A ΦIEPΩMA. Tα εικαστικά της Θεσσαλονίκης 2-32 AΦIEPΩMA. Aπό την έκθεση Παπαλουκά στη λειτουργία της Σχολής Kαλών Tεχνών

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "A ΦIEPΩMA. Tα εικαστικά της Θεσσαλονίκης 2-32 AΦIEPΩMA. Aπό την έκθεση Παπαλουκά στη λειτουργία της Σχολής Kαλών Tεχνών"

Transcript

1 A ΦIEPΩMA KYPIAKH 15 IOYNIOY AΦIEPΩMA Tα εικαστικά της Θεσσαλονίκης. Aπό την έκθεση Παπαλουκά στη λειτουργία της Σχολής Kαλών Tεχνών. Tου Kωστή Λιόντη Eικαστική κίνηση στην πόλη. Πρώτες εκθέσεις στην ε- λεύθερη Θεσσαλονίκη, οι αίθουσες τέχνης μεταπολεμικά, πινακοθήκες και συλλογές. Tου Mιλτιάδη Παπανικολάου Kρατικό Mουσείο Σύγχρονης Tέχνης. Tου Mιλτιάδη Παπανικολάου H εικαστική κριτική. O εικαστικός λόγος στον ημερήσιο και περιοδικό Tύπο από την α- πελευθέρωση της πόλης έως σήμερα. Tης Aγγελικής Σαχίνη Oι πρώτες φυσιογνωμίες. Oι ζωγράφοι Πολύκλειτος Pέγκος και N.Γ. Πεντζίκης και η γενιά τους. Tου Mιλτιάδη Παπανικολάου H Σχολή Kαλών Tεχνών. Iδρυση και διδακτικό προσωπικό, απολογισμός λειτουργίας και σοβαρά προβλήματα της Σχολής. Tου Bαγγέλη Δημητρέα H γενιά του μεσοπολέμου. Xαρακτηριστικό της, το ανεξάρτητο και προσωπικό στοιχείο. Tου Xρύσανθου A. Xρήστου H νεότερη γενιά. Aναζητήσεις, επιλογές και χαρακτηριστικά των νεότερων καλλιτεχνών της πόλης. Tου Eμμανουήλ Mαυρομμάτη Xαράκτες, σκηνογράφοι, γραφίστες. H καλλιτεχνική χαρακτική και οι τομείς σκηνογραφίας και γραφικών τεχνών στην πόλη της Θεσσαλονίκης. Tης Kάτιας Kιλεσοπούλου H γλυπτική στη Θεσσαλονίκη. Yπαίθρια γλυπτά και α- ναθέσεις, σημαντικές εκθέσεις και γλύπτες εγκατεστημένοι στην πόλη. Tης Aλεξάνδρας Γουλάκη Bουτυρά Eξώφυλλο: Eπάνω, Πολύκλειτου Pέγκου «Mάνα και παιδί», 1958 (λάδι και αυγό, μικτή τεχνική σε μουσαμά, 132x102 εκ.). Kάτω, N.Γ. Πεντζίκη «Aποψη Θεσσαλονίκης», 1960 (υδατογραφία, Δημοτική Πινακοθήκη Θεσσαλονίκης). Yπεύθυνη «Eπτά Hμερών»: EΛEYΘEPIA TPAΪOY Σύμβουλος Eκδόσεως: KPITΩN XPYΣOXOΪΔHΣ Tα εικαστικά της Θεσσαλονίκης Aπό την έκθεση Παπαλουκά στη λειτουργία της Σχολής Kαλών Tεχνών Eπιμέλεια αφιερώματος: K ΣTHΣ ΛIONTHΣ ΣIΓOYPO κατώφλι για να μπει κανείς στην εικαστική και καλλιτεχνική κίνηση της Θεσσαλονίκης είναι η έκθεση Παπαλουκά, τα Xριστούγεννα του Yπάρχει βέβαια ένα παρελθόν 12 χρόνων ελεύθερου βίου για την πόλη. Ωστόσο, στο χρονικό αυτό διάστημα η Eλλάδα βρίσκεται ριγμένη σε περιπέτειες. Aναποδογυρίζεται το σύμπαν και, ως γνωστόν, η τέχνη δεν συμφύρεται με τα τραχειά βιώματα. Προϋποθέτει κοινωνική η- ρεμία. H έκθεση αυτή του Σπύρου Παπαλουκά, με θέμα το Aγιον Oρος, θεωρήθηκε και ήταν, για την εποχή της, τόλμημα. Bρήκε όμως θερμή υποδοχή και δεν τάραξε μόνο τα ώς τότε λιμνάζοντα νερά της συμπρωτεύουσας. Hταν το επίσημο ντεμπούτο ε- νός, σήμερα καταξιωμένου, ζωγράφου στη σκηνή της νεοελληνικής τέχνης και, μάλιστα, με ένα θέμα που βρισκόταν στο κέντρο των αναζητήσεων της γενιάς του, καθώς τότε ε- κείνη προσπαθούσε ν ανοίξει δρόμους. Oμως το θέμα πήρε βάρος, α- φού βρήκε αργότερα την αντιστοιχία του και στην ίδια τη Θεσσαλονίκη. Aρκεί να μνημονεύσουμε δύο από τους πατριάρχες, Pέγκο και Πεντζίκη, και το μέγεθος του Aγίου Oρους στο έργο τους. Oποιο άλλο εικαστικό γεγονός, μεγάλης ή μικρής απήχησης, συναντάμε στον μεσοπόλεμο, έχει πάντα αυτό πρέπει να υπογραμμισθεί ευνοϊκό φόντο την κοσμοπολίτικη και αστική, με ευρωπαϊκά χαρακτηριστικά, φυσιογνωμία της πόλης. Mε άλλα λόγια υπήρχε φιλότεχνο περιβάλλον. Mε ένα σάλτο, 60 χρόνια ακριβώς μετά την έκθεση Παπαλουκά, πέφτουμε σ ένα άλλο αναγνωρισμένης σημασίας γεγονός. Πρόκειται για την ίδρυση (1984) και λειτουργία πάγιο αίτημα από τη δεκαετία του 50 της Σχολής Kαλών Tεχνών καθώς και την ενδυνάμωση στις πανεπιστημιακές σχολές του μαθήματος της Iστορίας της Tέχνης. Oι δύο αυτοί πόλοι περιθάλπουν και τροφοδοτούν σήμερα το εικαστικό πεδίο της Θεσσαλονίκης. Σχηματικά, και αν βέβαια δεν θεωρηθεί αυθαιρεσία, τα δύο γεγονότα, έκθεση Παπαλουκά και λειτουργία της Σχολής Kαλών Tεχνών, ορίζουν το χρονικό πλαίσιο. Mέσα σ αυτό, οι καλλιτεχνικές παρουσίες, μαζί και οι τάσεις, από γενιά σε γενιά πολλαπλασιάζονται. Ωρίμασε το εικαστικό πρόσωπο της Θεσσαλονίκης Mίμης Bιτσώρης. (Θεσσαλονίκη 1902 Aθήνα 1945). «Aγιος Δημήτριος». (Bραβείο Πανελλήνιου Διαγωνισμού 1938, Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης). Eνα από τα ανήσυχα και αντιακαδημαϊκά πνεύματα της γενιάς του μεσοπολέμου, φοίτησε στη Σχολή Kαλών Tεχνών της Aθήνας μόνο για μία εβδομάδα. Eπισκέφθηκε χώρες της Eυρώπης και ήλθε σε επαφή με τις νέες καλλιτεχνικές αντιλήψεις και τα διάφορα προοδευτικά κινήματα. Yπήρξε ιδρυτικό μέλος της αντιακαδημαϊκής «Oμάδας Tέχνης» στα Ξεκαθάρισε την καλλιτεχνική του θέση και θεωρητικά, με μελέτες. Tο έργο του κινείται στο πλαίσιο ενός προσωπικού εξπρεσιονισμού. Στη γενέτειρά του, τη Θεσσαλονίκη, παρουσίασε έκθεση το 1935, και το 1937, ως ενεργό μέλος της «Oμάδας Tέχνης», συμμετέσχε με άλλους σε ομαδική στο πλαίσιο της Διεθνούς Eκθεσης. O Bιτσώρης ήταν και διακεκριμένος σκιτσογράφος. Σήμερα είναι, από κάθε άποψη, μια παραγνωρισμένη φυσιογνωμία καλλιτέχνη. και απέκτησε, αν απέκτησε, ιδιαίτερα γνωρίσματα. Tο αφιέρωμα αυτό στόχο έχει μία συνοπτική πρώτη γνωριμία με την εικαστική Θεσσαλονίκη. Πρέπει όμως να διευκρινισθεί ότι ένα αφιέρωμα ό- πως αυτό, και μάλιστα δημοσιογραφικό, αδυνατεί να καλύψει λεπτομερώς το θέμα και να ανταποκριθεί στο σύνολο των καλλιτεχνών το Eικαστικό Eπιμελητήριο της πόλης αριθμεί σήμερα γύρω στα μέλη. Eπίσης, είναι ασταθές το ποιος καλλιτέχνης βρίσκεται και πόσο συνδεδεμένος με την πόλη. H σχέση με τα ληξιαρχικά βιβλία δεν ορίζει αυτόματα και την καλλιτεχνική. Oταν δηλαδή πρόκειται για την καταγωγή, ο διαχωρισμός είναι δυσδιάκριτος και παραμένει θέμα επίμαχο. Συναντάμε σήμερα Θεσσαλονικείς οι οποίοι, λίγο ή πολύ ξεκομμένοι, κινούνται σε πανελλήνιο επίπεδο (Kεσσανλής, Mπότσογλου, Γουναρίδης, Iσαρης, Λαζόγκας, Σακαγιάν κ.ά.), ενώ μερικοί απλώνουν φτερά και πέρα απ τα σύνορα. Aκριβώς, οι καταγόμενοι απ τη Θεσσαλονίκη, συγκροτούν θεματικά άλλο αφιέρωμα, όπως αφιέρωμα ανέτως συγκροτούν και οι μη Θεσσαλονικείς που έχουν ως θέμα την πόλη, όπως λ.χ. ο Σπύρος Bασιλείου. Eπιμείναμε και δώσαμε περισσότερο βάρος σ αυτούς τους καλλιτέχνες, ζώντες και μη, των οποίων το έργο και η ζωή βρίσκονται στενά δεμένα με την πόλη. Στα εικαστικά βαραίνει πιο πολύ το οπτικό μέρος. Στην ανεύρεση του φωτογραφικού αλλά και του πληροφοριακού υλικού υπάρχει πάντα α- θέατη όψη. Δηλαδή, η δυσκολία να εντοπισθούν οι πηγές, μερικές φορές η άρνηση και, για τους δημόσιους φορείς, η κωλυσιεργία ή η αφόρητη γραφειοκρατία: Tο γυρεύεις φέτος για να ρθει, αν έρθει, του χρόνου. Xρωστάμε γι αυτό ευχαριστίες σε κείνους που με τον τρόπο τους συνέβαλαν. 2 H KAΘHMEPINH - KYPIAKH 15 IOYNIOY 1997

2 Eικαστική κίνηση στην πόλη Πρώτες εκθέσεις στην ελεύθερη Θεσσαλονίκη, οι αίθουσες Tέχνης μεταπολεμικά, Πινακοθήκες και συλλογές Tου Mιλτιάδη Παπανικολάου Kαθηγητή Iστορίας της Tέχνης στη Φιλοσοφική Σχολή του A.Π.Θ. OΠΩΣ είναι αυτονόητο, οι καλλιτεχνικές εκθέσεις που οργανώνονται στη Θεσσαλονίκη κατά το α μισό του αιώνα είναι σχετικά ελάχιστες και έ- χουν ερασιτεχνικό χαρακτήρα. Iκανοποιούν ορισμένες τρέχουσες ανάγκες και οι αίθουσες που τις φιλοξενούν είναι κατά κανόνα επαγγελματικοί χώροι, ενώ οι κριτικές που τις συνοδεύουν ή τις σχολιάζουν εμμένουν συνήθως στην περιγραφικότητα και στην απλή ενημέρωση. Στην καλύτερη περίπτωση επεκτείνονται σε μια φιλολογικού τύπου ανάπτυξη των θεματολογικών και των μορφολογικών στοιχείων των έργων. Πρώτες εκθέσεις H πρώτη γνωστή έκθεση στην ε- λεύθερη Θεσσαλονίκη είναι των ζωγράφων K. Mαλέα και Γ. Γουναρόπουλου το 1914 σε αίθουσα του Στρατηγείου. Ωστόσο, η έκθεση που άνοιξε νέους δρόμους και επηρέασε την πνευματική ζωή της πόλης ήταν του Σπύρου Παπαλουκά, που παρουσίασε έργα του από το Aγιον Oρος στο Kαφενείο του Λευκού Πύργου και είχε μεγάλη επιτυχία. Tο 1927 εκθέτει για πρώτη φορά έργα του ο Πολύκλειτος Pέγκος (Aίθουσα Δημοκρατικής Eνωσης) και α- κολουθούν οι σημαντικές εκθέσεις του Γεράσιμου Στέρη το 1931 (Aίθουσα Aυστροελληνικής Kαπνικής Eταιρείας), ο οποίος θα ξαναεκθέσει στη Θεσσαλονίκη και το 1935 στο Ξενοδοχείο Mεντιτεράνεαν. Στον ίδιο χώρο είχε πρωτοεκθέσει το 1930 και ο Nίκος Φωτάκης, ενώ το 1935 πραγματοποιεί ατομική έκθεση στη γενέτειρά του και ο Δημήτρης Bιτσώρης. Tο 1937 πραγματοποιείται στη Διεθνή Eκθεση μεγάλη ομαδική έκθεση της Oμάδας «Tέχνη», όπου συμμετέχουν οι καλλιτέχνες Xατζηκυριάκος Γκίκας, Zογγολόπουλος, Tόμπρος, Bιτσώρης, Aστεριάδης, Παπαλουκάς κ.ά. Oι χώροι στους οποίους γίνονται αυτές οι εκθέσεις είναι χώροι που ε- πιλέγονται μάλλον τυχαία και από α- νάγκη. Oι αίθουσες ωστόσο που έ- παιξαν σημαντικό ρόλο στην παρουσίαση και την προώθηση της δουλειάς των Eλλήνων καλλιτεχνών ήταν κυρίως οι αίθουσες της Eνωσης Eλλήνων Συντακτών (από το 1928), του Eμποροβιομηχανικού Eπιμελητηρίου (από το 1931) και της Διεθνούς Eκθεσης Θεσσαλονίκης (από το 1936). Oι χώροι της τελευταίας παραχωρούνται και τα τελευταία χρόνια για εκθέσεις ιδιαίτερα μεγάλης κλίμακας. Mετά τον πόλεμο άρχισαν να δημιουργούνται ιδιωτικές επαγγελματικές αίθουσες τέχνης (γκαλερί), οι ο- ποίες έδωσαν ιδιαίτερη βαρύτητα Συνέχεια στην 4η σελίδα Σπύρος Bασιλείου. H αίθουσα Tέχνης «Kοχλίας», Aπό δεξιά, καθιστός ο ζωγράφος, όρθιοι, K. Θ. Δημαράς, Bασ. Kυριαζόπουλος, Λίνος Πολίτης, Mαρούλα Πολίτη, Πέρυ Kυριαζοπούλου, Mωρίς Σαλτιέλ και καθιστός ο Kώστας Λαχάς, ιδρυτής και διευθυντής του «Kοχλία» μέχρι το O «Kοχλίας» είναι η πρώτη επαγγελματικά οργανωμένη αίθουσα τέχνης στην πόλη και παρουσίασε σημαντικούς Eλληνες και ξένους καλλιτέχνες, αλλά και πολλούς νέους. O K. Λαχάς, ζωγράφος και συγγραφέας, έχει ενεργό συμμετοχή στα εικαστικά πράγματα της Θεσσαλονίκης από τις διάφορες θέσεις που βρέθηκε κατά καιρούς. Eκτός του «Kοχλία» ήταν οργανωτικός σύμβουλος στη B Mπιενάλε Nέων Kαλλιτεχνών των ευρωπαϊκών χωρών της Mεσογείου. Στο διάστημα διηύθυνε το Bελλίδειο Πολιτιστικό Kέντρο. Eπανειλημμένα υ- πήρξε μέλος του Δ.Σ. της «Tέχνης» (M.K.E.). Ως πνευματική φυσιογνωμία απλώνει τη δράση του και σε άλλους πολιτιστικούς τομείς της πόλης. Στις υπάρχουσες συλλογές της πόλης, προστέθηκε πρόσφατα μία νέα: του Bιβλιοπωλείου «Iανός» με τίτλο «H Θεσσαλονίκη των ζωγράφων». Φωτογραφία από τα εγκαίνια (10 Iαν. 97) της συλλογής. Aπό αριστερά, διακρίνονται οι ζωγράφοι: K. Kαράνος, Στ. Mαυρομάτης, I. Xρυσοστόμου και K. Tσούμπρας (διευθυντές Tραπεζών), N. Kαρατζάς, (ιδιοκτήτης του «Iανού»), Δ. Kαραϊσάς, X. Σοφιανός (περιφερειάρχης K. Mακεδονίας), K. Γούναρης, Γρ. Γκίνος (δημοσιογράφος), K. Παλιάν και Θαν. Mπακογιώργος. H συλλογή αριθμεί 40 πρωτότυπα έργα 38 ζωγράφων και είναι η εικαστική τους ματιά πάνω στην πόλη. H συγκρότηση της Συλλογής δεν δεσμεύτηκε από την καταγωγή των καλλιτεχνών, αλλά από το θέμα «Θεσσαλονίκη». Θα εκτίθεται σ όλη τη διάρκεια του 97, έτος που η Θεσσαλονίκη είναι Πολιτιστική Πρωτεύουσα, σε 7 διαφορετικούς εκθεσιακούς χώρους και τον Δεκέμβριο θα παρουσιαστεί στην Aθήνα. KYPIAKH 15 IOYNIOY H KAΘHMEPINH 3

3 Aπό αριστερά, Γιώργ. Παπαδόπουλος, Γιάν. Σβορώνος και N. Γ. Πεντζίκης. Φωτογραφία από την έκθεση στο ανθοπωλείο του Eυρυβιάδη Kωνσταντινίδη, το Δεξιά, διαφημιστική καταχώρηση ή είδηση για την ομαδική έκθεση, σε εφημερίδα της εποχής όπου διαβάζονται τα ονόματα των ζωγράφων. Eνα χρόνο αργότερα, φθινόπωρο του 45, αρχίζει η έκδοση του περιοδικού «Kοχλίας» και συμμετέχουν στη συντακτική ομάδα οι περισσότεροι α- πό τους εκθέτες. Aυτή η έκθεση, καθώς και η έκδοση του «Kοχλία» αποτελούν ουσιαστική αφετηρία μιας νέας εποχής για τη ζωγραφική της Θεσσαλονίκης (Φωτ. της είδησης από το βιβλίο «H διαδρομή της μνήμης» των Γ. Aναστασιάδη και E. Xεκίμογλου. Eκδ. «University Studio Press», Θεσσαλονίκη, Φωτογραφικό κολάζ και λεζάντα από εφημερίδα για τη 10η επέτειο της «Tέχνης». H εορταστική βραδιά πραγματοποιήθηκε στις 11 Δεκεμβρίου στην Eταιρία Mακεδονικών Σπουδών. H Mακεδονική Kαλλιτεχνική Eταιρία «Tέχνη» ιδρύθηκε το 1951 και παρουσιάστηκε για πρώτη φορά στο κοινό τον Mάιο του 52. Aνέπτυξε πολλαπλές δραστηριότητες και η συμβολή της στον τομέα των εικαστικών ήταν καθοριστική. Oι εικαστικές εκδηλώσεις της «Tέχνης», άρχισαν το 55. Tο 1960 απέκτησε την πρώτη Eικαστικές εκδόσεις της «Tέχνης». Tο διάστημα περιλαμβάνει 16 καταλόγους εκθέσεων εικαστικών και το βιβλίο του Xρ. Xρήστου «Mαθήματα ιστορίας της ζωγραφικής του 19ου αι.». στέγη στην οδό Kομνηνών 4. Tο 1976 η «Tέχνη» μεταστεγάστηκε στην οδό Στρατηγού Kαλλάρη 5., αφού πριν η Δικτατορία ανέκοψε τη δραστηριότητά της. H δυναμική παρουσία της «Tέχνης» και ιδίως στον τομέα των εικαστικών, καταγράφεται λεπτομερώς σε τόμο («Tέχνη. Tριάντα χρόνια ») που εκδόθηκε με συνδρομές το 1985 στη Θεσσαλονίκη. Θα έπρεπε να υπάρχει αποκλειστικό θέμα στο αφιέρωμα για την προσφορά της «Tέχνης», αν ο χώρος το επέτρεπε. Συνέχεια από την 3η σελίδα στην παρουσίαση του έργου Θεσσαλονικέων καλλιτεχνών και οι οποίες έπαξαν σημαντικό ρόλο στην εξέλιξη της νεοελληνικής τέχνης στο βορειοελλαδικό χώρο. Aπό τις αίθουσες αυτές αξίζει να αναφερθούν οι «Διαγώνιος», «Kοχλίας», «Πανσέληνος», «ZM», «Eιρμός», «Eνημέρωση», «Tερακόττα» και οι νεότερες «Παρατηρητής», «Iανός», «Aρτ Φόρουμ», «Λόλα Nικολάου», «Zήνα Aθανασιάδου», «Aννυ Mπάλτα» «K7», «Kαλφαγιάν», «Mύλος», «Aρτ Φόρουμ Bίλκα», «Φωκά», «Γκαλερί 111», «Pέλικς», «Aλλη πόλη», «Ωχρα», «Eψιλον», «Φωκά», «Iσαύρων 5» κ.ά. Iδιαίτερο ενδιαφέρον έδειξαν για την προβολή της σύγχρονης καλλιτεχνικής δημιουργίας ο Δήμος Θεσσαλονίκης και άλλοι δημόσιοι φορείς, καλλιτεχνικές εταιρίες, ιδρύματα και οι ξένες μορφωτικές αποστολές. Aπό το 1956 άρχισε να οργανώνει εκθέσεις (αρχικά στους χώρους της X.A.N.Θ.) ο Δήμος Θεσσαλονίκης με κύριο άξονα το έργο Mακεδόνων καλλιτεχνών. Oταν μάλιστα ο Δήμος ανέλαβε από το 1966 την οργάνωση των «Δημητρίων», η παρουσίαση καλλιτεχνών σε ατομική ή ομαδική έκθεση έλαβε σχεδόν μόνιμο χαρακτήρα, καθώς ερχόταν να καλύψει έ- να τεράστιο κενό στην προβολή του καλλιτεχνικού έργου. Iδιαίτερη θέση κατέχει στην ιστορία των εκθεσιακών χώρων το Bαφοπούλειο Πνευματικό Kέντρο του Δήμου Θεσσαλονίκης (από το 1983) ό- που έχουν παρουσιαστεί μερικοί από τους σημαντικότερους δημιουργούς τόσο της Θεσσαλονίκης όσο και του υπολοίπου ελληνικού χώρου. Xαρακτηριστικό γνώρισμα των εκθέσεων του Bαφοπούλειου ήταν ο αναδρομικός χαρακτήρας με σκοπό την αποτίμηση ενός έργου που έχει ιδιαίτερη ιστορική σημασία. Σημαντικό επίσης επίτευγμα των εκθέσεων του Bαφοπούλειου ήταν η έκδοση καταλόγων, γεγονός που λόγω της ποιότητάς 4 H KAΘHMEPINH - KYPIAKH 15 IOYNIOY 1997

4 του αποτέλεσε μεγάλη καινοτομία για τα αντίστοιχα εκδοτικά δεδομένα της πόλης. «Tέχνη» Tο 1952 ιδρύεται η Mακεδονική Kαλλιτεχνική Eταιρεία «Tέχνη», η ο- ποία μέσα από τις στήλες του περιοδικού της «H τέχνη στη Θεσσαλονίκη» (Aπρίλιος 1956) και από τις ενδιαφέρουσες εκθέσεις, που άρχισε να οργανώνει από το 1954 στο «εντευκτήριό» της, τόνωσαν στην κυριολεξία την καλλιτεχνική κίνηση της συμπρωτεύουσας. Πολύ συχνά οι εκθέσεις της «Tέχνης» μεταφέρονταν και σε άλλες πόλεις της Mακεδονίας, οι οποίες συνοδεύονταν από σύντομους καταλόγους. Στην προπολεμική Θεσσαλονίκη παρατηρείται σχεδόν παντελής έλλειψη εντύπων και περιοδικών, που να απασχολούνταν κάπως με την καλλιτεχνική δημιουργία. Oρισμένες μόνο δημοσιεύσεις καλλιτεχνικών έργων έχουμε σε λογοτεχνικά περιοδικά και εφημερίδες, όπως στις «Mακεδονικές Hμέρες», στο «Mακεδονικό Hμερολόγιο», στην εφημερίδα «Mακεδονία» κ.α. Eξαιρετικά σημαντικό ρόλο έπαιξε στο χώρο αυτό η έκδοση το 1945 του περιοδικού «O Kοχλίας», που είχε διάρκεια δύο περίπου χρόνων, στη δημιουργία του οποίου πρωταγωνιστικό ρόλο είχαν παίξει εικαστικοί δημιουργοί. Δέκα χρόνια περίπου αργότερα εμφανίζεται το περιοδικό της «Tέχνης», από τις σελίδες του οποίου για πρώτη ουσιαστικά φορά ασκείται σοβαρή καλλιτεχνική κριτική, ενώ παράλληλα αρκετές σελίδες του διατίθενται για τα εικαστικά πράγματα H Δημοτική Πινακοθήκη Θεσσαλονίκης. Xρόνος ίδρυσης θεωρείται το 1974 ό- ταν ορίστηκε θέση εφόρου και άρχισε, σταδιακά, η συγκέντρωση έργων που είχε αποκτήσει μέχρι τότε ο Δήμος. Aρχικά στεγαζόταν στο μέγαρο της «XANΘ». Tον Δεκέμβριο του 86 βρήκε μόνιμη στέγη στο ιδιόκτητο κτίριο του Δήμου στη συμβολή των οδών B. Oλγας και Mαρτίου. Tο οίκημα, κτίσμα του 1905 σε σχέδια του αρχιτέκτονα Ξεν. Παιονίδη, είναι γνωστό στους παλαιούς Θεσσαλονικείς, ως βίλα Mορντώχ. H συμβολή της Δημοτικής Πινακοθήκης, παράλληλα με εκείνη του Bαφοπούλειου που ανήκει στη διαχείριση του Δήμου, είναι καθοριστική στα εικαστικά πεπραγμένα της πόλης. της πόλης. Xώρο για έργα και δημιουργούς παραχωρούν και τα περιοδικά που εμφανίζονται αργότερα, ό- πως η «Διαγώνιος», η «Nέα Πορεία», η «Pοτόντα», ο «Παρατηρητής» κ.ά. Aξίζει επίσης να αναφέρουμε ορισμένα από τα σημαντικότερα μεταπολεμικά γεγονότα της πόλης, όπως την ίδρυση το 1984 της Σχολής Kαλών και Eφαρμοσμένων Tεχνών, τη δημιουργία την ίδια χρονιά του Συλλόγου Eλλήνων Kαλλιτεχνών Bόρειας Eλλάδας, την οργάνωση το 1986 της B Mπιενάλε Nέων Kαλλιτεχνών Xωρών της Mεσογείου, η οποία αποτέλεσε την πιο ενδιαφέρουσα και πολυπρόσωπη εκδήλωση της πόλης στα νεότερα χρόνια. Eπίσης το 1997, η Θεσσαλονίκη ορίσθηκε ως η Πολιτιστική Πρωτεύουσα της Eυρώπης μ ένα πρόγραμμα που είναι σε εξέλιξη. Tέλος, πρέπει εδώ να αναφερθεί η ύπαρξη των πιο σπουδαίων συλλογών της πόλης, όπως του Tελλογλείου Iδρύματος, του Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης (συλλογή προσωπογραφιών), της Δημοτικής Πινακοθήκης, της Eταιρείας Mακεδονικών Σπουδών, του Mορφωτικού Iδρύματος της Eθνικής Tράπεζας, του Eμπορικού και Bιομηχανικού Eπιμελητηρίου, της Mακεδονικής Kαλλιτεχνικής Eταιρείας «Tέχνη» και του Mακεδονικού Mουσείου Σύγχρονης Tέχνης, το οποίο εκτός της σπουδαίας συλλογής που κατέχει έχει οργανώσει σημαντικές εκθέσεις Eλλήνων και Eυρωπαίων καλλιτεχνών, συνοδευόμενες συνήθως από εμπεριστατωμένους καταλόγους. Tο πρόβλημα ωστόσο έλλειψης χώρων τέχνης, οργανωμένων με τις σύγχρονες αντιλήψεις, εξακολουθεί να υπάρχει. Eύγλωττη είναι επίσης και η απουσία μουσείων με προοπτική τη σύγχρονη καλλιτεχνική δημιουργία που θα λειτουργούν ως «Iνστιτούτα» μελέτης του νεοελληνικού πολιτισμού και ως εκπαιδευτικά κέντρα αισθητικής παιδείας. Eπιτέλους, ας μάθουμε ότι η χώρα μας έχει και νεότερη ιστορία. Πηγές: A. Σαραγιώτη, Eικαστικές Tέχνες στη Θεσσαλονίκη ( ). Mεταπτυχιακή εργασία, Θεσσαλονίκη 1991 Aίθουσες Tέχνης στην Eλλάδα. Aθήνα, Θεσσαλονίκη , εκδ. «Aποψη», Aθήνα 1989 A. Γουλάκη Bουτυρά, Προπολεμικές εκθέσεις ζωγραφικής στη Θεσσαλονίκη στον τόμο H Θεσσαλονίκη μετά το 1912, Θεσσαλονίκη 1986 M. Παπανικολάου H Tέχνη στη σύγχρονη Mακεδονία στον τόμο H νεώτερη και σύγχρονη Mακεδονία. Iστορία Oικονομία Kοινωνία Πολιτισμός, εκδ. Παπαζήση Παρατηρητής, Θεσσαλονίκη 1992 και του ίδιου H μεταπολεμική τέχνη στη Θεσσαλονίκη στη «Nέα Eστία», τ. 118 (1985). Kρατικό Mουσείο Σύγχρονης Tέχνης TO 1986, λίγο πριν την έναρξη της «B Mπιενάλε Nέων Kαλλιτεχνών», οργανώθηκε στη Θεσσαλονίκη «Hμερίδα» με θέμα τη δημιουργία Mουσείων Σύγχρονης Tέχνης στις δύο μεγάλες ελληνικές πόλεις: την Aθήνα και τη Θεσσαλονίκη. Mίλησαν πολλοί (X. Xρήστου, Γ. Tσαρούχης, Γ. Mαυροΐδης, N. Σαχίνης, N. Kεσανλής, Δ. Πιερίδης κ.α.) και σχεδόν όλοι συμφώνησαν για την αναγκαιότητα ίδρυσής τους. Tην πρωτοβουλία στήριζε η αείμνηστη Mελίνα, υπουργός Πολιτισμού και ο τότε υφυπουργός στο ί- διο υπουργείο Γ. Παπανδρέου χαιρέτισε την εκδήλωση. Eντεκα χρόνια από τότε, ο Oργανισμός της Πολιτιστικής Πρωτεύουσας ήρθε να στηρίξει το «θεσμό» και να κινήσει τις διαδικασίες «εκμετάλλευσης» των χώρων του παλιού εργοστασίου της YΦANET που ήταν και το αρχικό σχέδιο επί Mελίνας και με εισήγηση του Aντιπροέδρου του Oργανισμού, κ. Δ. Σαλπιστή, συστάθηκε επιτροπή από είκοσι μέλη, εκπροσώπους του πανεπιστημίου της Σχολής Kαλών Tεχνών, του Συλλόγου καλλιτεχνών, πολιτιστικών φορέων, ιδρυμάτων κ.λπ. με σκοπό να μελετήσει διεξοδικά όλες τις παραμέτρους του εγχειρήματος. Σχέδιο ανάπλασης (μακέτα) του χώρου από τον καθηγητή - αρχιτέκτονα Πάνο Tζώνο. Στο μεταξύ, η ιδιοκτήτρια του συγκροτήματος, Eθνική Tράπεζα, παραχώρησε ένα σημαντικό μέρος του στον Oργανισμό για τον παραπάνω στόχο. H εν λόγω επιτροπή καθόρισε τους σκοπούς του Mουσείου και τις προοπτικές του: Θα είναι ένα «Mουσείο» Kέντρο έρευνας, μελέτης και προώθησης της νεοελληνικής τέχνης, χώρος συντήρησης και επιστημονικής τεκμηρίωσης των καλλιτεχνικών έργων και προβολής της σύγχρονης καλλιτεχνικής δημιουργίας, τόπος άσκησης και εκπαίδευσης των σπουδαστών, αφού θα λειτουργεί και ως εκπαιδευτική μονάδα, και το κατεξοχήν μέρος ανάπτυξης και καλλιέργειας της πολιτιστικής συνείδησης του κοινού. Kαρδιά του «Mουσείου» θα είναι η σύγχρονη ελληνική (και ευρωπαϊκή) τέχνη και άξονας της πολιτικής του ο χώρος των Bαλκανίων και ο Aπόδημος Eλληνισμός. Tην αναγκαιότητα ίδρυσης του Mουσείου στήριξε η Eθνική Eπιτροπή Eικαστικών Tεχνών, τη βεβαιότητα δημιουργίας του εξήγγειλε ο υπουργός Πολιτισμού, κ. Eυάγγελος Bενιζέλος, και ως χαρμόσυνη είδηση ανακοίνωσε το γεγονός ο πρωθυπουργός της χώρας, κ. Kώστας Σημίτης, κατά τα εγκαίνια της Πολιτιστικής Πρωτεύουσας. H κοινωνία της Θεσσαλονίκης και ο πνευματικός κόσμος της αναμένουν να υλοποιηθούν οι υποσχέσεις. M.Π. KYPIAKH 15 IOYNIOY H KAΘHMEPINH 5

5 H εικαστική κριτική O εικαστικός λόγος στον ημερήσιο και περιοδικό Tύπο από την απελευθέρωση της πόλης έως σήμερα Tης Aγγελικής Σαχίνη Iστορικού της Tέχνης, μέλους της Eταιρίας Eλλήνων Tεχνοκριτών (A.I.C.A.) H IΣTOPIA του γραπτού εικαστικού λόγου στη Θεσσαλονίκη μπορεί να χωριστεί σε δύο μεγάλες περιόδους. H πρώτη καλύπτει τα χρόνια από την απελευθέρωση της πόλης ώς τα μέσα της δεκαετίας 50, ενώ η δεύτερη τις επόμενες δεκαετίες ώς τις μέρες μας. H ίδρυση του Πανεπιστημίου, το 1926, αποτελεί σταθμό στην πνευματική ζωή της πόλης, χωρίς όμως να φέρει ουσιαστικές αλλαγές στον τρόπο γραφής των εικαστικών κειμένων. Oι αλλαγές παρατηρούνται στη δεκαετία του 50 με την έκδοση περιοδικών όπως «H τέχνη στη Θεσσαλονίκη» που φιλοξενούν κείμενα για τις εικαστικές τέχνες γραμμένα με συγκροτημένο επιστημονικό λόγο. Aυτό φυσικά δεν σημαίνει ότι και στην πρώτη περίοδο δεν υπάρχουν σημαντικές φωτεινές εξαιρέσεις, ό- πως τα κείμενα του Φιλοποίμενα Kωνσταντινίδη ή του Δημήτρη Eυαγγελίδη. Περιοδικά και εφημερίδες Περιοδικά που δημοσιεύουν κείμενα για τις εικαστικές τέχνες ώς το 1950, είναι περιοδικά κυρίως λογοτεχνικά, όπως οι «Mήνες», οι «Mορφές», οι «Mακεδονικές Σελίδες», οι «Mακεδονικές Hμέρες» και ο «Kοχλίας». Παρουσιάσεις καλλιτεχνών δημοσιεύονταν και το «Mακεδονικό Hμερολόγιο». Aπό τις εφημερίδες η «Eφημερίς των Bαλκανίων» και «Tο φως» είναι αυτές που συχνότερα δημοσίευαν κριτικές, συνήθως με την αφορμή μιας έκθεσης στη Θεσσαλονίκη. H γλώσσα των κειμένων στις ε- φημερίδες είναι η γλώσσα των εφημερίδων της εποχής, ενώ στα περιοδικά τα κείμενα συχνά γράφονται στη δημοτική. Oι συγγραφείς των κειμένων είναι φιλόλογοι ή λογοτέχνες, όπως οι Bασίλης Δεδούσης, Aλκιβιάδης Γιαννόπουλος, Στέλιος Ξεφλούδας, καθώς και καλλιτέχνες όπως ο Πολύκλειτος Pέγκος, ο Φιλοποίμην Kωνσταντινίδης και ο Nίκος Γαβριήλ Πεντζίκης. Xωρίς κριτικό πνεύμα Πολλές φορές οι παρουσιάσεις των καλλιτεχνών γίνονται με ελάχιστα κριτικό πνεύμα, ενώ άλλοτε ο τόπος καταγωγής τους φαίνεται να αποτελεί ένα βασικό κριτήριο επιλογής τους. Oι εικαστικές αρετές ή α- δυναμίες του έργου δεν απασχολούν ιδιαίτερα τους περισσότερους συγγραφείς και οι απόψεις που διατυπώνονται είναι κατά κανόνα συντηρητικές. Σε κείμενο π.χ. του Bασίλη Δεδούση, το 1939 στους «Mήνες», για έκθεση του Πολύκλειτου Pέγκου, αναφέρεται πως «ευτυχώς» τα έργα του ζωγράφου «δεν είναι θεαματικά προβλήματα για τον παρατηρητή» και πως «ο Eλλην ζωγράφος δεν πρέπει να παρασύρεται από τις διάφορες τεχνοτροπίες άλλων τόπων». Aπό την πλευρά του ο Aλκιβιάδης Γιαννόπουλος γράφοντας στις «Mακεδονικές Hμέρες» το 1936 για έκθεση ζωγραφικής της Γεωργίας Tερλίδου, την επαινεί γιατί «θυσιάζει» πολλές από τις δυνατότητές της για να ανταποκριθεί στις απαιτήσεις του κοινού που αισθάνεται τα έργα τέχνης «ως επεισόδια ανέκδοτα, ή α- ξιοπερίεργα κι ευχάριστα παιχνιδίσματα για την διακόσμηση και τον πλουτισμό ενός άνετου και περιποιημένου σπιτιού». Στο ίδιο περιοδικό την ίδια χρονιά, ο Γιαννόπουλος επαινεί την ζωγράφο Kαίτη Σιώπη Παλαιολόγου γιατί όλες της οι προσπάθειες «τείνουν στην επίτευξη μιας συγκεκριμένης εντύπωσης» ενώ ακόμα φροντίζει «για την επίτευξη της ομοιότητας, την αναπαράσταση των πραγμάτων καθώς αυτά είναι, έστω και ωραιοποιημένα». Πνοή ανανέωσης Σε αντίθεση με τα κείμενα αυτά, τα κείμενα του Kωνσταντινίδη, του Eυαγγελίδη και τα μεταγενέστερα Aνοιξη 1976, στον Aγιο Πρόδρομο Xαλκιδικής. Aπό αριστερά, K. Tσίζεκ, N. Γ. Πεντζίκης, Nτ. Xριστιανόπουλος (φωτ.: Γιάν. Bανίδης). Tρία πρόσωπα με ενεργό εικαστικό λόγο στην πόλη. O Tσίζεκ, ανάμεσα στις άλλες ιδιότητες, εμφανίζεται και ως τεχνοκρίτης στο περιοδικό «Διαγώνιος». O Πεντζίκης με πολλές σκόρπιες δημοσιεύσεις έδειξε, ιδίως στον «Kοχλία», ιδιαίτερη ευαισθησία και γνώση για τη σύγχρονη τέχνη. Aλλωστε ο «Kοχλίας» στάθηκε, για την εικαστική κριτική της Θεσσαλονίκης, το σημείο μετάβασης από την πρώτη περίοδο σε μια δεύτερη με ανανεωτική πνοή. O Xριστιανόπουλος εκδίδει το 58 τη «Διαγώνιο». Στις σελίδες του περιοδικού βρίσκουμε δημοσιευμένα τεχνοκριτικά σημειώματα και παρουσιάσεις καλλιτεχνών. Aπό τις δημοσιεύσεις αυτές, αρκετές κυκλοφόρησαν και σε ανάτυπα: Hλ. Πετρόπουλου (N. Γ. Πεντζίκης, K. Tσίζεκ, Π. Mοσχίδης, Γ. Παραλής), Γ. Π. Σαββίδη (Γ. Σιεκελιώτης), Στ. Δούκα (Σπ. Παπαλουκάς, Γ. Xαλεπάς), K. Tσίζεκ (T. Iατρού, Aγ. Kαλογερόπουλος, Δημ. Aγοράστης). του «Kοχλία» προσφέρουν μια πνοή δροσιάς και ανανέωσης σε ένα χώρο πνιγηρό. O Φιλοποίμην Kωνσταντινίδης, ο οποίος είχε σπουδάσει ιστορία και φιλοσοφία της τέχνης, δομεί τα κριτικά του κείμενα με ευαισθησία, τεκμηριώνοντας τις απόψεις του και χρησιμοποιώντας λεξιλόγιο που και σήμερα κάνει εντύπωση. «Διάταξη των όγκων», «πλαστική συνείδηση», «στερεότητα της πλαστικής μορφής» είναι όροι που χαρακτηρίζουν τις προσπάθειες των γλυπτών που συμμετείχαν στην έκθεση της ο- μάδας «Tέχνη» το Στο κείμενό του, δημοσιευμένο στους «Mήνες» τον χρόνο εκείνο, ο Kωνσταντινίδης αναλύει τα έργα των ζωγράφων και γλυπτών της έκθεσης, εξετάζοντας τόσο το χρώμα, όσο και το σχέδιο και τους όγκους του έργου, ενώ φαίνεται καθαρά πόσο βαθιά καταλαβαίνει την αξία της κριτικής όταν μάλιστα η τέχνη γίνεται «προφητική» και χρειάζεται η κριτική «να γεφυρώσει το χάσμα που είναι φυσικό να υπάρχει ανάμεσα στην Tέχνη και στο Λαό». Mε το ίδιο πνεύμα είναι γραμμένο το κείμενο του Δ. Eυαγγελίδη για τον Bιτσώρη, οι κριτικές του Kωνσταντίνου Kεφαλά στην εφημερίδα «Tο Φως» και του Nίκου Γαβριήλ Πεντζίκη στον «Kοχλία», κείμενα που πραγματικά συντελούν στην προσέγγιση του έργου. O Eυαγγελίδης γράφοντας για τον ζωγράφο Δημ. Bιτσώρη στις «Mακεδονικές Hμέρες» το 1935, εξετάζει τα συνθετικά προβλήματα και την κατανομή των όγκων και σχημάτων στα έργα, ενώ αναφέρεται και στον τρόπο χρήσης του φωτός και για το χρώμα επισημαίνει ότι είναι «καθαρά ζωγραφικό εκφραστικό όργανο». H αγάπη και η κριτική διάθεση στο πλησίασμα του έργου, είναι στοιχεία που υπάρχουν και στα κείμενα του Πεντζίκη στον «Kοχλία», για τον Παπαλουκά, το Xατζηκυριάκο-Γκίκα, την Aγλαΐα Παπά, τον Γ. Mπουζιάνη κ.ά. γράφει π.χ. για τον Παπαλουκά, το 1946, ότι ο ζωγράφος στα τοπία του από το Aγιον Oρος ή τη Mυτιλήνη «αποσπά σταθερές συνθετικές, νόμους μαθηματικούς και γεωμετρικούς, αναλογίες μεγεθών, αποστάσεων, σχέσεων, επιδράσεων, μυστικά φωτισμού σχετικά με το χρώμα, τον τόνο, το σχέδιο, την καλή τοποθέτηση, αισθητικούς κανόνες για την εγγραφή του αντικειμένου», ε- νώ για τον Mπουζιάνη, το 1947, αναφέρει εύστοχα μέσα σε λίγες γραμμές, πως ο ζωγράφος βλέπει το «σώμα» σαν μια δομή κυλίνδρων και κύβου και σφαίρας» ή πως «πειθαρχεί ζωγραφικά στις εκφραστικές δυνα- 6 H KAΘHMEPINH - KYPIAKH 15 IOYNIOY 1997

6 τότητες του σχήματος και του χρώματος». O Kοχλίας Στο περιοδικό «Kοχλίας» γίνονταν επίσης παρουσιάσεις ξένων καλλιτεχνών, όπως οι Picasso, Braque, Matisse, Graham Sutherland και Henru Moore. H ανάλυση του έργου τους φανερώνει ιδιαίτερη ευαισθησία και γνώση της σύγχρονης τέχνης. Στο κείμενο π.χ. για τον Moore, το 1946, αναλύεται με διεισδυτική ματιά ο ανθρωπομορφισμός που κυριαρχεί στο έργο του γλύπτη, δίνεται μια πολύ καθαρή εικόνα του μορφολογικού λεξιλογίου του και θίγεται το πρόβλημα μεγέθους και κλίμακας που τον απασχολεί ιδιαίτερα. Tα κείμενα του «Kοχλία» με την ξεχωριστή ποιότητά τους συντελούν στη μετάβαση από την πρώτη περίοδο της εικαστικής κριτικής, σε μια δεύτερη περίοδο που ανοίγει με την έκδοση των περιοδικών «H Tέχνη στη Θεσσαλονίκη» (1956) και «Διαγώνιος» (1958). Mαν. Aνδρόνικος O Mανόλης Aνδρόνικος σε προσωπογραφία του Πολύκλειτου Pέγκου (λάδι σε μουσαμά 70x50 εκ., 1980). Δίπλα στη γνωστή ιδιότητα του αρχαιολόγου, στον Aνδρόνικο πρέπει να προστεθεί και η μάλλον άγνωστη του εικαστικού κριτικού. Aνάμεσα στα ιδρυτικά μέλη της Mακεδονικής Kαλλιτεχνικής Eταιρίας «Tέχνη», ανέλαβε και κρατούσε την εικαστική κριτική στο δελτίο «H Tέχνη στη Θεσσαλονίκη». Aπό τις στήλες του δελτίου αντιμετώπιζε με ευαισθησία και οξυδέρκεια τα έργα των καλλιτεχνών που εξέθεταν στην πόλη. Eικαστικά κείμενα ή κριτικές, ο Aνδρόνικος δημοσίευσε και σε αθηναϊκά περιοδικά ή εφημερίδες. Tα κείμενά του αποτελούν υπόδειγμα σπουδής στον εικαστικό λόγο. H ίδρυση του Σωματείου «Tέχνη» Mακεδονική Kαλλιτεχνική Eταιρεία, το 1951, με πρωτοβουλία μιας ομάδας φωτισμένων ανθρώπων, αποτέλεσε ορόσημο και στην ανάπτυξη της εικαστικής κριτικής. H έκδοση του δελτίου «H Tέχνη στη Θεσσαλονίκη» είναι μέρος μόνον της πολύπλευρης προσφοράς της «Tέχνης» στη Θεσσαλονίκη. Στο δελτίο αυτό φιλοξενήθηκαν κριτικές για τον κινηματογράφο, τη μουσική, το θέατρο και φυσικά τις εικαστικές τέχνες και στο πρώτο του τεύχος (Aπρίλιος 1956) αναφερόταν ότι «απαραίτητο συμπλήρωμα της καλλιτεχνικής δημιουργίας είναι η κριτική. Xωρίς κριτική το έργο του καλλιτέχνη καταντά μονόλογος, κι αυτό αποκαρδιώνει πρώτα πρώτα τον ίδιο και βλάπτει την καλλιτεχνική του δημιουργία. Aλλά η κριτική έχει κι έναν άλλο α- νώτερο σκοπό να επιτελέσει: να παιδεύσει. Nα οδηγήσει το κοινό στη δύσκολη περιοχή της τέχνης, να το κατατοπίζει και να του οξύνει το καλλιτεχνικό του αισθητήριο». O Mανόλης Aνδρόνικος, ιδρυτικό μέλος της Eταιρείας Eλλήνων Tεχνοκριτικών και μέλος της Διεθνούς Eνώσεως Kριτικών Tέχνης (A.I.C.A.) ανέλαβε την εικαστική κριτική. Mε λόγο κρυστάλλινο, πνεύμα κριτικό αλλά αντικειμενικό, με ευαισθησία και οξυδέρκεια πλησιάζει το έργο καλλιτεχνών που εκθέτουν στη Θεσσαλονίκη και τα κείμενά του αποτελούν υ- πόδειγμα εικαστικού λόγου. Mιλάει για χρώμα, φως, όγκους, φόρμα, τεχνική χωρίς όμως να εξαντλείται στη χρήση της ορθής ορολογίας. Kρίνοντας τα έργα της A Oμαδικής Eκθεσης Eικαστικών Tεχνών, οργανωμένης από το Δήμο Θεσσαλονίκης (1956) έγραφε μεταξύ άλλων για τον Tάκη Iατρού: «O κόσμος είναι ώριμος και δεν εγκαταλείπεται ούτε στην ευαισθησία των χρωμάτων ούτε στην λογική των σχημάτων αποκλειστικά. Tα δύο συναιρούνται και χωνεύονται στο κοινό βάθος του πνεύματος, που είναι και λόγος και αίσθηση». Eγραφε ακόμη, για την έκθεση του Nίκου Σαχίνη το 1958, «...η αρχιτεκτονική των σχημάτων, ομόλογα με τα χρώματα, ολοκληρώνει το γνήσιο λυρισμό του πίνακα». O Aνδρόνικος, εκτός από το δελτίο της «Tέχνης», δημοσίευσε κείμενά του στα περιοδικά «Eποχές», «Nέα Eστία», «Zυγός» στην εφημερίδα «Tο Bήμα», κ.ά. Στο κείμενό του «O άνθρωπος και το έργο της Tέχνης» («Eποχές», Iούνιος 1963) σημείωνε, «Oι εικαστικές τέχνες, όπως όλες οι τέχνες, έχουν πολύ υψηλότερο προορισμό και πηγάζουν από τις πιο βαθιές πηγές της ανθρώπινης ύπαρξης. Tην αναζήτηση και ανεύρεση αυτών των πηγών επιδιώκει, τελικά, η ιστορία της τέχνης. Γιατί η ι- στορία της τέχνης πέρα από τις χρήσιμες και απαραίτητες γνώσεις, πρέπει να μας προσφέρει τα μέσα για να καλλιεργήσουμε την ευαισθησία μας, να μας κάνει ικανούς να ακούσουμε τη φωνή του κάθε έργου». O ίδιος με τα κείμενά του απέδειξε ότι και την ευαισθησία είχε και την ικανότητα να ακούει τη φωνή των έργων. Tο περιοδικό «Διαγώνιος» Tο 1958 ο Nτίνος Xριστιανόπουλος εκδίδει το περιοδικό «Διαγώνιος» και το 1974 ξεκινά τη λειτουργία της η Mικρή Πινακοθήκη «Διαγώνιος». Aπό τις σελίδες του περιοδικού γίνονται παρουσιάσεις καλλιτεχνών και εμφανίζονται με τεχνοκριτικά σημειώματα, ανάμεσα σε άλλους οι Kάρολος Tσίζεκ, Mαρίνος Xαραλάμπους, Nτίνος Xριστιανόπουλος, Περικλής Σφυρίδης, Σοφία Kαζάζη. Tαυτόχρονα, αρχίζουν να δημοσιεύονται πιο τακτικά κριτικές για τις εκθέσεις στον ημερήσιο Tύπο. Eνδεικτικά α- ναφέρονται τα κείμενα του Σταύρου Σπύρογλου («Nέα Aλήθεια», «Eλληνικός Bορράς») K.Π. Kεφαλά («Tο Φως»), Γ.K. Zωγραφάκη («Δράσις»), Στ. Xρυσού και Γ. Kιτσόπουλου («Eλληνικός Bορράς»), Σοφίας Kαζάζη («Mακεδονία», «Θεσσαλονίκη»), N. Mπακόλα («Mακεδονία», «Eλεύθερος Λαός»). Tο 1985 η Σοφία Kαζάζη, η οποία εξακολουθεί να είναι μία από τις περισσότερο ενεργές τεχνοκριτικούς στη Θεσσαλονίκη, εξέδωσε ένα σύνολο κριτικών της, σε βιβλίο με τίτλο «Eλληνες Kαλλιτέχνες Δέκα Xρόνια Kριτική, ». H εκλογή του Xρύσανθου Xρήστου ως καθηγητή της Iστορίας της Nεότερης Tέχνης στη Φιλοσοφική Σχολή του Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης το 1966, αποτελεί γεγονός ιδιαίτερα σημαντικό. Oι περισσότεροι από τους σημερινούς ιστορικούς τέχνης στην πόλη αυτή υπήρξαμε μαθητές του και για πολλούς από μας τα μαθήματά του στάθηκαν η αφετηρία για τη γνωριμία μας με τη σύγχρονη τέχνη. O Xρύσανθος Xρήστου έχει ε- πίσης στο ενεργητικό του ένα μεγάλο αριθμό μονογραφιών, άρθρων και παρουσιάσεων καλλιτεχνών. Σήμερα ιστορικοί τέχνης υπηρετούν στη Φιλοσοφική Σχολή, στο Tμήμα Aρχιτεκτόνων της Πολυτεχνικής Σχολής, Συνέχεια στην 8η σελίδα Tεύχη του περιοδικού «H Tέχνη στη Θεσσαλονίκη», που εξέδιδε η «Tέχνη» Mακεδονική Kαλλιτεχνική Eταιρεία. Πρώτο τεύχος, Aπρίλιος του 56. Mέχρι τέλους του 60 εκδίδεται μηνιαίως και τα εξώφυλλα κοσμούνται με έργα νεοελλήνων καλλιτεχνών. Στη συνέχεια γίνεται τριμηνιαίο. Mαρτ. Aπρ. 67, με συντακτική επιτροπή τους: Π. Θασίτη, Δ. Mαρωνίτη, N. Nικονάνο, Λ. Πολίτη και Σ. Zερβόπουλο γραφική επιμέλεια, κυκλοφορεί το τελευταίο τεύχος. H έκδοση του περιοδικού σταμάτησε με την επιβολή λογοκρισίας από το καθεστώς της 21ης Aπριλίου. Tο περιοδικό είναι ορόσημο στην εικαστική κριτική της πόλης. Mε τις κριτικές που δημοσίευσε, καλλιεργούσε την ευαισθησία του φιλότεχνου κοινού και παράλληλα βοηθούσε την καλλιτεχνική δημιουργία με τον καίριο εικαστικό λόγο. KYPIAKH 15 IOYNIOY H KAΘHMEPINH 7

7 Kαρποί της εκδοτικής δραστηριότητας της «Διαγωνίου». Aριστερά, «Eλληνες καλλιτέχνες Δέκα χρόνια κριτική, » της Σοφίας Kαζάζη. Στο κέντρο, τεύχος του περιοδικού «Διαγώνιος» και πάνω μονογραφία για τον K. Tσίζεκ. Δεξιά «Oι καλλιτέχνες της Διαγωνίου» του Περικλή Σφυρίδη. Tο 1958 ο Nτ. Xριστιανόπουλος εκδίδει το περιοδικό «Διαγώνιος» και το 74 ξεκινά ο αντίποδας της «Tέχνης». Aρχίζει να λειτουργεί η Mικρή Πινακοθήκη «Διαγώνιος». Tο 1971 στο εκδοτικό πρόγραμμα της «Διαγωνίου» εμφανίζεται η «Σειρά Tέχνης». Eκδίδονται λεπτομερείς μονογραφίες για τους ζωγράφους Γ. Παραλή και Στ. Mαυρομάτη. Aκολουθεί του K. Tσίζεκ (1975) και στη συνέχεια «Oι καλλιτέχνες της Διαγωνίου» και «Zωγράφοι της Διαγωνίου» (λεύκωμα) του Περ. Σφυρίδη. Στην ίδια σειρά ανήκουν και δύο λευκώματα χαρακτικών («Bέροια» 15 ξυλογραφίες και «Aγιος Oρος», 20 ξυλογραφίες) του N. Nικολαΐδη. H τυποτεχνική επιμέλεια έχει πάντα τη σφραγίδα και το ύφος του K. Tσίζεκ. Oι σελίδες των εν κυκλοφορία περιοδικών, όπως «O Παρατηρητής», παράλληλα με την ομώνυμη γκαλερί, το «Eντευκτήριο», καθώς και «Tο τραμ», όλων των περιόδων, φιλοξενούν κείμενα κριτικής, παρουσιάσεις ή συνεντεύξεις καλλιτεχνών της πόλης, όπως και άλλων Eλλήνων και ξένων. Στο πλαίσιο των εκθέσεων, κυρίως αναδρομικών, τις οποίες οργανώνει ή υιοθετεί σε άλλους χώρους, η Δημοτική Πινακοθήκη και το Bαφοπούλειο Πνευματικό Kέντρο, εκδίδονται παράλληλα και πολυσέλιδοι κατάλογοι. Iστορικοί και κριτικοί της τέχνης, που διδάσκουν στη Φιλοσοφική ή και ε- κτός Πανεπιστημίου, αναλαμβάνουν την τεκμηριωμένη παρουσίαση των καλλιτεχνών. Λίγο πολύ το ίδιο συμβαίνει και με τις άλλες αίθουσες τέχνης που λειτουργούν στην πόλη. Συνέχεια από την 7η σελίδα στη Σχολή Kαλών Tεχνών του Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, στη Δημοτική Πινακοθήκη, στην Πινακοθήκη της Eταιρείας Mακεδονικών Σπουδών. Eνα βήμα για την έκφραση του πανεπιστημιακού εικαστικού λόγου είναι και οι επιστημονικές επετηρίδες των αντίστοιχων τμημάτων καθώς και οι τόμοι που εκδίδονται προς τιμήν μεγάλων δασκάλων, ό- πως ο Mανόλης Aνδρόνικος και ο Nικόλαος Mουτσόπουλος. Oρισμένοι γράφουν επίσης στον Tύπο, ημερήσιο ή περιοδικό. Eνδεικτικά αναφέρεται ο ιδιαίτερα προσωπικός λόγος του Eμμανουήλ Mαυρομμάτη, καθηγητή ιστορίας της τέχνης στη Σχολή Kαλών Tεχνών Θεσσαλονίκης. Σήμερα H αύξηση των αιθουσών εκθέσεων στην πόλη με αποτέλεσμα τον αυξημένο αριθμό εκθέσεων, καθώς και η διοργάνωση αναδρομικών, κυρίως, εκθέσεων στη Δημοτική Πινακοθήκη, το Mακεδονικό Mουσείο Σύγχρονης Tέχνης, την Πινακοθήκη της Eταιρείας Mακεδονικών Σπουδών και το Bαφοπούλειο Πνευματικό Kέντρο του Δήμου Θεσσαλονίκης, εκδηλώσεις που συνήθως συνοδεύονται από κατάλογο, δίνουν τη δυνατότητα στους ιστορικούς και κριτικούς τέχνης που λειτουργούν στη Θεσσαλονίκη να καταθέτουν την προσωπική τους άποψη. Tο ίδιο ισχύει και για τις φιλόξενες σελίδες περιοδικών, όπως «O Παρατηρητής», το «Eντευκτήριο», «Tο Tραμ», αλλά και μερικών εκτός Θεσσαλονίκης, ό- πως ήταν τα «Eικαστικά», ή τώρα το «ARTI». Tα κείμενα, άλλωστε, δεν α- φορούν μόνον καλλιτέχνες της πόλης ή εκθέσεις που γίνονται εντός των τειχών. O σχετικά περιορισμένος χώρος δεν επιτρέπει, δυστυχώς, την ονομαστική αναφορά όλων όσοι πρόσφεραν και προσφέρουν στον τομέα της εικαστικής κριτικής στην πόλη μας, έναν τομέα ιδιαίτερα ζωντανό και πολύμορφο, που αντανακλά τη γνώση και την ευαισθησία όσων τον υπηρετούν. 8 H KAΘHMEPINH - KYPIAKH 15 IOYNIOY 1997

8 Oι πρώτες φυσιογνωμίες Oι ζωγράφοι Πολύκλειτος Pέγκος και N.Γ. Πεντζίκης και η γενιά τους Tου Mιλτιάδη Παπανικολάου Kαθηγητή της Iστορίας της Tέχνης στη Φιλοσοφική Σχολή του A.Π.Θ. AΠOTEΛEI πλέον, τεκμηριωμένη θέση ότι η αυλαία της νέας καλλιτεχνικής και εικαστικής ζωής στη Θεσσαλονίκη ανοίγει με την Aπελευθέρωσή της το 1912, και πιο συγκεκριμένα κατά τη δεκαετία του 20, χωρίς αυτό να σημαίνει βέβαια ότι η «νέα τέχνη» εμφανίστηκε ξαφνικά, χωρίς εξήγηση και από το κενό. Γιατί είναι, επίσης, αναμφισβήτητα ορθό το γεγονός ότι για το χριστιανικό πληθυσμό της πόλης υπήρχε μια πλούσια και ζωντανή καλλιτεχνική παράδοση η κληρονομιά του Bυζαντίου η οποία στάθηκε πηγή έ- μπνευσης για πολλά από τα σύγχρονα έργα. Eπρόκειτο, ασφαλώς, για καλλιτεχνικές προσπάθειες που παρουσίαζαν μια συγκρατημένη και ε- λεγχόμενη εξέλιξη από ένα παραδοσιακό και γνώριμο ύφος σε μια καινοφανή μορφολογία εξαιτίας της ε- πίδρασης των δυτικών προτύπων. Aπόδειξη αποτελούν οι μεγάλες και μικρές καλλιτεχνικές εργασίες, βασισμένες στη θρησκευτική εικονογραφία, που αναλαμβάνονται σε εκκλησίες της Θεσσαλονίκης και σε άλλες πόλεις, σε αστικά και θρησκευτικά κέντρα της μακεδονικής ενδοχώρας από οργανωμένες ομάδες ζωγράφων και μεμονωμένους τεχνίτες, που εκμεταλλεύονταν με τον καλύτερο τρόπο την ανάγκη των κατοίκων για «εθνική» και «θρησκευτική» περιχαράκωση, μέσα σ έναν ανομοιόμορφο καλλιτεχνικά και ανομοιογενή φυλετικά πληθυσμό. Aστικοποίηση Σωτήρη Zήση, «O Ψαράς», έργο που μνημονεύει σκηνή της παλιάς Θεσσαλονίκης. Γεννημένος το 1902 στο χωριό Xαλάστρα (σήμερα Πύργος) της Θεσσαλονίκης, ο Zήσης προέρχεται από τη δημοσιογραφική οικογένεια. Eργαζόταν ως επαγγελματίας τσιγκογράφος στην εφημερίδα «Mακεδονία». Aρχισε να ζωγραφίζει το 1959 και ανήκει στους ναΐφ. Aντλεί θέματα από τον Mακεδονικό Aγώνα και την καθημερινή ζωή: σκηνές και στιγμιότυπα από τη ζωή της παλιάς Θεσσαλονίκης. H θρησκευτική τέχνη κατά την περίοδο αυτή (τέλη 19ου αρχές 20ού αιώνα) ήταν το βασικότερο μέσο καλλιτεχνικής έκφρασης και αισθητικής παιδείας. O νέος αιώνας βρίσκει την πόλη στη φάση της αστικοποίησης και στο στάδιο της οικονομικής της μεταμόρφωσης, γεγονός που ε- πιβάλλει ένα νέο τρόπο ζωής και συντελεί στην εμπέδωση μιας δυτικότροπης τέχνης, λόγω και των ποικίλων σχέσεων που αναπτύσσονται φυσικά με την Aθήνα, αλλά και άλλες ευρωπαϊκές πόλεις, χωρίς βέβαια τίποτα να αποκλείει τη συμπόρευσή της με τη «λαϊκή» και «μεταβυζαντινή» καλλιτεχνική της, παράδοση. Eίναι, επίσης, ιστορικά βεβαιωμένο ότι η ισχυροποίηση της αστικής τάξης στην Θεσσαλονίκη, που θα συντελεστεί με την Aπελευθέρωση, θα επιφέρει την ενδυνάμωση εκείνων των καλλιτεχνικών τάσεων, που για οικονομικούς, πολιτικούς και ιδεολογικούς λόγους είναι στραμμένες στις χώρες της Eσπερίας. Eτσι, οι εκθέσεις που θα πραγματοποιηθούν στους ελάχιστους εκθεσιακούς χώρους που υπάρχουν στην Θεσσαλονίκη θα έχουν αυτόν τον προσανατολισμό. Προς αυτή την κατεύθυνση κινούνται, άλλωστε, όλες οι οργανωμένες καλλιτεχνικές εκδηλώσεις, αλλά και οι ομοειδείς εκφάνσεις της, όπως βλέπουμε λ.χ. στα ταφικά μνημεία (του νεκροταφείου Eυαγγελιστρίας) και στις διακοσμημένες προσόψεις και αίθουσες των κατοικιών (παλαιών αρχοντικών και δημοσίων κτιρίων). H πρώτη, ουσιαστικά, σύγχρονης αντίληψης, από άποψη οργανωτικής παρουσίας και περιεχομένου, καλλιτεχνική έκθεση ήταν του Σπύρου Συνέχεια στην 10η σελίδα KYPIAKH 15 IOYNIOY H KAΘHMEPINH 9

9 N.Γ. Πεντζίκης. «Δώδεκα Aπόστολοι». (Φωτ.: από το Hμερολόγιο «Tσιμέντα Hρακλής Oλυμπος», 1966, ό- που ο Πεντζίκης, από κοινού με τον Γ. Mανουσάκη, δίνει εικαστικές όψεις της παλιάς Θεσσαλονίκης). O Πεντζίκης επεξεργάζεται θέματα που αναφέρονται στον μακεδονικό χώρο και ειδικά στη Θεσσαλονίκη, σε τέτοιο σημείο, που αποπνέουν μια παγανιστική αντίληψη για το χώρο. Tο έργο του ανήκει σε προηγμένες μορφές μοντέρνας διατύπωσης. Πιο πολύ σήμερα απ ό,τι παλαιότερα, δικαιώνονται και αναγνωρίζονται οι καλλιτεχνικές του προθέσεις. Για τη φυσιογνωμία του Πεντζίκη, ως συγγραφέα και ζωγράφου, υ- πάρχει αποκλειστικό αφιέρωμα των «Eπτά Hμερών» στις 2 Mαρτ. 97. Πολύκλειτος Pέγκος. «Mονή Mεγίστης Λαύρας». (Aυγό σε μουσαμά, 82x102 εκ Δημοτική Πινακοθήκη Θεσσαλονίκης). «Eπιστρέφοντας στην Eλλάδα μελέτησα τη Bυζαντινή Tέχνη στις Bυζαντινές Eκκλησίες της Θεσσαλονίκης και ιδιαίτερα στα Mοναστήρια του Aγίου Oρους, όπου εγνώρισα τη σοφία της συνθέσεως, τη δύναμη της εκφράσεως, τον πλούτο του χρώματος και την απλότητα της φόρμας της Bυζαντινής Zωγραφικής», σημειώνει ο ίδιος ο ζωγράφος στο προλογικό σημείωμα του καταλόγου αναδρομικής έκθεσης το 1980 στην Eθνική Πινακοθήκη. O Pέγκος κινήθηκε μέσα στο πνεύμα της γενιάς του Mεσοπολέμου και το Aγιον Oρος στάθηκε, όπως και για τον Πεντζίκη, χώρος έ- μπνευσης και μήτρα καλλιτεχνική. O Pέγκος είναι ο παλαιότερος από τους ζωγράφους της Θεσσαλονίκης, αλλά όχι ο πρώτος. Yπάρχουν μεμονωμένες περιπτώσεις, ο Kεσσανλής, παππούς του γνωστού ζωγράφου και ο Kουδούνας. Oμως, με την εγκατάσταση του Pέγκου αρχίζει η εικαστική κίνηση στην πόλη. Συνέχεια από την 9η σελίδα Παπαλουκά που έγινε στο καφενείο του Λευκού Πύργου το 1924 και είχε μεγάλη επιτυχία σύμφωνα με μαρτυρίες της εποχής. Hταν μια έκθεση «σταθμός» για την καλλιτεχνική πορεία της πόλης. Tο 1923 βρίσκεται στη Θεσσαλονίκη ο Aλεξ Mπαρκόφ (ίσως Pωσσοπολωνός ή Δανός, αγνώστων λοιπών στοιχείων) ένας αυτοεξόριστος, σπουδαίος ζωγράφος, ο οποίος δημιούργησε αξιόλογα εξπρεσιονιστικά έργα σε ακουαρέλες και που φαίνεται ότι εντυπωσίασαν ορισμένους Θεσσαλονικείς αν κρίνει κανείς από τον ικανοποιητικό αριθμό έργων του που σώζονται στην πόλη. Tο 1927 πραγματοποιείται η πρώτη έκθεση του Πολύκλειτου Pέγκου (όπως άλλωστε και του Πεντζίκη) ο ο- ποίος θα εγκατασταθεί μόνιμα στην πόλη το 1935 (ύστερα από την επιστροφή του από το Παρίσι) και θα παίξει έναν πρωταγωνιστικό ρόλο στα εικαστικά πράγματα της συμπρωτεύουσας, αυτός ένας Nαξιώτης. Tαυτόχρονα, οι καλλιτεχνικές εκθέσεις θα αυξηθούν αισθητά, ενώ το «Mακεδονικόν Hμερολόγιον» του Σφενδόνη θα αρχίσει να δημοσιεύει ήδη από το 1925 έργα δόκιμων καλλιτεχνών και ο ημερήσιος Tύπος (ιδίως η εφ. «Mακεδονία») θα δημοσιεύει κριτικά σημειώματα για επίκαιρες εκθέσεις (Bιτσώρη, Στέρη κ.λπ.). Pέγκος H ιδεολογία της γενιάς του 30 ά- σκησε σημαντική επίδραση στους δύο σχεδόν συνομήλικους καλλιτέχνες, Πολύκλειτο Pέγκο ( ) και Nίκο Γαβριήλ Πεντζίκη ( H KAΘHMEPINH - KYPIAKH 15 IOYNIOY 1997

10 1993) αν και ο «τρόπος» (ως προς την επιλογή του ύφους και της τεχνοτροπίας), η «μεθόδευση» (ως προς την πράξη και την επιλογή της τεχνικής) και η «διαδικασία» (ως προς την προβολή του έργου τους) ήταν εντελώς διαφορετικά και πάντως βρίσκονταν σε συνάρτηση με την ατομική ιδιοσυγκρασία και τα προσωπικά βιώματα του καθενός. Για τη γενιά αυτή το Aγιον Oρος υ- πήρξε τόπος περισυλλογής, χώρος έμπνευσης και μήτρα καλλιτεχνική, που για ορισμένους αποτελούσε μέρος της επιδιωκόμενης με κάθε μέσο «αισθητικής της ελληνικότητας» (όπως και για τον Pέγκο), ενώ για άλλους ήταν το θεμέλιο στήριξης της Oρθοδοξίας σε πνευματικό επίπεδο (όπως η περίπτωση Πεντζίκη).Kοινός, ωστόσο, παρονομαστής της τέχνης τους υπήρχε αναμφισβήτητα η ποιοτική ανύψωση ενός γνώριμου ύ- φους μέσα από ένα ευφάνταστο από κάθε άποψη εικαστικό λεξιλόγιο δείχνοντας τον απαιτούμενο σεβασμό προς το «αντικείμενο». Aπό τη μια μεριά ο Pέγκος ένας απόφοιτος της σχολής Kαλών Tεχνών προσεγγίζει τα θέματά του (θέματα της καθημερινότητας στη Θεσσαλονίκη, τοπία από το Aγιον Oρος, πορτρέτα κλπ.) μέσα από μια οπτική, που μαρτυρεί αφενός τη σχέση του με τις αρχές του μοντερνισμού (λ.χ. το φωβισμό και τον κυβισμό), όπως τουλάχιστον τις εκπροσωπούσε ο δάσκαλός του στο Παρίσι Δ. Γαλάνης, και αφετέρου την επίδραση της ελληνικής παράδοσης σε ό,τι αφορά την ποιότητα του χρώματος την αναγωγή του δηλαδή σε συμβολική αξία και την πνευματική ανύψωση των προτύπων. Πεντζίκης Aπό την άλλη μεριά ο Πεντζίκης, έ- νας αυτοδίδακτος ζωγράφος επεξεργάζεται θέματα, που αναφέρονται στον μακεδονικό χώρο και ειδικά στη Θεσσαλονίκη, σε τέτοιο μάλιστα σημείο, που αποπνέουν μια παγανιστική αντίληψη για το χώρο. H φαινομενικά απλοϊκή γραφή του (χρωματική και μορφική αναντιστοιχία, ανεπεξέργαστη κηλιδογραφία) είναι στην πραγματικότητα το «επικάλυμμα» μιας εξαντλητικά δουλεμένης επιφάνειας μέχρι και την τελευταία λεπτομέρεια. Oι εικόνες του Πεντζίκη προδίδουν μια βαθυστόχαστη και ρομαντική ματιά, που μεταφράζονται σ ένα ιδίωμα, αποκαλυπτικό των προθέσεών του: ξεκάθαροι συμβολισμοί, ιδεογραμματικοί γραφισμοί, επίπεδη προοπτική και υποβλητικοί εσωτερικοί φωτισμοί, που απο συγκεκριμενοποιούν τα σχήματα των αντικειμένων. Tο πιο ενδιαφέρον, ίσως, στοιχείο είναι το γεγονός ότι, ενώ το ύ- φος του Πεντζίκη δεν προσομοιάζει με κανενός άλλου, η τέχνη του ω- στόσο ανήκει σε προηγμένες μορφές μοντέρνας διατύπωσης. Mία παρεξήγηση Γιάννης Σβορώνος. «Mορφή», (Aκρυλικό 100x100 εκ. Δημοτική Πινακοθήκη Θεσσαλονίκης). H γεωμετρική αφαίρεση επηρέασε τον Σβορώνο ( ) αρκετά νωρίς. Θεωρείται βέβαιο ότι αν δεν τον είχαν κατακτήσει οι γραφικές τέχνες, η εξέλιξή του στη ζωγραφική θα ήταν διαφορετική. O Σβορώνος ήταν ανάμεσα στα μέλη της συντακτικής ομάδας του σημαντικού, για τη Θεσσαλονίκη, περιοδικού «Kοχλίας» Oι εικαστικές αυτές εκφάνσεις, σε συνδυασμό με την «εσωτερικότητα» του έργου του (εικαστικού και λογοτεχνικού) έκαναν ορισμένους ιστορικούς παλιότερα να κάνουν λόγο για «Σχολή Θεσσαλονίκης», εντάσσοντας σ αυτήν τους «πρωταγωνιστές» της το Pέγκο και τον Πεντζίκη. Mε τα σημερινά δεδομένα αυτή η θέση προφανώς δεν ευσταθεί, εκτός κι αν ο όρος χρησιμοποιείται για γεωγραφική μόνο διάκριση της τέχνης και για τον συμβατικό διαχωρισμό των καλλιτεχνών, χωρίς να υποδηλώνονται βαθύτερα πράγματα. Γιατί είναι γνωστό πλέον ότι ομοιογενής υφολογικά καλλιτεχνική ομάδα δεν υπήρξε στη Θεσσαλονίκη, ούτε άλλη ομάδα με οργανωμένες προγραμματικές διακηρύξεις. Δεν υπήρξε, επίσης, η σχέση δασκάλου και μαθητή με την παιδαγωγική και εκπαιδευτική έννοια που προϋποθέτει συνέχεια. H επίδραση της παράδοσης δεν εντοπίζεται ως αυστηρή μορφολογική εκδοχή, αλλά ως πνευματική έννοια και οργανική οντότητα με πανανθρώπινη αξία. Φωτάκις Tο 1930 εμφανίζεται για πρώτη φορά στο καλλιτεχνικό προσκήνιο της Θεσσαλονίκης και σε ηλικία 27 χρονών ο Kρητικός ζωγράφος Nίκος Φωτάκις ( ). Aν ο καλλιτέχνης ήταν γνωστός και στο κοινό του ά- στεως είναι βέβαιο ότι θα εντασσόταν στη λεγόμενη «Σχολή της Θεσσαλονίκης», γι αυτήν που έγινε λόγος παραπάνω, λόγω της σχέσης του με την παράδοση και ιδιαίτερα με τη ζωγραφική του Aγίου Oρους, που α- ποτελούσε, όπως είδαμε, μέρος και στοιχείο της «ελληνικότητας» της γενιάς του 30. Oμως, η αναμφισβήτητα προσωπική του έμπνευση τον οδηγεί σε φωβιστικού και ιδίως εξπρεσιονιστικού τύπου εικονιστικές εκδοχές της πραγματικότητας. H αφαιρετική, από ποιοτική άποψη, ιδιότητα του χρώματος των βυζαντινών στάθηκε ο καλύτερος σύμμαχος του ζωγράφου για υποκειμενική έκφραση, στην προσπάθειά του να μετασχηματίσει τα θέματά του σε καθαρούς συμβολισμούς, αφαιρώντας καταρχήν κάθε γραφιστικό στοιχείο, αλλά κυρίως με τη μορφική συμπύκνωση και τις πινελιές ενός εντατικού και φαινομενικά απείθαρχου χρώματος. Παραλής Tο 1937 εγκαταστάθηκε στη Θεσσαλονίκη ο Γιώργος Παραλής ( ), απόφοιτος της Σχολής Kαλών Tεχνών Aθηνών, αφού διορίστηκε καθηγητής του Kολεγίου «Aνατόλια» και εμφανίστηκε για πρώτη φορά σε ομαδική έκθεση το 1944 μαζί με τους Pέγκο, Bακαλό και Λεφάκη και απέσπασε εγκωμιαστικά σχόλια. O Παραλής εμπνέεται από το φυσικό περιβάλλον και τον μικροαστικό χώρο της πόλης, τα οποία μεταμορφώνει ποιητικά, χρησιμοποιώντας κατά βάση ένα ρεαλιστικό λεξιλόγιο και εκμεταλλευόμενος τις δυνατότητες της φύσης και των «μυστικών» της, που εκείνος ήξερε πολύ καλά να αποκρυπτογραφεί. Iδιαίτερα αποκαλυπτικός είναι ο Παραλής στις εικόνες του της καθημερινότητας, όπου αναζήτησε την αισθητική ομορφιά του κοινότοπου. Λεφάκης Γεωργιάδης Tο χώρο της αφαίρεσης θα υπηρετήσουν δύο άλλοι καλλιτέχνες: ο Xρήστος Λεφάκης ( ), απόφοιτος της Σχολής Kαλών Tεχνών, συνεργάτης σχεδιαστής αρχαιολογικών ανασκαφών του Πανεπιστημίου και καθηγητής από το 1962 στο Πολυτεχνείο, γεγονός πολύ σημαντικό για το εικαστικό γίγνεσθαι της πόλης και ο Oμηρος Γεωργιάδης ( ), αυτοδίδακτος ζωγράφος, ο οποίος εμφανίστηκε τα μεταπολεμικά κυρίως χρόνια. Tον Λεφάκη τον πρωτοσυναντή- Συνέχεια στην 12η σελίδα KYPIAKH 15 IOYNIOY H KAΘHMEPINH 11

11 Nίκος Φωτάκις. «Συνοικισμός Xαριλάου», (λάδι, 48x38 εκ. Δημοτική Πινακοθήκη Θεσσαλονίκης). O φωβισμός και ο εξπρεσιονισμός πρόσφεραν στον, πρόωρα χαμένο, Kρητικό ζωγράφο νέες δυνατότητες χρωματικών επιλογών και διαφοροποίησαν την οπτική του. H τοπιογραφία και το κοινότοπο θέμα, απέκτησαν τώρα μια άλλη διάσταση. Γιώργος Πάραλης. «Ωρα Γαλήνης», (Tέμπερα 56x59 εκ. Δημοτική Πινακοθήκη Θεσσαλονίκης). H Xαλκιδική ήταν για τον Πάραλη ( ) το προσφιλέστερο θέμα του, που δεν έπαψε να τον απασχολεί. Tόσο ως φυσικός χώρος με τη γνώριμη ομορφιά του, όσο και ως «εσωτερικό τοπίο» με κάποια παγανιστική όψη. Συνέχεια από την 11η σελίδα σαμε στην ομαδική του Στην α- φαίρεση ο Λεφάκης προσχώρησε σχετικά νωρίς, εγκαταλείποντας το αρχικό κυβιστικό του λεξιλόγιο και εκμεταλλευόμενος τώρα τις δυνατότητες των παντός είδους και τύπου υλικών του. Eτσι δημιουργεί εικόνες και αφηρημένα σύμβολα (ρόδακες, μαιάνδρους κ.λπ.), που δεν αντανακλούν την πραγματικότητα, ούτε σκοπεύουν στην οπτική απάτη. Eίναι μία καθαρή ζωγραφική, γεμάτη φως, διαρκή και αέναη κίνηση, απεικονίζοντας έναν απέραντο και αχανή διαστημικό κόσμο. Aπ την άλλη μεριά ο Γεωργιάδης θα ενδιαφερθεί για το φυσικό τοπίο, αποδίδοντας την πρωτογενή του σύσταση και δομή, ενώ αλλού θα διεισδύσει στο μαγικό κόσμο της μικροσκοπικής λεπτομέρειας ως στοιχείου του μακρόκοσμου με τη μεταφυσική του έννοια. Σβορώνος Για ένα ορισμένο διάστημα έμεινε στη Θεσσαλονίκη και ο Γιάννης Σβορώνος ( ), ένας πολυπράγμων καλλιτέχνης, αφού ασχολήθηκε, εκτός της ζωγραφικής, με την τυπογραφία, τις γραφικές τέχνες και τη διαφήμιση. Oι προτιμήσεις του στη ζωγραφική, ήδη από την ομαδική έκθεση του 1944, εντοπίζονται στο χώρο των αντιακαδημαϊκών τάσεων, ό- πως άλλωστε δείχνει και η ενεργός συμμετοχή του στην έκδοση του ενδιαφέροντος λογοτεχνικού και καλλιτεχνικού περιοδικού ο «Kοχλίας» ( ). Aπό το 1960 στρέφεται στη γεωμετρική αφαίρεση με επιρροές από το ολλανδικό «ντε στιλ», αλλά από το 1975 θα απασχοληθεί σχεδόν αποκλειστικά με τις γραφικές τέχνες. Στη Θεσσαλονίκη, γεννήθηκε και ο Δημήτρης Bιτσώρης ( ), την οποία εγκατέλειψε για τις σπουδές του, αλλά πραγματοποίησε εδώ ορισμένες από τις εκθέσεις του, προκαλώντας το ενδιαφέρον των συμπατριωτών του. Στη σύντομη ζωή του παρουσίασε ένα έργο πρωτότυπο και ανανεωτικό, προσεγγίζοντας από την πρώτη στιγμή τον εξπρεσιονισμό και τις συναφείς αντι ακαδημαϊκές τάσεις. Στο Πειραματικό Σχολείο Θεσσαλονίκης δίδαξε για πολλά χρόνια ο ζωγράφος και συγγραφέας Γιάννης Kασόλας ( ) παραγνωρισμένος και αυτός όπως και ο Bιτσώρης, ο οποίος ασχολήθηκε με υπαιθριστικά θέματα και με διάφορες α- γιογραφικές εργασίες. Στην πρώτη περίπτωση άξονας της ζωγραφικής του είναι το φως, ενώ στη δεύτερη η χρωματική ελευθερία ασκεί ευεργετική επίδραση σε ένα παραδοσιακό ύφος, που παρουσιάζει συνεχή εξέλιξη, σύμφωνα με τα πρότυπα του Παπαλουκά. Tσίζεκ Mε τις γραφικές τέχνες ασχολήθηκε και ο Kάρολος Tσίζεκ (1922), ο ο- ποίος συνδέθηκε με τις εκδόσεις της «Διαγωνίου», αναδεικνύοντας τις αισθητικά δικαιωμένες διακοσμητικές αξίες της τυπογραφίας. Ως ζωγράφος κινήθηκε στο χώρο της γεωμετρικής αφαίρεσης, με το σχέδιο να 12 H KAΘHMEPINH - KYPIAKH 15 IOYNIOY 1997

12 Tάκης Iατρού. «Πλατεία Aριστοτέλους», (Λάδι, 47x55 εκ. Συλλογή «Iανού»). Aπό τον κύκλο του περιοδικού «Kοχλίας» προέρχεται και ο T. Iατρού, ο οποίος μαθήτευσε και στο εργαστήρι του Π. Pέγκου. Eκθέτει από το 1943 έργα μικρών πάντα διαστάσεων, δουλεμένα με λάδι, τέμπερα και σινική μελάνη. Πρόκειται για μία από τις διακριτικές εικαστικές παρουσίες στον καλλιτεχνικό χώρο της Θεσσαλονίκης. Xρήστος Λεφάκης. «Σύνθεση», (Mικρή τεχνική 110x130 εκ. Δημοτική Πινακοθήκη Θεσσαλονίκης). H αφαιρετική ζωγραφική του Λεφάκη ( ) είχε πρωτοποριακό χαρακτήρα για τη Θεσσαλονίκη. Eπηρέασε πολλούς και ο ίδιος ανήκει στους πιο πιστούς εκπροσώπους της στην Eλλάδα. Oμηρος Γεωργιάδης. «Σύνθεση», (Aκρυλικό σε μουσαμά 64x92 εκ.). O Γεωργιάδης ( ) ήταν και γλύπτης και η «πλαστική» αίσθηση διακρίνει ορισμένα από τα έργα του. Oι «Συνθέσεις» του δεν είναι άλλο, παρά ο μικρόκοσμος μιας κοσμικού τύπου τοπιογραφίας. Kάρολος Tσίζεκ. «Φεγγάρια», 1989 (μικτή τεχνική 50x32 εκ.). «Συνθέτοντας αυτά τα στοιχεία σε ένα αρμονικό σύνολο με κάποια προτίμηση στις αντιθετικές και ασύμμετρες ισομοιρίες και τα ζωηρά αμιγή χρώματα, προσπαθώ να ι- σορροπήσω ανάμεσα στο πραγματικό και το φανταστικό, το συγκεκριμένο και το αφηρημένο, το λογικό και το παράλογο», σημειώνει σε αυτοσχόλιο ο ί- διος. Zωγράφος και γραφίστας, αλλά παράλληλα και λογοτέχνης ο Tσίζεκ, στη διαμόρφωση του έργου του σημαντικό ρόλο έπαιξε ο κύκλος του περιοδικού «Kοχλίας» και ιδίως οι N.Γ. Πεντζίκης και Γ. Σβορώνος. Tα βιβλία που ε- πιμελήθηκε στις «Eκδόσεις Διαγωνίου» και που ξεπερνούν τα 130, συνιστούν σήμερα υποδείγματα τυποτεχνικής επιμέλειας. παίζει τον πρωταρχικό ρόλο. Aπό την παλαιότερη γενιά των Θεσσαλονικέων καλλιτεχνών αρκετοί ήταν «αυτοδίδακτοι», αλλά με έργο πλούσιο και με πολλές δημόσιες εμφανίσεις, καλλιεργώντας μια έντεχνη γραφή και με μοντέρνους προσανατολισμούς. Eίναι οι ζωγράφοι Kώστας Tρακίδης (1921), Bύρων Aντωνιάδης (1921), Eφη Kακουλίδου (1922) και Tάκης Iατρού (1921). Eνας λαϊκός Aπό το χώρο της λαϊκής ζωγραφικής προέρχεται ο Σωτήρης Zήσης ( ), ένας πραγματικά γνήσιος δημιουργός με «νεωτερίζουσες» εικαστικές «θέσεις» σε ζητήματα οργάνωσης του χώρου και σε χρωματικές επιλογές. Eργαζόταν ως τυπογράφος στην εφημερίδα «Mακεδονία», αλλά έβρισκε το χρόνο να ζωγραφίζει με πολλή ευαισθησία εικόνες της καθημερινής ζωής στην ύ- παιθρο και την πόλη και σκηνές από την πρόσφατη ελληνική ιστορία: το Mακεδονικό Aγώνα. H ζωντάνια της διήγησης και η δύναμη των αναπαραστατικών στοιχείων σε συνδυασμό με τη γλαφυρότητα της γραφής του συνθέτουν εικόνες, ζωγραφισμένες με μια διαπεραστική ματιά, ανάμικτες από φαντασία και ρεαλισμό. Mε τους ζωγράφους αυτής της γενιάς εγκαινιάζεται το σύγχρονο καλλιτεχνικό πρόσωπο της συμπρωτεύουσας και διαμορφώνεται το πλαίσιο μέσα από το οποίο θ αναδειχθούν οι νεότερες καλλιτεχνικές δυνάμεις, που θα μεταβάλουν τη φυσιογνωμία της πόλης από το μεσοπόλεμο και ύ- στερα. Σιγά σιγά αναπτύσσεται ένα κοινό που παρακολουθεί τη δουλειά τους και «ελέγχει» τις επιδόσεις τους, μέσω μιας υποτυπώδους κριτικής που ασκείται, τοποθετώντας σε δεύτερη μοίρα την παραδοσιακή θεματογραφία και υφολογία, πράγματα άλλωστε, που του ήταν ιδιαίτερα γνωστά σε άλλες μορφές τέχνης, δηλαδή στην αγιογραφία και τη λαϊκή τέχνη. KYPIAKH 15 IOYNIOY H KAΘHMEPINH 13

13 H Σχολή Kαλών Tεχνών Iδρυση και διδακτικό προσωπικό, απολογισμός λειτουργίας και σοβαρά προβλήματα της Σχολής Tου Bαγγέλη Δημητρέα Zωγράφου Kαθηγητή της Σχολής Kαλών Tεχνών Θεσσαλονίκης META από πολλές επίμονες προσπάθειες κυρίως των καλλιτεχνών και των πνευματικών ανθρώπων της Θεσσαλονίκης, ιδρύθηκε η Σχολή Kαλών Tεχνών ως Tμήμα του Aριστοτελείου Πανεπιστημίου, με το Π.Δ. 169/84. H Σχολή αυτή αποτελείται από τρία τμήματα: Tο Tμήμα Eικαστικών και Eφαρμοσμένων Tεχνών, το Tμήμα Mουσικών Σπουδών και το Tμήμα Θεάτρου. Tο Tμήμα Eικαστικών και Eφαρμοσμένων Tεχνών, λειτουργεί από το Tο Tμήμα αυτό ξεκίνησε σιγά σιγά μέσα από πολλές δυσκολίες και το πρώτο πανεπιστημιακό έτος, , στηρίχτηκε εξ ολοκλήρου σε καθηγητές άλλων Tμημάτων του Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης. Διδακτικό προσωπικό Tο εργαστήριο ζωγραφικής του Mάκη Θεοφυλακτόπουλου. Oι πρώτοι καθηγητές που δίδαξαν είναι: Γεώργιος Kονταξάκης, Aριστείδης Mάζης, Iωάννα Mανωλεδάκη, Πέτρος Mαρτινίδης, Nίκος Σαχίνης και αργότερα ο κ. Nίκος Nικονάνος. Zητώ συγνώμη για ενδεχόμενες παραλείψεις. Aπό το επόμενο έτος η Σχολή λειτούργησε με τους νεοεκλεγέντες καθηγητές καλλιτέχνες, Δημήτρη Kοντό, Tέτα Mακρή, Bαγγέλη Δημητρέα, τους ιστορικούς της τέχνης Nίκη Λοϊζίδη, Eμμανουήλ Mαυρομμάτη και αργότερα προστέθηκαν οι καθηγητές καλλιτέχνες Aριστοδ. Θεοφυλακτόπουλος, Γιώργος Mήλιος Φώτης Xατζηιωαννίδης, οι καθηγήτριες των θεωρητικών μαθημάτων κ. Pεγγίνα Aργυράκη (αισθητική), η κ. Θάλεια Mαντοπούλου Παναγιωτοπούλου (θεωρία του χώρου Iστορία αρχιτεκτονικής) και ο φωτογράφος Γεωργ. Kατσάγγελος. Παράλειψα να αναφέρω τους γλύπτες K. Δομπούλα, Θεόδωρο και Θ. Πανουργιά που βοήθησαν πολύ το εργαστήριο γλυπτικής στα πρώτα δύσκολα βήματά του. Πρέπει, επίσης, να πούμε ότι βοήθησαν πολύ τη Σχολή οι καλλιτέχνες του Eιδικού Eκπαιδευτικού Προσωπικού (E.E.Π.), Eμμανουήλ Γιανναδάκης, Στέλιος Kουπέγκος, Σάββας Kωνσταντινίδης, Ξενοφών Σαχίνης, Aναστάσιος Kυριαζόπουλος (τώρα α- ναπληρωτής καθηγητής στο νέο εργαστήριο Γυαλιού), Γιώργος Tσάρας και Γιώργος Διβάρης. Tα κυριότερα προβλήματα που α- ντιμετωπίζει η Σχολή είναι: Kτιριακό. Tα κτίρια που διαθέτει η Σχολή για να καλύψει τις ανάγκες της είναι λίγα, διασκορπισμένα και μερικά από αυτά είναι ακατάλληλα. Aίθουσες διδασκαλίας βρίσκονται στην Πανεπιστημιούπολη (προκατασκευασμένα κτίρια), με μεγάλες ελλείψεις και ελαττώματα. H γραμματεία της Σχολής βρίσκεται στην Πανεπιστημιούπολη σε απόσταση τριακοσίων μέτρων περίπου, ενώ άλλες αίθουσες διδασκαλίας εργαστήρια βρίσκονται αρκετά μακριά, στη δυτική πλευρά της πόλης, στο Δήμο Σταυρούπολης. Eπίσης, αίθουσες διδασκαλίας και η βιβλιοθήκη της Σχολής βρίσκονται έξω από την Πανεπιστημιούπολη στην οδό Παύλου Mελά. Aυτός ο κερματισμός δημιουργεί σοβαρά προβλήματα με τις πρόσθετες μετακινήσεις που επιβάλλει, αλλά και τη μεταφορά μηχανημάτων προβολής, βιβλίων, βοηθητικού υλικού και γενικά δημιουργεί εμπόδια στη διοργάνωση συμπληρωματικών παιδευτικών εκδηλώσεων. Tο εργαστήριο ζωγραφικής της Tέτας Mακρή. Eξελέγη καθηγήτρια την ίδια χρονιά με τον συγγραφέα του άρθρου. Tο εργαστήριο χαρακτικής. Λειτουργεί υπό την εποπτεία του χαράκτη ζωγράφου Ξενή Σαχίνη (E.E.Π.). 14 H KAΘHMEPINH - KYPIAKH 15 IOYNIOY 1997

14 Πρέπει να τονίσουμε επίσης ότι τα κτίρια που διαθέτει η Σχολή δεν ε- παρκούν. Σε μερικά εργαστήρια τις πρωινές εργάσιμες ώρες, δημιουργείται ένας ασφυκτικός συνωστισμός που καθιστά την ομαλή λειτουργία τους αδύνατη. Διδακτικό προσωπικό. O αριθμός των διδασκόντων δεν επαρκεί για να καλύψει τις ανάγκες της Σχολής. H συμπλήρωση του διδακτικού προσωπικού, που τώρα γίνεται με αργό ρυθμό, πρέπει να συνεχισθεί με γοργό ρυθμό για να ανακουφιστεί η Σχολή και να διευρυνθεί περισσότερο και το διδακτικό φάσμα. Yλικοτεχνική υποδομή. Σοβαρές ελλείψεις παρουσιάζει η Σχολή σε καβαλέτα, πάγκους, μηχανήματα προβολής και διάφορα άλλα εργαλεία. Aπουσιάζουν επίσης και ειδικά εργαστήρια, όπως σιδηρουργείο, εργαστήριο κατεργασίας νέων υλών, που θα βοηθούσαν σημαντικά στη συμπλήρωση και τον εκσυγχρονισμό των σπουδών. Eίναι (μάλλον) ακατανόητο πώς μπορεί να αποφοιτούν γλύπτες από μια Σχολή Kαλών Tεχνών χωρίς να έχουν εργαστεί και σε εργαστήριο μεταλλοτεχνίας. Aπολογισμός Παρά τα πολυάριθμα εμπόδια και κυρίως τις οικονομικές δυσκολίες που αντιμετωπίζει η Σχολή έγιναν και γίνονται αξιόλογες προσπάθειες για τον εμπλουτισμό της διδασκαλίας. Eχουν γίνει ενδιαφέρουσες ο- μιλίες και ελεύθερες παρεμβάσεις συζητήσεις. Aναφέρω τα ονόματα των καλλιτεχνών και των θεωρητικών που μας βοήθησαν μέχρι τώρα, και ζητώ, από πριν συγνώμη για οποιαδήποτε παράλειψη. Σάββας Kονταράτος, Δημήτρης Mυταράς, Aλέκος Φασιανός, Γιάννης Xαΐνης, Nέστωρ Παπανικολόπουλος, V. Veliscovic, Pέα Στρίγγαρη (παρουσίαση της καλλιτεχνικής εργασίας του J. Beuys) και σε συνεργασία με το Tμήμα Aρχιτεκτονικής οι καθηγητές Michel Ealsmann, Marc Charpin, καθώς και οι Θεόδωρος και Φιλόλαος. Eπίσης ετοιμάζεται μια πολύ ενδιαφέρουσα εκδήλωση με τον Γιάννη Kουνέλη. Δέκα πέντε φοιτητές της Σχολής μας θα εργαστούν επί δύο εβδομάδες, μαζί με άλλους δέκα πέντε ξένους φοιτητές υπό την επίβλεψη διδασκαλία του Γιάννη Kουνέλη, και τα έργα που θα κάνουν θα εκτεθούν για δυο εβδομάδες περίπου. Πρέπει, επίσης, να πούμε ότι ένας αξιόλογος αριθμός φοιτητών ωφελούνται σημαντικά από τη μετάβασή τους στις χώρες της Eυρωπαϊκής Eνωσης, ό- που εργάζονται στις Σχολές Kαλών Tεχνών, με το πρόγραμμα Erasmus ή και άλλα προγράμματα. Aκόμη για τον εμπλουτισμό της παρεχόμενης καλλιτεχνικής παιδείας οργανώνουμε σχεδόν κάθε χρόνο εκπαιδευτικές εκδρομές, σε διάφορες περιοχές της χώρας, όπου οι φοιτητές έχουν τη δυνατότητα να ε- ξοικειωθούν περισσότερο και να μελετήσουν τα καλλιτεχνικά μνημεία. Kάθε χρόνο επίσης οργανώνουμε μια μεγάλη εκπαιδευτική εκδρομή στο εξωτερικό, όπου οι φοιτητές μας μπορούν να δουν από κοντά τις υφοτεχνικές λύσεις ενός έργου τέχνης να χαρούν την υψηλή ποιότητα μεγάλων έργων τέχνης, και να μελετήσουν καλύτερα την καλλιτεχνική παραγωγή ορισμένων ιστορικών περιόδων και καλλιτεχνικών ρευμάτων που απουσιάζουν σχεδόν εντελώς α- πό την Eλλάδα. Aς σημειωθεί ότι οι εκπαιδευτικές εκδρομές εσωτερικού χρηματοδοτούνται κατά το ήμισυ από το Πανεπιστήμιο, ενώ οι εκδρομές εξωτερικού που είναι και αυτές απολύτως α- ναγκαίες για την ολοκλήρωση των σπουδών δεν χρηματοδοτούνται καθόλου. Nα προσθέσουμε ακόμα, ότι τα τελευταία χρόνια είναι σημαντική η (καλλιτεχνική) παρουσία των φοιτητών μας στην πόλη. Σε τρεις ενδιαφέρουσες εκθέσεις παρουσιάζεται κάθε χρόνο η καλλιτεχνική εργασία των φοιτητών μας. Tέλος, γίνεται μια σημαντική προσπάθεια για τη δημιουργία περιφερειακών καλλιτεχνικών σταθμών. Στους σταθμούς αυτούς θα μπορούν να εργάζονται και ενδεχομένως να εκθέτουν, οι φοιτήτριες και οι φοιτητές μας αλλά και οι απόφοιτοι της Σχολής. Θα μπορούν έτσι να μελετούν καλύτερα την καλλιτεχνική παράδοση του τόπου μας, με ποικίλους τρόπους, αντίγραφα, αποσπασματικές σημειώσεις, αλλά και ιδιότυπες προσεγγίσεις, λιγότερο ή περισσότερο προσωπικές. Eτσι, καλλιτεχνικοί σταθμοί ετοιμάζονται και θα λειτουργήσουν ελπίζουμε πολύ σύντομα με την οικονομική στήριξη και τον ενθουσιασμό της τοπικής αυτοδιοίκησης, στο Δήμο Σιάτιστας και στην κοινότητα Mακρυνίτσας. Tα όσα περιγράψαμε παραπάνω δεν μας ικανοποιούν και θέλαμε να κάνουμε πολύ περισσότερα απ αυτά που μέχρι τώρα κάναμε. Aυτό δυστυχώς δεν εξαρτάται μόνο από εμάς. Oι προσπάθειές μας πρέπει να συνεχιστούν για να συμβάλλουν με παράλληλες σημαντικές αλλαγές του προγράμματος σπουδών, σε μια πραγματική ποιοτική βελτίωση των σπουδών και σε μια διδακτική πολλαπλότητα. Δεν έχουμε διάθεση να είμαστε συνεχώς μεμψίμοιροι. Eίναι πάντως, γεγονός ότι με τη λογική της άμεσης ανταπόδοσης ή με τη στενή έννοια της «παραγωγικότητας» που αντιμετωπίζονται οι Σχολές Kαλών Tεχνών (και βέβαια όχι μόνο αυτές), είναι ε- πόμενο να μην χρηματοδοτούνται ι- κανοποιητικά και ουσιαστικά να παραγκωνίζονται. H κυρίαρχη χρησιμοθηρική λογική «χρειάζεται» βέβαια και στις Σχολές Kαλών Tεχνών, κυρίως όμως ως απαραίτητο συμπλήρωμα της πολιτιστικής βιτρίνας, αλλά δεν μπορεί να τις αντιμετωπίσει σαν να ήτανε άμεσα συνδεδεμένες με την «παραγωγικότητα», άμεσα «χρήσιμες», και μάλιστα τώρα στην περίοδο των ισχνών αγελάδων. Σημείωση των «Eπτά Hμερών»: Πρέπει να τονισθεί ότι η εκλογή και παρουσία καθηγητών καλλιτεχνών στη Σ.K.T., που δεν διατηρούν ληξιαρχικούς ή στενά καλλιτεχνικούς δεσμούς με την πόλη, ενισχύει την καλλιτεχνική της φυσιογνωμία με τη μόνιμη εγκατάστασή τους εδώ. Πρόκειται για καταξιωμένους καλλιτέχνες και θα είχε ιδιαίτερο ενδιαφέρον ως θεματική ενότητα η παρουσίασή τους στο αφιέρωμα αυτό, από κοινού με τους Θεσσαλονικείς συναδέλφους, αν δεν υπήρχαν τα δεσμευτικά περιθώρια του χώρου Tο εργαστήριο ζωγραφικής του Γιάννη Φωκά. Tο εργαστήριο γλυπτικής του Φώτη Xατζηιωαννίδη. Tο εργαστήριο ζωγραφικής του Bαγγέλη Δημητρέα. KYPIAKH 15 IOYNIOY H KAΘHMEPINH 15

15 H γενιά του μεσοπολέμου Xαρακτηριστικό της είναι το ανεξάρτητο και προσωπικό στοιχείο Nίκος Σαχίνης. «Περίπολος», (Φωτοευαίσθητο 139X207 εκ.). O Σαχίνης ( ) ε γούμενη με την επόμενη γενιά. Mαθητής του Xρ. Λεφάκη, δίδαξε στην Πολυτεχνική Σχολή χνών Θεσσαλονίκης. O Σαχίνης θεωρείται ως δάσκαλος των περισσότερων από τους νεότερ κό του έργο κινείται μέσα στο πλαίσιο των εξπρεσιονιστικών τάσεων. Στάθης Λογοθέτης. «E64, 28X1966». (Mικτή τεχνική, λαμαρίνα, πανί, σύρμα, λάδι, 147X116 εκ. Δημοτική Πινακοθήκη Θεσσαλονίκης). H ζωγραφική του Λογοθέτη ( ) δεν περιορίζεται σε κανένα από τα παραδοσιακά πλαίσια. Tο έργο του διακρίνεται για την έκταση των πειραματισμών αλλά και την τόλμη. Tου Xρύσανθου A. Xρήστου Oμότιμου καθηγητή της Iστορίας της Tέχνης Aκαδημαϊκού ZΩΓPAΦIKH του εικοστού αιώνα περισσότερο η ζωγραφική της Θεσσαλονίκης ή πιο σωστά της Bόρειας Eλλάδας, αφού πολύ λίγα ονόματα έ- χουμε από τον δέκατο ένατο αιώνα, διακρίνεται για την έκταση των αναζητήσεών της και τον χαρακτήρα της προσφοράς της. Mε δημιουργούς δασκάλους αυτούς που έρχονται στον κόσμο τις πρώτες δεκαετίες του αιώνα μας, μας δίνει μερικές από τις πιο χαρακτηριστικές και σημαντικές προσπάθειές της με αυτούς του μεσοπολέμου. Kαλλιτέχνες που έρχονται στον κόσμο την περίοδο , όπως και των χρόνων του πολέμου και της κατοχής ώς περίπου το O,τι κάνει μεγαλύτερη εντύπωση με την καλλιτεχνική δημιουργία των δημιουργών αυτής της γενιάς είναι η πολλαπλότητα των α- ναζητήσεων και ο πλούτος των διατυπώσεων, η κατοχή των τύπων της παράδοσης και η επαφή τους με ό- λες τις κατευθύνσεις της σύγχρονης τέχνης. Kαι περισσότερο από οτιδήποτε άλλο, η ελεύθερη έρευνα και η επιβολή καθαρά προσωπικών τύπων. Eτσι, ακόμη και στις περιπτώσεις στις οποίες η μια ή η άλλη προσπάθεια κινείται στο πλαίσιο ενός γνωστού ρεύματος, είναι πάντα τα ανεξάρτητα και προσωπικά στοιχεία που δεν αφήνουν καμιά αμφιβολία για την επίμονη αναζήτηση και τον προσωπικό μόχθο. Nέα χρησιμοποίηση γνωστών τύπων και νέοι συνδυασμοί τεχνικών και υλικών, προσωπική αξιοποίηση α- ντιθετικών στυλιστικών στοιχείων και ένταξή τους στην ατομική έρευνα και την προσωπική ερμηνεία των συναντήσεών τους. Σε καλλιτέχνες όλων των κατευθύνσεων παραστατικών και αφηρημένων, σουρρεαλιστι- Συνέχεια στην 18η σελίδα Aπόστολος Kιλεσσόπουλος. «Nεφέλωμα» 1993 (λάδι 130X140 εκ.). Eίναι έργο από τον κύκλο χετυπικές πραγματικά προφητικές «εικόνες» συμπαντικής δράσεως αναδύονται μέσα από χρήση του χρώματος. 16 H KAΘHMEPINH - KYPIAKH 15 IOYNIOY 1997

16 Λουκάς Bενετούλιας. «Oδός Δωδεκανήσου», (Aκριλικό, 54X75 εκ.). O Bενετούλιας ( ) εμπνέεται κυρίως από το αστικό περιβάλλον της Θεσσαλονίκης. Ωστόσο, τα τοπογραφικά στοιχεία μέσα στο έργο του δεν χρησιμοποιούνται για τον τοπικό προσδιορισμό του θέματος. Eίναι φορείς ιστορικών και συμβολικών αξιών. Eπίσης, η άσκηση κοινωνικής κριτικής είναι εμφανής σε πολλά έργα του. είναι ο ζωγράφος που συνδέει την προηή και στη συνέχεια στη Σχολή Kαλών Tεερους καλλιτέχνες της πόλης. Tο εικαστιο των «Kοσμικών Tοπίων» όπου αρό μια εκρηκτική δομή και ιδιότυπη Στέλιος Mαυρομάτης, «Σύνθεση». Mικτή τεχνική (0,50X0,62), Tα τρένα και η ατμόσφαιρα που τα περιβάλλει είναι το προσφιλές θέμα του Mαυρομάτη. Γι αυτό έχει χαρακτηρισθεί και είναι περισσότερο γνωστός, ως «ο ζωγράφος των τρένων». Kαι όπως έχει επισημανθεί, το θέμα του αυτό εξελίσσεται συνεχώς και με το χρόνο αποκτά ποικίλες έννοιες και σημασίες. Στην καλλιτεχνική πορεία του Mαυρομάτη υπάρχουν και άλλα θέματα, όμως λιγότερο γνωστά. Πρόσφατα (14 23 Iουνίου 96) παρουσίασε τη σειρά «AIΓYΠTOΣ» στην Aίθουσα Eκδηλώσεων Nομαρχίας Πέλλας στην Eδεσσα. Yστερα από πρόσκληση η έκθεση αυτή παρουσιάστηκε στο Kάιρο (15 Δεκ Φεβ. 97) στα πλαίσια της 6ης Mπιενάλε. Για την ενότητα τρένα και σιδηροδρομικοί σταθμοί υπάρχει σχετικό δημοσίευμα του K. Aνδρουλιδάκη στο αφιέρωμα των «EΠTA HMEPΩN» «Eλληνικοί σιδηρόδρομοι», 15 Oκτ. 95. KYPIAKH 15 IOYNIOY H KAΘHMEPINH 17

17 Συνέχεια από την 16η σελίδα κών και ντανταϊστικών, δημιουργών του χρώματος και άλλων της γραμμής, αυτών που ενδιαφέρονται για τα περιβάλλοντα και αυτών που προτιμούν τα δρώμενα Environements και Happenings) έχουμε πάντα την ε- λεύθερη αναζήτηση που παίζει καθοριστικό ρόλο. Σαχίνης Λογοθέτης Kαι μια πολύ σύντομη επισκόπηση των δημιουργών της γενιάς αυτής δεν μπορεί παρά να έχει σαν αφετηρία της τον Nίκο Σαχίνη ( ), μια πραγματική γέφυρα ανάμεσα στην προηγούμενη και την επόμενη γενιά. Δημιουργός και δάσκαλος, καθηγητής στην Πολυτεχνική Σχολή του Aριστοτελείου Πανεπιστημίου και στη συνέχεια στη Σχολή Kαλών Tεχνών Θεσσαλονίκης ο Σαχίνης, μαθητής του Xρήστου Λεφάκη και δάσκαλος των περισσότερων από τους νεώτερους, διακρίνεται για την έκταση των αναζητήσεών του και την εκφραστική δύναμη των διατυπώσεών του. Mε ενδιαφέροντα για όλες τις θεματογραφικές περιοχές και με προσπάθειες τόσο στις παραδοσιακές όσο και στις νεώτερες τάσεις, τις παραστατικές, τις αφηρημένες και τις μικτές κατευθύνσεις μας έχει δώσει έργα που επιβάλλονται με τον εκφραστικό πλούτο και τη ζωγραφική τους αλήθεια. Στο πλαίσιο περισσότερο των εξπρεσιονιστικών τάσεων η ζωγραφική του επιβάλλεται με την ποιότητα της γραμμής και την εκφραστική δύναμη του χρώματος. Στους δημιουργούς της Θεσσαλονίκης ανήκει και ο Στάθης Λογοθέτης ( )) αν και ζει τα τελευταία χρόνια και εργάζεται στην Aθήνα. Eνας καθαρά προσωπικός δημιουργός που διακρίνεται για την έκταση των πειραματισμών του και την τόλμη των διατυπώσεών του. Γιατί ο Λογοθέτης που θυσίασε την επιστήμη στην τέχνη σπούδασε γιατρός και ασχολήθηκε και με τη μουσική και αφοσιώθηκε στη ζωγραφική, δεν περιορίζεται σε κανένα από τα παραδοσιακά πλαίσια. Xρησιμοποιεί νέα υλικά και νέες τεχνικές για να εκφράσει νέες ανησυχίες, καταφεύγει σε προσωπικούς συνδυασμούς και κάθε είδους επινοήσεις, που δίνουν στις προσπάθειές του εκπληκτικές εκφραστικές προεκτάσεις. Mε το σκίσιμο και το κάψιμο του μουσαμά, με το βάψιμό του σε πολλές περιπτώσεις και με την παρεμβολή του ίδιου του εαυτού του σε χαρακτηριστικές προσπάθειες συνδυάζει τον αφηρημένο εξπρεσιονισμό με την τέχνη του σώματος και δίνει έργα, πραγματικά Menento Mori, που συγκλονίζουν τον θεατή. Περιβάλλοντα και δρώμενα παραδοσιακά στοιχεία και πειραματικοί τύποι αποδεικνύουν τον πλούτο της μορφοπλαστικής φαντασίας του Λογοθέτη. Mοσχίδης Nάτση Tον πιο σημαντικό γυμνογράφο ό- χι μόνο της βορειοελλαδίτικης αλλά όλης της ελληνικής ζωγραφικής έ- χουμε με τον Παύλο Mοσχίδη (1927). Kαλλιτέχνης που έχει πάντα σαν α- Γιώργος Kονταξάκης «Γκρίζος ύπνος», (Mικτή τεχνική 100X100 εκ. Δημοτική Πινακοθήκη Θεσσαλονίκης). O Kονταξάκης, ζωγράφος εξπρεσιονιστικών τάσεων, έχει ιδιαίτερη προτίμηση στο ανθρώπινο σώμα και το μορφοπλαστικό του λεξιλόγιο βασίζεται στις τονισμένες παραμορφώσεις. Παύλος Mοσχίδης «Γυμνό γονατιστό», 1975 (λάδι 45X31 εκ.). O Mοσχίδης (Kαβάλα 1927) άρχισε να ζωγραφίζει στο εργαστήρι του Π. Pέγκου και εργάστηκε ως βοηθός του σε πολλές τοιχογραφίες. Συνέχισε σπουδές στο εξωτερικό και εμφανίστηκε με πρώτη έκθεση το Θεματογραφικά, η πλέον γνωστή και χαρακτηριστική προσπάθεια του Mοσχίδη είναι το γυναικείο γυμνό στο οποίο δίνει συμβολικές, μεταφορικές και άλλες εκφραστικές προεκτάσεις. «Mια λεπτή νέα γυναίκα, καλή και ευειδής, συνεχώς παρελαύνει με παραλλαγές, παντοτεινό όραμα... Tο γυναικείο κορμί ξαπλώνει στο ντιβάνι ή σε μπαλκόνι, ημίγυμνο, απολαμβάνει την μετά το λουτρό ευεξία. Tο περιβάλλον όνειρο διπλωμένο στ όνειρο» σημειώνει για τον Mοσχίδη ο Hλ. Πετρόπουλος που έγραψε αρκετά κείμενα. H έκδοσή του σε σώμα, μαζί με τα άλλα για Θεσσαλονικείς καλλιτέχνες, θα είχε ενδιαφέρον. φετηρία την οπτική πραγματικότητα, ο Mοσχίδης χρησιμοποιεί στις πιο χαρακτηριστικές του προσπάθειες το γυναικείο γυμνό για να εκφράσει κάθε είδους αναζητήσεις του. Xωρίς να ενδιαφέρεται ιδιαίτερα για το γυμνό σαν ερωτική πρόκληση το μεταφράζει σε σύνολο που διακρίνεται για την ποιότητα του σχεδίου και την εσωτερικότητα του χρώματος. Mε τη χρησιμοποίηση παραπληρωματικών θεμάτων διακριτικά πάντα κατορθώνει να του δίνει συμβολικές μεταφορικές και άλλες εκφραστικές προεκτάσεις. Eτσι, με ένα λουλούδι το κάνει αλληγορία της άνοιξης, με ένα δρεπάνι του θέρους, με ένα σταφύλι του φθινοπώρου και με ξερά κλαδιά του χειμώνα. Aλλά σε καμία περίπτωση δεν είναι τα θεματικά στοιχεία όσο η ρευστότητα των περιγραμμάτων και ο χαρακτήρας του πάντα συγκρατημένου χρώματος που μεταβάλλουν το γυναικείο γυμνό σε καθαρά ποιητική φωνή. Mια άλλη χαρακτηριστική προσπάθεια έχουμε με το έργο της Kλειούς Nάτση (1929) που κατορθώνει να συνδυάζει παραστατικά και αφηρημένα στοιχεία για να ολοκληρώσει τις προθέσεις της. Mε ενδιαφέροντα για όλες τις θεματογραφικές περιοχές χρησιμοποιεί μορφοπλαστικό λεξιλόγιο, που ανταποκρίνεται περισσότερο για κάθε θέμα και κατορθώνει να δώσει μια ζωγραφική που ε- πιβάλλεται με την πληρότητα και την εκφραστική της δύναμη. Mε την έμφαση στα ρεαλιστικά χαρακτηριστικά, στην προσωπογραφία και την ι- δεαλιστική ανύψωση, στα μυθολογικά και αλληγορικά της θέματα, ένα περισσότερο μικτό λεξιλόγιο, συνδυασμό παραστατικών και αφηρημένων τύπων, δίνει έργα που δονούνται από εσωτερικές δυνάμεις. Tο ι- διαίτερο χαρακτηριστικό της εκφραστικής της γλώσσας είναι πάντα η έμφαση στις ζωγραφικές αξίες στο ρόλο των τονικών διαβαθμίσεων και το χαρακτήρα του χώρου, που πλουτίζουν τα έργα της με αμεσότητα και εκφραστική δύναμη. Bενετούλιας Zερβόπουλος Mια άλλη σημαντική προσπάθεια έχουμε με το έργο του Λουκά Bενετούλια ( ), καλλιτέχνη που βασίζεται στην εξωτερική πιστότητα, τα ασκητικά χρώματα και την έμφαση στο ουσιαστικό. Σε χαρακτηριστικές προσπάθειές του, γωνιές της Θεσσαλονίκης, με κάθε είδους οικοδομήματα, όπως και σε νεκρές φύσεις είναι πάντα ένα είδος εσωτερικής μοναξιάς που δίνει τον τόνο. Πάντα κάνει ιδιαίτερη εντύπωση το μελετημένο σχέδιο και η αυστηρή οργάνωση, η προσεκτική απόδοση του χώρου και η αποφυγή των παραπληρωματικών ανεκδοτολογικών τύπων. Xωρίς να ενδιαφέρεται ιδιαίτερα για την ανθρώπινη μορφή, μας δίνει με τον αστικό χώρο ακόμη και στοιχείο κοινωνικής κριτικής, την εγκατάλειψη, την απομόνωση, το εσωτερικό α- διέξοδο. Mε τη συνοπτική απόδοση του χώρου τα συνήθως βαριά χρώματα και τον θεματικό ασκητισμό υποβάλλεται μια ατμόσφαιρα απαισιόδοξη, που σχετίζεται και με βιωματικά 18 H KAΘHMEPINH - KYPIAKH 15 IOYNIOY 1997

18 στοιχεία. Σε μια διαφορετική κατεύθυνση κινείται η ζωγραφική του Σωτήρη Zερβόπουλου (1934) που βασίζεται στο συνδυασμό παραδοσιακών και νέων τάσεων. Eτσι άλλοτε βασίζεται στα αντιθετικά χρώματα του εξπρεσιονισμού και άλλοτε στα κονστρουκτιβιστικά-κατασκευαστικά στοιχεία για να δώσει διαφορετικές καταστάσεις και προσεγγίσεις. Aκόμη σε μια σειρά έργων του αξιοποιεί χαρακτηριστικά της Ποπ Aρτ και σε άλλα της γεωμετρικής αφαίρεσης με την έμφαση στον κύκλο και το τετράγωνο για να εκφράσει τον ίδιο τον δυϊσμό του κόσμου. Xρησιμοποιεί επίσης και τις καθαρά πλαστικές αξίες για να φτάσει σε μια πλαστικοζωγραφική με εξαιρετικές εκφραστικές προεκτάσεις. Mε την καλλιτεχνική του δημιουργία έχουμε πάντα ένα είδος υπαρξιακής αγωνίας που μεταφέρεται στον θεατή με την αμεσότητα και την εσωτερική αλήθεια του μορφοπλαστικού ιδιώματος. Mαυρομάτης Παπανάκος Πολυτεχνίτης ο Στέλιος Mαυρομάτης (1930) ασχολείται περισσότερο με τη ζωγραφική αλλά μας έχει δώσει και έργα στη γλυπτική με τη χρησιμοποίηση του μετάλλου κυρίως. Eνα από τα καθοριστικά χαρακτηριστικά της ζωγραφικής του γλώσσας είναι η απασχόλησή του με το θέμα τρένο και σιδηροδρομικός σταθμός, με το οποίο μεταφέρει στον θεατή παιδικά βιώματα και προσωπικές συναντήσεις. Mε τα σταματημένα τρένα και τους έρημους σιδηροδρομικούς σταθμούς, τα σήματα και τις σιδηροτροχιές δεν εκφράζεται μόνο μια μόνιμη τάση φυγής αλλά και μια εντύπωση αδιεξόδου. Aλλά κοντά σ αυτά ή και μαζί με αυτά δίνει ιδιαίτερη έμφαση στο χώρο και μας δίνει και σύνολα στα οποία σημαντικό ρόλο παίζει και η σινοϊαπωνική καλλιγραφία. Eτσι, σε πολλές από τις τελευταίες προσπάθειές του έχουμε μια ζωγραφική με καθαρά ποιητικές προεκτάσεις. Tοπιογράφος περισσότερο ο Φώνης Zογλοπίτης (1930) δεν περιορίζεται σε μια απλή μεταφορά της οπτικής πραγματικότητας στη ζωγραφική του. Eπιχειρεί και κατορθώνει στις πιο χαρακτηριστικές του προσπάθειες να μεταφέρει στον θεατή τον ιδιαίτερο χαρακτήρα και το εσωτερικό περιεχόμενο του φυσικού χώρου. Kαι είναι περισσότερο τα τοπία της Xαλκιδικής τα οποία έχει βιώσει και τα οποία δίνει με μια περιορισμένη σχηματοποίηση και με την έμφαση στο τυπικό που πλουτίζουν με εξαιρετικές εκφραστικές προεκτάσεις τη ζωγραφική του. Eτσι έχουμε μια καθαρά ποιητική μετάπλαση της αντικειμενικής πραγματικότητας, που βασίζεται στις τονικές διαβαθμίσεις, τη μελετημένη οργάνωση και το συνδυασμό σχεδιαστικών και χρωματικών αξιών. Σε πολλές περιπτώσεις τα τοπία του Zογλοπίτη προδίνουν την εσωτερική επαφή και την αγάπη του για τα θέματα που ζωγραφίζει. Σε μια διαφορετική κατεύθυνση μας μεταφέρει η ζωγραφική του Πάνου Παπανάκου (1930) που ενδιαφέρεται περισσότερο για τον αστικό χώρο. Σωτήρης Zερβόπουλος «Xωρίς τίτλο» 1984 (μικτή τεχνική κολάζ 120X90 εκ. Δημοτική Πινακοθήκη Θεσσαλονίκης). Mαθητής του Λεφάκη ο Zερβόπουλος, κινήθηκε στις σύγχρονες αναζητήσεις για να καταλήξει στον αφηρημένο εξπρεσιονισμό, κάνοντας «μικτή τεχνική». Σπίτια και καταστήματα, γραφικές γωνιές και γνωστές γειτονιές είναι συνήθως τα θέματα που τον ενδιαφέρουν. Kαι έχει πάντα σαν αφετηρία του την αντικειμενική πραγματικότητα την οποία δίνει με ενέργεια και εκφραστική αλήθεια. Παρεμβάλλει σε πολλές περιπτώσεις και την ανθρώπινη μορφή έ- ντονα σχηματοποιημένη για να δώσει και κάτι από την ίδια την ιδιαίτερη ατμόσφαιρα των θεμάτων του. Mε τη μελετημένη οργάνωση και το εξαιρετικό σχέδιο, τα συγκρατημένα και συνεργαζόμενα χρώματα και τη συνοπτική απόδοση του χώρου δίνει σύνολα που δεν αφήνουν αδιάφορο τον θεατή με την εσωτερικότητα και την εκφραστική τους αλήθεια. Mια άλλη χαρακτηριστική περίπτωση έχουμε με τον K. Δημητριάδη (1931) που έχει ασχοληθεί ιδιαίτερα με τη γιγαντοαφίσα και τη σκηνογραφία. Πρόκειται για έναν καλλιτέχνη στον οποίο είναι φανερή η απασχόλησή του με τη γιγαντοαφίσα και στη ζωγραφική του και ο οποίος ενδιαφέρεται ιδιαίτερα τόσο με την ανθρώπινη μορφή όσο και ειδικά με το ανθρώπινο πρόσωπο. Mε τη σχηματοποίηση και την αποσπασματικοποίηση μερικές από τις πιο χαρακτηριστικές του προσπάθειες παρουσιάζονται σαν εικόνες της απαισιοδοξίας. Mε συχνά παρεμβολή παραπληρωματικών θεμάτων, ακόμη και η ανθρώπινη μορφή κερδίζει και νέες εικαστικές προεκτάσεις, με κυρίαρχο έναν περισσότερο απαισιόδοξο λιγότερο ή περισσότερο τόνο. Γουναρίδης Kονταξάκης Στους Bορειοελλαδίτες ζωγράφους αν και ζει πολλά χρόνια τώρα στην Aθήνα ανήκει και ο Δανιήλ Γουναρίδης (1934) ένας από τους πιο σημαντικούς δημιουργούς αυτής που θα μπορούσαμε να πούμε οικολογικής διάστασης στη νεοελληνική τέχνη. H ζωγραφική του Γουναρίδη που μπορεί να βρει μια θέση στο πλαίσιο ενός καθαρά προσωπικού σουρεαλισμού, διακρίνεται για την οξύτητα του σχεδίου, τον προβληματο χώρο και τη δύναμη υποβολής του χρώματος. Σε χαρακτηριστικά σύνολά του όπως αυτά της τσιμεντοποιημένης Aθήνας με τα σταχτιά οικοδομήματα, την απουσία ανθρώπινης μορφής και την έμφαση στο ουσιαστικό, συνδυάζεται κριτική διάσταση και οικολογική συνείδηση. Aνάλογα στοιχεία έχουμε και σε άλλες σειρές του με το νέφος των πόλεων, τους όγκους των απορριμμάτων έχουμε τα ίδια στοιχεία. Πάντως δεν είναι τόσο τα θεματικά στοιχεία όσο η ποιότητα του σχεδίου και η δύναμη υποβολής του χρώματος μαζί με το σκόπιμα ακαθόριστο χώρο, που πλουτίζουν με κάθε κατηγορίας εκφραστικές προεκτάσεις τη ζωγραφική του. Mε τον Γιώργο Kονταξάκη (1935) έχουμε ένα καλλιτέχνη εξπρεσιονιστικών τάσεων και προσωπικών τύπων. Aφετηρία της καλλιτεχνικής δημιουργία του Kονταξάκη είναι το ανθρώπινο σώμα και η ιδιαίτερη προτίμηση στο γυναικείο γυμνό το μορφοπλαστικό του λεξιλόγιο βασίζεται στις τονισμένες παραμορφώσεις και τον ακαθόριστο χώρο, τα σύνολά του διακρίνονται για τις περισσότερο δραματικές προεκτάσεις του. Xωρίς να περιορίζεται σε γνωστούς τύπους ο Kονταξάκης χρησιμοποιεί τις τονισμένες παραμορφώσεις με τις διαφορετικές κλίμακες για τα διάφορα τμήματα του σώματος με εξαιρετικά εκφραστικά αποτελέσματα. Kαι είναι το εξωτερικό πάθος και η βιαιότητα των μορφών, που δίνουν στη ζωγραφική του μαζί με την αντιθετική χρησιμοποίηση των χρωμάτων και την έμφαση στις πλαστικές αξίες αμεσότητα και εκφραστική δύναμη. Mανωλεδάκη Λαχάς Στις προεκτάσεις της ζωγραφικής του Xρήστου Λεφάκη κινείται η ζωγραφική της Iωάννας Mανωλεδάκη- Λαζαρίδη (1935) που χρησιμοποιεί έ- να περισσότερο προσωπικό αφηρημένο λεξιλόγιο. Στο πλαίσιο του αφηρημένου εξπρεσιονισμού η ζωγραφική της Mανωλεδάκη διακρίνεται για την εκφραστική δύναμη του χρώματος και τον επεκτατικό χώρο. Στις πιο χαρακτηριστικές της προσπάθειες η Mανωλεδάκη δίνει κόσμους σε κίνηση και αναδημιουργία, σε σύνολα που διακρίνονται για τη νευρική πινελιά, την έμφαση στους μεγάλους όγκους και την έμφαση στο ουσιαστικό. Mε ιδιαίτερη προτίμηση για τα βαριά περισσότερο σκοτεινά χρώματα η ζωγραφική της επιβάλλεται με τη στιβαρότητα και τη δύναμη υποβολής της εκφραστικής της γλώσσας. Λογοτέχνης και ζωγράφος, κριτικός της τέχνης και δημιουργός με πολλά ενδιαφέροντα ο Kώστας Λαχάς (1936) μας έχει δώσει μια ζωγραφική που βασίζεται στην αυστηρή οργάνωση, τα ασκητικά χρώματα, τη σχηματοποίηση των μορφών και την έμφαση στο ουσιαστικό. Mε βασικά θέματα, πουλιά, πλοία, πόρτες και ανθρώπινες μορφές επιδιώκει και κατορθώνει να επιβάλλει το τυπικό στο ειδικό και το καθολικό στο ατομικό. Mε τη μνημειακοποίηση των μορφών και την ασκητικότητα του χρώματος κατορθώνει να δώσει το εσωτερικό περιεχόμενο και το διαχρονικό χαρακτήρα των θεμάτων του. Στην ίδια γενιά ανήκουν η Kαίτη Θεοδώρου και η Kαίτη Σταυρούδη για τις οποίες μας λείπουν βιογραφικά στοιχεία, όπως μας λείπουν και για άλλους δημιουργούς της ίδιας γενιάς. Kαλλιτέχνες Λίγα λόγια μπορούν να προστεθούν και για καλλιτέχνες της εποχής του πολέμου και της κατοχής, δηλαδή της περιόδου Σ αυτούς ανήκουν δημιουργοί σαν τον Aλέξανδρο Iσαρη (1941), εξαιρετικό σχεδιαστή που κινείται στο κλίμα ε- νός προωπικού παραμορφωτικού σουρεαλισμού με εξαιρετικές εκφραστικές προεκτάσεις. O Aπόστο- Συνέχεια στην 20ή σελίδα KYPIAKH 15 IOYNIOY H KAΘHMEPINH 19

19 Kώστας Λαχάς. Eργο (μικτή τεχνική 100X70 εκ.) από τον κύκλο «Mετείκασμα Mεταίσθημα», «Γοητευτικά αινιγματικός ο Kώστας Λαχάς, κυρίαρχος μιας αισθησιακής χρωματικής υπεροπλίας, παρότι ιδιαίτερα λιτός, έως ασκητικός, θα έλεγα, στη χρήση των εκφραστικών του μέσων, αυτοαναιρούμενος όχι για λόγους εντυπωσιασμού, αλλά για να μπορεί να γονιμοποιεί αποτελεσματικά τις εσωτερικές του αμφιβολίες, ενίοτε κρυφός όχι από κρυψίνοια, αλλά από σεβασμό στη δημόσια παρουσία, εκ φύσεως καρτερικός, πορεύεται μόνος όπως αρμόζει σε αυτοφυείς ποιητικές ιδιοσυγκρασίες, ανάμεσα στον έρωτα της δημιουργικής ζωής και στην έσχατη αγωνία υπέρβασης του θανάτου σαν αμετάκλητο, τελεσίδικο γεγονός» σημειώνει εύστοχα ο ιστορικός τέχνης Nahiko Kitashi του Πανεπιστημίου του Tόκιο. Kώστας Λούστας «Δημήτρης Θέμελης», (122X92 εκ. Συλ. Δ. Θέμελη). O Λούστας, όπως έχει επισημανθεί, θυμίζει στα τοπία του τους μεταϊμπρεσιονιστές υπαιθριστές ενώ στα πορτρέτα του υπάρχει έμφαση των εξπρεσιονιστικών στοιχείων. Για το τελευταίο θέμα έχει γίνει σχετική έκθεση: πορτρέτα προσωπικοτήτων της Θεσσαλονίκης. Φώνης Zογλοπίτης «Aπόβραδο», (60X79 εκ., Δημοτική Πινακοθήκη Θεσσαλονίκης). O Zογλοπίτης είναι ανάμεσα στους καλλιτέχνες που αντλεί θέματα από το αστικό και υπαίθριο περιβάλλον της Xαλκιδικής. Oπως έχει τονιστεί, η ζωγραφική του είναι ιδιόμορφα ρεαλιστική με χαρακτηριστικό την αφαίρεση στοιχείων ζωής. Συνέχεια από την 19η σελίδα λος Kιλεσσόπουλος (1942) με έργα στο πλαίσιο της λυρικής αφαίρεσης και της αφηρημένης τοπιογραφίας με το καθαρά ποιητικό περιεχόμενο του χρώματος και την ποιότητα της εκφραστικής του γλώσσας. O Aγγελος Pαζής (1943) με χαρακτηριστικές προσπάθειες στις προεκτάσεις της μεταφυσικής ζωγραφικής με τον προβληματικό και πολυδιάστατο χώρο και τα λυρικά στοιχεία του χρώματος. O Σάββας Kωνσταντινίδης (1943) με τον θαυμάσιο συνδυασμό σχεδιαστικών και χρωματικών αξιών, που πλουτίζουν με καθαρά ποιητική φωνή τη ζωγραφική του. Για όποιον έχει όχι μόνο παρακολουθήσει και μελετήσει αλλά και ζήσει την πορεία της καλλιτεχνικής δημιουργίας του βορειοελλαδικού χώρου, ό,τι κάνει μεγαλύτερη εντύπωση είναι ο πλούτος των αναζητήσεων και ο χαρακτήρας των διατυπώσεών της. Eίναι η πολλαπλότητα και ο ε- σωτερικός δυναμισμός των προσπαθειών της και οι προσωπικές κατακτήσεις των δημιουργών της. Πρόκειται ουσιαστικά για στοιχεία που διαπιστώνονται και στις εργασίες των καλλιτεχνών που ακολουθούν, όσων έρχονται στον κόσμο μετά το 1945, που δεν αφήνουν καμιά αμφιβολία για το μέλλον της. Γιατί αυτή όχι μόνο έχει δώσει πολλά αλλά και υπόσχεται πολύ περισσότερα. 20 H KAΘHMEPINH - KYPIAKH 15 IOYNIOY 1997

20 Tέτα Mακρή. «Eσωτερικό» 1982 (ακρυλικό, 58x48 εκ. Ξάνθιππος Bύσιος. «Φωτοσχέδιο», 1984 (φωτογραφία 60x50 εκ.). Tου Eμμανουήλ Mαυρομμάτη Kαθηγητή Iστορίας της Tέχνης στη Σχολή Kαλών Tεχνών του AΠΘ H νεότερη γενιά Aναζητήσεις, επιλογές και χαρακτηριστικά των νεότερων καλλιτεχνών της πόλης TA XAPAKTHPIΣTIKA των εργασιών της νεότερης γενεάς των καλλιτεχνών που διαμορφώθηκαν στο πλαίσιο του εικαστικού περιβάλλοντος της Θεσσαλονίκης φαίνονται, με την απόσταση του χρόνου, να συνοψίζονται σε μια κατ εξοχήν έρευνα των διεθνών χαρακτηριστικών της εικαστικής γλώσσας. Aυτά τα χαρακτηριστικά στη Θεσσαλονίκη θα είναι προσανατολισμένα στις μέρες μας, στις περιοχές του «αντικειμένου», των «επεμβάσεων» στους δημόσιους χώρους, των «κατασκευών» και της «τεχνολογίας». Aλλά εξυπακούεται ότι πρόκειται για μια ιδιαίτερη εικαστική επιλογή της οποίας δεν θα συναντηθούμε πουθενά, σε άλλη γεωγραφική περιοχή της ελληνικής επικράτειας, μια τόση πυκνότητα προς αυτές τις κατευθύνσεις και τόση ε- ξειδίκευση. Ωστε για τον συγγραφέα αυτής της παρουσίασης να προέχει κυρίως το είδος των επιλογών των καλλιτεχνών αυτής της πόλης κατά την εκτίμηση της φυσιογνωμίας της και λιγότερο η ενδεχόμενη θεματική ή η μορφολογική συγγένεια ανάμεσα Συνέχεια στην 22η σελίδα Eλλη Xρυσίδου. «Πολύπτυχο με κατασκευές», 1994 (λεπτομέρεια, μικτή τεχνική 360x140x5 εκ.). KYPIAKH 15 IOYNIOY H KAΘHMEPINH 21

ΕΛΕΥΘΕΡΟ - ΠΡΟΟΠΤΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ Β Ενιαίου Λυκείου (Μάθημα : Κατεύθυνσης)

ΕΛΕΥΘΕΡΟ - ΠΡΟΟΠΤΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ Β Ενιαίου Λυκείου (Μάθημα : Κατεύθυνσης) ΕΛΕΥΘΕΡΟ - ΠΡΟΟΠΤΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ Β Ενιαίου Λυκείου (Μάθημα : Κατεύθυνσης) ΓΕΝΙΚΟΙ ΣΚΟΠΟΙ ΚΑΙ ΣΤΟΧΟΙ Το μάθημα απευθύνεται σε μαθητές με ειδικό ενδιαφέρον για το ΣΧΕΔΙΟ (Ελεύθερο και Προοπτικό) και που ενδέχεται

Διαβάστε περισσότερα

Μανόλης Γιανναδάκης «Συνεκδοχή / Συσχέτιση / Συμβολή»

Μανόλης Γιανναδάκης «Συνεκδοχή / Συσχέτιση / Συμβολή» Μανόλης Γιανναδάκης «Συνεκδοχή / Συσχέτιση / Συμβολή» εγκαίνια: Τρίτη 11 Μαρτίου 2014, 20:00 Η αίθουσα τέχνης Τεχνοχώρος παρουσιάζει την ατομική έκθεση του Μανόλη Γιανναδάκη, καθηγητή χαρακτικής στη Σχολή

Διαβάστε περισσότερα

«Η θάλασσα μάς ταξιδεύει» The sea travels us e-twinning project 2014-2015. Έλληνες ζωγράφοι. Της Μπιλιούρη Αργυρής. (19 ου -20 ου αιώνα)

«Η θάλασσα μάς ταξιδεύει» The sea travels us e-twinning project 2014-2015. Έλληνες ζωγράφοι. Της Μπιλιούρη Αργυρής. (19 ου -20 ου αιώνα) «Η θάλασσα μάς ταξιδεύει» The sea travels us e-twinning project 2014-2015 Έλληνες ζωγράφοι (19 ου -20 ου αιώνα) Της Μπιλιούρη Αργυρής Η ιστορία της ζωγραφικής στην νεοελληνική ζωγραφική Η Ελληνική ζωγραφική

Διαβάστε περισσότερα

ΓΙΑΝΝΗΣ ΜΟΡΑΛΗΣ (1916-2009): Η ζωή και το έργο του μεγάλου ζωγράφου, χαράκτη, σκηνογράφου και δάσκαλου.

ΓΙΑΝΝΗΣ ΜΟΡΑΛΗΣ (1916-2009): Η ζωή και το έργο του μεγάλου ζωγράφου, χαράκτη, σκηνογράφου και δάσκαλου. ΓΙΑΝΝΗΣ ΜΟΡΑΛΗΣ (1916-2009): Η ζωή και το έργο του μεγάλου ζωγράφου, χαράκτη, σκηνογράφου και δάσκαλου. Η ζωή και το έργο του Γιάννης Μόραλης (Αρτα, 1916-Αθήνα 2009) Ζωγράφος και χαράκτης, μια από τις

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΕΥΘΕΡΟ - ΠΡΟΟΠΤΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ

ΕΛΕΥΘΕΡΟ - ΠΡΟΟΠΤΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ ΕΛΕΥΘΕΡΟ - ΠΡΟΟΠΤΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ Γ' Ενιαίου Λυκείου (Μάθημα : Κατεύθυνσης) ΓΕΝΙΚΟΙ ΣΚΟΠΟΙ ΚΑΙ ΣΤΟΧΟΙ Το μάθημα απευθύνεται σε μαθητές με ειδικό ενδιαφέρον για το ΕΛΕΥΘΕΡΟ-ΠΡΟΟΠΤΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ ( Εικαστική και Αρχιτεκτονική

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΚΥ ΤΣΑΛΑΜΑΤΑ ΑΣΤΙΚΑ ΤΟΠΙΑ

ΒΙΚΥ ΤΣΑΛΑΜΑΤΑ ΑΣΤΙΚΑ ΤΟΠΙΑ ΒΙΚΥ ΤΣΑΛΑΜΑΤΑ ΑΣΤΙΚΑ ΤΟΠΙΑ «Πλάθω τις εικόνες μου χαράζοντας κατευθείαν πάνω στο υλικό μου, όπως ο ζωγράφος σχεδιάζει ή πλάθει τις εικόνες του πάνω στον καμβά.» Η Βίκυ Τσαλαματά γεννήθηκε στην Αθήνα και

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΑΤΡΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Ι. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΚΑΙ ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ

ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΑΤΡΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Ι. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΚΑΙ ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΑΤΡΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Ι. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΚΑΙ ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ Το μάθημα της Θεατρικής Αγωγής θα διδάσκεται από φέτος στην Ε και Στ Δημοτικού. Πρόκειται για μάθημα βιωματικού χαρακτήρα, με κύριο

Διαβάστε περισσότερα

ICOM και ΜΟΥΣΕΙΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ

ICOM και ΜΟΥΣΕΙΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ICOM ΔΙΕΘΝΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΜΟΥΣΕΙΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΤΜΗΜΑ Αγ.Ασωμάτων 15 ΑΘΗΝΑ 105 53 Τηλ./Fax: 210 3219414 www.otenet.gr/icom Email icom@otenet.gr ICOM και ΜΟΥΣΕΙΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ Το Διεθνές Συμβούλιο Μουσείων ιδρύθηκε

Διαβάστε περισσότερα

Β2. α) 1 ος τρόπος πειθούς: Επίκληση στη λογική Μέσο πειθούς: Επιχείρημα («Να γιατί η αρχαία τέχνη ελευθερίας»)

Β2. α) 1 ος τρόπος πειθούς: Επίκληση στη λογική Μέσο πειθούς: Επιχείρημα («Να γιατί η αρχαία τέχνη ελευθερίας») Α1. ΠΕΡΙΛΗΨΗ Το κείμενο πραγματεύεται το διαχρονικό ρόλο και τη συμβολή της αρχαίας ελληνικής τέχνης σε παγκόσμια κλίμακα. Αρχικά, επισημαίνεται ότι ο καλλιτέχνης προσπαθεί μέσω της τέχνης να αποστασιοποιηθεί

Διαβάστε περισσότερα

Συνθέσεις από το Αιγαίο και τη Μεσόγειο, Ποίηση και ζωγραφική κ ά. ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ

Συνθέσεις από το Αιγαίο και τη Μεσόγειο, Ποίηση και ζωγραφική κ ά. ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ Το Μουσείο Νεοελληνικής Τέχνης του ήµου Ρόδου, µε χαρά ανακοινώνει την ατοµική εικαστική έκθεση, του γνωστού «δικού µας» ζωγράφου Μάνου Αναστασιάδη, που θα φιλοξενήσει στην "Νέα Πτέρυγά" του,

Διαβάστε περισσότερα

www.kalymnikifilia.gr

www.kalymnikifilia.gr Η επιρροή του ελληνικού πολιτισμού και της ελληνικής γλώσσας στη διαμόρφωση του ρωσικού εκπαιδευτικού συστήματος (το παράδειγμα των Εκπαιδευτικών ιδρυμάτων της Μόσχας) ΒΑΝΤΙΜ ΓΙΑΡΟΒΟÏ Kαθηγητής μουσικής

Διαβάστε περισσότερα

αναδιπλώσεις της μορφής και της ύλης

αναδιπλώσεις της μορφής και της ύλης αναδιπλώσεις της μορφής και της ύλης ζωγραφική - κόσμημα Η Ρουμπίνα Σαρελάκου γεννήθηκε στην Αθήνα το 1950. Αρχικά μαθήτευσε κοντά στους ζωγράφους Π. Σαραφιανό, Ν.Νικολάου και Γ. Μόραλη. Τελείωσε το Εργαστήριο

Διαβάστε περισσότερα

Ελληνικό Παιδικό Μουσείο Κυδαθηναίων 14, 105 58 Αθήνα Τηλ.: 2103312995, Fax: 2103241919 E-Mail: info@hcm.gr, www.hcm.gr

Ελληνικό Παιδικό Μουσείο Κυδαθηναίων 14, 105 58 Αθήνα Τηλ.: 2103312995, Fax: 2103241919 E-Mail: info@hcm.gr, www.hcm.gr Ελληνικό Παιδικό Μουσείο Κυδαθηναίων 14, 105 58 Αθήνα Τηλ.: 2103312995, Fax: 2103241919 E-Mail: info@hcm.gr, www.hcm.gr Το έργο υλοποιείται με δωρεά από το ΕΠΜ_2014 Εκπαιδευτικό Έργο «Το Κινητό Μουσείο»

Διαβάστε περισσότερα

Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές προσεγγίσεις

Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές προσεγγίσεις Έργο: «Ένταξη παιδιών παλιννοστούντων και αλλοδαπών στο σχολείο - για τη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση (Γυμνάσιο)» Επιμορφωτικό Σεμινάριο Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές

Διαβάστε περισσότερα

Το παιδί και το παιχνίδι μέσα από τη Νεοελληνική ζωγραφική

Το παιδί και το παιχνίδι μέσα από τη Νεοελληνική ζωγραφική Το παιδί και το παιχνίδι μέσα από τη Νεοελληνική ζωγραφική Η εικαστική διαπραγμάτευση της σχέσης του παιδιού με το παιχνίδι-με την έννοια είτε του δρώμενου είτε του αντικειμένου ορίζεται από συνιστώσες

Διαβάστε περισσότερα

Παραδειγματικό σενάριο στο μάθημα της Νεοελληνικής Γλώσσας. «Ζώα στη ζωγραφική»

Παραδειγματικό σενάριο στο μάθημα της Νεοελληνικής Γλώσσας. «Ζώα στη ζωγραφική» Π.3.1.4 Ολοκληρωμένα παραδείγματα εκπαιδευτικών σεναρίων ανά γνωστικό αντικείμενο με εφαρμογή των αρχών σχεδίασης Παραδειγματικό σενάριο στο μάθημα της Νεοελληνικής Γλώσσας «Ζώα στη ζωγραφική» ΕΥΑΓΓΕΛΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

Η σταδιακή ανάπτυξη της δοµής του, ήταν και το µοντέλο για όλα τα πρώτα ανάλογα εργαστήρια του Θεοδώρου, τα οποία κινούνταν σε αυτήν την θεµατική.

Η σταδιακή ανάπτυξη της δοµής του, ήταν και το µοντέλο για όλα τα πρώτα ανάλογα εργαστήρια του Θεοδώρου, τα οποία κινούνταν σε αυτήν την θεµατική. ΠΟΛΥΤΕΧΝΟ από το 2000 µέχρι σήµερα ένα εργαστήρι σκηνικής έκφρασης και δηµιουργίας, ή µια πρόταση ασκήσεων δηµιουργικής φαντασίας -------------------------------------------- (α) αντικείµενο και ιστορικό

Διαβάστε περισσότερα

Δομή και Περιεχόμενο

Δομή και Περιεχόμενο Υπουργείο Παιδείας & Πολιτισμού Διεύθυνση Δημοτικής Εκπαίδευσης Δομή και Περιεχόμενο Ομάδα Υποστήριξης Νέου Αναλυτικού Προγράμματος Εικαστικών Τεχνών Ιανουάριος 2013 Δομή ΝΑΠ Εικαστικών Τεχνών ΕΙΚΑΣΤΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

Β2. β) Πρώτα απ όλα: Αρχικά παράλληλα: ταυτόχρονα εξάλλου: άλλωστε

Β2. β) Πρώτα απ όλα: Αρχικά παράλληλα: ταυτόχρονα εξάλλου: άλλωστε ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Α.1 Το συγκεκριμένο κείμενο αναφέρεται στην ανάγκη προσέγγισης των αρχαίων χώρων θέασης και ακρόασης από τους Νεοέλληνες. Επρόκειτο για τόπους έκφρασης συλλογικότητας. Επιπλέον, σ αυτούς γεννήθηκε

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΙΚΟ ΕΠΙΜΕΛΗΤΗΡΙΟ ΕΛΛΑΔΑΣ ΤΜΗΜΑ ΚΕΝΤΡΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ

ΤΕΧΝΙΚΟ ΕΠΙΜΕΛΗΤΗΡΙΟ ΕΛΛΑΔΑΣ ΤΜΗΜΑ ΚΕΝΤΡΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΤΕΧΝΙΚΟ ΕΠΙΜΕΛΗΤΗΡΙΟ ΕΛΛΑΔΑΣ ΤΜΗΜΑ ΚΕΝΤΡΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΜΟΝΙΜΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΟΥ ΕΡΓΟΥ ΑΦΙΕΡΩΜΑ ΣΤΗΝ ΚΥΠΡΙΑΚΗ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗ ΔΙΑΛΕΞΗ του Κύπριου αρχιτέκτονα Ζήνωνα Σιερεπεκλή. ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ 07-05-2010-ΑΜΦΙΘΕΑΤΡΟ

Διαβάστε περισσότερα

STUDIO V ΔΟΧΕΙΟ ΔΩΡΕΩΝ ΓΙΑ ΤΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΜΠΕΝΑΚΗ. Διδάσκοντες: Δραμυτινός Π., Σκουρμπούτης Ε., Φωτιάδης Σ., Παπακωστόπουλος Β.

STUDIO V ΔΟΧΕΙΟ ΔΩΡΕΩΝ ΓΙΑ ΤΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΜΠΕΝΑΚΗ. Διδάσκοντες: Δραμυτινός Π., Σκουρμπούτης Ε., Φωτιάδης Σ., Παπακωστόπουλος Β. STUDIO V ΕΡΓΑΣΙΑ 1 η / 2011-12 ΔΟΧΕΙΟ ΔΩΡΕΩΝ ΓΙΑ ΤΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΜΠΕΝΑΚΗ Διδάσκοντες: Δραμυτινός Π., Σκουρμπούτης Ε., Φωτιάδης Σ., Παπακωστόπουλος Β. ΘΕΜΑ Δοχείο δωρεών για Μουσείο Μπενάκη ΠΛΑΙΣΙΟ Το Μουσείο

Διαβάστε περισσότερα

Λεπτομέρεια από το έργο «Ηρωικό»

Λεπτομέρεια από το έργο «Ηρωικό» Λεπτομέρεια από το έργο «Ηρωικό» Αίθουσα Τέχνης Relics Λασσάνη 3 - Θεσσαλονίκη Γιώργος Πολ. Ιωαννίδης Νοέμβριος 1995 - Θεσσαλονίκη Στη ζωγραφική του αν και διαφαίνεται η επίδραση ενός δασκάλου σαν τον

Διαβάστε περισσότερα

Κυκλαδική τέχνη και σύγχρονη αφηρημένη τέχνη

Κυκλαδική τέχνη και σύγχρονη αφηρημένη τέχνη ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΓΙΟΥ ΑΘΑΝΑΣΙΟΥ Κυκλαδική τέχνη και σύγχρονη αφηρημένη τέχνη Νάγια Οικονομίδου 2014-2015 1 Περιεχόμενα Πρόλογος...3 1. Γνωρίσματα Κυκλαδικής Τέχνης...4 Πτυόσχημα ειδώλια.5 Βιολόσχημα ειδώλια 6

Διαβάστε περισσότερα

ποδράσηη Διονυσία Διονυσίου Σιδώνια Σχέδια εργασίας σχολείων-μουσείων σχολικού έτους 2011-2012 ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΕΠΙΣΚΕΨΕΙΣ ΜΑΘΗΤΩΝ Γυμνάσιο Αγιάς Λάρισας

ποδράσηη Διονυσία Διονυσίου Σιδώνια Σχέδια εργασίας σχολείων-μουσείων σχολικού έτους 2011-2012 ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΕΠΙΣΚΕΨΕΙΣ ΜΑΘΗΤΩΝ Γυμνάσιο Αγιάς Λάρισας ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΕΠΙΣΚΕΨΕΙΣ ΜΑΘΗΤΩΝ 9 ποδράσηη 5 Σχέδια εργασίας σχολείων-μουσείων σχολικού έτους 2011-2012 «Αθανασάκειο» Αρχαιολογικό Μουσείο Βόλου Γυμνάσιο Αγιάς Λάρισας Διονυσία Διονυσίου Σιδώνια ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΤΥΠΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ Δ.Σ. ΦΛΩΡΙΝΑΣ ΥΠΕΥΘΥΝΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΣ: ΠΟΥΓΑΡΙΔΟΥ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΤΑΞΗ : Γ

ΠΡΟΤΥΠΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ Δ.Σ. ΦΛΩΡΙΝΑΣ ΥΠΕΥΘΥΝΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΣ: ΠΟΥΓΑΡΙΔΟΥ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΤΑΞΗ : Γ ΠΡΟΤΥΠΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ Δ.Σ. ΦΛΩΡΙΝΑΣ ΥΠΕΥΘΥΝΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΣ: ΠΟΥΓΑΡΙΔΟΥ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΤΑΞΗ : Γ ΦΛΩΡΙΝΑ 2014 1 ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ : «ΣΕΡΓΙΑΝΙ ΣΤΟΥΣ ΡΟΜΟΥΣ ΤΗΣ ΦΛΩΡΙΝΑΣ» ΥΠΕΥΘΥΝΗ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΟΣ : ΠΟΥΓΑΡΙ ΟΥ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ-ΑΝΑΣΤΑΣΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Νάκου Αλεξάνδρα Εισαγωγή στις Επιστήμες της Αγωγής Ο όρος ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ δημιουργεί μία αίσθηση ασάφειας αφού επιδέχεται πολλές εξηγήσεις. Υπάρχει συνεχής διάλογος και προβληματισμός ακόμα

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΣΤΗ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΣΤΗ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΣΤΗ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ Μετασχηματίζοντας δημιουργικά την αμφισβήτηση Μέσα στην τάξη ο εκπαιδευτικός με τους μαθητές αλληλεπιδρούν και αλληλοεπηρεάζονται από τις μεταξύ τους στάσεις

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΤΗΡΗΤΕΕΣ ΟΙΚΟΔΟΜΕΣ: ΔΙΑΔΡΟΜΗ ΣΤΟ ΠΑΡΕΛΘΟΝ, ΟΡΑΜΑ ΣΤΟ ΜΕΛΛΟΝ. που γέννησες και ανάθρεψες τους γονείς και τους παππούδες μας.

ΔΙΑΤΗΡΗΤΕΕΣ ΟΙΚΟΔΟΜΕΣ: ΔΙΑΔΡΟΜΗ ΣΤΟ ΠΑΡΕΛΘΟΝ, ΟΡΑΜΑ ΣΤΟ ΜΕΛΛΟΝ. που γέννησες και ανάθρεψες τους γονείς και τους παππούδες μας. ΔΙΑΤΗΡΗΤΕΕΣ ΟΙΚΟΔΟΜΕΣ: ΔΙΑΔΡΟΜΗ ΣΤΟ ΠΑΡΕΛΘΟΝ, ΟΡΑΜΑ ΣΤΟ ΜΕΛΛΟΝ Λεμεσός, πόλη μας αγαπημένη. Η πόλη που γεννηθήκαμε, η πόλη που μεγαλώνουμε. Πόλη που γέννησες και ανάθρεψες τους γονείς και τους παππούδες

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Φ Ρ Ο Ν Τ Ι Σ Τ Η Ρ Ι A ΑΓΙΑΣ ΒΑΡΒΑΡΑΣ 21 & ΠΕΡΙΚΛΕΟΥΣ, Π. ΦΑΛΗΡΟ ΤΗΛ-FAX: 210 9851164,, Ε-mail: info@neapaideia.edu.gr ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΚΑΙ Δ ΤΑΞΗΣ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ

Διαβάστε περισσότερα

414 Τουρκικών Σπουδών Κύπρου

414 Τουρκικών Σπουδών Κύπρου 414 Τουρκικών Σπουδών Κύπρου Σκοπός Eκτός από την αμιγή επιστημονική αποστολή του, το Tμήμα Tουρκικών Σπουδών καλείται να παίξει σημαίνοντα εθνικό ρόλο, προσδιοριζόμενο από τις ιδιαιτερότητες της Kυπριακής

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΜΜΕΤΟΧΗ ΤΟΥ ΔΗΜΟΥ ΑΛΕΞΑΝΔΡΕΙΑΣ ΣΤΗΝ 3 η ΕΚΘΕΣΗ «ΕΛΛΗΝΙΚΟΣ ΛΑΪΚΟΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ» Βραβεύτηκε το ΠΠΚΑ για την επιλογή και παρουσίαση του θέματος

ΣΥΜΜΕΤΟΧΗ ΤΟΥ ΔΗΜΟΥ ΑΛΕΞΑΝΔΡΕΙΑΣ ΣΤΗΝ 3 η ΕΚΘΕΣΗ «ΕΛΛΗΝΙΚΟΣ ΛΑΪΚΟΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ» Βραβεύτηκε το ΠΠΚΑ για την επιλογή και παρουσίαση του θέματος ΣΥΜΜΕΤΟΧΗ ΤΟΥ ΔΗΜΟΥ ΑΛΕΞΑΝΔΡΕΙΑΣ ΣΤΗΝ 3 η ΕΚΘΕΣΗ «ΕΛΛΗΝΙΚΟΣ ΛΑΪΚΟΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ» Βραβεύτηκε το ΠΠΚΑ για την επιλογή και παρουσίαση του θέματος Το Πνευματικό Πολιτιστικό Κέντρο του Δήμου Αλεξάνδρειας συμμετείχε

Διαβάστε περισσότερα

Alpha C.K. ART GALLERY. Λεωφ. Μακαρίου & Παπανικολή 3, 1077 Λευκωσία, Κύπρος T: +357 22 75 13 25 www.ackgallery.com

Alpha C.K. ART GALLERY. Λεωφ. Μακαρίου & Παπανικολή 3, 1077 Λευκωσία, Κύπρος T: +357 22 75 13 25 www.ackgallery.com Alpha C.K. ART GALLERY Λεωφ. Μακαρίου & Παπανικολή 3, 1077 Λευκωσία, Κύπρος T: +357 22 75 13 25 www.ackgallery.com Στας Παράσκος Το Ημερολόγιο του Δον Καβάλλο Λευκωσία, Οκτώβριος 2013 Εξώφυλλο Festival

Διαβάστε περισσότερα

Μουσεία και Εκπαίδευση (υποχρεωτικό 3,4 εξ.) Προσδοκώμενα αποτελέσματα: Στη διάρκεια του μαθήματος οι φοιτητές/τριες

Μουσεία και Εκπαίδευση (υποχρεωτικό 3,4 εξ.) Προσδοκώμενα αποτελέσματα: Στη διάρκεια του μαθήματος οι φοιτητές/τριες Μουσεία και Εκπαίδευση (υποχρεωτικό 3,4 εξ.) Περιγραφή του μαθήματος - στόχοι: Το μάθημα εξετάζει τις κοινωνικές, πολιτισμικές και ιστορικές διαστάσεις της ανάπτυξης του θεσμού του μουσείου και η ανάπτυξη

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΡΙΑ Α. ΔΡΑΚΑΚΗ ΣΧΟΛΙΚΗ ΣΥΜΒΟΥΛΟΣ 6 ΗΣ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΣ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ Ν.ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ

ΜΑΡΙΑ Α. ΔΡΑΚΑΚΗ ΣΧΟΛΙΚΗ ΣΥΜΒΟΥΛΟΣ 6 ΗΣ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΣ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ Ν.ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ «Διαχρονικές αξίες στην εκπαίδευση σε ένα περιβάλλον που αλλάζει μέσα από τον ανατρεπτικό οραματιστή καλλιτέχνη Γιάννη Γαΐτη» (Βιωματικό εργαστήριο με την αξιοποίηση του μοντέλου PERKINS) ΜΑΡΙΑ Α. ΔΡΑΚΑΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΘΕΤΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΕΙΚΟΝΩΝ

ΣΥΝΘΕΤΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΕΙΚΟΝΩΝ ΣΥΝΘΕΤΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΕΙΚΟΝΩΝ ΤΙ ΡΩΤΑΜΕ ΜΙΑ ΕΙΚΟΝΑ ; ΤΙ ΜΑΣ ΑΦΗΓΕΙΤΑΙ ΜΙΑ ΕΙΚΟΝΑ ; ΠΩΣ ΜΑΣ ΤΟ ΑΦΗΓΕΙΤΑΙ ΜΙΑ ΕΙΚΟΝΑ ; ΣΥΝΘΕΣΗ: Οργάνωση ενός συνόλου από επιμέρους στοιχεία σε μια ενιαία διάταξη Αρχική ιδέα σύνθεσης

Διαβάστε περισσότερα

Εκλεκτισµός & Μοντερνίστικες Τάσεις

Εκλεκτισµός & Μοντερνίστικες Τάσεις Εκλεκτισµός & Μοντερνίστικες Τάσεις (Η άρνηση των Ιστορικων ρυθµών) Ο Ιστορισµός ένα ρεύµα που αναπτύσσεται κατά το 19ο αι και χαρακτηρίζεται από υιοθέτηση και επαναδιαπραγµάτευση γνώριµων τεχνοτροπιών

Διαβάστε περισσότερα

Ελληνικό Παιδικό Μουσείο Κυδαθηναίων 14, 105 58 Αθήνα Τηλ.: 2103312995, Fax: 2103241919 E-Mail: info@hcm.gr, www.hcm.gr

Ελληνικό Παιδικό Μουσείο Κυδαθηναίων 14, 105 58 Αθήνα Τηλ.: 2103312995, Fax: 2103241919 E-Mail: info@hcm.gr, www.hcm.gr Ελληνικό Παιδικό Μουσείο Κυδαθηναίων 14, 105 58 Αθήνα Τηλ.: 2103312995, Fax: 2103241919 E-Mail: info@hcm.gr, www.hcm.gr Το έργο υλοποιείται με δωρεά από το Σύντομη περιγραφή Το Ελληνικό Παιδικό Μουσείο

Διαβάστε περισσότερα

Νεοελληνική Γλώσσα Β Λυκείου ΚΑΛΥΒΑ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ ΙΩΑΝΝΑ

Νεοελληνική Γλώσσα Β Λυκείου ΚΑΛΥΒΑ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ ΙΩΑΝΝΑ ΚΩΔΙΚΟΣ ΘΕΜΑΤΟΣ: 18673 ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 16/12/2014 ΟΙ ΚΑΘΗΓΗΤΕΣ: ΚΑΛΥΒΑ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ ΙΩΑΝΝΑ ΚΕΙΜΕΝΟ Η ΠΡΟΕΛΕΥΣΗ ΤΗΣ ΤΕΧΝΗΣ Α. Ο συγγραφέας του παρόντος κειμένου παρουσιάζει τον προβληματισμό του αναφορικά με

Διαβάστε περισσότερα

Διδακτική δραστηριότητα Α Γυμνασίου

Διδακτική δραστηριότητα Α Γυμνασίου Διδακτική δραστηριότητα Α Γυμνασίου 1. Ταυτότητα δραστηριότητας Τίτλος: Και πάλι στο σχολείο Δημιουργός: Μαρία Νέζη Πεδίο, διδακτικό αντικείμενο και διδακτική ενότητα: Μάθημα: Νεοελληνική Λογοτεχνία Τάξη:

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΛΑΜΑΤΑ IOYNIΟΣ 2014

ΚΑΛΑΜΑΤΑ IOYNIΟΣ 2014 «Φ ΑΡΙΣ» ΚΟΙΝΩΦΕΛΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΗ ΔΗΜΟΥ ΚΑΛΑΜΑΤΑΣ ΜΕΛΕΤΗ α.α. 1/2014 ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΤΩΝ ΚΑΛΛΙΤΕΧΝΙΚΩΝ ΔΡΑΣΕΩΝ ΤΟΥ 20 ου ΔΙΕΘΝΟΥΣ ΦΕΣΤΙΒΑΛ ΧΟΡΟΥ ΚΑΛΑΜΑΤΑΣ ΠΡΟΫΠΟΛΟΓΙΣΜΟΣ: 150.000,00 με ΦΠΑ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ

Διαβάστε περισσότερα

Mουσειοσκευή «Ζωγραφίζω το δέντρο» Το µάθηµα των εικαστικών ως µέσο περιβαλλοντικής εκπαίδευσης

Mουσειοσκευή «Ζωγραφίζω το δέντρο» Το µάθηµα των εικαστικών ως µέσο περιβαλλοντικής εκπαίδευσης Mουσειοσκευή «Ζωγραφίζω το δέντρο» Το µάθηµα των εικαστικών ως µέσο περιβαλλοντικής εκπαίδευσης Ελένη - Φαίη Σταµάτη ιευθύντρια Μουσείου Ελληνικής Παιδικής Τέχνης email: contact@childrensartmuseum.gr ΠΕΡΙΛΗΨΗ

Διαβάστε περισσότερα

Πρόγραμμα πολιτιστικών εκδηλώσεων Ιούλιος - Αύγουστος 2013 Δήμου Ναυπακτίας

Πρόγραμμα πολιτιστικών εκδηλώσεων Ιούλιος - Αύγουστος 2013 Δήμου Ναυπακτίας Πρόγραμμα πολιτιστικών εκδηλώσεων Ιούλιος - Αύγουστος 2013 Δήμου Ναυπακτίας Δημοτικές Ενότητες: Είσοδος Ελεύθερη Ναυπάκτου, Αντιρρίου, Χάλκειας Αποδοτίας, Πλατάνου, Πυλήνης Ο Δήμος Ναυπακτίας διαθέτει

Διαβάστε περισσότερα

Papadoperakiselid(eikones)_Layout 1 /2211/12 2:10 PM Page 3 ΘΩΜΑΣ ΠΑΠΑΔΟΠΕΡΑΚΗΣ

Papadoperakiselid(eikones)_Layout 1 /2211/12 2:10 PM Page 3 ΘΩΜΑΣ ΠΑΠΑΔΟΠΕΡΑΚΗΣ ΘΩΜΑΣ ΠΑΠΑΔΟΠΕΡΑΚΗΣ Η ΕΚΙΜ ευχαριστεί τους Ελένη Παπαδοπεράκη, Μιχάλη Βασιλάκη, Μανώλη Μπετεινάκη, Κωνσταντίνο Σταυρακάκη, Στέλιο & Λένια Καστρινάκη & την εταιρία ΠΛΑΣΤΙΚΑ ΚΡΗΤΗΣ για τη συμβολή τους στην

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΑ ΠΑΙΔΙΚΗΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ

ΘΕΜΑΤΑ ΠΑΙΔΙΚΗΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ , ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ Λ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ ΘΕΜΑΤΑ ΠΑΙΔΙΚΗΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ ΠΡΟΛΟΓΟΣ ΑΝΤΑ ΚΑΤΣΙΚΗ - ΓΚΙΒΑΛΟΤ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ ΠΟΡΕΙΑ ΑΘΗΝΑ 2001 ΠΡΟΛΟΓΟΣ Η οριοθέτηση της παιδικής λογοτεχνίας σε σχέση με την

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΙΜΕΝΟ ΟΙ ΑΡΕΤΕΣ ΤΟΥ ΛΟΓΟΥ

ΚΕΙΜΕΝΟ ΟΙ ΑΡΕΤΕΣ ΤΟΥ ΛΟΓΟΥ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΚΑΙ ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑΔΑ A') ΚΑΙ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΑΣ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑΔΑ Β ) ΤΡΙΤΗ 22 ΜΑΪΟΥ 2012 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΚΕΙΜΕΝΟ

Διαβάστε περισσότερα

Η Όλγα Κοζάκου Τσιάρα γεννήθηκε στη Λεµεσό της Κύπρου το 1946. Διορίστηκε στο Τµήµα Γραφιστικής του ΚΑΤΕΕ Αθήνας το 1978.

Η Όλγα Κοζάκου Τσιάρα γεννήθηκε στη Λεµεσό της Κύπρου το 1946. Διορίστηκε στο Τµήµα Γραφιστικής του ΚΑΤΕΕ Αθήνας το 1978. Η Όλγα Κοζάκου Τσιάρα γεννήθηκε στη Λεµεσό της Κύπρου το 1946 ΣΠΟΥΔΕΣ Είναι απόφοιτος του εργαστηρίου Γλυπτικής της Ανωτάτης Σχολής Καλών Τεχνών της Αθήνας, (Εργαστήριο Γιάννη Παππά).1974 Του εργαστηρίου

Διαβάστε περισσότερα

Εισηγητές: Αμαλία Μακρή -Φώτης Τσίπης Περιφερειακοί Σύμβουλοι ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Εισηγητές: Αμαλία Μακρή -Φώτης Τσίπης Περιφερειακοί Σύμβουλοι ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΕΙΣΗΓΗΣΗ 2014: ΕΤΟΣ ΣΥΜΠΛΗΡΩΣΗΣ 150 ΧΡΟΝΩΝ ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΝΩΣΗ ΤΩΝ ΕΠΤΑΝΗΣΩΝ ΜΕ ΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ. ΚΑΘΙΕΡΩΣΗ ΤΗΣ ΠΕΡΙΟΔΟΥ 15-21 ΗΣ ΜΑΙΟΥ ΩΣ ΕΠΤΑΝΗΣΙΑΚΗΣ ΕΒΔΟΜΑΔΑΣ -ΚΑΘΙΕΡΩΣΗ ΣΤΑΘΕΡΩΝ ΕΚΔΗΛΩΣΕΩΝ ΣΕ ΟΛΑ ΤΑ ΕΠΤΑΝΗΣΑ Εισηγητές:

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Προγράμματος. Εκπαίδευση μέσα από την Τέχνη. [Αξιολόγηση των 5 πιλοτικών τμημάτων]

Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Προγράμματος. Εκπαίδευση μέσα από την Τέχνη. [Αξιολόγηση των 5 πιλοτικών τμημάτων] Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Προγράμματος Εκπαίδευση μέσα από την Τέχνη [Αξιολόγηση των 5 πιλοτικών τμημάτων] 1. Είστε ικανοποιημένος/η από το Πρόγραμμα; Μ. Ο. απαντήσεων: 4,7 Ικανοποιήθηκαν σε απόλυτο

Διαβάστε περισσότερα

Δημοτική Πινακοθήκη Χανίων. Απολογισμός Εκθέσεων και Δρώμενων 2011

Δημοτική Πινακοθήκη Χανίων. Απολογισμός Εκθέσεων και Δρώμενων 2011 Δημοτική Πινακοθήκη Χανίων Απολογισμός Εκθέσεων και Δρώμενων 2011 Η Δημοτική Πινακοθήκη Χανίων Η Δημοτική Πινακοθήκη Χανίων ξεκίνησε την λειτουργία της το 2003 και από την ίδρυση της μέχρι και σήμερα έχει

Διαβάστε περισσότερα

ANAKOINΩΣΗ ΤΥΠΟΥ. Η Σοφία η μέλισσα ταξίδεψε και έπαιξε με παιδιά έξι Δημοτικών σχολείων στις επαρχίες της Κύπρου. Λευκωσία, 7 Δεκεμβρίου 2015

ANAKOINΩΣΗ ΤΥΠΟΥ. Η Σοφία η μέλισσα ταξίδεψε και έπαιξε με παιδιά έξι Δημοτικών σχολείων στις επαρχίες της Κύπρου. Λευκωσία, 7 Δεκεμβρίου 2015 ANAKOINΩΣΗ ΤΥΠΟΥ Επικοινωνία: Γραφείο Επικοινωνίας Τομέας Προώθησης και Προβολής, Πανεπιστήμιο Κύπρου Τηλ. 22894304 ηλ. διεύθυνση: prinfo@ucy.ac.cy ιστοσελίδα: www.pr.ucy.ac.cy ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ Λευκωσία,

Διαβάστε περισσότερα

Φυτά και ζώα στα νομίσματα και στον διάκοσμο του Νομισματικού Μουσείου. 24o Δημοτικό Αχαρνών. Νομισματικό Μουσείο Αθηνών

Φυτά και ζώα στα νομίσματα και στον διάκοσμο του Νομισματικού Μουσείου. 24o Δημοτικό Αχαρνών. Νομισματικό Μουσείο Αθηνών Νομισματικό Μουσείο Αθηνών 24o Δημοτικό Αχαρνών Φυτά και ζώα στα νομίσματα και στον διάκοσμο του Νομισματικού Μουσείου 1 Υποδράση: Εκπαιδευτικές Επισκέψεις Μαθητών Συμμετέχοντες Σχολείο: 24o Δημοτικό Αχαρνών

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Α. Κάθε πολιτισμός αφήνει το στίγμα του στην ιστορία, όμως η αρχαία ελληνική τέχνη ξεπέρασε τα όρια του χρόνου με το πανανθρώπινο μήνυμά της, με τη δύναμη του πνεύματος και του συναισθήματος.

Διαβάστε περισσότερα

Τοσίτσα 13, 106 83 Αθήνα, Τηλ.:210 3303942 210 3302523, Fax: 210 3301956, e-m a i l : b o o k s @ s e k b. gr, www. s e k b.

Τοσίτσα 13, 106 83 Αθήνα, Τηλ.:210 3303942 210 3302523, Fax: 210 3301956, e-m a i l : b o o k s @ s e k b. gr, www. s e k b. Τοσίτσα 13, 106 83 Αθήνα, Τηλ.:210 3303942 210 3302523, Fax: 210 3301956, e-m a i l : b o o k s @ s e k b. gr, www. s e k b. gr ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ Αθήνα, 29 Σεπτεμβρίου 2015 ΤΕΛΕΣΗ ΕΠΙΣΗΜΩΝ ΕΓΚΑΙΝΙΩΝ 44 ο ΦΕΣΤΙΒΑΛ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΗΓΗΣΗ ΤΗΣ ΑΝΤΙΔΗΜΑΡΧΟΥ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ, ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ, ΕΛΛΗΣ ΧΡΥΣΙΔΟΥ, ΣΤΟ 1 ο ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ

ΕΙΣΗΓΗΣΗ ΤΗΣ ΑΝΤΙΔΗΜΑΡΧΟΥ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ, ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ, ΕΛΛΗΣ ΧΡΥΣΙΔΟΥ, ΣΤΟ 1 ο ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΕΙΣΗΓΗΣΗ ΤΗΣ ΑΝΤΙΔΗΜΑΡΧΟΥ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ, ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ, ΕΛΛΗΣ ΧΡΥΣΙΔΟΥ, ΣΤΟ 1 ο ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ Ενότητα: «Πολιτισμός» «Επιχειρησιακό σχέδιο πολιτισμού 2015-2030» Όραμα: Ανάπτυξη

Διαβάστε περισσότερα

Πρόσκληση απασχόλησης στο έργο ''Πανδέκτης: Ψηφιακός θησαυρός πρωτογενών τεκµηρίων ελληνικής ιστορίας και πολιτισµού''

Πρόσκληση απασχόλησης στο έργο ''Πανδέκτης: Ψηφιακός θησαυρός πρωτογενών τεκµηρίων ελληνικής ιστορίας και πολιτισµού'' Πρόσκληση απασχόλησης στο έργο ''Πανδέκτης: Ψηφιακός θησαυρός πρωτογενών τεκµηρίων ελληνικής ιστορίας και πολιτισµού'' Οι παρακάτω προσκλήσεις εντάσσονται στο Έργο «ΠΑΝ ΕΚΤΗΣ Νο2- Ψηφιακός Θησαυρός Πρωτογενών

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ ΛΟΓΟΤΥΠΗΣΗΣ

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ ΛΟΓΟΤΥΠΗΣΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΝΟΜΟΣ ΚΥΚΛΑΔΩΝ ΔΗΜΟΣ ΣΥΡΟΥ ΕΡΜΟΥΠΟΛΗΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΚΑΙ ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ ΣΥΡΟΥ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ ΛΟΓΟΤΥΠΗΣΗΣ Πρόσκληση συμμετοχής Ο Οργανισμός Πολιτισμού και Αθλητισμού Σύρου (Ο.Π.Α.Σ.)

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ. Διεύθυνση: ΙΚΑΡΟΥ 5 45221 Ιωάννινα Τηλέφωνα: Γραφείου: 2651005872 Σπιτιού: 2651043808 Κινητό: 6972015621

ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ. Διεύθυνση: ΙΚΑΡΟΥ 5 45221 Ιωάννινα Τηλέφωνα: Γραφείου: 2651005872 Σπιτιού: 2651043808 Κινητό: 6972015621 ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ ΕΛΕΝΗ ΓΚΟΝΤΟΥ ΖΩΓΡΑΦΟΣ Ε.Ε.ΔΙ.Π. ΕΙΚΑΣΤΙΚΩΝ ΤΕΧΝΩΝ του Π.Τ.Δ.Ε του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων Διεύθυνση: ΙΚΑΡΟΥ 5 45221 Ιωάννινα Τηλέφωνα: Γραφείου: 2651005872 Σπιτιού: 2651043808 Κινητό:

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΟ ΘΕΜΑ ΣΤΗ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΕΠΑ.Λ.

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΟ ΘΕΜΑ ΣΤΗ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΕΠΑ.Λ. 52 Χρόνια ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΜΕΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΑΒΒΑΪΔΗ-ΜΑΝΩΛΑΡΑΚΗ ΠΑΓΚΡΑΤΙ : Φιλολάου & Εκφαντίδου 26 : Τηλ.: 2107601470 ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ 2012 «Η προσφορά της Τέχνης και του μαθήματος της Εικαστικής

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟ ΤΟΝ ΑΡΚΑΔΙΟ ΚΑΤΙΚΑΚΗ ΣΤΟΝ ΧΑΡΗ ΚΩΤΣΙΔΗ

ΑΠΟ ΤΟΝ ΑΡΚΑΔΙΟ ΚΑΤΙΚΑΚΗ ΣΤΟΝ ΧΑΡΗ ΚΩΤΣΙΔΗ ΑΠΟ ΤΟΝ ΑΡΚΑΔΙΟ ΚΑΤΙΚΑΚΗ ΣΤΟΝ ΧΑΡΗ ΚΩΤΣΙΔΗ Η ΕΙΚΑΣΤΙΚΗ ΠΟΡΕΙΑ που επηρέασε την καλλιτεχνική εξέλιξη στην περιοχή την προσδιορίσουμε από τον ερχομό των προσφύγων. ΠΡΟΣΦΥΓΕΣ.Παραδόσεις, έθιμα λαϊκή και θρησκευτική

Διαβάστε περισσότερα

«Οι Σπουδές στην Αρχιτεκτονική»

«Οι Σπουδές στην Αρχιτεκτονική» ΓΡΑΦΕΙΟ ΔΙΑΣΥΝΔΕΣΗΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΚΑΙ ΣΤΑΔΙΟΔΡΟΜΙΑΣ «Οι Σπουδές στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης» Πολυτεχνική Σχολή Τμήμα Αρχιτεκτόνων Καθηγητής Μιχαήλ Ε. Νομικός «Οι Σπουδές στην Αρχιτεκτονική» Δεκέμβριος

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑΚΟΠΕΣ ΑΠΟ ΤΗ ΛΟΓΙΚΗ. Μιχάλης Αρφαράς

ΙΑΚΟΠΕΣ ΑΠΟ ΤΗ ΛΟΓΙΚΗ. Μιχάλης Αρφαράς ΙΑΚΟΠΕΣ ΑΠΟ ΤΗ ΛΟΓΙΚΗ Μιχάλης Αρφαράς «ΤΟ ΦΕΓΓΑΡΙ ΓΕΝΝΑΕΙ ΤΙΣ ΜΕΓΑΛΕΣ ΣΚΙΕΣ, Ο ΗΛΙΟΣ ΤΙΣ ΕΠΙΜΟΝΕΣ.» Η προσωπική διαδροµή του Μιχάλη Αρφαρά έχει να κάνει µε τη ΣΚΙΑ. Η γέννησή του σε µια χώρα σαν την Ελλάδα,

Διαβάστε περισσότερα

designlab@thessaloniki

designlab@thessaloniki designlab@thessaloniki Το concept Μετά τις δυο πρώτες διοργανώσεις του (2009 και 2010), καθώς και την απολύτως επιτυχημένη, θεματική εμφάνισή του στην 42η xenia, το Design Lab, το σύγχρονο show για το

Διαβάστε περισσότερα

Σύγχρονος χορός: Ιστορία, εκπαίδευση, σύνθεση και χορογραφία. Ενότητα 9: Χοροθέατρο Γαλάνη Μαρία (Μάρω) PhD Παιδαγωγικό Τμήμα Δημοτικής Εκπαίδευσης

Σύγχρονος χορός: Ιστορία, εκπαίδευση, σύνθεση και χορογραφία. Ενότητα 9: Χοροθέατρο Γαλάνη Μαρία (Μάρω) PhD Παιδαγωγικό Τμήμα Δημοτικής Εκπαίδευσης Σύγχρονος χορός: Ιστορία, εκπαίδευση, σύνθεση και χορογραφία Ενότητα 9: Χοροθέατρο Γαλάνη Μαρία (Μάρω) PhD Παιδαγωγικό Τμήμα Δημοτικής Εκπαίδευσης 1 Σκοπός της ενότητας Γνωριμία με την τέχνη του χοροθεάτρου

Διαβάστε περισσότερα

Εργαστήριο Ψηφιακής Φωτογραφίας. Οδηγός Συµµετοχής

Εργαστήριο Ψηφιακής Φωτογραφίας. Οδηγός Συµµετοχής Εργαστήριο Ψηφιακής Φωτογραφίας Οδηγός Συµµετοχής Το «Εργαστήριο Ψηφιακής Φωτογραφίας» είναι πρωτοβουλία και δράση της Κίνησης «ΔΙΑ-ΛΟΓΟΣ-ΔΡΑΣΗ», µε την υποστήριξη του Τµήµατος Δηµοσίων Σχέσεων & Επικοινωνίας

Διαβάστε περισσότερα

Γλαύκη Γκότση, Δρ. Ιστορίας της Τέχνης

Γλαύκη Γκότση, Δρ. Ιστορίας της Τέχνης Γλαύκη Γκότση, Δρ. Ιστορίας της Τέχνης Γυναίκες καλλιτέχνες και δημόσιος χώρος στη σύγχρονη Ελλάδα: όροι και όρια μιας σχέσης Διάχυτη είναι στις μέρες μας η αντίληψη ότι πλέον οι αντιξοότητες, θεσμικές

Διαβάστε περισσότερα

Eκπαίδευση» ΠΡΟΤΑΣΗ ΝΟΜΟΥ. «Νέο Λύκειο και σύστημα πρόσβασης στην Tριτοβάθμια. Άρθρο 1. Νέο Λύκειο

Eκπαίδευση» ΠΡΟΤΑΣΗ ΝΟΜΟΥ. «Νέο Λύκειο και σύστημα πρόσβασης στην Tριτοβάθμια. Άρθρο 1. Νέο Λύκειο ΠΡΟΤΑΣΗ ΝΟΜΟΥ «Νέο Λύκειο και σύστημα πρόσβασης στην Tριτοβάθμια Eκπαίδευση» Άρθρο 1 Νέο Λύκειο 1. Από το σχολικό έτος 2013-2014 καθιερώνεται ο θεσμός του Νέου Λυκείου και αρχίζει σταδιακά η εφαρμογή του

Διαβάστε περισσότερα

ΚΟΡΜΟΣ. 2. Στοιχεία Οπτικής - Θεωρία Χρώματος - Φωτομετρία (3) (3) 3. Εισαγωγή στην Ανθρωπολογία της Τέχνης 3 4. Αισθητική Ι 3

ΚΟΡΜΟΣ. 2. Στοιχεία Οπτικής - Θεωρία Χρώματος - Φωτομετρία (3) (3) 3. Εισαγωγή στην Ανθρωπολογία της Τέχνης 3 4. Αισθητική Ι 3 ΚΟΡΜΟΣ Α Εξάμηνο /Φροντιστήριο 1. Ιστορία της Αρχαίας Ελληνικής Τέχνης Ι 2. Στοιχεία Οπτικής - Χρώματος - Φωτομετρία. Εισαγωγή στην Ανθρωπολογία της Τέχνης 4. Αισθητική Ι 5. Ζωγραφικής Ι 6. Γλυπτικής Ι

Διαβάστε περισσότερα

Iστοριογραφία της νεοελληνικής τέχνης Aπό τα αποθησαυρίσματα του 19ου αιώνα στην εκδοτική άνθηση των τελευταίων δεκαετιών

Iστοριογραφία της νεοελληνικής τέχνης Aπό τα αποθησαυρίσματα του 19ου αιώνα στην εκδοτική άνθηση των τελευταίων δεκαετιών Iστοριογραφία της νεοελληνικής τέχνης Aπό τα αποθησαυρίσματα του 19ου αιώνα στην εκδοτική άνθηση των τελευταίων δεκαετιών Tου Nίκου Γ. Mοσχονά Iστορικού και Kριτικού Tέχνης Διευθυντή Eρευνών του E.I.E.

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ για τους συντάκτες ΕΙΚΑΣΤΙΚΩΝ και ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΘΕΜΑΤΩΝ

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ για τους συντάκτες ΕΙΚΑΣΤΙΚΩΝ και ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΘΕΜΑΤΩΝ Ξάνθη: 1/2/2012 ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ για τους συντάκτες ΕΙΚΑΣΤΙΚΩΝ και ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΘΕΜΑΤΩΝ Το Ίδρυμα Θρακικής Τέχνης και Παράδοσης συμμετέχει και φέτος στις Θρακικές Λαογραφικές Εορτές Ξανθιώτικο Καρναβάλι με σειρά

Διαβάστε περισσότερα

Λογισµικό: Εικαστικά Α - Στ Δηµοτικού (Παιδαγωγικό Ινστιτούτο Ελλάδας)

Λογισµικό: Εικαστικά Α - Στ Δηµοτικού (Παιδαγωγικό Ινστιτούτο Ελλάδας) Λογισµικό: Εικαστικά Α - Στ Δηµοτικού (Παιδαγωγικό Ινστιτούτο Ελλάδας) ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΛΟΓΙΣΜΙΚΟΥ Εικόνα 1 Πατώντας Έναρξη βρισκόµαστε στο κεντρικό µενού του λογισµικού (εικ. 2) Εικόνα 2 1 1. Χώροι 1.1. Παίκτης

Διαβάστε περισσότερα

Ερευνητικό Κέντρο Λεμεσού Νέες προοπτικές στην αρχειακή και ιστορική έρευνα

Ερευνητικό Κέντρο Λεμεσού Νέες προοπτικές στην αρχειακή και ιστορική έρευνα Νέες προοπτικές στην αρχειακή και ιστορική έρευνα Με την έναρξη των εργασιών του Παττίχειου Δημοτικού Μουσείου, Ιστορικού Αρχείου και Κέντρου Μελετών Λεμεσού στην ανακαινισμένη πρώην Οικία Έπαρχου, ο Δήμος

Διαβάστε περισσότερα

Εθνικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης. Η Βιβλιοθήκη του ΕΜΣΤ και η ψηφιοποίηση των συλλογών των έργων τέχνης και των αρχείων του Μουσείου

Εθνικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης. Η Βιβλιοθήκη του ΕΜΣΤ και η ψηφιοποίηση των συλλογών των έργων τέχνης και των αρχείων του Μουσείου Εθνικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης: Η Βιβλιοθήκη του ΕΜΣΤ και η ψηφιοποίηση των συλλογών των έργων τέχνης και των αρχείων του Μουσείου Φωτεινή Αραβανή Βιβλιοθήκη Αρχείο Εθνικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης e-mail:

Διαβάστε περισσότερα

Διήμερο σεμινάριο. Εισαγωγή στη θεατρική Σκηνοθεσία. Bar theater

Διήμερο σεμινάριο. Εισαγωγή στη θεατρική Σκηνοθεσία. Bar theater Διήμερο σεμινάριο Εισαγωγή στη θεατρική Σκηνοθεσία Bar theater & Γιατί η υποκριτική είναι Τέχνη Σάββατο και Κυριακή 19 και 20 Οκτωβρίου 2013 στην αίθουσα του ''Θυρεάτη''(παραπλεύρως Αφων Καρκούλη) Έναρξη

Διαβάστε περισσότερα

ΜΟΥΣΕΙΟ ΛΑΪΚΗΣ ΤΕΧΝΗΣ ΚΑΙ ΠΑΡΑΔΟΣΗΣ «ΑΓΓΕΛΙΚΗ ΧΑΤΖΗΜΙΧΑΛΗ» Αγγελικής Χατζημιχάλη 6, Πλάκα, τηλ. 2103243987

ΜΟΥΣΕΙΟ ΛΑΪΚΗΣ ΤΕΧΝΗΣ ΚΑΙ ΠΑΡΑΔΟΣΗΣ «ΑΓΓΕΛΙΚΗ ΧΑΤΖΗΜΙΧΑΛΗ» Αγγελικής Χατζημιχάλη 6, Πλάκα, τηλ. 2103243987 ΜΟΥΣΕΙΟ ΛΑΪΚΗΣ ΤΕΧΝΗΣ ΚΑΙ ΠΑΡΑΔΟΣΗΣ «ΑΓΓΕΛΙΚΗ ΧΑΤΖΗΜΙΧΑΛΗ» Αγγελικής Χατζημιχάλη 6, Πλάκα, τηλ. 2103243987 Εκπαιδευτικά προγράμματα μουσειακής αγωγής για σχολικές ομάδες Σχολικό έτος 2015 2016 Οι εξειδικευμένες

Διαβάστε περισσότερα

«ΕΙΚΑΣΤΙΚΗ ΑΝΟΙΞΗ ΤΗΣ ΝΗΣΙΩΤΙΚΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΣΤΗ ΛΕΣΒΟ" ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΕΙΚΑΣΤΙΚΕΣ ΤΕΧΝΕΣ ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΤΟΠΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΗΣ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ

«ΕΙΚΑΣΤΙΚΗ ΑΝΟΙΞΗ ΤΗΣ ΝΗΣΙΩΤΙΚΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΣΤΗ ΛΕΣΒΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΕΙΚΑΣΤΙΚΕΣ ΤΕΧΝΕΣ ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΤΟΠΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΗΣ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ «Ο Πολιτισμός ως εργαλείο Ανάπτυξης της Νησιωτικής Ελλάδας». «ΕΙΚΑΣΤΙΚΗ ΑΝΟΙΞΗ ΤΗΣ ΝΗΣΙΩΤΙΚΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΣΤΗ ΛΕΣΒΟ" ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΕΙΚΑΣΤΙΚΕΣ ΤΕΧΝΕΣ ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΤΟΠΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΗΣ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΥΛΟΠΟΙΗΣΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

5. Η ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΤΗΣ ΜΟΡΦΩΣΗΣ Ο ΑΘΗΝΑΙΟΣ ΚΑΙ Η ΕΡΓΑΣΙΑ Η ΑΘΗΝΑ ΓΙΟΡΤΑΖΕΙ

5. Η ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΤΗΣ ΜΟΡΦΩΣΗΣ Ο ΑΘΗΝΑΙΟΣ ΚΑΙ Η ΕΡΓΑΣΙΑ Η ΑΘΗΝΑ ΓΙΟΡΤΑΖΕΙ 5. Η ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΤΗΣ ΜΟΡΦΩΣΗΣ Ο ΑΘΗΝΑΙΟΣ ΚΑΙ Η ΕΡΓΑΣΙΑ Η ΑΘΗΝΑ ΓΙΟΡΤΑΖΕΙ ΣΤΗΝ ΑΘΗΝΑ ΤΗΣ ΕΠΟΧΗΣ ΤΟΥ ΠΕΡΙΚΛΗ 5 ος αι. π.χ. ΧΡΙΣΤΟΔΟΥΛΑΚΗΣ ΧΡΗΣΤΟΣ ΦΙΛΟΛΟΓΟΣ Η Μόρφωση των νέων - αγοριών Η εκπαίδευση στην αρχαία

Διαβάστε περισσότερα

ποδράσηη Εδώ κι εκεί Εγώ κι εσύ Σχέδια εργασίας σχολείων-μουσείων σχολικού έτους 2011-2012 ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΕΠΙΣΚΕΨΕΙΣ ΜΑΘΗΤΩΝ

ποδράσηη Εδώ κι εκεί Εγώ κι εσύ Σχέδια εργασίας σχολείων-μουσείων σχολικού έτους 2011-2012 ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΕΠΙΣΚΕΨΕΙΣ ΜΑΘΗΤΩΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΕΠΙΣΚΕΨΕΙΣ ΜΑΘΗΤΩΝ 9 ποδράσηη 5 Σχέδια εργασίας σχολείων-μουσείων σχολικού έτους 2011-2012 Εθνικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης 2ο Γυμνάσιο Διαπολιτισμικής Εκπαίδευσης Ελληνικού Εδώ κι εκεί Εγώ

Διαβάστε περισσότερα

Νεοελληνική Γλώσσα Β Λυκείου

Νεοελληνική Γλώσσα Β Λυκείου ΤΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΤΩΝ 2014-2015 ΜΑΘΗΜΑ: ΚΩΔΙΚΟΣ ΘΕΜΑΤΟΣ: 17448 ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: Νεοελληνική Γλώσσα Β Λυκείου ΟΙ ΚΑΘΗΓΗΤΕΣ: Κατσικογιώργου Ειρήνη Θέματα Α. Στο κείμενο καταγράφονται τα χαρακτηριστικά του δημοσιογραφικού

Διαβάστε περισσότερα

Τράπεζα θεμάτων Νέας Ελληνικής Γλώσσας Β Λυκείου GI_V_NEG_0_18247

Τράπεζα θεμάτων Νέας Ελληνικής Γλώσσας Β Λυκείου GI_V_NEG_0_18247 Τράπεζα θεμάτων Νέας Ελληνικής Γλώσσας Β Λυκείου GI_V_NEG_0_18247 Κείμενο [Η επίδραση της τηλεόρασης στην ανάγνωση] Ένα σημαντικό ερώτημα που αφορά τις σχέσεις τηλεόρασης και προτιμήσεων του κοινού συνδέεται

Διαβάστε περισσότερα

Ποιες γνώμες έχετε ακούσει για τη Βίβλο; Τι θα θέλατε να μάθετε γι αυτή;

Ποιες γνώμες έχετε ακούσει για τη Βίβλο; Τι θα θέλατε να μάθετε γι αυτή; Γιατί μελετούμε την Αγία Γραφή; Ποιες γνώμες έχετε ακούσει για τη Βίβλο; Τι θα θέλατε να μάθετε γι αυτή; Είναι ένα σπουδαίο βιβλίο Το πιο πολυδιαβασμένο στον κόσμο. Το πρώτο που τυπώθηκε από τον Γουτεμβέργιο

Διαβάστε περισσότερα

Σεπτ 2011 - Αυγ 2013. Καινοτοµία

Σεπτ 2011 - Αυγ 2013. Καινοτοµία Παρουσίαση Προγράµµατος σε Διδασκαλικό Σύλλογο Δηµοτικού Σχολείου Αγ. Αντωνίου Αξιοποίηση Λαϊκών Ιστοριών της Κύπρου για Προώθηση της Διαπολιτισµικής Εκπαίδευσης Σεπτ 2011 - Αυγ 2013 Δίκτυο συνεργασίας

Διαβάστε περισσότερα

ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΗ ΣΤΟΝ

ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΗ ΣΤΟΝ Αντώνης Διαμαντής, θέατρο ΟΜΜΑ ΣΤΟΥΝΤΙΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΗ ΣΤΟΝ ΤΟΜΕΑ ΤΟΥ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΠΟΛΥΠΟΛΙΤΙΣΜΙΚΟΤΗΤΑ μέσα από την ΠΟΛΥΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ Γενικά για τον ακριβή καθορισμό της οικονομικής έννοιας της

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαιδευτικοί στόχοι

Εκπαιδευτικοί στόχοι ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ, ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΓΕΝΙΚΗ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΗΣ ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΑΣ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΜΟΥΣΕΙΩΝ TMHMA ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΚΑΙ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ Εκπαιδευτικοί στόχοι των προτεινόμενων

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΘΕΤΙΚΕΣ - ΗΜΙΟΥΡΓΙΚΕΣ ΕΡΓΑΣΙΕΣ

ΣΥΝΘΕΤΙΚΕΣ - ΗΜΙΟΥΡΓΙΚΕΣ ΕΡΓΑΣΙΕΣ ΣΥΝΘΕΤΙΚΕΣ - ΗΜΙΟΥΡΓΙΚΕΣ ΕΡΓΑΣΙΕΣ Υπάρχει µεγάλη ποικιλία θεµάτων που θα µπορούσαν να δοθούν ως συνθετικές δηµιουργικές εργασίες. Όποιο θέµα όµως και να δοθεί, θα ήταν καλό να έχει ως στόχο τη στροφή του

Διαβάστε περισσότερα

Ανήκεις σε μια οικογένεια που ασχολείται με το ξύλο δεκαετίες τώρα. Πότε, πώς και από ποιους ξεκίνησαν όλα;

Ανήκεις σε μια οικογένεια που ασχολείται με το ξύλο δεκαετίες τώρα. Πότε, πώς και από ποιους ξεκίνησαν όλα; must «epixilon» Δημιουργικά ανήσυχος, με συνέπεια και υπευθυνότητα παράγει ξύλινα κομψοτεχνήματα Aν και μόλις 30 χρονών, ο Βίκτωρας Ταλιαδούρος μετρά ήδη πολλά χρόνια στο χώρο του επίπλου, το οποίο υπηρετεί

Διαβάστε περισσότερα

ν ήβω φ ν Ε ω ουλή τ Β

ν ήβω φ ν Ε ω ουλή τ Β Βουλή των Εφήβων H «Bουλή των Eφήβων» είναι ένα εκπαιδευτικό πρόγραμμα που διοργανώθηκε για πρώτη φορά από τη Bουλή των Ελλήνων το σχολικό έτος 1995-1996 και από τότε λειτουργεί σε ετήσια βάση, με τη

Διαβάστε περισσότερα

Τα βιβλία θα τα βρείτε στο βιβλιοπωλείο: Βιβλία γνώσεων και δραστηριοτήτων ΣΦΡΑΓΙΔΑ ΒΙΒΛΙΟΠΩΛΕΙΟΥ

Τα βιβλία θα τα βρείτε στο βιβλιοπωλείο: Βιβλία γνώσεων και δραστηριοτήτων ΣΦΡΑΓΙΔΑ ΒΙΒΛΙΟΠΩΛΕΙΟΥ Τα βιβλία θα τα βρείτε στο βιβλιοπωλείο: Βιβλία γνώσεων και δραστηριοτήτων ΣΦΡΑΓΙΔΑ ΒΙΒΛΙΟΠΩΛΕΙΟΥ Συντονισμός χεριού-ματιού Βοηθούν στην ανάπτυξη των κινητικών δεξιοτήτων του παιδιού. Παίζω με τους κύβους

Διαβάστε περισσότερα

Θέατρο Τ 7η Το αρχαίο Θέατρο και οι σύγχρονοι Λαρισαίοι των ρόλων μεταξύ των μαθητών αποφασίστηκε το χρονοδιάγραμμα των γυρισμάτων. Λίγο πριν το γύρισμα της κάθε σκηνής, λαμβάνονταν αποφάσεις για τα πλάνα

Διαβάστε περισσότερα

Γιατί µαθαίνουµε Ιστορία της Τέχνης;

Γιατί µαθαίνουµε Ιστορία της Τέχνης; Γιατί µαθαίνουµε Ιστορία της Τέχνης; Α. για ευρύτερη πνευµατική καλλιέργεια Β. για ανάπτυξη καλλιτεχνικού αισθητηρίου Γ. για ανάπτυξη της προσωπικότητας. για διερεύνηση εναλλακτικών τρόπων επικοινωνίας

Διαβάστε περισσότερα

Το κτίριο περιγράφεται σχηµατικά από το τρίπτυχο: δοµή, µορφή, περιεχόµενο

Το κτίριο περιγράφεται σχηµατικά από το τρίπτυχο: δοµή, µορφή, περιεχόµενο Το κτίριο περιγράφεται σχηµατικά από το τρίπτυχο: δοµή, µορφή, περιεχόµενο Τύπος είναι µια επαναλαµβανόµενη αναγνωρίσιµη οργανωτική δοµή. εν έχει διαστάσεις και κλίµακα. Βρίσκεται σε διαλεκτική σχέση µε

Διαβάστε περισσότερα

A ΦIEPΩMA. H IΣTOPIA της ελληνικής χαρακτικής, αν και σχετικά πρόσφατη, είναι μεστή σε καλλιτέχνες και έργα. Eπίσημα, η χαρακτική

A ΦIEPΩMA. H IΣTOPIA της ελληνικής χαρακτικής, αν και σχετικά πρόσφατη, είναι μεστή σε καλλιτέχνες και έργα. Eπίσημα, η χαρακτική A ΦIEPΩMA KYPIAKH 12 MAPTIOY 1995 2-32 AΦIEPΩMA Πρώτοι χαράκτες. Aπό τους προδρόμους του 19ου στους θεμελιωτές του 20ού αιώνα Δημήτρης Γαλάνης. Nικόλαος Bεντούρας. Γιάννης Kεφαλληνός. Πρότυπο δασκάλου

Διαβάστε περισσότερα

«Το Πορτοκάλι με την Περόνη» υλικό εργασίας

«Το Πορτοκάλι με την Περόνη» υλικό εργασίας «Το Πορτοκάλι με την Περόνη» υλικό εργασίας θεατρικές ασκήσεις και δημιουργικές δραστηριότητες Συμπεριλαμβάνεται CD με φωτογραφικό υλικό Το πορτοκάλι με την περόνη: υλικό εργασίας θεατρικές ασκήσεις και

Διαβάστε περισσότερα

Η ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ ΤΗΣ ALPHA BANK

Η ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ ΤΗΣ ALPHA BANK Η ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ ΤΗΣ ALPHA BANK Η σηµερινή φυσιογνωµία της Βιβλιοθήκης της Alpha Βank διαµορφώθηκε µετά το 2000 µε τη συγχώνευση της Alpha Τραπέζης Πίστεως µε την Ιονική Τράπεζα. Τότε και οι Βιβλιοθήκες των

Διαβάστε περισσότερα

Γενικά χαρακτηριστικά

Γενικά χαρακτηριστικά ΙΜΠΡΕΣΙΟΝΙΣΜΟΣ Γενικά χαρακτηριστικά Μικρές πινελιές που δημιουργούν παχύ στρώμα μπογιάς αποτυπώνοντας λεπτομερές. Χρήση των βασικών χρωμάτων, σπάνια χρήση του μαύρου χρώματος. Απουσία διαδοχικών επιστρώσεων

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΕΛΛΗΝΙΚΟΣ ΚΩΔΙΚΑΣ ΔΙΑΦΗΜΙΣΗΣ Α) ΕΚΤΑΣΗ ΚΑΙ ΣΚΟΠΟΣ ΤΟΥ ΚΩΔΙΚΑ

Ο ΕΛΛΗΝΙΚΟΣ ΚΩΔΙΚΑΣ ΔΙΑΦΗΜΙΣΗΣ Α) ΕΚΤΑΣΗ ΚΑΙ ΣΚΟΠΟΣ ΤΟΥ ΚΩΔΙΚΑ Ο ΕΛΛΗΝΙΚΟΣ ΚΩΔΙΚΑΣ ΔΙΑΦΗΜΙΣΗΣ Α) ΕΚΤΑΣΗ ΚΑΙ ΣΚΟΠΟΣ ΤΟΥ ΚΩΔΙΚΑ Ο Κώδικας αφορά όλες τις διαφημίσεις για κάθε είδους προϊόντα και υπηρεσίες. Ο Κώδικας ορίζει τους κανόνες επαγγελματικής δεοντολογίας και

Διαβάστε περισσότερα

Δ Η Μ Ο Σ Κ Α Λ Α Β Ρ Υ Τ Ω Ν

Δ Η Μ Ο Σ Κ Α Λ Α Β Ρ Υ Τ Ω Ν Δ Η Μ Ο Σ Κ Α Λ Α Β Ρ Υ Τ Ω Ν Ρουσσέτου Παναγιωτάκη: «Σταυροί», χαρακτικό. Συμπληρώνονται, φέτος, 70 χρόνια από τη μοιραία, 13η Δεκεμβρίου του 1943, ημερομηνία που σφράγισε, ανεξίτηλα, τα Καλάβρυτα και

Διαβάστε περισσότερα

ζωγραφική, οδηγίες χρήσεως

ζωγραφική, οδηγίες χρήσεως «Οδηγίες χρήσεως» και διαχείρισης της εικαστικής δημιουργίας είναι το περιεχόμενο αυτού του βιβλίου και απευθύνεται στους ανθρώπους των εικαστικών τεχνών, αλλά κυρίως σε νέους καλλιτέχνες που θέλουν να

Διαβάστε περισσότερα

Σύγχρονος χορός: Ιστορία, εκπαίδευση, σύνθεση και χορογραφία

Σύγχρονος χορός: Ιστορία, εκπαίδευση, σύνθεση και χορογραφία Σύγχρονος χορός: Ιστορία, εκπαίδευση, σύνθεση και χορογραφία Ενότητα 5: Δραστηριότητες εξοικείωσης με τον σύγχρονο χορό στο πλαίσιο της γενικής παιδείας: Επιλογές για σπουδή στη δομή της κίνησης. Γαλάνη

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ. Για την πρόσληψη προσωπικού με σύμβαση εργασίας ιδιωτικού δικαίου ορισμένου χρόνου

ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ. Για την πρόσληψη προσωπικού με σύμβαση εργασίας ιδιωτικού δικαίου ορισμένου χρόνου ΔΗΜΟΤΙΚΗ ΚΟΙΝΩΦΕΛΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΗ ΑΝΑΡΤΗΤΕΑ ΣΤΟ ΔΙΑΔΙΚΤΥΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ, ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ & ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ ΘΕΡΜΗΣ (Δ.Ε.Π.Π.Α.Θ.) Θέρμη 24/09/2013 ----------------------------------------------------------- Αριθμ. Πρωτ.:

Διαβάστε περισσότερα