Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download ""

Transcript

1 Γεώργιος Δ Ακρίβης Τμήμα Πληροφορικής Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων ΓΡΑΜΜΙΚΗ ΑΛΓΕΒΡΑ (πανεπιστημιακές παραδόσεις) ΙΩΑΝΝΙΝΑ, 2003

2 i Πρόλογος Η Γραμμική Άλγεβρα αποτελεί, μαζί με την Ανάλυση, το θεμέλιο των μαθηματικών σπουδών Στις ανάχείρας σημειώσεις μελετώνται οι βασικές έννοιες της Γραμμικής Άλγεβρας, οι οποίες είναι απαραίτητες για τις σπουδές στα Μαθηματικά Παράλληλα υπάρχουν πολλές εφαρμογές της Γραμμικής Άλγεβρας Η επίλυση μαθηματικών προβλημάτων με τη βοήθεια υπολογιστών οδηγεί, κατά κανόνα, στην επίλυση γραμμικών συστημάτων Αυτά τα θέματα αποτελούν το αντικείμενο της Αριθμητικής Γραμμικής Άλγεβρας, ενός κλάδου της Αριθμητικής Ανάλυσης, και δεν θα μας απασχολήσουν εδώ παράμόνο ευκαιριακά Αντικείμενο της Γραμμικής Άλγεβρας αποτελούν οι γραμμικοί χώροι και, προ παντός, οι γραμμικές απεικονίσεις μεταξύ γραμμικών χώρων Ουσιαστικές διαφορές μεταξύ των διαφόρων κλάδων των Μαθηματικών δεν υπάρχουν Τα εισαγωγικάμαθήματα χωρίζονται συνήθως σε δύο μέρη: τον Απειροστικό Λογισμό και τη Γραμμική Άλγεβρα Ο διαχωρισμός είναι τεχνητός και έχει εκπαιδευτικό χαρακτήρα Η βασική διαφοράμεταξύ Γραμμικής Άλγεβρας και Απειροστικού Λογισμού συνίσταται στο ότι στη Γραμμική Άλγεβρα δεν γίνεται χρήση της έννοιας του ορίου, ενώ αυτή ακριβώς η έννοια παίζει τον πρωταγωνιστικό ρόλο στον Απειροστικό Λογισμό Σε πιο προχωρημένα μαθήματα οι βασικές έννοιες της Γραμμικής Άλγεβρας και του Απειροστικού Λογισμού, δηλαδή οι γραμμικοί χώροι και οι γραμμικές απεικονίσεις αφ ενός και τα όρια αφ ετέρου, συναπαντώνται, παίζουν φερ ειπείν πρωταρχικό ρόλο στη Συναρτησιακή Ανάλυση, αλλά εμφανίζονται ακόμη και στην Αριθμητική Γραμμική Άλγεβρα κλπ Μία πρώτη μορφή των σημειώσεων αυτών γράφτηκε το 1984, για τους πρωτοετείς φοιτητές του Τμήματος Μαθηματικών του Πανεπιστημίου Κρήτης Έκτοτε οι σημειώσεις χρησιμοποιήθηκαν, κατάκαιρούς, από διάφορους συναδέλφους στα μαθήματάτους, κυρίως στο Πανεπιστήμιο Κρήτης Στην παρούσα μορφή οι σημειώσεις γράφτηκαν για τους πρωτοετείς φοιτητές του Τμήματος Μαθηματικών και Στατιστικής του Πανεπιστημίου Κύπρου

3 ii Οι σημειώσεις προέκυψαν από τη διδασκαλία του εισαγωγικού μαθήματος Γραμμικής Άλγεβρας και γράφτηκαν για έναν συγκεκριμένο σκοπό, για να διευκολύνουν τους πρωτοετείς φοιτητές στην κατανόηση των πλέον βασικών στοιχείων της Γραμμικής Άλγεβρας Δεν ήταν φιλοδοξία μας να δώσουμε ένα πλήρες σύγγραμμα Γραμμικής Άλγεβρας και δεν συμπεριλάβαμε πολλά, ιδιαίτερα σημαντικά, θέματα Γραμμικής Άλγεβρας Οι σημειώσεις περιλαμβάνουν εννέα κεφάλαια Στο πρώτο, προκαταρκτικής φύσεως, κεφάλαιο εισάγουμε συμβολισμό, κυρίως για σύνολα και απεικονίσεις, καθώς και την έννοια του σώματος, η οποία παίζει σημαντικό ρόλο στη συνέχεια Το δεύτερο και το τρίτο κεφάλαιο αφιερώνονται στους γραμμικούς χώρους και τις γραμμικές απεικονίσεις μεταξύ των, αντίστοιχα, το βασικό αντικείμενο μελέτης της Γραμμικής Άλγεβρας Στο τέταρτο κεφάλαιο δίνουμε διάφορες ιδιότητες πινάκων, του σημαντικότερου ίσως εργαλείου της Γραμμικής Άλγεβρας, και στο πέμπτο κεφάλαιο μελετάμε τις σχέσεις μεταξύ γραμμικών απεικονίσεων και πινάκων Το έκτο κεφάλαιο αφοράτα γραμμικάσυστήματα, δηλαδή τη μελέτη γραμμικών εξισώσεων" σε γραμμικούς χώρους πεπερασμένης διάστασης Στο έβδομο κεφάλαιο εισάγεται ένα άλλο χρήσιμο εργαλείο, η ορίζουσα, και μελετώνται διάφορες ιδιότητές της Το όγδοο κεφάλαιο αφιερώνεται σε γραμμικούς χώρους με εσωτερικό γινόμενο, και, τέλος, το ένατο και τελευταίο στις ιδιοτιμές και τα ιδιοδιανύσματα γραμμικών απεικονίσεων και πινάκων Σεπτέμβριος 2001 Γ Ακρίβης

4 Περιεχόμενα 1 Προκαταρκτικά: Σύνολα, Απεικονίσεις, Σώματα 1 11 Σύνολα 1 12 Απεικονίσεις 4 13 Σώματα 6 14 Ασκήσεις 11 2 Γραμμικοί Χώροι Η έννοια του γραμμικού χώρου Γραμμική εξάρτηση, βάση, διάσταση Άθροισμα και ευθύ άθροισμα γραμμικών χώρων Ασκήσεις 33 3 Γραμμικές Απεικονίσεις Η έννοια της γραμμικής απεικονίσεως Πυρήνας και εικόνα Ασκήσεις 42 4 Πίνακες Γενικάγια πίνακες Πράξεις με πίνακες Ασκήσεις 55 5 Γραμμικές Απεικονίσεις και Πίνακες Ο πίνακας μιας γραμμικής απεικονίσεως Βαθμός μιας γραμμικής απεικονίσεως, ισομορφισμοί, αλλαγή βάσεως Ασκήσεις 68 6 ΓραμμικάΣυστήματα Ομογενή γραμμικάσυστήματα 70 iii

5 iv ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 62 Ομοπαραλληλικοί υπόχωροι και μη ομογενή γραμμικάσυστήματα Η μέθοδος απαλοιφής του Gauss Ασκήσεις 86 7 Ορίζουσες Ορισμός, ύπαρξη και μονοσήμαντο της ορίζουσας Υπολογισμός οριζουσών και εφαρμογές Ασκήσεις Χώροι με Εσωτερικό Γινόμενο Η έννοια του χώρου με εσωτερικό γινόμενο Ορθοκανονικοποίηση Ασκήσεις Ιδιοτιμές, Ιδιοδιανύσματα και Διαγωνιοποίηση Ιδιοτιμές και ιδιοδιανύσματα γραμμικών απεικονίσεων Διαγωνιοποίηση πινάκων Ασκήσεις 140 Βιβλιογραφία 143 Ευρετήριο 145

6 1 Προκαταρκτικά: Σύνολα, Απεικονίσεις, Σώματα Στο προκαταρκτικής φύσεως αυτό κεφάλαιο θα εισαγάγουμε συμβολισμό και θα αναφερθούμε σε μερικές θεμελιώδεις έννοιες των σύγχρονων Μαθηματικών συγκεκριμένα, θα θυμηθούμε ορισμένα σύνολα και θα ορίσουμε τις έννοιες της απεικόνισης, της ομάδας και του σώματος Οι γραμμικοί χώροι, που αποτελούν τη βάση στη μελέτη της Γραμμικής Άλγεβρας, ορίζονται με τη βοήθεια σωμάτων Τα σώματα που παίζουν σημαντικό ρόλο στις εφαρμογές είναι δύο, το σώμα των πραγματικών αριθμών R και το σώμα των μιγαδικών αριθμών C με τις συνήθεις πράξεις πρόσθεση και πολλαπλασιασμό 11 Σύνολα Αυτή η ενότητα αναφέρεται σε μία έννοια, η οποία παίζει πολύ σημαντικό ρόλο στα σύγχρονα Μαθηματικά, την έννοια του συνόλου Εδώ θα εισαγάγουμε απλώς συμβολισμό και θα ορίσουμε ορισμένες βασικές έννοιες, οι οποίες σχετίζονται με σύνολα Ένας απλός και ακριβής τρόπος εισαγωγής του όρου σύνολο (set) στα Μαθηματικάδεν είναι δυστυχώς γνωστός Ένας ακριβής ορισμός, με τα σημερινάδεδομένα, είναι σκόπιμος μόνο σε ένα προχωρημένο στάδιο των μαθηματικών σπουδών Για τη Γραμμική Άλγεβρα και τις εφαρμογές της αρκούν, ευτυχώς, μερικάπαραδείγματα συνόλων, με τη βοήθεια των οποίων μπορούν να σχηματιστούν νέα σύνολα Τα πεπερασμένα σύνολα, δηλαδή τα σύνολα με πεπερασμένο πλήθος στοιχείων, μπορούν θεωρητικάνα δοθούν αναγράφοντας τα στοιχεία τους Συμβολίζουμε παραδείγματος χάριν με {x 1,,x n }, για κάποιον φυσικό αριθμό n, το σύνολο με στοιχεία x 1,,x n, τα οποία δεν είναι κατ ανάγκην διαφορετικά μεταξύ τους Το πιό απλό μη πεπερασμένο σύνολο είναι το σύνολο των φυσικών αριθμών, το οποίο συμβολίζουμε με N, N := {1, 2,} 1

7 2 1 ΠΡΟΚΑΤΑΡΚΤΙΚΑ: ΣΥΝΟΛΑ, ΑΠΕΙΚΟΝΙΣΕΙΣ, ΣΩΜΑΤΑ Αναφέρουμε ακόμη το σύνολο των φυσικών αριθμών μαζί με το μηδέν N 0, N 0 := {0, 1, 2,}, το σύνολο των ακεραίων αριθμών Z, Z := {0, ±1, ±2,}, και το σύνολο των ρητών αριθμών Q, Q := { p q : p, q ακέραιοι, q 0} Το σύνολο των πραγματικών αριθμών συμβολίζεται με R, το σύνολο των μιγαδικών αριθμών με C Συμβολισμοί: Έστω X ένα σύνολο Το x X σημαίνει ότι το x είναι στοιχείο του X Έστω P μία ιδιότητα τότε x XP(x) σημαίνει ότι υπάρχει ένα στοιχείο x του συνόλου X το οποίο έχει την ιδιότητα P Αντίστοιχα x XP(x) σημαίνει ότι κάθε στοιχείο του συνόλου X, συνεπώς όλα τα στοιχεία του X, έχουν την ιδιότητα P Τα σύμβολα και λέγονται ποσοδείκτες, το υπαρξιακός ποσοδείκτης και το καθολικός ποσοδείκτης Αν κάθε στοιχείο ενός συνόλου Y είναι και στοιχείο του συνόλου X, τότε το Y λέγεται υποσύνολο του X, συμβολισμός Y X Αν το Y είναι υποσύνολο του X, Y X, και, επί πλέον, υπάρχει κάποιο στοιχείο του X που δεν ανήκει στο Y, τότε το Y λέγεται γνήσιο υποσύνολο του X, συμβολισμός Y X Διαγραφή των ανωτέρω συμβόλων δηλώνει άρνηση, παραδείγματος χάριν το 5 X σημαίνει ότι το 5 δεν είναι στοιχείο του X Έστω I ένα σύνολο (σύνολο δεικτών), και για κάθε i I ένα σύνολο X i Τότε ορίζουμε την ένωση των συνόλων X i,i I,ως το σύνολο με στοιχεία όλα τα στοιχεία όλων των X i, δηλαδή ως εξής X i := {x : j I x X j }, i I και την τομή των συνόλων X i,i I, ως το σύνολο με στοιχεία τα κοινάστοιχεία όλων των X i, δηλαδή ως εξής X i := {x : j I x X j } i I

8 11 ΣΥΝΟΛΑ 3 Στην περίπτωση που το I είναι πεπερασμένο, I = {1, 2,, n}, χρησιμοποιούμε επίσης τους συμβολισμούς και X 1 X 2 X n := n i=1 X i := i I X i, X 1 X 2 X n := n i=1 X i := i I X i ως Έστω τώρα δύο σύνολα X, Y Η διαφορά του συνόλου Y από το σύνολο X ορίζεται X \ Y := {x X : x Y }, αποτελείται δηλαδή από όλα τα στοιχεία του X τα οποία δεν είναι στοιχεία του Y Το σύνολο X Y := {(x, y) :x X, y Y }, των διατεταγμένων ζευγών λέγεται καρτεσιανόγινόμενο του X επί Y Η χαρακτηριστική ιδιότητα των διατεταγμένων ζευγών είναι ότι τα (x, y) και (x,y ) είναι τότε και μόνο τότε ίσα, αν ισχύει συγχρόνως x = x και y = y (Ακριβής ορισμός με τη βοήθεια συνόλων (x, y) :={x, {x, y}}) Ανάλογα ορίζεται και το καρτεσιανό γινόμενο των συνόλων X 1,X 2,,X n, X 1 X 2 X n := {(x 1,x 2,,x n ):x i X i,i=1,,n}, ως το σύνολο των διατεταγμένων νυάδων Στην ειδική περίπτωση X 1 = X 2 = = X n = X, όταν δηλαδή όλα τα σύνολα είναι ίσα μεταξύ των, γράφουμε επίσης X n αντί για X X X Σημειώνουμε ότι ένα σύνολο περιγράφεται πλήρως από τα στοιχεία τα οποία περιέχει, αλλάακόμη και ένα μονοσύνολο, δηλαδή ένα σύνολο που περιέχει ένα μόνο στοιχείο, δεν ταυτίζεται με το στοιχείο το οποίο περιέχει φερ ειπείν το 0 και το {0} είναι διαφορετικάπράγματα Τέλος, το κενό σύνολο, δηλαδή το σύνολο που δεν έχει στοιχεία, το συμβολίζουμε με

9 4 1 ΠΡΟΚΑΤΑΡΚΤΙΚΑ: ΣΥΝΟΛΑ, ΑΠΕΙΚΟΝΙΣΕΙΣ, ΣΩΜΑΤΑ 12 Απεικονίσεις Μία άλλη βασική έννοια των Μαθηματικών, η έννοια της απεικόνισης, είναι το αντικείμενο αυτής της ενότητας Θα εισαγάγουμε απεικονίσεις και θα δούμε ορισμένες ειδικότερες περιπτώσεις απεικονίσεων Έστω X και Y σύνολα Μία προδιαγραφή f, η οποία αντιστοιχίζει σε κάθε στοιχείο x του X ακριβώς ένα στοιχείο του Y, το οποίο και συμβολίζουμε με f(x), λέγεται απεικόνιση (map) από το X στο Y Χάριν συντομίας γράφουμε f : X Y, x f(x) Μία απεικόνιση από το X στο Y είναι λοιπόν, για να ακριβολογούμε, ένα υποσύνολο του X Y, το οποίο για κάθε x X περιέχει ένα ζεύγος με πρώτο στοιχείο το x, και δεν περιέχει ζεύγη με το ίδιο πρώτο στοιχείο και διαφορετικάδεύτερα στοιχεία Το f(x) λέγεται εικόνα του x μέσω της f Το X λέγεται πεδίο ορισμού και το Y πεδίο τιμών της απεικόνισης f Έστω f : X Y μία απεικόνιση και M,N υποσύνολα των X, Y, αντίστοιχα Το σύνολο f(m) :={y Y : x My= f(x)}, το οποίο είναι φυσικάυποσύνολο του Y, καλείται εικόνα του M μέσω της f, και το σύνολο 1 f (N) :={x X : f(x) N}, λέγεται αντίστροφη εικόνα του N μέσω της f, και είναι προφανώς υποσύνολο του X Για απεικονίσεις με ιδιαίτερα σημαντικές ιδιότητες χρησιμοποιούμε ειδικούς όρους Έστω f : X Y μία απεικόνιση Η f λέγεται έφεση (απεικόνιση επί, surjection), αν η εικόνα του X μέσω της f είναι το Y, δηλαδή f(x) =Y, οπότε για κάθε y Y υπάρχει x X το οποίο η f απεικονίζει στο y, δηλαδή είναι τέτοιο ώστε y = f(x) Η f λέγεται ένεση (ένα προς ένα, injection), αν από x, x X και f(x) = f(x ) έπεται x = x, με άλλα λόγια αν x και x είναι διαφορετικάστοιχεία του X, τότε και τα f(x) και f(x ) είναι διαφορετικάστοιχεία του Y Η f λέγεται αμφιμονοσήμαντη (αμφίεση, bijection), αν είναι συγχρόνως ένεση και έφεση, δηλαδή ένα προς ένα και επί

10 12 ΑΠΕΙΚΟΝΙΣΕΙΣ 5 Αν η απεικόνιση f : X Y είναι αμφιμονοσήμαντη, τότε για κάθε y Y το σύνολο f 1 ({y}), δηλαδή η αντίστροφη εικόνα του συνόλου {y}, έχει ακριβώς ένα στοιχείο, το οποίο συμβολίζουμε με f 1 (y) Κατ αυτόν τον τρόπο ορίζεται μία απεικόνιση f 1 : Y X, η οποία καλείται αντίστροφη της f y f 1 (y), Παρατήρηση 11 Έστω f : X Y μία απεικόνιση και y Y Το σύνολο f 1 ({y}) έχει έννοια για κάθε f και είναι υποσύνολο του X Το f 1 (y) ορίζεται μόνο αν η f είναι αμφιμονοσήμαντη, και είναι στοιχείο του X Χάριν συντομίας γράφουμε πολλές φορές 1 f (y) αντί για 1 f ({y}) Έστω f : X Y και g : Y Z Η απεικόνιση g f : X Z, x g(f(x)), λέγεται σύνθεση των f και g Παρατηρήστε ότι για να ορίζεται η σύνθεση g f ζητάμε το πεδίο ορισμού της g να είναι το πεδίο τιμών της f Σημειώνουμε ακόμα ότι πεδίο ορισμού της g f είναι το πεδίο ορισμού της f, ενώ πεδίο τιμών της είναι το πεδίο τιμών της g Παραδείγματα 11 1 Η απεικόνιση id X, id X : X X, x x, λέγεται ταυτοτική απεικόνιση του X, ή ταυτότητα στο X 2 Την απεικόνιση f :[0, 2] R,f(x) :=1, αν x ρητός, και f(x) :=0, αν x άρρητος, δεν μπορούμε να την παραστήσουμε γραφικά 3 Η προδιαγραφή [0, 1] [ 1, 1], x ± x, δεν είναι απεικόνιση, γιατί, δεδομένου ενός x 0, το ± x δεν ορίζεται μονοσήμαντα

11 6 1 ΠΡΟΚΑΤΑΡΚΤΙΚΑ: ΣΥΝΟΛΑ, ΑΠΕΙΚΟΝΙΣΕΙΣ, ΣΩΜΑΤΑ Αντίθετα, η προδιαγραφή [0, 1] [0, 1], x x, είναι απεικόνιση, και μάλιστα είναι η αντίστροφη της απεικονίσεως [0, 1] [0, 1], x x 2 Θεωρούμε μία απεικόνιση f : X Y και ένα υποσύνολο M του X Η απεικόνιση g : M Y, x f(x), λέγεται περιορισμός της f στο M και συμβολίζεται με f M Οι απεικονίσεις f και g διαφέρουν μόνο ως προς το πεδίο ορισμού των, εκεί που ορίζονται και οι δύο λαμβάνουν τις ίδιες τιμές Έστω g : M Y, M X, και f : X Y δύο απεικονίσεις Αν για κάθε x M ισχύει f(x) =g(x), τότε η f λέγεται επέκταση της g 13 Σώματα Ο όρος σώμα έχει θεμελιώδη σημασία για τον ορισμό ενός γραμμικού χώρου Πριν ορίσουμε το σώμα, εισάγουμε την έννοια της ομάδας Ορισμός 11 Μία ομάδα (group) είναι ένα ζεύγος (G, ) αποτελούμενο από ένα μη κενό σύνολο G και μία πράξη στο G, δηλαδή μία απεικόνιση : G G G, (a, b) a b, με τις εξής ιδιότητες (αξιώματα ομάδας): (O 1 ) (a b) c = a (b c) για κάθε a, b, c G (προσεταιριστικός νόμος) (O 2 ) Υπάρχει ένα στοιχείο e G (ουδέτερο στοιχείο του G), τέτοιο ώστε (O 2a ) e a = a για κάθε a G, (O 2b )γιακάθεa G υπάρχει a G (αντίστροφο του a), τέτοιο ώστε να ισχύει a a = e

12 13 ΣΩΜΑΤΑ 7 Μία ομάδα (G, ) λέγεται αβελιανή (προς τιμήν του διάσημου Νορβηγού μαθηματικού Niels Henrik Abel), αν για κάθε a, b G ισχύει a b = b a (αντιμεταθετικός νόμος) Αν σε μία ομάδα (G, ) ηπράξη είναι προφανής ή άνευ σημασίας, τότε γράφουμε απλούστερα G αντί για (G, ), και ab αντί για a b Θα δούμε τώρα μερικές απλές ιδιότητες ομάδων Συγκεκριμένα, θα δούμε ότι αν το a είναι αντίστροφο του a, τότε και το a είναι αντίστροφο του a, ότι το αντίστροφο ενός στοιχείου ορίζεται μονοσήμαντα, ότι υπάρχει ακριβώς ένα ουδέτερο στοιχείο, και ότι για το ουδέτερο στοιχείο εκτός του ea = a ισχύει και ae = a για κάθε στοιχείο a της ομάδας Λήμμα 11 Έστω G μία ομάδα Τότε ισχύουν: 1 Αν a G είναι αντίστροφο στοιχείο του a, τότε ισχύει και aa = e 2 Για ένα ουδέτερο στοιχείο e G ισχύει ae = a για κάθε a G 3 Υπάρχει ακριβώς ένα ουδέτερο στοιχείο e G 4 Για κάθε a G υπάρχει ακριβώς ένα αντίστροφο στοιχείο a G, το οποίο συμβολίζουμε με a 1 Απόδειξη 1 Έστω a ένα αντίστροφο του a (το οποίο υπάρχει σύμφωνα με την (O 2b )) Τότε φυσικάθα ισχύει a a = e, και επομένως aa = e(aa )=(a a )(aa )=a (a (aa )) = a ((a a)a )=a (ea )=a a = e, όπου η πρώτη και η προτελευταία ισότητα ισχύουν λόγω της (O 2a ), η δεύτερη και η τελευταία λόγω της a a = e, η τρίτη και η τέταρτη λόγω της (O 1 ), και, τέλος, η πέμπτη λόγω του γεγονότος ότι a a = e 2 Έχουμε ae = a(a a)=(aa )a = ea = a, όπου η πρώτη ισότητα ισχύει λόγω του γεγονότος ότι a a = e, η δεύτερη λόγω της (O 1 ), η τρίτη και η τέταρτη λόγω του 1 το οποίο μόλις αποδείξαμε, και, τέλος, η τελευταία λόγω της (O 2a )

13 8 1 ΠΡΟΚΑΤΑΡΚΤΙΚΑ: ΣΥΝΟΛΑ, ΑΠΕΙΚΟΝΙΣΕΙΣ, ΣΩΜΑΤΑ 3 Έστω e, e G δύο ουδέτερα στοιχεία Τότε έχουμε e = ee = e e = e, όπου η πρώτη ισότητα ισχύει επειδή το e είναι ουδέτερο στοιχείο, η δεύτερη προκύπτει χρησιμοποιώντας το γεγονός ότι το e είναι, σύμφωνα με την πρώτη σχέση, αντίστροφο του e και μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε το 1 που αποδείξαμε προηγουμένως, και η τελευταία ισότητα ισχύει επειδή το e είναι ουδέτερο στοιχείο 4 Έστω a,a G αντίστροφα του a Τότε θα έχουμε a = a e = a (aa )=(a a)a = ea = a, όπου η πρώτη ισότητα ισχύει λόγω του 2 που αποδείξαμε προηγουμένως, η δεύτερη λόγω της aa = e, η τρίτη λόγω της (O 1 ), η προτελευταία λόγω της a a = e, και, τέλος, η τελευταία λόγω της (O 2a ) Στη συνέχεια θα δούμε ότι το (O 2 ) στον ορισμό μίας ομάδας είναι ισοδύναμο με το γεγονός ότι εξισώσεις μίας συγκεκριμένης μορφής έχουν πάντα μία λύση Ακόμη θα δούμε ότι αυτές οι λύσεις είναι μοναδικές Λήμμα 12 Έστω G ένα μη κενό σύνολο, G, και μία πράξη στο G Τότε το (G, ) είναι ομάδα, αν και μόνο αν ισχύει το (O 1 ) και για κάθε a, b G οι εξισώσεις (11) xa = b, ay = b, έχουν λύσεις x, y G Επί πλέον σε αυτή την περίπτωση οι λύσεις x, y είναι μονοσήμαντα ορισμένες Απόδειξη Θα υποθέσουμε κατ αρχήν ότι το (G, ) είναι ομάδα και θα αποδείξουμε ότι οι εξισώσεις (11) έχουν μία ακριβώς λύση Πραγματικά, με x := ba 1 και y = a 1 b έχουμε xa =(ba 1 )a = b(a 1 a)=be = b, και ay = a(a 1 b)=(aa 1 )b = eb = b, επομένως κάθε μία από τις εξισώσεις μας έχει τουλάχιστον μία λύση Έστω τώρα και x,y G λύσεις, δηλαδή x a = b, ay = b Θα αποδείξουμε ότι x = x και y = y Πραγματικάέχουμε x = x e = x (aa 1 )=(x a)a 1 = ba 1 = x,

14 13 ΣΩΜΑΤΑ 9 και y = ey =(a 1 a)y = a 1 (ay )=a 1 b = y Προχωρούμε τώρα στο αντίστροφο θα υποθέσουμε ότι οι εξισώσεις (11) έχουν λύσεις για κάθε a, b G και θα αποδείξουμε ότι το (G, ) είναι ομάδα Έστω a ένα στοιχείο του G Τότε, σύμφωνα με την υπόθεσή μας, υπάρχει ένα στοιχείο e του G τέτοιο ώστε ea = a (η λύση της εξίσωσης xa = a) Επί πλέον, για κάθε b G υπάρχει y G τέτοιο ώστε ay = b Έτσι συμπεραίνουμε ότι eb = e(ay) =(ea)y = ay = b, οπότε το e είναι ουδέτερο στοιχείο, δηλαδή ισχύει η (O 2a ) Επίσης, αφού η εξίσωση xa = e έχει λύση, έστω a, υπάρχει το αντίστροφο στοιχείο του a, για κάθε a G Συνεπώς ισχύει και η (O 2b ) Συνολικάαυτό μας λέει ότι το (G, ) είναι ομάδα Δίνουμε τώρα ορισμένα παραδείγματα ομάδων Οι αποδείξεις είναι απλές και αφήνονται ως ασκήσεις Παραδείγματα 12 1 Το (Z, +), όπου το + συμβολίζει την πρόσθεση, είναι αβελιανή ομάδα Ουδέτερο στοιχείο είναι το μηδέν, αντίστροφος του ακεραίου n είναι ο n Επίσης τα (Q, +), (R, +) είναι αβελιανές ομάδες, ενώ το (N, +) δεν είναι ομάδα, αφού δεν ικανοποιεί την (O 2 ) 2 Έστω Q := Q \{0}, R := R \{0}, Q + := {x Q : x>0}, R + := {x R : x>0} Τα ζεύγη (Q, ), (Q +, ), (R, ), και (R +, ) με τον συνήθη πολλαπλασιασμό είναι αβελιανές ομάδες Τα ζεύγη (Z, ), (N, ), με Z := Z \{0}, δεν είναι ομάδες Προχωρούμε τώρα στον ορισμό του σώματος Στον ορισμό του σώματος χρειαζόμαστε δύο πράξεις (ενώ στην ομάδα αρκούσε μία), και τρία αξιώματα, τα δύο πρώτα αναφέρονται σε κάθε μία πράξη ξεχωριστά, ενώ το τρίτο και στις δύο πράξεις Ορισμός 12 Ένα σώμα (field) είναι μία τριάδα (K, +, ) αποτελούμενη από ένα σύνολο K και δύο πράξεις + και στο K, δηλαδή δύο απεικονίσεις + :K K K, (a, b) a + b,

15 10 1 ΠΡΟΚΑΤΑΡΚΤΙΚΑ: ΣΥΝΟΛΑ, ΑΠΕΙΚΟΝΙΣΕΙΣ, ΣΩΜΑΤΑ και : K K K, (a, b) a b, με τις εξής ιδιότητες (αξιώματα σώματος): (Σ 1 )Το(K, +) είναι αβελιανή ομάδα (Το ουδέτερο στοιχείο το συμβολίζουμε με 0, το αντίστροφο ενός στοιχείου a K ως προς την πράξη + με a, και θα το αποκαλούμε στη συνέχεια αντίθετο του a) (Σ 2 )Το(K, ), με K := K \{0}, είναι αβελιανή ομάδα (Το ουδέτερο στοιχείο το συμβολίζουμε με 1, το αντίστροφο ενός στοιχείου a K ως προς την πράξη με a 1 ) (Σ 3 )Γιαa, b, c K ζητούμε να ισχύουν a(b + c) =(ab)+(ac) και (a + b)c =(ac)+(bc) (επιμεριστικοί νόμοι) Σημειώνουμε ότι, όπως διαπιστώνει κανείς αμέσως, αν ισχύει ένας από τους επιμεριστικούς νόμους, τότε ισχύει και ο άλλος Για να απλουστεύσουμε το συμβολισμό αποφεύγοντας τις πολλές παρενθέσεις, συμφωνούμε ότι ο πολλαπλασιασμός συνδέει ισχυρότερα από την πρόσθεση Έτσι οι επιμεριστικοί νόμοι γράφονται στη μορφή a(b + c) =ab + ac, (a + b)c = ac + bc Επίσης γράφουμε a b αντί για a +( b), και a αντί για b ab 1 Θα δούμε τώρα μερικές απλές ιδιότητες σωμάτων Συγκεκριμένα θα δούμε ότι το γινόμενο δύο στοιχείων ενός σώματος μηδενίζεται, αν και μόνο αν τουλάχιστον ένας από τους παράγοντες είναι μηδέν, και ακόμη ότι a( b) =( a)b = ab Λήμμα 13 Για τον πολλαπλασιασμό σε ένα σώμα K ισχύουν: 1 Για κάθε a K έχουμε 0 a = a 0=0, δηλαδή το γινόμενο του μηδενός με κάθε στοιχείο είναι μηδέν 2 Αν a, b K και ab =0, τότε είτε a =0είτε b =0

16 3 Για a, b K ισχύει a( b) =( a)b = (ab) 14 ΑΣΚΗΣΕΙΣ 11 Απόδειξη 1 Κατ αρχήν έχουμε 0 a =(0+0) a =0 a +0 a, και με βάση το Λήμμα 12 συμπεραίνουμε ότι 0 a =0 Το a 0=0αποδεικνύεται ανάλογα (έπεται όμως και από το ήδη αποδειχθέν, επειδή η ομάδα είναι αβελιανή) 2 Αν υποθέσουμε ότι a 0και b 0, τότε σύμφωνα με το (Σ 2 ) συμπεραίνουμε ότι θα ισχύει και ab 0, άτοπο 3 Έχουμε ab + a( b) =a(b +( b)) = a(b b) =a 0=0, και συμπεραίνουμε ότι a( b) = (ab) Αντίστοιχα ab +( a)b =(a +( a))b =0 b =0, επομένως ( a)b = (ab) Παραδείγματα 13 Τα (Q, +, ), (R, +, ) και (C, +, ) με τις συνήθεις πράξεις πρόσθεση και πολλαπλασιασμό είναι σώματα Το (Z, +, ) δεν είναι σώμα, αφού το (Z, ) δεν είναι ομάδα 14 Ασκήσεις 11 Προσδιορίστε το σύνολο με στοιχεία τις λύσεις της εξίσωσης x 2 5x +6=0 12 Έστω X ένα σύνολο Προσδιορίστε το καρτεσιανό γινόμενο X 13 Γιατί δεν υπάρχει το σύνολο όλων των συνόλων; [Αν συμβολίσουμε αυτό το σύνολο με X, και με Y το υποσύνολό του, το οποίο αποτελείται από όλα τα σύνολα που δεν περιέχουν τον εαυτό τους ως στοιχείο, δείξτε ότι ισχύει συγχρόνως Y Y και Y Y] 14 Θεωρούμε τη συνάρτηση, δηλαδή απεικόνιση με πραγματικές τιμές, f : R R, x x 2 Ποιο είναι το πεδίο ορισμού της, το πεδίο τιμών της, και ποια η εικόνα της, δηλαδή η εικόνα του R μέσω της f; 15 Έστω Q := Q \{0}, R := R \{0}, Q + := {x Q : x>0}, R + := {x R : x>0} Αποδείξτε ότι τα ζεύγη (Q, ), (Q +, ), (R, ), και (R +, ) με τον συνήθη

17 12 1 ΠΡΟΚΑΤΑΡΚΤΙΚΑ: ΣΥΝΟΛΑ, ΑΠΕΙΚΟΝΙΣΕΙΣ, ΣΩΜΑΤΑ πολλαπλασιασμό είναι αβελιανές ομάδες, ενώ τα ζεύγη (Z, ), (N, ), με Z := Z\{0}, δεν είναι ομάδες 16 Αποδείξτε ότι τα (Q, +, ), (R, +, ) και (C, +, ) με τις συνήθεις πράξεις πρόσθεση και πολλαπλασιασμό είναι σώματα, ενώ το (Z, +, ) δεν είναι σώμα 17 Έστω (K, +, ) ένα σώμα Αποδείξτε ότι το σύνολο K περιέχει τουλάχιστον δύο στοιχεία

18 2 Γραμμικοί Χώροι Σε αυτό το κεφάλαιο θα εισαγάγουμε μία βασική έννοια της Γραμμικής Άλγεβρας, την έννοια του γραμμικού χώρου, θα δούμε μερικές απλές ιδιότητες γραμμικών χώρων, θα εισαγάγουμε ορισμένες θεμελιώδεις έννοιες σε γραμμικούς χώρους, τις έννοιες της γραμμικής εξάρτησης, της βάσης και της διάστασης, καθώς και την έννοια του υποχώρου ενός γραμμικού χώρου και του αθροίσματος γραμμικών χώρων Θα γνωρίσουμε επίσης ορισμένες βασικές ιδιότητες γραμμικών χώρων και θα δώσουμε μερικάπαραδείγματα γραμμικών χώρων Οι γραμμικοί χώροι παίζουν καθοριστικό ρόλο γενικότερα στα Μαθηματικά, η χρήση τους δεν περιορίζεται κατάκανένα τρόπο μόνο στη Γραμμική Άλγεβρα 21 Η έννοια του γραμμικού χώρου Σε αυτή την ενότητα θα ορίσουμε την έννοια του γραμμικού χώρου και του υποχώρου ενός γραμμικού χώρου, θα δούμε ορισμένα παραδείγματα γραμμικών χώρων και θα γνωρίσουμε μερικές βασικές ιδιότητες γραμμικών χώρων Ορισμός 21 Έστω K ένα σώμα Ένας K γραμμικός χώρος, ήγραμμικός χώρος πάνω στο K, είναι μία τριάδα (X, +, ) αποτελούμενη από ένα σύνολο X, μία πράξη + στο X (πρόσθεση) + :X X X, (x, y) x + y, και μία πράξη (πολλαπλασιασμός με στοιχεία του K) : K X X, (λ, x) λ x, με τις εξής ιδιότητες (αξιώματα γραμμικού χώρου): (ΓΧ1) Το(X, +) είναι αβελιανή ομάδα (Το ουδέτερο στοιχείο 0 λέγεται μηδενικό διάνυσμα) 13

19 14 2 ΓΡΑΜΜΙΚΟΙ ΧΩΡΟΙ (ΓΧ2) Για x, y X και λ, μ K ισχύουν (a) (λ + μ) x =(λ x)+(μ x) (b) λ (x + y) =(λ x)+(λ y) (c) (λμ) x = λ (μ x) (d) 1 x = x Συνώνυμα με το γραμμικό χώρο χρησιμοποιείται και ο όρος διανυσματικός χώρος (linear space, vector space) Εφιστούμε την προσοχή του αναγνώστη στη χρήση του ιδίου συμβόλου, του 0, τόσο για το ουδέτερο στοιχείο του σώματος K, όσο και για το μηδενικό διάνυσμα του X, καθώς και του συμβόλου + για την πρόσθεση τόσο στο K όσο και στον X Η εμπειρία έχει δείξει ότι μικρή μόνο εξάσκηση αρκεί για να αποκλείσει κάθε σύγχυση που ενδεχομένως προκαλεί αυτός ο συμβολισμός στους μη εξοικειωμένους αναγνώστες Αν οι πράξεις + και είναι προφανείς ή άνευ σημασίας, τότε συχνά γράφουμε X αντί για (X, +, ) Επίσης αντί για λ x, με λ K,x X, συνήθως γράφουμε λx Για να αποφεύγουμε τις πολλές παρενθέσεις, συμφωνούμε ότι ο πολλαπλασιασμός ενός στοιχείου του K με ένα στοιχείο του X συνδέει ισχυρότερα από την πρόσθεση στο X, δηλαδή πρώτα γίνονται τέτοιοι πολλαπλασιασμοί και έπονται οι προσθέσεις στοιχείων του γραμμικού χώρου, το λx + y σημαίνει (λx)+y Στις εφαρμογές οι γραμμικοί χώροι ορίζονται σχεδόν πάντα είτε πάνω στο σώμα των πραγματικών αριθμών R είτε στο σώμα των μιγαδικών αριθμών C Γιατολόγο αυτόν και επειδή τα αποτελέσματα μπορούν πολύ εύκολα να γενικευθούν, σε αυτές τις σημειώσεις θα ασχοληθούμε μόνο με πραγματικούς γραμμικούς χώρους (δηλαδή τέτοιους ώστε K = R) είτε με μιγαδικούς γραμμικούς χώρους (K = C) Όταν στη συνέχεια θα μιλάμε για γραμμικούς χώρους, θα εννοούμε πραγματικούς γραμμικούς χώρους στην περίπτωση που χρησιμοποιούμε μιγαδικούς γραμμικούς χώρους θα το τονίζουμε ώστε να καθίσταται σαφές Παρατήρηση 21 Τα στοιχεία ενός γραμμικού χώρου λέγονται διανύσματα ή σημεία του γραμμικού χώρου Εξ ορισμού, λοιπόν, ένα διάνυσμα είναι ένα στοιχείο ενός διανυσματικού χώρου

20 21 Η ΕΝΝΟΙΑ ΤΟΥ ΓΡΑΜΜΙΚΟΥ ΧΩΡΟΥ 15 Παραδείγματα 21 1 Έστω n ένας φυσικός αριθμός Το κλασσικό παράδειγμα για έναν γραμμικό χώρο είναι ο χώρος R n των διατεταγμένων νυάδων πραγματικών αριθμών, στον οποίο η πρόσθεση και ο πολλαπλασιασμός με πραγματικούς αριθμούς ορίζονται ως εξής (x 1,,x n )+(y 1,,y n ):=(x 1 + y 1,,x n + y n ) και λ(x 1,,x n ):=(λx 1,,λx n ) Σημειώνουμε ότι τα στοιχεία του R n θα τα γράφουμε είτε ως γραμμές είτε ως στήλες, ανάλογα με το τι κάθε φορά διευκολύνει το συμβολισμό 2 Έστω a και b δύο πραγματικοί αριθμοί τέτοιοι ώστε a < b Συμβολίζουμε με C[a, b] το σύνολο τον συνεχών συναρτήσεων, που ορίζονται στο διάστημα [a, b] και παίρνουν πραγματικές τιμές, C[a, b] :={x :[a, b] R /x συνεχής} (Το C σε αυτόν το συμβολισμό προέρχεται από τον αντίστοιχο αγγλικό όρο continuous που σημαίνει συνεχής ) Με τις πράξεις x, y C[a, b] (x + y)(s) :=x(s)+y(s), s [a, b], και λ R x C[a, b] (λx)(s) :=λx(s), s [a, b], ο C[a, b] είναι γραμμικός χώρος Έτσι μια συνεχής συνάρτηση σε ένα διάστημα [a, b] είναι και διάνυσμα, ως στοιχείο του γραμμικού χώρου C[a, b]! Δηλαδή, διανύσματα δεν είναι μόνο αυτάπου μαθαίνουμε στη δευτεροβάθμια εκπαίδευση Στο επόμενο Λήμμα θα δούμε ότι το γινόμενο ενός πραγματικού αριθμού με ένα διάνυσμα μηδενίζεται, αν και μόνο αν ο πραγματικός αριθμός ή το διάνυσμα (ή αμφότερα) είναι μηδέν Επίσης θα δούμε ότι το ( 1)x είναι αντίθετο του x Λήμμα 21 Έστω (X, +, ) ένας πραγματικός γραμμικός χώρος Τότε ισχύουν: 1 Το γινόμενο ενός πραγματικού αριθμού με ένα διάνυσμα είναι το μηδενικό διάνυσμα, αν και μόνο αν είτε ο αριθμός είναι μηδέν είτε το διάνυσμα είναι το μηδενικό, δηλαδή (i) x X 0 x =0 λ R λ 0=0

21 16 2 ΓΡΑΜΜΙΚΟΙ ΧΩΡΟΙ και, αντίστροφα, (ii) ( λ R, x X, λx =0) = (λ =0 ή x =0) 2 Το γινόμενο του αριθμού 1 με ένα διάνυσμα x είναι το αντίθετο του x, δηλαδή το x, x X ( 1)x = x Απόδειξη 1 (i) Έστω x X Τότε θα έχουμε αφ ενός 0 x =(0+0) x =0 x +0 x, δηλαδή 0 x =0 x +0 x, και αφ ετέρου 0 x =0+0 x Από τις δύο αυτές σχέσεις προκύπτει, σύμφωνα με το Λήμμα 12, 0 x =0, επειδή το (X, +) είναι ομάδα Ακριβώς ανάλογα έχουμε λ 0=λ (0 + 0) = λ 0+λ 0 και λ 0=0+λ 0, και οδηγούμαστε στο συμπέρασμα λ 0=0 (ii) Αντίστροφα τώρα, υποθέτοντας ότι λ 0και λ x = 0, έχουμε x =1 x = (λ 1 λ)x = λ 1 (λx) =λ 1 0=0 2 Τώρα έχουμε x +( 1)x =1 x +( 1)x =(1+( 1))x =(1 1)x =0 x =0, οπότε, σύμφωνα με το Λήμμα 12, ισχύει ( 1)x = x Η επόμενη βασική έννοια που θέλουμε να εισαγάγουμε είναι αυτή του υποχώρου Ορισμός 22 Έστω (X, +, ) ένας γραμμικός χώρος και Y ένα μη κενό υποσύνολο του X, Y X Το Y λέγεται υπόχωρος του X, αν ισχύουν: (YΧ1) Το Y είναι κλειστό ως προς την πρόσθεση, δηλαδή αν προσθέσουμε δύο στοιχεία του παίρνουμε ξανάστοιχείο του, x, y Y x+ y Y (YΧ2) Το Y είναι κλειστό ως προς τον πολλαπλασιασμό με πραγματικούς αριθμούς, δηλαδή, αν πολλαπλασιάσουμε έναν πραγματικό αριθμό με ένα στοιχείο του Y, παίρνουμε ξανάστοιχείο του Y, λ R x Y λx Y

22 22 ΓΡΑΜΜΙΚΗ ΕΞΑΡΤΗΣΗ, ΒΑΣΗ, ΔΙΑΣΤΑΣΗ 17 Φυσικά, αν ο γραμμικός χώρος έχει ορισθεί πάνω σε ένα σώμα K, τότε το ρόλο των πραγματικών αριθμών στον προηγούμενο ορισμό παίζουν τα στοιχεία του K Λήμμα 22 Έστω (X, +, ) ένας γραμμικός χώρος και Y ένας υπόχωρος του X Τότε ο (Y,+, ), με πράξεις τους περιορισμούς των πράξεων στον X σε στοιχεία του Y, είναι γραμμικός χώρος Απόδειξη Το αξίωμα (ΓΧ2) ισχύει προφανώς στον Y, αφού ισχύει στον X Οαντιμεταθετικός και ο προσεταιριστικός νόμος ισχύουν στον Y, αφού ισχύουν στον X Αφού το Y είναι μη κενό, έχει ένα στοιχείο y Y Επομένως το μηδενικό διάνυσμα, 0=0 y, ανήκει λόγω του (ΥΧ2) στοy Έστω τώρα y Y Πάλι λόγω του (ΥΧ2) έχουμε y =( 1)y Y Σημειώνουμε ότι σε αυτή την απόδειξη χρησιμοποιήσαμε το Λήμμα 21 Δίνουμε τώρα ορισμένα παραδείγματα υποχώρων Οι αποδείξεις είναι εύκολες και παραλείπονται Συνιστάται στους φοιτητές να σκεφτούν τι παριστάνει ο υπόχωρος στο δεύτερο παράδειγμα, και να δώσουν συγκεκριμένα παραδείγματα για την τρίτη περίπτωση, όταν ο γραμμικός χώρος είναι φερ ειπείν ο R 2 Παραδείγματα 22 1 Έστω X ένας γραμμικός χώρος και 0 το μηδενικό διάνυσμα του X Το Y = {0} είναι ο μηδενικός υπόχωρος του X 2 Έστω λ R ένας σταθερός πραγματικός αριθμός Το σύνολο {(x, y) R 2 : y = λx} είναι ένας υπόχωρος του R 2 3 Έστω Y 1,Y 2 δύο υπόχωροι του X Η τομή τους Y 1 Y 2 είναι επίσης υπόχωρος του X, ενώ αντίθετα η ένωσή τους Y 1 Y 2 δεν είναι γενικάυπόχωρος του X Εύκολα μπορεί κανείς να δώσει παραδείγματα υποσυνόλων γραμμικών χώρων τα οποία έχουν την ιδιότητα (YX1) αλλάόχι την (YX2), ή αντίστροφα, συνεπώς δεν είναι υπόχωροι ενός χώρου X, βλ Άσκηση Γραμμική εξάρτηση, βάση, διάσταση Σκοπός μας σε αυτή την ενότητα είναι η εισαγωγή του όρου διάσταση, ενός μέτρου για το μέγεθος ενός γραμμικού χώρου Πριν μπορέσουμε να εισαγάγουμε

23 18 2 ΓΡΑΜΜΙΚΟΙ ΧΩΡΟΙ αυτή την έννοια, θα μιλήσουμε για γραμμική εξάρτηση ή ανεξαρτησία διανυσμάτων, θα γνωρίσουμε διάφορες συνθήκες για αυτές, και θα εισαγάγουμε την έννοια της βάσης ενός γραμμικού χώρου Ορισμός 22 Έστω X ένας γραμμικός χώρος, x 1,,x m X και λ 1,,λ m R Μία έκφραση της μορφής m λ 1 x λ m x m (= λ i x i ) λέγεται γραμμικός συνδυασμός των διανυσμάτων x 1,,x m Ορισμός 23 Έστω X ένας γραμμικός χώρος και x 1,,x m X i Τα διανύσματα x 1,,x m λέγονται γραμμικά εξαρτημένα, αν υπάρχει μη τετριμμένος γραμμικός συνδυασμός τους που είναι μηδέν, δηλαδή αν υπάρχουν πραγματικοί αριθμοί λ 1,,λ m, εκ των οποίων τουλάχιστον ένας δεν είναι μηδέν, τέτοιοι ώστε να ισχύει λ 1 x λ m x m =0 ii Τα διανύσματα x 1,,x m λέγονται γραμμικά ανεξάρτητα, αν δεν είναι γραμμικά εξαρτημένα, δηλαδή αν η ισότητα λ 1 x λ m x m =0ισχύει μόνο για λ 1 = = λ m =0, ή λ 1 x λ m x m =0 = λ 1 = = λ m =0 Δίνουμε τώρα έναν εύκολο μεν χρήσιμο δε χαρακτηρισμό γραμμικής εξάρτησης Πρόταση 21 Τα διανύσματα x 1,,x m είναι γραμμικά εξαρτημένα, αν και μόνο αν τουλάχιστον ένα από αυτά μπορεί να γραφεί ως γραμμικός συνδυασμός των υπολοίπων Απόδειξη Υποθέτουμε κατ αρχήν ότι τα x 1,,x m είναι γραμμικάεξαρτημένα Τότε θα υπάρχει μη μηδενικό στοιχείο (λ 1,,λ m ) R m τέτοιο ώστε (21) λ 1 x λ m x m =0 Επομένως υπάρχει j {1,,m} τέτοιο ώστε λ j 0 Γράφουμε την (21) στη μορφή i=1 λ j x j = m λ i x i i=1 i j

24 22 ΓΡΑΜΜΙΚΗ ΕΞΑΡΤΗΣΗ, ΒΑΣΗ, ΔΙΑΣΤΑΣΗ 19 και πολλαπλασιάζουμε αυτή τη σχέση με 1/λ j για να οδηγηθούμε στην x j = m i=1 i j λ i λ j x i, στην οποία φυσικάτο x j εκφράζεται ως γραμμικός συνδυασμός των υπολοίπων διανυσμάτων Αντίστροφα τώρα, αν υποθέσουμε ότι, για κάποιο j {1,,m}, το x j γράφεται ως γραμμικός συνδυασμός των υπολοίπων διανυσμάτων, θα έχουμε x j = m μ i x i, i=1 i j οπότε με μ j := 1 λαμβάνουμε τη σχέση μ 1 x μ m x m =0, σύμφωνα με την οποία, λόγω του ότι μ j 0, τα x 1,,x m είναι γραμμικάεξαρτημένα Προσοχή! Αν κάποια διανύσματα x 1,,x m είναι γραμμικάεξαρτημένα, αυτό δεν σημαίνει κατ ανάγκην ότι καθένα από αυτά μπορεί να γραφεί ως γραμμικός συνδυασμός των υπολοίπων Στον R 2, παραδείγματος χάριν, τα διανύσματα x 1,x 2,x 3 με x 1 =(1, 0),x 2 =(2, 0) και x 3 =(0, 1) είναι γραμμικάεξαρτημένα, το x 3 όμως δεν μπορεί να γραφεί ως γραμμικός συνδυασμός των x 1 και x 2 Παραδείγματα 23 1 Τα διανύσματα x, y, 2x + y οποιουδήποτε πραγματικού γραμμικού χώρου X είναι γραμμικάεξαρτημένα, αφού 2x + y +( 1)(2x + y) =0 2 Ιδιαίτερο ρόλο στη συνέχεια θα παίξουν τα διανύσματα του R n, τα οποία έχουν όλες τις συνιστώσες τους ίσες με το μηδέν, πλην μίας η οποία ισούται με τη μονάδα Για j {1,,n}, συμβολίζουμε με e j το διάνυσμα του R n του οποίου η συνιστώσα στη θέση j είναι μονάδα και όλες οι υπόλοιπες είναι μηδέν, e j =(0,,0, 1, 0,,0) και η μονάδα είναι στη θέση j

25 20 2 ΓΡΑΜΜΙΚΟΙ ΧΩΡΟΙ Τα διανύσματα e 1,,e n R n είναι γραμμικάανεξάρτητα Πραγματικάη σχέση λ 1 e λ n e n =0 γράφεται ισοδύναμα στη μορφή (λ 1,,λ n )=0 R n, η οποία φυσικάμας δίνει αμέσως λ 1 = = λ n =0 Για να γράψουμε τις συνιστώσες ενός διανύσματος e j κομψότερα, εισαγάγουμε ένα σύμβολο το οποίο είναι χρήσιμο γενικότερα στα Μαθηματικάκαι λέγεται σύμβολο του Kronecker ή δέλτα του Kronecker Για δύο τυχόντες ακεραίους i και j το δ ij ισούται με τη μονάδα αν i = j και με μηδέν διαφορετικά, δηλαδή { 1, αν i = j, δ ij = 0, αν i j Με αυτόν το συμβολισμό μπορούμε να γράψουμε το διάνυσμα e j R n στη μορφή e j =(δ 1j,,δ nj ) 3 Για έναν φυσικό αριθμό n, συμβολίζουμε με P n το σύνολο των πολυωνύμων μίας μεταβλητής βαθμού το πολύ n, P n := {p : R R /pπολυώνυμο βαθμού το πολύ n} Από το θεμελιώδες θεώρημα της Άλγεβρας γνωρίζουμε ότι ένα πολυώνυμο βαθμού n έχει ακριβώς n ρίζες, οι οποίες είναι γενικάμιγαδικές και στην αρίθμηση λαμβάνουμε υπ όψιν και την πολλαπλότητα των ριζών Θα δούμε τώρα ότι τα πολυώνυμα p i,p i (t) :=t i,i =0,,m, με m n, είναι γραμμικάανεξάρτητα στον P n Πραγματικά, κατ αρχήν λόγω του ότι m n έχουμε p i P n,i =0,,mΑν τώρα υποθέσουμε ότι ένας γραμμικός συνδυασμός q των p i, q = λ 1 p 1 + +λ m p m, είναι μηδέν, q =0, τότε συμπεραίνουμε ότι λ 1 = = λ m =0 Για να το δούμε αυτό, υποθέτουμε προς το παρόν ότι κάποιο λ i είναι διάφορο του μηδενός, οπότε το q θα έχει, σύμφωνα με το θεμελιώδες θεώρημα της Άλγεβρας, το πολύ m ρίζες, άτοπο αφού q =0, δηλαδή q(t) =0για κάθε t R, οπότε το q έχει άπειρες ρίζες

26 22 ΓΡΑΜΜΙΚΗ ΕΞΑΡΤΗΣΗ, ΒΑΣΗ, ΔΙΑΣΤΑΣΗ 21 Ορισμός 24 Έστω X ένας γραμμικός χώρος Λέμε ότι τα διανύσματα x 1,,x m X παράγουν το χώρο <x 1,,x m > με m <x 1,,x m >:= {x X : x = λ i x i,λ i R}, ο οποίος βέβαια αποτελεί υπόχωρο του X Θα δούμε τώρα έναν ακόμη χρήσιμο χαρακτηρισμό γραμμικής ανεξαρτησίας Πρόταση 22 Έστω X ένας γραμμικός χώρος και x 1,,x m διανύσματα του X Τότε τα ακόλουθα είναι ισοδύναμα: i Τα x 1,,x m είναι γραμμικά ανεξάρτητα ii Κάθε x < x 1,,x m > μπορεί να γραφεί κατά έναν και μόνο τρόπο ως γραμμικός συνδυασμός των x 1,,x m Απόδειξη Υποθέτουμε κατ αρχήν ότι ισχύει το i και θα αποδείξουμε ότι ισχύει και το ii Αν δεν ισχύει το ii, τότε κάποιο x < x 1,,x m > θα μπορεί να γραφεί κατάδύο τουλάχιστον τρόπους ως γραμμικός συνδυασμός των x 1,,x m, οπότε θα έχουμε m m (22) x = λ i x i = μ i x i i=1 i=1 με (λ 1,,λ m ) (μ 1,,μ m ) Από τη (22) όμως έπεται m (λ i μ i )x i =0, i=1 και λόγω της γραμμικής ανεξαρτησίας των x 1,,x m οδηγούμαστε στο συμπέρασμα λ i μ i =0,i=0,,m,δηλαδή (λ 1,,λ m )=(μ 1,,μ m ), άτοπο Επομένως το ii ισχύει Αντίστροφα τώρα υποθέτουμε ότι ισχύει το ii και θα αποδείξουμε ότι ισχύει και το i Κατ αρχήν βέβαια έχουμε 0 x x m =0 Αν υποθέσουμε προς το παρόν ότι τα x 1,,x m είναι γραμμικάεξαρτημένα, οπότε θα υπάρχει (λ 1,,λ m ) 0 R m τέτοιο ώστε λ 1 x λ m x m =0, i=1

27 22 2 ΓΡΑΜΜΙΚΟΙ ΧΩΡΟΙ δηλαδή το μηδενικό διάνυσμα μπορεί να γραφεί κατά δύο τρόπους ως γραμμικός συνδυασμός των x 1,,x m, το οποίο είναι σύμφωνα με το ii άτοπο Άρα ισχύει και το i Ιδιαίτερη σημασία έχουν γραμμικά ανεξάρτητα διανύσματα τα οποία παράγουν έναν γραμμικό χώρο Κάθε τέτοιο σύνολο διανυσμάτων αποτελεί μία βάση του χώρου Ορισμός 25 Ένα σύνολο {x 1,,x m } διανυσμάτων ενός γραμμικού χώρου X λέγεται βάση του, αν ισχύουν: (B1) X =< x 1,,x m > και (B2) (B2) τα x 1,,x m είναι γραμμικάανεξάρτητα Θα δώσουμε τώρα ορισμένα παραδείγματα βάσεων γραμμικών χώρων Θα χρησιμοποιήσουμε το συμβολισμό που εισαγάγαμε στα Παραδείγματα 23 Παραδείγματα 24 1 Το σύνολο {e 1,,e n } αποτελεί βάση του R n Πραγματικάέχουμε ήδη δει ότι τα e 1,,e n είναι γραμμικά ανεξάρτητα Επίσης, κάθε a =(a 1,,a n ) R n γράφεται, όπως διαπιστώνει κανείς αμέσως, στη μορφή a = a 1 e a n e n Στον R n υπάρχουν πολλές βάσεις Αυτή που αναφέρεται εδώ έχει ιδιαίτερη σημασία και καλείται κανονική βάση του R n 2 Το σύνολο {p 0,,p n } αποτελεί βάση του P n Πραγματικά, τη γραμμική ανεξαρτησία των p 0,,p n την έχουμε ήδη δείξει, και επί πλέον κάθε πολυώνυμο p βαθμού το πολύ n, p P n, n p(t) = a i t i i=0 γράφεται στη μορφή n p = a i p i i=0

28 22 ΓΡΑΜΜΙΚΗ ΕΞΑΡΤΗΣΗ, ΒΑΣΗ, ΔΙΑΣΤΑΣΗ 23 Δίνουμε στη συνέχεια ορισμένους χαρακτηρισμούς για να αποτελεί ένα σύνολο βάση ενός χώρου Πρόταση 23 Έστω X ένας μη μηδενικός γραμμικός χώρος, X {0}, και x 1,, x m διανύσματα του X Τότε τα ακόλουθα είναι ισοδύναμα: i {x 1,,x m } είναι βάση του X ii Τα x 1,,x m παράγουν τον X, ενώ, αν αφαιρέσουμε ένα από αυτά, όσα απομένουν δεν παράγουν τον X, δηλαδή <x 1,,x m >= X και για κάθε j {1,,m} ισχύει <x 1,,x j 1,x j+1,,x m > X iii Τα x 1,,x m είναι γραμμικά ανεξάρτητα και αν συμπεριλάβουμε σε αυτά ένα οποιοδήποτε άλλο στοιχείο του X προκύπτουν γραμμικά εξαρτημένα διανύσματα, δηλαδή για οποιοδήποτε υποσύνολο {y 1,,y n } του X το οποίο είναι γνήσιο υπερσύνολο του {x 1,, x m }, τα y 1,,y n είναι γραμμικά εξαρτημένα iv Τα x 1,,x m παράγουν τον X, και κάθε x X μπορεί να γραφεί κατά έναν μόνο τρόπο ως γραμμικός συνδυασμός των x 1,,x m Απόδειξη Θα αποδείξουμε ότι το ii έπεται από το i, το iii έπεται από το ii, το iv έπεται από το iii, και το i έπεται από το iv Αυτό αποδεικνύει την ισοδυναμία που θέλουμε, γιατί ακολουθώντας κυκλική τροχιάμπορούμε από οποιοδήποτε από αυτά να οδηγηθούμε σε οποιοδήποτε άλλο Υποθέτουμε κατ αρχήν ότι ισχύει το i και θα αποδείξουμε ότι ισχύει και το ii Υποθέτουμε προς το παρόν ότι το ii δεν ισχύει και σκοπός μας είναι να οδηγηθούμε σε άτοπο Φυσικά, αν δεν ισχύει το ii, θα υπάρχει j {1,,m} τέτοιο ώστε <x 1,,x j 1,x j+1,,x m >= X Τώρα το x j ως στοιχείο του X θα γράφεται ως γραμμικός συνδυασμός των x 1,, x j 1,x j+1,,x m, δηλαδή m x j = λ i x i Αυτό όμως σημαίνει ότι τα διανύσματα x 1,,x m είναι γραμμικάεξαρτημένα, άρα το {x 1,,x m } δεν είναι βάση του X, το οποίο αντίκειται στο i που υποθέσαμε ότι ισχύει, και έτσι οδηγηθήκαμε σε άτοπο i=1 i j

29 24 2 ΓΡΑΜΜΙΚΟΙ ΧΩΡΟΙ Υποθέτουμε τώρα ότι ισχύει το ii και θα αποδείξουμε ότι ισχύει και το iii Πρώτα θα αποδείξουμε ότι τα x 1,,x m είναι γραμμικάανεξάρτητα Αν m =1, αυτό είναι προφανές, αφού, λόγω του ότι X {0}, θα έχουμε x 1 0 Έστω λοιπόν ότι m 2 Αν τα x 1,,x m είναι γραμμικάεξαρτημένα, θα υπάρχει, σύμφωνα με την Πρόταση 21, ένα j {1,,m} τέτοιο ώστε το x j να είναι γραμμικός συνδυασμός των x 1,,x j 1,x j+1,,x m, οπότε θα ίσχυε και <x 1,,x j 1,x j+1,,x m >=< x 1,,x m >= X, άτοπο Έστω τώρα y j {x 1,,x m } Επειδή τα x 1,,x m παράγουν τον X, θα υπάρχουν πραγματικοί αριθμοί λ 1,,λ m τέτοιοι ώστε m y j = λ i x i i=1 Επομένως τα διανύσματα x 1,,x m,y j είναι γραμμικάεξαρτημένα, οπότε και τα y 1,,y n είναι γραμμικάεξαρτημένα, αφού {x 1,,x m,y j } {y 1,,y n } Στη συνέχεια υποθέτουμε ότι ισχύει το iii και θα αποδείξουμε ότι ισχύει και το iv Έστω Y ο χώρος τον οποίον παράγουν τα x 1,,x m,y :=< x 1,,x m > Πρώτα θα αποδείξουμε ότι X = Y Προφανώς ισχύει Y X Για να οδηγηθούμε στο συμπέρασμάμας αρκεί συνεπώς να αποδείξουμε ότι X Y Έστω λοιπόν x X, x 0 Αν x {x 1,,x m } τότε θα ισχύει φυσικάκαι x Y Αν x {x 1,,x m }, τότε τα διανύσματα x 1,,x m,xθα είναι γραμμικάεξαρτημένα, θα ισχύει δηλαδή m (23) λx + λ i x i =0, (λ, λ 1,,λ m ) 0 i=1 Αν τώρα λ =0, τότε η (23) δίνει m λ i x i =0, (λ 1,,λ m ) 0, i=1 δηλαδή ότι τα x 1,,x m είναι γραμμικάεξαρτημένα, άτοπο Επομένως λ 0, και σύμφωνα με τη (23) θα ισχύει m x = ( λ i λ )x i, δηλαδή x Y Άρα X = Y i=1

30 22 ΓΡΑΜΜΙΚΗ ΕΞΑΡΤΗΣΗ, ΒΑΣΗ, ΔΙΑΣΤΑΣΗ 25 Επί πλέον, σύμφωνα με την Πρόταση 22, κάθε x X γράφεται κατά έναν το πολύ τρόπο ως γραμμικός συνδυασμός των διανυσμάτων x 1,,x m, αφού αυτάείναι γραμμικάανεξάρτητα Αλλά, αφού τα x 1,,x m παράγουν τον X, κάθε x X γράφεται ως γραμμικός συνδυασμός τους Συμπερασματικά, κάθε x X γράφεται κατά έναν ακριβώς τρόπο ως γραμμικός συνδυασμός των διανυσμάτων x 1,,x m Τέλος, σύμφωνα με την Πρόταση 22, το i έπεται από το iv, και κατ αυτόν τον τρόπο ολοκληρώνεται ο κύκλος Ως μία απλή συνέπεια του προηγουμένου Θεωρήματος, θα δούμε τώρα ότι από ένα σύνολο διανυσμάτων που παράγουν έναν χώρο μπορούμε να επιλέξουμε ορισμένα που αποτελούν βάση του Πόρισμα 21 Έστω X ένας μη μηδενικός γραμμικός χώρος, X {0}, και x 1,, x m X διανύσματα που παράγουν το χώρο X Τότε υπάρχει ένα υποσύνολο {i 1,, i n } του {1,,m} τέτοιο ώστε το σύνολο {x i1,,x in } να είναι βάση του X Απόδειξη Αν τα x 1,,x m X είναι γραμμικάανεξάρτητα, τότε το {x 1,,x m } αποτελεί βάση του X Αν τα x 1,,x m X είναι γραμμικάεξαρτημένα, τότε τουλάχιστον ένα εξ αυτών γράφεται ως γραμμικός συνδυασμός των υπολοίπων Χωρίς περιορισμό της γενικότητας μπορούμε να δεχθούμε ότι το x m είναι γραμμικός συνδυασμός των x 1,, x m 1, γιατί αυτό επιτυγχάνεται πάντα με αλλαγή της αρίθμησης Τότε τα x 1,,x m 1 θα παράγουν φυσικά τον X, < x 1,,x m 1 >= X Επαναλαμβάνουμε τώρα την ίδια διαδικασία Αυτό μπορεί να επαναληφθεί το πολύ m 1 φορές, γιατί υποθέσαμε ότι ο X είναι μη μηδενικός γραμμικός χώρος, οπότε σε κάποιο στάδιο θα οδηγηθούμε σε γραμμικάανεξάρτητα διανύσματα x i1,,x in τα οποία επιπρόσθετα θα παράγουν τον X, οπότε το σύνολο {x i1,,x in } θα είναι βάση του X Η βασική έννοια που θέλουμε να εισαγάγουμε στη συνέχεια είναι αυτή της διάστασης ενός γραμμικού χώρου, η οποία αποτελεί ένα μέτρο του μεγέθους ενός χώρου Η διάσταση είναι το πλήθος των στοιχείων μίας βάσης του χώρου, για να μπορεί όμως να ορισθεί πρέπει να αποδείξουμε πρώτα ότι όλες οι βάσεις ενός γραμμικού χώρου έχουν το ίδιο πλήθος στοιχείων

31 26 2 ΓΡΑΜΜΙΚΟΙ ΧΩΡΟΙ Θα προχωρήσουμε σε τρία βήματα Τα πρώτα δύο θα μας δώσουν προκαταρκτικά αποτελέσματα, τα οποία εν συνεχεία θα μας οδηγήσουν εύκολα στο επιθυμητό αποτέλεσμα ότι πράγματι όλες οι βάσεις ενός γραμμικού χώρου έχουν το ίδιο πλήθος στοιχείων Σύμφωνα με το πρώτο προκαταρκτικό αποτέλεσμα, ξεκινώντας από μία βάση και αντικαθιστώντας ένα στοιχείο της με έναν γραμμικό συνδυασμό των στοιχείων της βάσης στον οποίον το αρχικό στοιχείο της βάσης συνεισφέρει ουσιαστικά, με έννοια που γίνεται σαφής στό Λήμμα που ακολουθεί, οδηγούμαστε πάλι σε βάση του χώρου μας Στο δεύτερο προκαταρκτικό αποτέλεσμα θα δούμε ότι μπορούμε να αντικαταστήσουμε περισσότερα στοιχεία μιας βάσης με κατάλληλα άλλα στοιχεία και να ξαναπάρουμε βάση Αυτό το τελευταίο αποτέλεσμα αποτελεί το ουσιαστικό βήμα στην προσπάθειά μας, άμεση συνέπειά του είναι μετά το γεγονός ότι οι βάσεις έχουν το ίδιο πλήθος στοιχείων Λήμμα 23 Έστω X ένας γραμμικός χώρος και {x 1,,x m } μία βάση του X Έστω y X, (24) y = λ 1 x λ m x m Αν λ j 0στην παράσταση (24), για κάποιο j {1,,m}, τότε και το σύνολο που προκύπτει από τη βάση αντικαθιστώντας το x j με το y, δηλαδή το {x 1,,x j 1,y,x j+1,,x m }, αποτελεί ξανά βάση του X Απόδειξη Χωρίς βλάβη της γενικότητας μπορούμε να δεχθούμε ότι j =1, γιατί αυτό επιτυγχάνεται πάντα με αλλαγή της αρίθμησης Δεχόμαστε λοιπόν ότι λ 1 0, και θέλουμε να αποδείξουμε ότι το σύνολο {y, x 2,,x m } αποτελεί βάση του X Κατ αρχήν η (24) δίνει τώρα (25) x 1 = 1 λ 1 y + m i=2 ( λ i λ 1 )x i Έστω x X Τότε φυσικάτο x γράφεται ως γραμμικός συνδυασμός των x 1,, x m, (26) x = μ 1 x μ m x m

32 22 ΓΡΑΜΜΙΚΗ ΕΞΑΡΤΗΣΗ, ΒΑΣΗ, ΔΙΑΣΤΑΣΗ 27 Χρησιμοποιώντας την (25) στην (26) λαμβάνουμε (27) x = μ m 1 λ i y + (μ i μ 1 )x i, λ 1 λ 1 i=2 και συμπεραίνουμε ότι τα διανύσματα y, x 2,,x m παράγουν τον X, < y, x 2,, x m >= X Απομένει τώρα να αποδείξουμε τη γραμμική ανεξαρτησία των y, x 2,,x m Έστω ότι (28) αy + α 2 x α m x m =0 Χρησιμοποιώντας την (24) στην (28) λαμβάνουμε m (29) αλ 1 x 1 + (αλ i + α i )x i =0 i=2 Λόγω της γραμμικής ανεξαρτησίας των x 1,,x m, η (29) δίνει αλ 1 =0και αλ i + α i =0,i =2,,m Λαμβάνοντας υπ όψιν την υπόθεσή μας λ 1 0, συμπεραίνουμε αμέσως ότι α =0,α i =0,i =2,,m, δηλαδή τα y, x 2,,x m είναι πράγματι γραμμικάανεξάρτητα Ακολουθεί το δεύτερο και ουσιαστικό προκαταρκτικό αποτέλεσμα Θεώρημα 21 Έστω {x 1,,x n } μία βάση ενός γραμμικού χώρου X, και y 1,, y m X γραμμικά ανεξάρτητα διανύσματα Τότε ισχύει m n, και υπάρχουν j 1,,j m {1,,n} τέτοια ώστε αντικαθιστώντας στη βάση το x j1 με το y 1, και ούτω καθ εξής, και το x jm με το y m, προκύπτει ξανά μία βάση του X Αλλάζοντας κατάλληλα την αρίθμηση, αν χρειάζεται, έτσι ώστε j 1 =1,,j m = m, παίρνουμε τη βάση {y 1,,y m,x m+1,,x n } του X Απόδειξη Η απόδειξη θα δοθεί επαγωγικάως προς m Για m =1το αποτέλεσμα αποδείχθηκε στο Λήμμα 23 Υποθέτουμε στη συνέχεια ότι το αποτέλεσμα ισχύει για m 1 και θα αποδείξουμε ότι ισχύει και για m Τα διανύσματα y 1,,y m 1 είναι γραμμικάανεξάρτητα, σύμφωνα με την υπόθεση, και με κατάλληλη αρίθμηση των διανυσμάτων x 1,,x n το σύνολο {y 1,,y m 1,x m,,x n } αποτελεί βάση του X, και φυσικάισχύει m 1 n Αν τώρα ίσχυε m 1=n, τότε το σύνολο {y 1,,y m 1 } θα ήταν βάση του X, και, σύμφωνα με την Πρόταση 23 iii, τα διανύσματα y 1,,y m θα ήταν γραμμικά

33 28 2 ΓΡΑΜΜΙΚΟΙ ΧΩΡΟΙ εξαρτημένα Αυτό όμως αντίκειται στην υπόθεσή μας, άρα είναι άτοπο, οπότε m 1 <n,συνεπώς m n Αφού τώρα <y 1,,y m 1,x m,,x n >= X, υπάρχουν πραγματικοί αριθμοί λ 1,,λ n τέτοιοι ώστε (210) y m = λ 1 y λ m 1 y m 1 + λ m x m + + λ n x n Στη (210) δεν μπορεί να ισχύει λ m = = λ n =0, αφού τα y 1,,y m είναι γραμμικά ανεξάρτητα Με κατάλληλη αρίθμηση των x m,,x n μπορούμε να επιτύχουμε λ m 0 Σύμφωνα με το Λήμμα 23 μπορούμε τώρα να αντικαταστήσουμε το x m με το y m και το {y 1,,y m,x m+1,,x n } να αποτελεί βάση του X, γεγονός που ολοκληρώνει την απόδειξη Είμαστε τώρα έτοιμοι να αποδείξουμε ότι δύο βάσεις ενός γραμμικού χώρου έχουν το ίδιο πλήθος στοιχείων Πόρισμα 22 Έστω {x 1,,x n } και {y 1,,y m } δύο βάσεις ενός γραμμικού χώρου X Τότε ισχύει m = n Απόδειξη Αφού το σύνολο {x 1,,x n } είναι βάση του X και τα y 1,,y m X είναι γραμμικάανεξάρτητα, σύμφωνα με το Θεώρημα 21 θα ισχύει m n Ακριβώς αντίστοιχα θα ισχύει και n m, οπότε m = n Σύμφωνα με το Θεώρημα 21 και το Πόρισμα 22, είναι προφανές ότι, αν σε έναν γραμμικό χώρο X υπάρχει μία βάση {x 1,,x n }, τότε όλες οι βάσεις του X έχουν n στοιχεία, και στον X δεν υπάρχουν n +1γραμμικάανεξάρτητα διανύσματα Με βάση αυτά τα αποτελέσματα μπορούμε τώρα να εισαγάγουμε την έννοια της διάστασης Ορισμός 26 Έστω X ένας γραμμικός χώρος Τότε το dim X, 0, αν X = {0} n, αν υπάρχει μία βάση του X με n στοιχεία, dim X :=, αν για κάθε m N υπάρχουν m γραμμικάανεξάρτητα διανύσματα του X,

34 23 ΆΘΡΟΙΣΜΑ ΚΑΙ ΕΥΘΥ ΑΘΡΟΙΣΜΑ ΓΡΑΜΜΙΚΩΝ ΧΩΡΩΝ 29 λέγεται διάσταση (dimension) του γραμμικού χώρου X Στην περίπτωση που η διάσταση ενός γραμμικού χώρου είναι μηδέν ή ένας φυσικός αριθμός, λέμε ότι ο χώρος είναι πεπερασμένης διάστασης, διαφορετικά ο χώρος λέγεται απειροδιάστατος Όπως είδαμε στα Παραδείγματα 24, για n N, το σύνολο {e 1,,e n } αποτελεί βάση του R n Επομένως η διάσταση του R n είναι n, dim R n = n Άμεση συνέπεια του Θεωρήματος 21 είναι και το επόμενο αποτέλεσμα Θεώρημα 22 Έστω X ένας γραμμικός χώρος πεπερασμένης διάστασης Αν y 1,,y m X είναι γραμμικά ανεξάρτητα διανύσματα, τότε υπάρχει βάση του X η οποία περιέχει τα y 1,,y m Η εύκολη απόδειξη του επομένου αποτελέσματος αφήνεται ως άσκηση, βλ την Άσκηση 27 Λήμμα 24 Έστω X ένας γραμμικός χώρος διάστασης n Τότε ισχύουν: 1 Αν y 1,,y n X είναι γραμμικά ανεξάρτητα διανύσματα, τότε {y 1,,y n } είναι βάση του X 2 Έστω Y ένας υπόχωρος του X Τότε: i dim Y dim X ii Αν dim Y =dimx, τότε Y = X Προσοχή! Σε περίπτωση απειροδιάστατου χώρου X, το ii στο δεύτερο μέρος του Λήμματος 24 δεν ισχύει Δηλαδή υπάρχουν γνήσιοι υπόχωροι Y του X τέτοιοι ώστε dim Y =dimx = 23 Άθροισμα και ευθύ άθροισμα γραμμικών χώρων Σε αυτή την ενότητα θα εισαγάγουμε τις έννοιες του αθροίσματος και του ευθέος αθροίσματος, και θα δούμε ορισμένες σχέσεις μεταξύ των διαστάσεων των αντίστοιχων γραμμικών χώρων Ορισμός 27 Έστω X ένας γραμμικός χώρος, και Y,Z υπόχωροι του X ΟχώροςY +Z, Y + Z := {x X : x = y + z με y Y και z Z}, λέγεται άθροισμα των Y και Z Ο Y + Z είναι προφανώς υπόχωρος του X

35 30 2 ΓΡΑΜΜΙΚΟΙ ΧΩΡΟΙ Προσοχή! Το άθροισμα δύο γραμμικών χώρων δεν πρέπει να συγχέεται με την ένωση Y Z Το Y Z δεν είναι γενικάγραμμικός χώρος, βλ Άσκηση 23 Όσον αφοράτη διάσταση του αθροίσματος γραμμικών χώρων, έχουμε το εξής αποτέλεσμα: Πρόταση 24 Έστω X ένας γραμμικός χώρος πεπερασμένης διάστασης, και Y,Z υπόχωροι του X Τότε ισχύει dim (Y + Z) =dimy +dimz dim (Y Z) Απόδειξη Έστω ότι τα σύνολα Y και Z έχουν μη μηδενική τομή, Y Z {0}, και έστω {x 1,,x n } μια βάση του Y Z Σύμφωνα με το Θεώρημα 21 υπάρχουν y 1,,y l Y και z 1,,z m Z τέτοια ώστε τα σύνολα {x 1,,x n,y 1,,y l } και {x 1,,x n,z 1,,z m } να αποτελούν βάσεις των Y και Z, αντίστοιχα Αρκεί τώρα να αποδείξουμε ότι το σύνολο {x 1,,x n,y 1,,y l,z 1,,z m } αποτελεί βάση του Y + Z, γιατί τότε θα έχουμε προφανώς dim (Y + Z) =n + l + m =(l + n)+(m + n) n =dimy +dimz dim (Y Z) Πρώτα θα αποδείξουμε ότι Y + Z < x 1,,x n,y 1,,y l,z 1,,z m > Έστω λοιπόν ένα x Y + Z Τότε το x θα γράφεται στη μορφή x = y + z, με y Y και z Z, οπότε αν y = λ 1 x λ n x n + μ 1 y μ l y l και z = λ 1x λ nx n + μ 1z μ mz m, θα έχουμε x =(λ 1 + λ 1)x 1 + +(λ n + λ n)x n + μ 1 y μ l y l + μ 1z μ mz m, επομένως x < x 1,,x n,y 1,,y l,z 1,,z m >

36 23 ΆΘΡΟΙΣΜΑ ΚΑΙ ΕΥΘΥ ΑΘΡΟΙΣΜΑ ΓΡΑΜΜΙΚΩΝ ΧΩΡΩΝ 31 Μένει τώρα να αποδείξουμε ότι τα x 1,,x n,y 1,,y l,z 1,,z m είναι γραμμικά ανεξάρτητα Έστω λοιπόν ότι λ 1 x λ n x n + μ 1 y μ l y l + μ 1z μ mz m =0 Θέτοντας (211) y := λ 1 x λ n x n + μ 1 y μ l y l, η προηγούμενη σχέση μας δίνει (212) y = (μ 1z μ mz m ) Οι (211) και (212) δίνουν y Y και y Z, αντίστοιχα, οπότε φυσικά y Y Z Συνεπώς υπάρχουν πραγματικοί αριθμοί λ 1,,λ n τέτοιοι ώστε (213) y = λ 1x λ nx n Λόγω της γραμμικής ανεξαρτησίας των x 1,,x n,y 1,,y l, το y γράφεται, σύμφωνα με την Πρόταση 22, κατάμοναδικό τρόπο ως γραμμικός συνδυασμός τους, και επομένως οι (211) και (213) δίνουν (214) λ i = λ i, i =1,,n, και μ i =0, i =1,,l Αντίστοιχα, λόγω της γραμμικής ανεξαρτησίας των x 1,,x n,z 1,,z m, από τις (212) και (213) λαμβάνουμε (215) λ 1 = = λ n = μ 1 = = μ m =0 Οι (214) και (215) μας δίνουν τη γραμμική ανεξαρτησία των x 1,,x n,y 1,,y l, z 1,,z m Στην περίπτωση Y Z = {0} η απόδειξη είναι ανάλογη Ορισμός 28 Έστω X ένας γραμμικός χώρος, και Y,Z υπόχωροι του X Αν η τομή των Y και Z είναι μηδενική, Y Z = {0}, τότε το άθροισμα των Y και Z λέγεται ευθύ άθροισμα και συμβολίζεται με Y Z Στη συνέχεια θα δούμε έναν χαρακτηρισμό για να είναι ένα άθροισμα ευθύ Συγκεκριμένα θα αποδείξουμε ότι ένα άθροισμα είναι ευθύ, αν και μόνο αν κάθε στοιχείο του αθροίσματος γράφεται κατά μοναδικό τρόπο ώς άθροισμα στοιχείων των χώρων που προσθέτουμε

37 32 2 ΓΡΑΜΜΙΚΟΙ ΧΩΡΟΙ Πρόταση 25 Έστω X ένας γραμμικός χώρος και Y,Z υπόχωροι του X Τότε τα ακόλουθα είναι ισοδύναμα: i X = Y Z ii Για κάθε x X υπάρχει ακριβώς ένα y Y και ακριβώς ένα z Z τέτοια ώστε x = y + z Απόδειξη Υποθέτουμε κατ αρχήν ότι ισχύει το i και θα αποδείξουμε ότι ισχύει και το ii Υποθέτουμε δηλαδή ότι Y Z = {0} Έστω λοιπόν x X Η ύπαρξη y Y και z Z τέτοιων ώστε x = y + z έπεται από τον ορισμό του αθροίσματος Υποθέτουμε τώρα ότι υπάρχουν και y Y και z Z τέτοια ώστε x = y + z Τότε φυσικάθα έχουμε y + z = y + z, επομένως (216) y y = z z Στο αριστερό μέλος της (216) έχουμε προφανώς ένα στοιχείο του Y και στο δεξιό της μέλος ένα στοιχείο του Z, συνεπώς και στα δύο μέλη της έχουμε ένα στοιχείο τηςτομήςτωνy και Z, Y Z Επειδή η εν λόγω τομή περιέχει μόνο το μηδενικό διάνυσμα, συμπεραίνουμε ότι y y = z z =0, οπότε y = y και z = z, γεγονός που αποδεικνύει το ii Αντίστροφα τώρα υποθέτουμε ότι ισχύει το ii και θα αποδείξουμε ότι ισχύει και το i Αν το άθροισμα δεν ήταν ευθύ, η τομή των Y και Z θα περιείχε ένα μη μηδενικό στοιχείο x, x Y Z Τότε όμως 0=0+0και0 =x x, το οποίο αντίκειται στο ii, άρα είναι άτοπο Επομένως Y Z = {0}, οπότε το άθροισμα είναι ευθύ Η απόδειξη του επομένου αποτελέσματος έπεται αμέσως συνδυάζοντας τις Προτάσεις 24 και 25, και γιαυτό παραλείπεται Πρόταση 26 Έστω X ένας γραμμικός χώρος πεπερασμένης διαστάσεως και Y,Z υπόχωροι του X Τότε τα ακόλουθα είναι ισοδύναμα: i X = Y Z ii X = Y + Z και dim X =dimy +dimz iii Y Z = {0} και dim X =dimy +dimz Θα δούμε τώρα ότι αν X είναι ένας γραμμικός χώρος πεπερασμένης διάστασης και Y ένας υπόχωρός του, τότε υπάρχει υπόχωρος Z του X τέτοιος ώστε το X να

(a + b) + c = a + (b + c), (ab)c = a(bc) a + b = b + a, ab = ba. a(b + c) = ab + ac

(a + b) + c = a + (b + c), (ab)c = a(bc) a + b = b + a, ab = ba. a(b + c) = ab + ac Σημειώσεις μαθήματος Μ1212 Γραμμική Άλγεβρα ΙΙ Χρήστος Κουρουνιώτης ΤΜΗΜΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ 2014 Κεφάλαιο 1 Διανυσματικοί Χώροι Στο εισαγωγικό μάθημα Γραμμικής Άλγεβρας ξεκινήσαμε μελετώντας

Διαβάστε περισσότερα

Εφαρμοσμένα Μαθηματικά ΙΙ

Εφαρμοσμένα Μαθηματικά ΙΙ Τμήμα Μηχανολόγων Μηχανικών Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας Εφαρμοσμένα Μαθηματικά ΙΙ Διανυσματικοί Χώροι Ιωάννης Λυχναρόπουλος Μαθηματικός, MSc, PhD Διανυσματικός Χώρος επί του F Αλγεβρική δομή που αποτελείται

Διαβάστε περισσότερα

Εφαρμοσμένα Μαθηματικά ΙΙ

Εφαρμοσμένα Μαθηματικά ΙΙ Τμήμα Μηχανολόγων Μηχανικών Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας Εφαρμοσμένα Μαθηματικά ΙΙ Διανυσματικοί Χώροι Ιωάννης Λυχναρόπουλος Μαθηματικός, MSc, PhD Διανυσματικός Χώρος επί του F Αλγεβρική δομή που αποτελείται

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1: Πρότυπα. x y x z για κάθε x, y, R με την ιδιότητα 1R. x για κάθε x R, iii) υπάρχει στοιχείο 1 R. ii) ( x y) z x ( y z)

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1: Πρότυπα. x y x z για κάθε x, y, R με την ιδιότητα 1R. x για κάθε x R, iii) υπάρχει στοιχείο 1 R. ii) ( x y) z x ( y z) ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1: Πρότυπα Στο κεφάλαιο αυτό θα υπενθυμίσουμε τις βασικές έννοιες που αφορούν πρότυπα πάνω από ένα δακτύλιο Θα περιοριστούμε στα πλέον απαραίτητα για αυτά που ακολουθούν στα άλλα κεφάλαια Η κατευθυντήρια

Διαβάστε περισσότερα

Εφαρμοσμένα Μαθηματικά ΙΙ 9ο Σετ Ασκήσεων (Λύσεις) Διανυσματικοί Χώροι

Εφαρμοσμένα Μαθηματικά ΙΙ 9ο Σετ Ασκήσεων (Λύσεις) Διανυσματικοί Χώροι Εφαρμοσμένα Μαθηματικά ΙΙ 9ο Σετ Ασκήσεων (Λύσεις) Διανυσματικοί Χώροι Επιμέλεια: Ι. Λυχναρόπουλος. Δείξτε ότι ο V R εφοδιασμένος με τις ακόλουθες πράξεις (, a b) + (, d) ( a+, b+ d) και k ( ab, ) ( kakb,

Διαβάστε περισσότερα

ΓΡΑΜΜΙΚΗ ΑΛΓΕΒΡΑ (ΗΥ-119)

ΓΡΑΜΜΙΚΗ ΑΛΓΕΒΡΑ (ΗΥ-119) ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΣΧΟΛΗ ΘΕΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΩΝ ΙΩΑΝΝΗΣ Α. ΤΣΑΓΡΑΚΗΣ ΓΡΑΜΜΙΚΗ ΑΛΓΕΒΡΑ (ΗΥ-119) ΜΕΡΟΣ 5: ΔΙΑΝΥΣΜΑΤΙΚΟΙ ΥΠΟΧΩΡΟΙ ΓΡΑΜΜΙΚΗ ΑΝΕΞΑΡΤΗΣΙΑ ΒΑΣΕΙΣ & ΔΙΑΣΤΑΣΗ Δ.Χ. ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ

Διαβάστε περισσότερα

Τα παρακάτω σύνολα θα τα θεωρήσουμε γενικά γνωστά, αν και θα δούμε πολλές από τις ιδιότητές τους: N Z Q R C

Τα παρακάτω σύνολα θα τα θεωρήσουμε γενικά γνωστά, αν και θα δούμε πολλές από τις ιδιότητές τους: N Z Q R C Κεφάλαιο 1 Εισαγωγικές έννοιες Στο κεφάλαιο αυτό θα αναφερθούμε σε ορισμένες έννοιες, οι οποίες ίσως δεν έχουν άμεση σχέση με τους διανυσματικούς χώρους, όμως θα χρησιμοποιηθούν αρκετά κατά τη μελέτη τόσο

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 4 Διανυσματικοί Χώροι

Κεφάλαιο 4 Διανυσματικοί Χώροι Κεφάλαιο Διανυσματικοί Χώροι Διανυσματικοί χώροι - Βασικοί ορισμοί και ιδιότητες Θεωρούμε τρία διαφορετικά σύνολα: Διανυσματικοί Χώροι α) Το σύνολο διανυσμάτων (πινάκων με μία στήλη) με στοιχεία το οποίο

Διαβάστε περισσότερα

Τι είναι βαθμωτό μέγεθος? Ένα μέγεθος που περιγράφεται μόνο με έναν αριθμό (π.χ. πίεση)

Τι είναι βαθμωτό μέγεθος? Ένα μέγεθος που περιγράφεται μόνο με έναν αριθμό (π.χ. πίεση) TETY Εφαρμοσμένα Μαθηματικά Ενότητα ΙΙ: Γραμμική Άλγεβρα Ύλη: Διανυσματικοί χώροι και διανύσματα, μετασχηματισμοί διανυσμάτων, τελεστές και πίνακες, ιδιοδιανύσματα και ιδιοτιμές πινάκων, επίλυση γραμμικών

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΓΡΑΜΜΙΚΗΣ ΑΛΓΕΒΡΑΣ. ρ Χρήστου Νικολαϊδη

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΓΡΑΜΜΙΚΗΣ ΑΛΓΕΒΡΑΣ. ρ Χρήστου Νικολαϊδη ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΓΡΑΜΜΙΚΗΣ ΑΛΓΕΒΡΑΣ ρ Χρήστου Νικολαϊδη Δεκέμβριος Περιεχόμενα Κεφάλαιο : σελ. Τι είναι ένας πίνακας. Απλές πράξεις πινάκων. Πολλαπλασιασμός πινάκων.

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 1 Πρότυπα. Στο κεφάλαιο αυτό εισάγουμε την έννοια του προτύπου πάνω από δακτύλιο.

Κεφάλαιο 1 Πρότυπα. Στο κεφάλαιο αυτό εισάγουμε την έννοια του προτύπου πάνω από δακτύλιο. Κεφάλαιο Πρότυπα Στο κεφάλαιο αυτό εισάγουμε την έννοια του προτύπου πάνω από δακτύλιο Ορισμοί και Παραδείγματα Παραδοχές Στo βιβλίο αυτό θα κάνουμε τις εξής παραδοχές Χρησιμοποιούμε προσθετικό συμβολισμό

Διαβάστε περισσότερα

Περιεχόμενα. Πρόλογος 3

Περιεχόμενα. Πρόλογος 3 Πρόλογος Η Γραμμική Άλγεβρα είναι ένα σημαντικό συστατικό στο πρόγραμμα σπουδών, όχι μόνο των Μαθηματικών, αλλά και άλλων τμημάτων, όπως είναι το τμήμα Φυσικής, Χημείας, των τμημάτων του Πολυτεχνείου,

Διαβάστε περισσότερα

Ε Μέχρι 18 Μαΐου 2015.

Ε Μέχρι 18 Μαΐου 2015. Ε Μέχρι 18 Μαΐου 2015. 1 Αντικείμενα: δακτύλιοι Fraleigh, 4.1. Ορισμός έννοιας «δακτυλίου». Χαρακτηρισμοί δακτυλίων και στοιχείων αυτών: Δακτύλιος R Στοιχεία δακτυλίου R / (= δεν έχει μηδενοδιαιρέτες άρα

Διαβάστε περισσότερα

Γραμμική Άλγεβρα και Μαθηματικός Λογισμός για Οικονομικά και Επιχειρησιακά Προβλήματα

Γραμμική Άλγεβρα και Μαθηματικός Λογισμός για Οικονομικά και Επιχειρησιακά Προβλήματα Γραμμική Άλγεβρα και Μαθηματικός Λογισμός για Οικονομικά και Επιχειρησιακά Προβλήματα Ενότητα: Διανυσματικοί Χώροι και Υπόχωροι: Βάσεις και Διάσταση Ανδριανός Ε Τσεκρέκος Τμήμα Λογιστικής & Χρηματοοικονομικής

Διαβάστε περισσότερα

Ασκήσεις3 Διαγωνίσιμες Γραμμικές Απεικονίσεις

Ασκήσεις3 Διαγωνίσιμες Γραμμικές Απεικονίσεις Ασκήσεις 5 Βασικά σημεία Ιδιότητες ιδιόχωρων: Έστω,, Ισχύουν τα εξής Ασκήσεις Διαγωνίσιμες Γραμμικές Απεικονίσεις κάποιες διακεκριμένες ιδιοτιμές της γραμμικής απεικόνισης : V V, όπου o Αν v v 0, όπου

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2: Ημιαπλοί Δακτύλιοι

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2: Ημιαπλοί Δακτύλιοι ΚΕΦΑΛΑΙΟ : Ημιαπλοί Δακτύλιοι Είδαμε στο κύριο θεώρημα του προηγούμενου κεφαλαίου ότι κάθε δακτύλιος διαίρεσης έχει την ιδιότητα κάθε πρότυπο είναι ευθύ άθροισμα απλών προτύπων Εδώ θα χαρακτηρίσουμε όλους

Διαβάστε περισσότερα

X = {(x 1, x 2 ) x 1 + 2x 2 = 0}.

X = {(x 1, x 2 ) x 1 + 2x 2 = 0}. Γραμμική Άλγεβρα ΙΙ Διάλεξη 4 Χρήστος Κουρουνιώτης Πανεπιστήμιο Κρήτης 26/2/2014 Χ.Κουρουνιώτης (Παν.Κρήτης) Διάλεξη 4 26/2/2014 1 / 12 Υποσύνολα ενός διανυσματικού χώρου. Πότε είναι ένα υποσύνολο X ενός

Διαβάστε περισσότερα

f(t) = (1 t)a + tb. f(n) =

f(t) = (1 t)a + tb. f(n) = Παράρτημα Αʹ Αριθμήσιμα και υπεραριθμήσιμα σύνολα Αʹ1 Ισοπληθικά σύνολα Ορισμός Αʹ11 (ισοπληθικότητα) Εστω A, B δύο μη κενά σύνολα Τα A, B λέγονται ισοπληθικά αν υπάρχει μια συνάρτηση f : A B, η οποία

Διαβάστε περισσότερα

Ασκήσεις2 8. ; Αληθεύει ότι το (1, 0, 1, 2) είναι ιδιοδιάνυσμα της f ; b. Να βρεθούν οι ιδιοτιμές και τα ιδιοδιανύσματα της γραμμικής απεικόνισης 3 3

Ασκήσεις2 8. ; Αληθεύει ότι το (1, 0, 1, 2) είναι ιδιοδιάνυσμα της f ; b. Να βρεθούν οι ιδιοτιμές και τα ιδιοδιανύσματα της γραμμικής απεικόνισης 3 3 Ασκήσεις 8 Ασκήσεις Ιδιοτιμές και ιδιοδιανύσματα Βασικά σημεία Ορισμός ιδιοτιμων και ιδιοδιανυσμάτων, υπολογισμός τους Σε διακεκριμένες ιδιοτιμές αντιστοιχούν γραμμικά ανεξάρτητα ιδιοδιανύσματα Αν ΑΧ=λΧ,

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3: Συνθήκες Αλυσίδων

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3: Συνθήκες Αλυσίδων ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3: Συνθήκες Αλυσίδων Μελετάμε εδώ τη συνθήκη της αύξουσας αλυσίδας υποπροτύπων και τη συνθήκη της φθίνουσας αλυσίδας υποπροτύπων Αυτές συνδέονται μεταξύ τους με την έννοια της συνθετικής σειράς

Διαβάστε περισσότερα

Μεταθέσεις και πίνακες μεταθέσεων

Μεταθέσεις και πίνακες μεταθέσεων Παράρτημα Α Μεταθέσεις και πίνακες μεταθέσεων Το παρόν παράρτημα βασίζεται στις σελίδες 671 8 του βιβλίου: Γ. Χ. Ψαλτάκης, Κβαντικά Συστήματα Πολλών Σωματιδίων (Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης, Ηράκλειο,

Διαβάστε περισσότερα

Α Δ Ι. Δευτέρα 13 Ιανουαρίου 2014

Α Δ Ι. Δευτέρα 13 Ιανουαρίου 2014 Α Δ Ι Α - Φ 9 Δ : Ν. Μαρμαρίδης - Α. Μπεληγιάννης Ι Μ : http://users.uoi.gr/abeligia/algebraicstructuresi/asi2013/asi2013.html, https://sites.google.com/site/maths4edu/home/algdom114 Δευτέρα 13 Ιανουαρίου

Διαβάστε περισσότερα

2.0 ΔΙΑΝΥΣΜΑΤΙΚΟΙ ΧΩΡΟΙ ΚΑΙ ΓΡΑΜΜΙΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ

2.0 ΔΙΑΝΥΣΜΑΤΙΚΟΙ ΧΩΡΟΙ ΚΑΙ ΓΡΑΜΜΙΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ .0 ΔΙΑΝΥΣΜΑΤΙΚΟΙ ΧΩΡΟΙ ΚΑΙ ΓΡΑΜΜΙΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ Έστω διανύσματα που ανήκουν στο χώρο δ i = ( a i, ai,, ai) i =,,, και έστω γραμμικός συνδυασμός των i : xδ + x δ + + x δ = b που ισούται με το διάνυσμα b,

Διαβάστε περισσότερα

= 7. Στο σημείο αυτό θα υπενθυμίσουμε κάποιες βασικές ιδιότητες του μετασχηματισμού Laplace, δηλαδή τις

= 7. Στο σημείο αυτό θα υπενθυμίσουμε κάποιες βασικές ιδιότητες του μετασχηματισμού Laplace, δηλαδή τις 1. Εισαγωγή Δίνεται η συνάρτηση μεταφοράς = = 1 + 6 + 11 + 6 = + 6 + 11 + 6 =. 2 Στο σημείο αυτό θα υπενθυμίσουμε κάποιες βασικές ιδιότητες του μετασχηματισμού Laplace, δηλαδή τις L = 0 # και L $ % &'

Διαβάστε περισσότερα

6 Συνεκτικοί τοπολογικοί χώροι

6 Συνεκτικοί τοπολογικοί χώροι 36 6 Συνεκτικοί τοπολογικοί χώροι Έστω R διάστημα και f : R συνεχής συνάρτηση τότε, όπως γνωρίζουμε από τον Απειροστικό Λογισμό, η f έχει την ιδιότητα της ενδιάμεσου τιμής. Η ιδιότητα αυτή δεν εξαρτάται

Διαβάστε περισσότερα

Παραδείγματα Διανυσματικοί Χώροι Ι. Λυχναρόπουλος

Παραδείγματα Διανυσματικοί Χώροι Ι. Λυχναρόπουλος Παραδείγματα Διανυσματικοί Χώροι Ι. Λυχναρόπουλος Παράδειγμα Έστω το σύνολο V το σύνολο όλων των θετικών πραγματικών αριθμών εφοδιασμένο με την ακόλουθη πράξη της πρόσθεσης: y y με, y V και του πολλαπλασιασμού

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 7: Αναπαραστάσεις Πεπερασμένων Ομάδων Ι

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 7: Αναπαραστάσεις Πεπερασμένων Ομάδων Ι ΚΕΦΑΛΑΙΟ 7: Αναπαραστάσεις Πεπερασμένων Ομάδων Ι Χρησιμοποιώντας το θεώρημα του Weddebu για ημιαπλούς δακτυλίους, αναπτύσσουμε εδώ τις πρώτες προτάσεις από τη θεωρία των αναπαραστάσεων και αρακτήρων πεπερασμένων

Διαβάστε περισσότερα

Γραµµικη Αλγεβρα Ι Επιλυση Επιλεγµενων Ασκησεων Φυλλαδιου 4

Γραµµικη Αλγεβρα Ι Επιλυση Επιλεγµενων Ασκησεων Φυλλαδιου 4 Γραµµικη Αλγεβρα Ι Επιλυση Επιλεγµενων Ασκησεων Φυλλαδιου 4 ιδασκοντες: Ν Μαρµαρίδης - Α Μπεληγιάννης Βοηθος Ασκησεων: Χ Ψαρουδάκης Ιστοσελιδα Μαθηµατος : http://wwwmathuoigr/ abeligia/linearalgebrai/laihtml

Διαβάστε περισσότερα

b. Για κάθε θετικό ακέραιο m και για κάθε A. , υπάρχουν άπειρα το πλήθος πολυώνυμα ( x) [ x] m και ( A) 0.

b. Για κάθε θετικό ακέραιο m και για κάθε A. , υπάρχουν άπειρα το πλήθος πολυώνυμα ( x) [ x] m και ( A) 0. Ασκήσεις4 46 Ασκήσεις 4 Τριγωνίσιμες γραμμικές απεικονίσεις, Θεώρημα των Cayley-Hamilton Βασικά σημεία Ορισμός τριγωνίσιμου πίνακα, ορισμός τριγωνίσιμης γραμμικής απεικόνισης Κριτήριο τριγωνισιμότητας

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΣΤΗΝ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ Ι (ΘΕ ΠΛΗ 12) ΕΡΓΑΣΙΑ 2 η Ημερομηνία Αποστολής στον Φοιτητή: 28 Νοεμβρίου 2011

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΣΤΗΝ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ Ι (ΘΕ ΠΛΗ 12) ΕΡΓΑΣΙΑ 2 η Ημερομηνία Αποστολής στον Φοιτητή: 28 Νοεμβρίου 2011 ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΣΤΗΝ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ Ι (ΘΕ ΠΛΗ ) ΕΡΓΑΣΙΑ η Ημερομηνία Αποστολής στον Φοιτητή: 8 Νοεμβρίου 0 Ημερομηνία παράδοσης της Εργασίας: 6 Ιανουαρίου 0 Οι ασκήσεις

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΣΤΗΝ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ Ι (ΘΕ ΠΛΗ 12) ΕΡΓΑΣΙΑ 1 η Ημερομηνία Αποστολής στον Φοιτητή: 20 Οκτωβρίου 2008

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΣΤΗΝ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ Ι (ΘΕ ΠΛΗ 12) ΕΡΓΑΣΙΑ 1 η Ημερομηνία Αποστολής στον Φοιτητή: 20 Οκτωβρίου 2008 ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΣΤΗΝ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ Ι (ΘΕ ΠΛΗ ) ΕΡΓΑΣΙΑ η Ημερομηνία Αποστολής στον Φοιτητή: 0 Οκτωβρίου 008 Ημερομηνία παράδοσης της Εργασίας: Νοεμβρίου 008 Πριν

Διαβάστε περισσότερα

Δύο λόγια από τη συγγραφέα

Δύο λόγια από τη συγγραφέα Δύο λόγια από τη συγγραφέα Τα μαθηματικά ή τα λατρεύεις ή τα μισείς! Για να λατρέψεις κάτι πρέπει να το κατανοήσεις, για τη δεύτερη περίπτωση τα πράγματα μάλλον είναι λίγο πιο απλά. Στόχος αυτού του βιβλίου

Διαβάστε περισσότερα

Γραμμική Άλγεβρα Ενότητα 2: Διανυσματικοί χώροι

Γραμμική Άλγεβρα Ενότητα 2: Διανυσματικοί χώροι Γραμμική Άλγεβρα Ενότητα 2: Διανυσματικοί χώροι Ευάγγελος Ράπτης Τμήμα Πληροφορικής 5 Μάθημα 5 Τετάρτη 10 Οκτωβρίου 2012 Με το σημερινό 9 μάθημα αρχίζουμε τη μελέτη των Διανυσματικών χώρων, μία πολύ βασική

Διαβάστε περισσότερα

Ι. ΠΡΑΞΕΙΣ. Ορισµός 2 A. ΕΣΩΤΕΡΙΚΗ ΠΡΑΞΗ. Έστω E ένα µη κενό σύνολο. Κάθε απεικόνιση f: E x E E λέγεται εσωτερική πράξη επί του E.

Ι. ΠΡΑΞΕΙΣ. Ορισµός 2 A. ΕΣΩΤΕΡΙΚΗ ΠΡΑΞΗ. Έστω E ένα µη κενό σύνολο. Κάθε απεικόνιση f: E x E E λέγεται εσωτερική πράξη επί του E. Ι. ΠΡΑΞΕΙΣ A. ΕΣΩΤΕΡΙΚΗ ΠΡΑΞΗ Ορισµός Έστω E ένα µη κενό σύνολο. Κάθε απεικόνιση f: E x E E λέγεται εσωτερική πράξη επί του E. Παραδείγµατα:. Η ισότητα x y = x y είναι µια πράξη επί του *. 2. Η ισότητα

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΤΥ Εφαρμοσμένα Μαθηματικά 1. Τελεστές και πίνακες. 1. Τελεστές και πίνακες Γενικά. Τι είναι συνάρτηση? Απεικόνιση ενός αριθμού σε έναν άλλο.

ΤΕΤΥ Εφαρμοσμένα Μαθηματικά 1. Τελεστές και πίνακες. 1. Τελεστές και πίνακες Γενικά. Τι είναι συνάρτηση? Απεικόνιση ενός αριθμού σε έναν άλλο. ΤΕΤΥ Εφαρμοσμένα Μαθηματικά 1 Τελεστές και πίνακες 1. Τελεστές και πίνακες Γενικά Τι είναι συνάρτηση? Απεικόνιση ενός αριθμού σε έναν άλλο. Ανάλογα, τελεστής είναι η απεικόνιση ενός διανύσματος σε ένα

Διαβάστε περισσότερα

Μία απεικόνιση από ένα διανυσματικό χώρο V στον εαυτό του, L : V V την ονομάζουμε γραμμικό τελεστή στο V (ή ενδομορφισμό του V ). Ορισμός. L : V V γρα

Μία απεικόνιση από ένα διανυσματικό χώρο V στον εαυτό του, L : V V την ονομάζουμε γραμμικό τελεστή στο V (ή ενδομορφισμό του V ). Ορισμός. L : V V γρα Γραμμική Άλγεβρα ΙΙ Διάλεξη 15 Αναλλοίωτοι Υπόχωροι, Ιδιόχωροι Χρήστος Κουρουνιώτης Πανεπιστήμιο Κρήτης 2/5/2014 Χ.Κουρουνιώτης (Παν.Κρήτης) Διάλεξη 15 2/5/2014 1 / 12 Μία απεικόνιση από ένα διανυσματικό

Διαβάστε περισσότερα

ΓΡΑΜΜΙΚΗ ΑΛΓΕΒΡΑ (ΗΥ-119)

ΓΡΑΜΜΙΚΗ ΑΛΓΕΒΡΑ (ΗΥ-119) ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΣΧΟΛΗ ΘΕΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΩΝ ΙΩΑΝΝΗΣ Α. ΤΣΑΓΡΑΚΗΣ ΓΡΑΜΜΙΚΗ ΑΛΓΕΒΡΑ (ΗΥ-9) ΜΕΡΟΣ 7: ΙΔΙΟΤΙΜΕΣ & ΙΔΙΟΔΙΑΝΥΣΜΑΤΑ ΔΙΑΓΩΝΙΟΠΟΙΗΣΗ ΠΙΝΑΚΩΝ ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΑΠΟ ΤΙΣ ΠΑΡΑΔΟΣΕΙΣ

Διαβάστε περισσότερα

Α Δ Ι. Παρασκευή 25 Οκτωβρίου Ασκηση 1. Στο σύνολο των πραγματικών αριθμών R ορίζουμε μια σχέση R R R ως εξής:

Α Δ Ι. Παρασκευή 25 Οκτωβρίου Ασκηση 1. Στο σύνολο των πραγματικών αριθμών R ορίζουμε μια σχέση R R R ως εξής: Α Δ Ι Α - Φ 1 Δ : Ν. Μαρμαρίδης - Α. Μπεληγιάννης Ι Μ : http://users.uoi.gr/abeligia/algebraicstructuresi/asi.html, https://sites.google.com/site/maths4edu/home/algdom114 Παρασκευή 25 Οκτωβρίου 2013 Ασκηση

Διαβάστε περισσότερα

β) 3 n < n!, n > 6 i i! = (n + 1)! 1, n 1 i=1

β) 3 n < n!, n > 6 i i! = (n + 1)! 1, n 1 i=1 Κεφάλαιο 2: Στοιχεία Λογικής - Μέθοδοι Απόδειξης 1. Να αποδειχθεί ότι οι λογικοί τύποι: (p ( (( p) q))) (p q) και p είναι λογικά ισοδύναμοι. Θέλουμε να αποδείξουμε ότι: (p ( (( p) q))) (p q) p, ή με άλλα

Διαβάστε περισσότερα

V (F ) = {(u 1, u 2, u 3 ) P 2 K F (u 1, u 2, u 3 ) = 0}

V (F ) = {(u 1, u 2, u 3 ) P 2 K F (u 1, u 2, u 3 ) = 0} 1 Θεώρημα BEZOU T Ο δακτύλιος K[x 1,..., x n ] είναι περιοχή μονοσήμαντης ανάλυσης. Άρα κάθε πολυώνυμο f K[x 1,..., x n ] (που δεν είναι σταθερά, δηλαδή f / K) αναλύεται σε γινόμενο αναγώγων πολυωνύμων,

Διαβάστε περισσότερα

0 + a = a + 0 = a, a k, a + ( a) = ( a) + a = 0, 1 a = a 1 = a, a k, a a 1 = a 1 a = 1,

0 + a = a + 0 = a, a k, a + ( a) = ( a) + a = 0, 1 a = a 1 = a, a k, a a 1 = a 1 a = 1, I ΠΙΝΑΚΕΣ 11 Σώμα 111 Ορισμός: Ενα σύνολο k εφοδιασμένο με δύο πράξεις + και ονομάζεται σώμα αν ικανοποιούνται οι παρακάτω ιδιότητες: (Α (α (Προσεταιριστική ιδιότητα της πρόσθεσης (a + b + c = a + (b +

Διαβάστε περισσότερα

ΓΡΑΜΜΙΚΗ ΑΛΓΕΒΡΑ (ΗΥ-119)

ΓΡΑΜΜΙΚΗ ΑΛΓΕΒΡΑ (ΗΥ-119) ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΣΧΟΛΗ ΘΕΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΩΝ ΙΩΑΝΝΗΣ Α ΤΣΑΓΡΑΚΗΣ ΓΡΑΜΜΙΚΗ ΑΛΓΕΒΡΑ (ΗΥ-119) ΜΕΡΟΣ 6: ΓΡΑΜΜΙΚΕΣ ΑΠΕΙΚΟΝΙΣΕΙΣ ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΑΠΟ ΤΙΣ ΠΑΡΑΔΟΣΕΙΣ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΗΡΑΚΛΕΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

Υπολογιστικά & Διακριτά Μαθηματικά

Υπολογιστικά & Διακριτά Μαθηματικά Υπολογιστικά & Διακριτά Μαθηματικά Ενότητα 8: Σχέσεις - Πράξεις Δομές Στεφανίδης Γεώργιος Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative Commons. Για εκπαιδευτικό υλικό,

Διαβάστε περισσότερα

Πρόσθεση, αφαίρεση και πολλαπλασιασμός φυσικών αριθμών

Πρόσθεση, αφαίρεση και πολλαπλασιασμός φυσικών αριθμών Πρόσθεση, αφαίρεση και πολλαπλασιασμός φυσικών αριθμών TINΑ ΒΡΕΝΤΖΟΥ www.ma8eno.gr www.ma8eno.gr Σελίδα 1 Πρόσθεση, αφαίρεση και πολλαπλασιασμός φυσικών αριθμών Στους πραγματικούς αριθμούς ορίστηκαν οι

Διαβάστε περισσότερα

7 Μάθημα Πορεία μελέτης Ακόμη μία Άσκηση Μάθημα Πορεία μελέτης....

7 Μάθημα Πορεία μελέτης Ακόμη μία Άσκηση Μάθημα Πορεία μελέτης.... Περιεχόμενα I Εναρξη μαθήματος 5 II Αρχικά μαθήματα 7 1 Μάθημα 1 7 1.1 Εισαγωγή............................... 7 1.2 Πορεία μελέτης............................ 7 1.3 Γραμμικά συστήματα.........................

Διαβάστε περισσότερα

Copyright: Ψωμόπουλος Ευάγγελος, Eκδόσεις Zήτη, Γ έκδοση: Μάρτιος 2012, Θεσσαλονίκη

Copyright: Ψωμόπουλος Ευάγγελος, Eκδόσεις Zήτη, Γ έκδοση: Μάρτιος 2012, Θεσσαλονίκη Kάθε γνήσιο αντίτυπο φέρει την υπογραφή του συγγραφέα ISBN 978-960-456-314-2 Copyright: Ψωμόπουλος Ευάγγελος, Eκδόσεις Zήτη, Γ έκδοση: Μάρτιος 2012, Θεσσαλονίκη Tο παρόν έργο πνευματικής ιδιοκτησίας προστατεύεται

Διαβάστε περισσότερα

7 Μάθημα Πορεία μελέτης Άσκηση Πορεία μελέτης

7 Μάθημα Πορεία μελέτης Άσκηση Πορεία μελέτης Περιεχόμενα I Εναρξη μαθήματος 5 II Αρχικά μαθήματα 7 1 Μάθημα 1 7 1.1 Εισαγωγή............................... 7 1.2 Πορεία μελέτης............................ 7 1.3 Γραμμικά συστήματα.........................

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΓΙΣΤΙΚΟΣ ΤΕΛΕΣΤΗΣ 18 Σεπτεμβρίου 2014

ΜΕΓΙΣΤΙΚΟΣ ΤΕΛΕΣΤΗΣ 18 Σεπτεμβρίου 2014 ΜΕΓΙΣΤΙΚΟΣ ΤΕΛΕΣΤΗΣ 18 Σεπτεμβρίου 2014 Περιεχόμενα 1 Εισαγωγή 2 2 Μεγιστικός τελέστης στην μπάλα 2 2.1 Βασικό θεώρημα........................ 2 2.2 Γενική περίπτωση μπάλας.................. 6 2.2.1 Στο

Διαβάστε περισσότερα

Παραδείγματα Διανυσματικοί Χώροι

Παραδείγματα Διανυσματικοί Χώροι Παραδείγματα Διανυσματικοί Χώροι Παράδειγμα Έστω το σύνολο V το σύνολο όλων των θετικών πραγματικών αριθμών εφοδιασμένο με την ακόλουθη πράξη της πρόσθεσης: y y με y, V και του πολλαπλασιασμού: με V και

Διαβάστε περισσότερα

Φ(s(n)) = s (Φ(n)). (i) Φ(1) = a.

Φ(s(n)) = s (Φ(n)). (i) Φ(1) = a. 1. Τα θεμελιώδη αριθμητικά συστήματα Με τον όρο θεμελιώδη αριθμητικά συστήματα εννοούμε τα σύνολα N των φυσικών αριθμών, Z των ακεραίων, Q των ρητών και R των πραγματικών. Από αυτά, το σύνολο N είναι πρωτογενές

Διαβάστε περισσότερα

Ενότητα: Δακτύλιοι, Ακέραιες Περιοχές, Σώματα. Διδάσκων: Καθηγητής Μαρμαρίδης Νικόλαος - Θεοδόσιος

Ενότητα: Δακτύλιοι, Ακέραιες Περιοχές, Σώματα. Διδάσκων: Καθηγητής Μαρμαρίδης Νικόλαος - Θεοδόσιος Τίτλος Μαθήματος: Αλγεβρικές Δομές ΙΙ Ενότητα: Δακτύλιοι, Ακέραιες Περιοχές, Σώματα Διδάσκων: Καθηγητής Μαρμαρίδης Νικόλαος - Θεοδόσιος Τμήμα: Μαθηματικών Κεφάλαιο 1 Προκαταρκτικές Έννοιες 1.1 Δακτύλιοι,

Διαβάστε περισσότερα

a b b < a > < b > < a >.

a b b < a > < b > < a >. Θεωρια Δακτυλιων και Modules Εαρινο Εξαμηνο 2016 17 Διάλεξη 1 Ενότητα 1. Επανάληψη: Προσθετικές ομάδες, δακτύλιοι, αντιμεταθετικοί δακτύλιοι, δακτύλιοι με μοναδιαίο στοιχείο, παραδείγματα. Συμφωνήσαμε

Διαβάστε περισσότερα

* * * ( ) mod p = (a p 1. 2 ) mod p.

* * * ( ) mod p = (a p 1. 2 ) mod p. Θεωρια Αριθμων Εαρινο Εξαμηνο 2016 17 Μέρος Α: Πρώτοι Αριθμοί Διάλεξη 1 Ενότητα 1. Διαιρετότητα: Διαιρετότητα, διαιρέτες, πολλαπλάσια, στοιχειώδεις ιδιότητες. Γραμμικοί Συνδυασμοί (ΓΣ). Ενότητα 2. Πρώτοι

Διαβάστε περισσότερα

ΒΟΗΘΗΤΙΚΕΣ ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΣΤΑ ΓΕΝΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ

ΒΟΗΘΗΤΙΚΕΣ ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΣΤΑ ΓΕΝΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΤΜΗΜΑ ΔΙΕΘΝΟΥΣ ΕΜΠΟΡΙΟΥ ΒΟΗΘΗΤΙΚΕΣ ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΣΤΑ ΓΕΝΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΚΕΦΑΛΑΙΑ: ) ΠΙΝΑΚΕΣ ) ΟΡΙΖΟΥΣΕΣ ) ΓΡΑΜΜΙΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ 4) ΠΑΡΑΓΩΓΟΙ ΜΑΡΙΑ ΡΟΥΣΟΥΛΗ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΙΝΑΚEΣ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΩΝ ΑΡΙΘΜΩΝ ΟΡΙΣΜΟΣ Πίνακας

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4: Ριζικό του Jacobson

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4: Ριζικό του Jacobson ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4: Ριζικό του Jacobso Στο κεφάλαιο αυτό μελετάμε δακτυλίους του Art χρησιμοποιώντας το ριζικό του Jacobso. Ως εφαρμογή αποδεικνύουμε ότι κάθε δακτύλιος του Art είναι και της Noether. 4.1. Δακτύλιοι

Διαβάστε περισσότερα

ΓΡΑΜΜΙΚΗ ΑΛΓΕΒΡΑ. ΕΝΟΤΗΤΑ: Διανυσματικοί Χώροι (1) ΔΙΔΑΣΚΩΝ: Βλάμος Παναγιώτης ΙΟΝΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΤΜΗΜΑ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ

ΓΡΑΜΜΙΚΗ ΑΛΓΕΒΡΑ. ΕΝΟΤΗΤΑ: Διανυσματικοί Χώροι (1) ΔΙΔΑΣΚΩΝ: Βλάμος Παναγιώτης ΙΟΝΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΤΜΗΜΑ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ ΓΡΑΜΜΙΚΗ ΑΛΓΕΒΡΑ ΕΝΟΤΗΤΑ: Διανυσματικοί Χώροι (1) ΙΟΝΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΤΜΗΜΑ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ ΔΙΔΑΣΚΩΝ: Βλάμος Παναγιώτης Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative Commons

Διαβάστε περισσότερα

Τίτλος Μαθήματος: Θεωρία Ομάδων. Ενότητα: Ευθέα Γινόμενα Ομάδων. Διδάσκων: Καθηγητής Νικόλαος Μαρμαρίδης. Τμήμα: Μαθηματικών

Τίτλος Μαθήματος: Θεωρία Ομάδων. Ενότητα: Ευθέα Γινόμενα Ομάδων. Διδάσκων: Καθηγητής Νικόλαος Μαρμαρίδης. Τμήμα: Μαθηματικών Τίτλος Μαθήματος: Θεωρία Ομάδων Ενότητα: Ευθέα Γινόμενα Ομάδων Διδάσκων: Καθηγητής Νικόλαος Μαρμαρίδης Τμήμα: Μαθηματικών Κεφάλαιο 3 Ευθέα Γινόμενα Ομάδων Για την περαιτέρω ανάπτυξη τής θεωρίας θα χρειαστούμε

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 ΤΟ ΔΙΩΝΥΜΙΚΟ ΘΕΩΡΗΜΑ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 ΤΟ ΔΙΩΝΥΜΙΚΟ ΘΕΩΡΗΜΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 ΤΟ ΔΙΩΝΥΜΙΚΟ ΘΕΩΡΗΜΑ Εισαγωγή Οι αριθμοί που εκφράζουν το πλήθος των στοιχείων ανά αποτελούν ίσως τους πιο σημαντικούς αριθμούς της Συνδυαστικής και καλούνται διωνυμικοί συντελεστές διότι εμφανίζονται

Διαβάστε περισσότερα

ή κανονικός ( regular ), αν για κάθε x και κάθε κλειστό αντιπαραδείγματα με τα οποία αποδεικνύεται ότι οι αντίστροφες συνεπαγωγές δεν ισχύουν.

ή κανονικός ( regular ), αν για κάθε x και κάθε κλειστό αντιπαραδείγματα με τα οποία αποδεικνύεται ότι οι αντίστροφες συνεπαγωγές δεν ισχύουν. 93 4 Διαχωριστικά αξιώματα Στο κεφάλαιο αυτό εισάγουμε τα λεγόμενα διαχωριστικά αξιώματα και εξετάζουμε τις βασικές ιδιότητές τους. Ένα από αυτά το έχουμε ήδη εισαγάγει δηλαδή το αξίωμα Husdorff ( ορισμός

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ -ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΩΝ. Λύσεις των Θεμάτων της Εξέτασης Ιανουαρίου 2010 στο μάθημα: «Γραμμική Άλγεβρα» (ΗΥ119)

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ -ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΩΝ. Λύσεις των Θεμάτων της Εξέτασης Ιανουαρίου 2010 στο μάθημα: «Γραμμική Άλγεβρα» (ΗΥ119) ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ -ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΩΝ Λύσεις των Θεμάτων της Εξέτασης Ιανουαρίου 00 στο μάθημα: «Γραμμική Άλγεβρα» (ΗΥ9) Ηράκλειο, 7 Ιανουαρίου 00 Θέμα. (μονάδες.5) α) [μονάδες:.0]. Υπολογίστε

Διαβάστε περισσότερα

Τίτλος Μαθήματος: Θεωρία Ομάδων. Ενότητα: Το Θεώρημα Jordan Hölder. Διδάσκων: Καθηγητής Νικόλαος Μαρμαρίδης. Τμήμα: Μαθηματικών

Τίτλος Μαθήματος: Θεωρία Ομάδων. Ενότητα: Το Θεώρημα Jordan Hölder. Διδάσκων: Καθηγητής Νικόλαος Μαρμαρίδης. Τμήμα: Μαθηματικών Τίτλος Μαθήματος: Θεωρία Ομάδων Ενότητα: Το Θεώρημα Jordan Hölder Διδάσκων: Καθηγητής Νικόλαος Μαρμαρίδης Τμήμα: Μαθηματικών Κεφάλαιο 3 Το Θεώρημα Jordan Hölder 31 Προκαταρκτικές Έννοιες 311 Υποορθόθετες

Διαβάστε περισσότερα

K15 Ψηφιακή Λογική Σχεδίαση 3: Προτασιακή Λογική / Θεωρία Συνόλων

K15 Ψηφιακή Λογική Σχεδίαση 3: Προτασιακή Λογική / Θεωρία Συνόλων K15 Ψηφιακή Λογική Σχεδίαση 3: Προτασιακή Λογική / Θεωρία Συνόλων Γιάννης Λιαπέρδος TEI Πελοποννήσου Σχολή Τεχνολογικών Εφαρμογών Τμήμα Μηχανικών Πληροφορικής ΤΕ Στοιχεία προτασιακής λογικής Περιεχόμενα

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 6: Κεντρικές Απλές Άλγεβρες

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 6: Κεντρικές Απλές Άλγεβρες ΚΕΦΑΛΑΙΟ 6: Κεντρικές Απλές Άλγεβρες Χρησιμοποιώντας τανυστικά γινόμενα και εφαρμόζοντας το θεώρημα των Wedderbur-Art ( 33) θα αποδείξουμε δύο θεμελιώδη θεωρήματα που αφορούν κεντρικές απλές άλγεβρες *

Διαβάστε περισσότερα

7 Μάθημα Πορεία μελέτης Ακόμη μία Άσκηση

7 Μάθημα Πορεία μελέτης Ακόμη μία Άσκηση Περιεχόμενα I Εναρξη μαθήματος 3 II Αρχικά μαθήματα 5 1 Μάθημα 1 5 1.1 Εισαγωγή............................... 5 1.2 Πορεία μελέτης............................ 5 1.3 Γραμμικά συστήματα.........................

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 8: Εφαρμογή: Το θεώρημα του Burnside

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 8: Εφαρμογή: Το θεώρημα του Burnside ΚΕΦΑΛΑΙΟ 8: Εφαρμογή: Το θεώρημα του Bursde a b Θα αποδείξουμε εδώ ότι κάθε ομάδα τάξης pq ( p, q πρώτοι) είναι επιλύσιμη Το θεώρημα αυτό αποδείχτηκε από τον Bursde το 904 ο οποίος χρησιμοποίησε τη νέα

Διαβάστε περισσότερα

Βάση και Διάσταση Διανυσματικού Χώρου

Βάση και Διάσταση Διανυσματικού Χώρου Βάση και Διάσταση Διανυσματικού Χώρου Έστω V ένας διανυσματικός χώρος επί του σώματος F. Ορισμός : Ένα υποσύνολο S του διανυσματικού χώρου V θα λέμε ότι είναι βάση του V αν ισχύει Α) Η θήκη του S παράγει

Διαβάστε περισσότερα

3. Μια πρώτη προσέγγιση στην επίλυση των κανονικών μορφών Δ. Ε.

3. Μια πρώτη προσέγγιση στην επίλυση των κανονικών μορφών Δ. Ε. 3. Μια πρώτη προσέγγιση στην επίλυση των κανονικών μορφών Δ. Ε. Στην εισαγωγή δείξαμε ότι η διαφορική εξίσωση του γραμμικού, χρονικά αναλλοίωτου συστήματος μιας εισόδου μιας εξόδου με διαφορική εξίσωση

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΩΡΙΑ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ. Μια παράσταση που περιέχει πράξεις με μεταβλητές (γράμματα) και αριθμούς καλείται αλγεβρική, όπως για παράδειγμα η : 2x+3y-8

ΘΕΩΡΙΑ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ. Μια παράσταση που περιέχει πράξεις με μεταβλητές (γράμματα) και αριθμούς καλείται αλγεβρική, όπως για παράδειγμα η : 2x+3y-8 ΘΕΩΡΙΑ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ Άλγεβρα 1 ο Κεφάλαιο 1. Τι ονομάζουμε αριθμητική και τι αλγεβρική παράσταση; Να δώσετε από ένα παράδειγμα. Μια παράσταση που περιέχει πράξεις με αριθμούς, καλείται αριθμητική παράσταση,

Διαβάστε περισσότερα

Παναγιώτης Ψαρράκος Αν. Καθηγητής

Παναγιώτης Ψαρράκος Αν. Καθηγητής Ανάλυση Πινάκων Κεφάλαιο 1: Νόρμες Διανυσμάτων και Πινάκων Παναγιώτης Ψαρράκος Αν. Καθηγητής Δ.Π.Μ.Σ. Εφαρμοσμένες Μαθηματικές Επιστήμες Σχολή Εφαρμοσμένων Μαθηματικών και Φυσικών Επιστημών Τομέας Μαθηματικών

Διαβάστε περισσότερα

h(x, y) = card ({ 1 i n : x i y i

h(x, y) = card ({ 1 i n : x i y i Κεφάλαιο 1 Μετρικοί χώροι 1.1 Ορισμός και παραδείγματα Ορισμός 1.1.1 μετρική). Εστω X ένα μη κενό σύνολο. Μετρική στο X λέγεται κάθε συνάρτηση ρ : X X R με τις παρακάτω ιδιότητες: i) ρx, y) για κάθε x,

Διαβάστε περισσότερα

R ισούται με το μήκος του. ( πρβλ. την ιστορική σημείωση 3.27 στο τέλος

R ισούται με το μήκος του. ( πρβλ. την ιστορική σημείωση 3.27 στο τέλος 73 3. Συμπαγείς χώροι 3. Συμπαγείς χώροι και βασικές ιδιότητες Οι συμπαγείς χώροι είναι μια από τις πιο σημαντικές κλάσεις τοπολογικών χώρων. Η κλάση των συμπαγών χώρων περιλαμβάνει τα κλειστά διαστήματα,b

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 6: Κεντρικές Απλές Άλγεβρες

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 6: Κεντρικές Απλές Άλγεβρες ΚΕΦΑΛΑΙΟ 6: Κεντρικές Απλές Άλγεβρες Χρησιμοποιώντας τανυστικά γινόμενα και εφαρμόζοντας το θεώρημα των Wedderbur-rt ( 33) θα αποδείξουμε δύο θεμελιώδη θεωρήματα που αφορούν κεντρικές απλές άλγεβρες θεώρημα

Διαβάστε περισσότερα

Γραμμική Άλγεβρα II Εαρινό εξάμηνο

Γραμμική Άλγεβρα II Εαρινό εξάμηνο Γραμμική Άλγεβρα II Εαρινό εξάμηνο 0-0 Υποδείξεις/Απαντήσεις των Ασκήσεων Περιεχόμενα Ασκήσεις Πολυώνυμα Ασκήσεις Ιδιοτιμές-Ιδιοδιανύσματα 6 Ασκήσεις Διαγωνίσιμες γραμμικές απεικονίσεις 9 Ασκήσεις4 Τριγωνίσιμες

Διαβάστε περισσότερα

Θεωρία Galois. Πρόχειρες σημειώσεις (εκδοχή )

Θεωρία Galois. Πρόχειρες σημειώσεις (εκδοχή ) Θεωρία Galos Πρόχειρες σημειώσεις 0- (εκδοχή -7-0) Περιεχόμενα 0 Υπενθυμίσεις και συμπληρώματα Ανάγωγα πολυώνυμα Ανάγωγα πολυώνυμα και σώματα Χαρακτηριστική σώματος Απλές ρίζες πολυωνύμων Ασκήσεις 0 Επεκτάσεις

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2. Γραμμικοί Κώδικες. 2.1 Η έννοια του Γραμμικού κώδικα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2. Γραμμικοί Κώδικες. 2.1 Η έννοια του Γραμμικού κώδικα ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 Γραμμικοί Κώδικες 2.1 Η έννοια του Γραμμικού κώδικα Μέχρι τώρα θεωρούσαμε έναν κώδικα C με παραμέτρους (n, M, d) απλώς ως ένα υποσύνολο του συνόλου A n, όπου A είναι ένα αλφάβητο. Είχαμε, όμως,

Διαβάστε περισσότερα

Ε Μέχρι 31 Μαρτίου 2015.

Ε Μέχρι 31 Μαρτίου 2015. Ε Μέχρι 31 Μαρτίου 2015. 1 Αντικείμενα: δακτύλιοι Fraleigh, 4.1. Ορισμός έννοιας «δακτυλίου». Χαρακτηρισμοί δακτυλίων και στοιχείων αυτών: Δακτύλιος R Στοιχεία δακτυλίου R / (= δεν έχει μηδενοδιαιρέτες

Διαβάστε περισσότερα

Πρόλογος 3. Εισαγωγή 7

Πρόλογος 3. Εισαγωγή 7 Πρόλογος Η σύγχρονη Άλγεβρα είναι ένα σημαντικό και ουσιαστικό κομμάτι της μαθηματικής εκπαίδευσης σε όλα τα πανεπιστήμια του κόσμου. Αυτό δεν οφείλεται μόνο στο γεγονός ότι πολλοί άλλοι κλάδοι των μαθηματικών,

Διαβάστε περισσότερα

Εφαρμοσμένα Μαθηματικά ΙΙ Τελική Εξέταση Ι. Λυχναρόπουλος

Εφαρμοσμένα Μαθηματικά ΙΙ Τελική Εξέταση Ι. Λυχναρόπουλος 6/6/06 Εφαρμοσμένα Μαθηματικά ΙΙ Τελική Εξέταση Ι. Λυχναρόπουλος Άσκηση (Μονάδες ) 0 Δίνεται ο πίνακας A =. Nα υπολογίσετε την βαθμίδα του και να βρείτε τη διάσταση και από μία βάση α) του μηδενοχώρου

Διαβάστε περισσότερα

αριθμούς Βασικές ασκήσεις Βασική θεωρία iii) φυσικοί; ii) ακέραιοι; iii) ρητοί;

αριθμούς Βασικές ασκήσεις Βασική θεωρία iii) φυσικοί; ii) ακέραιοι; iii) ρητοί; Πράξεις με πραγματικούς αριθμούς Βασικές ασκήσεις Βασική θεωρία Ρητοί και άρρητοι αριθμοί. α) Ποιοι αριθμοί ονομάζονται: iii) φυσικοί; ii) ακέραιοι; iii) ρητοί; iv) άρρητοι; v) πραγματικοί; β) Να βρείτε

Διαβάστε περισσότερα

Τίτλος Μαθήματος: Γραμμική Άλγεβρα Ι. Ενότητα: Γραµµική Ανεξαρτησία, Βάσεις και ιάσταση. Διδάσκων: Καθηγητής Νικόλαος Μαρμαρίδης. Τμήμα: Μαθηματικών

Τίτλος Μαθήματος: Γραμμική Άλγεβρα Ι. Ενότητα: Γραµµική Ανεξαρτησία, Βάσεις και ιάσταση. Διδάσκων: Καθηγητής Νικόλαος Μαρμαρίδης. Τμήμα: Μαθηματικών Τίτλος Μαθήματος: Γραμμική Άλγεβρα Ι Ενότητα: Γραµµική Ανεξαρτησία, Βάσεις και ιάσταση Διδάσκων: Καθηγητής Νικόλαος Μαρμαρίδης Τμήμα: Μαθηματικών Κεφάλαιο 4 Γραµµικη Ανεξαρτησια, Βασεις και ιασταση Στο

Διαβάστε περισσότερα

f(f 1 (B)) f(f 1 (B)) B. X \ (f 1 (C)) = X \ f 1 (C) = f 1 (Y \ C) X \ (f 1 (C)) f 1 (Y \ C). f 1 (Y \ C) = f 1 (Y \ C ) = X \ f 1 (C ).

f(f 1 (B)) f(f 1 (B)) B. X \ (f 1 (C)) = X \ f 1 (C) = f 1 (Y \ C) X \ (f 1 (C)) f 1 (Y \ C). f 1 (Y \ C) = f 1 (Y \ C ) = X \ f 1 (C ). Κεφάλαιο 4 Συναρτήσεις μεταξύ μετρικών χώρων 4.1 Συνεχείς συναρτήσεις Εστω (X, ρ) και (Y, σ) δύο μετρικοί χώροι. Στην 2.2 δώσαμε τον ορισμό της συνέχειας μιας συνάρτησης f : X Y σε κάποιο σημείο x 0 X:

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2: Ηµιαπλοί ακτύλιοι

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2: Ηµιαπλοί ακτύλιοι ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2: Ηµιαπλοί ακτύλιοι Είδαµε στο κύριο θεώρηµα του προηγούµενου κεφαλαίου ότι κάθε δακτύλιος διαίρεσης έχει την ιδιότητα κάθε πρότυπο είναι ευθύ άθροισµα απλών προτύπων. Εδώ θα χαρακτηρίσουµε όλους

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3: Συνθήκες Αλυσίδων

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3: Συνθήκες Αλυσίδων ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3: Συνθήκες Αλυσίδων Μελετάµε εδώ τη συνθήκη της αύξουσας αλυσίδας υποπροτύπων και τη συνθήκη της φθίνουσας αλυσίδας υποπροτύπων. Αυτές συνδέονται µεταξύ τους µε την έννοια της συνθετικής σειράς

Διαβάστε περισσότερα

Ποιες από τις παρακάτω προτάσεις είναι αληθείς; Δικαιολογήστε την απάντησή σας.

Ποιες από τις παρακάτω προτάσεις είναι αληθείς; Δικαιολογήστε την απάντησή σας. Ποιες από τις παρακάτω προτάσεις είναι αληθείς; Δικαιολογήστε την απάντησή σας. 1. Κάθε πολυώνυμο ανάγωγο επί του Z είναι ανάγωγο επί του Q. Σωστό. 2. Κάθε πολυώνυμο ανάγωγο επί του Q είναι ανάγωγο επί

Διαβάστε περισσότερα

ETY-202 ΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΕΡΓΑΛΕΙΑ ΤΗΣ ΚΒΑΝΤΟΜΗΧΑΝΙΚΗΣ ETY-202 ΎΛΗ & ΦΩΣ 02. ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΕΡΓΑΛΕΙΑ. Στέλιος Τζωρτζάκης 1/11/2013

ETY-202 ΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΕΡΓΑΛΕΙΑ ΤΗΣ ΚΒΑΝΤΟΜΗΧΑΝΙΚΗΣ ETY-202 ΎΛΗ & ΦΩΣ 02. ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΕΡΓΑΛΕΙΑ. Στέλιος Τζωρτζάκης 1/11/2013 stzortz@iesl.forth.gr 1396; office Δ013 ΙΤΕ 2 ΎΛΗ & ΦΩΣ 02. ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΕΡΓΑΛΕΙΑ ΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΕΡΓΑΛΕΙΑ ΤΗΣ ΚΒΑΝΤΟΜΗΧΑΝΙΚΗΣ Στέλιος Τζωρτζάκης 1 3 4 Ο διανυσματικός χώρος των φυσικών καταστάσεων Η έννοια

Διαβάστε περισσότερα

Το φασματικό Θεώρημα

Το φασματικό Θεώρημα Το φασματικό Θεώρημα 1 Το φάσμα ενός τελεστή Λήμμα 1.1 Έστω A B(H) φυσιολογικός τελεστής. Αν x H είναι ιδιοδιάνυσμα του A με ιδιοτιμή λ, τότε A x = λx. Έπεται ότι οι ιδιόχωροι ενός φυσιολογικού τελεστή

Διαβάστε περισσότερα

3.5 Το θεώρημα Hahn-Banach σε τοπολογικούς διανυσματικούς χώρους.

3.5 Το θεώρημα Hahn-Banach σε τοπολογικούς διανυσματικούς χώρους. 7 3.5 Το θεώρημα Hah-Baach σε τοπολογικούς διανυσματικούς χώρους. Εξετάζουμε καταρχήν τη σχέση μεταξύ ενός μιγαδικού διανυσματικού χώρου E και του υποκείμενου πραγματικού χώρου E R. Έστω E μιγαδικός διανυσματικός

Διαβάστε περισσότερα

8.1 Διαγωνοποίηση πίνακα

8.1 Διαγωνοποίηση πίνακα Κεφάλαιο 8 Κανονικές μορφές από 6 Κεφάλαιο 8 Κ Α Ν Ο Ν Ι Κ Ε Σ Μ Ο Ρ Φ Ε Σ 8. Διαγωνοποίηση πίνακα Ορισμός 8.α Ένας πίνακας M n ( ) oνομάζεται διαγωνοποιήσιμος στο αν υπάρχει αντιστρέψιμος πίνακας P M

Διαβάστε περισσότερα

Γραµµική Αλγεβρα. Ενότητα 3 : ιανυσµατικοί Χώροι και Υπόχωροι. Ευστράτιος Γαλλόπουλος Τµήµα Μηχανικών Η/Υ & Πληροφορικής

Γραµµική Αλγεβρα. Ενότητα 3 : ιανυσµατικοί Χώροι και Υπόχωροι. Ευστράτιος Γαλλόπουλος Τµήµα Μηχανικών Η/Υ & Πληροφορικής Γραµµική Αλγεβρα Ενότητα 3 : και Υπόχωροι Ευστράτιος Γαλλόπουλος Τµήµα Μηχανικών Η/Υ & Πληροφορικής Αδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative Commons. Για εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

I. ΜΙΓΑΔΙΚΟΙ ΑΡΙΘΜΟΙ. math-gr

I. ΜΙΓΑΔΙΚΟΙ ΑΡΙΘΜΟΙ. math-gr I ΜΙΓΑΔΙΚΟΙ ΑΡΙΘΜΟΙ i e ΜΕΡΟΣ Ι ΟΡΙΣΜΟΣ - ΒΑΣΙΚΕΣ ΠΡΑΞΕΙΣ Α Ορισμός Ο ορισμός του συνόλου των Μιγαδικών αριθμών (C) βασίζεται στις εξής παραδοχές: Υπάρχει ένας αριθμός i για τον οποίο ισχύει i Το σύνολο

Διαβάστε περισσότερα

Ακρότατα πραγματικών συναρτήσεων

Ακρότατα πραγματικών συναρτήσεων Ακρότατα πραγματικών συναρτήσεων Ορισμός Έστω U R, U και f : U R R συνάρτηση τότε: )Το λέγεται τοπικό ελάχιστο της f αν υπάρχει περιοχή V του ώστε f f για κάθε V U Το λέγεται τοπικό μέγιστο της f αν υπάρχει

Διαβάστε περισσότερα

Εφαρμοσμένα Μαθηματικά ΙΙ 10ο Σετ Ασκήσεων (Λύσεις) Γραμμικοί Μετασχηματισμοί

Εφαρμοσμένα Μαθηματικά ΙΙ 10ο Σετ Ασκήσεων (Λύσεις) Γραμμικοί Μετασχηματισμοί Εφαρμοσμένα Μαθηματικά ΙΙ ο Σετ Ασκήσεων (Λύσεις) Γραμμικοί Μετασχηματισμοί Επιμέλεια: Ι. Λυχναρόπουλος. Να εξετασθεί αν είναι γραμμικές οι ακόλουθες συναρτήσεις: a) f : R R με f b) f : R R f y, ( +, y

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 9 1 Ιδιοτιμές και Ιδιοδιανύσματα

Κεφάλαιο 9 1 Ιδιοτιμές και Ιδιοδιανύσματα Σελίδα από 58 Κεφάλαιο 9 Ιδιοτιμές και Ιδιοδιανύσματα 9. Ορισμοί... 9. Ιδιότητες... 9. Θεώρημα Cayley-Hamlto...9 9.. Εφαρμογές του Θεωρήματος Cayley-Hamlto... 9.4 Ελάχιστο Πολυώνυμο...40 Ασκήσεις του Κεφαλαίου

Διαβάστε περισσότερα

Ορισμοί και πράξεις πινάκων

Ορισμοί και πράξεις πινάκων Ορισμοί και πράξεις πινάκων B.. Εισαγωγή Κατά την εύρεση των μαθηματικών μοντέλων των σύγχρονων δυναμικών συστημάτων, διαπιστώνεται ότι οι διαφορικές εξισώσεις που εμπλέκονται μπορούν να γίνουν πολύ περίπλοκες

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 4. Ευθέα γινόµενα οµάδων. 4.1 Ευθύ εξωτερικό γινόµενο οµάδων. i 1 G 1 G 1 G 2, g 1 (g 1, e 2 ), (4.1.1)

Κεφάλαιο 4. Ευθέα γινόµενα οµάδων. 4.1 Ευθύ εξωτερικό γινόµενο οµάδων. i 1 G 1 G 1 G 2, g 1 (g 1, e 2 ), (4.1.1) Κεφάλαιο 4 Ευθέα γινόµενα οµάδων Στο Παράδειγµα 1.1.2.11 ορίσαµε το ευθύ εξωτερικό γινόµενο G 1 G 2 G n των οµάδων G i, 1 i n. Στο κεφάλαιο αυτό ϑα ασχοληθούµε λεπτοµερέστερα µε τα ευθέα γινόµενα οµάδων

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ

ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ Βρέντζου Τίνα Φυσικός Μεταπτυχιακός τίτλος ΜEd: «Σπουδές στην εκπαίδευση» ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 Ο : Εξισώσεις - Ανισώσεις 1 1.1 Η ΕΝΝΟΙΑ ΤΗΣ ΜΕΤΑΒΛΗΤΗΣ ΑΛΓΕΒΡΙΚΕΣ ΠΑΡΑΣΤΑΣΕΙΣ ΟΡΙΣΜΟΙ Μεταβλητή

Διαβάστε περισσότερα

1 Η εναλλάσσουσα ομάδα

1 Η εναλλάσσουσα ομάδα Η εναλλάσσουσα ομάδα Η εναλλάσσουσα ομάδα Όπως είδαμε η συνάρτηση g : S { } είναι ένας επιμορφισμός ομάδων. Ο πυρήνας Ke g {σ S / g σ } του επιμορφισμού συμβολίζεται με A περιέχει όλες τις άρτιες μεταθέσεις

Διαβάστε περισσότερα

Μαθηματικά Γ Γυμνασίου

Μαθηματικά Γ Γυμνασίου Α λ γ ε β ρ ι κ έ ς π α ρ α σ τ ά σ ε ι ς 1.1 Πράξεις με πραγματικούς αριθμούς (επαναλήψεις συμπληρώσεις) A. Οι πραγματικοί αριθμοί και οι πράξεις τους Διδακτικοί στόχοι Θυμάμαι ποιοι αριθμοί λέγονται

Διαβάστε περισσότερα

2x y = 1 x + y = 5. 2x y = 1. x + y = 5. 2x y = 1 4x + 2y = 0. 2x y = 1 4x + 2y = 2

2x y = 1 x + y = 5. 2x y = 1. x + y = 5. 2x y = 1 4x + 2y = 0. 2x y = 1 4x + 2y = 2 Σημειώσεις μαθήματος Μ22 Γραμμική Άλγεβρα Ι Βασισμένες στο βιβλίο του GStrang Χρήστος Κουρουνιώτης ΤΜΗΜΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ 2 Εισαγωγή Αυτές οι σημειώσεις καλύπτουν την ύλη του μαθήματος

Διαβάστε περισσότερα

Δώδεκα Αποδείξεις του. Θεμελιώδους Θεωρήματος της Άλγεβρας

Δώδεκα Αποδείξεις του. Θεμελιώδους Θεωρήματος της Άλγεβρας Δώδεκα Αποδείξεις του Θεμελιώδους Θεωρήματος της Άλγεβρας Mία εκδοχή της αρχικής απόδειξης του Gauss f ( z) = T ( z) + iu ( z) T = r cos φ + Ar 1 cos(( 1) φ + α) + + L cosλ U = r si φ + Ar 1 si(( 1) φ

Διαβάστε περισσότερα