Η ΠΡΩΤΗ ΕΔΡΑ ΒΥΖΑΝΤΙΝΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΣΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Η ΠΡΩΤΗ ΕΔΡΑ ΒΥΖΑΝΤΙΝΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΣΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ"

Transcript

1 TONIA ΚΙΟΤΣΟΠΟΥΛΟΥ Η ΠΡΩΤΗ ΕΔΡΑ ΒΥΖΑΝΤΙΝΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΣΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ Το έτος 1892 αποτελεί ενα χρονικό ορόσημο για την Ιστορία των βυζαντινών σπουδών. Τη χρονιά αυτή, ιδρύθηκε ή έδρα μέσης και νεώτερης Ελληνικής Φιλολογίας στο Πανεπιστήμιο του Μονάχου και εκδόθηκε το πρώτο βυζαντινολογικο περιοδικό, ή Byzantinische Zeitschrift. Τα δύο αυτά γεγονότα, πού συνέπεσαν έκτος τών άλλων και στο πρόσωπο του υποκινητή τους, του Κάρολου Κρουμβάχερ, ήλθαν ως κατάληξη του ανανεωμένου ίστοριοδιφικοΰ ενδιαφέροντος για το Βυζάντιο 1, το όποιο ε'ίλκυε, για λόγους διαφορετικούς κατά περίπτωση, ενταγμένους πάντως μέσα στο πνεύμα του ρομαντισμού, την προσοχή τών φιλιστόρων Ευρωπαίων ήδη άπο τις αρχές του 19ου αιώνα. Έ σύσταση της συγκεκριμένης πανεπιστημιακής έδρας και ή 'ίδρυση τής ΒΖ δήλωναν τήν ανάγκη για τη συστηματική πλέον προσέγγιση του Βυζαντίου και συνέβαλαν στην καθιέρωση τής βυζαντινολογίας ως αυτοτελούς ακαδημαϊκού κλάδου 2. Τήν 'ίδια περίπου εποχή, το 1894, ό V. G. Vasiljevskij εξέδωσε στην Πετρούπολη το δεύτερο κατά σειρά βυζαντινολογικο περιοδικό, τά Vizantinij- * Θέλω να ευχαριστήσω ιδιαίτερα τους συναδέλφους Μιχάλη Βαρλα, Βαγγέλη Καραμανωλάκη και Παναγιώτη Στάθη, οι όποιοι μετέχοντας στην ερευνητική ομάδα για τη μελέτη της διδασκαλίας της 'Ιστορίας στο Πανεπιστήμιο έόεσαν στη διάθεση μου κάθε δυνατή πληροφορία άπο τη δική τους έρευνα και διευκόλυναν, Οσο οι συνθήκες το επέτρεψαν, τήν πρόσβαση μου στο αρχείο της Φιλοσοφικής Σχολής του Πανεπιστημίου 'Αθηνών. 1. Βλ. σχετικά D. Zakythinos, ale monde de Byzance dans la pensée historique de l'europe à partir du XVII e siècle. I. Du Romantisme au Nationalisme», Jahrbuch der österreichischen byzantinischen Gesellschaft XV (1966), [=ßyzance: État- Société-Économie, Variorum Reprints, London 1973, άρ. I]. 2. Βλ. δσα γράφει στο ΔΙΕΕ 2 (1886), 551, ό ρώσος βυζαντινολόγος F. I. Uspenskij: «'Αλλ' 'ίνα αϊ βυζαντιναί μελέται αϊ γενόμεναι έν πολλαϊς χώραις καΐ δημοσιευόμεναι έν πολυαρίθμοις συγγραφαΐς και έν διαφόροις γλώσσαις δυνηθώσι νά βαδίσωσιν είς έπεξεργασίαν τοϋ αύτοϋ προγράμματος και να έπιδιώκωσιν ώρισμένα ζητήματα, πρέπει νά συναθροισθώσι τα μέσα προς καθοδήγησιν τών επιστημονικών μελετών. Προς τοΰτο δε απαραίτητος εΐνε ή 'ίδρυσις διεθνούς εταιρείας και φιλολογικού οργάνου αναφερομένου εις τάς βυζαντινάς μελετάς». 17

2 258 Τόνια Κιουσοπούλου skij Vremennik, ένώ το 1899 Ιδρύθηκε ή έδρα της Βυζαντινής Ιστορίας στη Σορβόννη. Ξεκινώντας ακριβώς άπο το έτος 1892, έχει ενδιαφέρον να καταγράψουμε πότε καί πώς άρχισαν να οργανώνονται σέ θεσμικό επίπεδο οι βυζαντινές σπουδές στην Ελλάδα. 'Επειδή σημαντικούς άπο τήν άποψη αυτή σταθμούς μπορεί να αποτελούν ή ίδρυση εταιρειών, ή έκδοση ειδικευμένων περιοδικών και ή προκήρυξη αντίστοιχων εδρών στο Πανεπιστήμιο, θά θεωρήσουμε δεδομένη τήν αποκατάσταση του Βυζαντίου, δπως καί δσο αυτή έχει συντελεστεί στή συνείδηση τών λογίων κατά το δεύτερο μισό του 19ου αιώνα καί επομένως δεν θα τήν εξετάσουμε παρά μόνον στο μέτρο πού ερμηνεύει ή συνεπάγεται τή θεσμική οργάνωση τών βυζαντινών σπουδών. Στις βυζαντινές σπουδές συγκαταλέγονται ασφαλώς δλοι οί επιμέρους επιστημονικοί κλάδοι πού μελετούν το Βυζάντιο, δηλαδή τόσο ή Φιλολογία καί ή Αρχαιολογία, οσο καί, κυρίως, ή 'Ιστορία. Στις επόμενες σελίδες ή προσοχή μας θα επικεντρωθεί στή Βυζαντινή Ιστορία, καθώς, δπως θα δούμε, ή μέν Βυζαντινή 'Αρχαιολογία είχε τήν αφετηρία της στή μελέτη και τή διαφύλαξη τών χριστιανικών «κειμηλίων», ή δέ μεσαιωνική Φιλολογία έχοντας εξαρχής ως αντικείμενο τή λεγόμενη δημώδη λογοτεχνία του Βυζαντίου συνεξεταζόταν μέχρι πρόσφατα μέ τή νεώτερη Φιλολογία. Με αυτά τα δεδομένα καί ακριβώς επειδή το Πανεπιστήμιο συνοψίζει καί αποκρυσταλλώνει τις αλλιώς διάχυτες απόψεις για τήν ιστορία καί το μακρινό ή κοντινό παρελθόν, εδώ θα μας απασχολήσει ειδικότερα ή πρώτη έδρα Βυζαντινής Ιστορίας στο Πανεπιστήμιο 'Αθηνών θα εξετάσουμε τις υποδοχές πού υπήρχαν στο Πανεπιστήμιο για τή σύσταση της, τίς ιδεολογικές καί πολιτικές προϋποθέσεις πού τήν προετοίμασαν καί τήν επέτρεψαν καί βέβαια τή σημασία αυτού του γεγονότος για τήν εξέλιξη τών βυζαντινών σπουδών στην Ελλάδα. Ή πρώτη έδρα Βυζαντινής 'Ιστορίας στο ελληνικό Πανεπιστήμιο προκηρύχτηκε το 1924, αρκετά χρόνια δηλαδή αργότερα άπο τήν έδρα του Κρουμβάχερ στο Μόναχο καί άφοΰ εϊχε προηγηθεί, δπως θα διαπιστώσουμε, μιά έντονη κίνηση περί το Βυζάντιο κατά τή διάρκεια της δεκαετίας Κυριότερη έκφραση αυτής τής κίνησης, πού συνυφαίνεται μέ τήν αναβίωση του εθνικού ζητήματος, είναι ή ίδρυση του Βυζαντινού μουσείου (1914) καί τής Εταιρείας Βυζαντινών Σπουδών (1918). Παράλληλα, ήδη άπο το 1911 σημειώνεται ή διάθεση τής βενιζελικής κυβέρνησης να εισαγάγει τή μελέτη του Βυζαντίου στο Πανεπιστήμιο μέ τήν 'ίδρυση αντίστοιχων αυτοτελών εδρών. 'Από τίς προτεινόμενες, ωστόσο, έδρες μόνον ή έδρα τής Βυζαντινής Τέχνης καί Βυζαντινής 'Αρχαιολογίας ιδρύεται το "Οσον άφορα στις άλλες δύο, ή μέν έκτακτη έδρα Βυζαντινού Πολιτισμού δεν 'ιδρύθηκε τελικά, ή δέ έδρα μέσης καί νεώτερης 'Ελληνικής Φιλολογίας συζητείται για πρώτη φορά, χωρίς δμως να πληρωθεί, μόλις το Γεννάται, κατά συνέπεια, το ερώτημα γιατί άργησε τόσο πολύ να 'ιδρυθεί μια αυτοτελής έδρα της Βυζαντινής Ίστο-

3 Η πρώτη έδρα Βυζαντινή; Ιστορίας στο Πανεπιστήμιο 'Αθηνών 259 ρίας. Ή απάντηση στο ερώτημα αυτό, πού ήταν και ή αφορμή της παρούσας έρευνας, θα μας επιτρέψει να κατανοήσουμε καλύτερα τή φυσιογνωμία και το ιδεολογικό στίγμα των βυζαντινών σπουδών στην Ελλάδα κατά τα πρώτα χρόνια της οργάνωσης τους. Είναι σαφές δτι ή μελέτη τών συνθηκών, μέσα στις όποιες το Βυζάντιο έγινε ένα ξεχωριστό επιστημονικό αντικείμενο, δεν διαφωτίζει μόνον τήν ιστορία της βυζαντινολογίας" συγχρόνως συμβάλλει στην ανίχνευση του τρόπου με τον όποιο ή νεοελληνική κοινωνία συνδέθηκε με το παρελθόν της και διαμόρφωσε τήν ιστορική της συνείδηση. Ή κινητοποίηση, επομένως, μεμονωμένων ατόμων ή ομάδων για τήν οργάνωση τών βυζαντινών σπουδών, πού εντείνεται άπο το τέλος του 19ου αιώνα και υστέρα, υποδεικνύει καινούριες ιστοριογραφικές ανάγκες, πού βέβαια δέν ήσαν άσχετες προς τα γενικότερα πνευματικά αιτήματα της εποχής. "Ενας άπο τους ανθρώπους πού κινητοποιήθηκαν προς αυτήν τήν κατεύθυνση στο γύρισμα του αιώνα φαίνεται δτι υπήρξε ό Δημήτριος Βικέλας. Στα χρόνια ανάμεσα στο 1890 και το 1893 ό Βικέλας είχε πυκνή αλληλογραφία μέ τον Κάρολο Κρουμβάχερ. Οι δύο άνδρες αντάλλαξαν μερικές επιστολές και τα επόμενα χρόνια μέχρι το 1900, οπότε χρονολογούνται δύο άπο τίς δημοσιευμένες επιστολές του Βικέλα 3. Στις πρώτες του επιστολές, μεταξύ άλλων 4, ό έλληνας λόγιος παρηγορεί τον Κρουμβάχερ για τίς δυσκολίες πού εκείνος συναντούσε στην προσπάθεια του να καταλάβει μία έδρα στα Πανεπιστήμια της Βαυαρίας 5 και συγχρόνως τον αποθαρρύνει ως προς τή δυνατότητα να εκλεγεί, δπως το επιθυμούσε, καθηγητής στο Παρίσι 6. Άπο τον Μάιο του 1892 και για αρκετούς μήνες ακόμη, θέμα τών επιστολών τοϋ Βικέλα είναι ο επιτέλους διορισμός του Κρουμβάχερ στή νεοϊδρυμένη έδρα μέσης και νεώτερης Ελληνικής Φιλολογίας στο Πανεπιστήμιο του Μονάχου 7. Ό Βικέλας επανειλημμένως συγχαίρει τον καινούριο καθηγητή και τοϋ αποκαλύπτει δτι έχει ζητήσει άπο τον πρύτανη του Πανεπιστημίου 'Αθηνών να τον παρασημοφορή- 3. Ή έκδοση δλων αυτών τών επιστολών έγινε άπο τον Π. Ένεπεκίδη, Χρηστομάνος- Βικέλας-Παπαδιαμάντης, Αθήνα 1971, Άπο το σύνολο τών επιστολών φαίνεται δτι έ'να βασικό μέλημα τοϋ Βικέλα ήταν ή μετάφραση στα γερμανικά τοϋ Λονκή Λάρα, για τήν οποία ενδιαφερόταν καί ό Κρουμβάχερ. 5. Βλ. επιστολή άρ Είναι αξιοσημείωτο δτι ό Ένεπεκίδης (ό'.π., 135) υποστηρίζει πώς επιθυμία του Κρουμβάχερ ήταν να καταλάβει μία θέση στο Πανεπιστήμιο της 'Αθήνας. Νομίζω, δμως, δτι άπο τήν επιστολή του Βικέλα άρ. 3 είναι σαφές δτι ό γερμανός λόγιος έστόχευε στο Παρίσι. Γράφει ό Βικέλας άπο το Παρίσι: (('Ως προς τήν ίδέαν τοϋ να εύρεθή εδώ θέσις δι' υμάς, νομίζω δτι ουδεμία υπάρχει πιθανότης περί πραγματοποιήσεως της...» 7. 'Επιστολές άρ. 13, 14, 16, 20.

4 260 Τόνια Κιουσοπούλου σει 8. Πολλές φορές, τέλος, δ Βικέλας κάνει, λόγο για την ΒΖ, την οποία και ό ΐδιος με κάθε τρόπο υποστηρίζει. Οι σχέσεις του Βικέλα με τον Κρουμβάχερ δέν ξέρουμε άπο πότε χρονολογούνται. Είναι γνωστό δτι ό Κ. Κρουμβάχερ ( ) είχε σπουδάσει κλασική φιλολογία και γλωσσολογία και δτι στα χρόνια των σπουδών του γνωρίστηκε με έλληνες πού σπούδαζαν στη Γερμανία, δπως ήταν ό Ν. Γ. Πολίτης, ό Χρ. Τσούντας και ό Γ. Βιζυηνός 9. Τον 'Οκτώβριο του 1884, σε ηλικία 28 χρόνων, ήλθε με υποτροφία της 'Ακαδημίας 'Επιστημών του Μονάχου στην Ελλάδα, δπου παρέμεινε μέχρι τον Μάιο του Τις εντυπώσεις του άπο τήν περίπου οκτάμηνη παραμονή του στην 'Αθήνα και άπο τις περιηγήσεις του στην ύπαιθρο ό νεαρός Κρουμβάχερ κατέγραψε σε ενα βιβλίο υπό τον τίτλο Griechische Reise, στο όποιο είναι φανερό το έντονο ενδιαφέρον του για τή σύγχρονη Ελλάδα 10. 'Ακριβώς το ενδιαφέρον του αύτο φαίνεται πώς τον έστρεψε προς το Βυζάντιο, και μάλιστα προς τή μεσαιωνική γραμματεία. "Εχει σημασία να συγκρατήσουμε επίσης δτι ό Κρουμβάχερ είχε εμπλακεί σε διαμάχη με τον Γ. Ν. Χατζιδάκι και τον Γ. Μιστριώτη γύρω άπο το γλωσσικό ζήτημα 11 και δτι το 1897, όπως ό 'ίδιος λέγει φανερώνοντας τή στενή του σχέση με τήν Ελλάδα, είχε αναλάβει στο Μόναχο προσπάθεια υπέρ των ελλήνων τραυματιών του ελληνοτουρκικού πολέμου 12. 'Υπενθυμίζεται τέλος δτι το 1891 κυκλοφόρησε ή πρώτη έκδοση της 'Ιστορίας του της Βυζαντινής Λογοτεχνίας. 'Από τήν άλλη πλευρά, ό Βικέλας είχε συγχρωτιστεί με τους ευρωπαίους έλ- 8. Βλ. επιστολή άρ. 24 (21 Νοεμβρίου 1892): «Περί παρασημοφοριών συστέλλομαι να σας γράψω πλέον, άλλα δέν έπαυσα ένθυμίζων τα περί τούτου δπου, μολονότι ή βραδύτης αφαιρεί τήν χάριν του πράγματος». 9. Π. Κ. Ένεπεκίδης, ' Αθηναϊκά-' Αττικοβοιωτικά-Δωδεκανησιακά , Αθήνα 1991, Κ. Krumbacher, Griechische Reise. Blätter aus dem Tagebüche einer Reise in Griechenland und in der Türkei, Berlin 1886 (ανατύπωση άπο τις έκδ. Δ. Καραβία, 1979). 'Αποσπάσματα μεταφρασμένα εκδίδει ό Ένεπεκίδης, ό'.π., Με αφορμή το βιβλίο του για τήν ελληνική γλώσσα, ό Μιστριώτης επετέθη εναντίον του Κρουμβάχερ κατηγορώντας τον δτι «έγένετο χάριν κέρδους διευθυντής σλαυικοϋ φροντιστηρίου και πράκτωρ τοΰ πανσλαυισμοϋ». Ό 'ίδιος ό Κρουμβάχερ λέγει απαντώντας στον Μιστριώτη (βλ. Νουμας, τχ. 313, 12 τοΰ Όχτώβρη 1908): «At κατά του βιβλίου μου αιτιάσεις ώς ύποκρύπτοντος δήθεν πολιτικούς σκοπούς συνεπυκνώθησαν εις το τέλος εις τήν άπίστευτον συκοφαντίαν δτι εγώ είμαι πληρωμένος άπο τήν ρωσικήν κυβέρνησιν δια να αποδείξω τήν άνεπάρκειαν της νέας ελληνικής και συνεπώς και αυτών των σημερινών Ελλήνων». Τις επιθέσεις του ό Μιστριώτης δημοσίευσε στις εφημερίδες 'Αθηνά (3 Ιουλίου 1908) και Αθήναι (22 και 24 Ιουλίου, 24 και 26 'Οκτωβρίου 1908). Για τήν αντιπαράθεση τοϋ Χατζιδάκι μέ τον Κρουμβάχερ ώς προς τήν καταγωγή της νέας ελληνικής γλώσσας βλ. Δ. Βαγιακάκος, Γεώργιος Ν. Χατζιδάκις ( ). Βίος και έργον, Έν 'Αθήναις 1977, 34-37, 62-66, δπου αναφορά στα σχετικά δημοσιεύματα τών δύο ανδρών. 12. Βλ. τήν απάντηση του στον Νονμα, δ.π., 8.

5 Ή πρώτη έδρα Βυζαντινής 'Ιστορίας στο Πανεπιστήμιο Άθψών 261 ληνιστές πού δέν είχαν «ώς αποκλειστική καί επιστημονική ενασχόληση τήν αρχαιότητα» 13 καί ήθελαν να κατανοήσουν τή συγκαιρινή τους Ελλάδα μέσα καί άπο το μεσαιωνικό της παρελθόν 14. Ό ίδιος εξέδωσε το 1874 τή μελέτη του Περί Βυζαντινών 15, με τήν οποία έσκόπευε να αποδείξει «όποιος ήτο αληθώς ό Βυζαντινός κόσμος» πάντοτε έξαλλου παρακολουθούσε καί ενίσχυε τήν επιστημονική κίνηση για τα μεσαιωνικά καί νεοελληνικά γράμματα 16. "Ετσι, ή προσωπική σχέση του Βικέλα με τον Κρουμβάχερ, αν παραβλέψει κανείς τήν τακτική του να καλλιεργεί τις κοινωνικές του σχέσεις για «να γνωρισθη εις τήν Φραγκιάν» 17, μπορεί εύκολα να γίνει κατανοητή υπό το πρίσμα των κοινών πνευματικών τους αναζητήσεων. Καί οι δύο, άπο διαφορετική βέβαια αφετηρία καί με διαφορετικά εφόδια ό καθένας, ζώντας ωστόσο μέσα στο ϊδιο πνευματικό κλίμα, πλησιάζουν καί μελετούν το Βυζάντιο. 'Εκείνο πού έκτος των άλλων διακρίνεται στις επιστολές πού μελετάμε είναι ή πολιτική σημασία, τήν οποία αποδίδει ό Βικέλας στην 'ίδρυση της έδρας στο Μόναχο. Αύτο συμβαίνει σε μία εποχή, δπου ή Ελλάδα προσπαθεί να λύσει υπέρ εαυτής το ανατολικό ζήτημα, καί γι' αύτο χρειάζεται τήν υποστήριξη καί τήν αναγνώριση της Ευρώπης 18. Άπο τήν άποψη αυτή, ή 'ίδρυση μιας έδρας νεοελληνικών σπουδών σε ευρωπαϊκό πανεπιστήμιο θά είχε ακριβώς καί το νόημα της αποδοχής τών Ελλήνων καί της πνευματικής τους παραγωγής άπο τους Ευρωπαίους με πιο ίσους ορούς. Λόγω ασφαλώς της σπουδαιότητας του γεγονότος, ό Βικέλας παρακινεί τον έλληνα υπουργό τών Εξωτερικών καί τον πρύτανη του Πανεπιστημίου 'Αθηνών να εκφράσουν τήν ευαρέσκεια τους προς τή βαυαρική κυβέρνηση Μαριάννα Δήτσα (έπιμ.), Δημήτριος Βικέλας, Λουκής Λάρας, Έρμης, 'Αθήνα 1991, Δήτσα, ό'.π., Περί Βυζαντινών. Μελέτη υπό Δημητρίου Βικέλα, Έν Λονδίνω Ή μελέτη κυκλοφόρησε το 1878 μεταφρασμένη στα γερμανικά άπο τον Wagner καί στα γαλλικά άπο τον Legrand. Πρόκειται ουσιαστικά για τρεις διαλέξεις, οι όποιες χαρακτηρίστηκαν άπο τον γάλλο βυζαντινολόγο Α. Rambaud ώς «compte-rendu» τών μέχρι της στιγμής εκείνης δημοσιευμάτων περί Βυζαντίου (Δήτσα, ό'.π., 89). 16. Στις εκδόσεις του Συλλόγου προς Διάδοσιν τών 'Ωφελίμων Βιβλίων πού ίδρυσε ό Βικέλας κυκλοφόρησαν μεταφράσεις βυζαντινών μελετών, δπως ή μελέτη τοϋ ολλανδού Δ. Κ. Έσσελιγκ, Βυζάντιον και Βυζαντινός Πολιτισμός (1911) καί δύο μελέτες του Καρολίδη, Ό αυτοκράτωρ Ηράκλειος (1904) καί Ό αυτοκράτωρ Διογένης ό Ρωμανός (1906). 17. Ό ίδιος ό Βικέλας έλεγε: «'Οπωσδήποτε κατόρθωμα είναι να γνωρισθώ εις τήν Φραγκιάν ώς συγγραφεύς, καί προ πάντων να γίνω αφορμή καλών λόγων δια τον Έλληνισμόν». Το παράθεμα (Α. Α. Οικονόμου, Δημήτριος Μ. Βικέλας, 'Αθήνα 1953, 247) καί ό σχολιασμός του άπο τήν Δήτσα, ό'.π., "Ελλη Σκοπετέα, Το ((πρότυπο βασίλειο» και ή μεγάλη ιδέα. "Οψεις τοϋ εθνικού προβλήματος στην Ελλάδα ( ), 'Αθήνα 1988, Βλ. επιστολή άρ. 14: «Ώμίλησα σήμερον εις τον ύπουργόν μας έπί τών Έξωτε-

6 262 Τόνια Κιουσοπούλου Παράλληλα προς τή σημασία πού είχε ή ίδρυση της συγκεκριμένης έδρας γιά την εξωτερική, θα λέγαμε, πολιτική της Ελλάδας, ό Βικέλας φαίνεται Οτι νοιάζεται και γιά τις βυζαντινές σπουδές καθεαυτές. Αυτό μαρτυρεί ή υποστήριξη του προς την ΒΖ και ή αγωνία του να εγγράψει οσο το δυνατόν περισσότερους συνδρομητές. 'Από τις επιστολές του μάλιστα προκύπτει δτι με τή μεσολάβηση του εγγράφηκε συνδρομητής και το Πανεπιστήμιο 'Αθηνών. Το ενδιαφέρον, εξάλλου, με το όποιο παρακολουθεί τις δραστηριότητες του Κρουμβάχερ, και οί σχετικές πληροφορίες πού του στέλνει άπο το Παρίσι, υποδηλώνει δτι ό 'ίδιος θεωρεί σημαντική τήν καθιέρωση της μεσαιωνικής φιλολογίας σέ πανεπιστημιακό επίπεδο. Στο Μόναχο ή νεοϊδρυμένη μετά άπο πολλές δυσκολίες 20 έδρα έχει ως αντικείμενο τή μεσαιωνική και νεώτερη Ελληνική Φιλολογία. "Οπως είπαμε, πρόκειται γιά τήν πρώτη πανεπιστημιακή έδρα στην Ευρώπη με αντικείμενο το Βυζάντιο. Θα ακολουθήσει το 1899 ή έδρα Βυζαντινής 'Ιστορίας στή Σορβόννη, με καθηγητή τον Ch. Diehl. Τήν ίδια χρονιά, το 1899, ό Κρουμβάχερ ίδρυσε μέσα στο πλαίσιο της έδρας του το βυζαντινό φροντιστήριο. «Το φροντιστήριον του Κρουμβάχερ είχε χαρακτήρα έντονώτερον φιλολογικόν, και έξηρευνώντο εκεί κατά πασαν διεύθυνσιν αί τρίβοι της απέραντου μεσαιωνικής λογοτεχνίας καΐ γλώσσης», σημειώνει στή νεκρολογία του γιά τον Κρουμβάχερ ό Άδ. 'Αδαμαντίου, αντιπαραθέτοντας το Μόναχο προς το Παρίσι, δπου «ή ιστορία ή βυζαντινή, ό πολιτισμός ό μεσαιωνικός ελληνικός, και ιδίως ή τέχνη ή βυζαντινή εϊναι το άγαπητόν μέλημα των γάλλων διδασκάλων και των μαθητών αυτών» 21. Το 1923, ό διάδοχος του Κρουμβάχερ, Α. Heisenberg, κατά τή διάρκεια της εορτής γιά τήν είκοσιπενταετηρίδα του φροντιστηρίου, τόνιζε «τήν ύλικήν συνδρομήν, ην "Ελληνες φιλοπάτριδες καί ή Ελληνική Κυβέρνησις παρέσχον εις το σεμινάριον» 22. Πολλοί λόγιοι τών άρχων του αιώνα παρακολούθησαν μαθήματα στο σεμινάριο του Μονάχου 23, στο όποιο ανδρώθηκαν ρικών, έγραψα δέ καί προς τον εν Βερολίνω πρέσβυν μας. 'Ελπίζω αϊ συστάσεις μου νά μή μείνουν άκαρποι, και να έκφραση ή Ελληνική Κυβέρνησις πάλιν τήν εύαρέσκειαν διά το κατόρθωμα τοϋτο». 20. Ένεπεκίδης, Χρηστομάνος - Βικέλας..., δ.π., 135 πρβλ. καί επιστολή άρ Άδ. 'Αδαμαντίου, «Κάρολος Κρουμβάχερ. Ό βίος καί το έργον αύτοϋ», ΔΙΕΕ 7 (1910), Νέος Έλληνομνήμων, τ. IH', τχ. Δ' (31 Δεκεμβρίου 1924), Βλ. δσα λέγει δ Δ. Γληνός προς τον Ν. Γ. Πολίτη σέ επιστολή του (Ίένα, 14/27 'Οκτωβρίου 1908): «Παρετήρησα δτι πολλοί έκ τών έδώ ερχομένων προς τελειοποίησιν ασχολούνται περί τήν άρχαίαν φιλολογίαν, άλλοι δέ τρέπονται καί εις τα Βυζαντινά, ή μάλλον δλοι διευθύνονται καί προς τα έκεϊ» (Π. Μουλλάς, Ό Λόγος της απουσίας. Δοκίμιο για τήν επιστολογραφία μέ σαράντα ανέκδοτα γράμματα τον Φώτου Πολίτη ( ), ΜΙΕΤ, 'Αθήνα 1992, 313.

7 Ή πρώτη εόρα Βυζαντινής Ιστορίας στο Πανεπιστήμιο 'Αθηνών 263 επιστημονικά ο'ι πρώτοι έλληνες βυζαντινολόγοι, όπως δ Κ. "Αμαντος και 6 Φ. Κουκούλες. Την 'ίδια εποχή, στο γύρισμα του αιώνα, στο Πανεπιστήμιο της 'Αθήνας δ,τι έχει σχέση με το Βυζάντιο διδάσκεται έν παρόδω. Ό Παπαρρηγόπουλος, πού, όπως δ ίδιος λέγει 24, εισήγαγε την «Ίστορίαν του Μεσαιωνικού Ελληνισμού, ήτοι την συνήθως λεγομένην Βυζαντινήν Ίστορίαν» στα μαθήματα του κατά το ακαδημαϊκό έτος , έχει πεθάνει και δ διάδοχος του, δ Π. Καρολίδης, ακολουθεί τη γραμμή του στο μάθημα της Γενικής Ιστορίας 26. Παράλληλα, δ Σπ. Αάμπρος, έκτακτος καθηγητής άπο το 1887 στην έδρα της Παγκόσμιας 'Ιστορίας, έχοντας δ ίδιος επιστημονικό ενδιαφέρον για το Βυζάντιο, καθιερώνει τη μελέτη του στα μαθήματα και τα φροντιστήρια του. Κατά το πρώτο τέταρτο του 20ου αιώνα, ή Βυζαντινή 'Ιστορία και ή Βυζαντινή Φιλολογία δεν διδάσκονται αυτοτελώς στο Πανεπιστήμιο. "Εχει ενδιαφέρον να παρατηρήσουμε οτι το 1911 ( ), στην αιτιολογική έκθεση της κοινοβουλευτικής επιτροπής Παιδείας επί του σχεδίου νόμου «Περί Καποδιστριακου Πανεπιστημίου» προτείνεται ή ίδρυση στή Φιλοσοφική Σχολή μιας έκτακτης έδρας Βυζαντινού Πολιτισμού 27. Στο Βασιλικό Διάταγμα, ωστόσο, «Περί καθορισμού των τακτικών εδρών διδασκαλίας έν τη Θεολογική, Νομική και Φιλοσοφική Σχολή του Καποδιστριακου Πανεπιστημίου» (Φ.Ε.Κ. 190/ ), απαντούν 2 έδρες τής Γενικής 'Ιστορίας, 1 έδρα της 'Ιστορίας του Ελληνικού "Εθνους και 1 έδρα τής Βυζαντινής Τέχνης και Βυζαντινής 'Αρχαιολογίας. Στο «Υπόμνημα», επίσης, «τών Σχολών του Πανεπιστημίου έπι του Νομοσχεδίου περί του 'Οργανισμού του Πανεπιστημίου του υποβληθέντος εις τήν Βουλήν...» (1911), ή Φιλοσοφική Σχολή, τής δποίας κοσμήτορας ήταν δ 24. Βλ. τον εναρκτήριο λόγο του στο Πανεπιστήμιο το έτος 1888 (Κ. Θ. Δημαράς, Κ. Παπαρρηγόπουλος, ΜΙΕΤ, 'Αθήνα 1986, 380): «Ή τοιαύτη τής 'Ιστορίας ημών τύχη δεν έπαυσεν ούδ' επί τής ιδρύσεως τοϋ Πανεπιστημίου. Δύο μόναι ύπήρχον κατ' αρχάς έν αύτώ ίστορικαί εδραι, ή τής Γενικής 'Ιστορίας και ή τών αρχαίων εθνών μόλις δέ μετά 14 έτη ήρχισε να διδάσκεται άπο τής καθέδρας ταύτης ή 'Ιστορία τοϋ 'Ελληνικού Έθνους άπο τών αρχαιοτέρων χρόνων μέχρι τών καθ' ήμας». 'Ωστόσο, σύμφωνα με τον κατάλογο πού κατάρτισαν ό Βαγγέλης Καραμανωλάκης και ό Παναγιώτης Στάθης βασιζόμενοι στα προγράμματα διδασκαλίας τής 'Ιστορίας κατά τον 19ο α'ιώνα, ό Θ. Μανούσης είχε διδάξει και αυτός σε προηγούμενα χρόνια μέση βυζαντινή ιστορία. 25. Βλ. τον εναρκτήριο λόγο του αύτοΰ τοϋ έτους, Δημαράς, ό'.π., Σύμφωνα με τον προαναφερθέντα κατάλογο ό Καρολίδης δίδαξε 'Ιστορία τοϋ Βυζαντινού 'Ελληνισμού κατά τα έτη , , και 'Ιστορία τοϋ Ρωμαϊκοΰ και Βυζαντινού 'Ελληνισμού κατά τα έτη , 'Επίσης προτείνεται καί μία τακτική έδρα μέσης και νεωτέρας 'Ελληνικής Φιλολογίας. Βλ. Α. Βρυχέα - Κ. Γαβρόγλου, 'Απόπειρες μεταρρύθμισης τής Ανώτατης 'Εκπαίδευσης ( ), Σύγχρονα Θέματα, Θεσσαλονίκη 1982, 152. Ούτε, όμως, ή έδρα τής Φιλολογίας περιλαμβάνεται στο ΦΕΚ 190/

8 264 Τόνια Κιουσοπούλου Σπ. Λάμπρος, έκρινε αναγκαίες, ανάμεσα σε άλλες, τις έδρες της μέσης και νέας Ελληνικής Φιλολογίας καί Γλώσσης και της Βυζαντινής Τέχνης 28. Διατρέχοντας έξαλλου τον κατάλογο των καθηγητών τής Φιλοσοφικής Σχολής διαπιστώνουμε οτι έκτος άπο τον Άδ. 'Αδαμαντίου, κανένας άλλος δέν είναι διορισμένος σε έδρα, τακτική ή έκτακτη, συναφή προς το Βυζάντιο 29. Ή προτεινόμενη, λοιπόν, έκτακτη έδρα Βυζαντινού Πολιτισμού τελικά δέν ιδρύθηκε. Θά πρέπει να φθάσουμε στο 1924, για να συναντήσουμε την πρώτη έδρα Βυζαντινής 'Ιστορίας, την οποία κατέλαβε ό Κ. "Αμαντος 30. "Οπως προκύπτει άπο τα πρακτικά των συνεδριάσεων τής Φιλοσοφικής Σχολής, ή σχετική συζήτηση είχε αρχίσει ενωρίτερα καί ήδη το 1922 στη συνεδρίαση τής 10ης 'Οκτωβρίου, ό κοσμήτορας, καθώς επίκειται νέος οργανισμός του Πανεπιστημίου, διατυπώνει προς τη Σύγκλητο τήν πρόταση πού, όπως λέγει, υπήρξε αποτέλεσμα έντονου προβληματισμού τής Σχολής για τήν οργάνωση των εδρών τής 'Ιστορίας, 28. 'Υπόμνημα τών Σχολών τοϋ Πανεπιστημίου επί τον νομοσχεδίου περί τον 'Οργανισμού τον Πανεπιστημίον τον υποβληθέντος εις τήν Βουλήν υπό τοϋ Κου 'Υπουργού των 'Εκκλησιαστικών καί τής Δημοσίας 'Εκπαιδεύσεως, 'Εν 'Αθήναις 1911, Α. Κ. Σκαρπαλέζος, Άπο τήν ίστορίαν τοϋ Πανεπιστημίου 'Αθηνών. 'Ιστορικά κείμενα και ιστορικά στοιχεία, 'Αθήνα 1964, Ή προκήρυξη τής έδρας έγινε στις Μέλη τής επιτροπής για τήν κρίση των υποψηφίων ορίστηκαν οι καθηγητές Γ. Σωτηριάδης, Θ. Βορέας καί Σ. Κουγέας. Ή πρώτη συνεδρίαση τής Σχολής για τήν πλήρωση τής έδρας έγινε στις καί ή συζήτηση, πού κατέληξε στην εκλογή τοϋ Άμαντου, επαναλήφθηκε στις Υποψήφιοι ήσαν οι "Αμαντος, Βέης, Ι. Βογιατζίδης καί Μιχ. Βολονάκης. Σύμφωνα με τήν έκθεση τής επιτροπής (Φιλοσοφική Σχολή τοϋ Άθήνησι Πανεπιστημίου. "Εκθεσις τής 'Επιτροπείας. Περί τής πληρώσεως τής κενής τακτικής έδρας τής Βυζαντινής 'Ιστορίας, 'Αθήναι 1924) ό Βέης χαρακτηρίστηκε «κράτιστος περί τήν μέσην έλληνικήν φιλολογίαν», άλλα κρίθηκε οτι έστερεϊτο των «καθαρώς ιστοριογραφικών προσόντων», τα όποια διέθετε ό "Αμαντος. 'Επαρκής κρίθηκε καί ό Βογιατζίδης, ενώ απορρίφθηκε εξαρχής ό Βολονάκης, πού είχε ήδη αποτύχει να εκλεγεί στην έδρα τής Γενικής Ιστορίας το Ό "Αμαντος κρίθηκε με βάση 16 ιστορικές εργασίες του, 10 γλωσσικές καί μερικές παιδαγωγικές (βλ. Κωνστ. Ι. Άμάντου, 'Υπόμνημα Προς τήν Φιλοσοφικήν Σχολήν τοϋ εν 'Αθήναις Πανεπιστημίον. 'Επί τη υποβολή ύποψηφιότητος δια τήν τακτικήν εδραν τής Βυζαντινής 'Ιστορίας, 'Αθήναι χ.χ., 1-9). 'Από αυτές σπουδαιότερες θεωρήθηκαν οί μελέτες του: Die Suffixe der neugriechischen Ortsnamen. Beitrag zur neugriechischen Ortsnamenforschungen, München 1903" «Συμβολή εις το τοπωνυμικον τής Χίου», Λεξικογραφικον 'Αρχείον, τ. Β' (1915) «Ή άλωσις της Χίου υπό τών Τούρκων», Χιακά Χρονικά 4 (1914) Ό 'Ελληνισμός τής Μικρός 'Ασίας κατά τον Μεσαίωνα, Έν 'Αθήναις 1919 καί Μακεδόνικα. Συμβολή εις τήν μεσαιωνικήν Ίστορίαν και εθνολογίαν τής Μακεδονίας, 'Αθήναι 1920 («το άριστον καί έπιστημονικώτατον τών ε*ργων τοϋ υποψηφίου», κατά τήν κρίση τής επιτροπής). 'Εκτιμήθηκε επίσης «δτι ούτος έχει ήρεμον καί σεμνον χαρακτήρα καί οτι έχει διδακτικήν ικανότητα ής δείγματα παρέσχεν... εις τάς προς άνώτερον άκροατήριον διεξαχθείσας είδικάς διαλέξεις καί ανακοινώσεις...». Για ολα αυτά βλ. τα αδημοσίευτα Πρακτικά τών Συνεδριάσεων τής Φιλοσοφικής Σχολής, (Συνεδρίες τής 7ης καί τής 15ης 'Οκτωβρίου 1924).

9 Ή πρώτη έδρα Βυζαντινής 'Ιστορίας στο Πανεπιστήμιο 'Αθηνών 265 ώς έξης: 'Αρχαία 'Ιστορία, 'ιστορία Μέσων και Νεωτέρων Χρόνων, 'Ιστορία του Ελληνικού" "Εθνους καΐ Βυζαντινή 'Ιστορία 31. Στην ίδια συνεδρίαση γνωστοποιείται δτι «έκρινε προσέτι ή τε επιτροπεία των συνελθόντων εις σύσκεψιν καθηγητών και ή Σύγκλητος δτι ή έδρα της Βυζαντινής Τέχνης και Βυζαντινής 'Αρχαιολογίας ένεκα τής σπουδαιότητος και εκτάσεως αυτής και διότι τα εδάφη εφ' α εκτείνεται είναι ακόμη κατά το πλείστον ανεξερεύνητα, έπρεπε να απασχόληση πλείστους επιστήμονας. Δια τοϋτο δε ελήφθη άπόφασις, όπως αντί τής έδρας ταύτης όρισθώσι δύο εδραι εν τω Νέω Όργανισμώ εις ας εδόθη ή ονομασία 1) "Εδρα Βυζαντινής Τέχνης 2) "Εδρα Βυζαντιακου Δημοσίου και 'Ιδιωτικού Βίου». Την έδρα του Δημοσίου και 'Ιδιωτικού Βίου των Βυζαντινών καταλαμβάνει τελικά το 1931 ό Φ. Κουκούλες 32. Το 1925 έξαλλου ό Ν. Βέης εκλέγεται στην έδρα τής μέσης και νεωτέρας Ελληνικής Φιλολογίας. Είχε προηγηθεί άλλη μία προκήρυξη τής ίδιας έδρας το 1918, δπου υποψήφιοι ήσαν ό Α. Μπούτουρας και ό Φ. Κουκούλες 33. Ό Κουκούλες διορίστηκε το 1926, χωρίς δμως να διδάξει, στο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης 34, δπου καθηγητής τής Βυζαντινής 'Ιστορίας έγινε τελικά ό Ι. Κ. Βογιατζίδης. Έν τώ μεταξύ, στον ευρύτερο επιστημονικό χώρο πυκνώνουν τα γεγονότα πού υποδεικνύουν ένα έντονο ενδιαφέρον γιά το Βυζάντιο. Το 1909 'ιδρύεται ή βραχύβια, ώς φαίνεται, Βυζαντιολογική 'Εταιρεία, πού εκδίδει το επίσης βραχύβιο (1909, 1910) περιοδικό Βυζαντίς το 1912 προκηρύσσεται ή έδρα τής Βυζαντινής Τέχνης και Βυζαντινής 'Αρχαιολογίας, την οποία καταλαμβάνει ό Άδ. 'Αδαμαντίου το 1914 'ιδρύεται το Βυζαντινό μουσείο και το 1918 ή 'Εταιρεία Βυζαντινών Σπουδών. "Εχει προηγηθεί στο τέλος του 19ου αιώνα ή ίδρυση τής 'Ιστορικής και 'Εθνολογικής 'Εταιρείας (1882) και τής Χριστιανικής 'Αρχαιολογικής 'Εταιρείας (1884) στην 'Αθήνα, καθώς καί τής Εταιρείας τών Μεσαιωνικών Σπουδών (1880) στην Κωνσταντινούπολη, ο'ι όποιες, αν και δεν έστόχευαν αποκλειστικά στή μελέτη του Βυζαντίου, ωστόσο «παρεσκεύασαν νέον έδαφος εις τας βυζαντιακας έρευνας», δπως υπογραμμίζει ό Σπ. Λάμπρος. Ό Λάμπρος επίσης μας πληροφορεί δτι σχεδιαζόταν στην 'Ελλάδα και ή ίδρυση «ειδικού βυζαντιακου περιοδικού ρητώς διεθνούς», ή οποία δμως ανεστάλη, δταν αναγγέλθηκε ή έκδοση τής ΒΖ Πρακτικά, δ.π., (Συνεδρία της 10ης 'Οκτωβρίου 1922). 32. Ό Ν. Β. Τωμαδάκης, «Φαίδων Ι. Κουκούλες», ΕΕΒΣ 23 (1953), ι', υποστηρίζει δτι ή έδρα ιδρύθηκε ειδικώς για τον Κουκουλέ, εξ οδ καί καταργήθηκε μετά τήν αποχώρηση του άπα το Πανεπιστήμιο (1954). 33. Πρακτικά, δ.π. 34. Τωμαδάκης, «Φαίδων Ι. Κουκούλες», ό'.π., ι'. 35. Σπ. Λάμπρος, «Βυζαντιακά παραλειπόμενα», Μικταί Σελίδες, Λθήναι 1905, 363" το άρθρο αυτό είναι ή μετάφραση στα ελληνικά τοϋ άρθρου τοΰ Λάμπρου, «Byzantinische Desiderata», BZ 1 (1892),

10 266 Τόνια Κιουσοπούλου Ή «έν 'Αθήναις Βυζαντιολογική Εταιρεία» ιδρύεται μέ σκοπό «την έπιστημονικήν ερευναν και μελέτην του Βυζαντιακοΰ Βίου άπο της ιστορικής εμφανίσεως αύτοΰ μέχρι των καθ' ήμας χρόνων υπό πάσαν αύτοΰ εκφανσιν, προς δε τήν έκλαικευσιν των πορισμάτων των περί το Βυζάντιον μελετών» 36. Πρόεδρος της είναι ό Κ. Γ. Ζησίου και γεν. γραμματέας ό Ν. Βέης - άλλα μέλη του Διοικητικού της Συμβουλίου αναφέρονται ό Μιχαήλ Γούδας, ό Άριστ. Κούζης και ό Κ. Δ. Τριανταφυλλόπουλος. Στο καταστατικό της Εταιρείας έκτος άπο τον τρόπο λειτουργίας της ορίζονται καί τα μέσα, με τα όποια θα επιτύχει τους σκοπούς της. 'Ανάμεσα σ' αυτά αξιοσημείωτη είναι ή συγκρότηση ειδικής περί το Βυζάντιο βιβλιοθήκης καί ή έκδοση περιοδικού «καθαρώς επιστημονικού, γραφομένου εις τάς κυριωτάτας γλώσσας». "Οπως προκύπτει άπο τις σύντομες ειδήσεις πού καταγράφονται στο τέλος του καθενός άπο τους δύο τόμους της Βυζαντίδοζ^ στις δραστηριότητες της Εταιρείας, πού προβλέπονται άπο το καταστατικό της, περιλαμβάνονται διαλέξεις επιστημονικές, όπως χαρακτηρίζονται στο περιοδικό (για παράδειγμα, διαλέξεις του Βέη, του Ζησίου, του νομισματολόγου Κ. Μ. Κωνσταντόπουλου, του θεολόγου Κ. Δυοβουνιώτου, κ.ά.), διαλέξεις εκλαϊκευτικές άπο τον Γ. Τσοκόπουλο, τον Ι. Μ. Δαμβέργη καί τον Άλ. Φιλαδελφέα, υπομνήματα σχετικά μέ τα βυζαντινά μνημεία καί «βυζαντιολογικαί έκδρομαί». Ή έλλειψη σαφέστερων πληροφοριών για τήν Εταιρεία μας δυσκολεύει να εντοπίσουμε το στίγμα της. "Οσο πάντ<ος οι διαθέσιμες πληροφορίες το επιτρέπουν, μπορούμε να ποΰμε οτι είναι διακριτός ό επιστημονικός της χαρακτήρας. Ως προς το Βυζαντινό μουσείο, ή 'ίδρυση του συνδέεται καταρχήν μέ τήν αλλαγή στο πνεύμα καί τους στόχους της θεραπευόμενης στην Ελλάδα μέχρι τις αρχές του αιώνα αρχαιολογίας, ή οποία παύει άπο κάποια στιγμή καί ύστερα να είναι μόνον χριστιανική, να έχει δηλαδή ως αποκλειστικό αντικείμενο μελέτης τα «κειμήλια» της χριστιανικής λατρείας, καί υπό τήν επίδραση τών αντίστοιχων ερευνών για το Βυζάντιο πού αναπτύσσονται τήν ί'δια εποχή στην Ευρώπη αποκτά επιστημονικότερο προσανατολισμό καί ευρύτερα ερευνητικά ενδιαφέροντα. 'Επιπλέον, ό χαρακτήρας του Βυζαντινού μουσείου σχετίζεται καί μέ τήν επιστράτευση της μεσαιωνικής 'ιστορίας στο εθνικό ζήτημα πού είναι ακόμη ανοικτό 37. 'Από τήν άλλη πλευρά, ή 'ίδρυση ενός μουσείου μέ «το όνομα το συμβολίζον τήν δλην ίστορικήν εννοιαν της μεσαιωνικής Ελληνικής αύτο- 36. Καταστατικον της εν 'Αθήναις Βυζαντιολογικής 'Εταιρείας, Έν 'Αθήναις, τύποις εφημερίδος «Το Κράτος» Θ. Τζαβέλλα, 1909, Για τήν ίδρυση καί τή φυσιογνωμία τοϋ Βυζαντινού μουσείου βλ. "Ολγα Γκράτζιου, «Άπο τήν 'ιστορία τοϋ βυζαντινού μουσείου: Τα πρώτα χρόνια», Μνήμων 11 (1987),

11 Ή πρώτη έδρα Βυζαντινής 'Ιστορίας στο Πανεπιστήμιο 'Αθηνών 267 κρατορίας...» 38 δηλώνει σαφώς ότι ή αποκατάσταση του Βυζαντίου μέσα στο πνεύμα της συνέχειας της ελληνικής Ιστορίας έχει συντελεστεί. Την αποκατάσταση του Βυζαντίου στη συλλογική συνείδηση δηλώνει και ή ίδρυση τής Εταιρείας Βυζαντινών Σπουδών άπο ανθρώπους πού, με εξαίρεση τον Κουκουλέ, δεν έχουν ειδική επιστημονική σχέση με το βυζαντινό παρελθόν. Σύμφωνα με τήν έκθεση τών πεπραγμένων τής Εταιρείας πού δημοσιεύεται στον πρώτο τόμο τής Έπετηρίδος της 39, τήν πρωτοβουλία για τή σύσταση της είχε ό Γ. Τσοκόπουλος, ό όποιος έκάλεσε στο γραφείο του για τον λόγο αυτόν τους Γ. Ε. Τυπάλδο, Φ. Κουκουλέ, Ν. Καλογερόπουλο και Πλ. Ροδοκανάκη, μαζί με τον Θ. Βολίδη. Σκοποί τής Εταιρείας ορίστηκαν «ή ένίσχυσις τών Βυζαντινών και Μεσαιωνικών εν γένει μελετών, ή έκλαίκευσις τών γνώσεων τών αναγομένου εις τήν ίστορίαν και τον πολιτισμον τών Βυζαντινών και Μεσαιωνικών χρόνων και ή διέγερσις του ενδιαφέροντος του ελληνικού λαοϋ προς τήν χιλιετή περίοδον τής Ελληνικής αυτοκρατορίας». Τους σκοπούς τής Εταιρείας συγκεκριμενοποιεί ακόμη περισσότερο ό Γ. Σωτηρίου, ό όποιος σέ διάλεξη του με τήν ευκαιρία τής επίσημης εμφάνισης τής Εταιρείας το 1919 τονίζει με έμφαση τον εθνικό της χαρακτήρα 40. Ή εθνική αποστολή τής Εταιρείας, σέ μια εποχή πού αναβιώνει το όραμα τής εθνικής αποκατάστασης, εξηγεί ως ενα βαθμό και τή σύνθεση της άπο ανθρώπους πού είχαν διάφορες ιδιότητες καί προέρχονταν και άπο τις δύο αντιμαχόμενες πολιτικές παρατάξεις 41. Ή Εταιρεία είχε πλούσια δραστηριότητα άπο τα πρώτα 38. Τήν άποψη αύτη εκφράζει ό Άδ. Αδαμαντίου καί τήν παραθέτει ή Γκράτζιου, «Άπο την ιστορία...», ό'.π., ΕΕΒΣΙ (1924), «Ή σύστασις 'Εταιρείας Βυζαντινών σπουδών... εις εποχήν, καθ'ην τα όνειρα τής φυλής μας ευρίσκονται είς τής πραγματοποιήσεως τήν όδόν, δεν είνε δε μακράν ή στιγμή, καθ 1 ην θ' αντήχηση καί πάλιν υπό τους θόλους τής 'Αγίας Σοφίας ό τόσον γνώριμος εις αυτούς ύμνος "Τή ' Υπερμάχω"...» εινε χαρακτηριστικον γνώρισμα τής συναισθήσεως τής 'ιστορικής μας καταγωγής καί τής προπαρασκευής δια το έργον, το όποιον ή Φυλή μας Οά επιτέλεση εν τή 'Ανατολή κατά τους προσεχείς χρόνους τής ειρήνης» [ΑΙ Βυζαντινοί Σπονδαί. Διάλεξις... τή 26η 'Ιανουαρίου 1919, ύπο Γ. Α. Σωτηρίου, εφόρου τών Βυζαντινών 'Αρχαιοτήτων, Έν 'Αθήναις 1920, 1). Τις θέσεις τοΰ Σωτηρίου σχολιάζει καί ή Γκράτζιου, «'Από τήν Ιστορία...», ό.π., Στο πρώτο Δ.Σ. τής 'Εταιρείας μετείχαν ό μητροπολίτης 'Αθηνών Μελέτιος ως πρόεδρος, ό Φ. Κουκούλες ως γεν. γραμματέας καί οι Ι. Μ. Δαμβέργης, Γ. Τσοκόπουλος, Γ. Ε. Τυπάλδος, Ι. Ζερβός, Σπ. Θεοδωρόπουλος, Αιμιλία Καλλιγά, Νικ. Δ. Καλογερόπουλος, Π. Δ. Καλογερόπουλος, 'Αρ. Κούζης, άρχιμ. Χρυσ. Παπαδόπουλος, Κ. Ν. Ράδος, Γ. Σωτηρίου ως μέλη. 'Αναγράφονται επίσης τα ονόματα 342 μελών τής Εταιρείας, τα βιογραφικά στοιχεία τών όποιων, αν ήταν δυνατόν να εντοπιστούν, θα μας έδιναν μια σαφή εικόνα τών «βυζαντινολογούντων» αυτήν τήν εποχή. 'Ανάμεσα τους πάντως βρίσκουμε γνωστά ύνόματα λογίων ή φιλολόγων, όπως ό Βογιατζίδης, ό Μ. Δένδιας, ή Ρόζα 'Ιμβριώτη, ό Ι. Κακριδής, ό Φ. Κόντογλους, ό Γ. Ααμπρίδης, ό Γρ. Ξενόπουλος, ό 'Αν. 'Ορλάνδος, ό Άλέξ.

12 26S Τόνια Κιουσοπούλου κιόλας χρόνια της ίδρυσης της με διαλέξεις, με κινητοποιήσεις για τη διάσωση βυζαντινών μνημείων, ιδιαίτερα στις τουρκοκρατούμενες περιοχές, μέ αποστολές στο "Αγιον "Ορος και άπο το 1924 μέ την έκδοση της Έπετηρίδος της. Τον Μάρτιο του 1920 ιδρύθηκαν επίσης δύο τμήματα της, ενα στη Θεσσαλονίκη και Ινα στη Σμύρνη. Ενδιαφέρον παρουσιάζει ή έγνοια των μελών της γιά εκλαϊκευτικές διαλέξεις, πού είδαμε οτι αποτελούσε και έναν άπο τους στόχους της Βυζαντιολογικής Εταιρείας. Έ έγνοια τους αύτη μας παραπέμπει στά χαρακτηριστικά της ελληνικής Ιστοριογραφίας, όπως απαντούν κατά τον 19ο αιώνα. Ό διδακτικός ρόλος της Ιστορίας, «πρακτικώτερος του συνήθους» 42, υποχρεώνει τους επιστήμονες, εν προκειμένω τίς Εταιρείες, στην εκλαΐκευση της, πολύ περισσότερο καθώς ενδιαφέρονται γιά μια 'ιστορική περίοδο πού εν πολλοίς παρέμενε σκοτεινή και καθυστέρησε να ενσωματωθεί στή βασική εκπαίδευση 43. 'Αξιοσημείωτο είναι ακόμη γιά τα θέματα πού μας απασχολούν εδώ οτι ή Εταιρεία, καθώς επίκειται ή ίδρυση του Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, υποδεικνύει τή σύσταση «τεσσάρων εδρών προς προαγωγήν τών βυζαντινών σπουδών, ήτοι της 'Ιστορίας του Βυζαντινού Κράτους, της 'Ιστορίας της Βυζαντινής Τέχνης, του 'Ιδιωτικού Βίου τών Βυζαντινών και της μεσαιωνικής Γλώσσης και Φιλολογίας» 44. Λίγο αργότερα, ή 'Εταιρεία διαμαρτύρεται γιά τή σχεδιαζόμενη κατάργηση της έδρας του Δημοσίου και 'Ιδιωτικού Βίου τών Βυζαντινών 45. *Αν επιχειρήσουμε πάντως να συγκρίνουμε τήν 'Εταιρεία Βυζαντινών Σπουδών μέ τήν προκάτοχο της, τή Βυζαντιολογική Εταιρεία, διαπιστώνουμε οτι ο'ι στόχοι της είναι περισσότερο πολιτικοί σέ σχέση μέ τον χαρακτήρα εκείνης πού, όπως είδαμε, φαίνεται αμιγέστερα επιστημονικός 46. Πάλλης, ή Εΰα Σικελιανού, ό Ι. Συκουτρής, ή Άθ. Ταρσούλη, ό Άχ. Τζάρτζανος, ό Δ. Τσοποτός, ή Άγγ. Χατζημιχάλη κ.ά. Επίσης βρίσκουμε ονόματα γόνων γνωστών οικογενειών, όπως τών Εμπειρίκων, Καλλιγά, Μαζαράκη, Μανσόλα, Μπότσαρη. 42. Σκοπετέα, δ.π., Χριστίνα Κουλούρη, 'Ιστορία και Γεωγραφία στά ελληνικά σχολεία ( ). Γνωστικό αντικείμενο και Ιδεολογικές προεκτάσεις, 'Ιστορικό 'Αρχείο Ελληνικής Νεολαίας, 'Αθήνα 1988, ΕΕΒΣ 1 (1924), ΕΕΒΣ 2 (1925), 366: «Ή Εταιρεία προθύμως φροντίζουσα περί παντός δπερ άφορα εις τον Βυζαντινον κόσμον και τήν μελέτην αύτοϋ, ενεργώς επενέβη παρά τοις άρμοδίοις, δταν έπεζητήθη ή μείωσις παρ' ήμΐν τών βυζαντινών σπουδών δια της προτάσεως τής περικοπής τής εν τω πανεπιστημίω έδρας τοϋ δημοσίου καί ιδιωτικού βίου τών βυζαντινών, χάρις δε εις το ηθικόν κΰρος και τήν έπιβολήν αυτής έματαιώθη ευτυχώς ή σχετική πρότασις. Έκπληροϋσα δ' έντολήν τών μελών... κατέστησεν εις τήν Σεβαστήν Κυβέρνησιν γνωστάς τάς γνώμας της περί τοϋ σκοπού καί τής σημασίας παρ' ήμϊν τών βυζαντινών σπουδών, ώς καί τοϋ τρόπου καθ' δν πρέπει αύται να ύποστηριχθώσι». 46. Πολύ χαρακτηριστική είναι ή ακόλουθη διαπίστωση στην ΕΕΒΣ 2 (1925), 367: «Έπ' εσχάτων παρατηρείται ευτυχώς παρ' ήμϊν τάσις προς μίμησιν τοϋ βυζανπνοΰ κόσμου

13 Ή πρώτη έδρα Βυζαντινής Ιστορίας στο Πανεπιστήμιο 'Αθηνών 269 'Από τή σύντομη επισκόπηση των γεγονότων πού προηγήθηκε έγινε, νομίζω, φανερό δτι οι βυζαντινές σπουδές ουσιαστικά οργανώθηκαν στην Ελλάδα μέσα στή δεκαετία Μέσα στην κρίσιμη άπό πολλές πλευρές αυτήν δεκαετία, το ενδιαφέρον για τή βυζαντινή εποχή ανανεώθηκε και απέκτησε καινούριο περιεχόμενο. Επομένως, είναι δυνατόν να υποστηρίξει κάνεις μέ ασφάλεια δτι ή προκήρυξη και ή πλήρωση των αντίστοιχων εδρών, όπως επίσης ή ίδρυση της Εταιρείας Βυζαντινών Σπουδών και του Βυζαντινού μουσείου, κατά τή δεκαετία , εντάσσονται απολύτως μέσα στο ευνοϊκό για το Βυζάντιο κλίμα, το όποιο καλλιεργείται άπο τον προηγούμενο αιώνα και τώρα προσαρμόζεται στις πολιτικές και ιδεολογικές ανάγκες της συγκεκριμένης εποχής 47. 'Επιπλέον, ή 'ίδρυση τών αντίστοιχων εδρών στο Πανεπιστήμιο ενδέχεται να συνδέεται μέ τις διαμορφούμενες διαθεσιμότητες στον χώρο τών βυζαντινών σπουδών, καθώς επιστρέφουν στην Ελλάδα άπο το εξωτερικό οι πρώτοι βυζαντινολόγοι. "Εχει ήδη επισημανθεί, για παράδειγμα, δτι ή 'ίδρυση της έδρας της Βυζαντινής Τέχνης σχετίζεται μέ τήν ενίσχυση πού γνωρίζουν στην καμπή του αιώνα οί βυζαντινές σπουδές διεθνώς και οτι ό Άδ. 'Αδαμαντίου πού εκλέγεται σ' αυτήν έχει σπουδάσει στο Παρίσι, οπού ή Βυζαντινή 'Αρχαιολογία έχει επιφανείς εκπροσώπους 48. Έν τούτοις, αν λάβουμε υπόψη τήν κίνηση πού παρατηρείται περί το Βυζάντιο, δπως τή σχολιάσαμε προηγουμένως, τή σύσταση της έδρας της Βυζαντινής Τέχνης, άλλα καί τήν καθοριστική παρουσία του Λάμπρου στή Φιλοσοφική Σχολή, διαπιστώνουμε δτι τελικά ή αυτοτελής έδρα της Βυζαντινής 'Ιστορίας άργησε να Ιδρυθεί. 'Υποθέτω δτι ή παρατηρούμενη καθυστέρηση σχετίζεται μέ το ιδεολογικό υπόβαθρο τών βυζαντινών σπουδών στην Ελλάδα. Τήν υπόθεση αυτή, σέ συνδυασμό μέ τήν πρόταση της κοινοβουλευτικής επιτροπής Παιδείας τό 1911, πού μνημονεύσαμε προηγουμένως, ενισχύει ή γνώμη του Γ. Μιστριο')τη για τους μαθητές του Κρουμβάχερ 49 και για τόν γερκαί έν άλλοις καί έν τη κατασκευή καί επιπλώσει οικιών κατά τον βυζαντινον τρόπον. Ή Εταιρεία θεωρεί έαυτήν ευτυχή, διότι καί τήν τάσιν ταύτην προκαλεί καί ύποβοηθεΐ παρέχουσα τα αναγκαία στοιχεία εις τους εταίρους της καί πάντα ζητοϋντα τήν γνώμην καί τήν έπέμβασιν». 47. Για το εθνικό ζήτημα αυτήν τήν εποχή βλ. ενδεικτικά "Αννα Φραγκουδάκη, «Άπο τον 19ο στον 20ο αιώνα: το εθνικό ζήτημα, ή μοναρχία καί ή δύναμη τών ιδεών μια υπόθεση εργασίας», Τα 'Ιστορικά 2 (Δεκέμβριος 1984), Γκράτζιου, «Άπο τήν ιστορία...», ο.π., Ό Μιστριώτης, μέ αφορμή τήν επικείμενη έκδοση του Θησαυρού 'όληςτης 'Ελληνικής Γλώσσης (1908), επετέθη «μετά περιφρονήσεως καί μομφής» καί εναντίον τών μαθητών τοϋ Κρουμβάχερ. Στην επίθεση του απάντησαν διαμαρτυρόμενοι οί «έν τοις Γερμανικοϊς Πανεπιστημίοις σπουδάζοντες "Ελληνες φιλόλογοι», υπερασπιζόμενοι τον Κρουμβάχερ. Το κείμενο της διαμαρτυρίας (βλ. Δημήτρης Γληνός, "Απαντα, έπιμ. Φ. Ήλιου, τ. Α', Θεμέ-

14 270 Τόνια Κιουσοπούλου μανό βυζαντινολόγο, με τον όποιο είχε έλθει σε οξεία αντιπαράθεση για το γλωσσικό ζήτημα 50. Τό 1918, στη συζήτηση για την πλήρωση της έδρας της Γενικής 'Ιστορίας ό Γ. Ν. Χατζιδάκις διατυπώνει την αρνητική γνώμη του για τον Σ. Κουγέα, μαθητή επίσης του Κρουμβάχερ, και τή μελέτη του περί Άρέθα με τρόπο ενδεικτικό: «λαμβάνεται φροντίς να μάθωμεν πώς άπελογήθη ό Άρέθας οτε κατηγορήθη δια συνωμοσίαν, τίνα γνώμην είχε περί του τετάρτου γάμου του βασιλέως και άλλα τοιαύτα ατομικά μικρολογήματα ούδεμίαν αληθώς έχοντα σημασίαν δια τήν ίστορίαν του ημετέρου έθνους» 51. Κάνω, λοιπόν, τή σκέψη Οτι οι βυζαντινές σπουδές, λόγω του προσανατολισμού τους και εξαιτίας των θεραπόντων τους, θεωρήθηκαν ταυτισμένες με το κίνημα του δημοτικισμού και ως εκ τούτου έξοβελιστέες από τή Φιλοσοφική Σχολή, σε μια εποχή δπου κυριαρχούσε ό Μιστριώτης 52. "Οπως παρατηρεί ή Ρένα Σταυρίδη- Πατρικίου, τήν εποχή αυτή ή Φιλοσοφική Σχολή αντιδρούσε σε κάθε μεταρρυθμιστική προσπάθεια της βενιζελικής κυβέρνησης φοβούμενη δτι πίσω άπό τις καινοτομίες κρύβεται δημοτικιστικός δάκτυλος 53. Ή αλλαγή του συσχετισμού τών δυνάμεων μέσα στή Σχολή, με τόν θάνατο του Μιστριώτη (1916) και τήν αποχώρηση του Χατζιδάκι (1923), δημιούργησε πιθανόν πρόσφορο έδαφος για τή μελλοντική πλήρωση της έδρας της Βυζαντινής 'Ιστορίας και της έδρας της μέσης και νεώτερης Φιλολογίας. Δεν είναι άλλωστε τυχαίο Οτι ήσαν οι μαθητές του Κρουμβάχερ πού κατέλαβαν εν τέλει τις συγκεκριμένες έδρες. Ή προκήρυξη, πάντως, της έδρας της Βυζαντινής 'Ιστορίας θα μπορούσε να θεωρηθεί και ως αποτέλεσμα μιας άτυπης πίεσης πού θα ασκούσε ή 'Εταιρεία Βυζαντινών Σπουδών νομιμοποιώντας με τό κύρος τών μελών της και τή δράση της τήν αποδοχή του Βυζαντίου άπό ευρύτερα στρώματα λογίων. λιο, 'Αθήνα 1983, ) πού είναι άχρονολόγητο και έγραψε ό Δ. Γληνός (Γληνός, δ.π., 549) τελικά δεν υπογράφηκε. Πρβλ. επίσης το χωρατό τοϋ καθηγητή Σπ. Βάση, το όποιο επαναλαμβάνει και ό Μιστριώτης: «οι μεταβαίνοντες εις Μόναχον μαλλιαροί πρέπει να πέμπωσιν εις τό Πανεπιστήμιον αποδείξεις τοϋ κουρέως δτι κείρονται δις της εβδομάδος». Βλ. Νονμας, τχ. 313 (12 τοϋ Όχτώβρη 1908), Βλ. προηγουμένως σημ Πρακτικον της ΣννεΟρίας της Φιλοσοφικής Σχολής τοϋ Καποδιστριακοϋ Πανεπιστημίου δια τήν έκλογήν τακτικού καθηγητού της Γενικής 'Ιστορίας, Έν 'Αθήναις, Τυπογραφεΐον «Εστία», 1918, Θεωρώ ενδεικτικό Οτι κανένας άπό τους καθηγητές της Σχολής το 1918 (Π. Καρολίδης, Γ. Σωτηριάδης, Άδ. 'Αδαμαντίου, Γ. Ν. Χατζιδάκις, Σ. Σακελλαρόπουλος, Ν. Πολίτης, Γρ. Βερναρδάκης, Π. Καββαδίας, Χρ. Τσούντας, Α. Σκιάς, Σ. Μενάρδος, Θ. Βορέας, Θ. Κακριδής), παρά τή διαφορετική θέση πού έχουν σε ποικίλα θέματα, δεν άπαντα στον κατάλογο τών πρώτων μελών τής ΕΒΣ. 53. Ρένα Σταυρίδη-Πατρικίου, «Οι ένδοπανεπιστημιακες ισορροπίες καΐ ή ανατροπή τους ( )», Πανεπιστήμιο : 'Ιδεολογία και Παιδεία. 'Ιστορική διάσταση και προοπτικές, 'Αθήνα, Σεπτεμβρίου 1987, τ. Α', 'Ιστορικό 'Αρχείο Ελληνικής Νεολαίας, 'Αθήνα 1989, 221.

15 Ή πρώτη εόρα Βυζαντινής 'Ιστορία; ατό Πανεπιστήμιο 'Αθηνών 271 Άπο την άλλη πλευρά, διαπιστοόνουμε διατρέχοντας την έργογραφία τους δτι ορισμένοι, επιστήμονες των άρχων του αιώνα προσέγγισαν τον βυζαντινό κόσμο μέσα άπο τη θρησκεία, θεραπεύοντας τη θεολογία και την εκκλησιαστική τέχνη - αυτοί, όμως, δπως αντίστοιχα οί νομικοί, καθώς ή σχέση τους με το Βυζάντιο είναι περισσότερο απτή και επομένως πιο κατανοητή, δεν μας απασχολούν έδώ, παρόλο πού επηρέασαν σε μεγάλο βαθμό τήν εξέλιξη των βυζαντινών σπουδών. Εξίσου απτή είναι και ή σχέση τών αρχαιολόγων με το Βυζάντιο. Γιά λόγους έξαλλου πού σχετίζονται με τή φύση της δουλειάς τους και παρά το γεγονός δτι, όπως είδαμε, και ή δική τους δραστηριότητα τήν εποχή αυτή είναι ιδεολογικά προσδιορισμένη, οί αρχαιολόγοι ακολούθησαν μια σχετικά αυτόνομη πορεία. Μεγαλύτερο ενδιαφέρον για τή νεοελληνική Ιστοριογραφία παρουσιάζει ή σκοπιά άπο τήν οποία μελέτησαν το Βυζάντιο οί πρώτοι επαγγελματίες βυζαντινολόγοι. Αυτοί οδηγήθηκαν στο Βυζάντιο μέσα άπο τή γλώσσα και κατ' επέκταση μέσα άπο τή φιλολογία. Είναι ενδεικτικό οτι τόσο ό "Αμαντος οσο και ό Κουκούλες και ό Βογιατζίδης εργάστηκαν καταρχήν στο 'Ιστορικό Αεξικό της 'Ακαδημίας 54, το όποιο ίδρυσε το 1914 ό Γ. Ν. Χατζιδάκις με σκοπό ακριβώς να άποθησαυριστεϊ εκεί «ολόκληρος ό εις το στόμα του ελληνικού λαοΰ φερόμενος ήδη γλωσσικός θησαυρός, άποτελών άναμφισβήτητον άπόδειξιν της ένότητος του έθνους», όπως ό ίδιος λέγει 55. Ή γλο')σσα ήταν ή ασφαλέστερη απόδειξη της συνέχειας της ελληνικής ιστορίας, πού παρέμενε το επιστημονικό και ιδεολογικό αίτημα της εποχής. Ό "Αμαντος στο Υπόμνημα πού υποβάλλει ως υποψήφιος για τήν έδρα της Βυζαντινής 'Ιστορίας, με αφορμή τον μεγάλο αριθμό τών γλωσσολογικών μελετών του, τονίζει οτι «ή γλωσσική προπαρασκευή, ή ασφαλής κρίσις γλωσσικών φαινομένων είναι αναγκαία δια τον ιστορικόν της μεσαιωνικής μας περιόδου...» 56. Ό Κουκούλες αιτιολογεί μέ εναργή τρόπο τήν ενασχόληση του με το Βυζάντιο: ((ορμώμενος... εκ της γνώσεως τών βυζαντινών πραγμάτων και της βυζαντινής γλώσσης προσπαθώ δι' αυτών να κατανοήσω και να ερμηνεύσω τα σημερινά, άτινα εκείνων φυσική έξέλιξις και συνέπεια τυγχάνουσιν» 57. Ό Ν. Β. Τωμα- 54. Βλ. Ν. Β. Τωμαδάκης, Εισαγωγή εις τήν βυζαντινήν φιλολογίαν, τ. Α', 'Αθήναι 1956, 79, σημ. 6. Εϊναι πάντως αξιοσημείωτο δτι ό Χατζιδάκις, παρά τήν αντίθεση του προς τον Κρουμβάχερ, προσέλαβε για το 'Ιστορικό Λεξικό κάποιους άπο τους μαθητές του, προφανώς ώς επιστημονικά διαθέσιμους και αξιοποιήσιμους γιά τήν πραγματοποίηση του σχεδίου του. Ή κίνηση του αύτη, ή οποία έρχεται σε αντίθεση προς τή διαφαινόμενη στάση του μέσα στή Φιλοσοφική Σχολή, μαρτυρεί πιθανόν τήν οξυδέρκεια του ώς προς τήν επιλογή τοϋ επιστημονικού δυναμικού, συγχρόνως όμως υποδεικνύει τα περιορισμένα περιθώρια κινήσεων πού υπήρχαν μέσα στή Σχολή για τους λόγους πού προαναφέραμε. 55. Βαγιακάκος, ο.π., Άμάντου, 'Υπόμνημα..., ο.π., Τωμαδάκης, «Φαίδων Ι. Κουκούλες», ο.π., ιγ'.

16 272 Τόνια Κιουσοπούλου δάκης προχωρώντας περισσότερο, εξηγεί την ενασχόληση του Κουκουλέ με τον ιδιωτικό βίο των βυζαντινών: «Τοΰτο είναι εύεξήγητον, αν άναλογισθή τις δτι ό μεν ιδιωτικός βίος των μέσων Ελλήνων συνάπτεται προς τον άρχαΐον έλληνικον κόσμον, ό δε δημόσιος είναι συγγενέστερος προς την Ρώμην, όθεν ελήφθησαν οι θεσμοί. Άπο της απόψεως λοιπόν ταύτης το θέμα δεν ενδιέφερε τον Νέον Έλληνισμόν, ως θέμα συνεχείας» 58. Είναι προφανές δτι οί απόψεις αυτές συμπίπτουν σε γενικές γραμμές με τις απόψεις του Βικέλα, άπο τον όποιο ξεκινήσαμε: «Ή άλωσις της Κωνσταντινουπόλεως υπό των Τούρκων είναι αρχή νέας εποχής δια τον Έλληνισμόν, είναι αφετηρία νέας ιστορίας, είναι μεσότοιχον μεταξύ του αρχαίου και του νέου Ελληνικού κόσμου» 59. Ή θέση του Βικέλα για το Βυζάντιο διατρέχει ολόκληρο το βιβλίο του Περί Βυζαντινών καί διατυπώνεται επιγραμματικά στον πρόλογο του: «Ή αποστολή του Βυζαντινού κράτους δεν ήτο να πλάση, άλλα μάλλον να διατήρηση, και τήν άποστολήν ταύτην έξεπλήρωσεν έπ' άγαθώ της άναγεννωμένης Ευρώπης» 60. Ό Βικέλας συμμερίζεται τήν άποψη του Κ. Παπαρρηγόπουλου γιά το Βυζάντιο, άλλα δεν αναγνωρίζει, όπως εκείνος, αυθύπαρκτη αξία στα πνευματικά του δημιουργήματα 61. Το Βυζάντιο είναι γι' αυτόν ένα μέσον μέσον εθνικής αυτογνωσίας, κρίκος της αλυσίδας πού ενώνει τον αρχαίο μέ τον νεώτερο ελληνισμό. Επομένως, ό ενθουσιασμός πού δείχνει γιά τήν ίδρυση της έδρας στο Μόναχο και ή φροντίδα του γιά τήν 5Ζ, το ενδιαφέρον δηλαδή πού παρατηρήσαμε δτι έδειχνε γιά τήν οργάνωση των βυζαντινών σπουδών, μπορεί να ερμηνευθεί ακριβώς υπό το πρίσμα του ενδιαφέροντος του να ενισχυθεί ό ενδιάμεσος αυτός κρίκος της ελληνικής ιστορίας. Μέσον εθνικής αυτογνωσίας είναι το Βυζάντιο καί γιά δσους το μελετούν συστηματικά στην Ελλάδα αυτήν τήν εποχή* ή λογική τής συνέχειας διακρίνει το σύνολο του έ'ργου τους. Είναι σαφές δτι μία γραμμή ενώνει τον Βικέλα μέ τον Κουκουλέ καί τον "Αμαντο 62 καί αυτή ή γραμμή, πού ουσιαστικά ξεκινάει άπο τον Παπαρρηγόπουλο, γίνεται το πλαίσιο μέσα στο όποιο οργανώνονται οί βυζαντινές σπουδές στην Ελλάδα. Ό ίδιος ό Λάμπρος, προσδίδοντας μια 58. Στο ϊδιο, ιδ'. 59. Περί Νεοελληνικής Φιλολογίας. Δοκίμιον άναγνωσθεν εν τη 'Ελληνική Σχολή τον Λονδίνου κατά τήν... 21ην Μαρτίου 1871, ύπο Δημητρίου Βικέλα, Έν Λονδίνω 1871, Περί Βυζαντινών, δ.π., Περί Νεοελληνικής Φιλολογίας..., ο.π., Πρβλ. τις απόψεις τοϋ "Αμαντου: «Ή βυζαντινή ιστορία είναι κατά το πλείστον έργον τοϋ αύτοϋ λαοϋ τοϋ δημιουργήσαντος τον μοναδικον άρχαΐον έλληνικον πολιτισμον... Ό 'Ελληνισμός λοιπόν δπως διεμορφώθη εις τήν Άσίαν μετά τοϋ Μ. 'Αλεξάνδρου διευθύνει το Βυζάντιον και είς τήν διεύθυνσιν αυτήν οφείλονται αϊ ύπηρεσίαι του εις τήν ανθρωπότητα» (Κ. "Αμαντος, «Το Βυζάντιον καί αί Βυζαντιναί Σπουδαί», Μικρά μελετήματα, 'Αθήναι 1940, 128).

17 Ή πρώτη έδρα Βυζαντινής Ιστορίας στο Πανεπιστήμιο 'Αθηνών 273 ιδιαίτερη απόχρωση στη γραμμή του Παπαρρηγόπουλου, υποστήριζε: «Ύπο τον Βυζαντΐνον κρύπτεται και παρά τήν άρχαΐζουσαν περιβολήν πολύ μάλλον δ νέος "Ελλην ή ό απόγονος του Θουκυδίδου και του Ξενοφώντος» 63. Σε αντίθεση με δ,τι συμβαίνει στην Ευρώπη, δπου ή βυζαντινολογία γεννήθηκε ως μια ακαδημαϊκή επιστήμη 64, στην Ελλάδα, δπως ήταν αναμενόμενο, οι βυζαντινές σπουδές καλλιεργήθηκαν για να πληρωθούν και να εξυπηρετηθούν υφιστάμενες εθνικές καί ιδεολογικές ανάγκες. Αυτό άλλωστε χαρακτηρίζει καί τήν προϊστορία τους κατά τον 19ο αιώνα. "Ετσι όμως ή ελληνική βυζαντινολογία δεν ήταν τόσο εξαρτημένη άπο τις κλασικές σπουδές, δσο υπήρξε ή βυζαντινολογία στα ευρωπαϊκά πανεπιστήμια, αν καί ακολουθούσε, δπως εκείνη, τις βασικές μεθοδολογικές αρχές τοΰ θετικισμού στή θεωρία καί τοΰ εμπειρισμού στην πράξη. Στο πρώτο τεύχος της BZ, ό Σπ. Λάμπρος περιέγραφε τα desiderata της βυζαντινής επιστήμης 65. Διαπιστώνοντας τήν έλλειψη υποδομής, κωδικοποιούσε τις ανάγκες σέ σύγχρονες εκδόσεις τών γνωστών τήν εποχή του ιστορικών καί ρητορικών κειμένων, πού θα βελτίωναν τήν πεπαλαιωμένη κιόλας σειρά της Βόννης, στον εντοπισμό τοΰ υπάρχοντος στά μοναστήρια κυρίως αρχειακού υλικού καί στή συγκρότηση καταλόγων μέ χειρόγραφα καί επιγραφές. Ή αξιοποίηση τών χρυσοβούλλων, τών σφραγίδων, τών επιγραφών καί τών νομισμάτων, ή συλλογή τοπωνυμίων καί ή ανίχνευση εθίμων, ή χρησιμοποίηση της προσωπογραφίας καί τών βίων τών αγίων για να βρεθούν «πειστήρια της δράσεως» 66, κατά τήν έκφραση του σέ άλλο κείμενο του, ήταν στην αντίληψη τοΰ Λάμπρου απαραίτητοι δροι για να φθάσει ή βυζαντινή επιστήμη να μελετήσει τα μεγάλα ζητήματα πού έπρεπε να τήν απασχολήσουν, δηλαδή τή διοίκηση της αυτοκρατορίας, μέ ιδιαίτερο βάρος στο φορολογικό σύστημα καί τή θεματική οργάνωση, το δίκαιο, το εμπόριο καί τον καθημερινό βίο. Ξέρουμε δτι ό Λάμπρος ταύτιζε τήν ιστορία μέ αυτό πού ό 'ίδιος ονόμαζε «φυσιολογία τών λαών» καί τή διερευνούσε «μόνον εκ τοΰ υπάρχοντος, μόνον έκ τοΰ αισθητού» 67. Μέσα στο κλίμα αυτό, τοΰ γερμανικοΰ θετικισμού πού απηχούν οι απόψεις τοΰ Λάμπρου, διαμορφώθηκαν καί οι πρώτοι έλληνες βυζαντινολόγοι. Διαβάζοντας ωστόσο τον κατάλογο τών διαλέξεων πού διοργάνωσε τα πρώτα χρόνια της 'ίδρυσης της ή Εταιρεία Βυζαντινών Σπουδών, διαπιστώνουμε μία θεματική πού αποκλίνει αισθητά άπο τή θεματική τών 63. Λάμπρος, «Βυζαντιακά παραλειπόμενα», ο.π., J. Haldon, (('Jargon' vs. 'the Facts'? Byzantine History-Writing and Contemporary Debates», Byzantine and Modem Greek Studies 9 ( ), , ιδιαίτερα 124 κ.έ. 65. Λάμπρος, «Βυζαντιακά παραλειπόμενα», ο.π., Σπ. Λάμπρος, Λόγος εισιτήριος εις τήν διδασκαλίαν της Γενικής 'Ιστορίας εν τω 'Εθνικφ Πανεπιστημίω, εκφωνηθείς τη 18 Μαρτίου 1887, Έν 'Αθήναις 1887, Στο ϊδιο. 18

18 274 Τόνια Κιουσοπούλου βυζαντινών μελετών στον διεθνή χώρο την ίδια εποχή 68. Ή θεματική αυτή υπαγορευμένη ασφαλώς άπο τα ενδιαφέροντα τών πρωτεργατών της Εταιρείας, Οπως ό Κουκούλες, υποδεικνύει παράλληλα και τους γενικότερους στόχους της συγκροτούμενης σιγά-σιγά ελληνικής βυζαντινολογίας. Μέσα στή συνάφεια αυτή, γίνεται περισσότερο κατανοητό γιατί δεν υπήρχε χώρος για τή διδασκαλία τής Βυζαντινής Ιστορίας ως αυτοτελούς αντικειμένου στο Πανεπιστήμιο, ακόμη και δταν άλλαξε, δπως υποθέσαμε, ο συσχετισμός τών δυνάμεων στή Φιλοσοφική Σχολή. Ή βυζαντινή ιστορία ε'ίτε αποτελούσε τμήμα τής Ιστορίας του ελληνικού έθνους, ε'ίτε θεωρούνταν ενιαία με τή νεώτερη ιστορία. Επιπλέον, οι ανάγκες τής βυζαντινολογίας, δπως είδαμε δτι τις περιέγραφε ό Λάμπρος το 1892, τήν προσανατόλιζαν κυρίως προς τή φιλολογία. Είναι αξιοσημείωτη άπο τήν άποψη αυτή μία αποστροφή του καθηγητή Έρ. Σκάσση κατά τή συζήτηση για τήν εκλογή καθηγητή τής Βυζαντινής Ιστορίας: «Έκ τής μελέτης του έ'ργου αυτών [τών υποψηφίων] πρέπει καθ' ημάς να διακριθώσιν οι υποψήφιοι εις δύο κύκλους: 1) εις τον κύκλον τών ιστορικών καθόλου, 2) εις τον κύκλον τών καθαρώς βυζαντινολόγων» 69. Είναι επίσης ενδεικτική ή διάκριση τών ενοτήτων πού απαρτίζουν τή βιβλιογραφία, ή οποία δημοσιεύεται στην ΕΕΒΣ. Οί ενότητες είναι: α) Φιλολογία με υπότιτλο Γλώσσα -'Ιστορία - Λαογραφία, β) Θεολογία, γ) Τέχνη και δ) Νομική 70. Ή προκήρυξη, λοιπόν, τής έδρας τής Βυζαντινής 'Ιστορίας το 1924 αποτελεί μία τομή για τήν ίστορικότερη προσέγγιση του Βυζαντίου στην Ελλάδα, αντίστοιχη, νομίζω, τής τομής, πού σήμαινε για τή βυζαντινολογία εν γένει ή 'ίδρυση τής έδρας του Κρουμβάχερ στο Μόναχο. Συγχρόνως έχει σημασία και για τήν ελληνική ιστοριογραφία, καθώς υπήρξε πιθανόν ή αφορμή για να συζητηθεί ό χωρισμός τών εδρών 'Ιστορίας και να καθιερωθεί θεσμικά ή 68. Ό κατάλογος δημοσιεύεται στον πρώτο τόμο τής ΕΕΒΣ, Ενδεικτικά μεταφέρω αποσπάσματα άπο αυτόν: «Περί του σχολικού ημών βίου κατά τους βυζαντινούς και τους μετέπειτα χρόνους» (Φ. Κουκούλες), «Περί του Βυζαντινού ενδύματος και τής εξωτερικής περιβολής του κλήρου κατά τους Βυζαντινούς και τους μετά τήν άλωσιν χρόνους» (Γ. Σωτηρίου), «Περί 'Ιατρικής καί δεισιδαιμονίας κατά τους Βυζαντινούς χρόνους» (Άρ. Κούζης), «Περί Ελληνικής Φιλανθρωπίας κατά τους μεσαιωνικούς χρόνους» (Κ. "Αμαντος), «Περί Πτωχοπροδρόμου καί τοϋ ιδιωτικού" βίου τών Βυζαντινών» (Φ. Κουκούλες), «Περί Στεφάνου Σαχλίκη καί τοϋ 'ιδιωτικού βίου εν Κρήτη κατά τον ΙΕ' αιώνα» (Γ. Τσοκόπουλος). Βέβαια, γίνονται διαλέξεις για τή βυζαντινή τέχνη καί ορισμένες «Περί τής οικονομικής πολιτικής τοϋ Βυζαντίου» (Κ. Σοκόλης), για τον βυζαντινό στρατό καί το ναυτικό (Κ. Ράδος, Νικόστρ. Καλομενόπουλος), για τή θέση τοϋ Βυζαντίου στή σύγχρονη εποχή (Ι. Δαμβέργης, Κ. Σοκόλης) κ.ά. 69. Πρακτικά, δ.π., (Συνεδρία τής 15ης 'Οκτωβρίου 1924). 70. ΕΕΒΣ 1 (1924), Στή βιβλιογραφία περιλαμβάνονται «δσα εγράφησαν κατά το 1924 Ελληνιστί ύπο 'Ελλήνων καί σχετίζονται με τον υπό τής 'Εταιρείας έπιδιωκόμενον έπιστημονικον σκοπόν. Ταΰτα αναφέρονται ού μόνον εις τους Βυζαντινούς, άλλα καί τους μετά τήν άλωσιν χρόνους».

19 Ή πρώτη έδρα Βυζαντινής 'Ιστορίας στο Πανεπιστήμιο 'Αθηνών 275 επιστημονική εξειδίκευση κατά ιστορικές περιόδους. Βέβαια ή συζήτηση πού έγινε στή Φιλοσοφική Σχολή για τήν πλήρωση της συγκεκριμένης έδρας και ή εκλογή του "Αμαντου, 6 όποιος δεν έπίστευε δτι υπάρχουν όρια ανάμεσα στή μεσαιωνική καί τή νεώτερη ελληνική 'ιστορία 71, υποδεικνύει τήν κρατούσα τήν εποχή αυτήν επιστημονική αντίληψη για τή βυζαντινή Ιστορία καί τις αντίστοιχες πολιτικές, με τήν ευρεία έννοια, επιλογές. 'Ενδεικτική αυτών των επιλογών είναι ή έμμονη της Συγκλήτου στή διατήρηση της έδρας της 'Ιστορίας του 'Ελληνικού "Εθνους, ή οποία «κυρίως θα άνασκοπή τήν όλην πολιτιστικήν έξέλιξιν του έθνους άπό τών αρχαιοτάτων χρόνων μέχρι τών ήμερων ημών», όπως λέγει ό Ν. Έξαρχόπουλος ως κοσμήτορας της Φιλοσοφικής Σχολής κατά τή συνεδρίαση της 25ης Φεβρουαρίου 1925, όπου έγινε συζήτηση «περί μετατροπής εδρών» 72. Παρόμοια επιλογή ήταν άλλωστε καί ή προκήρυξη της έδρας με αντικείμενο τή μεσαιωνική καί νεώτερη Φιλολογία. "Εχει, επίσης, ενδιαφέρον να παρατηρήσουμε Οτι σε όλες τις νεκρολογίες τών πρώτων βυζαντινολόγων τονίζεται με έμφαση τό γεγονός Οτι υπηρέτησαν τόσο τις βυζαντινές όσο καί τις νεοελληνικές σπουδές 73. Οι συνέπειες αυτών τών επιλογών φαίνεται ότι υπήρξαν μακροπρόθεσμες. Κατά τήν επόμενη δεκαετία, τή δεκαετία του 1930, όπως παρατηρεί ό Β. Παναγιωτόπουλος, τό σχήμα Βυζάντιο-Νέος 'Ελληνισμός αντικατέστησε στή συνείδηση τών προοδευτικών διανοουμένων καί επιστημόνων τό τρίπτυχο σχήμα του Παπαρρηγόπουλου ως αντίδραση στην άρχαιολατρεία, πού είχε ταυτιστεί πια μέ τή συντηρητική παράταξη 74. Ό αρχικός προσανατολισμός τών βυζαντινών σπουδών καί ή σύνδεση τους, πραγματική ή επινοημένη, μέ τό δημοτικιστικό κίνημα 75 ενισχύουν καί άπό μια άλλη σκοπιά αυτή τή διαπίστωση. 71. Ν. Β. Τωμαδάκης, «Κωνσταντίνος "Αμαντος ( )», Εις μνήμην Κ. 'Αμαντου , 'Αθήναι 1960, ιδ': «Ούτω ή 'Ιστορία συνηρτάτο προς τάς επιδιώξεις της σήμερον καί ετίθετο εις τήν ύπηρεσίαν της εθνικής ζοοής. Τήν ζωήν αυτήν τοΰ Ελληνισμού ήδύνατο να ΐδη ό "Αμαντος, μετά τον Παπαρρηγόπουλον, ένιαίαν άπο της αρχαιότητος μέχρι σήμερον, μέσω τοΰ Βυζαντίου, τήν ίστορίαν τοϋ οποίου έδίδασκε, καί τής άνερευνήτου επαρκώς τουρκοκρατίας, τής όποιας τήν έ'ρευναν δια πολυαρίθμων μελετών προήγαγε, δια τής εκδόσεως τών ένδεκα τόμων τοϋ περιοδικού Ελληνικά». 72. Σύμφωνα μέ δσα λέγει ό Έξαρχόπουλος, στην ϊδια συνεδρίαση τής Σχολής ό Κουγέας, μειοψηφώντας, υποστήριξε δτι ή συγκεκριμένη έδρα θα συγκρουόταν μέ τις ήδη υπάρχουσες έδρες τής 'Αρχαίας καί τής Βυζαντινής 'Ιστορίας: Πρακτικά, δ.π., (Συνεδρία τής 25ης 'Οκτωβρίου 1924). 73. Πλην τών δημοσιευμάτων για τον Άμαντο πρβλ. τή νεκρολογία τοϋ Τάσου Γριτσόπουλου για τον Ν. Βέη, ΕΕΒΣ 28 (1958), Β. Παναγιωτόπουλος, «Το εθνικό ζήτημα στό έργο τοΰ Νίκου Σβορώνου», 'Αντί, τχ. 402 (5 Μαΐου 1989), 'Αξιοσημείωτη εΐναι ή υποδοχή πού επεφύλαξε ή εφημερίδα Φοιτητική Συντροφιά, φ. 5-6 (1-15 τοΰ 'Απρίλη 1926) στα «μαθήματα τοΰ κύκλου τών βυζαντινών σπουδών»:

20 276 Τόνια Κιουσοπούλου 'Ωστόσο, χωρίς να παραγνωρίζω τή θέση πού αποκτά το Βυζάντιο στη συνείδηση μιας μερίδας τουλάχιστον διανοουμένων με το πέρασμα των χρόνων, εχω τή γνώμη δτι οι έλληνες βυζαντινολόγοι εγκαταλείπουν τή σχετικά ανεξάρτητη πορεία τους, δταν πάψουν πια νά είναι επιτακτικοί οί εθνικοί λόγοι. Το 1924 ό Σ. Κουγέας στο Α' Διεθνές Συνέδριο των Βυζαντινών Σπουδών, πού συνήλθε στο Βουκουρέστι, μίλησε «Περί της σημερινής θέσεως τών Βυζαντινών σπουδών εν Ελλάδι» και «εν τέλει έτόνισεν δτι μόνον δια διεθνούς εργασίας θά φωτισθώσι τα μεγάλα ιστορικά προβλήματα του Βυζαντίου» 76. Έ ένταξη της Βυζαντινής Ιστορίας ως αυτοτελούς γνωστικού αντικειμένου στο Πανεπιστήμιο θεωρώ δτι λειτούργησε καταλυτικά, είτε ως προϋπόθεση ε'ίτε ως αποτέλεσμα τής σημειούμενης αλλαγής. Άπο τήν εποχή αυτήν και υστέρα, οί βυζαντινές σπουδές στην Ελλάδα και ή Βυζαντινή 'Ιστορία ειδικότερα ακολούθησαν τις κατευθύνσεις τής διεθνούς βυζαντινολογίας, ή οποία, δσο περνούσαν τα χρόνια, οριοθετούσε χρονικά δλο και σαφέστερα το αντικείμενο τής ερευνάς της. «Ένώ έδώ και κάμποσα χρόνια βλέπαμε τους φοιτητές να καταφρονούνε τή Μεσαιωνική και Νεώτερη ιστορία καί φιλολογία μας και να μήν παραδέχουνται καμιά εξέλιξη, ιστορική και φιλολογική άπο τον 3ο αίώνα π.χ. και δώθε σήμερα βλέπουμε τους συναδέλφους μας μέ πολλή αγάπη και φιλομάθεια να παρακολουθούνε τα μαθήματα και τα φροντιστήρια τών ειδικών καθηγητών του κ. "Αμαντου πού διδάσκει Βυζαντινή 'Ιστορία και τοΰ κ. Βέη πού διδάσκει Βυζαντινή και Νεοελληνική φιλολογία καί γλώσσα». Στο πρώτο της φύλλο (10 τοϋ Φλεβάρη 1926), εξάλλου, ή ίδια εφημερίδα εξαίρει τον εναρκτήριο λόγο τοΰ Ν. Βέη στο Πανεπιστήμιο καί αποδοκιμάζει τά «επακόλουθα του». Σύμφωνα με τήν εφημερίδα, επειδή ό Βέης τόνισε δτι «δε θά μας φοβίσουν τα λόγια εκείνων πού λένε πώς ή γλώσσα τοϋ λαοΰ είναι χυδαία» καί εϊπε «μερικές αλήθειες στον εναρκτήριο του», δέχτηκε τήν επίθεση ορισμένων εφημερίδων καί κλήθηκε άπο το 'Υπουργείο Παιδείας σε απολογία. 'Αναφορά στα μαθήματα τοϋ Βέη γίνεται καί στο δεύτερο φύλλο τής εφημερίδας (15 τοΰ Φλεβάρη 1926). 76. Νέος Έλλψομνήμων, τ. IH', τχ. Β'-Γ' (30 Σεπτεμβρίου 1924), 311.

Ιστορία της Πανεπιστημιακής Εκπαίδευσης στην Ελλάδα: Το παράδειγμα των Φιλοσοφικών Σχολών

Ιστορία της Πανεπιστημιακής Εκπαίδευσης στην Ελλάδα: Το παράδειγμα των Φιλοσοφικών Σχολών ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Ιστορία της Πανεπιστημιακής Εκπαίδευσης στην Ελλάδα: Το παράδειγμα των Φιλοσοφικών Σχολών Ενότητα: Καθηγητές Βασίλειος Φούκας Άδειες Χρήσης

Διαβάστε περισσότερα

1. ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ

1. ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ . ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ Έτος Ίδρυσης: 7 ΑΛΕΞΙΟΥ ΑΓΓΕΛΙΝΑ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. Η ΚΑΤΑ ΦΥΛΟ ΣΥΝΘΕΣΗ ΔΕΠ (ΣΥΝΟΛΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ).... ΚΑΤΑΝΟΜΗ ΤΩΝ ΜΕΛΩΝ ΔΕΠ ΚΑΤΑ ΦΥΛΟ ΚΑΙ ΒΑΘΜΙΔΑ (ΣΥΝΟΛΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ)....

Διαβάστε περισσότερα

Παιδαγωγοί και παιδαγωγική σκέψη στον ελληνόφωνο χώρο (18ος αιώνας- Μεσοπόλεμος)

Παιδαγωγοί και παιδαγωγική σκέψη στον ελληνόφωνο χώρο (18ος αιώνας- Μεσοπόλεμος) ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Παιδαγωγοί και παιδαγωγική σκέψη στον ελληνόφωνο χώρο (18ος αιώνας- Μεσοπόλεμος) Ενότητα 10: Η Παιδαγωγική στο Αθηνών (19ος αι.) Ε. Αβτζή,

Διαβάστε περισσότερα

108 Ιστορίας και Εθνολογίας Θράκης (Κομοτηνή)

108 Ιστορίας και Εθνολογίας Θράκης (Κομοτηνή) 108 Ιστορίας και Εθνολογίας Θράκης (Κομοτηνή) Το Τμήμα ιδρύθηκε το 1990 και άρχισε να λειτουργεί το ακαδημαϊκό έτος 1991-1992. Δέχεται κατ' έτος 200 περίπου φοιτητές. Σκοπός Σκοπός του Τμήματος είναι:

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΤΙΣΤΟΙΧΙΣΕΙΣ Α ΕΞΑΜΗΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΠΑΛΑΙΟΥ. ΜΑΘΗΜΑ ΠΑΛΑΙΟΥ ΟΔΗΓΟΥ ΣΠΟΥΔΩΝ Κ3: Εισαγωγή στην Επιστήμη της Αρχαιολογίας.

ΑΝΤΙΣΤΟΙΧΙΣΕΙΣ Α ΕΞΑΜΗΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΠΑΛΑΙΟΥ. ΜΑΘΗΜΑ ΠΑΛΑΙΟΥ ΟΔΗΓΟΥ ΣΠΟΥΔΩΝ Κ3: Εισαγωγή στην Επιστήμη της Αρχαιολογίας. ΑΝΤΙΣΤΟΙΧΙΣΕΙΣ ΜΑΘΗΜΑ ΝΕΟΥ 12Κ5 Εισαγωγή στην Επιστήμη της Αρχαιολογίας 12Κ3 Εισαγωγή στην Αρχαία Ιστορία 12Κ4 Εισαγωγή στην Βυζαντινή Ιστορία (Α Εξάμηνο-Μάθημα Κορμού) 12Κ17 Ιστορία της Τέχνης: Μεσαίωνας,

Διαβάστε περισσότερα

www.kalymnikifilia.gr

www.kalymnikifilia.gr Η επιρροή του ελληνικού πολιτισμού και της ελληνικής γλώσσας στη διαμόρφωση του ρωσικού εκπαιδευτικού συστήματος (το παράδειγμα των Εκπαιδευτικών ιδρυμάτων της Μόσχας) ΒΑΝΤΙΜ ΓΙΑΡΟΒΟÏ Kαθηγητής μουσικής

Διαβάστε περισσότερα

Η ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ ΤΗΣ ALPHA BANK

Η ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ ΤΗΣ ALPHA BANK Η ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ ΤΗΣ ALPHA BANK Η σηµερινή φυσιογνωµία της Βιβλιοθήκης της Alpha Βank διαµορφώθηκε µετά το 2000 µε τη συγχώνευση της Alpha Τραπέζης Πίστεως µε την Ιονική Τράπεζα. Τότε και οι Βιβλιοθήκες των

Διαβάστε περισσότερα

«Εθνικό Πανεπιστήμιο» Χαρακτικό του Αιμίλιου Προσαλέντη, 1896.

«Εθνικό Πανεπιστήμιο» Χαρακτικό του Αιμίλιου Προσαλέντη, 1896. «Εθνικό Πανεπιστήμιο» Χαρακτικό του Αιμίλιου Προσαλέντη, 1896. Φιλοσοφική Σχολή Στιγμές από την ιστορία των 100 πρώτων χρόνων λειτουργίας της. Το Διάταγμα της συστάσεως του Οθώνειου Πανεπιστημίου, Απρίλιος

Διαβάστε περισσότερα

Τμήμα Κλασικών Σπουδών και Φιλοσοφίας

Τμήμα Κλασικών Σπουδών και Φιλοσοφίας Τμήμα Κλασικών Σπουδών και Φιλοσοφίας Γραφεία: Κτήριο Αποστολίδη, Καλλιπόλεως και Ερεσού 1 T.K. 20537, 1678 Λευκωσία, Τηλ.: + 357 22893850, Τηλομ.: + 357 22 894491 Παρουσίαση 26 Ιανουαρίου 2014 2. ΣΚΟΠΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

113 Φιλολογίας Ιωαννίνων

113 Φιλολογίας Ιωαννίνων 113 Φιλολογίας Ιωαννίνων Η Φιλοσοφική Σχολή ιδρύθηκε στα Ιωάννινα και λειτούργησε για πρώτη φορά κατά το ακαδημαϊκό έτος 1964-65 ως παράρτημα της Φιλοσοφικής Σχολής του Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης (Β.Δ.

Διαβάστε περισσότερα

Αιτιολογική έκθεση. µεγάλων δυσκολιών που η κρίση έχει δηµιουργήσει στον εκδοτικό χώρο και στους

Αιτιολογική έκθεση. µεγάλων δυσκολιών που η κρίση έχει δηµιουργήσει στον εκδοτικό χώρο και στους Αιτιολογική έκθεση Η Επιτροπή Κρατικών Bραβείων Λογοτεχνικής Μετάφρασης εργάστηκε για τα βραβεία του 2013, όπως και την προηγούµενη χρονιά, έχοντας επίγνωση α. των µεγάλων δυσκολιών που η κρίση έχει δηµιουργήσει

Διαβάστε περισσότερα

ICOM και ΜΟΥΣΕΙΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ

ICOM και ΜΟΥΣΕΙΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ICOM ΔΙΕΘΝΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΜΟΥΣΕΙΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΤΜΗΜΑ Αγ.Ασωμάτων 15 ΑΘΗΝΑ 105 53 Τηλ./Fax: 210 3219414 www.otenet.gr/icom Email icom@otenet.gr ICOM και ΜΟΥΣΕΙΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ Το Διεθνές Συμβούλιο Μουσείων ιδρύθηκε

Διαβάστε περισσότερα

Διάταξη Θεματικής Ενότητας ΕΛΠ42 / Αρχαιολογία στον Ελληνικό Χώρο

Διάταξη Θεματικής Ενότητας ΕΛΠ42 / Αρχαιολογία στον Ελληνικό Χώρο Διάταξη Θεματικής Ενότητας ΕΛΠ42 / Αρχαιολογία στον Ελληνικό Χώρο Σχολή ΣΑΚΕ Σχολή Ανθρωπιστικών και Κοινωνικών Επιστημών Πρόγραμμα Σπουδών ΕΛΠΟΛ Σπουδές στον Ελληνικό Πολιτισμό Θεματική Ενότητα ΕΛΠ42

Διαβάστε περισσότερα

109 Φιλολογίας Αθήνας

109 Φιλολογίας Αθήνας 109 Φιλολογίας Αθήνας Σκοπός Τα Τμήματα Φιλολογίας σκοπό έχουν να αναδεικνύουν επιστήμονες ικανούς να ερευνούν τον αρχαίο ελληνικό, βυζαντινό και νεοελληνικό κόσμο, όπως αυτός εκφράζεται μέσα από τα φιλολογικά,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΥ ΤΜΗΜΑ ΙΣΤΟΡΙΑΣ, ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΙΚΩΝ ΑΓΑΘΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΑΡΙΝΗΣ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΗΣ 2014 2015

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΥ ΤΜΗΜΑ ΙΣΤΟΡΙΑΣ, ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΙΚΩΝ ΑΓΑΘΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΑΡΙΝΗΣ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΗΣ 2014 2015 09:00-12:00 Μεσαία ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΥ ΤΜΗΜΑ ΙΣΤΟΡΙΑΣ, ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΙΚΩΝ ΑΓΑΘΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΑΡΙΝΗΣ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΗΣ 2014 2015 ΔΕΥΤΕΡΑ, 08-06-2015 ΤΡΙΤΗ, 09-06-2015 ΤΕΤΑΡΤΗ, 10-06-2015

Διαβάστε περισσότερα

10 ο ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΤΗΣ ΟΛΜΕ

10 ο ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΤΗΣ ΟΛΜΕ 10 ο ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΤΗΣ ΟΛΜΕ «Ο ρόλος του Λυκείου και η Τεχνική Επαγγελματική Εκπαίδευση» Το Δ.Σ. της ΟΛΜΕ αποφάσισε να διοργανώσει το 10 ο Εκπαιδευτικό Συνέδριο με θέμα: «Ο ρόλος του Λυκείου και

Διαβάστε περισσότερα

f ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ ΧΡΙΣΤΟΦΙΑΟΠΟΥΑΟΥ (1917-2012)

f ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ ΧΡΙΣΤΟΦΙΑΟΠΟΥΑΟΥ (1917-2012) f ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ ΧΡΙΣΤΟΦΙΑΟΠΟΥΑΟΥ (1917-2012) Η Αικατερίνη Χριστοφιλοποΰλου γεννήθηκε στην Αθήνα στις 29 Νοεμβρίου 1917 και έζησε στο Παλαιό Φάληρο, όπου ολοκλήρωσε τον ενδεκαετή, τότε, κΰκλο των εγκυκλίων

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στη Βυζαντινή Φιλολογία

Εισαγωγή στη Βυζαντινή Φιλολογία Εισαγωγή στη Βυζαντινή Φιλολογία Ενότητα 1: Εισαγωγή στις έννοιες και τα εγχειρίδια της βυζαντινής φιλολογίας. Κιαπίδου Ειρήνη-Σοφία Τμήμα Φιλολογίας Σκοποί ενότητας Mια πρώτη επαφή με τη Βυζαντινή Φιλολογία.

Διαβάστε περισσότερα

106 Ελληνικής Φιλολογίας Θράκης (Κομοτηνή)

106 Ελληνικής Φιλολογίας Θράκης (Κομοτηνή) 106 Ελληνικής Φιλολογίας Θράκης (Κομοτηνή) Ιστορικό του Τμήματος Το Τμήμα Ελληνικής Φιλολογίας του Δημοκριτείου Πανεπιστημίου Θράκης ιδρύθηκε με το Π.Δ 365/1993(ΦΕΚ 156/13-9-1993 τεύχος Α') και άρχισε

Διαβάστε περισσότερα

Ομιλία στην Σχολική Εορτή των Τριών Ιεραρχών Γυμνάσιο Ξυλοφάγου

Ομιλία στην Σχολική Εορτή των Τριών Ιεραρχών Γυμνάσιο Ξυλοφάγου Ομιλία στην Σχολική Εορτή των Τριών Ιεραρχών Γυμνάσιο Ξυλοφάγου Ήταν γύρω στον 11 ου αι. στα χρόνια του Αλέξιου Κομνηνού όταν στην Κωνσταντινούπολη ξέσπασε με νέα διαμάχη. Άνθρωποι των γραμμάτων και μη,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ για τους εκπαιδευτικούς Αγγλικής σε σχολεία ΕΑΕΠ του νομού Αττικής Περιόδου Οκτωβρίου Δεκεμβρίου 2012. Απολογιστική Έκθεση

ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ για τους εκπαιδευτικούς Αγγλικής σε σχολεία ΕΑΕΠ του νομού Αττικής Περιόδου Οκτωβρίου Δεκεμβρίου 2012. Απολογιστική Έκθεση ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ για τους εκπαιδευτικούς Αγγλικής σε σχολεία ΕΑΕΠ του νομού Αττικής Περιόδου Οκτωβρίου Δεκεμβρίου 2012 Απολογιστική Έκθεση Α. Γενικά στοιχεία Στο πλαίσιο της Πράξης «Νέες Πολιτικές Ξενόγλωσσης

Διαβάστε περισσότερα

Η ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ «ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ»

Η ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ «ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ» ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 Η ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ «ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ» 1.1 Βασικές κατευθύνσεις Η αξιολόγηση ενός μαθήματος είναι αρχικά θέμα προσδιορισμού και κατανόησης της ταυτότητάς του. Θέματα όπως είναι ο τίτλος του

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΑΓΩΓΗΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΉΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΑΓΩΓΗΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΉΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΑΓΩΓΗΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΉΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ Ρέθυμνο, 21-6-2016 Θέση του Π.Τ.Π.Ε. για το Επιστημονικό Πεδίο Επιστημών της Εκπαίδευσης για την εισαγωγή φοιτητών στα

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥ ΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΕΙ ΙΚΟ ΜΕΡΟΣ: ΚΛΑ ΟΣ ΠΕ02 (78 ώρες)

ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥ ΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΕΙ ΙΚΟ ΜΕΡΟΣ: ΚΛΑ ΟΣ ΠΕ02 (78 ώρες) ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥ ΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΕΙ ΙΚΟ ΜΕΡΟΣ: ΚΛΑ ΟΣ ΠΕ02 (78 ώρες) 1.α 3 ώρες Η εισαγωγή των ΤΠΕ στην εκπαίδευση και τη διδασκαλία των φιλολογικών µαθηµάτων Επισκόπηση

Διαβάστε περισσότερα

Ι. Πανάρετος.: Καλησπέρα κυρία Γουδέλη, καλησπέρα κύριε Ρουμπάνη.

Ι. Πανάρετος.: Καλησπέρα κυρία Γουδέλη, καλησπέρα κύριε Ρουμπάνη. (Συνέντευξη του Ι. Πανάρετου στην Νίνα Γουδέλη και τον Γρηγόρη Ρουμπάνη για τα θέματα της Παιδείας (Μήπως ζούμε σ άλλη χώρα;, ραδιοφωνικός σταθμός Αθήνα, 9.84) Ν. Γουδέλη: Καλησπέρα κύριε Πανάρετε. Γ.

Διαβάστε περισσότερα

«Από την έρευνα στη διδασκαλία» Παπαστράτειος Δημοτική Βιβλιοθήκη Αγρινίου Σάββατο 5 Νοεμβρίου 2016

«Από την έρευνα στη διδασκαλία» Παπαστράτειος Δημοτική Βιβλιοθήκη Αγρινίου Σάββατο 5 Νοεμβρίου 2016 Βιογραφικό σημείωμα Ο Βαγγέλης Καραμανωλάκης γεννήθηκε στην Αθήνα το 1965. Το 1986 αποφοίτησε από τη Μαράσλειο Παιδαγωγική Ακαδημία και το 1993 από το Ιστορικό-Αρχαιολογικό Τμήμα της Φιλοσοφικής Σχολής.

Διαβάστε περισσότερα

ΚΩΣΤΑΣ Λ. ΖΩΡΑΣ ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ

ΚΩΣΤΑΣ Λ. ΖΩΡΑΣ ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ ΚΩΣΤΑΣ Λ. ΖΩΡΑΣ ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ Ι. ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ Γεννήθηκα στην Αθήνα στις 21 Αυγούστου 1950. Γονείς μου είναι ο Λύσανδρος Κ. Ζώρας και η Λήδα Ζώρα το γένος Ο. Λαμπροπούλου. ΙΙ. ΣΠΟΥΔΕΣ Α. Μέση

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΟΓΛΩΣΣΑ ΠΕΡΙΟΔΙΚΑ :

ΕΛΛΗΝΟΓΛΩΣΣΑ ΠΕΡΙΟΔΙΚΑ : 1. ΑΓΙΑΣΟΣ Τόμοι : 10,11 2. ΑΕΡΟΠΟΣ Τεύχη : 73, 78, 83 ΕΛΛΗΝΟΓΛΩΣΣΑ ΠΕΡΙΟΔΙΚΑ : 3. ΑΘΗΝΑ Τόμοι : 1(1889), 2(1890), 3(1891), 4(1892), 5(1893), 7(1895), 8(1896), 11(1899), 16-17(1904-05), 18-19(1906-07),

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΤΟΜΟΓΡΑΦΙΕΣ 13 ΕΥΧΑΡΙΣΤΙΕΣ 15 ΑΝΤΙ ΠΡΟΛΟΓΟΥ 17 ΠΡΟΛΟΓΟΣ 21 ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ ΡΟΖΑΣ ΙΜΒΡΙΩΤΗ 23 ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΛΑΜΠΑΔΑΡΙΟΥ 24 ΕΙΣΑΓΩΓΗ 25

ΣΥΝΤΟΜΟΓΡΑΦΙΕΣ 13 ΕΥΧΑΡΙΣΤΙΕΣ 15 ΑΝΤΙ ΠΡΟΛΟΓΟΥ 17 ΠΡΟΛΟΓΟΣ 21 ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ ΡΟΖΑΣ ΙΜΒΡΙΩΤΗ 23 ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΛΑΜΠΑΔΑΡΙΟΥ 24 ΕΙΣΑΓΩΓΗ 25 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΣΥΝΤΟΜΟΓΡΑΦΙΕΣ 13 ΕΥΧΑΡΙΣΤΙΕΣ 15 ΑΝΤΙ ΠΡΟΛΟΓΟΥ 17 ΠΡΟΛΟΓΟΣ 21 ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ ΡΟΖΑΣ ΙΜΒΡΙΩΤΗ 23 ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΛΑΜΠΑΔΑΡΙΟΥ 24 ΕΙΣΑΓΩΓΗ 25 ΠΡΩΤΟ ΜΕΡΟΣ ΔΙΕΡΓΑΣΙΕΣ, ΣΥΖΗΤΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ ΠΡΙΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΥ ΤΜΗΜΑ ΙΣΤΟΡΙΑΣ, ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑΣ & ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΙΚΩΝ ΑΓΑΘΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΧΕΙΜΕΡΙΝΗΣ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΗΣ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΥ ΤΜΗΜΑ ΙΣΤΟΡΙΑΣ, ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑΣ & ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΙΚΩΝ ΑΓΑΘΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΧΕΙΜΕΡΙΝΗΣ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΥ ΤΜΗΜΑ ΙΣΤΟΡΙΑΣ, ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑΣ & ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΙΚΩΝ ΑΓΑΘΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΧΕΙΜΕΡΙΝΗΣ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΗΣ 2015-2016 09:00-12:00 Μεσαία ΔΕΥΤΕΡΑ, 18-01-2016 ΤΡΙΤΗ, 19-01-2016 ΤΕΤΑΡΤΗ, 20-01-2016

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΕΥΝΑ ΠΕΔΙΟΥ- «ΠΟΣΟ ΚΑΛΑ ΓΝΩΡΙΖΟΥΜΕ ΤΟΝ ΜΑΝΟΛΗ ΑΝΔΡΟΝΙΚΟ;»

ΕΡΕΥΝΑ ΠΕΔΙΟΥ- «ΠΟΣΟ ΚΑΛΑ ΓΝΩΡΙΖΟΥΜΕ ΤΟΝ ΜΑΝΟΛΗ ΑΝΔΡΟΝΙΚΟ;» ΕΡΕΥΝΑ ΠΕΔΙΟΥ- «ΠΟΣΟ ΚΑΛΑ ΓΝΩΡΙΖΟΥΜΕ ΤΟΝ ΜΑΝΟΛΗ ΑΝΔΡΟΝΙΚΟ;» ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η έρευνα «ΠΟΣΟ ΚΑΛΑ ΓΝΩΡΙΖΟΥΜΕ ΤΟΝ ΜΑΝΟΛΗ ΑΝΔΡΟΝΙΚΟ;» πραγματοποιήθηκε τους μήνες Φεβρουάριο-Μάρτιο 2014 σε πέντε σχολεία της Θεσσαλονίκης

Διαβάστε περισσότερα

Προσχέδιο έργου Ανάδειξης των Καταλόγων και της Βιβλιοθήκης της Ιεράς Μονής Καρακάλλου (Δεκέμβριος 2008)

Προσχέδιο έργου Ανάδειξης των Καταλόγων και της Βιβλιοθήκης της Ιεράς Μονής Καρακάλλου (Δεκέμβριος 2008) Προσχέδιο έργου Ανάδειξης των Καταλόγων και της Βιβλιοθήκης της Ιεράς Μονής Καρακάλλου (Δεκέμβριος 2008)

Διαβάστε περισσότερα

Μακρυγιάννης: Αποµνηµονεύµατα (Κ.Ν.Λ. Α Λυκείου σσ. 185-188)

Μακρυγιάννης: Αποµνηµονεύµατα (Κ.Ν.Λ. Α Λυκείου σσ. 185-188) 1. ΚΕΙΜΕΝΟ Μακρυγιάννης: Αποµνηµονεύµατα (Κ.Ν.Λ. Α Λυκείου σσ. 185-188) 2. ΠΑΡΑ ΕΙΓΜΑΤΑ ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ 2.1. Παραδείγµατα ερωτήσεων ελεύθερης ανάπτυξης 1. α) Ποιες σκέψεις διατυπώνει ο Μακρυγιάννης στο εξεταζόµενο

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΙΓΜΑΤΙΚΟ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΟ ΔΟΚΙΜΙΟ. Από τις πέντε (5) ερωτήσεις να απαντήσεις στις τρεις (3). Κάθε ερώτηση βαθμολογείται με τέσσερις (4) μονάδες.

ΔΕΙΓΜΑΤΙΚΟ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΟ ΔΟΚΙΜΙΟ. Από τις πέντε (5) ερωτήσεις να απαντήσεις στις τρεις (3). Κάθε ερώτηση βαθμολογείται με τέσσερις (4) μονάδες. ΔΕΙΓΜΑΤΙΚΟ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΟ ΔΟΚΙΜΙΟ Μάθημα: Μεσαιωνική και Νεότερη Ιστορία Τάξη: Β Γυμνασίου Ενότητα: Οι πρώτοι αιώνες του Βυζαντίου Χρόνος εξέτασης: 45 ΜΕΡΟΣ ΠΡΩΤΟ Από τις πέντε (5) ερωτήσεις να απαντήσεις

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΓΕΝΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ.

ΤΟ ΓΕΝΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ. 2 ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΘΕΩΡΙΑ ΤΗΣ ΓΝΩΣΗΣ (Ι) ΤΟ ΓΕΝΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ. ΤΙ ΟΝΟΜΑΖΟΥΜΕ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΘΕΩΡΙΑ ΤΗΣ ΓΝΩΣΗΣ; Στο μάθημα «Κοινωνική Θεωρία της Γνώσης (I)» (όπως και στο (ΙΙ) που ακολουθεί) παρουσιάζονται

Διαβάστε περισσότερα

Ελένη Παναρέτου Επίκουρη Καθηγήτρια Τομέας Γλωσσολογίας Τμήμα Φιλολογίας Πανεπιστήμιο Αθηνών. Γνωστικό αντικείμενο Γλωσσολογία: Κειμενογλωσσολογία

Ελένη Παναρέτου Επίκουρη Καθηγήτρια Τομέας Γλωσσολογίας Τμήμα Φιλολογίας Πανεπιστήμιο Αθηνών. Γνωστικό αντικείμενο Γλωσσολογία: Κειμενογλωσσολογία Ελένη Παναρέτου Επίκουρη Καθηγήτρια Τομέας Γλωσσολογίας Τμήμα Φιλολογίας Πανεπιστήμιο Αθηνών Γνωστικό αντικείμενο Γλωσσολογία: Κειμενογλωσσολογία ΑΘΗΝΑ 2009 ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ Σπουδές 1976 Απολυτήριο

Διαβάστε περισσότερα

ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ.. ΤΜΗΜΑ. ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ ΒΑΘΜΟΣ

ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ.. ΤΜΗΜΑ. ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ ΒΑΘΜΟΣ ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ.. ΤΜΗΜΑ. ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ ΒΑΘΜΟΣ 2 ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ «ΕΥΡΩΠΑΙΚΗ ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΠΑΙΔΕΙΑΣ» 1. Ότι οι πολίτες που θα μορφώνονται στη σχολική μας εκπαίδευση είναι, έκτος απροόπτου προορισμένοι να ζήσουν σε μιαν

Διαβάστε περισσότερα

334 Παιδαγωγικό Δημοτικής Εκπαίδευσης Δυτ. Μακεδονίας (Φλώρινα)

334 Παιδαγωγικό Δημοτικής Εκπαίδευσης Δυτ. Μακεδονίας (Φλώρινα) 334 Παιδαγωγικό Δημοτικής Εκπαίδευσης Δυτ. Μακεδονίας (Φλώρινα) Ιστορικό Σημείωμα γαι την Παιδαγωγική Σχολή Φλώρινας Η Παιδαγωγική Ακαδημία Φλώρινας ιδρύθηκε τον Νοέμβριο του 1941, δηλ. κατά την διάρκεια

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΛΕΞΗ ΕΝΑΤΗ Η ΥΣΤΕΡΗ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΑ

ΔΙΑΛΕΞΗ ΕΝΑΤΗ Η ΥΣΤΕΡΗ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΔΙΑΛΕΞΗ ΕΝΑΤΗ Η ΥΣΤΕΡΗ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΑ 1. Ύστερη Μεσαιωνική Περίοδος - Η Ύστερη Μεσαιωνική περίοδος ξεκινάει από τον 11 ο αι., ο οποίος σηματοδοτεί την έναρξη μίας διαφορετικής

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΥ ΤΜΗΜΑ ΙΣΤΟΡΙΑΣ, ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑΣ & ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΙΚΩΝ ΑΓΑΘΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΧΕΙΜΕΡΙΝΗΣ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΗΣ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΥ ΤΜΗΜΑ ΙΣΤΟΡΙΑΣ, ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑΣ & ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΙΚΩΝ ΑΓΑΘΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΧΕΙΜΕΡΙΝΗΣ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΗΣ Καπετάν Βασίλη 1ου ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΥ ΤΜΗΜΑ ΙΣΤΟΡΙΑΣ, ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑΣ & ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΙΚΩΝ ΑΓΑΘΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΧΕΙΜΕΡΙΝΗΣ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΗΣ 2016-2017 ΔΕΥΤΕΡΑ, 23-01-2017 ΤΡΙΤΗ, 24-01-2017 ΤΕΤΑΡΤΗ, 25-01-2017

Διαβάστε περισσότερα

13Κ7: Εισαγωγή στην Ιστοριογραφία. Ηρόδοτος (Α Εξάμηνο) 13Κ31_15: Ηρόδοτος - Θουκυδίδης Ξενοφών (Δ Εξάμηνο)

13Κ7: Εισαγωγή στην Ιστοριογραφία. Ηρόδοτος (Α Εξάμηνο) 13Κ31_15: Ηρόδοτος - Θουκυδίδης Ξενοφών (Δ Εξάμηνο) 2014-2015 2015-2016 13Κ1: Εισαγωγή στην Κλασική Φιλολογία - Επισκόπηση της Αρχαίας Ελληνικής Λογοτεχνίας (Α 13Κ2_12: Επισκόπηση της Λατινικής Λογοτεχνίας (με διδασκαλία πεζών κειμένων) (Α 13Κ1: Εισαγωγή

Διαβάστε περισσότερα

Παιδαγωγοί και παιδαγωγική σκέψη στον ελληνόφωνο χώρο (18ος αιώνας- Μεσοπόλεμος)

Παιδαγωγοί και παιδαγωγική σκέψη στον ελληνόφωνο χώρο (18ος αιώνας- Μεσοπόλεμος) ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Παιδαγωγοί και παιδαγωγική σκέψη στον ελληνόφωνο χώρο (18ος αιώνας- Μεσοπόλεμος) Ενότητα 13: Παιδαγωγική και παιδαγωγικά περιοδικά A.

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΛ ΑΛΙΑΡΤΟΥ Σχ. Έτος ΟΜΑΔΑ: Κατερίνα Αραπίτσα Κατερίνα Βίτση Ειρήνη Γκραμόζι Σοφία Ντασιώτη

ΓΕΛ ΑΛΙΑΡΤΟΥ Σχ. Έτος ΟΜΑΔΑ: Κατερίνα Αραπίτσα Κατερίνα Βίτση Ειρήνη Γκραμόζι Σοφία Ντασιώτη ΓΕΛ ΑΛΙΑΡΤΟΥ Σχ. Έτος 2015-2016 ΟΜΑΔΑ: Κατερίνα Αραπίτσα Κατερίνα Βίτση Ειρήνη Γκραμόζι Σοφία Ντασιώτη Η ΑΛΕΞΑΝΔΡΕΙΑ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Η ΒΙΟΓΡΑΦΙΑ ΤΟΥ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ ΚΑΒΑΦΗ Η ΑΛΕΞΑΝΔΡΕΙΑ ΣΤΗΝ ΠΟΙΗΣΗ ΤΟΥ ΚΑΒΑΦΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΙΣΤΟΒΟΥΛΟΣ ΜΑΝΕΣΗΣ ( )

ΑΡΙΣΤΟΒΟΥΛΟΣ ΜΑΝΕΣΗΣ ( ) ΝΕΚΡΟΛΟΓΙΕΣ ΑΡΙΣΤΟΒΟΥΛΟΣ ΜΑΝΕΣΗΣ (1922-2000) Tò Διοικητικό Συμβούλιο καί οί συνεργάτες του Κέντρου Μικρασιατικών Σπουδών μέ μεγάλη θλίψη πληροφορήθηκαν στις 4 Αύγούστου 2000 τήν άπώλεια του Αριστόβουλου

Διαβάστε περισσότερα

Η Διδασκαλία της Νεοελληνικής Γλώσσας στην Ουκρανία

Η Διδασκαλία της Νεοελληνικής Γλώσσας στην Ουκρανία Η Διδασκαλία της Νεοελληνικής Γλώσσας στην Ουκρανία ΞΕΝΙΑ ΑΡΤΑΜΟΝΟΒΑ Κυριακάτικο Σχολείο της Ελληνικής Κοινότητας του Χαρκόβου (Ουκρανία) Οι κοινωνικές αναταραχές του 20 ου αιώνα επηρέασαν και τις ελληνικές

Διαβάστε περισσότερα

ποδράσηη Διονυσία Διονυσίου Σιδώνια Σχέδια εργασίας σχολείων-μουσείων σχολικού έτους 2011-2012 ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΕΠΙΣΚΕΨΕΙΣ ΜΑΘΗΤΩΝ Γυμνάσιο Αγιάς Λάρισας

ποδράσηη Διονυσία Διονυσίου Σιδώνια Σχέδια εργασίας σχολείων-μουσείων σχολικού έτους 2011-2012 ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΕΠΙΣΚΕΨΕΙΣ ΜΑΘΗΤΩΝ Γυμνάσιο Αγιάς Λάρισας ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΕΠΙΣΚΕΨΕΙΣ ΜΑΘΗΤΩΝ 9 ποδράσηη 5 Σχέδια εργασίας σχολείων-μουσείων σχολικού έτους 2011-2012 «Αθανασάκειο» Αρχαιολογικό Μουσείο Βόλου Γυμνάσιο Αγιάς Λάρισας Διονυσία Διονυσίου Σιδώνια ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΣΤΑ ΘΕΜΑΤΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ 23/03/2014 ΤΟ ΚΡΗΤΙΚΟ ΖΗΤΗΜΑ- ΠΑΡΕΥΞΕΙΝΙΟΣ ΕΛΛΗΝΙΣΜΟΣ ΟΜΑΔΑ Α

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΣΤΑ ΘΕΜΑΤΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ 23/03/2014 ΤΟ ΚΡΗΤΙΚΟ ΖΗΤΗΜΑ- ΠΑΡΕΥΞΕΙΝΙΟΣ ΕΛΛΗΝΙΣΜΟΣ ΟΜΑΔΑ Α ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΣΤΑ ΘΕΜΑΤΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ 23/03/2014 ΤΟ ΚΡΗΤΙΚΟ ΖΗΤΗΜΑ- ΠΑΡΕΥΞΕΙΝΙΟΣ ΕΛΛΗΝΙΣΜΟΣ ΟΜΑΔΑ Α ΘΕΜΑ Α1 Α.1.1 Να προσδιορίσετε αν το περιεχόµενο των ακόλουθων προτάσεων είναι σωστό

Διαβάστε περισσότερα

«Παιδαγωγική προσέγγιση της ελληνικής ιστορίας και του πολιτισμού μέσω τηλεκπαίδευσης (e-learning)»

«Παιδαγωγική προσέγγιση της ελληνικής ιστορίας και του πολιτισμού μέσω τηλεκπαίδευσης (e-learning)» «Παιδαγωγική προσέγγιση της ελληνικής ιστορίας και του πολιτισμού μέσω τηλεκπαίδευσης (e-learning)» Εισαγωγικά Στη σημερινή πρώτη μας συνάντηση θα επιχειρήσουμε να παρουσιάσουμε με απλό και ευσύνοπτο τρόπο

Διαβάστε περισσότερα

Ενδεικτικές απαντήσεις στα θέματα της Ιστορίας. κατεύθυνσης των Πανελλαδικών εξετάσεων 2014

Ενδεικτικές απαντήσεις στα θέματα της Ιστορίας. κατεύθυνσης των Πανελλαδικών εξετάσεων 2014 Θέμα Α1 Ενδεικτικές απαντήσεις στα θέματα της Ιστορίας κατεύθυνσης των Πανελλαδικών εξετάσεων 2014 ΟΜΑΔΑ ΠΡΩΤΗ Α) Με τη βιομηχανική επανάσταση καθώς η κατοχή γης έπαυε προοδευτικά να είναι πηγή εξουσίας

Διαβάστε περισσότερα

Προσεγγίσεις στην Τοπική Εκπαιδευτική Ιστορία: Σχολεία και εκπαιδευτικοί της Θεσσαλονίκης. Ενότητα 2 η : Επιστημονική τεχνογραφία

Προσεγγίσεις στην Τοπική Εκπαιδευτική Ιστορία: Σχολεία και εκπαιδευτικοί της Θεσσαλονίκης. Ενότητα 2 η : Επιστημονική τεχνογραφία ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Ενότητα 2 η : Επιστημονική τεχνογραφία Βασίλης Α. Φούκας Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative

Διαβάστε περισσότερα

Β2. β) Πρώτα απ όλα: Αρχικά παράλληλα: ταυτόχρονα εξάλλου: άλλωστε

Β2. β) Πρώτα απ όλα: Αρχικά παράλληλα: ταυτόχρονα εξάλλου: άλλωστε ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Α.1 Το συγκεκριμένο κείμενο αναφέρεται στην ανάγκη προσέγγισης των αρχαίων χώρων θέασης και ακρόασης από τους Νεοέλληνες. Επρόκειτο για τόπους έκφρασης συλλογικότητας. Επιπλέον, σ αυτούς γεννήθηκε

Διαβάστε περισσότερα

Τι σημαίνει ο όρος «βυζαντινόν»;

Τι σημαίνει ο όρος «βυζαντινόν»; Τι σημαίνει ο όρος «βυζαντινόν»; Ο όρος«βυζαντινόν» αναφέρεται στο Μεσαιωνικό κράτος που εδιοικείτο από την Κωνσταντινούπολη, τη μεγάλη πόλη των ακτών του Βοσπόρου. Οι ιστορικοί χρησιμοποιούν τον όρο αυτόν

Διαβάστε περισσότερα

Γνωρίζω τον κανονισμό των μαθητικών κοινοτήτων

Γνωρίζω τον κανονισμό των μαθητικών κοινοτήτων Γνωρίζω τον κανονισμό των μαθητικών κοινοτήτων Με τη δραστηριότητα αυτή οι μαθητές, χωρισμένοι σε ομάδες εργασίας, καλούνται να μελετήσουν τον κανονισμό λειτουργίας των μαθητικών κοινοτήτων και να συμπληρώσουν

Διαβάστε περισσότερα

Α Ν Α Κ Ο Ι Ν Ω Σ Η

Α Ν Α Κ Ο Ι Ν Ω Σ Η ΑΝΑΡΤΗΤΕΑ ΣΤΟ ΔΙΑΔΙΚΤΥΟ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΜΗΜΑ : ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΚΑΙ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ 2017-18 Α Ν Α Κ Ο Ι Ν Ω Σ Η Το Πρόγραμμα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ. Εισαγωγικά στην αρχαία Ελληνική ιστοριογραφία

ΕΙΣΑΓΩΓΗ. Εισαγωγικά στην αρχαία Ελληνική ιστοριογραφία ΕΙΣΑΓΩΓΗ Εισαγωγικά στην αρχαία Ελληνική ιστοριογραφία Ενδεικτικοί διδακτικοί στόχοι Οι διδακτικοί στόχοι για τη διδασκαλία της εισαγωγής προσδιορίζονται στο βιβλίο για τον καθηγητή, Αρχαίοι Έλληνες Ιστοριογράφοι,

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΜΕ ΤΗ ΧΡΗΣΗ ΤΩΝ ΝΕΩΝ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΩΝ

ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΜΕ ΤΗ ΧΡΗΣΗ ΤΩΝ ΝΕΩΝ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΩΝ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΜΕ ΤΗ ΧΡΗΣΗ ΤΩΝ ΝΕΩΝ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΩΝ Ονοματεπώνυμο εκπαιδευτικού: Γκουντέλα Βασιλική Ειδικότητα: Φιλόλογος (ΠΕ2) Σχολείο: 4 ο Γυμνάσιο Κομοτηνής Μάθημα: Αρχαία Ελληνικά Διάρκεια: 1 διδακτική

Διαβάστε περισσότερα

Ιστορία της Πανεπιστημιακής Εκπαίδευσης στην Ελλάδα: Το παράδειγμα των Φιλοσοφικών Σχολών

Ιστορία της Πανεπιστημιακής Εκπαίδευσης στην Ελλάδα: Το παράδειγμα των Φιλοσοφικών Σχολών ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Ιστορία της Πανεπιστημιακής Εκπαίδευσης στην Ελλάδα: Το παράδειγμα των Φιλοσοφικών Σχολών Ενότητα: Φοιτητές και φοιτήτριες Βασίλειος Φούκας

Διαβάστε περισσότερα

Η ΕΠΙΔΡΑΣΗ TOT ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ ΤΩΝ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΣΤΑ ΑΕΙ ΣΤΗ ΣΥΝΘΕΣΗ ΤΩΝ ΦΟΙΤΗΤΩΝ ΤΗΣ ΑΒΣΘ ΓΙΑΝΝΗ ΠΑΠΑΔΗΜΗΤΡΙΟΥ

Η ΕΠΙΔΡΑΣΗ TOT ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ ΤΩΝ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΣΤΑ ΑΕΙ ΣΤΗ ΣΥΝΘΕΣΗ ΤΩΝ ΦΟΙΤΗΤΩΝ ΤΗΣ ΑΒΣΘ ΓΙΑΝΝΗ ΠΑΠΑΔΗΜΗΤΡΙΟΥ Η ΕΠΙΔΡΑΣΗ TOT ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ ΤΩΝ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΣΤΑ ΑΕΙ ΣΤΗ ΣΥΝΘΕΣΗ ΤΩΝ ΦΟΙΤΗΤΩΝ ΤΗΣ ΑΒΣΘ ΓΙΑΝΝΗ ΠΑΠΑΔΗΜΗΤΡΙΟΥ Το σύστημα των εισαγωγικών εξετάσεων στις Ανώτατες σχολές τα τελευταία χρόνια δέχεται

Διαβάστε περισσότερα

Φύλο και διδασκαλία των Φυσικών Επιστημών

Φύλο και διδασκαλία των Φυσικών Επιστημών Πηγή: Δημάκη, Α. Χαϊτοπούλου, Ι. Παπαπάνου, Ι. Ραβάνης, Κ. Φύλο και διδασκαλία των Φυσικών Επιστημών: μια ποιοτική προσέγγιση αντιλήψεων μελλοντικών νηπιαγωγών. Στο Π. Κουμαράς & Φ. Σέρογλου (επιμ.). (2008).

Διαβάστε περισσότερα

Ο Φιλόλογος στη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση: από την επιλογή του επαγγέλματος στην άσκησή του

Ο Φιλόλογος στη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση: από την επιλογή του επαγγέλματος στην άσκησή του Ο Φιλόλογος στη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση: από την επιλογή του επαγγέλματος στην άσκησή του Θεοδώρα Χασεκίδου-Μάρκου, Σχολική Σύμβουλος Φιλολόγων Β/θμιας Εκπαίδευσης Ανατολικής Θεσσαλονίκης Βήματα-κριτήρια

Διαβάστε περισσότερα

Ε. Παρουσίαση ομαδοσυνεργατικής διδασκαλίας της ΔΕ 10: Ο λαός της Διαθήκης γεννιέται, καθώς πορεύεται στην έρημο

Ε. Παρουσίαση ομαδοσυνεργατικής διδασκαλίας της ΔΕ 10: Ο λαός της Διαθήκης γεννιέται, καθώς πορεύεται στην έρημο Ε. Παρουσίαση ομαδοσυνεργατικής διδασκαλίας της ΔΕ 10: Ο λαός της Διαθήκης γεννιέται, καθώς πορεύεται στην έρημο 1 η διδακτική ώρα 1 Φάση αφόρμησης / εξέταση της προηγούμενης ΔΕ Τρεις μήνες πέρασαν μετά

Διαβάστε περισσότερα

Διδακτική πρόταση 2 1 : Οι μετακινήσεις ανθρώπων σε άλλες περιοχές της γης κατά την Αρχαϊκή Εποχή

Διδακτική πρόταση 2 1 : Οι μετακινήσεις ανθρώπων σε άλλες περιοχές της γης κατά την Αρχαϊκή Εποχή Διδακτική πρόταση 2 1 : Οι μετακινήσεις ανθρώπων σε άλλες περιοχές της γης κατά την Αρχαϊκή Εποχή Ερώτημα-κλειδί 2 Οι άνθρωποι της Αρχαϊκής Εποχής μετακινούνταν για τους ίδιους λόγους και με τον ίδιο τρόπο

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΟΤΗΤΑ 1η (318E-320C)

ΕΝΟΤΗΤΑ 1η (318E-320C) ΕΝΟΤΗΤΑ 1η (318E-320C) Μπορεί η αρετή να γίνει αντικείμενο διδασκαλίας; Ο Πρωταγόρας εξηγεί στον Σωκράτη τι διδάσκει στους νέους που παρακολουθούν τα μαθήματά του. Οι αντιρρήσεις του Σωκράτη. «Το μάθημα

Διαβάστε περισσότερα

β. εκφράζουν αλήθειες για τον Χριστό, τη Θεοτόκο, την Αγία Τριάδα, τους αγίους

β. εκφράζουν αλήθειες για τον Χριστό, τη Θεοτόκο, την Αγία Τριάδα, τους αγίους ΜΑΘΗΜΑ 30 Ο 31 Ο ΥΜΝΟΓΡΑΦΙΑ ΣΤΗ ΛΑΤΡΕΙΑ Να συμπληρώσετε την πρόταση επιλέγοντας τη σωστή απάντηση, σύμφωνα με τη διδασκαλία της Εκκλησίας, από τις φράσεις α, β, γ, δ. Να τεκμηριώσετε με συντομία την επιλογή

Διαβάστε περισσότερα

Β ΕΞΑΜΗΝΟ Δ ΕΞΑΜΗΝΟ ΣΤ ΕΞΑΜΗΝΟ Η ΕΞΑΜΗΝΟ ΕΠΙ ΠΤΥΧΙΩ. 12Ι-4_8 Αρχαία Ιστορία: Ρωμαϊκοί Χρόνοι Στ Εξαμήνου ΘΚ Ιστ. και ΔΠΑ κ. Σαββίδης ΓΡΑΦΕΙΟ ΚΑΘΗΓΗΤΗ

Β ΕΞΑΜΗΝΟ Δ ΕΞΑΜΗΝΟ ΣΤ ΕΞΑΜΗΝΟ Η ΕΞΑΜΗΝΟ ΕΠΙ ΠΤΥΧΙΩ. 12Ι-4_8 Αρχαία Ιστορία: Ρωμαϊκοί Χρόνοι Στ Εξαμήνου ΘΚ Ιστ. και ΔΠΑ κ. Σαββίδης ΓΡΑΦΕΙΟ ΚΑΘΗΓΗΤΗ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΗΣ ΕΑΡΙΝΟΥ ΕΞΑΜΗΝΟΥ ΤΙΑΔΠΑ 2016-2017 Β ΕΞΑΜΗΝΟ Δ ΕΞΑΜΗΝΟ ΣΤ ΕΞΑΜΗΝΟ Η ΕΞΑΜΗΝΟ ΕΠΙ ΠΤΥΧΙΩ 09:001 2:00 12Ι-4_8 Αρχαία Ιστορία: Ρωμαϊκοί Χρόνοι Στ Εξαμήνου ΘΚ Ιστ. και ΔΠΑ κ. Σαββίδης ΓΡΑΦΕΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΑΡΙΝΟΥ ΕΞΑΜΗΝΟΥ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟΥ ΕΤΟΥΣ

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΑΡΙΝΟΥ ΕΞΑΜΗΝΟΥ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟΥ ΕΤΟΥΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΥ ΤΜΗΜΑ ΟΛΟΓΙΑΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΑΡΙΝΟΥ ΕΞΑΜΗΝΟΥ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟΥ ΕΤΟΥΣ 2012-2013 Καπετάν Βασίλη Κ. Αρνόκουρου ΔΕΥΤΕΡΑ ΤΡΙΤΗ 13Κ16: Αττικοί Ρήτορες κα Βολονάκη Συνδιδασκαλία + ΤΕΤΑΡΤΗ ΠΕΜΠΤΗ

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 8. Ο Ρήγας Βελεστινλής και ο Αδαµάντιος Κοραής

Κεφάλαιο 8. Ο Ρήγας Βελεστινλής και ο Αδαµάντιος Κοραής 1 Κεφάλαιο 8 Ο Ρήγας Βελεστινλής και ο Αδαµάντιος Κοραής Ανάµεσα στους δασκάλους του Γένους ξεχωρίζουν για τη δράση τους ο λόγιος επαναστάτης Ρήγας Βελεστινλής και ο Αδαµάντιος Κοραής, ένας Έλληνας φιλόλογος

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΚΕΝΤΡΟ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ. ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΤΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ στο µάθηµα Γενικής Παιδείας.

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΚΕΝΤΡΟ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ. ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΤΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ στο µάθηµα Γενικής Παιδείας. ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΚΕΝΤΡΟ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΤΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ στο µάθηµα Γενικής Παιδείας ιστορία νεότερη και σύγχρονη ΑΘΗΝΑ 2000 Οµάδα Σύνταξης Συντονιστής:

Διαβάστε περισσότερα

Χρησιμοποιήθηκε ο πίνακας, ό- που σημείωνα τις απαντήσεις τους.

Χρησιμοποιήθηκε ο πίνακας, ό- που σημείωνα τις απαντήσεις τους. Αποτίμηση της διδασκαλίας της Κοινωνικής & Πολιτικής Αγωγής ΣΤ Τάξη Δημοτικού Ονοματεπώνυμο:. Ομάδα:Α Γενική εκτίμηση της διδασκαλίας: Πιστεύω ότι η διδασκαλία μου ήταν αποτελεσματική και πολύ ευχάριστη

Διαβάστε περισσότερα

Συνέντευξη από την Ανδρούλλα Βασιλείου, Επίτροπο εκπαίδευσης, πολιτισμού, πολυγλωσσίας και νεολαίας

Συνέντευξη από την Ανδρούλλα Βασιλείου, Επίτροπο εκπαίδευσης, πολιτισμού, πολυγλωσσίας και νεολαίας Της Αθανασίας Κωνσταντίνου Συνέντευξη από την Ανδρούλλα Βασιλείου, Επίτροπο εκπαίδευσης, πολιτισμού, πολυγλωσσίας και νεολαίας Με δεδομένες τις αρχές στις οποίες στηρίχτηκε η οικοδόμηση της Ευρωπαϊκής

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΑΙ Ο ΠΟΛΕΜΟΣ. Γενικά στοιχεία Περιεχόµενα Οδηγός για µελέτη

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΑΙ Ο ΠΟΛΕΜΟΣ. Γενικά στοιχεία Περιεχόµενα Οδηγός για µελέτη ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΑΙ Ο ΠΟΛΕΜΟΣ Γενικά στοιχεία Περιεχόµενα Οδηγός για µελέτη Το παρόν ηλεκτρονικό εγχειρίδιο έχει ως στόχο του να παρακολουθήσει τις πολύπλοκες σχέσεις που συνδέουν τον

Διαβάστε περισσότερα

Συνεργασία για την Ανοικτή Διακυβέρνηση. Σχέδιο Δράσης

Συνεργασία για την Ανοικτή Διακυβέρνηση. Σχέδιο Δράσης Συνεργασία για την Ανοικτή Διακυβέρνηση Σχέδιο Δράσης 2016-2018 Δέσμευση : Ενίσχυση της εξωστρέφειας και της προσιτότητας του Κοινοβουλίου στον πολίτη Στόχος: Ενίσχυση της διαφάνειας των κοινοβουλευτικών

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΥ ΤΜΗΜΑ ΦΙΛΟΛΟΓΙΑΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΗΣ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΗΣ ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΥ ΤΜΗΜΑ ΦΙΛΟΛΟΓΙΑΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΗΣ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΗΣ ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΥ ΤΜΗΜΑ ΦΙΛΟΛΟΓΙΑΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΗΣ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΗΣ ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ 2011-2012 09:00-12:00 12:00-15:00 Μεσαία 1ου ορόφου Μεσαία 1ου ορόφου ΔΕΥΤΕΡΑ, 03-09-2012 ΤΡΙΤΗ, 04-09-2012 ΤΕΤΑΡΤΗ,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΘΕΣΗ ΓΙΑ ΤΟ ΠΡΟΦΙΛ ΤΩΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΤΟΥ ΠΕΑΠ

ΕΚΘΕΣΗ ΓΙΑ ΤΟ ΠΡΟΦΙΛ ΤΩΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΤΟΥ ΠΕΑΠ Μάρτιος 2011 ΕΚΘΕΣΗ ΓΙΑ ΤΟ ΠΡΟΦΙΛ ΤΩΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΤΟΥ ΠΕΑΠ Η παρούσα έκθεση είναι μια αποτύπωση του «προφίλ» των εκπαιδευτικών που διδάσκουν Α & Β τάξεις στα 800 ολοήμερα Δημοτικά σχολεία με αναμορφωμένο

Διαβάστε περισσότερα

Κείμενο 2 Θετικά σχόλια για την επιλογή χρήσης της ελληνικής γλώσσας

Κείμενο 2 Θετικά σχόλια για την επιλογή χρήσης της ελληνικής γλώσσας Κείμενο 1 Η αγγλική και οι άλλες γλώσσες της Ευρωπαϊκής Ένωσης (2308) Ο ενιαίος ευρωπαϊκός χώρος αποτελεί ήδη πεδίο δραστηριότητας, αλλά και ανταγωνισμού των γλωσσών. Από την εποχή της ίδρυσης της Ευρωπαϊκής

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΥ ΤΜΗΜΑ ΦΙΛΟΛΟΓΙΑΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΗΣ ΕΑΡΙΝΟΥ ΕΞΑΜΗΝΟΥ 2014-2015

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΥ ΤΜΗΜΑ ΦΙΛΟΛΟΓΙΑΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΗΣ ΕΑΡΙΝΟΥ ΕΞΑΜΗΝΟΥ 2014-2015 09:00-12:00 12:00-15:00 Μεσαία Μεσαία ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΥ ΤΜΗΜΑ ΦΙΛΟΛΟΓΙΑΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΗΣ ΕΑΡΙΝΟΥ ΕΞΑΜΗΝΟΥ 2014-2015 ΔΕΥΤΕΡΑ, 08-06-2015 ΤΡΙΤΗ, 09-06-2015 ΤΕΤΑΡΤΗ, 10-06-2015 ΠΕΜΠΤΗ, 11-06-2015

Διαβάστε περισσότερα

Ἰσοκράτους Ἀρεοπαγιτικός

Ἰσοκράτους Ἀρεοπαγιτικός Ἰσοκράτους Ἀρεοπαγιτικός 124 ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ Ο Ἀρεοπαγιτικός λόγος του Ισοκράτη είναι το τελευταίο από τα ρητορικά κείµενα που διδάσκεται σύµφωνα µε το Πρόγραµµα Σπουδών στη Θεωρητική Κατεύθυνση της

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΥ ΤΜΗΜΑ ΦΙΛΟΛΟΓΙΑΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΗΣ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΗΣ ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ 2014-2015

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΥ ΤΜΗΜΑ ΦΙΛΟΛΟΓΙΑΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΗΣ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΗΣ ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ 2014-2015 09:00-12:00 Μεσαία ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΥ ΤΜΗΜΑ ΦΙΛΟΛΟΓΙΑΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΗΣ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΗΣ ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ 2014-2015 ΔΕΥΤΕΡΑ, 31-08-2015 ΤΡΙΤΗ, 01-09-2015 ΤΕΤΑΡΤΗ, 02-09-2015 ΠΕΜΠΤΗ, 03-09-2015 ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΥ ΤΜΗΜΑ ΦΙΛΟΛΟΓΙΑΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΧΕΙΜΕΡΙΝΗΣ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΗΣ 2014-2015

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΥ ΤΜΗΜΑ ΦΙΛΟΛΟΓΙΑΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΧΕΙΜΕΡΙΝΗΣ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΗΣ 2014-2015 ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΥ ΤΜΗΜΑ ΦΙΛΟΛΟΓΙΑΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΧΕΙΜΕΡΙΝΗΣ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΗΣ 2014-2015 Μεσαία ΔΕΥΤΕΡΑ, 19-01-2015 ΤΡΙΤΗ, 20-01-2015 ΤΕΤΑΡΤΗ, 21-01-2015 ΠΕΜΠΤΗ, 22-01-2016 ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ, 23-01-2015 13Κ14_11:

Διαβάστε περισσότερα

ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟΣ ΒΙΟΣ & ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ

ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟΣ ΒΙΟΣ & ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ Μαθητικό Συνέδριο Ιστορίας "Το Βυζάντιο ανάμεσα στην αρχαιότητα και τη σύγχρονη Ελλάδα" ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟΣ ΒΙΟΣ & ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ Η επίδραση της αρχαίας ελληνικής φιλοσοφίας στο Βυζαντινό Πολιτισμό Μαθητική Κοινότητα

Διαβάστε περισσότερα

Χρήστος Μαναριώτης Σχολικός Σύμβουλος 4 ης Περιφέρειας Ν. Αχαϊας Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΣΚΕΦΤΟΜΑΙ ΚΑΙ ΓΡΑΦΩ ΣΤΗΝ Α ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ

Χρήστος Μαναριώτης Σχολικός Σύμβουλος 4 ης Περιφέρειας Ν. Αχαϊας Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΣΚΕΦΤΟΜΑΙ ΚΑΙ ΓΡΑΦΩ ΣΤΗΝ Α ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΣΚΕΦΤΟΜΑΙ ΚΑΙ ΓΡΑΦΩ ΣΤΗΝ Α ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ Η καλλιέργεια της ικανότητας για γραπτή έκφραση πρέπει να αρχίζει από την πρώτη τάξη. Ο γραπτός λόγος χρειάζεται ως μέσο έκφρασης. Βέβαια,

Διαβάστε περισσότερα

Eκπαίδευση» ΠΡΟΤΑΣΗ ΝΟΜΟΥ. «Νέο Λύκειο και σύστημα πρόσβασης στην Tριτοβάθμια. Άρθρο 1. Νέο Λύκειο

Eκπαίδευση» ΠΡΟΤΑΣΗ ΝΟΜΟΥ. «Νέο Λύκειο και σύστημα πρόσβασης στην Tριτοβάθμια. Άρθρο 1. Νέο Λύκειο ΠΡΟΤΑΣΗ ΝΟΜΟΥ «Νέο Λύκειο και σύστημα πρόσβασης στην Tριτοβάθμια Eκπαίδευση» Άρθρο 1 Νέο Λύκειο 1. Από το σχολικό έτος 2013-2014 καθιερώνεται ο θεσμός του Νέου Λυκείου και αρχίζει σταδιακά η εφαρμογή του

Διαβάστε περισσότερα

ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ - ΚΡΙΤΙΚΗ ΣΚΕΨΗ

ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ - ΚΡΙΤΙΚΗ ΣΚΕΨΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ - ΚΡΙΤΙΚΗ ΣΚΕΨΗ Το μάθημα συνδυάζει τη διδασκαλία δύο κειμένων διαφορετικής εποχής που διδάσκονται στη Γ Γυμνασίου. (Αυτοβιογραφία, Ελισάβετ Μουτζάν- Μαρτινέγκου, Η μεταμφίεση, Ρέα Γαλανάκη)

Διαβάστε περισσότερα

Η Γυναίκα στην Αρχαία Αθήνα. Χουτουρίδου Κλαούντια, καθ. κλ. ΠΕ07

Η Γυναίκα στην Αρχαία Αθήνα. Χουτουρίδου Κλαούντια, καθ. κλ. ΠΕ07 Η Γυναίκα στην Αρχαία Αθήνα Χουτουρίδου Κλαούντια, καθ. κλ. ΠΕ07 Η ιδέα Η θέση και ο ρόλος της γυναίκας στο κοινωνικό σύνολο διαφοροποιείται από κοινωνία σε κοινωνία και από εποχή σε εποχή. Είναι πολύ

Διαβάστε περισσότερα

Ανδρέας Γκουτζιουκώστας Λέκτορας Βυζαντινής Ιστορίας

Ανδρέας Γκουτζιουκώστας Λέκτορας Βυζαντινής Ιστορίας Ανδρέας Γκουτζιουκώστας Λέκτορας Βυζαντινής Ιστορίας Ένα πτυχίο με δύο κύριες κατευθύνσεις: 1. Αρχαίας Ελληνικής και Ρωμαϊκής, Βυζαντινής και Μεσαιωνικής Ιστορίας 2. Νεότερης και Σύγχρονης Ιστορίας, Λαογραφίας

Διαβάστε περισσότερα

Η ελληνική και η ευρωπαϊκή ταυτότητα

Η ελληνική και η ευρωπαϊκή ταυτότητα ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΕΝΔΟΦΡ/ΚΗΣ ΠΡΟΣΟΜΟΙΩΣΗΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΥΡΙΑΚΗ 14 ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΥ 2008 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: (4) ΚΕΙΜΕΝΟ Η ελληνική

Διαβάστε περισσότερα

ΑΔΑ: 456Μ9-ΙΦΘ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΑΝΑΡΤΗΤΕΟ. ΠΡΟΣ : Όλα τα Πανεπιστήμια της Χώρας

ΑΔΑ: 456Μ9-ΙΦΘ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΑΝΑΡΤΗΤΕΟ. ΠΡΟΣ : Όλα τα Πανεπιστήμια της Χώρας ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ----- ΕΝΙΑΙΟΣ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟΣ ΤΟΜΕΑΣ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΤΜΗΜΑ Α ΑΝΩΤΕΡΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές προσεγγίσεις

Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές προσεγγίσεις Έργο: «Ένταξη παιδιών παλιννοστούντων και αλλοδαπών στο σχολείο - για τη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση (Γυμνάσιο)» Επιμορφωτικό Σεμινάριο Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ. Η αγγλική και οι άλλες γλώσσες της Ευρωπαϊκής Ένωσης

ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ. Η αγγλική και οι άλλες γλώσσες της Ευρωπαϊκής Ένωσης ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Κείμενο 1 Η αγγλική και οι άλλες γλώσσες της Ευρωπαϊκής Ένωσης Ο ενιαίος ευρωπαϊκός χώρος αποτελεί ήδη πεδίο δραστηριότητας, αλλά και ανταγωνισμού των γλωσσών. Από την εποχή της ίδρυσης

Διαβάστε περισσότερα

Η κοινωνική και πολιτική οργάνωση στην Αρχαία Ελλάδα

Η κοινωνική και πολιτική οργάνωση στην Αρχαία Ελλάδα ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΚΕΝΤΡΟ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΤΗΣ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ (Θεωρητική Κατεύθυνση) Η κοινωνική και πολιτική οργάνωση στην Αρχαία

Διαβάστε περισσότερα

Στάσεις και συνήθειες γονέων με παιδιά μαθητές Λυκείου απέναντι στα φροντιστήρια και την ενισχυτική διδασκαλία. Μάρτιος 2007

Στάσεις και συνήθειες γονέων με παιδιά μαθητές Λυκείου απέναντι στα φροντιστήρια και την ενισχυτική διδασκαλία. Μάρτιος 2007 Στάσεις και συνήθειες γονέων με παιδιά μαθητές Λυκείου απέναντι στα φροντιστήρια και την ενισχυτική διδασκαλία Μάρτιος 2007 Η ταυτότητα της έρευνας [σε γονείς μαθητών Λυκείου] Ανάθεση :Σύνδεσμος φροντιστών

Διαβάστε περισσότερα

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ. το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ. @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης.

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ. το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ. @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης. ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης ί>ηγο^η 26 Επιστήμες της Αγωγής 26 ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ ΤΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΣΤΟ Γ1 ΤΟΥ 10 ΟΥ Δ.Σ. ΤΣΕΣΜΕ ( ) ΠΟΡΕΙΑ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ. ΜΑΘΗΜΑ: Μελέτη Περιβάλλοντος. ( Ενότητα 3: Μέσα συγκοινωνίας και μεταφοράς

ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΣΤΟ Γ1 ΤΟΥ 10 ΟΥ Δ.Σ. ΤΣΕΣΜΕ ( ) ΠΟΡΕΙΑ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ. ΜΑΘΗΜΑ: Μελέτη Περιβάλλοντος. ( Ενότητα 3: Μέσα συγκοινωνίας και μεταφοράς ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΣΤΟ Γ1 ΤΟΥ 10 ΟΥ Δ.Σ. ΤΣΕΣΜΕ (10.11.2010) ΠΟΡΕΙΑ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΜΑΘΗΜΑ: Μελέτη Περιβάλλοντος ( Ενότητα 3: Μέσα συγκοινωνίας και μεταφοράς Κεφάλαιο 3: Κυκλοφορούμε με ασφάλεια) ΔΙΔΑΚΤΙΚΟΙ ΣΤΟΧΟΙ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΜΑΡΜΑΡΑ Καθηγητή του Τμήματος Γεωγραφίας του Πανεπιστημίου Αιγαίου ΟΜΙΛΙΑ

ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΜΑΡΜΑΡΑ Καθηγητή του Τμήματος Γεωγραφίας του Πανεπιστημίου Αιγαίου ΟΜΙΛΙΑ ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΜΑΡΜΑΡΑ Καθηγητή του Τμήματος Γεωγραφίας του Πανεπιστημίου Αιγαίου ΟΜΙΛΙΑ Κυρίες και Κύριοι, Είναι μοιραίο, όταν ακολουθείς ως ομιλητής τους συγκεκριμένους σπουδαίους προλαλήσαντες να πρέπει

Διαβάστε περισσότερα

17. 12.2008-20. 03. 2009. «...ανέφερα εγγράφως...» Διάρκεια Έκθεσης: ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΕΘΝΙΚΟΥ ΑΡΧΕΙΟΥ ΜΝΗΜΕΙΩΝ

17. 12.2008-20. 03. 2009. «...ανέφερα εγγράφως...» Διάρκεια Έκθεσης: ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΕΘΝΙΚΟΥ ΑΡΧΕΙΟΥ ΜΝΗΜΕΙΩΝ «...ανέφερα εγγράφως...» ΘΗΣΑΥΡΟΙ ΤΟΥ ΙΣΤΟΡΙΚΟΥ ΑΡΧΕΙΟΥ ΤΗΣ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑΣ Διάρκεια Έκθεσης: 17. 12.2008-20. 03. 2009 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΕΘΝΙΚΟΥ ΑΡΧΕΙΟΥ ΜΝΗΜΕΙΩΝ Το αρχειακό υλικό

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ Α ΕΞΑΜΗΝΟ (04 29 ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ)

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ Α ΕΞΑΜΗΝΟ (04 29 ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ) ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ 2016-2017 Α ΕΞΑΜΗΝΟ (04 29 ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ) ΗΜΕΡ/ΝΙΑ ΗΜΕΡΑ ΩΡΑ ΜΑΘΗΜΑ ΕΞΕΤΑΣΤΗΣ ΕΠΙΤΗΡΗΤΗΣ 04/09/2017 ΔΕΥΤΕΡΑ - Αρχαία Ελληνική Γλώσσα Ι, (Υ), Αμφ. 1, Αίθ.

Διαβάστε περισσότερα

14 Δυσκολίες μάθησης για την ανάπτυξη των παιδιών, αλλά και της εκπαιδευτικής πραγματικότητας. Έχουν προταθεί διάφορες θεωρίες και αιτιολογίες για τις

14 Δυσκολίες μάθησης για την ανάπτυξη των παιδιών, αλλά και της εκπαιδευτικής πραγματικότητας. Έχουν προταθεί διάφορες θεωρίες και αιτιολογίες για τις ΠΡΟΛΟΓΟΣ Οι δυσκολίες μάθησης των παιδιών συνεχίζουν να απασχολούν όλους όσοι ασχολούνται με την ανάπτυξη των παιδιών και με την εκπαίδευση. Τους εκπαιδευτικούς, οι οποίοι, μέσα στην τάξη τους, βρίσκονται

Διαβάστε περισσότερα

Γ Γυμνασίου: Οδηγίες Γραπτής Εργασίας και Σεμιναρίων. Επιμέλεια Καραβλίδης Αλέξανδρος. Πίνακας περιεχομένων

Γ Γυμνασίου: Οδηγίες Γραπτής Εργασίας και Σεμιναρίων. Επιμέλεια Καραβλίδης Αλέξανδρος. Πίνακας περιεχομένων Γ Γυμνασίου: Οδηγίες Γραπτής Εργασίας και Σεμιναρίων. Πίνακας περιεχομένων Τίτλος της έρευνας (title)... 2 Περιγραφή του προβλήματος (Statement of the problem)... 2 Περιγραφή του σκοπού της έρευνας (statement

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΥ ΤΜΗΜΑ ΙΣΤΟΡΙΑΣ, ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΙΚΩΝ ΑΓΑΘΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ XEIMEΡΙΝΟΥ ΕΞΑΜΗΝΟΥ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟΥ ΕΤΟΥΣ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΥ ΤΜΗΜΑ ΙΣΤΟΡΙΑΣ, ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΙΚΩΝ ΑΓΑΘΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ XEIMEΡΙΝΟΥ ΕΞΑΜΗΝΟΥ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟΥ ΕΤΟΥΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΥ ΤΜΗΜΑ ΙΣΤΟΡΙΑΣ, ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΙΚΩΝ ΑΓΑΘΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ XEIMEΡΙΝΟΥ ΕΞΑΜΗΝΟΥ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟΥ ΕΤΟΥΣ 2012-2013 ΠΡΟΣΟΧΗ! ΛΟΓΩ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΑΔΕΙΩΝ ΤΩΝ ΜΕΛΩΝ ΔΕΠ 1)

Διαβάστε περισσότερα

Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας. Σκοποί

Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας. Σκοποί Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας Σκοποί Θεματικές ενότητες Διαμόρφωση των σκοπών της αγωγής Ιστορική εξέλιξη των σκοπών της αγωγής Σύγχρονος προβληματισμός http://users.uoa.gr/~dhatziha/ Διαφάνεια:

Διαβάστε περισσότερα