Η ΑΝΩΤΑΤΗ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗ ΚΑΙ ΤΟ ΠΡΟΒΛΗΜΑ ΤΩΝ Ι ΙΩΤΙΚΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΩΝ Ιφ. Καµτσίδου Επ. καθηγήτρια ΑΠΘ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Η ΑΝΩΤΑΤΗ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗ ΚΑΙ ΤΟ ΠΡΟΒΛΗΜΑ ΤΩΝ Ι ΙΩΤΙΚΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΩΝ Ιφ. Καµτσίδου Επ. καθηγήτρια ΑΠΘ"

Transcript

1 Η ΑΝΩΤΑΤΗ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗ ΚΑΙ ΤΟ ΠΡΟΒΛΗΜΑ ΤΩΝ Ι ΙΩΤΙΚΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΩΝ Ιφ. Καµτσίδου Επ. καθηγήτρια ΑΠΘ Ι. Η αναθεώρηση που δεν έγινε: µια επιλογή συµβολικής κυρίως σηµασίας; Μια από τις λίγες περιπτώσεις, όπου η αναθεώρηση του Συντάγµατος του 2001 έχασε το συναινετικό χαρακτήρα της 1, υπήρξε η απόρριψη της πρότασης του κόµµατος της Νέας ηµοκρατίας 2 για την τροποποίηση των παρ. 5, 6 και 8 του άρθρου 16 του Συντάγµατος, προκειµένου να καταστεί δυνατή η σύσταση από πρόσωπα του ιδιωτικού ή του δηµόσιου τοµέα ιδρυµάτων ανώτατης εκπαίδευσης, µε νοµική µορφή και οργανωτική δοµή που θα προσδιορίζει ο νοµοθέτης 3. Η εξαίρεση αυτή δηµιουργεί ερωτηµατικά. Κατ αρχήν, η λειτουργία «παραρτη- µάτων» αλλοδαπών πανεπιστηµίων, που ως ιδιωτικά εκπαιδευτήρια παρέχουν τα πρώτα έτη σπουδών στην Ελλάδα και εξασφαλίζουν τη λήψη του πτυχίου µε την 1 Έκφραση της σύγκλισης των 2 µεγάλων κοµµάτων στο θέµα της αναγκαιότητας της αναθεώρησης και στις βασικές κατευθύνσεις της, ο συναινετικός χαρακτήρας της δεύτερης, εκτεταµένης τροποποίησης του συντάγµατος του 1975 αναγνωρίστηκε ως παράµετρος επιβεβαίωσης του αυστηρού χαρακτήρα και της ιδιαίτερης νοµικοπολιτικής σηµασίας του καταστατικού χάρτη. Σηµαντικό τµήµα της θεωρίας, συνδέοντας και ορθά- την αναζήτηση της συναίνεσης µε την πρόβλεψη του άρθρου 110 παρ. 2 έως 4 Συντ. ειδικής, αυξηµένης πλειοψηφίας είτε στην προτείνουσα είτε στην αναθεωρητική βουλή για να υιοθετεί τροποποίηση συνταγµατικής διάταξης, ανύψωσε ερµηνευτικά τη συναίνεση σε αρχή που οριοθετεί τη δράση του αναθεωρητικού νοµοθέτη (έτσι, Ξ. Κοντιάδης, Η αναθεώρηση του Συντάγµατος, Αθήνα- Κοµοτηνή, εκδ. Α.Σάκκουλα, 2000, ιδίως σ. 297 επ., του ίδιου, Η αρχή της συναίνεσης ως θεµέλιο της αναθεωρητικής λειτουργίας, σε Γ. Παπαδηµητρίου (επιµ.) Αναθεώρηση του συντάγµατος και εκσυγχρονισµός των θεσµών, Αθήνα, 2000, σ. 35 επ., Ευ. Βενιζέλος, Η επικαιρότητα του συνταγµατικού φαινοµένου και το ελληνικό αναθεωρητικό διάβηµα του 2001, σε.τσάτσου- Ευ. Βενιζέλου Ξ.Κοντιάδη, Το νέο Σύνταγµα, Αθήνα- Κοµοτηνή, εκδ. Α.Σάκκουλα, 2001, σ. 31 επ (37 επ.). Η οµοφωνία, λοιπόν, των κυριότερων πολιτικών δυνάµεων συνιστούσε σεβασµό ενός διαδικαστικού ορίου της αναθεωρητικής διαδικασίας και απόδειξη της υπεροχής του συντάγµατος. Ο αντίλογος που αναπτύχθηκε στην άποψη αυτή δεν πρέπει πάντως να παραµεληθεί. Όπως επισηµάνθηκε, η χαµηλού βαθµού αντιπαράθεση ακόµη και σε κρίσιµα ζητήµατα οδήγησε σε χαµηλή συµµετοχή των βουλευτών στις σχετικές συνεδριάσεις της Βουλής και κυρίως- σε µετάθεση του διαλόγου στο εσωτερικό των κοινοβουλευτικών οµάδων, µε αποτέλεσµα µια σηµαντική πτυχή της αναθεώρησης να διεξαχθεί µε τρόπο αδιαφανή (πρβλ. Ν.Αλιβιζάτου, Αξιολόγηση του αναθεωρητικού εγχειρήµατος σε.τσάτσου- Ευ. Βενιζέλου Ξ.Κοντιάδη, ό.π., σ. 437 επ (443 επ.)) 2 Και µοναδική ουσιαστική διαφωνία µεταξύ των δύο µεγάλων κοµµάτων στο πεδίο των συνταγµατικών ελευθεριών, το οποίο η αναθεώρηση.αύξησε σηµαντικά σε λεκτικό όγκο, βλ. Κ.Χρυσόγονου, Η προστασία των θεµελιωδών δικαιωµάτων στην Ελλάδα πριν και µετά την αναθεώρηση του 2001, τα 10/2001, σ. 529 επ.

2 ολοκλήρωση της φοίτησης στο εξωτερικό, είχε υπονοµεύσει την εφαρµογή των προαναφερόµενων συνταγµατικών κανόνων 4, µε αποτέλεσµα να αποµειώνεται η αποτελεσµατικότητα και συνακόλουθα η νοµική σηµασία του καταστατικού χάρτη στο συγκεκριµένο πεδίο. Για τον λόγο, ίσως, αυτό, η ίδρυση «µη κερδοσκοπικών» πανεπιστηµίων από ιδιώτες είχε υποστηριχθεί δειλά και από στελέχη της τότε κυβερνητικής πλειοψηφίας. Επιπλέον, στο πλαίσιο της ευρωπαϊκής ενοποίησης η συνταγµατική διαρρύθµιση του «κρατικού µονοπωλίου» στην ανώτατη εκπαίδευση είχε εµφανιστεί ως µια παράµετρος έντασης ανάµεσα στην εθνική έννοµη τάξη και σε κοινοτικούς- ενωσιακούς κανόνες και στοχεύσεις. Πραγµατικά, το ενδιαφέρον της Ευρωπαϊκής Κοινότητας για την παιδεία, που καταστατικά περιοριζόταν σε συντονιστικές δράσεις σχετικά µε την επαγγελµατική εκπαίδευση 5, επεκτάθηκε σταδιακά -και µε τη δηµιουργική παρέµβαση του ΕΚ- στη διαµόρφωση κοινοτικών πολιτικών για την πανεπιστηµιακή εκπαίδευση. Έτσι, η Συνθήκη του Μάαστριχ προσέδωσε έρεισµα αυξηµένου κύρους 6 στην κοινοτική δραστηριότητα, που µε δηλωµένο στόχο την ανάπτυξη της Ευρώπης των επαγγελµάτων ασκεί διαρκώς αυξανόµενη επιρροή στη δοµή και το περιεχόµενο της πανεπιστηµιακής εκπαίδευσης των κρατών-µελών της Ένωσης 7. 3 Την πρόταση αναθεώρησης της Ν βλ. σε Γ.Σωτηρέλη- Θ. Ξηρού, Η αναθεώρηση της Συντάγµατος, Αθήνα-Κοµοτηνή, εκδ. Α.Σάκκουλα, 2001, σ βλ. Θ.Αλαµανή, Η ιδιωτικοποίηση της ανώτατης εκπαίδευσης στην Ελλάδα, Αθήνα- Κοµοτηνή, εκδ. Σάκκουλα, 1989, σ. 87 επ. 5 Έτσι, το άρθρο 128 της Συνθήκης της Ρώµης προέβλεπε την αρµοδιότητα του Συµβουλίου να διατυπώνει, µετά από πρόταση της Επιτροπής, κατευθύνσεις για την ανάπτυξη της επαγγελµατικής εκπαίδευσης. Σύµφωνα µε τη διάταξη αυτή, η παρέµβαση της κοινότητας εξαντλούνταν στη διαµόρφωση µιας κοινής πολιτικής που συνέβαλλε ώστε η επαγγελµατική εκπαίδευση να λειτουργεί ως παράγοντας οικονοµικής ανάπτυξης των χωρών και ενίσχυσης της κοινής αγοράς. 6 Στη Συνθήκη για την Ευρωπαϊκή Ένωση του Μάαστριχ, οι ρυθµίσεις του Μέρους 3 - Τίτλος VIII (και µετά τη Συνθήκη της Νίκαιας Τίτλος XI) µε την επικεφαλίδα «Κοινωνική πολιτική, παιδεία, επαγγελµατική κατάρτιση και νεολαία» διατηρούν κατ αρχήν την αρµοδιότητα των κρατών- µελών να διαµορφώνουν αυτά την πολιτική στον τοµέα της παιδείας, ωστόσο ρητά πλέον δηλώνεται ότι η Ένωση εφαρµόζει κοινή πολιτική επαγγελµατικής εκπαίδευσης µε συγκεκριµένους στόχους (προσαρµογή στις τεχνολογικές εξελίξεις, βελτίωση της κατάρτισης και ένταξη στη αγορά) και µε κοινοτικές µεθόδους, ενώ επίσης αναγνωρίζεται η δυνατότητα άσκησης συµπληρωµατικών δράσεων από τα κοινοτικά όργανα σε κάθε εκπαιδευτικό ζήτηµα, βλ. ενδεικτικά Ν.Νugent, Πολιτική και διακυβέρνηση στην Ευρωπαϊκή Ένωση, Αθήνα, εκδ. Σαββάλα, 2004, σ Για παράδειγµα, η ανάπτυξη των προγραµµάτων ανταλλαγών µεταξύ των ανωτάτων εκπαιδευτικών ιδρυµάτων των κρατών- µελών (τα πολύ γνωστά προγράµµατα Erasmus σήµερα Socrates, Tempus κλπ) συµβάλλει σηµαντικά στην επικοινωνία των µελών των ακαδηµαϊκών κοινοτήτων και έχει διευκολύνει την εγκατάσταση δοµών διαλόγου για τα παραπάνω αναφερόµενα ζητήµατα. Οι βασικές αρχές της κοινοτικής πολιτικής για την τριτοβάθµια εκπαίδευση, πάντως, διατυπώθηκαν στη «Λευκή βίβλο για τη διδασκαλία και τη

3 Συγκεκριµένα σε ό,τι αφορά την Ελλάδα, η εφαρµογή του κοινοτικού πλαισίου αναγνώρισης διπλωµάτων τριτοβάθµιας εκπαίδευσης που πιστοποιούν επαγγελµατική εκπαίδευση (και το οποίο κατά κύριο λόγο περιλαµβάνεται στην οδηγία 89/48 του Συµβουλίου) κατέδειξε τις διαφορετικές αντιλήψεις του εθνικού Συντάγµατος και της κοινοτικής έννοµης τάξης σχετικά µε την πανεπιστηµιακή παιδεία, διαγράφοντας µε σαφήνεια την προοπτική µελλοντικών συγκρούσεων 8 : παρ ότι και στα δύο συστήµατα οι νοµικές ρυθµίσεις ευνοούν την ανάπτυξη ιδρυµάτων τριτοβάθµιας εκπαίδευσης οργανωµένων σύµφωνα µε το λειτουργικό πρότυπο 9, δηλαδή προσανατολισµένων στην εξυπηρέτηση των αναγκών της κοινωνίας και της οικονοµίας, η ενωσιακή πρόσληψη των «υπηρεσιών εκπαίδευσης» συνδέει στενά τις πανεπιστηµιακές λειτουργίες µε την απόκτηση επαγγελµατικών προσόντων και δεξιοτήτων προσαρµογής στις οικονοµικές, επιστηµονικές και τεχνολογικές καινοτοµίες 10. Αντίθετα, σε εθνικό επίπεδο, ο δηµοκρατικός χαρακτήρας οργάνωσης του πανεπιστηµίου ενσωµατώνει το πρόταγµα για τη διαφύλαξη της αυτονοµίας της έρευνας και της επιστήµης, που µε τη σειρά της αποτελεί µια από τις προϋποθέσεις για την κριτική προσέγγιση των κοινωνικών σχέσεων και των δοµών εξουσίας 11. Η αναθεώρηση του Συντάγµατος αποτελούσε, συνεπώς, την κατάλληλη ευκαιρία, αλλά και τη δικαιικά αρµόζουσα διαδικασία 12, για µια τροποποίηση των συνταγµατικών διατάξεων, ώστε αυτές να ανακτήσουν την αποτελεσµατικότητα µάθηση» της Κοµισιόν το 1995 και κωδικοποιήθηκαν στην άτυπη, αλλά πολιτικά σηµαίνουσα Κοινή ιακήρυξη των Υπουργών παιδείας της Μπολόνια, διακήρυξη που γλαφυρά χαρακτηρίστηκε το εκπαιδευτικό Μάαστριχ, βλ παρακάτω σε ΙΙ 8 Για τις εντάσεις ανάµεσα στη συνταγµατική ρύθµιση και σε κοινοτικούς κανόνες, βλ. Σ.Ταλιαδούρου- Θ.Αντωνίου, Παιδεία και ελεύθερη εγκατάσταση, Μια ελληνική συµβολή στην ερµηνεία του άρθρου 55 παρ. 1 ΣυνθΕΟΚ, ΤοΣ 1988, σ. 217 επ. ιδίως σ.227 επ, Ε. Μουαµελετζή, Η αναγνώριση των διπλωµάτων «εξωτερικού», ΝοΒ 47, σ επ., Ε. Τροβά, Η παιδεία: επαγγελµατική κατάρτιση ή προσδοκία του ανέφικτου; Μια ευρωπαϊκή διελκυνστίνδα µε προοπτική, ΤοΣ 1997, σ. 25 επ., ιδίως σ. 34 επ. 9 Για τους δυο βασικούς ιδεότυπους οργάνωσης του πανεπιστηµίου το φιλελεύθερο και το λειτουργικό βλ. Π.Μαντζούφα, Η ακαδηµαϊκή ελευθερία, Θεσσαλονίκη, Σάκκουλας, 1997 σ.12 επ. και τις εκεί παραποµπές 10 Βλ. ενδεικτικά Ν.Θεοτοκά, Τριτοβάθµια εκπαίδευση και καπιταλιστική αναδιάρθρωση, Ο Πολίτης, εκέµβριος 2004, σ. 12 επ. 11 βλ πιο κάτω, σε ΙΙΙ 12 Για τη σηµασία και της λειτουργίες της αναθεώρησης του συντάγµατος βλ από την πρόσφατη βιβλιογραφία Φ.Βασιλόγιαννη- Β.Βουτσάκη, Προκαταρκτικά ζητήµατα της αναθεώρησης του συντάγµατος, σε Γ. Παπαδηµητρίου (επιµ.), ό.π., σ. 3 επ.,. Τσάτσου, Συνταγµατική αναθεώρηση και ερµηνεία του συντάγµατος. Η ανάγκη µιας προερµηνευτικής θεωρίας για του σύνταγµα του 2001, σε.τσάτσου- Ευ. Βενιζέλου Ξ.Κοντιάδη, ό.π., σ. 19 επ., Α.Μανιτάκη, Ελληνικό Συνταγµατικό δίκαιο, εκδ. Σάκκουλα, Αθήνα- Θεσσαλονίκη, 2004, σ. 284 επ.

4 τους 13 και να προσαρµοστεί το εθνικό σύστηµα στις απαιτήσεις του κοινοτικού δικαίου. Μάλιστα, θα µπορούσε κανείς να ισχυριστεί, ότι µια µεταρρύθµιση στην παραπάνω κατεύθυνση ήταν νοµικοπολιτικά αναγκαία, προκειµένου η ανώτατη εκπαίδευση να διατηρήσει και να εντάξει στις σύγχρονες συνθήκες τη δηµοκρατική λειτουργία, ορθότερα τη λειτουργία άµβλυνσης των ταξικών ανισοτήτων, που επιτελεί από την ίδρυση του πρώτου πανεπιστηµίου της χώρας 14. Τούτο, βέβαια, για όσους υποστηρίζουν ότι η δηµόσια τριτοβάθµια παιδεία, στην οποία η πρόσβαση πραγµατοποιείται µετά από εξετάσεις, εισάγει αριστοκρατικά στοιχεία στο εκπαιδευτικό σύστηµα της χώρας, ενώ αντίθετα τα ιδιωτικά πανεπιστήµια θα παρέχουν παιδεία σε ευρύτερα στρώµατα 15. Ωστόσο, ο αναθεωρητικός νοµοθέτης δεν υιοθέτησε την προταθείσα τροποποίηση του άρθρου 16 παρ. 5,6 και 8 Συντ. Τούτο, προφανώς, δεν υποδηλώνει άγνοια των προβληµάτων ή άρνηση σηµαντικού τµήµατος των πολιτικών δυνάµεων του τόπου 16 να συµβάλουν στην αποκατάσταση της εγγυητικής λειτουργίας του Συντάγµατος και στην οµαλή συµµετοχή της χώρας στις διαδικασίες της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης εδοµένου ότι µια πρόχειρη περιήγηση στο ιαδίκτυο επιτρέπει τον εντοπισµό πληθώρας τοποθεσιών που παρέχουν πληροφορίες για τα ιδιωτικά πανεπιστήµια που λειτουργούν στη χώρα, το νοµικό και εκπαιδευτικό καθεστώς τους, την πιθανότητα αναγνώρισης του τίτλου σπουδών που παρέχουν (βλ. ενδεικτικά 14 Για την παραπάνω λειτουργία του ελληνικού πανεπιστηµίου, αλλά και γενικότερα της τριτοβάθµιας εκπαίδευσης για την κοινωνική ανέλιξη στο ελληνικό κράτος σε βλ. ενδεικτικά Κ.Τσουκαλά, Εξάρτηση και αναπαραγωγή, ο κοινωνικός ρόλος των εκπαιδευτικών µηχανισµών στην Ελλάδα ( ), Αθήνα, Θεµέλιο, 1979, σ. 430 επ. 15 Τα επιχειρήµατα υπέρ ενός ιδιωτικού τοµέα στην ανώτατη εκπαίδευση παρουσιάζει κριτικά ο Θ.Αλαµανής, ό.π., σ. 83 επ., ενώ η Ελ. Τροβά, ό.π., σ. 53 αποδέχεται έµµεσα ότι οι κοινοτικές εξελίξεις επιτελούν µια εξισωτική λειτουργία. 16 Υπενθυµίζεται ότι αρνητική στάση απέναντι στην πρόταση της Ν είχαν εκτός από το ΠΑΣΟΚ, το ΚΚΕ και ο Συνασπισµός της Αριστεράς. 17 Όταν στα τέλη του 1997 συνεδρίαζε η Επιτροπή Αναθεώρησης του Συντάγµατος και ο εισηγητής του ΠΑΣΟΚ κ. Βενιζέλος δήλωνε ρητά ότι µια τροποποίηση της παρ. 5 του άρθρου 16 Συντ. δεν µπορούσε να γίνει δεκτή, η ανάγκη για το θεσµικό αναπροσδιορισµό της Ευρωπαϊκής Ένωσης πρόβαλε µε έµφαση, ενώ η προοπτική της «εµβάθυνσης» της είτε µε τη µορφή ενός οµοσπονδιακού κράτους είτε µε τη διαµόρφωση ενός νέου τύπου µεταεθνικού πολιτειακού σχηµατισµού αποτελούσε ήδη αντικείµενο εκτεταµένου διαλόγου. Ο προβληµατισµός αυτός προσέλαβε θεσµική έκφραση στη ήλωση 23 της διακυβερνητικής διάσκεψης της Νίκαια, το εκέµβριο του 2000, όταν η αναθεώρηση του συντάγµατος βρισκόταν σε εξέλιξη (βλ ενδεικτικά Γ.Παπαδηµητρίου- Γ.Καριψιάδη Θ.Παπανικολάου, Η συνέλευση για το µέλλον της Ευρώπης, Αθήνα, εκδ. Παπαζήση 2002). Έτσι, όλες οι πολιτικές δυνάµεις γνώριζαν καλά ότι το αναθεωρηµένο Σύνταγµα όφειλε να υποδεχθεί και να ρυθµίσει όχι µόνο τις αµφιλεγόµενες σχέσεις του εθνικού µε το «κλασσικό» κοινοτικό δίκαιο, αλλά και τις δικές του σχέσεις µε τους καταστατικούς κανόνες της Ένωσης. Μάλιστα, αρκετοί είναι όσοι υποστηρίζουν πως αυτές οι εξελίξεις αποτέλεσαν µια από τις καθοριστικές παραµέτρους της αναθεώρησης του Συντάγµατος, ώστε η χώρα να συµµετέχει στην ευρωπαϊκή ολοκλήρωση µε σύγχρονο θεσµικό οπλοστάσιο, βλ. Ευ.Βενιζέλου, Η επικαιρότητα

5 Αντίθετα, οι κοινοβουλευτικές εργασίες πιστοποιούν, ότι ο δισταγµός αναθεώρησης του άρθρου 16 Συντ. στηρίχθηκε σε εκτιµήσεις που αφορούσαν εγχώριες µάλλον προοπτικές κατάχρησης 18, ειδικότερα στην εύλογη δυσπιστία απέναντι σε όσους θα µπορούσαν να επωφεληθούν από τη νέα ρύθµιση και να δραστηριοποιηθούν στο πεδίο της ιδιωτικής ανώτατης εκπαίδευσης 19. Παράλληλα, η κυβερνητική πλειοψηφία, µέσω του γενικού εισηγητή της, υπογράµµισε, ότι η ερµηνεία του άρθρου 16 παρ. 5 Συντ µπορεί να εξασφαλίσει την εναρµόνιση του δηµόσιου χαρακτήρα των ελληνικών ΑΕΙ µε το κανονιστικό πλαίσιο της τριτοβάθµιας εκπαίδευσης σε ενωσιακό επίπεδο 20. Με άλλα λόγια, ο αναθεωρητικός νοµοθέτης διατήρησε το δηµόσιο χαρακτήρα των πανεπιστηµίων ως εγγύηση του αρχαιότερου κοινωνικού δικαιώµατος στο ελληνικό συνταγµατικό δίκαιο 21, φρόντισε, πάντως, να καθοδηγήσει τον εφαρµοστή του Συντάγµατος να του συνταγµατικού φαινοµένου, ό.π., σ. 46 επ. Β.Σκουρή, Αποτίµηση του αναθεωρητικού εγχειρήµατος, σε.τσάτσου- Ευ. Βενιζέλου Ξ.Κοντιάδη το Νέο Σύνταγµα, ό.π., σ. 457 επ., Ξ.Κοντιάδη, Ο νέος συνταγµατισµός και τα θεµελιώδη δικαιώµατα µετά την αναθεώρηση του 2001, Αθήνα-Κοµοτηνή, εκδ. Α.Σάκκουλα, 2002, σ Έτσι, ο γενικός εισηγητής της πλειοψηφίας υπενθύµισε ότι άγνωστοι παραµένουν οι «δωρητές και χορηγο[ί] που θα θελήσουν να κάνουν ένα µη κερδοσκοπικό πανεπιστήµιο» συνέχισε δε λέγοντας «Ξέρω όµως επιχειρηµατίες και σχολάρχες, οι οποίοι, άλλος πολύ άλλος λίγο, ασχολούνται µε µια αγορά, ιδιαίτερα επικερδή, αλλά η αγορά αυτή είναι η αγορά της αγωνίας των νέων παιδιών» Ευ.Βενιζέλος, Η αναθεώρηση του Συντάγµατος: Συνολικό σχέδιο για την Ελλάδα του 21 ου αιώνα, σ Πάντως και τα παραδείγµατα άλλων ευρωπαϊκών κρατών που προχώρησαν είτε στην ίδρυση αµιγώς ιδιωτικών πανεπιστηµίων, όπως η Πορτογαλία είτε στην υιοθέτηση κριτηρίων που προσιδιάζουν στον ιδιωτικό τοµέα για τη λειτουργία του πανεπιστηµίου και ειδικότερα για τη χρηµατοδότηση των ακαδηµαϊκών δραστηριοτήτων, υπήρξαν απογοητευτικά. Γενικής αποδοχής είναι η διαπίστωση, ότι αφενός τα ιδιωτικά πανεπιστήµια δραστηριοποιούνται µόνο σε ορισµένους κλάδους χαµηλού επενδυτικού κόστους (όπως π.χ. µάρκετιγκ, πολιτιστικές σπουδές), αφετέρου τα δηµόσια πανεπιστήµια που εντάχθηκαν στο σύστηµα της αγοράς, αναγκάστηκαν να υποβαθµίσουν τους τοµείς που διαθέτουν υψηλά λειτουργικά έξοδα, την έρευνα γενικότερα, ενώ επιπλέον γνωρίζουν σηµαντική υποβάθµιση της ακαδηµαϊκής ελευθερίας των διδασκόντων, βλ. ενδεικτικά, Ph.Altbach, Contradictions of Academic Development: Exploiting the Professoriate and Weakening the University σε International Higher Education, Spring 2005, πρβλ Ν.Θεοτοκά, ό.π., σ «Εν πάση περιπτώσει, πιστεύουµε ότι η διάταξη του άρθρου 16 παρ. 5 είναι µια διάταξη που δεν έχει εξαντλήσει ακόµη τις ερµηνευτικές της δυνατότητες» Ευ.Βενιζέλου, Η αναθεώρηση του Συντάγµατος, ό.π., σ. 71. Η πεποίθηση, πάντως, ότι ο ελληνικό σύνταγµα παρέχει ευρείες δυνατότητες ερµηνευτικής προσαρµογής στις κοινοτικές εξελίξεις ήταν ευρεία: «διευκολυντικό» για την πορεία της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης το ονόµασε ο Χ. Ροζάκης, Εισαγωγικά, σε Κ.Γώγου (επιµ.), Η πορεία προς το Ευρωπαϊκό Σύνταγµα και η πρόσφατη αναθεώρηση του Ελληνικού Συντάγµατος, Αθήνα- Κοµοτηνή, εκδ. Α.Σάκκουλα, 2002, σ. 65 επ. (68) 21 Έτσι χαρακτηρίζει το δικαίωµα στη δωρεάν παιδεία ο Κ.Χρυσόγονος, Ατοµικά και κοινωνικά δικαιώµατα, Αθήνα-Κοµοτηνή, εκδ. Α.Σάκκουλα, 2002, σ. 314

6 ερµηνεύει τις οικείες διατάξεις σε µια κατεύθυνση σύµφωνη προς τα ευρωπαϊκά προτάγµατα 22. Η πλούσια νοµολογία που αναπτύχθηκε κατά την τελευταία πενταετία σχετικά µε ζητήµατα που αφορούν τα χαρακτηριστικά και την αποστολή της ανώτατης εκπαίδευσης, µαρτυρά τη βαρύτητα του έργου που ο αναθεωρητικός νοµοθέτης ανέθεσε στο δικαστή. Ταυτόχρονα, όµως, φανερώνει τη θεσµική σηµασία της πανεπιστηµιακής παιδείας για την ανάπτυξη της δηµόσιας σφαίρας στη σύγχρονη δηµοκρατία και επιτρέπει στο «παράδειγµα» του ελληνικού πανεπιστηµίου να διεκδικήσει το ρόλο υποδείγµατος στη διαδικασία πολιτικής ενοποίησης της Ευρώπης. ΙΙ. Ο δηµόσιος χαρακτήρας του πανεπιστηµίου ως απόρροια της νοµικής φύσης της ακαδηµαϊκής ελευθερίας. Η διαδικαστική πρόσληψη. Η πεποίθηση του αναθεωρητικού νοµοθέτη πως η ερµηνεία των διατάξεων των παρ. 5 και 6 του άρθρου 16 Συντ. µπορεί να δώσει λύση στα κανονιστικά αιτήµατα που έχουν ανακύψει ή επίκεινται στο πεδίο της ανώτατης εκπαίδευσης, θέτει το ζήτηµα των ορίων που ο καταστατικός χάρτης θέτει στη σχετική ευχέρεια του µελλοντικού ερµηνευτή του. Χωρίς να είναι δυνατόν στη µελέτη αυτή να γίνει συνοπτική έστω αναφορά στο πρόβληµα της ερµηνείας του συντάγµατος, των δυνατοτήτων που αυτή παρέχει στον εφαρµοστή και των καταναγκασµών που δεσµεύουν τον τελευταίο 23, σηµειώνεται το ακόλουθο: ακόµη και όσοι κατανοούν 22 Η πεποίθηση ότι ο έλληνας δικαστής θα επιλέξει ερµηνευτικές προτάσεις κατάλληλες να συµφιλιώσουν το σύνταγµα µε τις εξελίξεις σε ενωσιακό επίπεδο, δικαιολογείται εν µέρει και από την µέχρι τότε νοµολογία του ΣτΕ, που µαρτυρά τη διάθεση του ανώτατου δικαστηρίου να αποτρέψει εντάσεις ανάµεσα στην εθνική και την κοινοτική έννοµη τάξη. Έτσι, για παράδειγµα στη ΣτΕ 1260/95 Ολ. και στην παραπεµπτική 1354/92, σε υπόθεση όπου τέθηκε το θέµα της αντιπαράθεσης της συνταγµατικής ρύθµισης (άρθρο 16 παρ. 5 και 7) µε το δίκαιο της ΕΕ το δικαστήριο απέφυγε το πρόβληµα και προτίµησε να επιλύσει τη διαφορά µε άλλη νοµική βάση. 23 Η συζήτηση για την ερµηνεία του Συντάγµατος αναπτύχθηκε µε πάθος στη χώρα µας στα µέσα της δεκαετίας του 1980, όταν το πρόβληµα της «ψήφου Αλευρά» ανέδειξε την επίδραση της ερµηνείας στα βασικά χαρακτηριστικά του καταστατικού χάρτη, ακόµη και στον αυστηρό χαρακτήρα του. Οι απόψεις που διατυπώθηκαν µπορούν να ενταχθούν σε δύο σχολές αυτή που αναζητά κριτήρια ορθότητας για τη διαδικασία και δεσµεύσεις για τον ερµηνευτή και αυτή που αναγνωρίζει την ερµηνευτική διαδικασία ως προϊόν της βούλησης των αρµόδιων οργάνων. Οι σηµαντικότερες µελέτες της εποχής βρίσκονται συγκεντρωµένες στον τόµο.τσάτσου (επιµ.) Η ερµηνεία του Συντάγµατος, Αθήνα, εκδ. Α.Σάκκουλα, 1995, ενώ ο Α.Μανιτάκης, Ερµηνεία του συντάγµατος και λειτουργία του πολιτεύµατος, Θεσσαλονίκη, Σάκκουλας, 1996 συγκεντρώνει όλες τις µελέτες του για το πρόβληµα αυτό και ο Φ.Σπυρόπουλος, Η ερµηνεία του Συντάγµατος, Αθήνα, εκδ. Α.Σάκκουλα, 1999

7 την ερµηνεία του δικαίου ως µια σειρά πράξεων βούλησης των αρµόδιων οργάνων ή ως κάποιες τεχνικές άσκησης της εξουσίας µέσω του λόγου, δεν αρνούνται τη σηµασία που διαθέτουν το κείµενο των νοµικών διατάξεων καθώς και οι προγενέστερες ερµηνευτικές προτάσεις για καθεµιά επόµενη «απόδοση» του κανονιστικού νοήµατος από τον εφαρµοστή του δικαίου. Στο βαθµό, λοιπόν, που οι διατάξεις του άρθρου 16 Συντ. παρέµειναν αµετάβλητες, αναγκαία αφετηρία της διαδικασίας ερµηνείας τους αποτελεί η πρόσληψη του δηµόσιου χαρακτήρα του πανεπιστηµίου µέχρι την αναθεώρηση του Το σύνταγµα του 1975 περιέλαβε για πρώτη φορά αναλυτικές ρυθµίσεις σχετικά µε την ανώτατη εκπαίδευση και τους λειτουργούς της, κατοχυρώνοντας την ελευθερία της έρευνας, της επιστήµης και της διδασκαλίας, την ακαδηµαϊκή ελευθερία, ειδικότερες εγγυήσεις για τους πανεπιστηµιακούς δασκάλους, επέβαλε δε την οργάνωση των ιδρυµάτων ανώτατης εκπαίδευσης σε νοµικά πρόσωπα δηµοσίου δικαίου µε πλήρη αυτοδιοίκηση. Οι συνταγµατικές διατάξεις αποτέλεσαν αντικείµενο επεξεργασίας αµέσως µετά την υιοθέτηση του καταστατικού χάρτη και αναγνωρίστηκε πως η κατάφαση του αµυντικού χαρακτήρα των σχετικών ελευθεριών δεν επαρκεί για την κατανόηση τους και την αποτελεσµατική εφαρµογή τους 24. Η λειτουργία του σύγχρονου, δηµοκρατικού και κοινωνικά αποδοτικού πανεπιστηµίου δεν µπορούσε να αποτελέσει υπόθεση του µοναχικού ερευνητή και δασκάλου. Χωρίς να υποβαθµίζουν, λοιπόν, τη σηµασία των ατοµικών δικαιωµάτων που κατοχυρώνονται στο άρθρο 16 Συντ. θεωρία και νοµολογία υπογράµµισαν την αντικειµενική διάσταση των συνταγµατικών κανόνων: η προστασία που παρέχουν οι τελευταίοι αφορά το σύστηµα των σχέσεων που αναπτύσσονται στο πλαίσιο της ανώτατης εκπαίδευσης, τη δικαιική δοµή που έχει ιδρυθεί προκειµένου να εξυπηρετήσει το σκοπό της ανάπτυξης της επιστήµης, της έρευνας και της µετάδοσης των επιστηµονικών γνώσεων 25. Έτσι, γίνεται δεκτό ότι η ακαδηµαϊκή ελευθερία που προστατεύεται στο άρθρο 16 παρ. 1 Συντ. δεν θέτει στο κανονιστικό της επίκεντρο το αντιµετωπίζει συστηµατικά τα ιδιαίτερα γνωρίσµατα της συνταγµατικής ερµηνείας. Τέλος, ενδιαφέρον παρουσιάζει η κριτική προσέγγιση του. ηµούλη, Το ίκαιο της πολιτικής, Αθήνα, Ελληνικά Γράµµατα, 2001, στις µελέτες του α µέρους του βιβλίου του. 24 Βλ. Α.Μάνεση, Η συνταγµατική προστασία της ακαδηµαϊκής ελευθερίας, ο Πολίτης, Νοέµβριος 1976 και ήδη σε Συνταγµατική Θεωρία και Πράξη, Θεσσαλονίκη 1980, σ. 674 επ 25 βλ..τσάτσου, Συνταγµατικό ίκαιο Γ, Θεµελιώδη δικαιώµατα, Αθήνα- Κοµοτηνή 1988, σ. 171, Π. Μαντζούφα, ό.π., σ. 351 επ., Ι.Καµτσίδου, Η επιφύλαξη υπέρ του νόµου ως περιορισµός, εγγύηση και διάµεσος των ελευθεριών, Αθήνα- Θεσσαλονίκη, εκδ. Σάκκουλα, 2001, σ. 155 επ., Κ.Χρυσόγονου, ό.π., σ. 308 επ.

8 άτοµο- επιστήµονα «αλλά το αντικείµενο επιστήµη στην πλουραλιστική του εκδοχή, ενσωµατωµένο οργανωτικά στο πλήρως αυτοδιοικούµενο πανεπιστήµιο» 26. Στο παραπάνω πλαίσιο, η νοµική ταυτότητα των πανεπιστηµίων ως πλήρως αυτοδιοικούµενων ν.π.δ.δ. συνδέθηκε µε την αναγνώριση των θεσµικών εγγυήσεων που διέπουν την οργάνωση και λειτουργία των ΑΕΙ: προορισµένη αρχικά να περιορίσει τη δυνατότητα επέµβασης της πολιτείας στα ακαδηµαϊκά πράγµατα, η ταυτότητα αυτή συνυφάνθηκε µε την υποχρέωση του κράτους να παρεµβαίνει εγγυητικά και να εξασφαλίζει µε νοµικά και υλικά µέσα την εκπλήρωση της αποστολής των πανεπιστηµίων 27. Στην ελληνική συνταγµατική πραγµατικότητα, λοιπόν, ο δηµόσιος χαρακτήρας των ΑΕΙ όχι µόνο δεν αποτελεί πηγή κινδύνων για τις ελευθερίες των προσώπων που δραστηριοποιούνται στο πεδίο τους, αλλά αντίθετα εµφανίζεται ως προϋπόθεση για την ανάπτυξη και την πληρέστερη απόλαυση τους. Πραγµατικά, το γεγονός, ότι τα πανεπιστήµια αναγνωρίστηκαν ως ν.π.δ.δ. µε πρωτεύοντα τα σωµατειακά χαρακτηριστικά τους 28, επέτρεψε στον κοινό νοµοθέτη να παρέµβει στον τρόπο οργάνωσης τους και να διαρρυθµίσει τη λειτουργία τους µε δηµοκρατικό τρόπο, εξασφαλίζοντας τη συµµετοχή όλων των οµάδων στη διοίκηση του πανεπιστηµίου και την ισότιµη απόλαυση των σχετικών ελευθεριών από όλους τους φορείς τους 29. Είναι ευνόητο, ότι η κατάργηση της έδρας και η θεσµοθέτηση της συµµετοχής των φοιτητών στη διοίκηση των πανεπιστηµιακών υποθέσεων θα ήταν αδύνατη ή τουλάχιστον θα δυσχεραίνονταν σηµαντικά, εάν το σύνταγµα αναγνώριζε την τριτοβάθµια εκπαίδευση ως ιδιωτική υπόθεση, προστατευόµενη από αµυντικής φύσης ελευθερίες και δικαιώµατα. Από τα παραπάνω καθίσταται σαφές, ότι η εγγυητική λειτουργία που αναπτύσσουν οι συνταγµατικές ρυθµίσεις συνδέεται στενά µε την παρέµβαση του κοινού νοµοθέτη. Ο τελευταίος καλείται να αναπτύξει τις κατάλληλες οργανωτικές δοµές και να προβλέψει τις διαδικασίες που θα υποδεχθούν την άσκηση των ελευθεριών στο χώρο της τριτοβάθµιας εκπαίδευσης. Τούτο εξηγεί σε µεγάλο βαθµό την πεποίθηση του αναθεωρητικού νοµοθέτη ότι οι διατάξεις των παρ. 5-7 του άρθρου 16 Συντ. θα 26 Π.Μαντζούφας, ό.π., σ βλ. Ι.Καµτσίδου, ό.π., σ. 223 επ., πρβλ και τη ΣτΕ 4009/2000 που φαίνεται να θεµελιώνει αξίωση των µελών ΕΠ το κράτος να τους διασφαλίζει τις κατάλληλες συνθήκες για να εκπληρώνουν τη συνταγµατική αποστολή τους. 28 Βλ Α.Μάνεση, ό.π., σ. 36, Π.Μαντζούφα, ό.π., σ. 237 επ. όπου και πειστική θεµελίωση της υπεροχής των σωµατειακών στοιχείων στη δοµή των ΑΕΙ έναντι των ιδρυµατικών που προσιδιάζουν στα περιουσιακής φύσης ν.π. 29 ibid

9 κατορθώσουν να υποδεχθούν τις εξελίξεις στην ανώτατη εκπαίδευση: τόσο η γενικότερη αντίληψη πως η παρέµβαση του νοµοθέτη στο πεδίο των ελευθεριών προσκτάται διαπλαστική υφή 30, όσο και η διαδικαστική πρόσληψη της ακαδηµαϊκής ελευθερίας από την νοµολογία φαίνεται να καταλείπουν εκτεταµένα περιθώρια ερµηνευτικής προσαρµογής των συνταγµατικών κανόνων. Η νοµολογία της τελευταίας πενταετίας, κατ αρχήν δικαιώνει την «ερµηνευτική προνοητικότητα» 31 του αναθεωρητικού νοµοθέτη, ο οποίος, εµµένοντας στην απαγόρευση ίδρυσης ιδιωτικών πανεπιστηµίων, κατέλιπε στον κοινό νοµοθέτη την ευχέρεια να ρυθµίζει µε τέτοιο τρόπο την ανώτατη εκπαίδευση, ώστε αυτή να µπορεί να λειτουργεί αποτελεσµατικά στις σύγχρονες συνθήκες. Συγκεκριµένα, σε πολλές από τις αποφάσεις που εκδόθηκαν µετά την αναθεώρηση, η κατάφαση της εξουσίας του νοµοθέτη να εισάγει νέα οργανωτικά σχήµατα στην τριτοβάθµια παιδεία δηµιουργεί την εντύπωση, ότι ο δηµόσιος χαρακτήρας των πανεπιστηµίων θα µπορούσε να αποτελέσει ένα ευρύ κανονιστικό «κέλυφος», στο εσωτερικό του οποίου ειδικότερες ρυθµίσεις θα εξυπηρετούν τις ανάγκες της σύγχρονης µεταλυκειακής κατάρτισης 32. Μάλιστα, η τάση αυτή εµφανίζεται συνεπής στο κανονιστικό αίτηµα διαρκούς νοµοθετικού εκσυγχρονισµού της ανώτατης εκπαίδευσης, όπως αυτό διατυπώθηκε από τα πρώτα χρόνια εφαρµογής του συντάγµατος Συνοπτικά: Η συστηµατική αντιµετώπιση των ρυθµίσεων του άρθρου 16 Συντ από την νοµολογία αναπτύχθηκε µε αφορµή την υιοθέτηση και εφαρµογή του ν. 1268/1982 και οδήγησε στη διαµόρφωση ενός συστήµατος θεµελιωδών αρχών που οριοθετούν την ερµηνεία και εφαρµογή του θεσµικού πλαισίου για τα ΑΕΙ. Στις αποφάσεις που εκδόθηκαν στα µέσα της δεκαετίας του 1980 οφείλεται η διασάφηση των ορίων που γνωρίζει η δραστηριότητα του κοινού νοµοθέτη στο πεδίο της ανώτατης εκπαίδευσης, συγκεκριµένα η υποχρέωση του να µεριµνά για την ουσιαστική και ισότιµη απόλαυση των ελευθεριών από όλα τα µέλη της ακαδηµαϊκής 30 βλ. Ι.Καµτσίδου, ό.π. 133 επ., 237 επ. 31 Ο Ευ. Βενιζέλος εντάσσει στα βασικά χαρακτηριστικά της αναθεώρησης του 2001 τον υψηλό βαθµό ερµηνευτικής προνοητικότητας των πρωταγωνιστών της, δηλαδή την εκ µέρους της αναθεωρητικής βουλής πρόβλεψη των ερµηνευτικών προβληµάτων που θα ανακύψουν από τις επιλογές της, έτσι σε Η επικαιρότητα του συνταγµατικού φαινοµένου, ό.π., σ Την αντίληψη αυτή συµµερίστηκε έµµεσα και ο Γενικός Εισηγητής της πλειοψηφίας, υποστηρίζοντας τη δυνατότητα ίδρυσης µη κερδοσκοπικών ιδιωτικών πανεπιστηµίων στο πλαίσιο του ισχύοντος άρθρου 16 παρ.5 «Εγώ δεν γνωρίζω κάποιον που να εµφανίστηκε για

10 κοινότητας, ταυτόχρονα, όµως, στην ίδια πηγή εντοπίζεται και η κανονιστική σύνδεση της οργάνωσης του πανεπιστηµίου µε τις κοινωνικές απαιτήσεις: σύµφωνα µε την πανοµοιότυπη σε σειρά αποφάσεων διατύπωση «στη νοµοθετική ρύθµιση των θεµάτων αυτών ο συνταγµατικός νοµοθέτης δεν επέβαλε συγκεκριµένο πρότυπο οργανώσεως των ΑΕΙ (όπως λ.χ. του ν. 5343/32) αλλά διαφύλαξε στον κοινό νοµοθέτη την ευχέρεια, αφενός να καθορίζει το γνωστικό αντικείµενο της διδασκαλίας και έρευνας ανάλογα µε το είδος και τις κατευθύνσεις κάθε ΑΕΙ, καθώς και µε τις εκπαιδευτικές ανάγκες και αφετέρου να οργανώνει τα ΑΕΙ κατά τις απαιτήσεις της εξελισσόµενης επιστήµης και τεχνολογίας και ενόψει των εκάστοτε κρατουσών οικονοµικών και κοινωνικών συνθηκών» 33, ενώ µειοψηφικές απόψεις προχώρησαν σε ακόµη σαφέστερη στοχοθέτηση της νοµοθετικής παρέµβασης : «...το Σύνταγµα θεσπίζει ταυτόχρονα την πλήρη αυτοδιοίκηση τους, υπό την έννοια ότι η αυτοδιοίκηση αυτή δεν είναι δυνατόν να θιγεί από τον κοινό νοµοθέτη, οποίος αντιθέτως, µε τον οργανωτικό νόµο των ανωτάτων εκπαιδευτικών ιδρυµάτων, οφείλει, ακολουθώντας τη σύγχρονη κοινωνική εξέλιξη, να προσαρµόζει σε αυτή τη διάρθρωση τους εφόσον δε κάθε θεσµός αποτελεί συγκεκριµένο µέσο λειτουργικής συνενώσεως δικαίου και κοινωνίας, η διάρθρωση της οργανώσεως και λειτουργίας πρέπει να ακολουθεί την εξέλιξη της κοινωνικής ζωής προς τον σκοπόν της πληρέστερης εξυπηρετήσεως της αποστολής του» 34, 35. Θα µπορούσε κανείς να ισχυριστεί, ότι η στάση αυτή της νοµολογίας δικαιολογείται από τη νοµική φύση, το θεµέλιο και τα όρια του δικαστικού ελέγχου της συνταγµατικότητας των νόµων στη χώρα µας 36. Ο δικαστής, όντας αντιµέτωπος µε τις επιλογές του δηµοκρατικά νοµιµοποιηµένου νοµοθέτη, δεν διαθέτει την εξουσία να ανατρέψει τις βασικές επιλογές του τελευταίου και συγκεκριµένα στο εξεταζόµενο ζήτηµα δεν θα µπορούσε να αντιπαραθέσει τις δικές του απόψεις για τη λειτουργία του πανεπιστηµίου σε αυτές του κοινοβουλίου. Προβληµατισµό γεννά, ωστόσο, η να κάνει µη κερδοσκοπικό πανεπιστήµιο. Ας έρθει και θα του το οργανώσουµε ως νοµικό πρόσωπο δηµοσίου δικαίου» 33 Έτσι, η ΣτΕ 2788/184, ΤοΣ 1984, σ.587, ενώ η ΣτΕ 2786/1984, ΤοΣ 1984, ΤοΣ 1984, σ.566 επ. κάνει λόγο για τη δυνατότητα του νοµοθέτη να προσαρµόζει τις σχετικές ρυθµίσεις «προς τις νέες συνθήκες λειτουργίας, την ανάγκη λειτουργικής ικανότητας και τους ευρυνόµενους σκοπούς των ιδρυµάτων αυτών ως κέντρων οργανωµένης επιστηµονικής έρευνας» σ ΣτΕ 411/1984 Τα. Γ (µειοψ), ΤοΣ 1984, σ 659 και Οι υπογραµµίσεις στα παραθέµατα δικές µου. 36 Βλ αντί πολλών Α.Μανιτάκη, Ιστορικά γνωρίσµατα και λογικά προαπαιτούµενα του δικαστικού ελέγχου της συνταγµατικότητας των νόµων στην Ελλάδα, ΤοΣ 2003, σ. 13 επ.

11 προθυµία του ΣτΕ να επικυρώσει επιλογές του νοµοθέτη που κλονίζουν το συνταγµατικό πρότυπο της πανεπιστηµιακής εκπαίδευσης, ως συστήµατος ελεύθερης, κριτικής και καινοτόµου έρευνας και ορθολογικά οργανωµένης µετάδοσης επιστηµονικών γνώσεων 37. Πρόκειται για τις περιπτώσεις των Προγραµµάτων Σπουδών Επιλογής (ΠΣΕ) και του Ελληνικού Ανοικτού Πανεπιστηµίου (ΕΑΠ), καθώς και για τη λεγόµενη «ανωτατατοποίηση» των ΤΕΙ που εντέλει «επικυρώθηκαν» από το ανώτατο διοικητικό δικαστήριο µετά την αναθεώρηση του Στην πρώτη περίπτωση 38, το δικαστήριο κλήθηκε, µε αφορµή την επεξεργασία διατάγµατος που αφορούσε την πρόσβαση των πτυχιούχων των ΠΣΕ και του ΕΑΠ στη δηµόσια διοίκηση, να κρίνει εάν η διαρρύθµιση µιας νέας µορφής τριτοβάθµιας εκπαίδευσης αντιβαίνει στις αρχές που απορρέουν από το άρθρο 16 Συντ. Παρ ότι σε προγενέστερη απόφαση για το ίδιο ζήτηµα 39 είχε διατυπωθεί η άποψη ότι βασικό στοιχείο για τη ρύθµιση οργανωτικών θεµάτων της ανώτατης εκπαιδεύσεως, όπως η θέσπιση νέας, παράλληλης προς την υφισταµένη διαδικασίας αποκτήσεως πτυχίου, είναι η θέσπιση της διαρθρωτικής δοµής ώστε να δύναται να κριθεί το κύρος της διατάξεως της ενόψει των επιταγών του άρθρου 16», στο σχολιαζόµενο Πρακτικό Επεξεργασίας το ΣτΕ φαίνεται να περιορίζει την έκταση του ελέγχου του και κάνει λόγο για τις «ελάχιστες κατά το Σύνταγµα απαιτήσεις για τη λειτουργία ιδρύµατος ανώτατης εκπαίδευσης». Στις απαιτήσεις αυτές εντάσσονται τα προσόντα των διδασκόντων, η διάρκεια φοίτησης και ο τρόπος εξετάσεων για την προαγωγή και κτήση του πτυχίου 40 σε ό,τι αφορά το περιεχόµενο σπουδών και το διδακτικό έργο, κρίθηκε πως αυτά µπορεί να προσαρµόζονται από τον νοµοθέτη στις «ιδιαιτερότητες του σκοπού» που εξυπηρετεί καθένα πρόγραµµα «κατά τις απαιτήσεις της εξελισσόµενης επιστήµης και τεχνολογίας και ενόψει των εκάστοτε κρατουσών οικονοµικών και κοινωνικών συνθηκών». Στην ίδια κατεύθυνση, η ΣτΕ 2520/2003 Τµ. Γ επιβεβαιώνει την ευχέρεια του νοµοθέτη να εντάσσει µια εκπαιδευτική δραστηριότητα στην ανώτατη εκπαίδευση, υπό την προϋπόθεση να οργανώνει την παροχή της από ίδρυµα που διαθέτει την 37 πρβλ. Π.Μαντζούφα, ό.π., σ. 162 επ. 38 ΠΕ ΣτΕ 443/2003, τα, 2004, σ επ. 39 ΣτΕ 2820/1999, ΤοΣ, σ µε σχόλιο Π.Μαντζούφα, Η συνταγµατικότητα των Προγραµµάτων σπουδών επιλογής και η έκταση του δικαστικού ελέγχου, σ. 311 επ. και σε τε 5/2000 µε σχόλιο Χ.Ανθόπουλου, To δικαίωµα στη µόρφωση, τα ΠΣΕ και το ΣτΕ, σ. 152 επ.

12 νοµική µορφή που ορίζει το Σύνταγµα και στελεχώνεται µε προσωπικό «αυξηµένων προσόντων που απολαµβάνει των εγγυήσεων του Συντάγµατος». Η σηµασία της απόφασης αυτής, πάντως, δεν εξαντλείται στο γεγονός ότι παγιώνει µια ερµηνευτική προσέγγιση των εγγυήσεων του άρθρου 16 Συντ. ως πλέγµατος οργανωτικών αρχών και διαδικασιών. Η συµβολή της συνίσταται κυρίως στη σύνδεση που πραγµατοποίησε το δικαστήριο ανάµεσα στις εξελίξεις στην τριτοβάθµια εκπαίδευση σε ευρωπαϊκό επίπεδο και στις υποχρεώσεις του έλληνα νοµοθέτη: «από τις παρατεθείσες διατάξεις του ν[όµου] σε συνδυασµό µε την εισηγητική έκθεση και τις προπαρασκευαστικές εργασίες συνάγεται ότι ο νοµοθέτης λαµβάνοντας υπόψη τις µεταρρυθµίσεις που έλαβαν χώρα στις περισσότερες ευρωπαϊκές χώρες, στις οποίες αναπτύσσεται ήδη ενιαίος χώρος ανώτατης (πανεπιστηµιακής και τεχνολογικής) εκπαίδευσης και τις ανάγκες της σύγχρονης οικονοµίας και παραγωγής για επιστηµονικώς καταρτισµένα στελέχη και διαπιστώνοντας ότι τα Τ.Ε.Ι. µε τις συνεχείς αναβαθµίσεις των προσόντων των εκπαιδευτικών τους και τον συνεχή εκσυγχρονισµό των προγραµµάτων σπουδών, είχαν αποκτήσει στην πράξη τα ουσιαστικά χαρακτηριστικά της ανώτατης εκπαίδευσης, προέβη στην αναδιοργάνωση του χώρου της ανώτατης εκπαίδευσης» 41. Έτσι, η όσµωση της ενωσιακής µε τη συνταγµατική τάξη πραγµατοποιείται χωρίς εντάσεις και χωρίς να αποµειώνεται η συµβολική λειτουργία του καταστατικού χάρτη, ο δε αναθεωρητικός νοµοθέτης φαίνεται να δικαιώνεται πλήρως στις επιλογές του. Ωστόσο, η εξέλιξη αυτή δηµιουργεί επιφυλάξεις. Οι αρχές λειτουργίας του «ενιαίου χώρου ανώτατης εκπαίδευσης» που το δικαστήριο ενέταξε στα κριτήρια του νοµοθέτη, διαφοροποιούνται σηµαντικά από την πρόσληψη της ανώτατης εκπαίδευσης όπως αυτή διαγράφεται από τη συνταγµατική παράδοση της χώρας. Εντελώς ενδεικτικά, αναφέρεται ότι στο εσωτερικό του η αναγκαία τυποποίηση των παρεχόµενων γνώσεων πραγµατοποιείται µέσω του κεντρικού διευρωπαϊκού δικτύου αναγνώρισης «πιστωτικών µονάδων» 42 που πιστοποιούν την κατάρτιση σε ορισµένο «τµήµα» του γνωστικού αντικειµένου. Η συγκέντρωση ενός αριθµού πιστωτικών µονάδων θα επιτρέπει στο φοιτητή να διαµορφώσει ένα ευπώλητο επιστηµονικό προφίλ, προκειµένου να ανταποκριθεί στις ανάγκες του διαρκώς εντεινόµενου 40 ό.π., σ Τράπεζα Νοµικών Πληροφοριών Νόµος 42 Μονάδες που προβλέφθηκαν ήδη µε τη ιακήρυξη της Μπολόνια

13 επαγγελµατικού ανταγωνισµού 43. Οι επιπτώσεις αυτής της «κατ επιλογή» ανώτατης εκπαίδευσης, δεν περιορίζονται µόνο στο είδος και το περιεχόµενο της εκπαιδευτικής διαδικασίας 44 αφορούν µεσοπρόθεσµα και τις «ελάχιστες κατά το Σύνταγµα απαιτήσεις» που προσδιορίζουν τη δοµή των ΑΕΙ ως αυτοδιοικούµενων ν.π.δ.δ. Πραγµατικά, η αναγνώριση των «πιστωτικών µονάδων» που παρέχουν τα ιδρύµατα εξ ίσου τα δηµόσια και τα ιδιωτικά- της τριτοβάθµιας εκπαίδευσης τελεί υπό την προϋπόθεση της λειτουργίας ενός ενιαίου συστήµατος «αξιολόγησης και διασφάλισης της ποιότητας» τους συνολικά. Με άλλες λέξεις, µια σηµαντική πτυχή της αυτοδιοίκησης των πανεπιστηµίων συρρικνώνεται, καθώς το προσωπικό των ΑΕΙ και το παρεχόµενο από αυτά έργο θα κηδεµονεύονται από εξωτερικούς οργανισµούς µε δικές τους διαφορετικές στοχεύσεις και επιλογές. Ταυτόχρονα, το πρόβληµα της ιδιωτικοποίησης της ανώτατης εκπαίδευσης µεταφέρεται στο εσωτερικό των ΑΕΙ, ενώ τα ιδιωτικά πανεπιστήµια µπορούν να επιδείξουν λίγη υποµονή, µέχρι οι «πιστωτικές µονάδες» τους να αναγνωριστούν µέσα από το ενιαίο σύστηµα πιστοποίησης τους Ίσως για τον λόγο αυτό και το ΣτΕ πραγµατοποίησε πρόσφατα µια επιστροφή στο θέµα της ερµηνείας των κανόνων του άρθρου 16 Συντ, που εκτίθεται παρακάτω, εντέλει ΙΙΙ. Αντί για επίµετρο: η αναζήτηση της ουσιαστικής θεώρησης των εγγυήσεων του άρθρου 16 Συντ. και ο δηµόσιος χαρακτήρας των πανεπιστηµίων. Με την ΣτΕ 678/2005, επιστρέφει η αντίληψη πως το σύνταγµα απέβλεψε σε ειδική προστασία της ανώτατης εκπαίδευσης, επειδή αυτή διαθέτει ορισµένα ποιοτικά χαρακτηριστικά που την διακρίνουν ακόµη και από την επαγγελµατική εκπαίδευση. Παρά το γεγονός, ότι το αντικείµενο της συγκεκριµένης υπόθεσης διαθέτει χρονικά περιορισµένο ενδιαφέρον 45, οι σκέψεις του δικαστηρίου σχετικά µε την αποστολή της ανώτατης εκπαίδευσης, αλλά και τη δυνατότητα του κοινοτικού δικαίου να 43 Τη σχέση ανάµεσα στη νέα, ευπροσάρµοστη γνώση και στην υποβάθµιση των δηµοκρατικών διαδικασιών ή, διαφορετικά, τις αντιφάσεις µιας κοινωνίας που έχει αρνηθεί τη «µεγάλη γνώση» προκειµένου να παραµείνει «ανοιχτή», αλλά υποθάλπει ήπιες µορφές ολοκληρωτισµού αναδεικνύει ο J-P. Le Goff, La démocratie post-totalitaire, Paris, La Découverte, 2003, ιδίως σ. 44 επ., 109 επ., πρβλ C.Castoriadis, La culture dans une société démocratique, σε του ίδιου, La montée de l insignifiance, Paris, Seuil, 1996, σ. 194 επ. 44 «Συνταγές για ένα πιο εµπορικό πανεπιστήµιο» χαρακτηρίζει ο αρθρογράφος της Monde Diplomatique τις σχετικές κατευθύνσεις της ΕΕ στην έκδοση του Μαϊου 2004, σ. 10

14 επηρεάζει ερµηνευτικά τις συνταγµατικές ρυθµίσεις διαθέτουν ευρύτερη σηµασία: «από τις διατάξεις του Συντάγµατος προκύπτει ότι η ανώτατη εκπαίδευση και η ανώτερη επαγγελµατική εκπαίδευση ανήκουν µεν στην ίδια τρίτη βαθµίδα, διακρίνονται όµως σαφώς µεταξύ τους ως προς την αποστολή και την οργάνωση. Βασική αποστολή των ανωτάτων εκπαιδευτικών ιδρυµάτων είναι η καλλιέργεια της επιστήµης, που αναλύεται σε έρευνα και διδασκαλία. ιαφορετική είναι και η οργανωτική διάρθρωση, αφού η ανώτατη εκπαίδευση παρέχεται από Ν.Π... µε πλήρη αυτοδιοίκηση, από καθηγητές που απολαύουν προσωπικής ανεξαρτησίας ανάλογης µε εκείνης των δικαστικών λειτουργών.ο διαχωρισµός αυτός των ΑΕΙ από τις σχολές ανώτερης βαθµίδας που παρέχουν επαγγελµατική ή άλλη ειδική εκπαίδευση δεν µπορεί να µαταιωθεί αµέσως από τον κοινό νοµοθέτη ούτε να καταστρατηγηθεί ώστε να µην παρέχεται σε αυτές η επιτασσόµενη από το Σύνταγµα επαγγελµατική εκπαίδευση ή άλλη ειδική εκπαίδευση, αλλά εκπαίδευση προσοµοιάζουσα προς την παρεχόµενη από τα ΑΕΙ.» 46 Ακόµη περισσότερο δεσµευµένος από τις παραπάνω συνταγµατικές επιταγές εµφανίζεται ο δικαστής που δεν µπορεί να συρρικνώσει το κανονιστικό τους πεδίο προκειµένου να αποτρέψει τη διαφορετική µεταχείριση των ελλήνων αποφοίτων των σχολών ανώτερης επαγγελµατικής εκπαίδευσης από τους οµότεχνους τους που απέκτησαν το πτυχίο τους σε άλλο κράτος- µέλος της ένωσης. Οι παραπάνω διατυπώσεις δεν είναι καινοφανείς. Είχαν συµπεριληφθεί και στο παρελθόν σε άλλες αποφάσεις, αντανακλώντας την άποψη, ότι στόχος της ανώτατης εκπαίδευσης δεν µπορεί να είναι µόνον, δεν µπορεί να είναι κυρίως η διαµόρφωση άρτια καταρτισµένων επαγγελµατιών: το αντικείµενο της πανεπιστηµιακής διδασκαλίας είναι «συνυφασµένο µε την κριτική θεώρηση του αντικειµένου τ[ης]: η ελευθερία της επιστηµονικής έρευνας και διδασκαλίας είναι, ουσιαστικά, ελευθερία της αµφιβολίας και της αµφισβήτησης (de omnibus est dubitandum) τόσο εκ µέρους των διδασκόντων όσο και εκ µέρους των διδασκοµένων» 47. Αυτή τη δυνατότητα θέλησε να προστατεύσει ο καταστατικός χάρτης και για τον λόγο αυτό προσέδωσε νοµική προσωπικότητα δηµοσίου δικαίου στα ΑΕΙ. 45 Η υπόθεση αφορούσε την αναγνώριση των επαγγελµατικών δικαιωµάτων των αποφοίτων των ΤΕΙ πριν από την µετατροπή των τελευταίων σε ανώτατα ιδρύµατα. 46 Τράπεζα Νοµικών Πληροφοριών Νόµος 47 Α.Μάνεσης, Η συνταγµατική προστασία, σ. 683, πρβλ και Γ.Παπαδηµητρίου, Σύνταγµα και ελευθερία της επιστήµης, ΤοΣ 1992, σ. 515 επ.

15 Η νοµική αυτή µορφή, αντίθετα µε τα όσα περί κρατικού µονοπωλίου της αποδόθηκαν, αποδείχθηκε µέχρι σήµερα µια οργανωτική εγγύηση των δικαιωµάτων της ακαδηµαϊκής κοινότητας, αλλά και µια από τις παραµέτρους που επιτρέπουν στο πανεπιστήµιο να λειτουργεί ως προνοµιακό πεδίο του συλλογικού, επιστηµονικού και κοινωνικού αναστοχασµού 48. Στις παρούσες συνθήκες, όπου οι απειλές των ελευθεριών δεν προέρχονται από το διαρκώς αποδυναµούµενο κράτος 49, αλλά από ισχυρούς και ανέλεγκτους παράγοντες της αγοράς, η διαφύλαξη του δηµόσιου χαρακτήρα της ανώτατης εκπαίδευσης συνδέεται µε την ίδια την υπόσταση της. Τέλος, η επιδίωξη του παραπάνω στόχου σε ευρωπαϊκό επίπεδο φαίνεται να διαθέτει τον ίδιο υπαρξιακό χαρακτήρα. Η διαµόρφωση νέων ευρωπαίων πολιτών µε κοινή συνείδηση και µε τη διάθεση να συµµετέχουν σε µια ενιαία, υπερεθνική πολιτική κοινότητα δεν µπορεί να πραγµατοποιηθεί µε την απονοµή «πιστωτικών», δηλαδή αριθµητικών «µονάδων». Απαιτεί την ύπαρξη και λειτουργία δηµόσιων πανεπιστηµίων, ικανών να υποστηρίξουν µια σύγχρονη µάθηση και µια ευρωπαϊκή αντίληψη της καθολικότητας της γνώσης. 48 Την αναγκαιότητα αυτής της λειτουργίας της ανώτατης εκπαίδευσης για την πολιτική και πολιτειακή εµβάθυνση της ΕΕ υπογραµµίζει ο J-M Ferry, La question de l Etat européen, Paris, Gallimard, 2000, σ. 60 επ. 49 βλ εντελώς ενδεικτικά τη µελέτη της Λ. Παπαδοπούλου, Η τυποποίηση της πολυεπίπεδης διακυβέρνησης στα νέα συντάγµατα της παλαιάς Ευρώπης, στον παρόντα τόµο

ΕΘΝΙΚΟ & ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ

ΕΘΝΙΚΟ & ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΕΘΝΙΚΟ & ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΣΧΟΛΗ ΝΟΜΙΚΩΝ, ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ & ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ, ΤΟΜΕΑΣ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΙΠΛΩΜΑ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑ: ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ ΙΚΑΙΟ, 2003-2004

Διαβάστε περισσότερα

Σελίδα 1 από 5. Τ

Σελίδα 1 από 5. Τ Σελίδα 1 από 5 ΔΕΟ 10 ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟΥ ΕΙΣΑΓΩΓΗΣ ΣΤΟ ΔΙΚΑΙΟ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ- ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟ ΤΟΜΟΙ Α & Α1 & Β ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ 1. Τι είναι κράτος; Κράτος: είναι η διαρκής σε νομικό πρόσωπο οργάνωση λαού

Διαβάστε περισσότερα

Από τον ευρωβουλευτή του ΠΑ.ΣΟ.Κ. Ιωάννη Κουκιάδη, αντιπρόεδρο της. Επιτροπής Νοµικών Θεµάτων και Εσωτερικής Αγοράς

Από τον ευρωβουλευτή του ΠΑ.ΣΟ.Κ. Ιωάννη Κουκιάδη, αντιπρόεδρο της. Επιτροπής Νοµικών Θεµάτων και Εσωτερικής Αγοράς Από τον ευρωβουλευτή του ΠΑ.ΣΟ.Κ. Ιωάννη Κουκιάδη, αντιπρόεδρο της Επιτροπής Νοµικών Θεµάτων και Εσωτερικής Αγοράς εκδόθηκε η ακόλουθη ανακοίνωση µε αφορµή την τροπολογία που κατέθεσε ο ευρωβουλευτής της

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ ΓΑΛΛΙΚΟΥ ΚΟΛΛΕΓΙΟΥ IdEF 8/11/12

ΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ ΓΑΛΛΙΚΟΥ ΚΟΛΛΕΓΙΟΥ IdEF 8/11/12 ΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ ΓΑΛΛΙΚΟΥ ΚΟΛΛΕΓΙΟΥ IdEF 8/11/12 ΨΗΦΙΣΤΗΚΕ ΣΤΗ ΒΟΥΛΗ Η ΙΑ ΙΚΑΣΙΑ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗΣ ΑΝΑΓΝΩΡΙΣΗΣ ΤΩΝ ΠΤΥΧΙΩΝ ΙΚΑΙΟΧΡΗΣΗΣ ΚΟΛΛΕΓΙΩΝ ΠΟΥ ΣΥΜΠΡΑΤΤΟΥΝ ΜΕ ΕΥΡΩΠΑΪΚΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑ ΑΥΣΤΗΡΟΠΟΙΗΣΗ ΤΗΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

Κύκλος ικαιωµάτων του Ανθρώπου ΠΟΡΙΣΜΑ

Κύκλος ικαιωµάτων του Ανθρώπου ΠΟΡΙΣΜΑ Κύκλος ικαιωµάτων του Ανθρώπου ΠΟΡΙΣΜΑ [Ν.3094/2003 Συνήγορος του Πολίτη και άλλες διατάξεις, αρ. 4 παρ.6] Βραβεία και υποτροφίες Ι.Κ.Υ. σε αλλοδαπούς φοιτητές Βοηθός Συνήγορος του Πολίτη: Ανδρέας Τάκης

Διαβάστε περισσότερα

Πανεπιστήμιο και Σύνταγμα: μια ευρωπαϊκή υπόθεση. Ι. Καμτσίδου. Επ. καθηγήτρια Συνταγματικού Δικαίου ΑΠΘ

Πανεπιστήμιο και Σύνταγμα: μια ευρωπαϊκή υπόθεση. Ι. Καμτσίδου. Επ. καθηγήτρια Συνταγματικού Δικαίου ΑΠΘ Πανεπιστήμιο και Σύνταγμα: μια ευρωπαϊκή υπόθεση Ι. Καμτσίδου Επ. καθηγήτρια Συνταγματικού Δικαίου ΑΠΘ Στις ενστάσεις που γεννά το πρόσφατο νομοσχέδιο για την μεταρρύθμιση των πανεπιστημίων συγκαταλέγονται

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΗΓΗΣΗ για το 1 Ο θέμα της Αντιπροσωπείας του ΣΑΔΑΣ-ΠΕΑ στις 5 Ιουλίου 2014: «ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΑ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ»

ΕΙΣΗΓΗΣΗ για το 1 Ο θέμα της Αντιπροσωπείας του ΣΑΔΑΣ-ΠΕΑ στις 5 Ιουλίου 2014: «ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΑ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ» 1 ΕΙΣΗΓΗΣΗ για το 1 Ο θέμα της Αντιπροσωπείας του ΣΑΔΑΣ-ΠΕΑ στις 5 Ιουλίου 2014: «ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΑ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ» ΝΟΜΙΚΗ ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ Με την ψήφιση του Νόμου 4254/2014 επιχειρείται εξομοίωση μεταξύ ΑΕΙ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΑ 1 η ΜΕ ΘΕΜΑ: «Η ΑΡΧΗ ΤΟΥ ΑΠΑΡΑΒΙΑΣΤΟΥ ΤΗΣ ΑΝΘΡΩΠΙΝΗΣ ΑΞΙΑΣ» Ι ΑΣΚΩΝ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: κ. ΑΝ ΡΕΑΣ ΗΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΣ

ΕΡΓΑΣΙΑ 1 η ΜΕ ΘΕΜΑ: «Η ΑΡΧΗ ΤΟΥ ΑΠΑΡΑΒΙΑΣΤΟΥ ΤΗΣ ΑΝΘΡΩΠΙΝΗΣ ΑΞΙΑΣ» Ι ΑΣΚΩΝ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: κ. ΑΝ ΡΕΑΣ ΗΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΣ ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΣΧΟΛΗ ΝΟΜΙΚΩΝ, ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ, ΤΟΜΕΑΣ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑ: «ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

Ο Ρόλος των Τ.Ε.Ι. στην Τεχνολογική Εκπαίδευση

Ο Ρόλος των Τ.Ε.Ι. στην Τεχνολογική Εκπαίδευση Ο Ρόλος των Τ.Ε.Ι. στην Τεχνολογική Εκπαίδευση Σ.Ε.Σιµόπουλος, Αντιπρύτανης ΕΜΠ Π. Πατρών & ΤΕΕ Τµ. υτικής Ελλάδας, 8-12-2001 Πανεπιστήµια (ΑΕΙ) Ν1268/82 έχουν ως αποστολή Να παράγουν και να µεταδίδουν

Διαβάστε περισσότερα

Αθήνα, Αριθ. Πρωτ.: Γ/ΕΞ/8150/ Α Π Ο Φ Α Σ Η 158/2013

Αθήνα, Αριθ. Πρωτ.: Γ/ΕΞ/8150/ Α Π Ο Φ Α Σ Η 158/2013 ΑΡΧΗ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ Ε ΟΜΕΝΩΝ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ ΧΑΡΑΚΤΗΡΑ Αθήνα, 24-12-2013 Αριθ. Πρωτ.: Γ/ΕΞ/8150/24-12-2013 Α Π Ο Φ Α Σ Η 158/2013 Η Αρχή Προστασίας εδοµένων Προσωπικού Χαρακτήρα συνεδρίασε σε σύνθεση Τµήµατος,

Διαβάστε περισσότερα

ΚΥΚΛΟΣ ΣΧΕΣΕΩΝ ΚΡΑΤΟΥΣ ΠΟΛΙΤΗ

ΚΥΚΛΟΣ ΣΧΕΣΕΩΝ ΚΡΑΤΟΥΣ ΠΟΛΙΤΗ ΚΥΚΛΟΣ ΣΧΕΣΕΩΝ ΚΡΑΤΟΥΣ ΠΟΛΙΤΗ ΣΥΝΟΨΗ ΙΑΜΕΣΟΛΑΒΗΣΗΣ Θέµα: υνατότητα διαφήµισης διδασκαλίας κατ οίκον Βοηθός Συνήγορος του Πολίτη: Καλλιόπη Σπανού Ειδικός Επιστήµονας: Ευάγγελος Θωµόπουλος Αθήνα, Μάρτιος

Διαβάστε περισσότερα

ΥΛΗ ΚΑΤΑΤΑΚΤΗΡΙΩΝ ΝΟΜΙΚΗΣ ΑΘΗΝΩΝ 2015-2016

ΥΛΗ ΚΑΤΑΤΑΚΤΗΡΙΩΝ ΝΟΜΙΚΗΣ ΑΘΗΝΩΝ 2015-2016 ΥΛΗ ΚΑΤΑΤΑΚΤΗΡΙΩΝ ΝΟΜΙΚΗΣ ΑΘΗΝΩΝ 2015-2016 Γενικές Αρχές Αστικού Δικαίου Ι. Έννοια και λειτουργία του δικαίου πηγές κανόνες δικαίου. ΙΙ. Δικαίωμα : Έννοια διακρίσεις γένεση κτήση αλλοίωση απώλεια άσκηση.

Διαβάστε περισσότερα

Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΟΥ ΕΘΝΙΚΟΥ ΠΛΑΙΣΙΟΥ ΠΡΟΣΟΝΤΩΝ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ

Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΟΥ ΕΘΝΙΚΟΥ ΠΛΑΙΣΙΟΥ ΠΡΟΣΟΝΤΩΝ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΕΙΔΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΟΥ ΕΘΝΙΚΟΥ ΠΛΑΙΣΙΟΥ ΠΡΟΣΟΝΤΩΝ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ Η ανάπτυξη του

Διαβάστε περισσότερα

Αρχή της αναλογικότητας. Λίνα Παπαδοπούλου Aν. Καθηγήτρια Συνταγματικού Δικαίου

Αρχή της αναλογικότητας. Λίνα Παπαδοπούλου Aν. Καθηγήτρια Συνταγματικού Δικαίου ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Ενότητα 6 η : Αρχή της αναλογικότητας Λίνα Παπαδοπούλου Aν. Καθηγήτρια Συνταγματικού Δικαίου Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό

Διαβάστε περισσότερα

Το Σύνταγμα της Ελλάδας του 1975/86/01 στο δεύτερο μέρος του περιλαμβάνει τις διατάξεις τις σχετικές με τα ατομικά και κοινωνικά δικαιώματα.

Το Σύνταγμα της Ελλάδας του 1975/86/01 στο δεύτερο μέρος του περιλαμβάνει τις διατάξεις τις σχετικές με τα ατομικά και κοινωνικά δικαιώματα. Το Σύνταγμα της Ελλάδας του 1975/86/01 στο δεύτερο μέρος του περιλαμβάνει τις διατάξεις τις σχετικές με τα ατομικά και κοινωνικά δικαιώματα. Ο κατάλογος των δικαιωμάτων αυτών αποτελεί τη βασική κατοχύρωση

Διαβάστε περισσότερα

ΓΝΩΜΟΛΟΤΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ

ΓΝΩΜΟΛΟΤΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ ΓΝΩΜΟΛΟΤΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ ΕΡΩΤΗΜΑ Ερωτάται αν αν είναι στα πλαίσια ή όχι του Συντάγματος η εφαρμογή της παραγράφου 2 του άρθρου 139 του Κώδικα Δικαστικών Επιμελητών με την έκδοση της προβλεπόμενης Υπουργικής

Διαβάστε περισσότερα

Οργάνωση και Λειτουργία του Κράτους 19 ος Διαγωνισμός ΕΣΔΔ 2 ος Διαγωνισμός ΕΣΤΑ Σάββατο 09 Δεκεμβρίου 2006

Οργάνωση και Λειτουργία του Κράτους 19 ος Διαγωνισμός ΕΣΔΔ 2 ος Διαγωνισμός ΕΣΤΑ Σάββατο 09 Δεκεμβρίου 2006 Οργάνωση και Λειτουργία του Κράτους 19 ος Διαγωνισμός ΕΣΔΔ 2 ος Διαγωνισμός ΕΣΤΑ Σάββατο 09 Δεκεμβρίου 2006 Θέμα 2 ον : Η δικαστική λειτουργία αποτελεί μία από τις τρεις θεμελιώδεις λειτουργίες του κράτους.

Διαβάστε περισσότερα

Περιεχόμενα. Μέρος Ι Συνταγματικό Δίκαιο... 17

Περιεχόμενα. Μέρος Ι Συνταγματικό Δίκαιο... 17 Περιεχόμενα Πρόλογος... 15 Μέρος Ι Συνταγματικό Δίκαιο... 17 1 Πολίτευμα...19 Θεωρία... 19 1. ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ... 19 Το κράτος... 20 Το πολίτευμα... 21 Το συνταγματικό δίκαιο... 21 2. ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΑΝΑΔΡΟΜΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΛΟ, ΘΕΤΙΚΕΣ ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΚΑΙ ΝΕΕΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΕΣ

ΦΥΛΟ, ΘΕΤΙΚΕΣ ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΚΑΙ ΝΕΕΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΕΣ Κογκίδου ήµητρα Χαιρετισµός στην ηµερίδα του Παιδαγωγικού Τµήµατος ηµοτικής Εκπαίδευσης στο Α.Π.Θ. ΦΥΛΟ, ΘΕΤΙΚΕΣ ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΚΑΙ ΝΕΕΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΕΣ Κατά τα δύο προηγούµενα ακαδηµαϊκά έτη το Α.Π.Θ. προσφέρει

Διαβάστε περισσότερα

1 Η ακολουθούµενη από το TEE πρακτική να απαιτεί ακαδηµαϊκή αναγνώριση των

1 Η ακολουθούµενη από το TEE πρακτική να απαιτεί ακαδηµαϊκή αναγνώριση των Oι αιτιάσεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Σύµφωνα µε τη συµπληρωµατική Αιτιολογηµένη Γνώµη της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, µετά την έκδοση του Π.. 385/2002, µε το οποίο τροποποιήθηκαν διατάξεις του Π.. 165/2000,

Διαβάστε περισσότερα

Το πολίτευμα που προβλέπει το ελληνικό Σύνταγμα του 1975/1986/2001/ Οι θεμελιώδεις αρχές του πολιτεύματος

Το πολίτευμα που προβλέπει το ελληνικό Σύνταγμα του 1975/1986/2001/ Οι θεμελιώδεις αρχές του πολιτεύματος Εισαγωγή στο Διεθνές και Ευρωπαϊκό Δίκαιο Α εξάμηνο 2015/2016 Ν. Κανελλοπούλου Αναπλ. Καθηγ. Συνταγματικού Δικαίου Το πολίτευμα που προβλέπει το ελληνικό Σύνταγμα του 1975/1986/2001/2008 Διάγραμμα του

Διαβάστε περισσότερα

Ο διορισµός Πρωθυπουργού - Μια απόπειρα ερµηνείας του άρθρου 37 παρ. 4 του Συντάγµατος.

Ο διορισµός Πρωθυπουργού - Μια απόπειρα ερµηνείας του άρθρου 37 παρ. 4 του Συντάγµατος. Πρόγραµµα Μεταπτυχιακών Σπουδών Τοµέα ηµοσίου ικαίου 2003 2004 Συνταγµατικό ίκαιο Επιβλέπων Καθηγητής: Κος Ανδρέας ηµητρόπουλος Ο διορισµός Πρωθυπουργού - Μια απόπειρα ερµηνείας του άρθρου 37 παρ. 4 του

Διαβάστε περισσότερα

1. Η κρατική μέριμνα για την κοινωνική ασφάλιση κατά το Σύνταγμα. Το δικαίωμα στην κοινωνική ασφάλιση αποτελεί κοινωνικό δικαίωμα, το περιεχόμενο

1. Η κρατική μέριμνα για την κοινωνική ασφάλιση κατά το Σύνταγμα. Το δικαίωμα στην κοινωνική ασφάλιση αποτελεί κοινωνικό δικαίωμα, το περιεχόμενο Η συνταγματική υποχρέωση λειτουργίας δημοσίων φορέων κοινωνικής ασφάλισης και η πιθανή εξωτερίκευση δραστηριοτήτων και συνεργασιών με επαγγελματικούς και ιδιωτικούς φορείς Πατρίνα Παπαρρηγοπούλου-Πεχλιβανίδη

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣ ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΤΗΣ ΕΠΙΚΡΑΤΕΙΑΣ (ΟΛΟΜΕΛΕΙΑ, ΕΙΣΗΓΗΤΗΣ ΣΥΜΒΟΥΛΟΣ κ. ΠΟΤΑΜΙΑΣ) ΣΥΜΠΛΗΡΩΜΑΤΙΚΟ ΥΠΟΜΝΗΜΑ

ΠΡΟΣ ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΤΗΣ ΕΠΙΚΡΑΤΕΙΑΣ (ΟΛΟΜΕΛΕΙΑ, ΕΙΣΗΓΗΤΗΣ ΣΥΜΒΟΥΛΟΣ κ. ΠΟΤΑΜΙΑΣ) ΣΥΜΠΛΗΡΩΜΑΤΙΚΟ ΥΠΟΜΝΗΜΑ ΠΡΟΣ ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΤΗΣ ΕΠΙΚΡΑΤΕΙΑΣ (ΟΛΟΜΕΛΕΙΑ, ΕΙΣΗΓΗΤΗΣ ΣΥΜΒΟΥΛΟΣ κ. ΠΟΤΑΜΙΑΣ) ΣΥΜΠΛΗΡΩΜΑΤΙΚΟ ΥΠΟΜΝΗΜΑ Γιώργου Σ.-Π. Κατρούγκαλου, αν. καθηγητή ΔΠΘ, κατοίκου, ως εκ της υπηρεσίας του, Κομοτηνής, οδός Π.

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ Α ΕΞΑΜΗΝΟ ΕΤΟΣ:

ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ Α ΕΞΑΜΗΝΟ ΕΤΟΣ: ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ Α ΕΞΑΜΗΝΟ ΕΤΟΣ: 2009-2010 ΘΕΜΑ: «Ο ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ ΤΗΣ ΒΟΥΛΗΣ» ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: ΦΥΤΡΟΥ ΛΥΔΙΑ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. Πρόλογος 2. Ο Κανονισμός της βουλής 3. Η αρχή της αυτονομίας 4. Περιεχόμενο

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑΤΑ. στην ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ ΚΑΙ ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ. Ένα νέο πλαίσιο της ΕΕ για την ενίσχυση του κράτους δικαίου

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑΤΑ. στην ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ ΚΑΙ ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ. Ένα νέο πλαίσιο της ΕΕ για την ενίσχυση του κράτους δικαίου ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ Στρασβούργο, 11.3.2014 COM(2014) 158 final ANNEXES 1 to 2 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑΤΑ στην ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ ΚΑΙ ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ Ένα νέο πλαίσιο της ΕΕ για την ενίσχυση

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣ: ΘΕΜΑ: ΕΙΣΗΓΗΤΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ ΤΗΣ ΕΛΜΕ Π.Π.Σ. ΣΤΟΝ ΕΘΝΙΚΟ ΔΙΑΛΟΓΟ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΑΙΔΕΙΑ (αναθεωρημένη)

ΠΡΟΣ: ΘΕΜΑ: ΕΙΣΗΓΗΤΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ ΤΗΣ ΕΛΜΕ Π.Π.Σ. ΣΤΟΝ ΕΘΝΙΚΟ ΔΙΑΛΟΓΟ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΑΙΔΕΙΑ (αναθεωρημένη) ΠΡΟΣ: Α.Π. :20 ΑΘΗΝΑ 12/02/2016 τον Πρόεδρο της Επιτροπής Μορφωτικών Υποθέσεων της Βουλής των Ελλήνων Καθηγητή κ. Κ. Γαβρόγλου ΘΕΜΑ: ΕΙΣΗΓΗΤΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ ΤΗΣ ΕΛΜΕ Π.Π.Σ. ΣΤΟΝ ΕΘΝΙΚΟ ΔΙΑΛΟΓΟ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΑΙΔΕΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΓΝΩΜΗ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΚΕΝΤΡΙΚΗΣ ΤΡΑΠΕΖΑΣ. της 15ης Ιανουαρίου 2007

ΓΝΩΜΗ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΚΕΝΤΡΙΚΗΣ ΤΡΑΠΕΖΑΣ. της 15ης Ιανουαρίου 2007 EL ΓΝΩΜΗ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΚΕΝΤΡΙΚΗΣ ΤΡΑΠΕΖΑΣ της 15ης Ιανουαρίου 2007 κατόπιν αιτήµατος του Υπουργείου Οικονοµικών Κύπρου σχετικά µε νοµοσχέδιο που ρυθµίζει την υιοθέτηση του ευρώ και τη µετάβαση από το

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΑΞΗ: «ΜΟ.ΔΙ.Π» (Μονάδα Διασφάλισης Ποιότητας) του Πανεπιστημίου Μακεδονίας» Κωδικός MIS ΥΠΟΕΡΓΟ:

ΠΡΑΞΗ: «ΜΟ.ΔΙ.Π» (Μονάδα Διασφάλισης Ποιότητας) του Πανεπιστημίου Μακεδονίας» Κωδικός MIS ΥΠΟΕΡΓΟ: ΠΡΑΞΗ: «ΜΟ.ΔΙ.Π» (Μονάδα Διασφάλισης Ποιότητας) του Πανεπιστημίου Μακεδονίας» Κωδικός MIS 299516 ΥΠΟΕΡΓΟ: «ΜΟΔΙΠ του ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ» και α/α «01» ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ: «Εκπαίδευση και Δια

Διαβάστε περισσότερα

Λίνα Παπαδοπούλου Επ. Καθηγήτρια Συνταγματικού Δικαίου

Λίνα Παπαδοπούλου Επ. Καθηγήτρια Συνταγματικού Δικαίου ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Ενότητα 7 η : Οικονομικήελευθερία Λίνα Παπαδοπούλου Επ. Καθηγήτρια Συνταγματικού Δικαίου Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται

Διαβάστε περισσότερα

ΚΥΚΛΟΣ ΣΧΕΣΕΩΝ ΚΡΑΤΟΥΣ ΠΟΛΙΤΗ

ΚΥΚΛΟΣ ΣΧΕΣΕΩΝ ΚΡΑΤΟΥΣ ΠΟΛΙΤΗ ΚΥΚΛΟΣ ΣΧΕΣΕΩΝ ΚΡΑΤΟΥΣ ΠΟΛΙΤΗ ΣΥΝΟΨΗ ΙΑΜΕΣΟΛΑΒΗΣΗΣ Θέµα: Πλήρωση θέσεων προσωπικού στο Υπουργείο Τουριστικής Ανάπτυξης µε σχέση εργασίας Ιδιωτικού ικαίου Αορίστου Χρόνου Βοηθός Συνήγορος του Πολίτη: Καλλιόπη

Διαβάστε περισσότερα

Άποψη περί εφαρμογής ν 4030/2011.

Άποψη περί εφαρμογής ν 4030/2011. Άποψη περί εφαρμογής ν 4030/2011. Α. Την 25/10/2012 περιήλθε στην Περιφερειακή Συμπαραστάτη του Πολίτη και της Επιχείρησης της Περιφέρειας Αττικής και έλαβε αριθμ. πρωτ. 157658/387 το ανωτέρω σχετικό,

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ ΑΡΜΟ ΙΟΤΗΤΕΣ ΤΗΣ ΒΟΥΛΗΣ

ΟΙ ΑΡΜΟ ΙΟΤΗΤΕΣ ΤΗΣ ΒΟΥΛΗΣ Α) Το νοµοθετικό έργο ΟΙ ΑΡΜΟ ΙΟΤΗΤΕΣ ΤΗΣ ΒΟΥΛΗΣ Η παλαιότερη ιστορικά, αλλά και σηµαντικότερη αρµοδιότητα της Βουλής είναι η νοµοθετική, δηλαδή η θέσπιση γενικών και απρόσωπων κανόνων δικαίου. Τη νοµοθετική

Διαβάστε περισσότερα

Η δυνατότητα που παρέχει το άρθρο 110 προφανώς δεν αποτελεί επαρκή απάντηση.

Η δυνατότητα που παρέχει το άρθρο 110 προφανώς δεν αποτελεί επαρκή απάντηση. ΕΜΠΑΡΓΚΟ 18.00 ΧΑΙΡΕΤΙΣΜΟΣ ΠΡΟΕΔΡΟΥ ΚΕΕ & ΕΒΕΑ κ. ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ ΜΙΧΑΛΟΥ ΣΤΗΝ ΕΚΔΗΛΩΣΗ ΤΟΥ ΚΥΚΛΟΥ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΙΣΜΟΥ «ΡΕΥΜΑ ΣΚΕΨΗΣ» ΜΕ ΘΕΜΑ «Η ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΗ ΑΝΑΘΕΩΡΗΣΗ ΩΣ ΑΝΑΓΚΑΙΟΤΗΤΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΑΣΥΓΚΡΟΤΗΣΗ ΤΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Γεωργικές Εφαρμογές και Εκπαίδευση για την Αειφόρο Αγροτική Ανάπτυξη

Γεωργικές Εφαρμογές και Εκπαίδευση για την Αειφόρο Αγροτική Ανάπτυξη Γεωργικές Εφαρμογές και Εκπαίδευση για την Αειφόρο Αγροτική Ανάπτυξη Α. Κουτσούρης Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών koutsouris@aua.gr Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ Tο ανθρώπινο στοιχείο είναι μοναδικής σημασίας

Διαβάστε περισσότερα

Ενότητα 11 η : Αρχή δεδηλωμένης Διορισμός πρωθυπουργού

Ενότητα 11 η : Αρχή δεδηλωμένης Διορισμός πρωθυπουργού ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Ενότητα 11 η : Αρχή δεδηλωμένης Διορισμός πρωθυπουργού Λίνα Παπαδοπούλου Επ. Καθηγήτρια Νομικής ΑΠΘ Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ: ΤΟ ΟΛΛΑΝΔΙΚΟ ΣΥΝΤΑΓΜΑ (Συνοπτική παρουσίαση) ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ:ΦΩΤΗΣ ΜΟΡΦΟΠΟΥΛΟΣ

ΘΕΜΑ: ΤΟ ΟΛΛΑΝΔΙΚΟ ΣΥΝΤΑΓΜΑ (Συνοπτική παρουσίαση) ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ:ΦΩΤΗΣ ΜΟΡΦΟΠΟΥΛΟΣ ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΜΕΑΣ ΔΗΜΟΣΙΟΥ ΔΙΚΑΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑ:ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ:ΑΝΔΡΕΑΣ ΔΗΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΣ ΘΕΜΑ: ΤΟ ΟΛΛΑΝΔΙΚΟ ΣΥΝΤΑΓΜΑ (Συνοπτική παρουσίαση)

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΙΚΟ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ. Δημόσια νομικά πρόσωπα

ΓΕΝΙΚΟ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ. Δημόσια νομικά πρόσωπα ΓΕΝΙΚΟ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ Δημόσια νομικά πρόσωπα 17/5/2016 Ίδρυση Ιδρύονται με Νομοθετική πράξη Κανονιστική πράξη βάσει νομοθετικής εξουσιοδότησης Σε ορισμένες περιπτώσεις, με βάση το εταιρικό δίκαιο Όχι

Διαβάστε περισσότερα

ECB-PUBLIC ΓΝΩΜΗ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΚΕΝΤΡΙΚΗΣ ΤΡΑΠΕΖΑΣ. της 12ης Μαρτίου 2013. σχετικά με την ανακεφαλαιοποίηση των πιστωτικών ιδρυμάτων (CON/2013/17)

ECB-PUBLIC ΓΝΩΜΗ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΚΕΝΤΡΙΚΗΣ ΤΡΑΠΕΖΑΣ. της 12ης Μαρτίου 2013. σχετικά με την ανακεφαλαιοποίηση των πιστωτικών ιδρυμάτων (CON/2013/17) EL ECB-PUBLIC ΓΝΩΜΗ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΚΕΝΤΡΙΚΗΣ ΤΡΑΠΕΖΑΣ της 12ης Μαρτίου 2013 σχετικά με την ανακεφαλαιοποίηση των πιστωτικών ιδρυμάτων (CON/2013/17) Εισαγωγή και νομική βάση Στις 4 Μαρτίου 2013 η Ευρωπαϊκή

Διαβάστε περισσότερα

ΙΙ. Οι επιµέρους διατάξεις

ΙΙ. Οι επιµέρους διατάξεις Εισηγητική Έκθεση επί του προεδρικού διατάγµατος «Ίδρυση νοµικού προσώπου ιδιωτικού δικαίου µε τη µορφή ανώνυµης εταιρείας για την αξιοποίηση και τη διαχείριση της περιουσίας του Εθνικού Μετσόβιου Πολυτεχνείου

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΕΔΙΟ ΓΝΩΜΟΔΟΤΗΣΗΣ. EL Eνωμένη στην πολυμορφία EL 2012/0011(COD) 8.11.2012. της Επιτροπής Απασχόλησης και Κοινωνικών Υποθέσεων

ΣΧΕΔΙΟ ΓΝΩΜΟΔΟΤΗΣΗΣ. EL Eνωμένη στην πολυμορφία EL 2012/0011(COD) 8.11.2012. της Επιτροπής Απασχόλησης και Κοινωνικών Υποθέσεων ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ 2009-2014 Επιτροπή Απασχόλησης και Κοινωνικών Υποθέσεων 8.11.2012 2012/0011(COD) ΣΧΕΔΙΟ ΓΝΩΜΟΔΟΤΗΣΗΣ της Επιτροπής Απασχόλησης και Κοινωνικών Υποθέσεων προς την Επιτροπή Πολιτικών

Διαβάστε περισσότερα

Εθνικε ςκαιευρωπαι κε ς Πολιτικε ςστοντομεάτηςδια βιόυμα θησης. Παράλληλα Κείµενα

Εθνικε ςκαιευρωπαι κε ς Πολιτικε ςστοντομεάτηςδια βιόυμα θησης. Παράλληλα Κείµενα Εθνικε ςκαιευρωπαι κε ς Πολιτικε ςστοντομεάτηςδια βιόυμα θησης Παράλληλα Κείµενα Θεσμοί, όργανα και της ευρωπαϊκής πολιτικής Hεκπαιδευτικήπολιτικήκαιτασυστήματαδιαβίου εκπαίδευσης στη σύγχρονη Ευρώπη σε

Διαβάστε περισσότερα

Διοικητικό Δίκαιο Ι. Μαθητική σχέση έννομη σχέση δημόσιου διοικητικού δικαίου. Αντικείμενο Διοικητικού Δικαίου Διοίκηση

Διοικητικό Δίκαιο Ι. Μαθητική σχέση έννομη σχέση δημόσιου διοικητικού δικαίου. Αντικείμενο Διοικητικού Δικαίου Διοίκηση Διοικητικό Δίκαιο Ι Διοικητικό Δίκαιο: Κομμάτι δικαίου που μας συνοδεύει από τη γέννηση μέχρι το θάνατο μας. Είναι αδύνατον να μην βρεθούμε μέσα σε έννομες σχέσεις διοικητικού δικαίου. Μαθητική σχέση έννομη

Διαβάστε περισσότερα

Αθήνα, Αριθ. Πρωτ.: Γ/ΕΞ/ 2656/ ΓΝΩΜΟ ΟΤΗΣΗ 2/2016

Αθήνα, Αριθ. Πρωτ.: Γ/ΕΞ/ 2656/ ΓΝΩΜΟ ΟΤΗΣΗ 2/2016 1 Αθήνα, 25-04-2016 Αριθ. Πρωτ.: Γ/ΕΞ/ 2656/25-04-2016 ΑΡΧΗ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ Ε ΟΜΕΝΩΝ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ ΧΑΡΑΚΤΗΡΑ ΓΝΩΜΟ ΟΤΗΣΗ 2/2016 Η Αρχή Προστασίας εδοµένων Προσωπικού Χαρακτήρα συνεδρίασε σε πλήρη Ολοµέλεια στο

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΩΓΡΑΦΟΙ ΣΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΑΓΟΡΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ: ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΚΑΙ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ

ΓΕΩΓΡΑΦΟΙ ΣΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΑΓΟΡΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ: ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΚΑΙ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ Ηµερίδα «Σπουδές στη Γεωγραφία και Προοπτικές Σταδιοδροµίας», Τµήµα Γεωγραφίας, Πανεπιστηµίου Αιγαίου, Αθήνα, 24 Φεβρουαρίου 2006. ΓΕΩΓΡΑΦΟΙ ΣΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΑΓΟΡΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ: ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΚΑΙ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ Παναγιώτης

Διαβάστε περισσότερα

ΒΑΣΙΚΟ ΚΕΙΜΕΝΟ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΗ ΠΡΟΤΕΡΑΙΟΤΗΤΑ «ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΤΗΣ ΙΟΙΚΗΤΙΚΗΣ ΙΚΑΝΟΤΗΤΑΣ ΤΗΣ ΗΜΟΣΙΑΣ ΙΟΙΚΗΣΗΣ»

ΒΑΣΙΚΟ ΚΕΙΜΕΝΟ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΗ ΠΡΟΤΕΡΑΙΟΤΗΤΑ «ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΤΗΣ ΙΟΙΚΗΤΙΚΗΣ ΙΚΑΝΟΤΗΤΑΣ ΤΗΣ ΗΜΟΣΙΑΣ ΙΟΙΚΗΣΗΣ» ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΣΩΤΕΡΙΚΩΝ, ΗΜΟΣΙΑΣ ΙΟΙΚΗΣΗΣ ΚΑΙ ΑΠΟΚΕΝΤΡΩΣΗΣ ΓΕΝΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΗΜΟΣΙΑΣ ΙΟΙΚΗΣΗΣ ΚΑΙ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗΣ ΙΑΚΥΒΕΡΝΗΣΗΣ ΒΑΣΙΚΟ ΚΕΙΜΕΝΟ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΗ ΠΡΟΤΕΡΑΙΟΤΗΤΑ «ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΤΗΣ ΙΟΙΚΗΤΙΚΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Κατευθυντήριες Γραμμές του 2001 των Ηνωμένων Εθνών που αποσκοπούν στην δημιουργία ενός ευνοϊκού περιβάλλοντος για την ανάπτυξη των συνεταιρισμών

Κατευθυντήριες Γραμμές του 2001 των Ηνωμένων Εθνών που αποσκοπούν στην δημιουργία ενός ευνοϊκού περιβάλλοντος για την ανάπτυξη των συνεταιρισμών Κατευθυντήριες Γραμμές του 2001 των Ηνωμένων Εθνών που αποσκοπούν στην δημιουργία ενός ευνοϊκού περιβάλλοντος για την ανάπτυξη των συνεταιρισμών 1 2 Παράρτημα Σχέδιο κατευθυντήριων γραμμών που αποσκοπούν

Διαβάστε περισσότερα

Ομάδα Εργασίας ΣΤ 1. Εισαγωγές Παρατηρήσεις

Ομάδα Εργασίας ΣΤ 1. Εισαγωγές Παρατηρήσεις Ομάδα Εργασίας ΣΤ 1 Ανάλυση και Επίδραση του υπό διαμόρφωση Νέου Θεσμικού Πλαισίου στη Δικτυακή Οικονομία και στη διάθεση & προσφορά Νέων Υπηρεσιών- Εφαρμογών Εισαγωγές Παρατηρήσεις - Γενικές παρατηρήσεις

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ- ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΙ ΙΚΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΗΜΟΣΙΟ ΙΚΑΙΟ ΑΚΑ ΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ 2003-2004

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ- ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΙ ΙΚΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΗΜΟΣΙΟ ΙΚΑΙΟ ΑΚΑ ΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ 2003-2004 ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ- ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΙ ΙΚΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΗΜΟΣΙΟ ΙΚΑΙΟ ΑΚΑ ΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ 2003-2004 ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΑ ΠΛΑΙΣΙΑ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΤΟΥ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΘΕΜΑ: Η Αρχή της φορολογικής ισότητας

Διαβάστε περισσότερα

(Υιοθετήθηκε από την Επιτροπή Υπουργών στις 11Μαίου 2010 στην 120 η Συνεδρία)

(Υιοθετήθηκε από την Επιτροπή Υπουργών στις 11Μαίου 2010 στην 120 η Συνεδρία) Σύσταση CM/Rec(2010)7 Της Επιτροπής Υπουργών προς τα κράτη-μέλη για το Χάρτη του Συμβουλίου της Ευρώπης για την Παιδεία της Δημοκρατίας και την Εκπαίδευση στα Ανθρώπινα Δικαιώματα (Υιοθετήθηκε από την

Διαβάστε περισσότερα

ΟΜΙΛΙΑ Χάρη Κυριαζή Αντιπροέδρου Σ ΣΕΒ

ΟΜΙΛΙΑ Χάρη Κυριαζή Αντιπροέδρου Σ ΣΕΒ ΟΜΙΛΙΑ Χάρη Κυριαζή Αντιπροέδρου Σ ΣΕΒ Στην Ειδική Επιτροπή για την επεξεργασία και εξέταση του Σχεδίου Νόµου "Κύρωση της Συνθήκης της Λισαβόνας που τροποποιεί τη Συνθήκη για την Ευρωπαϊκή Ένωση, τη Συνθήκη

Διαβάστε περισσότερα

Αριθ. L 126/20 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων (Πράξεις για την ισχύ των οποίων δεν απαιτείται δημοσίευση) ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ

Αριθ. L 126/20 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων (Πράξεις για την ισχύ των οποίων δεν απαιτείται δημοσίευση) ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ Αριθ. L 126/20 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 12. 5. 84 II (Πράξεις για την ισχύ των οποίων δεν απαιτείται δημοσίευση) ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΟΓΔΟΗ ΟΔΗΓΙΑ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ της 10ης Απριλίου 1984 βασιζόμενη

Διαβάστε περισσότερα

Η αξιοποίηση των Τεχνολογιών της Πληροφορίας και

Η αξιοποίηση των Τεχνολογιών της Πληροφορίας και Η αξιοποίηση των Τεχνολογιών της Πληροφορίας και της Επικοινωνίας στην Τριτοβάθμια Εκπαίδευση Μένη Τσιτουρίδου Τμήμα Επιστημών Προσχολικής Αγωγής και Εκπαίδευσης Παιδαγωγική Σχολή Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο

Διαβάστε περισσότερα

Α. Η Ιταλία στην Ευρωπαϊκή Ένωση Β. Συνταγµατική θεµελίωση της Ιταλίας και της Ελλάδας στην Ε.Ε. Γ. Ο εκδηµοκρατισµός της Ένωσης και η θέση του πολίτη

Α. Η Ιταλία στην Ευρωπαϊκή Ένωση Β. Συνταγµατική θεµελίωση της Ιταλίας και της Ελλάδας στην Ε.Ε. Γ. Ο εκδηµοκρατισµός της Ένωσης και η θέση του πολίτη 05 Ευτυχία Γ. Αρµένη Μεταπτυχιακά ηµοσίου ικαίου Μάθηµα «Συνταγµατικό ίκαιο» Α) Συνταγµατική Θεµελίωση Ιταλίας και Ελλάδας στην Ε.Ε. Β) Η Θέση του Πολίτη στην Ε.Ε. σύµφωνα µε το Ευρωπαϊκό Σύνταγµα Περιεχόµενα

Διαβάστε περισσότερα

10 Ιουλίου Συµπεράσµατα

10 Ιουλίου Συµπεράσµατα Forum για την Εργασία και τις εξιότητες του Αύριο 10 Ιουλίου 2013 ΞΕΝΟ ΟΧΕΙΟ DIVANI CARAVEL Συµπεράσµατα Σήµερα παρουσιάστηκαν τα αποτελέσµατα του Μηχανισµού ιάγνωσης των Αναγκών των Επιχειρήσεων σε Επαγγέλµατα

Διαβάστε περισσότερα

Κύκλος ικαιωµάτων του Ανθρώπου ΣΥΝΟΨΗ ΘΕΣΕΩΝ ΤΟΥ ΣΥΝΗΓΟΡΟΥ ΤΟΥ ΠΟΛΙΤΗ ΑΠΟΤΕΦΡΩΣΗ ΝΕΚΡΩΝ. Αναφορά υπ αρ. πρωτ. 13189/13.12.1999, πόρισµα της 24.4.

Κύκλος ικαιωµάτων του Ανθρώπου ΣΥΝΟΨΗ ΘΕΣΕΩΝ ΤΟΥ ΣΥΝΗΓΟΡΟΥ ΤΟΥ ΠΟΛΙΤΗ ΑΠΟΤΕΦΡΩΣΗ ΝΕΚΡΩΝ. Αναφορά υπ αρ. πρωτ. 13189/13.12.1999, πόρισµα της 24.4. Κύκλος ικαιωµάτων του Ανθρώπου ΣΥΝΟΨΗ ΘΕΣΕΩΝ ΤΟΥ ΣΥΝΗΓΟΡΟΥ ΤΟΥ ΠΟΛΙΤΗ ΑΠΟΤΕΦΡΩΣΗ ΝΕΚΡΩΝ Αναφορά υπ αρ. πρωτ. 13189/13.12.1999, πόρισµα της 24.4.2000 Βοηθός Συνήγορος του Πολίτη: Χειριστής: Γιώργος Καµίνης

Διαβάστε περισσότερα

05 Ευτυχία Γ. Αρµένη Η ΑΡΧΗ ΤΗΣ ΙΣΟΤΗΤΑΣ

05 Ευτυχία Γ. Αρµένη Η ΑΡΧΗ ΤΗΣ ΙΣΟΤΗΤΑΣ 05 Ευτυχία Γ. Αρµένη Η ΑΡΧΗ ΤΗΣ ΙΣΟΤΗΤΑΣ Η αρχή της ισότητας είναι άρρηκτα συνυφασµένη µε την πολιτική και την ατοµική ελευθερία, στις οποίες θεµελιώνεται η έννοια της ηµοκρατίας. Σε όλα τα δηµοκρατικά

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΗΓΟΣ ΜΕΛΕΤΗΣ ΒΙΒΛΙΟΥ «Επιτομή Γενικού Διοικητικού Δικαίου» του Απ. Γέροντα, εκδ. Σάκκουλα, Αθήνα - Θεσσαλονίκη 2014

ΟΔΗΓΟΣ ΜΕΛΕΤΗΣ ΒΙΒΛΙΟΥ «Επιτομή Γενικού Διοικητικού Δικαίου» του Απ. Γέροντα, εκδ. Σάκκουλα, Αθήνα - Θεσσαλονίκη 2014 ΟΔΗΓΟΣ ΜΕΛΕΤΗΣ ΒΙΒΛΙΟΥ «Επιτομή Γενικού Διοικητικού Δικαίου» του Απ. Γέροντα, εκδ. Σάκκουλα, Αθήνα - Θεσσαλονίκη 2014 Κεφάλαιο πρώτο: ΙΙ. Η διοίκηση, ΙΙΙ. Το διοικητικό δίκαιο (σελ. 16 25) Σκοπός των ως

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στο δίκαιο ΕΕ

Εισαγωγή στο δίκαιο ΕΕ Μεταπτυχιακό ΔΕΟΣ (Οκτώβριος 2015) Γ. Καρύδης Εισαγωγή στο δίκαιο ΕΕ 1 η και 2 η Διάλεξη : Βασικά σημεία Ι. Ορισμοί Ιστορικά στοιχεία Ορισμός Δικαίου ΕΕ : Σύστημα κανόνων νομικά δεσμευτικών που διέπουν

Διαβάστε περισσότερα

Διάταξη Προγράμματος Σπουδών DEE / Δίκαιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης

Διάταξη Προγράμματος Σπουδών DEE / Δίκαιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης Διάταξη Προγράμματος Σπουδών DEE / Δίκαιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης Σχολή ΣΟΕΔ Σχολή Οικονομικών Επιστημών και Διοίκησης Πρόγραμμα Σπουδών DEE Δίκαιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης Επίπεδο Προπτυχιακό Μεταπτυχιακό

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΔΙΠΛΩΜΑΤΟΣ

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΔΙΠΛΩΜΑΤΟΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΚΕΝΤΡΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΣΧΟΛΗ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΣΤΗΝ ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΤΙΚΩΝ ΜΟΝΑΔΩΝ Τέρμα Μαγνησίας, 62124,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ III. Αξιολόγηση Τµήµατος από τους Αποφοίτους

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ III. Αξιολόγηση Τµήµατος από τους Αποφοίτους ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ III Αξιολόγηση Τµήµατος από τους Αποφοίτους ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΑΠΟΦΟΙΤΩΝ ΤΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΩΝ Το Τµήµα ιαχείρισης Πληροφοριών του Τ.Ε.Ι. ΚΑΒΑΛΑΣ στο πλαίσιο του έργου «Ενίσχυση

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΘΕΣΜΙΚΟΥ ΠΛΑΙΣΙΟΥ ΤΟΥ ΤΕΕ Απόφαση της Αντιπροσωπείας

ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΘΕΣΜΙΚΟΥ ΠΛΑΙΣΙΟΥ ΤΟΥ ΤΕΕ Απόφαση της Αντιπροσωπείας ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΘΕΣΜΙΚΟΥ ΠΛΑΙΣΙΟΥ ΤΟΥ ΤΕΕ Απόφαση της Αντιπροσωπείας Σύµφωνα µε τις κατευθύνσεις και τις σχετικές αποφάσεις της Αντιπροσωπείας του ΤΕΕ η Αντιπροσωπεία του ΤΕΕ/ΤΚΜ προχώρησε στη σύσταση διαπαραταξιακής

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟΙ ΠΕΡΙΟΡΙΣΜΟΙ ΤΩΝ ΙΔΙΩΤΙΚΟΠΟΙΗΣΕΩΝ

ΟΙ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟΙ ΠΕΡΙΟΡΙΣΜΟΙ ΤΩΝ ΙΔΙΩΤΙΚΟΠΟΙΗΣΕΩΝ ΟΙ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟΙ ΠΕΡΙΟΡΙΣΜΟΙ ΤΩΝ ΙΔΙΩΤΙΚΟΠΟΙΗΣΕΩΝ 1. Εισαγωγή Μεσοπρόθεσμο Πλαίσιο Δημοσιονομικής Στρατηγικής (Ν. 3985/2011) & Ταμείο Αξιοποίησης Ιδιωτικής Περιουσίας του Δημοσίου (αρ. 1 επ. Ν. 3986/2011):

Διαβάστε περισσότερα

Προς τον Πρόεδρο του Συμβουλίου του Ιδρύματος - ΕΚΠΑ Καθηγητή κ. Δ. Μπερτσιμά

Προς τον Πρόεδρο του Συμβουλίου του Ιδρύματος - ΕΚΠΑ Καθηγητή κ. Δ. Μπερτσιμά Προς τον Πρόεδρο του Συμβουλίου του Ιδρύματος - ΕΚΠΑ Καθηγητή κ. Δ. Μπερτσιμά Αθήνα, 17 Ιουνίου 2014 Αξιότιμε Κύριε Πρόεδρε, Στόχοι και Οράματα Μαζί με την αίτηση αποδοχής της υποψηφιότητάς μου για τη

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Δ ΤΑ ΘΕΜΕΛΙΩΔΗ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Δ ΤΑ ΘΕΜΕΛΙΩΔΗ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ Δ ΤΑ ΘΕΜΕΛΙΩΔΗ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ 1.ΤΑ ΘΕΜΕΛΙΩΔΗ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ,ΓΕΝΙΚΑ Ο σύγχρονος πολιτισμός αναπτύσσεται με κέντρο και σημείο αναφοράς τον Άνθρωπο. Η έννομη τάξη, διεθνής και εγχώρια, υπάρχουν για να υπηρετούν

Διαβάστε περισσότερα

ΑΙΤΙΟΛΟΓΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ Στο Σχέδιο Νόμου

ΑΙΤΙΟΛΟΓΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ Στο Σχέδιο Νόμου ΑΙΤΙΟΛΟΓΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ Στο Σχέδιο Νόμου «Προσαρμογή της εθνικής νομοθεσίας στις διατάξεις της Οδηγίας 2011/24/ΕΕ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου της 9 ης Μαρτίου 2011 περί εφαρμογής των δικαιωμάτων

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης

Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης Βεμπεριανές απόψεις για την Εκπαίδευση Διδάσκων: Δρ. Βασίλης Ντακούμης 1 Διάγραμμα της παρουσίασης Μάθημα 12ο (σελ. 274 282) 2 Max Weber (1864 1920) Βεμπεριανές απόψεις για

Διαβάστε περισσότερα

ΓΝΩΜΗ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΚΕΝΤΡΙΚΗΣ ΤΡΑΠΕΖΑΣ. της 30ής Απριλίου 2010

ΓΝΩΜΗ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΚΕΝΤΡΙΚΗΣ ΤΡΑΠΕΖΑΣ. της 30ής Απριλίου 2010 EL ΓΝΩΜΗ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΚΕΝΤΡΙΚΗΣ ΤΡΑΠΕΖΑΣ της 30ής Απριλίου 2010 σχετικά µε σχέδιο νόµου για την αποκατάσταση της φορολογικής δικαιοσύνης και την αντιµετώπιση της φοροδιαφυγής (CON/2010/36) Εισαγωγή και

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΙ ΙΚΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΗΜΟΣΙΟ ΙΚΑΙΟ ΑΚΑ ΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ 2003-2004

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΙ ΙΚΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΗΜΟΣΙΟ ΙΚΑΙΟ ΑΚΑ ΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ 2003-2004 ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΙ ΙΚΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΗΜΟΣΙΟ ΙΚΑΙΟ ΑΚΑ ΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ 2003-2004 ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΑ ΠΛΑΙΣΙΑ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΤΟΥ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΘΕΜΑ: ΘΕΣΜΙΚΗ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΩΝ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Αρχή της ισότητας: ειδικές μορφές

Αρχή της ισότητας: ειδικές μορφές ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Ενότητα 9 η : Αρχή της ισότητας: ειδικές μορφές Λίνα Παπαδοπούλου Aν. Καθηγήτρια Συνταγματικού Δικαίου Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΕΣ ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΕΣ ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΕΣ ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΠΗΝΕΛΟΠΗ ΦΟΥΝΤΕΔΑΚΗ nina fountedakis, unendlichkeit wirkt 1 ΤΜΗΜΑ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΜΑΘΗΜΑ [Κ.Μ. 110344] : ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ Ι (ΓΕΝΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ) ΠΗΝΕΛΟΠΗ ΦΟΥΝΤΕΔΑΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

(2015) 1 PRO JUSTITIA. «Αρχή Υπεύθυνου Δανεισμού» Άννα Οβσεπιάν, Μεταπτυχιακή Φοιτήτρια

(2015) 1 PRO JUSTITIA. «Αρχή Υπεύθυνου Δανεισμού» Άννα Οβσεπιάν, Μεταπτυχιακή Φοιτήτρια Τόμος 1, 2015 «Αρχή Υπεύθυνου Δανεισμού» Άννα Οβσεπιάν, Μεταπτυχιακή Φοιτήτρια ΠΕΡΙΛΗΨΗ Ο υπεύθυνος δανεισμός ορίζεται ως το σύνολο των καλών πρακτικών διαφάνειας και υπευθυνότητας, πληροφόρησης και προστασίας

Διαβάστε περισσότερα

Η ανάγκη για ενοποίηση και εκσυγχρονισμό των νομοθεσιών για τα δημόσια πανεπιστήμια της Κύπρου

Η ανάγκη για ενοποίηση και εκσυγχρονισμό των νομοθεσιών για τα δημόσια πανεπιστήμια της Κύπρου Η ανάγκη για ενοποίηση και εκσυγχρονισμό των νομοθεσιών για τα δημόσια πανεπιστήμια της Κύπρου Ελπίδα Κεραυνού-Παπαηλιού Πρόεδρος Διοικούσας Επιτροπής Τεχνολογικού Πανεπιστημίου Κύπρου Ημερίδα για το Νόμο-Πλαίσιο

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ. Σταδιοδροµία

ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ. Σταδιοδροµία ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ ΚΤΙΣΤΑΚΗ ΣΤΑΥΡΟΥΛΑ Αναπληρώτρια Καθηγήτρια Τµήµατος Δηµόσια Διοίκησης Παντείου Πανεπιστηµίου Πολιτικών και Κοινωνικών Επιστηµών Γνωστικό Αντικείµενο: Διοικητικός Προγραµµατισµός - Εισαγωγή

Διαβάστε περισσότερα

Αθήνα, Αριθ. Πρωτ.: Γ/ΕΞ/1382/ Α Π Ο Φ Α Σ Η 24/2014

Αθήνα, Αριθ. Πρωτ.: Γ/ΕΞ/1382/ Α Π Ο Φ Α Σ Η 24/2014 ΑΡΧΗ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ Ε ΟΜΕΝΩΝ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ ΧΑΡΑΚΤΗΡΑ Αθήνα, 27-02-2014 Αριθ. Πρωτ.: Γ/ΕΞ/1382/27-02-2014 Α Π Ο Φ Α Σ Η 24/2014 Η Αρχή Προστασίας εδοµένων Προσωπικού Χαρακτήρα συνεδρίασε σε σύνθεση Τµήµατος, στην

Διαβάστε περισσότερα

Συνήγορος του Καταναλωτή Νομολογία ΠολΠρωτΑθ 528/2002

Συνήγορος του Καταναλωτή Νομολογία ΠολΠρωτΑθ 528/2002 ΠολΠρωτΑθ 528/2002 Προστασία καταναλωτή. Προστασία προσωπικών δεδομένων. Τράπεζες. Συλλογική αγωγή. Ενώσεις καταναλωτών. Νομιμοποίηση. (..) Ι. Από τις συνδυασμένες διατάξεις των αρ. 4 παρ. 2, 6, 12 παρ.

Διαβάστε περισσότερα

3 Ιουλίου 2012 Αριθμ. Πρωτ.: 149734/23430/2012 Πληροφορίες: Δήμητρα Μυτιληναίου (τηλ.:2131306803) Μαρία Βουτσίνου (τηλ.

3 Ιουλίου 2012 Αριθμ. Πρωτ.: 149734/23430/2012 Πληροφορίες: Δήμητρα Μυτιληναίου (τηλ.:2131306803) Μαρία Βουτσίνου (τηλ. 3 Ιουλίου 2012 Αριθμ. Πρωτ.: 149734/23430/2012 Πληροφορίες: Δήμητρα Μυτιληναίου (τηλ.:2131306803) Μαρία Βουτσίνου (τηλ.: 2131306609) ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΣΩΤΕΡΙΚΩΝ ΓΕΝΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΠΛΗΘΥΣΜΟΥ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΣΥΝΟΧΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

669/2013 ΜΠΡ ΑΘ ( 597917) (Α ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΝΟΜΟΣ)

669/2013 ΜΠΡ ΑΘ ( 597917) (Α ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΝΟΜΟΣ) 669/2013 ΜΠΡ ΑΘ ( 597917) (Α ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΝΟΜΟΣ) Δικαίωμα για παροχή έννομης προστασίας κατά το Σύνταγμα και την ΕΣΔΑ. Εννοια και περιεχόμενο. Θέσπιση από τον κοινό νομοθέτη περιορισμών και προϋποθέσεων

Διαβάστε περισσότερα

Δελτίο Τύπου. Η Πρόταση του Ι.Ε.Π. για το Λύκειο που κατατέθηκε στην Επιτροπή Μορφωτικών Υποθέσεων της Βουλής

Δελτίο Τύπου. Η Πρόταση του Ι.Ε.Π. για το Λύκειο που κατατέθηκε στην Επιτροπή Μορφωτικών Υποθέσεων της Βουλής Δελτίο Τύπου Η Πρόταση του Ι.Ε.Π. για το Λύκειο που κατατέθηκε στην Επιτροπή Μορφωτικών Υποθέσεων της Βουλής Αθήνα, 25-01-2017 Εισαγωγικά Είναι κοινή παραδοχή ότι το Λύκειο ως βαθμίδα έχει σε μεγάλο βαθμό

Διαβάστε περισσότερα

Δελτίο Τύπου. Η Πρόταση του Ι.Ε.Π. για το Λύκειο που κατατέθηκε στην Επιτροπή Μορφωτικών Υποθέσεων της Βουλής. Αθήνα,

Δελτίο Τύπου. Η Πρόταση του Ι.Ε.Π. για το Λύκειο που κατατέθηκε στην Επιτροπή Μορφωτικών Υποθέσεων της Βουλής. Αθήνα, Δελτίο Τύπου Η Πρόταση του Ι.Ε.Π. για το Λύκειο που κατατέθηκε στην Επιτροπή Μορφωτικών Υποθέσεων της Βουλής Αθήνα, 25-01-2017 Εισαγωγικά Είναι κοινή παραδοχή ότι το Λύκειο ως βαθμίδα έχει σε μεγάλο βαθμό

Διαβάστε περισσότερα

Διοικητικό Δίκαιο. Εισαγωγή στο διοικητικό δίκαιο - 2 ο μέρος. Αν. Καθηγήτρια Ευγ. Β. Πρεβεδούρου Νομική Σχολή Α.Π.Θ.

Διοικητικό Δίκαιο. Εισαγωγή στο διοικητικό δίκαιο - 2 ο μέρος. Αν. Καθηγήτρια Ευγ. Β. Πρεβεδούρου Νομική Σχολή Α.Π.Θ. Εισαγωγή στο διοικητικό δίκαιο - 2 ο μέρος Αν. Καθηγήτρια Ευγ. Β. Πρεβεδούρου Νομική Σχολή Α.Π.Θ. Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative Commons. Για εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

ΑΔΑ: 0Ρ-0476 ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΥΠΗΡΕΣΙΑ. «Ελληνικό Ίδρυµα Έρευνας και Καινοτοµίας και άλλες διατάξεις» ΑΝΑΡΤΗΤΕΑ ΣΤΗΝ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗ ΔΙΑΦΑΝΕΙΑ

ΑΔΑ: 0Ρ-0476 ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΥΠΗΡΕΣΙΑ. «Ελληνικό Ίδρυµα Έρευνας και Καινοτοµίας και άλλες διατάξεις» ΑΝΑΡΤΗΤΕΑ ΣΤΗΝ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗ ΔΙΑΦΑΝΕΙΑ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΑΝΑΡΤΗΤΕΑ ΣΤΗΝ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗ ΔΙΑΦΑΝΕΙΑ ΕΚΘΕΣΗ ΕΠΙ ΤΟΥ ΝΟΜΟΣΧΕΔΙΟΥ «Ελληνικό Ίδρυµα Έρευνας και Καινοτοµίας και άλλες διατάξεις» Ι. Γενικές Παρατηρήσεις Το υπό συζήτηση και ψήφιση

Διαβάστε περισσότερα

Η ΠΡΟΤΥΠΗ ΔΙΚΗ ΩΣ ΠΡΟΝΟΜΙΑΚΟΣ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΣ ΕΛΕΓΧΟΥ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΤΩΝ ΝΟΜΩΝ ΑΠΟ ΤΟ ΣτΕ

Η ΠΡΟΤΥΠΗ ΔΙΚΗ ΩΣ ΠΡΟΝΟΜΙΑΚΟΣ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΣ ΕΛΕΓΧΟΥ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΤΩΝ ΝΟΜΩΝ ΑΠΟ ΤΟ ΣτΕ Η ΠΡΟΤΥΠΗ ΔΙΚΗ ΩΣ ΠΡΟΝΟΜΙΑΚΟΣ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΣ ΕΛΕΓΧΟΥ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΤΩΝ ΝΟΜΩΝ ΑΠΟ ΤΟ ΣτΕ Μία πρώτη αποτίμηση της ως τώρα νομολογίας Δημήτρης Σ. Νικηφόρος ΜΔΕ Δημοσίου Δικαίου & Πολιτικής Επιστήμης (ΑΠΘ)

Διαβάστε περισσότερα

Διακρίσεις ελέγχου της συνταγματικότητα των νόμων

Διακρίσεις ελέγχου της συνταγματικότητα των νόμων Διακρίσεις ελέγχου της συνταγματικότητα των νόμων Λίνα Παπαδοπούλου Επ Καθ Συνταγματικού Δικαίου, Νομική Σχολή, ΑΠΘ [Σύνδεση με τα προηγούμενα] Η τυπική υπεροχή του Σ ως θεμέλιο του ελέγχου της συνταγματικότητας

Διαβάστε περισσότερα

Πρόταση Επιτροπής Φύση Διαχείριση προστατευόμενων περιοχών μη υπαγόμενων σε φορείς διαχείρισης

Πρόταση Επιτροπής Φύση Διαχείριση προστατευόμενων περιοχών μη υπαγόμενων σε φορείς διαχείρισης Πρόταση Επιτροπής Φύση 2000 Διαχείριση προστατευόμενων περιοχών μη υπαγόμενων σε φορείς διαχείρισης Φεβρουάριος 2012 2 Εισαγωγή Το Εθνικό Σύστημα Προστατευόμενων Περιοχών της χώρας περιλαμβάνει πέντε κατηγορίες,

Διαβάστε περισσότερα

ΝΟΜΟΘΕΣΙΑ ΓΙΑ ΔΙΔΑΚΤΟΡΙΚΑ Ν. 4009/

ΝΟΜΟΘΕΣΙΑ ΓΙΑ ΔΙΔΑΚΤΟΡΙΚΑ Ν. 4009/ ΝΟΜΟΘΕΣΙΑ ΓΙΑ ΔΙΔΑΚΤΟΡΙΚΑ Ν. 4009/6.9.2011 Άρθρο 39/6.9.2011 Διδακτορική διατριβή - Προγράμματα διδακτορικών σπουδών ΜΕΡΟΣ Γ ΤΡΙΤΟΣ ΚΥΚΛΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ 2. Με απόφαση της κοσμητείας της σχολής μεταπτυχιακών

Διαβάστε περισσότερα

Παρασκευή, 15 Νοεμβρίου 2013, ώρα: 5:30 μ.μ. Ξενοδοχείο Hilton Park

Παρασκευή, 15 Νοεμβρίου 2013, ώρα: 5:30 μ.μ. Ξενοδοχείο Hilton Park Χαιρετισμός του Υπουργού Παιδείας και Πολιτισμού κ. Κυριάκου Κενεβέζου, εκ μέρους του Προέδρου της Δημοκρατίας κ. Νίκου Αναστασιάδη στην τελετή αποφοίτησης του Ανοικτού Πανεπιστημίου Κύπρου Παρασκευή,

Διαβάστε περισσότερα

1. Την παρουσίαση του ελληνικού προτύπου ΕΛΟΤ 1452 για τη διαχείριση της ποιότητας εμπορικών καταστημάτων,

1. Την παρουσίαση του ελληνικού προτύπου ΕΛΟΤ 1452 για τη διαχείριση της ποιότητας εμπορικών καταστημάτων, Εκδήλωση για Πρότυπο ποιότητας για εμπορικά καταστήματα Νέες εκδόσεις προτύπων συστημάτων διαχείρισης αίθουσα Εμπορικού και Εισαγωγικού Συλλόγου Πατρών πλ. Γεωργίου Α 25, ΠΑΤΡΑ Τετάρτη, 25 Νοεμβρίου 2015

Διαβάστε περισσότερα

Α Π Ο Φ Α Σ Η ΑΡ. 26/2004

Α Π Ο Φ Α Σ Η ΑΡ. 26/2004 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ Αθήνα 26-04-2004 ΑΠ: 877 ΑΡΧΗ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ Ε ΟΜΕΝΩΝ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ ΧΑΡΑΚΤΗΡΑ Α Π Ο Φ Α Σ Η ΑΡ. 26/2004 ΘΕΜΑ: Όροι για την νόµιµη επεξεργασία δεδοµένων προσωπικού χαρακτήρα για τους σκοπούς

Διαβάστε περισσότερα

2. Η Νέα ΜΕΡΑ εκπροσωπείται έκτοτε στη Βουλή από τα μέλη της Βουλευτές Ιωάννη Κουράκο (Β Πειραιώς) και Νικόλαο Σταυρογιάννη (Φθιώτιδας).

2. Η Νέα ΜΕΡΑ εκπροσωπείται έκτοτε στη Βουλή από τα μέλη της Βουλευτές Ιωάννη Κουράκο (Β Πειραιώς) και Νικόλαο Σταυρογιάννη (Φθιώτιδας). ΠΡΟΣ ΤΟ ΕΘΝΙΚΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΡΑΔΙΟΤΗΛΕΟΡΑΣΗΣ ΑΙΤΗΣΗ Του πολιτικού κόμματος με την επωνυμία «Νέα Μεταρρυθμιστική Ριζοσπαστική Ανασυγκρότηση (Νέα ΜΕΡΑ)», που εδρεύει στην Αθήνα (Λέκκα 3-5) και εκπροσωπείται

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΑ. «Το απαραβίαστο της ανθρώπινης αξίας, ως γενικής συνταγµατικής αρχής της ελληνικής έννοµης τάξης»

ΕΡΓΑΣΙΑ. «Το απαραβίαστο της ανθρώπινης αξίας, ως γενικής συνταγµατικής αρχής της ελληνικής έννοµης τάξης» Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήµιο Αθηνών Σχολή Νοµικών, Οικονοµικών και Πολιτικών Επιστηµών Τµήµα Νοµικής, Τοµέας ηµοσίου ικαίου ----------------------------------------------------- Μεταπτυχιακό ίπλωµα

Διαβάστε περισσότερα

Ενότητα 13 η : Απαλλαγή Κυβέρνησης από τα καθήκοντά της Η Διάλυση της Βουλής

Ενότητα 13 η : Απαλλαγή Κυβέρνησης από τα καθήκοντά της Η Διάλυση της Βουλής ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Ενότητα 13 η : Απαλλαγή Κυβέρνησης από τα καθήκοντά της Η Διάλυση της Βουλής Λίνα Παπαδοπούλου Επ. Καθηγήτρια Νομικής ΑΠΘ Άδειες Χρήσης

Διαβάστε περισσότερα

Βασικά θέματα προς συζήτηση:

Βασικά θέματα προς συζήτηση: ΕΝΟΤΗΤΑ 8. ΚΟΙΝΗ ΕΞΩΤΕΡΙΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ, ΚΟΙΝΗ ΑΜΥΝΤΙΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ Βασικά θέματα προς συζήτηση: Η ανάπτυξη της Κοινής εξωτερικής πολιτικής και πολιτικής ασφάλειας Η λήψη των αποφάσεων

Διαβάστε περισσότερα

Αθήνα, Αριθ. Πρωτ.: Γ/ΕΞ/373/ Γ Ν Ω Μ Ο Ο Τ Η Σ Η 1/2013

Αθήνα, Αριθ. Πρωτ.: Γ/ΕΞ/373/ Γ Ν Ω Μ Ο Ο Τ Η Σ Η 1/2013 ΑΡΧΗ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ Ε ΟΜΕΝΩΝ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ ΧΑΡΑΚΤΗΡΑ Αθήνα, 21-01-2013 Αριθ. Πρωτ.: Γ/ΕΞ/373/21-01-2013 Γ Ν Ω Μ Ο Ο Τ Η Σ Η 1/2013 Η Αρχή Προστασίας εδοµένων Προσωπικού Χαρακτήρα, συνήλθε µετά από πρόσκληση του

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΟΛΗ ΝΟΜΙΚΩΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ

ΣΧΟΛΗ ΝΟΜΙΚΩΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΣΧΟΛΗ ΝΟΜΙΚΩΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ Αντικείμενο του Τμήματος Το Τμήμα ασχολείται με την μελέτη των πολιτικών φαινομένων, των πολιτικών θεσμών, διαδικασιών και ανταγωνισμών.

Διαβάστε περισσότερα

Υπουργείο Εσωτερικών Δ/νση Μεταναστευτικής Πολιτικής και Κοινωνικής Ένταξης, Τμήμα Νομοθετικού Συντονισμού και Ελέγχου Ευαγγελιστρίας Αθήνα

Υπουργείο Εσωτερικών Δ/νση Μεταναστευτικής Πολιτικής και Κοινωνικής Ένταξης, Τμήμα Νομοθετικού Συντονισμού και Ελέγχου Ευαγγελιστρίας Αθήνα Αθήνα, 28 Ιουλίου 2009 Αρ. Πρωτ. : 7443.2.1/2009 Πληροφορίες : Γιάννης Μόσχος Μαρία Βουτσίνου Τηλέφωνο : 210 72 89 617 Υπουργείο Εσωτερικών Δ/νση Μεταναστευτικής Πολιτικής και Κοινωνικής Ένταξης, Τμήμα

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΗΓΙΑ 93/13/ΕΟΚ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ της 5ης Απριλίου 1993 σχετικά με τις καταχρηστικές ρήτρες των συμβάσεων που συνάπτονται με καταναλωτές

ΟΔΗΓΙΑ 93/13/ΕΟΚ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ της 5ης Απριλίου 1993 σχετικά με τις καταχρηστικές ρήτρες των συμβάσεων που συνάπτονται με καταναλωτές 21.4.93 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. L 95/29 ΟΔΗΓΙΑ 93/13/ΕΟΚ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ της 5ης Απριλίου 1993 σχετικά με τις καταχρηστικές ρήτρες των συμβάσεων που συνάπτονται με καταναλωτές

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ. σύμφωνα με το άρθρο 294 παράγραφος 6 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης

ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ. σύμφωνα με το άρθρο 294 παράγραφος 6 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ Βρυξέλλες, 24.11.2015 COM(2015) 588 final 2013/0089 (COD) ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ σύμφωνα με το άρθρο 294 παράγραφος 6 της Συνθήκης για τη λειτουργία της

Διαβάστε περισσότερα

Ν.1850 / 1989. Κύρωση του Ευρωπαϊκού Χάρτη της Τοπικής Αυτονοµίας

Ν.1850 / 1989. Κύρωση του Ευρωπαϊκού Χάρτη της Τοπικής Αυτονοµίας Ν.1850 / 1989 Κύρωση του Ευρωπαϊκού Χάρτη της Τοπικής Αυτονοµίας ΑΡΘΡΟ 1 (Πρώτο) Κυρώνεται και έχει την ισχύ που ορίζει το άρθρο 28 παράγραφος 1 του Συντάγµατος ο Ευρωπαϊκός Χάρτης της Τοπικής Αυτονοµίας,

Διαβάστε περισσότερα