούσκες παντός είδους (κτηματομεσιτικές, χρηματιστηριακές, εμπορευμάτων κ.ά.). Επενδύσεις (2005) 0,5 0,4 0,3 Επενδύσεις = - 0,04 + 0,50Καθαρά Κέρδη R² = 81,79% 0,2 0,1 0 0,25 0,35 0,45 0,55 0,65 0,75 0,85 Καθαρά Κέρδη (2005) Σχήμα 8. Καθαρά πραγματικά κέρδη και πραγματικές επενδύσεις, Αν η σχέση κερδοφορίας επένδυσης είναι πολύ στενή, τότε η σχέση μεταξύ επένδυσης και ανεργίας αναμένεται να είναι ακόμη στενότερη και, δυστυχώς, προς την αντίθετη κατεύθυνση. Αυξάνεται η επένδυση, αυξάνεται το προϊόν και η απασχόληση και άρα 9 Πηγή των στοιχείων AMECO (http://ec.europa.eu/economy_finance/ameco). 11

12 μειώνεται η ανεργία και το ποσοστό της. Εδώ χωρίς να θέτουμε υπό αμφισβήτηση τους επίσημους ορισμούς της ανεργίας (καθώς θεωρούμε την πραγματική ανεργία αρκετά υψηλότερη από αυτή των επίσημων στατιστικών) διαπιστώνουμε την αντιστρόφως αναλογική σχέση μεταξύ των δύο μεταβλητών. Η σύγκριση για να έχει νόημα γίνεται σε όρους ποσοστών, επομένως την επένδυση (οριζόντιος άξονας) την εκτιμούμε ως ποσοστό του ΑΕΠ για να γίνει συγκρίσιμη με το ποσοστό ανεργίας (αριθμός ανέργων προς το εργατικό δυναμικό). Τη σχέση αυτή (μαζί με τη γραμμή τάσης της) την απεικονίζουμε στο Σχήμα 9. Τα σημεία αριστερά του κάθετου άξονα αναφέρονται στα πέντε τελευταία έτη της ανάλυσής μας στη διάρκεια των οποίων οι καθαρές επενδύσεις είναι αρνητικές! Το φαινόμενο αρνητικής καθαρής επένδυσης και για τόσα χρόνια, έχει σημειωθεί για πρώτη φορά σε χώρα του ΟΟΣΑ. Τα ποσοστά ανεργίας είναι τα υψηλότερα που σημειώθηκαν ποτέ στη χώρα (συμπεριλαμβανομένης και της κρίσης του 1930) και από τα υψηλότερα μεταξύ χωρών του ΟΟΣΑ μετά το 1932 (Τσουλφίδης 2003). % Ανεργίας %Ανεργίας = 16,34-0,78 %Επένδυσης/ΑΕΠ R² = 86,61% % Επένδυσης/ΑΕΠ -6 Σχήμα 9. Καθαρές επενδύσεις ως προς ΑΕΠ και ποσοστό ανεργίας, Οικονομική Κρίση και Πολιτικές (Α)Διεξόδου Η παγκόσμια οικονομική κρίση είναι διαρθρωτική και άρα μακροχρόνια, ενώ τα συνηθισμένα μέτρα πολιτικής αφορούν τις συνέπειες, όχι όμως και αίτια της κρίσης που εντοπίζονται, όπως επισημάναμε, στην πτώση της κερδοφορίας. Επομένως, το σύστημα θα μπορούσε να ξεπεράσει την κρίση, αν και μόνο αν η κερδοφορία επανέλθει σε επίπεδα που ενθαρρύνουν την επενδυτική δραστηριότητα. Τέσσερις είναι οι κύριες πολιτικές που συνήθως εφαρμόζονται για την αύξησης της κερδοφορίας, εν μέσω διαρθρωτικής κρίσης. i. Mείωση του επιτοκίου Τα χαμηλά επιτόκια συνδυαζόμενα με την κατά πολύ χαμηλότερη κερδοφορία των πρόσφατων δεκαετιών (σχετικά με αυτά της χρυσής εποχής συσσώρευσης ) αποτέλεσαν την κύρια καύσιμη ύλη για την αύξηση των ρυθμών μεγέθυνσης και της νέας χρυσής εποχής 10 Πηγή των στοιχείων AMECO (http://ec.europa.eu/economy_finance/ameco). 12

13 συσσώρευσης, αλλά ταυτόχρονα και τη δημιουργία του χρέους: δημόσιου και ιδιωτικού. Είναι εμφανές πλέον ότι η μέθοδος αυτή έχει ήδη εξαντληθεί και η «παγίδα ρευστότητας» (που αφορά την αναποτελεσματικότητα της νομισματικής πολιτικής) έχει «εγκατασταθεί» για τα καλά, όχι μόνο στην Ιαπωνία (που επιχειρεί να απαγκιστρωθεί), όπως συμβαίνει ήδη από τη δεκαετία του 1980, αλλά εσχάτως στις ΗΠΑ και στην ΕΕ. ii. Απαξίωση της εργασίας και μείωση του μισθού Στις ΗΠΑ η κρίση των δεκαετιών 1970 και 1980 φορτώθηκε στους εργαζόμενους των οποίων ο πραγματικός μισθός, μεταπολεμικά, είναι αλήθεια ότι αυξανόταν μέχρι τις αρχές του Επισημαίνουμε ότι το 1977 ο πραγματικός μισθός των παραγωγικά εργαζόμενων μισθωτών στις ΗΠΑ φτάνει το μέγιστο σημείο του (που είναι ελαφρώς υψηλότερος από το επίπεδο του 1972) και τα στοιχεία έκτοτε δείχνουν ότι το μέγιστο αυτό δεν έχει ξεπεραστεί! Επομένως, ο πραγματικός μισθός παρέμενε στάσιμος ή ακόμη και μειούμενος και σε κάθε περίπτωση μακράν μικρότερος της αύξησης της παραγωγικότητας, με αποτέλεσμα την χωρίς προηγούμενο αύξηση του ποσοστού της υπεραξίας, που μετά το 2000 κυμάνθηκε στο επίπεδο του 350% (Pataridis & Tsoulfidis 2012). Είναι σημαντικό να επισημάνουμε, ότι η συμπίεση του μισθού, από ένα σημείο και μετά, είναι άκρως επικίνδυνη για το σύστημα και τη λειτουργία του, διότι παραγνωρίζει την «παγίδα μισθού» (Tsoulfidis 2010, κεφ. 11). Μια ιδέα που τη βρίσκουμε στον Κέυνς πολύ πιο αναλυτικά από ότι την «παγίδα ρευστότητας» και παρόλα αυτά δεν έχει γίνει ευρύτερα γνωστή. Η ιδέα είναι ότι μικρές μειώσεις του μισθού οδηγούν σε μικρή αύξηση της κερδοφορίας (πράγμα που διαπιστώνεται στο Σχήμα 4), ωστόσο θα ήταν λάθος να υποστηριχτεί, ότι τηρουμένων των αναλογιών μεγάλες μειώσεις μισθού οδηγούν σε μεγάλες αυξήσεις της κερδοφορίας και άρα λύνεται το πρόβλημα εξόδου από την οικονομική κρίση. Οι μειώσεις μισθού, από ένα σημείο και μετά, μπορούν να ανατρέψουν τις συστηματικές σχέσεις μεταξύ των μεταβλητών οδηγώντας σε κοινωνική αναστάτωση, κοινωνικό αναβρασμό, οικονομικό χάος και εν τέλει σε επιδείνωση αντί για έξοδο από την κρίση. iii. Απαξίωση του κεφαλαίου και αύξηση του ποσοστού κέρδους Μια διαδικασία που λαμβάνει χώρα, εν μέρει, στο χρηματιστήριο, επιταχύνεται με συγχωνεύσεις επιχειρήσεων και εσχάτως με ιδιωτικοποιήσεις. Η εν λόγω απαξίωση απέχει μακράν αυτής μέσω καινοτομιών, δηλαδή νέων προϊόντων, τεχνολογιών και μεθόδων παραγωγής. Πράγματι, όταν η κερδοφορία είναι χαμηλή και φθίνουσα, τα κίνητρα για την εισαγωγή καινοτομιών ενισχύονται δεδομένου ότι ο κίνδυνος της πτώχευσης αυξάνεται σε σημείο που να ξεπερνά τον κίνδυνο που εγκυμονεί η εισαγωγή καινοτομιών. Επομένως, δεν είναι καθόλου συμπτωματικό ότι στη φάση εμβάθυνσης της κρίσης ωριμάζουν οι συνθήκες για τη μαζική εισαγωγή καινοτομιών, πράγμα που τεκμηριώνεται και ιστορικά σε καθεμία από τις μεγάλες κρίσεις των τελευταίων δυόμισι περίπου αιώνων ( , , και ). iv. Αύξηση της ζήτησης Τη μέθοδο αυτή ακολούθησαν π.χ. οι ΗΠΑ στη μεγάλη κρίση του 1930, αλλά και στη «στασιμοπληθωριστική κρίση» του Η συγκεκριμένη πολιτική απαιτεί αύξηση των κρατικών δαπανών με αποτέλεσμα να εκτιναχτεί το χρέος π.χ. στις ΗΠΑ σε επίπεδα του 112% (1944 από 16% περίπου το 1930) του ΑΕΠ, σύντομα όμως η οικονομία επανήλθε σε ρυθμούς ανάπτυξης που διατηρήθηκαν χάρη στις καινοτομίες που εμφανίστηκαν με τη λήξη του πολέμου. 13

14 Παρόμοια πολιτική εφαρμόζεται σήμερα στις ΗΠΑ και εσχάτως στην Ιαπωνία αλλά με ήπιο τρόπο, αφενός λόγω του ήδη μεγάλου χρέους, αφετέρου λόγω μεταβολών στις συναλλαγματικές ισοτιμίες και τον πληθωρισμό. Δύο μεταβλητές που η συνύπαρξή τους συναντά την ισχυρή αντίδραση του χρηματοπιστωτικού κεφαλαίου καθώς δυσκολεύει τη σύναψη μακροχρόνιων δανειακών σχέσεων και ταυτόχρονα ανακόπτει την παγκοσμιοποίηση. 5. Άξονες μιας Νέα Οικονομικής Πολιτικής Για τη διαμόρφωση των αξόνων πάνω στους οποίους θα δομηθούν τα στοιχεία μιας νέας οικονομικής πολιτικής θα πρέπει να ανατρέξουμε στην περίοδο μετά τον Πόλεμο και να δούμε τις ιδέες και τις προτεινόμενες οικονομικές πολιτικές. Στις πολιτικές αυτές κεντρική θέση κατέχει η ιδέα της εκβιομηχάνισης, μια ιδέα που είχε αναπτυχθεί πριν τον Πόλεμο και αποτέλεσε μόνιμο αίτημα της Αριστεράς, ωστόσο λεπτομερής ανάλυσή της βρίσκεται από τότε μόνο στο έργο του Μπάτση (1947). Αν και η εκβιομηχάνιση όπως την οραματίζονταν η Αριστερά και ο Μπάτσης τα χρόνια εκείνα βασίζονταν, ρητά ή άρρητα, στα σχήματα αναπαραγωγής του Μαρξ και στη διαδεδομένη ερμηνεία τους σύμφωνα με την οποία προτεραιότητα στη διαδικασία αναπαραγωγής κατέχει ο τομέας παραγωγής κεφαλαιουχικών αγαθών έναντι των καταναλωτικών. Κοινή ήταν η αντίληψη (σωστή ή λάθος) ότι η Σοβιετική Ένωση και οι τότε Λαϊκές Δημοκρατίες γνώριζαν υψηλούς ρυθμούς οικονομικής ανάπτυξης, ακριβώς επειδή είχαν εφαρμόσει, προφανώς με επιτυχία, τα μαρξικά σχήματα αναπαραγωγής. Η ιδέα της βιομηχανικής παραγωγής ως στρατηγικής επιλογής υπάρχει γενικότερα στην ετερόδοξη οικονομική φιλολογία που οφείλεται σε μεγάλο βαθμό στο έργο και τη συμβολή του Kaldor (1967). O Kaldor υποστήριξε ότι όσο ένας επιμέρους βιομηχανικός κλάδος αυξάνει την παραγωγή του, τόσο διασπώνται οι λειτουργίες του σε πολλές επιμέρους δραστηριότητες. Ο καταμερισμός εργασίας που προκύπτει αυξάνει την παραγωγικότητα και, ταυτόχρονα, οι μεταβολές αυτές διαχέονται στους υπόλοιπους βιομηχανικούς κλάδους και στην οικονομία γενικότερα. H εκροή ενός βιομηχανικού κλάδου αποτελεί εισροή για τους υπόλοιπους και άρα η ανάπτυξη της βιομηχανίας έχει πολλαπλασιαστικά αποτελέσματα απασχόλησης και εισοδήματος στην οικονομία συνολικά. Τα πολλαπλασιαστικά αυτά αποτελέσματα απασχόλησης είναι ευθέως ανάλογα του βαθμού διασύνδεσης των κλάδων μεταξύ τους. 11 H αύξηση της συνολικής ζήτησης για βιομηχανικά προϊόντα μπορεί να προέρχεται είτε από την εγχώρια είτε από τη διεθνή αγορά. Η εγχώρια ζήτηση, ωστόσο αποτελεί τον κύριο παράγοντα στην αύξηση της συνολικής ζήτησης, διότι όχι μόνο η εγχώρια ζήτηση, κατά κανόνα, αποτελεί το μεγαλύτερο ποσοστό της συνολικής ζήτησης, αλλά κυρίως επειδή η εγχώρια ζήτηση μπορεί να ελεγχθεί και να καθοδηγηθεί προς ορισμένες (επιθυμητές) κατευθύνσεις, μέσω άσκησης κατάλληλων νομισματικών ή και δημοσιονομικών πολιτικών, πράγμα που δεν ισχύει (τουλάχιστον στον ίδιο βαθμό) με την εξωτερική ζήτηση. Ιστορικά γνωρίζουμε ότι οι χώρες των οποίων οι πολιτικές οικονομικής ανάπτυξης βασίζονταν κυρίως στην εξωτερική ζήτηση εκτέθηκαν αργά ή γρήγορα στις μεταπτώσεις της διεθνούς οικονομικής δραστηριότητας Aυτές οι σχέσεις είναι γνωστές στη βιβλιογραφία ως διασυνδέσεις προς τα εμπρός και διασυνδέσεις προς τα πίσω (forward and backward linkages). 12 Π.χ., η χρηματιστηριακή κρίση του 1997 στις χώρες της Aσίας (που βασίζονταν κυρίως στην εξωτερική ζήτηση) μπορεί να ερμηνευτεί σύμφωνα με το υπόδειγμα του Kaldor. 14

15 Ενδιαφέρον παρουσιάζει ότι η άποψη περί εκβιομηχάνισης ήταν τόσο πολύ διαδεδομένη, ώστε και η χορήγηση αμερικανικής βοήθειας μέσω του σχεδίου Μάρσαλ φαίνεται πως ήταν βαθειά επηρεασμένη από αυτήν την αντίληψη, γι αυτό και η προϋπόθεση λήψης οικονομικής βοήθειας μέσω του σχεδίου Μάρσαλ ήταν η εκβιομηχάνιση της χώρας. Έτσι μπορεί να εξηγηθεί πώς οι ορθόδοξοι οικονομολόγοι της εποχής εκείνης, όπως ο Ζολώτας, ο Βαρβαρέσος κ.ά. ενώ κάθε άλλο παρά ενστερνίζονταν ιδέες περί εκβιομηχάνισης, ο Ζολώτας, μάλιστα, για μεγάλο διάστημα ήταν φανατικός πολέμιος της ιδέας την οποία θεωρούσε ακραία και ανεδαφική. Εντούτοις, οι ορθόδοξοι οικονομολόγοι της εποχής (π.χ. ο Ζολώτας) παρουσίασαν μια απότομη μεταστροφή άποψης υπέρ της εκβιομηχάνισης, με την εφαρμογή του Σχεδίου Μάρσαλ. Σε πιο βαθμό το Σχέδιο Μάρσαλ προώθησε την εκβιομηχάνιση και πόσο την κατανάλωση (δηλαδή τη διαφθορά) είναι ένα θέμα με τις λεπτομέρειες του οποίου ασχολούνται οι ιστορικοί της οικονομίας. Θεωρούμε όμως ότι η επαγγελλόμενη εκβιομηχάνιση της χώρας παρότι πραγματοποιήθηκε σε κάποιο βαθμό, εντούτοις ούτε η σύνθεσή της αλλά ούτε και το μέγεθός της ήταν αυτά που θα ήθελαν οι αρχικοί εμπνευστές της. Είναι φανερό, ότι η εκβιομηχάνιση που οραματίζονταν η Αριστερά της εποχής εκείνης ήταν χαρακτηριστικά διαφορετική από αυτή που πραγματοποιήθηκε καθώς βασίζονταν σε έναν ευρύτερο σχεδιασμό, εντελώς διαφορετικό θεσμικό πλαίσιο, και ευρύτερες στρατηγικές συμμαχίες. Βέβαια η σκέψη της αριστεράς διανόησης τότε ήταν στραμμένη στην Σοβιετική Ένωση και τις χώρες της Ανατολικής Ευρώπης, ως δυνητικούς πολιτικά και οικονομικά συμμάχους. Θεωρούμε ότι το ζήτημα αναζήτησης στρατηγικών συμμαχιών εξακολουθεί να είναι εξίσου επίκαιρο και ίσως πιο επιτακτικό στις ημέρες μας. Η εμφάνιση νέων οικονομικών δυνάμεων στη διεθνή σκηνή δίνει νέες ευκαιρίες για συμμαχίες και οικονομικές σχέσεις που δεν ήταν διαθέσιμες δεκαετίες πριν. Ειδικότερα, η γεωπολιτική θέση της Ελλάδας επιτρέπει βάσιμα τη σύναψη τέτοιων σχέσεων. Ταυτόχρονα, η σημερινή άποψη περί εκβιομηχάνισης δεν μπορεί να είναι ακριβώς ίδια με αυτήν των πρώτων μεταπολεμικών δεκαετιών. Σήμερα, δεν μιλάμε κατ ανάγκη για χαλυβουργία, τσιμεντοβιομηχανία, αλουμίνιο κ.ά. αλλά για σύγχρονες βιομηχανικές μονάδες που δραστηριοποιούνται σε κλάδους αιχμής όπως είναι των εφαρμογών και υπηρεσιών διαδικτύου, βιολογικής και ιατρικής τεχνολογίας, μικροηλεκτρονικής, παραγωγής καθαρής ενέργειας αλλά και σε τομείς όπου η Ελλάδα κατέχει αδιαμφισβήτητο και άρα απόλυτο πλεονέκτημα για ιστορικούς και γεωμορφολογικούς λόγους. Στο σημείο αυτό να επισημάνω ότι δεν υπάρχει ιστορικό προηγούμενο χώρας που να αναπτύχθηκε οικονομικά χωρίς τη βιομηχανική παραγωγή και ταυτόχρονα την βελτίωση του βιοτικού επιπέδου των κατοίκων της. Η ανάπτυξη της Μεγάλης Βρετανίας, των ΗΠΑ, Γερμανίας, Ιαπωνίας, Ν. Κορέας και σήμερα της Κίνας μεταξύ άλλων οικονομιών δείχνουν ακριβώς ότι ο δρόμος για την ανάπτυξη προϋποθέτει βιομηχανική πολιτική και προστατευτισμό της εγχώριας παραγωγής εφόσον δεν είναι ανταγωνιστική. Από τη στιγμή που επιτευχθεί και εδραιωθεί η λεγόμενη πρωταρχική συσσώρευση κεφαλαίου και ισχυροποιηθεί μια οικονομία στη συνέχεια μεταμορφώνεται σε ένθερμο υποστηρικτή των αρετών του «ελεύθερου εμπορίου» και του δήθεν υγιούς ανταγωνισμού. Τα ιστορικά παραδείγματα των χωρών που προανέφερα που όλες αναπτύχθηκαν μέσω προστατευτισμού καταμαρτυρούν την αλήθεια της άποψης που υποστηρίζουμε. 15

16 Επομένως, στην περίπτωση της ελληνικής οικονομίας απαιτείται σχεδιασμός έστω και ενδεικτικός που θα αποσκοπεί στο να παρέχει κίνητρα για την χωρική κατανομή παραγωγικών μονάδων και γενικότερα να ενθαρρύνει τη στενότερη διασύνδεση όλων των κλάδων της οικονομίας. Με άλλα λόγια, να ανασυνθέσει το διαρρηγμένο παραγωγικό ιστό της εγχώριας οικονομίας. Ο στόχος οφείλει να είναι μαζί με την εξωτερική ζήτηση να αναπτυχθεί και η εσωτερική, η οποία είναι προϋπόθεση για την επιτυχή άσκηση βιομηχανικής πολιτικής. Ωστόσο, μια διαφορά της ελληνικής οικονομίας από αυτήν της περιόδου του 1950 είναι ότι σήμερα, περισσότερο από τότε, απαιτείται οι επιχειρήσεις να διεξάγουν και σημαντική εξαγωγική δραστηριότητα, δεν είναι εύκολο πλέον να σταθεί επιχείρηση στα όρια μόνο της εγχώριας αγοράς. Σήμερα, οι οικονομίες κλίμακας πραγματοποιούνται κατά κανόνα σε διεθνή κλίμακα και άρα η εξαγωγική δραστηριότητα είναι όρος εκ των ων ουκ άνευ για τη βιωσιμότητα αυτών των επιχειρήσεων. Ενώ τα παραπάνω αφορούν τον παραγωγικό ιστό της οικονομίας και την ενίσχυσή του δεν πρέπει να παραβλέψουμε τη διάκριση παραγωγικής-μη παραγωγικής εργασίας και αντίστοιχων δραστηριοτήτων. Ανεξάρτητα σε ποιο οικονομικό σύστημα παραγωγής αναφερόμαστε θα πρέπει να υπάρχει παραγωγή από την οποία θα προέλθει η κατανάλωση και η αναπαραγωγή του συστήματος και βεβαίως πλεόνασμα (υπεραξία στη σύγχρονη κοινωνία). Αν το πλεόνασμα επενδύεται, δηλαδή ξοδεύεται παραγωγικά, τότε αυξάνονται η παραγωγή και το εισόδημα της οικονομίας, ενώ αν το πλεόνασμα καταναλώνεται (δηλαδή δεν επενδύεται), τότε η οικονομία συρρικνώνεται. Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι στην ελληνική οικονομία το «βάρος» των μη παραγωγικών τομέων της οικονομίας είναι αρκετά μεγάλο και αυτό επιτείνει την κρίση και μια εναλλακτική οικονομική πολιτική θα πρέπει να στοχεύει αφενός στη διεύρυνση της παραγωγικής βάσης της οικονομίας και αφετέρου στη συρρίκνωση ει δυνατόν των μη παραγωγικών δραστηριοτήτων. Στις μη παραγωγικές δραστηριότητες της οικονομίας συμπεριλαμβάνονται το εμπόριο, οι κτηματομεσιτικές και χρηματοπιστωτικές δραστηριότητες και βεβαίως ο κρατικός μηχανισμός με όλη τη γραφειοκρατία. Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι οι δραστηριότητες αυτές δεν μπορούν να αυξάνονται για πολύ (έστω και με τα σημερινά τους μεγέθη), διότι υποστηρίζονται από το πλεόνασμα που μπορεί να επενδυθεί στην παραγωγική διαδικασία και η επέκταση των μη παραγωγικών κλάδων συνεπάγεται μείωση του δυνάμενου να επενδυθεί πλεονάσματος, εξασθένιση της μεγέθυνσης και άρα επιδείνωση της κρίσης. Συνεπώς δεν νοείται έξοδος από την κρίση χωρίς τις καινοτομίες και την αποδυνάμωση, αν όχι την ευθανασία, του χρηματοπιστωτικού κεφαλαίου, αλλά και μεγάλου μέρους των μη παραγωγικών δραστηριοτήτων και της γραφειοκρατίας. Σε αυτό το πλαίσιο είναι φανερό ότι οικονομική ανάπτυξη στην Ελλάδα δεν πρόκειται να υπάρξει στο βαθμό που το όποιο θετικό αποτέλεσμα της οικονομίας, δηλαδή η παραγωγή οικονομικού πλεονάσματος είτε καταναλώνεται αντιπαραγωγικά είτε χρησιμοποιείται τώρα και στο μέλλον για την αποπληρωμή τόκων και χρεολυσίων ενός υπέρογκου χρέους που εν πολλοίς δημιουργείται από την ίδια τη λειτουργία του συστήματος. Ειδικότερα, η δημιουργία της ΟΝΕ και του κοινού νομίσματος χωρίς άλλες ασφαλιστικές δικλείδες δεν μπορούσε παρά να οξύνει την άνιση και στρεβλή ανάπτυξη μεταξύ των χωρών μελών της ΟΝΕ. Αυτό σε συνδυασμό με μια πολιτική ηγεσία χωρίς όραμα και το χειρότερο με βραχυχρόνια οπτική οδήγησε σε μια κατάσταση catch-22, δηλαδή πρόβλημα δίχως λύση εξαιτίας της ύπαρξης αντιφατικών κανόνων και ρυθμίσεων που έχουν επιβληθεί και η χώρα δεν ελέγχει. 16

17 Είναι βέβαιο ότι η Ελλάδα δεν πρέπει να αποδεχτεί το ρόλο π.χ. του ιδιώτη που δανείστηκε από τράπεζα για τις στεγαστικές του ανάγκες και τώρα βρίσκεται σε αδυναμία εκπλήρωσης των υποχρεώσεών του. Το πρόβλημα δημιουργήθηκε ιδίως από τη λειτουργία ολόκληρου του συστήματος, που εκ κατασκευής του ευνοεί τις χώρες που ξεκινούν με απόλυτο ανταγωνιστικό πλεονέκτημα και ενάντια στις χώρες με απόλυτο ανταγωνιστικό μειονέκτημα. Συνεπώς, δεν μπορεί να ζητείται από τους πολίτες να συμβάλλουν στη διάσωση της ΟΝΕ, το μέλλον της οποίας θα ήταν αμφίβολο σε περίπτωση εξόδου της Ελλάδας, και ταυτόχρονα να υφίστανται τεράστιες θυσίες ρίχνοντας στον βωμό αυτής της «ένωσης» και του χρηματοπιστωτικού κεφαλαίου το 28% του εργατικού της δυναμικού προκειμένου η χώρα να εκπληρώνει τις συμβατικές της υποχρεώσεις προς τους εταίρους της. Η επίτευξη αυτών των υποχρεώσεων οδηγεί σε υψηλότερη φορολογία προκειμένου να πληρωθούν τόκοι ή χρεoλύσια ή και τα δύο μαζί, επομένως ακόμη λιγότερη επένδυση και άρα ανάπτυξη, συνεπώς υψηλότερη φορολογία για να επιτευχθούν τα ίδια φορολογικά έσοδα κ.ο.κ. σε μία ελικοειδή και εν τέλει καταστροφική κάθοδο που για την ανακοπή της θα πρέπει ληφθούν ριζοσπαστικές αποφάσεις. 6. Συμπεράσματα Το επιχείρημα που αναπτύξαμε είναι ότι οι οικονομικές κρίσεις είναι ενδημικές στη φύση της καπιταλιστικής παραγωγής που αποσκοπεί στην επίτευξη του μέγιστου δυνατού κέρδους ως αυτοσκοπό. Αυτή η ροπή του κεφαλαίου οδηγεί στην κεφαλαιοποίηση της παραγωγικής διαδικασίας ως η αποτελεσματικότερη μέθοδος για την αύξηση των κερδών. Όταν όμως τα αυξημένα κέρδη εκτιμώνται ως προς το επενδυμένο κεφάλαιο διαπιστώνεται θεωρητικά και τεκμηριώνεται εμπειρικά η πτώση στο ποσοστό κέρδους, το οποίο σε βάθος χρόνου οδηγεί σε στασιμότητα στα κέρδη, αποθάρρυνση των επενδύσεων, υποχρησιμοποίηση του κεφαλαίου, μείωση της παραγωγής και αύξηση της ανεργίας. Αυτές είναι οι τάσεις που εντοπίζονται στις χώρες του ΟΟΣΑ και ιδίως στις ΗΠΑ (οι οποίες παράγουν το 25% περίπου του παγκόσμιου ΑΕΠ) και καθορίζουν την πορεία της διεθνούς οικονομίας. Η ελληνική οικονομία από μόνη της, αλλά και ως μέρος της παγκόσμιας οικονομίας συμβαδίζει με αυτόν τον οικονομικό κύκλο, άλλοτε λίγο μπροστά και άλλοτε λίγο πίσω. Το δημόσιο χρέος ως πρόβλημα της ελληνικής οικονομίας εμφανίζεται σε κάθε μεγάλη οικονομική κρίση (Τσουλφίδης 2012). Αυτό δεν είναι αποκλειστικά ελληνικό φαινόμενο, αλλά χαρακτηριστικό όλων των ασθενέστερων οικονομιών που συστηματικά πτωχεύουν σε περιόδους μεγάλων οικονομικών κρίσεων. Η έλευση της Τρόικας και οι πολιτικές που εφαρμόστηκαν είχαν διττό διακηρυγμένο στόχο: να διορθώσουν τα κακώς κείμενα της ελληνικής οικονομίας (μνημόνιο) και βεβαίως στο τέλος να πάρουν πίσω τα δανεικά με κάποιο κέρδος. Μεταξύ των δύο στόχων, ο πρώτος υπάχθηκε στην εξυπηρέτηση του δεύτερου, που αποτέλεσε, ίσως, το μόνο στόχο. 7. Αναφορές Bronfrenbrener M. (1969) Is the Business Cycle Obsolete? New York: New York University Press. Kaldor N. (1967) Strategic Factors in Economic Development. New York: Cornell University. 17

18 Μαριόλης Θ. (2011) Ελλάδα, Ευρωπαϊκή Ένωση και Οικονομική Κρίση. Αθήνα: Εκδόσεις Matura. Μπάτσης Δ. (1947 [1977]) Η Βαρειά Βιομηχανία στην Ελλάδα. Αθήνα: Κέδρος. Paitaridis D. & Tsoulfidis L. (2012) The Growth of Unproductive Activities, the Rate of Profit, and the Phase-Change of the US Economy. Review of Radical Political Economics, 44: Papageorgiou A. & Tsoulfidis L. (2006) Kondratiev, Marx and the Long Cycle. Indian Development Review, June 2006: Samuelson, P. (1973, [1948]) Economics. New York: McGraw-Hill. Τσαλίκη Π. & Τσουλφίδης Λ. (2013) Δοκίμια Πολιτικής Οικονομίας. Θεσσαλονίκη: Εκδόσεις Τζιόλας. Τσουλφίδης Λ. (1999 [2001]) Μακρά Κύματα στην Ελληνική Οικονομία. Αρχείο Οικονομικής Ιστορίας, 12: Παρουσιάστηκε στο Συνέδριο της Ελληνικής Εταιρίας Οικονομικής Ιστορίας, Σπέτσες Οκτώβριος Tsoulfidis L. (2001) Rethinking Long Cycles: Are the 1990s the Onset of a New Phase of Capital Accumulation? In Georgakopoulos Th., Paraskevopoulos C. and Smithin J. (eds.) Globalization and Economic Growth. A Critical Evaluation. Toronto: Athenian Policy Forum Press. MPRA_paper_39739.pdf Τσουλφίδης Λ. (2003 [2013]) Οικονομική Ιστορία της Ελλάδας. Θεσσαλονίκη: Εκδόσεις Πανεπιστημίου Μακεδονίας. Tsoulfidis L. (2010) Competing Schools of Economic Thought. Heidelberg: Springer. Τσουλφίδης Λ. (2012) Οι πτωχεύσεις του ελληνικού κράτους. Κείμενο Εργασίας: Tsoulfidis L. (2013) The New Golden Age of Accumulation, the New Depression and the Greek Economy. Social Cohesion and Development, 8 (1): Weber S. (1997) The End of Business Cycle? Foreign Affairs, 76:

Οι αιτίες του χρέους των χωρών της περιφέρειας: Συμμετοχή στην ΟΝΕ και ελλείμματα του ιδιωτικού τομέα

Οι αιτίες του χρέους των χωρών της περιφέρειας: Συμμετοχή στην ΟΝΕ και ελλείμματα του ιδιωτικού τομέα ΣΥΝΟΨΗ 21 ΣΥΝΟΨΗ Οι αιτίες του χρέους των χωρών της περιφέρειας: Συμμετοχή στην ΟΝΕ και ελλείμματα του ιδιωτικού τομέα 1. Η αναταραχή στην Ευρωζώνη οφείλεται στην παγκόσμια κρίση χρηματιστικοποίησης η

Διαβάστε περισσότερα

Εάν το ποσοστό υποχρεωτικών καταθέσεων είναι 25% και υπάρξει μια αρχική κατάθεση όψεως 2.000 σε μια εμπορική Τράπεζα, τότε η μέγιστη ρευστότητα που μπορεί να δημιουργηθεί από αυτή την κατάθεση είναι: Α.

Διαβάστε περισσότερα

Η ΚΡΙΣΗ ΞΕΠΕΡΑΣΤΗΚΕ ΚΑΘΩΣ ΛΕΝΕ;

Η ΚΡΙΣΗ ΞΕΠΕΡΑΣΤΗΚΕ ΚΑΘΩΣ ΛΕΝΕ; Η ΚΡΙΣΗ ΞΕΠΕΡΑΣΤΗΚΕ ΚΑΘΩΣ ΛΕΝΕ; Καθώς έχουν περάσει, από το 2008 οπότε και ξέσπασε η μεγαλύτερη καπιταλιστική κρίση μετά την κρίση του 1929, οι πάντες σχεδόν συμπεριφέρονται σαν να έχει ξεπεραστεί η κρίση

Διαβάστε περισσότερα

Α) ΒΑΣΙΚΕΣ ΤΑΣΕΙΣ ΠΟΥ ΕΠΗΡΕΑΖΟΥΝ ΤΙΣ ΕΠΕΝΔΥΣΕΙΣ

Α) ΒΑΣΙΚΕΣ ΤΑΣΕΙΣ ΠΟΥ ΕΠΗΡΕΑΖΟΥΝ ΤΙΣ ΕΠΕΝΔΥΣΕΙΣ ΔΗΜΟΣΙΟΝΟΜΙΚΕΣ ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΛΙΤΟΤΗΤΑΣ Μελέτη του ΔΝΤ για 17 χώρες του ΟΑΣΑ επισημαίνει ότι για κάθε ποσοστιαία μονάδα αύξησης του πρωτογενούς πλεονάσματος, το ΑΕΠ μειώνεται κατά 2 ποσοστιαίες μονάδες και

Διαβάστε περισσότερα

1. ΑΝΟΙΚΤΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΣΤΗ ΜΑΚΡΟΧΡΟΝΙΑ ΠΕΡΙΟΔΟ

1. ΑΝΟΙΚΤΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΣΤΗ ΜΑΚΡΟΧΡΟΝΙΑ ΠΕΡΙΟΔΟ 1. ΑΝΟΙΚΤΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΣΤΗ ΜΑΚΡΟΧΡΟΝΙΑ ΠΕΡΙΟΔΟ Το διάγραμμα κυκλικής ροής της οικονομίας (κεφ. 3, σελ. 100 Mankiw) Εισόδημα Υ Ιδιωτική αποταμίευση S Αγορά συντελεστών Αγορά χρήματος Πληρωμές συντελεστών

Διαβάστε περισσότερα

Αν. Καθ. Μαρία Καραμεσίνη ΠΑΝΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ. Ημερίδα ΕΙΕΑΔ,«Η αγορά εργασίας σε κρίση», Αθήνα, 9 Ιουλίου 2012

Αν. Καθ. Μαρία Καραμεσίνη ΠΑΝΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ. Ημερίδα ΕΙΕΑΔ,«Η αγορά εργασίας σε κρίση», Αθήνα, 9 Ιουλίου 2012 Αν. Καθ. Μαρία Καραμεσίνη ΠΑΝΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ Ημερίδα ΕΙΕΑΔ,«Η αγορά εργασίας σε κρίση», Αθήνα, 9 Ιουλίου 2012 Ιστορική κρίση της αγοράς εργασίας ύψος της ανεργίας χωρίς ιστορικό προηγούμενο (22.6%) πολύ

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στη Διεθνή Μακροοικονομική. Ισοζύγιο Πληρωμών, Συναλλαγματικές Ισοτιμίες, Διεθνείς Χρηματαγορές και το Διεθνές Νομισματικό Σύστημα

Εισαγωγή στη Διεθνή Μακροοικονομική. Ισοζύγιο Πληρωμών, Συναλλαγματικές Ισοτιμίες, Διεθνείς Χρηματαγορές και το Διεθνές Νομισματικό Σύστημα Εισαγωγή στη Διεθνή Μακροοικονομική Ισοζύγιο Πληρωμών, Συναλλαγματικές Ισοτιμίες, Διεθνείς Χρηματαγορές και το Διεθνές Νομισματικό Σύστημα 1 Αντικείµενο Διεθνούς Μακροοικονοµικής Η διεθνής µακροοικονοµική

Διαβάστε περισσότερα

Μακροοικονομικές προβλέψεις για την κυπριακή οικονομία

Μακροοικονομικές προβλέψεις για την κυπριακή οικονομία Μακροοικονομικές προβλέψεις για την κυπριακή οικονομία Οι μακροοικονομικές προβλέψεις για την ανάπτυξη της κυπριακής οικονομίας έχουν αναθεωρηθεί σημαντικά προς τα κάτω τόσο για το 2012 όσο και για το

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 1. Αξιολόγηση των µακροοικονοµικών επιπτώσεων του ΚΠΣ III

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 1. Αξιολόγηση των µακροοικονοµικών επιπτώσεων του ΚΠΣ III ΠΑΡΑΡΤΗΜΑΤΑ 152 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 1 Αξιολόγηση των µακροοικονοµικών επιπτώσεων του ΚΠΣ III Η εκ των προτέρων αξιολόγηση των µακροοικονοµικών επιπτώσεων του 3 ου ΚΠΣ µπορεί να πραγµατοποιηθεί µε τρόπους οι οποίοι

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΛΥΣΕΙΣ

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΛΥΣΕΙΣ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2011 Μάθημα: ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ Ημερομηνία και ώρα εξέτασης: ευτέρα, 6 Ιουνίου 2011

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΛΥΣΕΙΣ

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΛΥΣΕΙΣ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2013 Μάθημα: ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ Ημερομηνία και ώρα εξέτασης: Δευτέρα, 3 Ιουνίου 2013

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΜΙΚΡΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ

ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΜΙΚΡΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ Χωρίζεται σε δύο μεγάλες περιοχές: -ΜΙΚΡΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ -ΜΑΚΡΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΜΙΚΡΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ Η συμπεριφορά της οικονομικής μονάδας (καταναλωτής, νοικοκυριό, επιχείρηση, αγορά). Εξετάζει θέματα

Διαβάστε περισσότερα

4. Τιμές και συναλλαγματική ισοτιμία μακροχρόνια

4. Τιμές και συναλλαγματική ισοτιμία μακροχρόνια 4. Τιμές και συναλλαγματική ισοτιμία μακροχρόνια 1. Ο νόμος της μιας τιμής και η ισοδυναμία των αγοραστικών δυνάμεων (ΙΑΔ) 2. Η νομισματική προσέγγιση της συναλλαγματικής ισοτιμίας 3. Ερμηνεύοντας τα εμπειρικά

Διαβάστε περισσότερα

Η Ελλάδα δεν είναι μια ιδιαίτερη περίπτωση: Η αρχιτεκτονική της ευρωζώνης, η κατάρρευση των περιφερειακών οικονομιών και οι επιλογές πολιτικής

Η Ελλάδα δεν είναι μια ιδιαίτερη περίπτωση: Η αρχιτεκτονική της ευρωζώνης, η κατάρρευση των περιφερειακών οικονομιών και οι επιλογές πολιτικής Η Ελλάδα δεν είναι μια ιδιαίτερη περίπτωση: Η αρχιτεκτονική της ευρωζώνης, η κατάρρευση των περιφερειακών οικονομιών και οι επιλογές πολιτικής Ηλίας Κικίλιας Διευθυντής Ερευνών Εθνικό Κέντρο Κοινωνικών

Διαβάστε περισσότερα

«ΑΠΟΘΕΜΑΤΙΚΑ ΝΟΜΙΣΜΑΤΑ ΣΤΟ ΔΙΕΘΝΕΣ. ΝΟΜΙΣΜΑΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ» (σελ. 196-206)

«ΑΠΟΘΕΜΑΤΙΚΑ ΝΟΜΙΣΜΑΤΑ ΣΤΟ ΔΙΕΘΝΕΣ. ΝΟΜΙΣΜΑΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ» (σελ. 196-206) ΠΑΝΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ & ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΔΙΕΘΝΩΝ & ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ: ΔΙΕΘΝΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΜΑΘΗΜΑ: ΓΕΩΠΟΛΙΤΙΚΗ ΤΩΝ ΚΕΦΑΛΑΙΑΓΟΡΩΝ ΔΙΔΑΣΚΩΝ: ΑΝ. ΜΑΣΤΡΟΓΙΑΝΝΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Κανόνας Χρυσού. Διεθνής Μακροοικονομική Πολιτική (κεφ.18) Σύστημα κανόνα χρυσού: σε ποια χρονική περίοδο αναφέρεται; Λειτουργία του κανόνα χρυσού

Κανόνας Χρυσού. Διεθνής Μακροοικονομική Πολιτική (κεφ.18) Σύστημα κανόνα χρυσού: σε ποια χρονική περίοδο αναφέρεται; Λειτουργία του κανόνα χρυσού Κανόνας Χρυσού Διεθνής Μακροοικονομική Πολιτική (κεφ.18) Το Διεθνές Νομισματικό Σύστημα 1870-1973 Βασικές αρχές λειτουργίας Ιστορικά (ποια περίοδο καλύπτει) Εξωτερική ισορροπία (ισοζύγιο πληρωμών ισοσκελισμένο)

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στη Διεθνή Μακροοικονομική.! Καθ. ΓΙΩΡΓΟΣ ΑΛΟΓΟΣΚΟΥΦΗΣ Οικονομικό Πανεπιστήμιο Αθηνών

Εισαγωγή στη Διεθνή Μακροοικονομική.! Καθ. ΓΙΩΡΓΟΣ ΑΛΟΓΟΣΚΟΥΦΗΣ Οικονομικό Πανεπιστήμιο Αθηνών Εισαγωγή στη Διεθνή Μακροοικονομική! Καθ. ΓΙΩΡΓΟΣ ΑΛΟΓΟΣΚΟΥΦΗΣ Οικονομικό Πανεπιστήμιο Αθηνών Αντικείμενο Διεθνούς Μακροοικονομικής Η διεθνής μακροοικονομική ασχολείται με το προσδιορισμό των βασικών μακροοικονομικών

Διαβάστε περισσότερα

ΔΟΜΗ ΑΠΑΝΤΗΣΗΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗ:

ΔΟΜΗ ΑΠΑΝΤΗΣΗΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗ: Θέματα Εθνικής Σχολής Δημόσιας Διοίκησης και Αυτοδιοίκησης 24 ος Διαγωνισμός Εξεταζόμενο μάθημα: Μικροοικονομική Μακροοικονομική και Δημόσια Οικονομική Θέμα 3ο (κληρώθηκε) α) Ποια μέσα διαθέτει η Ευρωπαϊκή

Διαβάστε περισσότερα

Εξειδικευμένοι Συντελεστές Παραγωγής και Διανομή του Εισοδήματος. Το Υπόδειγμα των Jones και Samuelson

Εξειδικευμένοι Συντελεστές Παραγωγής και Διανομή του Εισοδήματος. Το Υπόδειγμα των Jones και Samuelson Εξειδικευμένοι Συντελεστές Παραγωγής και Διανομή του Εισοδήματος Το Υπόδειγμα των Jones και Samuelson Διεθνές Εμπόριο και Διανομή του Εισοδήματος Υπάρχουν δύο βασικοί λόγοι για τους οποίους το διεθνές

Διαβάστε περισσότερα

Η ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΡΙΣΗ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ: ΑΙΤΙΑ & ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ. 8 Ιουνίου, 2012

Η ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΡΙΣΗ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ: ΑΙΤΙΑ & ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ. 8 Ιουνίου, 2012 Η ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΡΙΣΗ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ: ΑΙΤΙΑ & ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ 8 Ιουνίου, 2012 ΠΕΡΙΛΗΨΗ Διαστάσεις της κρίσης Γενεσιουργές Αιτίες & Συστημικές Αδυναμίες Προσπάθειες Επίλυσης Γιατί η ύφεση είναι τόσο βαθειά & παρατεταμένη;

Διαβάστε περισσότερα

Ρ. Χάουσμαν: Η λύση βρίσκεται στις εξαγωγές Κέρδος online 10/6/2011 15:26 http://www.kerdos.gr/default.aspx?id=1511781&nt=103 Περισσότερα προβλήματα θα δημιουργούσε παρά θα επέλυε τυχόν έξοδος της Ελλάδας

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙΚΟΝOMIKA ΓΙΑ ΔΙΕΥΘΥΝΤΙΚΑ ΣΤΕΛΕΧΗ

ΟΙΚΟΝOMIKA ΓΙΑ ΔΙΕΥΘΥΝΤΙΚΑ ΣΤΕΛΕΧΗ Πρόγραμμα Μεταπτυχιακών Σπουδών «Διοίκηση και Διαχείριση Οικονομικών Μονάδων & Οργανισμών (ΔΔΟΜΟ)» με κατεύθυνση τη "Στρατηγική Διοίκηση" Θεματική Ενότητα 2 ΟΙΚΟΝOMIKA ΓΙΑ ΔΙΕΥΘΥΝΤΙΚΑ ΣΤΕΛΕΧΗ Ακαδημαϊκό

Διαβάστε περισσότερα

Τριμηνιαία Έκθεση για την Ελληνική Οικονομία Τεύχος 1/03

Τριμηνιαία Έκθεση για την Ελληνική Οικονομία Τεύχος 1/03 Ίδρυμα Οικονομικών & Βιομηχανικών Ερευνών Η Ελληνική Οικονομία 1/03 Τριιμηνιιαίία Έκθεση Αρ.. Τεύχους 36,, ΙΙούνι ιος 2003 ΕΠΙΣΚΟΠΗΣΗ--ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ ΑΑσσθθεεννεεί ίίςς εεννδδεεί ίίξξεει ιιςς ββεελλττί ίίωσσηηςς

Διαβάστε περισσότερα

Δ. Κ. ΜΑΡΟΥΛΗΣ Διευθυντής Διεύθυνση Οικονομικών Μελετών Alpha Bank. H Ελληνική Εμπειρία ως Οδηγός για την Κύπρο

Δ. Κ. ΜΑΡΟΥΛΗΣ Διευθυντής Διεύθυνση Οικονομικών Μελετών Alpha Bank. H Ελληνική Εμπειρία ως Οδηγός για την Κύπρο Δ. Κ. ΜΑΡΟΥΛΗΣ Διευθυντής Διεύθυνση Οικονομικών Μελετών Alpha Bank H Ελληνική Εμπειρία ως Οδηγός για την Κύπρο Διάρθρωση Παρουσίασης Α. Γιατί επιδιώκεται η ένταξη στη Ζώνη του Ευρώ από μικρές οικονομίες

Διαβάστε περισσότερα

Συναθροιστική ζήτηση και προσφορά

Συναθροιστική ζήτηση και προσφορά Συναθροιστική ζήτηση και Κεφάλαιο 31 Εισαγωγή στην Μακροοικονομική Τμήμα Λογιστικής και Χρηματοοικονομικής Πανεπιστήμιο Μακεδονίας. Βραχυχρόνιες οικονομικές διακυμάνσεις Η οικονομική δραστηριότητα παρουσιάζει

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΕΡΓΙΑ ΟΡΙΣΜΟΣ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΑΝΑΔΡΟΜΗ ΜΟΡΦΕΣ ΑΝΕΡΓΙΑΣ

ΑΝΕΡΓΙΑ ΟΡΙΣΜΟΣ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΑΝΑΔΡΟΜΗ ΜΟΡΦΕΣ ΑΝΕΡΓΙΑΣ ΑΝΕΡΓΙΑ ΟΡΙΣΜΟΣ Η κατάσταση έλλειψης εργασίας, κατά την οποία υπάρχει δυσαρμονία μεταξύ προσφοράς και ζήτησης, προσφέρονται λίγες θέσεις εργασίας, ενώ υπάρχουν πάρα πολλοί ενδ9ιαφερόμενοι. Είναι έννοια

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΔΕΛΤΙΟ. ΕΚΔΙΔΕΤΑΙ ΑΠΟ ΤΗΝ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΜΕΛΕΤΩΝ ΤΟΥ ΣΥΓΚΡΟΤΗΜΑΤΟΣ ΤΗΣ ΤΡΑΠΕΖΑΣ ΚΥΠΡΟΥ, ΤΕΥΧΟΣ αρ.

ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΔΕΛΤΙΟ. ΕΚΔΙΔΕΤΑΙ ΑΠΟ ΤΗΝ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΜΕΛΕΤΩΝ ΤΟΥ ΣΥΓΚΡΟΤΗΜΑΤΟΣ ΤΗΣ ΤΡΑΠΕΖΑΣ ΚΥΠΡΟΥ, ΤΕΥΧΟΣ αρ. ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΔΕΛΤΙΟ ΕΚΔΙΔΕΤΑΙ ΑΠΟ ΤΗΝ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΜΕΛΕΤΩΝ ΤΟΥ ΣΥΓΚΡΟΤΗΜΑΤΟΣ ΤΗΣ ΤΡΑΠΕΖΑΣ ΚΥΠΡΟΥ, ΤΕΥΧΟΣ αρ. 30, ΙΟΥΝΙΟΣ 2010 ΔΙΕΘΝΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ Σύμφωνα με την έκθεση του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου

Διαβάστε περισσότερα

5. Tο προϊόν και η συναλλαγματική ισοτιμία βραχυχρόνια

5. Tο προϊόν και η συναλλαγματική ισοτιμία βραχυχρόνια 5. Tο προϊόν και η συναλλαγματική ισοτιμία βραχυχρόνια 1. Οι προσδιοριστικοί παράγοντες της συνολικής ζήτησης 2. H βραχυχρόνια ισορροπία στην αγορά προϊόντος 3. Η βραχυχρόνια ισορροπία στην αγορά περιουσιακών

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ERSA

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ERSA ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ERSA ΜΕΛΟΣ ΤΗΣ ΔΙΕΘΝΟΥΣ ΚΑΙ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ (RSAI, ERSA) Οικονομική Κρίση και Πολιτικές Ανάπτυξης και Συνοχής 10ο Τακτικό Επιστημονικό

Διαβάστε περισσότερα

Αγορές. in DEEP ANALYSIS. Μείωση του Συστημικού Κινδύνου στις Διεθνείς Αγορές. Α γ ο ρ έ ς. Κύρια Σημεία

Αγορές. in DEEP ANALYSIS. Μείωση του Συστημικού Κινδύνου στις Διεθνείς Αγορές. Α γ ο ρ έ ς. Κύρια Σημεία Είναι Πράγματι οι Γερμανοί Φτωχότεροι από τους Έλληνες, in DEEP ANALYSIS Αγορές Μείωση του Συστημικού Κινδύνου στις Διεθνείς Αγορές του Στρατή Κωνσταντίνου in DEEP ANALYSIS Η κατανομή του πλούτου μεταξύ

Διαβάστε περισσότερα

Αριθμός Εργαζόμενων ΕΛΛΑΔΑ & Δ. ΕΥΡΩΠΗ 3 7 1.162 Η.Π.Α. 2 4 1.715 ΝΟΤΙΟΑΝΑΤΟΛΙΚΗ ΕΥΡΩΠΗ 5 6 1.629 ΑΝΑΤΟΛΙΚΗ ΜΕΣΟΓΕΙΟΣ 3 8 1.031 ΣΥΝΟΛΟ 13 24 5.

Αριθμός Εργαζόμενων ΕΛΛΑΔΑ & Δ. ΕΥΡΩΠΗ 3 7 1.162 Η.Π.Α. 2 4 1.715 ΝΟΤΙΟΑΝΑΤΟΛΙΚΗ ΕΥΡΩΠΗ 5 6 1.629 ΑΝΑΤΟΛΙΚΗ ΜΕΣΟΓΕΙΟΣ 3 8 1.031 ΣΥΝΟΛΟ 13 24 5. ΤΙΤΑΝ Α.Ε. ΓΕΝΙΚΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΤΑΙΡΙΑ ΚΑΙ ΤΟΝ ΟΜΙΛΟ Η ΤΙΤΑΝ Α.Ε. είναι ένας Όμιλος εταιριών με μακρόχρονη πορεία στη βιομηχανία τσιμέντου. Ιδρύθηκε το 1902 και η έδρα του βρίσκεται στα Άνω Πατήσια. Ο Όμιλος

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΟ 34 ΑΡΧΕΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΑΝΑΛΥΣΗΣ

ΔΕΟ 34 ΑΡΧΕΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΑΝΑΛΥΣΗΣ ΔΕΟ 34 ΑΡΧΕΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΑΝΑΛΥΣΗΣ 100 ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΠΟΛΛΑΠΛΩΝ ΕΠΙΛΟΓΩΝ ΠΡΟΣ ΕΠΙΛΥΣΗ Vol. 1 ΑΘΗΝΑ ΜΑΪΟΣ 2013 ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ - ΣΥΝΤΑΞΗ 1 ΤΟΜΟΣ 1 ΜIΚΡΟΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΘΕΩΡΙΑ ΚΑΤΑΝΑΛΩΤΗ 1) Εάν ο οριακός λόγος υποκατάστασης

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΙΣΟΖΥΓΙΟ ΠΛΗΡΩΜΩΝ

ΤΟ ΙΣΟΖΥΓΙΟ ΠΛΗΡΩΜΩΝ ΤΟ ΙΣΟΖΥΓΙΟ ΠΛΗΡΩΜΩΝ Oι συναλλαγές μιας χώρας με τον υπόλοιπο κόσμο, συμπεριλαμβανομένων τόσο των εμπορικών όσο και των χρηματοοικονομικών ροών, καταγράφονται στο ισοζύγιο διεθνών πληρωμών. Oι συναλλαγές

Διαβάστε περισσότερα

Διεθνής Οικονομική και Παγκόσμια Οικονομία ΓΙΩΡΓΟΣ ΑΛΟΓΟΣΚΟΥΦΗΣ

Διεθνής Οικονομική και Παγκόσμια Οικονομία ΓΙΩΡΓΟΣ ΑΛΟΓΟΣΚΟΥΦΗΣ Διεθνής Οικονομική και Παγκόσμια Οικονομία ΓΙΩΡΓΟΣ ΑΛΟΓΟΣΚΟΥΦΗΣ Διεθνής Οικονομική 1. Διεθνές εμπόριο, Διεθνής Εμπορική Πολιτική και Διεθνείς Εμπορικές Συμφωνίες και Θεσμοί 2. Μακροοικονομική Ανοικτών

Διαβάστε περισσότερα

Τριμηνιαίο Δελτίο Οικονομικής Συγκυρίας

Τριμηνιαίο Δελτίο Οικονομικής Συγκυρίας Τριμηνιαίο Δελτίο Οικονομικής Συγκυρίας για τον τομέα ΤΠΕ Α Τρίμηνο 1. ΔΕΙΚΤΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟΥ ΚΛΙΜΑΤΟΣ ΤΟΜΕΑ ΤΠΕ 2. ΔΕΙΚΤΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΩΝ ΠΡΟΣΔΟΚΙΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΤΠΕ 3. ΔΕΙΚΤΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΩΝ ΠΡΟΣΔΟΚΙΩΝ ΛΙΑΝΙΚΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΡΙΜΗΝΙΑΙΟ ΕΛΤΙΟ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΣΥΓΚΥΡΙΑΣ ΣΤΟΝ ΤΟΜΕΑ ΤΗΛΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΩΝ ΚΑΙ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ

ΤΡΙΜΗΝΙΑΙΟ ΕΛΤΙΟ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΣΥΓΚΥΡΙΑΣ ΣΤΟΝ ΤΟΜΕΑ ΤΗΛΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΩΝ ΚΑΙ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ Ι ΡΥΜΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ & ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ FOUNDATION FOR ECONOMIC & INDUSTRIAL RESEARCH Τσάµη Καρατάση 11, 117 42 Αθήνα, Tηλ.: 210 92 11 200-10, Fax:210 92 33 977 11 Tsami Karatassi, 117 42 Athens, Greece,

Διαβάστε περισσότερα

«Η πορεία της Ελλάδας. πριν και μετά το Μνημόνιο»

«Η πορεία της Ελλάδας. πριν και μετά το Μνημόνιο» ΤΕΙ ΠΕΙΡΑΙΑ ΣΧΟΛΗ ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΤΜΗΜΑ ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ Πτυχιακή εργασία «Η πορεία της Ελλάδας πριν και μετά το Μνημόνιο» Προπτυχιακή φοιτήτρια: ΝΙΚΙΑ ΕΛΕΝΗ Επιβλέπων καθηγητής: ΓΑΡΟΥΦΑΛΛΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Ενημερωτικό δελτίο 1 ΓΙΑΤΙ ΧΡΕΙΑΖΕΤΑΙ Η ΕΕ ΕΝΑ ΕΠΕΝΔΥΤΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ;

Ενημερωτικό δελτίο 1 ΓΙΑΤΙ ΧΡΕΙΑΖΕΤΑΙ Η ΕΕ ΕΝΑ ΕΠΕΝΔΥΤΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ; Ενημερωτικό δελτίο 1 ΓΙΑΤΙ ΧΡΕΙΑΖΕΤΑΙ Η ΕΕ ΕΝΑ ΕΠΕΝΔΥΤΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ; Από την έναρξη της παγκόσμιας οικονομικής και χρηματοπιστωτικής κρίσης, η ΕΕ βρίσκεται αντιμέτωπη με χαμηλά επίπεδα επενδύσεων. Απαιτούνται

Διαβάστε περισσότερα

Η επικαιρότητα. της μελέτης. Ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών. Υποχώρηση διεθνούς ζήτησης για τουριστικές υπηρεσίες

Η επικαιρότητα. της μελέτης. Ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών. Υποχώρηση διεθνούς ζήτησης για τουριστικές υπηρεσίες Η επικαιρότητα Ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών της μελέτης 0 Υποχώρηση διεθνούς ζήτησης για τουριστικές υπηρεσίες Συνέχιση της διαρθρωτικής κρίσης του κυπριακού τουρισμού Υιοθέτηση του ευρώ Έλλειμμα στο

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 21: Αντιμετωπίζοντας τις συναλλαγματικές ισοτιμίες

Κεφάλαιο 21: Αντιμετωπίζοντας τις συναλλαγματικές ισοτιμίες Μυρτώ - Σμαρώ Γιαλαμά Α.Μ.: 1207 Μ 075 Διεθνής Πολιτική Οικονομία Μάθημα: Γεωπολιτική των Κεφαλαιαγορών Κεφάλαιο 21: Αντιμετωπίζοντας τις συναλλαγματικές ισοτιμίες 1. Τι είναι η παγκόσμια αγορά συναλλάγματος;

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 5. Αποταμίευση και επένδυση σε μια ανοικτή οικονομία

Κεφάλαιο 5. Αποταμίευση και επένδυση σε μια ανοικτή οικονομία Κεφάλαιο 5 Αποταμίευση και επένδυση σε μια ανοικτή οικονομία Περίγραμμα κεφαλαίου Ισοζύγιο Πληρωμών Ισορροπία της αγοράς αγαθών σε μια ανοικτή οικονομία Αποταμίευση και επένδυση σε μια μικρή ανοικτή οικονομία

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΛΗΨΗ 16 ΟΥ ΚΕΦΑΛΑΙΟΥ

ΠΕΡΙΛΗΨΗ 16 ΟΥ ΚΕΦΑΛΑΙΟΥ ΠΑΝΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ & ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΠΜΣ: ΔΙΕΘΝΩΝ & ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ: ΔΙΕΘΝΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 12/11/2008 ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ: ΓΑΖΩΝΑΣ ΘΩΜΑΣ / ΜΟΥΤΖΟΥΡΗ ΕΛΕΝΗ Α.Μ: 1207Μ065

Διαβάστε περισσότερα

Η ΧΡΗΜΑΤΟΠIΣΤΩΤΙΚΗ ΚΡΙΣΗ ΚΑΙ ΟΙ ΠΡΟΟΠTΙΚΕΣ ΤΟΥ REAL ESTATE. του ΙΩΑΝΝΗ Α. ΜΟΥΡΜΟΥΡΑ Καθηγητή Πανεπιστημίου Μακεδονίας, Προέδρου ΣΟΕ

Η ΧΡΗΜΑΤΟΠIΣΤΩΤΙΚΗ ΚΡΙΣΗ ΚΑΙ ΟΙ ΠΡΟΟΠTΙΚΕΣ ΤΟΥ REAL ESTATE. του ΙΩΑΝΝΗ Α. ΜΟΥΡΜΟΥΡΑ Καθηγητή Πανεπιστημίου Μακεδονίας, Προέδρου ΣΟΕ Η ΧΡΗΜΑΤΟΠIΣΤΩΤΙΚΗ ΚΡΙΣΗ ΚΑΙ ΟΙ ΠΡΟΟΠTΙΚΕΣ ΤΟΥ REAL ESTATE του ΙΩΑΝΝΗ Α. ΜΟΥΡΜΟΥΡΑ Καθηγητή Πανεπιστημίου Μακεδονίας, Προέδρου ΣΟΕ ΕΙΣΑΓΩΓΗ 1. Έχουν ήδη περάσει δύο χρόνια από την έναρξη της παγκόσμιας

Διαβάστε περισσότερα

ΑΛΒΑΝΙΑ Οικονομία & Εξωτερικό Εμπόριο

ΑΛΒΑΝΙΑ Οικονομία & Εξωτερικό Εμπόριο ΑΛΒΑΝΙΑ Οικονομία & Εξωτερικό Εμπόριο Ιανουάριος Σεπτέμβριος 2008 Υπεύθυνος Έκδοσης: Χρήστος Φαρµάκης-Συµβουλος ΟΕΥ Α Επιµέλεια:Σπυρίδων Οικονόµου, Γραµµατέας ΟΕΥ Α - Sonila-Sofia Kisi Πρεσβεία της Ελλάδας

Διαβάστε περισσότερα

Σχετικά Επίπεδα Τιμών και Συναλλαγματικές Ισοτιμίες. Μακροχρόνιοι Προσδιοριστικοί Παράγοντες των Συναλλαγματικών Ισοτιμιών

Σχετικά Επίπεδα Τιμών και Συναλλαγματικές Ισοτιμίες. Μακροχρόνιοι Προσδιοριστικοί Παράγοντες των Συναλλαγματικών Ισοτιμιών Σχετικά Επίπεδα Τιμών και Συναλλαγματικές Ισοτιμίες Μακροχρόνιοι Προσδιοριστικοί Παράγοντες των Συναλλαγματικών Ισοτιμιών 1 Ισοτιµία Δολαρίου Στερλίνας, 1870-2011 $6.00$$ $5.00$$ $4.00$$ $3.00$$ $2.00$$

Διαβάστε περισσότερα

Ίδρυµα Οικονοµικών & Βιοµηχανικών Ερευνών. Τριµηνιαία Έκθεση για την Ελληνική Οικονοµία 01-2012

Ίδρυµα Οικονοµικών & Βιοµηχανικών Ερευνών. Τριµηνιαία Έκθεση για την Ελληνική Οικονοµία 01-2012 Ίδρυµα Οικονοµικών & Βιοµηχανικών Ερευνών Τριµηνιαία Έκθεση για την Ελληνική Οικονοµία 01-2012 Το διεθνές περιβάλλον επιδεινώνεται 2011 Νέα επιβράδυνση ανάπτυξης παγκόσµιας οικονοµίας στο δ τρίµηνο του

Διαβάστε περισσότερα

Μακροοικονομική. Μακροοικονομική Θεωρία και Πολιτική. Αναπτύχθηκε ως ξεχωριστός κλάδος: Γιατί μελετάμε ακόμη την. Μακροοικονομική Θεωρία και

Μακροοικονομική. Μακροοικονομική Θεωρία και Πολιτική. Αναπτύχθηκε ως ξεχωριστός κλάδος: Γιατί μελετάμε ακόμη την. Μακροοικονομική Θεωρία και Μακροοικονομική Θεωρία και Πολιτική Εισαγωγή: με τι ασχολείται Ποια είναι η θέση της μακροοικονομικής σήμερα; Χρησιμότητα - γιατί μελετάμε την μακροοικονομική θεωρία; Εξέλιξη θεωρίας και σχέση με την πολιτική

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΛΥΣΕΙΣ

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΛΥΣΕΙΣ YΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΑ ΑΝΩΤΕΡΑ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΑ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΑ Ι ΡΥΜΑΤΑ Μάθηµα: ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ Ηµεροµηνία και ώρα

Διαβάστε περισσότερα

Ομιλία Γιάννου Παπαντωνίου. «Προκλήσεις και Ευκαιρίες στην Ελλάδα σήμερα»

Ομιλία Γιάννου Παπαντωνίου. «Προκλήσεις και Ευκαιρίες στην Ελλάδα σήμερα» Ομιλία Γιάννου Παπαντωνίου στην εκδήλωση των ΚΕΠΠ, υπό την αιγίδα του Υπουργείου Οικονομίας, Ανταγωνιστικότητας και Ναυτιλίας, με θέμα: «Προκλήσεις και Ευκαιρίες στην Ελλάδα σήμερα» Μέγαρο Μουσικής Αθηνών

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολόγηση δυνητικών συνεπειών capital controls στην τοπική οικονομία

Αξιολόγηση δυνητικών συνεπειών capital controls στην τοπική οικονομία Αξιολόγηση δυνητικών συνεπειών capital controls στην τοπική οικονομία Η ενίσχυση του κλίματος αβεβαιότητας σε σχέση με τις προοπτικές της ελληνικής οικονομίας και η επιβολή περιορισμών στην κίνηση κεφαλαίων

Διαβάστε περισσότερα

Διεθνής Οικονομική. Paul Krugman Maurice Obsfeld

Διεθνής Οικονομική. Paul Krugman Maurice Obsfeld Paul Krugman Maurice Obsfeld Διεθνής Οικονομική Κεφάλαιο 21 Η Διεθνής Αγορά Κεφαλαίου και τα κέρδη από το Εμπόριο Διεθνής Τραπεζική Λειτουργία και Διεθνής Κεφαλαιαγορά Φιλίππου Ευαγγελία Α.Μ. 1207 Μ069

Διαβάστε περισσότερα

Economic Crisis, Modern Capitalism and Class Realliances

Economic Crisis, Modern Capitalism and Class Realliances MPRA Munich Personal RePEc Archive Economic Crisis, Modern Capitalism and Class Realliances Lefter Tsoulfidis University of Macedonia 2014 Online at http://mpra.ub.uni-muenchen.de/62692/ MPRA Paper No.

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στην Πολιτική Οικονομία

Εισαγωγή στην Πολιτική Οικονομία Εισαγωγή στην Πολιτική Οικονομία Εργασιακή Θεωρία της Αξίας του Μαρξ Σημειώσεις του Λευτέρη Τσουλφίδη Καθηγητή Τμήματος Οικονομικών Επιστημών Ο Νόμος της Αξίας του Μαρξ Ο καπιταλισμός ορίζεται ως το σύστημα

Διαβάστε περισσότερα

3.2 Ισοζύγιο πληρωµών

3.2 Ισοζύγιο πληρωµών 3 Ισοζύγιο πληρωµών 3.1 Εισαγωγή ιεθνή οικονοµία Ύφεση στην Γερµανία οικονοµίες του Ευρώ Αυξηση των αµερικανικών επιτοκίων διεθνή επιτόκια και δολάριο($) Χρηµατοοικονοµική κρίση στην Ασία Ανοιχτή οικονοµία

Διαβάστε περισσότερα

ICAP: ΕΞΕΛΙΞΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΜΕΓΕΘΩΝ 4.462 ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ

ICAP: ΕΞΕΛΙΞΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΜΕΓΕΘΩΝ 4.462 ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ Πειραιάς, 17 Ιουλίου 2013 (Πηγή: Icap) ICAP: ΕΞΕΛΙΞΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΜΕΓΕΘΩΝ 4.462 ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ Η ελληνική οικονομία εξακολούθησε να λειτουργεί υπό καθεστώς βαθειάς ύφεσης και το 2012, η έκταση της

Διαβάστε περισσότερα

1. Τι γνωρίζετε για το θεσμό της ιδιωτικής ασφάλισης στη χώρα μας; Τι γνωρίζετε παγκοσμίως;

1. Τι γνωρίζετε για το θεσμό της ιδιωτικής ασφάλισης στη χώρα μας; Τι γνωρίζετε παγκοσμίως; 1. Τι γνωρίζετε για το θεσμό της ιδιωτικής ασφάλισης στη χώρα μας; Τι γνωρίζετε παγκοσμίως; Η ιδιωτική ασφάλιση βρίσκεται μπροστά σε μια νέα πραγματικότητα, διεκδικώντας ισχυρότερη θέση στο χρηματοπιστωτικό

Διαβάστε περισσότερα

(Πολιτική. Οικονομία ΙΙ) Τμήμα ΜΙΘΕ. Καθηγητής Σπύρος Βλιάμος. Αρχές Οικονομικής ΙΙ. 14/6/2011Εαρινό Εξάμηνο 2010-2011. (Πολιτική Οικονομία ΙΙ) 1

(Πολιτική. Οικονομία ΙΙ) Τμήμα ΜΙΘΕ. Καθηγητής Σπύρος Βλιάμος. Αρχές Οικονομικής ΙΙ. 14/6/2011Εαρινό Εξάμηνο 2010-2011. (Πολιτική Οικονομία ΙΙ) 1 Αρχές Οικονομικής ΙΙ (Πολιτική Οικονομία ΙΙ) Καθηγητής Σπύρος Βλιάμος Τμήμα ΜΙΘΕ Καθηγητής Σπύρος Βλιάμος 2010-2011 Αρχές Οικονομικής ΙΙ (Πολιτική Οικονομία ΙΙ) 1 Θεματικές Ενότητες Επισκόπηση της Μακροοικονομικής-Τα

Διαβάστε περισσότερα

Δομή του δημοσίου χρέους στην Ελλάδα Σύνθεση και διάρκεια λήξης

Δομή του δημοσίου χρέους στην Ελλάδα Σύνθεση και διάρκεια λήξης Δομή του δημοσίου χρέους στην Ελλάδα Σύνθεση και διάρκεια λήξης Στην Ελλάδα η μη ρεαλιστική πρόβλεψη του ταμειακού ελλείμματος κατά το έτος 2009, εξαιτίας της υπερεκτίμησης των εσόδων και της αύξησης των

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΩΠΟΛΙΤΙΚΗ ΤΩΝ ΚΕΦΑΛΑΙΑΓΟΡΩΝ

ΓΕΩΠΟΛΙΤΙΚΗ ΤΩΝ ΚΕΦΑΛΑΙΑΓΟΡΩΝ ΠΑΝΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ Π.Μ.Σ. ΔΕΣ ερωτήματα στο μάθημα ΓΕΩΠΟΛΙΤΙΚΗ ΤΩΝ ΚΕΦΑΛΑΙΑΓΟΡΩΝ από το βιβλίο των PAUL R. KRUGMAN & «ΔΙΕΘΝΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ Θεωρία και Πολιτική» MAURICE

Διαβάστε περισσότερα

ΧΡΗΜΑΤΟΠΙΣΤΩΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΚΑΙ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΠΡΟΟΠΤΙΚΗ

ΧΡΗΜΑΤΟΠΙΣΤΩΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΚΑΙ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΠΡΟΟΠΤΙΚΗ Κυρίες και κύριοι, φίλες και φίλοι, Ευχαριστώ για την παρουσία σας σημερινή εκδήλωση. Ευχαριστώ επίσης την Ο.Κ.Ε. και το Πρόεδρό της, κ. Πολυζωγόπουλο, για την τιμή που μου έκαναν να μου ζητήσουν να μιλήσω

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ-ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ-ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Ονοματεπώνυμο: Γαζώνας Θωμάς Αρ. μητρώου: 1207Μ065 Μεταπτυχιακό Πρόγραμμα Διεθνών και Ευρωπαϊκών Σπουδών Κατεύθυνση: Διεθνής Πολιτική Οικονομία Μάθημα : Γεωπολιτική των Κεφαλαιαγορών Το σύστημα του Χρυσού

Διαβάστε περισσότερα

Συναλλαγματικές ισοτιμίες και επιτόκια

Συναλλαγματικές ισοτιμίες και επιτόκια Κεφάλαιο 2 Συναλλαγματικές ισοτιμίες και επιτόκια 2.1 Σύνοψη Στο δεύτερο κεφάλαιο του συγγράμματος περιγράφεται αρχικά η συνθήκη της καλυμμένης ισοδυναμίας επιτοκίων και ο τρόπος με τον οποίο μπορεί ένας

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ 2011-2012 ΜΟΝΑΔΑ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑΣ ΚΑΙ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ (ΜΚΕ)

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ 2011-2012 ΜΟΝΑΔΑ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑΣ ΚΑΙ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ (ΜΚΕ) ΕΠΙ ΧΕΙΡ Η ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ 2011-2012 ΜΟΝΑΔΑ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑΣ ΚΑΙ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ (ΜΚΕ) ΜΑΤΙ ΚΟ ΤΗ ΤΑ Το έργο υλοποιείται στο πλαίσιο του Επιχειρησιακού Προγράµµατος «Εκπαίδευση και Δια Βίου Μάθηση»

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγικές Έννοιες Επιχειρηματικότητας

Εισαγωγικές Έννοιες Επιχειρηματικότητας Εισαγωγικές Έννοιες Επιχειρηματικότητας Μάθημα 2 1 Εισαγωγή Χαρακτηριστικά στοιχεία της επιχείρησης ως οργανισμού Συστατικά μέρη και το περιβάλλον της επιχείρησης Διάφορες μορφές επιχειρήσεων που λειτουργούν

Διαβάστε περισσότερα

ΔΗΜΟΣΙΟΝΟΜΙΚΑ ΜΕΓΕΘΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΕΡΙΟΔΟ 2008-2013

ΔΗΜΟΣΙΟΝΟΜΙΚΑ ΜΕΓΕΘΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΕΡΙΟΔΟ 2008-2013 NUNTIUS ΧΡΗΜΑΤΙΣΤΗΡΙΑΚΗ ΑΕΠΕΥ ΤΜΗΜΑ ΜΕΛΕΤΩΝ ΚΑΙ ΑΝΑΛΥΣΕΩΝ ΤΗΛ: 210-3350599 ΦΑΞ: 210-3254846 E-MAIL: nunt12@otenet.gr WEBSITE: www.nuntius.gr Αθήνα, 31/03/2010 ΔΗΜΟΣΙΟΝΟΜΙΚΑ ΜΕΓΕΘΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΕΡΙΟΔΟ 2008-2013

Διαβάστε περισσότερα

Αποτελέσματα Ομίλου Εθνικής Τράπεζας

Αποτελέσματα Ομίλου Εθνικής Τράπεζας Αποτελέσματα Ομίλου Εθνικής Τράπεζας A Εξάμηνο 2008 Αθήνα, 28 Αυγούστου 2008 σε εκατ. Α 6μηνο 2008 Α 6μηνο 2007 Δ Καθαρά κέρδη μετόχων ΕΤΕ * 835 724 +15% Καθαρά κέρδη από εγχώριες δραστηριότητες 510 478

Διαβάστε περισσότερα

(1 ) (1 ) S ) 1,0816 ΘΕΜΑ 1 Ο

(1 ) (1 ) S ) 1,0816 ΘΕΜΑ 1 Ο ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Α ΤΟΜΟΥ ΘΕΜΑ 1 Ο Α. Για τον υπολογισμό της τρέχουσας συναλλαγματικής ισοτιμίας του ( /$ ) θα πρέπει να χρησιμοποιήσουμε τη σχέση ισοδυναμίας των επιτοκίων. Οπότε: Για

Διαβάστε περισσότερα

Ερώτηση Α.1 (α) (β) www.arnos.gr info@arnos.co.gr

Ερώτηση Α.1 (α) (β) www.arnos.gr info@arnos.co.gr Ερώτηση Α.1 Σε μια κλειστή οικονομία οι αγορές αγαθών και χρήματος βρίσκονται σε ταυτόχρονη ισορροπία (υπόδειγμα IS-LM). Να περιγράψετε και να δείξετε διαγραμματικά το πώς θα επηρεάσει την ισορροπία των

Διαβάστε περισσότερα

Οι δηµοσιονοµικές εξελίξεις στις χώρες της Ε.Ε Γιώργος Σταθάκης Το θέµα το όποιο θα ήθελα να θίξω στην σύντοµη αυτή παρέµβαση αφορά στην εικόνα που παρουσιάζουν οι προϋπολογισµοί των άλλων χωρών της Ε.Ε.

Διαβάστε περισσότερα

Στρατηγικές της Λισσαβόνας: ένα ευρωπαϊκό όραμα χωρίς ευρωπαϊκές πολιτικές

Στρατηγικές της Λισσαβόνας: ένα ευρωπαϊκό όραμα χωρίς ευρωπαϊκές πολιτικές Στρατηγικές της Λισσαβόνας: ένα ευρωπαϊκό όραμα χωρίς ευρωπαϊκές πολιτικές του Πέτρου Λινάρδου Ρυλμόν 1. Εισαγωγή Θυμόμαστε τη Στρατηγική της Λισσαβόνας ως όραμα μιας ευρωπαϊκής οικονομίας βασισμένης στη

Διαβάστε περισσότερα

Η Δυναμική του Ελληνικού Δημοσίου Χρέους και η Ιδεολογία της

Η Δυναμική του Ελληνικού Δημοσίου Χρέους και η Ιδεολογία της Η Δυναμική του Ελληνικού Δημοσίου Χρέους και η Ιδεολογία της Θεόδωρος Μαριόλης και Κώστας Παπουλής * Στο παρόν άρθρο διερευνούμε τη μακροχρόνια μεταβολή ή, αλλιώς, «δυναμική» του ελληνικού δημοσίου χρέους

Διαβάστε περισσότερα

Συναθροιστική Zήτηση στην Aνοικτή Οικονομία

Συναθροιστική Zήτηση στην Aνοικτή Οικονομία Κεφάλαιο 9 Συναθροιστική Zήτηση στην Aνοικτή Οικονομία 9.1 Σύνοψη Στο ένατο κεφάλαιο του συγγράμματος παρουσιάζεται η διαδικασία από την οποία προκύπτει η συναθροιστική ζήτηση (AD) σε μια ανοικτή οικονομία.

Διαβάστε περισσότερα

MANAGEMENT OF FINANCIAL INSTITUTIONS

MANAGEMENT OF FINANCIAL INSTITUTIONS MANAGEMENT OF FINANCIAL INSTITUTIONS ΔΙΑΛΕΞΗ: «ΣΥΝΑΛΛΑΓΜΑΤΙΚΟΣ ΚΙΝΔΥΝΟΣ» (Foreign Exchange Risk) Πανεπιστήμιο Πειραιώς Τμήμα Χρηματοοικονομικής Καθηγητής Γκίκας Χαρδούβελης 1 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Ορισμός Συναλλαγματικού

Διαβάστε περισσότερα

ΜΟΡΦΕΣ ΧΡΗΜΑΤΟΣ Οι κυριότερες μορφές χρήματος σήμερα είναι: Τα χαρτονομίσματα Τα κέρματα Οι επιταγές

ΜΟΡΦΕΣ ΧΡΗΜΑΤΟΣ Οι κυριότερες μορφές χρήματος σήμερα είναι: Τα χαρτονομίσματα Τα κέρματα Οι επιταγές ΚΕΦ. 5 ΧΡΗΜΑ Τα πολύ παλιά χρόνια η ανταλλαγή των αγαθών γινόταν απευθείας χωρίς τη μεσολάβηση του χρήματος. Γινόταν δηλαδή Αντιπραγματισμός ή φυσική ανταλλαγή (έδινε προϊόντα και έπαιρνε προϊόντα, έκανε

Διαβάστε περισσότερα

Πρόγραµµα Μεταπτυχιακών Σπουδών! «Διοίκηση και Διαχείριση Οικονοµικών Μονάδων &!Οργανισµών (ΔΔΟΜΟ)»! µε κατεύθυνση τη "Στρατηγική Διοίκηση"!

Πρόγραµµα Μεταπτυχιακών Σπουδών! «Διοίκηση και Διαχείριση Οικονοµικών Μονάδων &!Οργανισµών (ΔΔΟΜΟ)»! µε κατεύθυνση τη Στρατηγική Διοίκηση! Πρόγραµµα Μεταπτυχιακών Σπουδών «Διοίκηση και Διαχείριση Οικονοµικών Μονάδων &Οργανισµών (ΔΔΟΜΟ)» µε κατεύθυνση τη "Στρατηγική Διοίκηση" Θεµατική Ενότητα 1 ΟΙΚΟΝOMIKA ΓΙΑ ΣΤΕΛΕΧΗ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ Ακαδηµαϊκό

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΙΚΕΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΕΣ ΕΞΕΛΙΞΕΙΣ 1

ΓΕΝΙΚΕΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΕΣ ΕΞΕΛΙΞΕΙΣ 1 Οκτώβριος 2010 1. Η ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΓΕΝΙΚΕΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΕΣ ΕΞΕΛΙΞΕΙΣ 1 Η ελληνική οικονομία βρίσκεται αντιμέτωπη με μια από τις μεγαλύτερες κρίσεις τις τελευταίες δεκαετίες. Κύρια χαρακτηριστικά της κρίσης

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΛΤΙΟ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ ΕΡΕΥΝΑ ΕΠΕΝΔΥΣΕΩΝ ΣΤΗ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΑ

ΔΕΛΤΙΟ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ ΕΡΕΥΝΑ ΕΠΕΝΔΥΣΕΩΝ ΣΤΗ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΑ ΙΔΡΥΜΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ & ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ FOUNDATION FOR ECONOMIC & INDUSTRIAL RESEARCH Τσάμη Καρατάση 11, 117 42 Αθήνα, Tηλ.:210 92 11 200-10, Fax:210 92 33 977 11 Tsami Karatassi, 117 42 Athens, Greece,

Διαβάστε περισσότερα

2009-2011: ΠΤΩΣΗ ΟΙΚΟΔΟΜΙΚΗΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑΣ ΚΑΙ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ - ΔΥΝΑΤΟΤΗΤΕΣ ΑΠΟΡΡΟΦΗΣΗΣ ΤΩΝ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΩΝ

2009-2011: ΠΤΩΣΗ ΟΙΚΟΔΟΜΙΚΗΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑΣ ΚΑΙ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ - ΔΥΝΑΤΟΤΗΤΕΣ ΑΠΟΡΡΟΦΗΣΗΣ ΤΩΝ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΩΝ 2009-2011: ΠΤΩΣΗ ΟΙΚΟΔΟΜΙΚΗΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑΣ ΚΑΙ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ - ΔΥΝΑΤΟΤΗΤΕΣ ΑΠΟΡΡΟΦΗΣΗΣ ΤΩΝ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΩΝ Σύνοψη και συμπέρασμα Αντώνης Τορτοπίδης, οικονομολόγος 1 Φεβρουάριος 2009 Η σημερινή ύφεση της οικοδομικής

Διαβάστε περισσότερα

Final doc. ΕΑΣΕ CEO-Index Αποτελέσματα έρευνας 4-22 Δεκεμβρίου 2008. 1. Εισαγωγή

Final doc. ΕΑΣΕ CEO-Index Αποτελέσματα έρευνας 4-22 Δεκεμβρίου 2008. 1. Εισαγωγή 1. Εισαγωγή Η στενή παρακολούθηση και ανάλυση της οικονομικής συγκυρίας αποτελεί, σήμερα περισσότερο ίσως από ποτέ άλλοτε, αδήριτη ανάγκη. Τόσο οι φορείς άσκησης οικονομικής πολιτικής, οι κοινωνικοί εταίροι,

Διαβάστε περισσότερα

Ομιλία Γιάννου Παπαντωνίου. «Μετά από 10 χρόνια: η Δυναμική του Ευρώ»

Ομιλία Γιάννου Παπαντωνίου. «Μετά από 10 χρόνια: η Δυναμική του Ευρώ» Ομιλία Γιάννου Παπαντωνίου στην εκδήλωση του ΚΕΠΠ με θέμα : «Μετά από 10 χρόνια: η Δυναμική του Ευρώ» Αίθουσα Παλαιάς Βουλής Τρίτη 13 Οκτωβρίου 2009 Με ιδιαίτερη ικανοποίηση μετέχω στη σημερινή συζήτηση

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ Πρόγραμμα Σπουδών: Διοίκηση Επιχειρήσεων & Οργανισμών Θεματική Ενότητα: ΔΕΟ 34 Οικονομική Ανάλυση & Πολιτική Γραπτή Εργασία # 3 (Μακροοικονομική) Ακαδ. Έτος: 2007-8 Οδηγίες

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 1. Εισαγωγή στη µακροοικονοµική

Κεφάλαιο 1. Εισαγωγή στη µακροοικονοµική Κεφάλαιο 1 Εισαγωγή στη µακροοικονοµική Περίγραµµα κεφαλαίων Ποιο είναι το αντικείµενο της µακροοικονοµικής Με τι ασχολούνται οι µακροοικονοµολόγοι; Γιατί διαφωνούν οι µακροοικονοµολόγοι Ποιο είναι το

Διαβάστε περισσότερα

10 Δεκεμβρίου 2009. Πανεπιστήμιο Κύπρου

10 Δεκεμβρίου 2009. Πανεπιστήμιο Κύπρου Η οικονομική κρίση και το μέλλον της Κυπριακής οικονομίας 10 Δεκεμβρίου 2009 Πανεπιστήμιο Κύπρου Δημόσια Οικονομικά 2009 Έσοδα 2009 2008 2009 2009 εκ. εκ. 2008 εκ. 2008 (%) ΤΕΠ 1.460,0 1.718,5 258,5 15,0

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ & ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ

ΠΑΝΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ & ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΠΑΝΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ & ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ Τµήµα Διεθνών & Ευρωπαϊκών Σπουδών (ΔΕΣ) Μεταπτυχιακό Πρόγραµµα Ειδίκευσης στις Διεθνείς και Ευρωπαϊκές Σπουδές Εργασία στο µάθηµα «Γεωπολιτική των

Διαβάστε περισσότερα

2 Η απασχόληση στο εμπόριο: Διάρθρωση και εξελίξεις

2 Η απασχόληση στο εμπόριο: Διάρθρωση και εξελίξεις 2 Η απασχόληση στο εμπόριο: Διάρθρωση και εξελίξεις 2.1. Εισαγωγικές παρατηρήσεις Στο Μέρος αυτό αποτυπώνονται οι εξελίξεις στη διάρθρωση και στα βασικά χαρακτηριστικά της απασχόλησης στο εμπόριο σε σχέση

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΚΡΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΕΣ ΠΡΟΒΟΛΕΣ ΕΜΠΕΙΡΟΓΝΩΜΟΝΩΝ ΤΟΥ EΥΡΩΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ ΓΙΑ ΤΗ ΖΩΝΗ ΤΟΥ ΕΥΡΩ

ΜΑΚΡΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΕΣ ΠΡΟΒΟΛΕΣ ΕΜΠΕΙΡΟΓΝΩΜΟΝΩΝ ΤΟΥ EΥΡΩΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ ΓΙΑ ΤΗ ΖΩΝΗ ΤΟΥ ΕΥΡΩ ΜΑΚΡΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΕΣ ΠΡΟΒΟΛΕΣ ΕΜΠΕΙΡΟΓΝΩΜΟΝΩΝ ΤΟΥ EΥΡΩΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ ΓΙΑ ΤΗ ΖΩΝΗ ΤΟΥ ΕΥΡΩ Οι εμπειρογνώμονες του Ευρωσυστήματος κατάρτισαν προβολές για τις μακροοικονομικές εξελίξεις στη ζώνη του ευρώ, με βάση

Διαβάστε περισσότερα

Made in Greece: τι σημαίνει το Ελληνικό προϊόν για τους καταναλωτές και την εθνική οικονομία. Γεώργιος Μπάλτας Οικονομικό Πανεπιστήμιο Αθηνών

Made in Greece: τι σημαίνει το Ελληνικό προϊόν για τους καταναλωτές και την εθνική οικονομία. Γεώργιος Μπάλτας Οικονομικό Πανεπιστήμιο Αθηνών Made in Greece: τι σημαίνει το Ελληνικό προϊόν για τους καταναλωτές και την εθνική οικονομία Γεώργιος Μπάλτας Οικονομικό Πανεπιστήμιο Αθηνών Βραβεία Made in Greece Για προϊόντα και επιχειρήσεις που παράγουν

Διαβάστε περισσότερα

Συναλλαγματικές ισοτιμίες και αγορά συναλλάγματος

Συναλλαγματικές ισοτιμίες και αγορά συναλλάγματος Συναλλαγματικές ισοτιμίες και αγορά συναλλάγματος 1. Οι συναλλαγματικές ισοτιμίες και οι τιμές των αγαθών 2. Περιγραφή της αγοράς συναλλάγματος 3. Η ζήτηση νομισμάτων ως ζήτηση περιουσιακών στοιχείων 4.

Διαβάστε περισσότερα

Περιφερειακή Ανάπτυξη

Περιφερειακή Ανάπτυξη ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Περιφερειακή Ανάπτυξη Διάλεξη 2: Οικονομική Ανάπτυξη και Οικονομική Μεγέθυνση (κεφάλαιο 1, Πολύζος Σεραφείμ) Δρ. Βασιλείου Έφη Τμήμα Οργάνωση και Διοίκηση Επιχειρήσεων Άδειες

Διαβάστε περισσότερα

Greek Economy Restart. Μανόλης Μιχαλιός, Partner, Head of Assurance Νίκος Ιωάννου, Assurance Partner

Greek Economy Restart. Μανόλης Μιχαλιός, Partner, Head of Assurance Νίκος Ιωάννου, Assurance Partner Greek Economy Restart Μανόλης Μιχαλιός, Partner, Head of Assurance Νίκος Ιωάννου, Assurance Partner Δείγμα 4.997 εταιρειών 9 τομείς 88 Κλάδοι 62 ανεξάρτητες μεταβλητές Περίοδος 2009-2014 2 Επίπεδα προσέγγισης

Διαβάστε περισσότερα

Οι Επιπτώσεις της Διεθνούς Οικονομικής Κρίσης στον Τουρισμό. Ομιλητής: Νίκος Ε. Σκουλάς, Πρόεδρος

Οι Επιπτώσεις της Διεθνούς Οικονομικής Κρίσης στον Τουρισμό. Ομιλητής: Νίκος Ε. Σκουλάς, Πρόεδρος Οι Επιπτώσεις της Διεθνούς Οικονομικής Κρίσης στον Τουρισμό Ομιλητής: Νίκος Ε. Σκουλάς, Πρόεδρος Η ΠΛΑΝΗΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΡΙΣΗ Θυμίζει το κραχ του 1929-31 ΠΛΑΝΗΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΡΙΣΗ Θυμίζει το κραχ του

Διαβάστε περισσότερα

Επισκόπηση Αλβανικής Οικονομίας 2008

Επισκόπηση Αλβανικής Οικονομίας 2008 Επισκόπηση Αλβανικής Οικονομίας 2008 Υπεύθυνος Έκδοσης: Χρήστος Φαρµάκης-Συµβουλος ΟΕΥ Α Επιµέλεια:Σπυρίδων Οικονόµου, Γραµµατέας ΟΕΥ Α - Sonila-Sofia Kisi Πρεσβεία της Ελλάδας Γραφείο Οικονομικών & Εμπορικών

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 15. Οι δηµόσιες δαπάνες και ηχρηµατοδότησή τους

Κεφάλαιο 15. Οι δηµόσιες δαπάνες και ηχρηµατοδότησή τους Κεφάλαιο 15 Οι δηµόσιες δαπάνες και ηχρηµατοδότησή τους Ο κρατικός προϋπολογισµός: εδοµένα και αριθµοί Συνολικές δηµόσιες δαπάνες: τρειςκατηγορίεςδηµοσίων δαπανών ηµόσιες δαπάνες (G) Μεταβιβαστικές πληρωµές

Διαβάστε περισσότερα

Παρουσίαση του κ. Ευθύμιου Ο. Βιδάλη Αντιπρόεδρο Δ.Σ. ΣΕΒ Πρόεδρο Συμβουλίου ΣΕΒ για τη Βιώσιμη Ανάπτυξη

Παρουσίαση του κ. Ευθύμιου Ο. Βιδάλη Αντιπρόεδρο Δ.Σ. ΣΕΒ Πρόεδρο Συμβουλίου ΣΕΒ για τη Βιώσιμη Ανάπτυξη Παρουσίαση του κ. Ευθύμιου Ο. Βιδάλη Αντιπρόεδρο Δ.Σ. ΣΕΒ Πρόεδρο Συμβουλίου ΣΕΒ για τη Βιώσιμη Ανάπτυξη «Μεταρρυθμίσεις και Οικονομική Ανάπτυξη» 20 Μαρτίου 2014 Ευθύμιος Ο. Βιδάλης Αντιπρόεδρος Δ.Σ. ΣΕΒ

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΕΠΙΜΕΛΗΤΗΡΙΟ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗΣ. Τριμηνιαία Έρευνα. Α Τρίμηνο 2012

ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΕΠΙΜΕΛΗΤΗΡΙΟ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗΣ. Τριμηνιαία Έρευνα. Α Τρίμηνο 2012 ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΕΠΙΜΕΛΗΤΗΡΙΟ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗΣ Τριμηνιαία Έρευνα Α Τρίμηνο 2012 Αθήνα, Απρίλιος 2012 2 Έρευνα Καταναλωτικής Εμπιστοσύνης Α Τρίμηνο 2012 3 4 ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ

Διαβάστε περισσότερα

ευρώ, πχ 1,40 δολάρια ανά ένα ευρώ. Όταν το Ε αυξάνεται τότε το ευρώ

ευρώ, πχ 1,40 δολάρια ανά ένα ευρώ. Όταν το Ε αυξάνεται τότε το ευρώ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ Θεωρία Ισοζυγίου Πληρωμών και Διεθνές Νομισματικό Σύστημα Ν. Κωστελέτου (Σημειώσεις 4 ου -5 ου μαθήματος, κεφ. 14, 15 «Διεθνής Οικονομική» των P.Krugman,

Διαβάστε περισσότερα

Παρουσίαση αποτελεσμάτων Δείκτη Εμπιστοσύνης Συμβούλων Μάνατζμεντ - GMCCI για το β τρίμηνο του 2015. Με την υποστήριξη των εταιρειών μελών του ΣΕΣΜΑ

Παρουσίαση αποτελεσμάτων Δείκτη Εμπιστοσύνης Συμβούλων Μάνατζμεντ - GMCCI για το β τρίμηνο του 2015. Με την υποστήριξη των εταιρειών μελών του ΣΕΣΜΑ Παρουσίαση αποτελεσμάτων Δείκτη Εμπιστοσύνης Συμβούλων Μάνατζμεντ - GMCCI για το β τρίμηνο του 215 Με την υποστήριξη των εταιρειών μελών του ΣΕΣΜΑ Ιούλιος 215 6 η τριμηνιαία έρευνα στις επιχειρήσεις-μέλη

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΑΓΟΡΑ ΚΑΤΟΙΚΙΑΣ: ΕΛΠΙΔΕΣ ΑΝΑΚΑΜΨΗΣ ΑΠΟ ΤΑ ΜΕΣΑ ΤΟΥ 2010

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΑΓΟΡΑ ΚΑΤΟΙΚΙΑΣ: ΕΛΠΙΔΕΣ ΑΝΑΚΑΜΨΗΣ ΑΠΟ ΤΑ ΜΕΣΑ ΤΟΥ 2010 ΕΘΝΙΚΗ ΤΡΑΠΕΖΑ Διεύθυνση Στρατηγικής και Οικονομικής Ανάλυσης ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΑΓΟΡΑ ΚΑΤΟΙΚΙΑΣ: ΕΛΠΙΔΕΣ ΑΝΑΚΑΜΨΗΣ ΑΠΟ ΤΑ ΜΕΣΑ ΤΟΥ 1 Η οικοδομή έχει εισέλθει σε περίοδο σημαντικής διόρθωσης Η οικοδομική

Διαβάστε περισσότερα

Οι αυξανόµενες οικονοµικές σχέσεις µε τη ΝΑ Ευρώπη τροφοδοτούν την ανάπτυξη της ελληνικής οικονοµίας

Οι αυξανόµενες οικονοµικές σχέσεις µε τη ΝΑ Ευρώπη τροφοδοτούν την ανάπτυξη της ελληνικής οικονοµίας ΙΕΥΘΥΝΣΗ ΣΧΕ ΙΑΣΜΟΥ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΑΝΑΛΥΣΗΣ (008) ΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ Οι αυξανόµενες οικονοµικές σχέσεις µε τη ΝΑ Ευρώπη τροφοδοτούν την ανάπτυξη της ελληνικής οικονοµίας 12 10 8 6 4 2 0-2 % 1999 Η δυναµική ανάπτυξη

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΚΡΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΕΣ ΠΡΟΒΟΛΕΣ ΕΜΠΕΙΡΟΓΝΩΜΟΝΩΝ ΤΗΣ ΕΚΤ ΓΙΑ ΤΗ ΖΩΝΗ ΤΟΥ ΕΥΡΩ

ΜΑΚΡΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΕΣ ΠΡΟΒΟΛΕΣ ΕΜΠΕΙΡΟΓΝΩΜΟΝΩΝ ΤΗΣ ΕΚΤ ΓΙΑ ΤΗ ΖΩΝΗ ΤΟΥ ΕΥΡΩ Πλαίσιο ΜΑΚΡΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΕΣ ΠΡΟΒΟΛΕΣ ΕΜΠΕΙΡΟΓΝΩΜΟΝΩΝ ΤΗΣ ΓΙΑ ΤΗ ΖΩΝΗ ΤΟΥ ΕΥΡΩ Οι εμπειρογνώμονες της κατάρτισαν προβολές για τις μακροοικονομικές εξελίξεις στη ζώνη του ευρώ, με βάση τα στοιχεία που ήταν

Διαβάστε περισσότερα