Συνέχειες και ασυνέχειες στην ελληνική παράδοση των ιερατικών αµφίων (19 ος - 20 ός αι.)

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Συνέχειες και ασυνέχειες στην ελληνική παράδοση των ιερατικών αµφίων (19 ος - 20 ός αι.)"

Transcript

1 1 Συνέχειες και ασυνέχειες στην ελληνική παράδοση των ιερατικών αµφίων (19 ος - 20 ός αι.) Μανόλης Γ. Βαρβούνης - Νάντια Μαχά-Μπιζούµη Η µελέτη των ιερατικών αµφίων (σάκκος, φελόνιο, ωµοφόριο, επιτραχήλιο, οράριο, επιµανίκια, επιγονάτιο, µανδύας, µίτρα) και της εξέλιξής τους 1 στο πέρασµα των χρόνων αποτελεί ένα ευρύ πεδίο έρευνας µε πολλές παραµέτρους και διαφορετικούς άξονες προσέγγισης 2. Μέχρι σήµερα, η έρευνα έχει επικεντρωθεί κυρίως στη µελέτη τους ως εξαιρετικών έργων τέχνης λόγω των χρυσοκεντηµένων µεταξωτών εκκλησιαστικών ενδυµάτων 3. Όπως είναι γνωστό, τα άµφια συντηρούν στα µορφολογικά τους χαρακτηριστικά ενδυµατολογικές µορφές και σχήµατα της ύστερης αρχαιότητας. Δανείζονται στοιχεία από το κοσµικό ένδυµα, καθώς χιτώνες, αναξυρίδες, φελόνια κ.ά. εντάσσονται και στο ενδυµατολογικό σύστηµα του κλήρου. 4 Στο πέρασµα των χρόνων, τα παραπάνω ενδύµατα, καθώς δεν παρακολουθούν την εξέλιξη των αντίστοιχων ενδυµάτων του λαϊκού βεστιαρίου, παραµένουν σταθερά ως προς τα µορφολογικά τους χαρακτηριστικά (σχήµα, κοπή), και για αυτόν ακριβώς τον λόγο µετεξελίσσονται σε αποκλειστικά, βασικά ενδύµατα της ιερατικής ενδυµασίας 5, προσδίδοντάς της τα χαρακτηριστικά στολής. Το εκκλησιαστικό ενδυµατολογικό σύστηµα αναδεικνύεται πιο συντηρητικό σε σχέση µε το κοσµικό, όσον αφορά την υιοθέτηση, οικειοποίηση και ενσωµάτωση νέων ενδυµατολογικών τρόπων στο πέρασµα των χρόνων. Ωστόσο, η προσεκτική µελέτη και ανάλυση της µορφής της ενυφασµένης και της κεντηµένης στο χέρι διακόσµησης των χρησιµοποιούµενων υφασµάτων για την κατασκευή τους, φανερώνει όπως θα φανεί παρακάτω- ότι τα ιερατικά άµφια ως προς τη διακόσµησή τους «παρακολουθούν» συχνά τις εναλλαγές της µόδας, µε την έννοια του συρµού, αποτελώντας το αντικαθρέφτισµα των προσανατολισµών της κοινωνίας, στους κόλπους της οποίας αυτά δηµιουργήθηκαν. Α. Άµφια µε ενυφασµένο διάκοσµο Μέχρι την επικράτηση του βιοµηχανοποιηµένου ευρωπαϊκού υφάσµατος µε ενυφασµένο διάκοσµο στην αγορά κατά τον 18 ο και 19ο αιώνα, 6 στην κατασκευή των ιερατικών αµφίων πρωταγωνιστούν τα µεταξωτά υφάσµατα οθωµανικής 7 και περσικής προέλευσης µε ενυφασµένη αργυροχρυσοκέντητη διακόσµηση. Πολυτελή µεταξωτά 8 µε ενυφασµένο διάκοσµο µε χριστιανικά θέµατα προέρχονται από τα Dr. Μανόλης Γ. Βαρβούνης, Καθηγητής Λαογραφίας Δηµοκριτείου Πανεπιστηµίου Θράκης. Dr. Νάντια Μαχά-Μπιζούµη, Διδάκτορας Λαογραφίας Δηµοκριτείου Πανεπιστηµίου Θράκης, Διδάσκουσα στο ΑΤΕΙ Αθηνών. 1 (Δε-Κιγάλας, Σωτηρίου, Τσιρπανλής, Pocknee Papas Παπαευαγγέλου Παπάς, Ενισλείδης Mayo Κούρκουλας Ζηδιανάκης 1999, Καλαµαρά, Πανώτης, Βλαχοπούλου-Καραµπίνα 2012, Χρυσοστόµου, 11-16) 2 (Ζηδιανάκης 1999, 9) 3 (Βέη-Χατζηδάκη Χατζηνικολάου, Αλιπράντης Ζωγράφου-Κορρέ Θεοχάρη Βλαχοπούλου-Καραµπίνα Μπαλλιάν, Ολυµπίου, Βλαχοπούλου- Καραµπίνα, Βλαχοπούλου-Καραµπίνα Βλαχοπούλου-Καραµπίνα, ) 4 (Στεφανίδης, 19-25) 5 (Σωτηρίου, , , , Cumont, Pocknee Παπαευαγγέλου Mayo Στύλιος Βλαχοπούλου-Καραµπίνα 2012, ). 6 (Algoud Tassinary 2005) 7 Ειδικότερα για την οθωµανική µεταξοβιοµηχανία βλ. Atasoy 2001, Για τη χρήση πολυτελών υφασµάτων βλ. Θεοχάρη 1994 και Βλαχοπούλου-Καραµπίνα 2006, ).

2 2 εργαστήρια της Προύσας 9 ή της Κωνσταντινούπολης, τα οποία υφαίνονταν µε ειδική παραγγελία για τους αξιωµατούχους της Εκκλησίας. Η Προύσα, αρχικά εµπορικό κέντρο µεταξιού, εξελίσσεται σταδιακά σε µια ισχυρή βιοτεχνία παραγωγής µεταξωτών υφασµάτων, η οποία στην ακµή της, τον 16 ο αιώνα, παράγει και τροφοδοτεί την αγορά µε µεγάλη ποικιλία χρυσοϋφασµένων και αργυροϋφασµένων µπροκάρ (ντιµπά), µεταξωτών σατέν (ατλάζι), καµουχάδων (είδος βαρύτιµου µεταξωτού υφάσµατος), µεταξωτών βελούδων κ.ά. Τέτοιου είδους υφάσµατα χρησιµοποιούνται στην κατασκευή ιερατικών αµφίων, µε βάση το υλικό που διασώζεται σε µουσειακές 10 και µοναστηριακές συλλογές. Παράλληλα, στην παραγωγή και στο εµπόριο πολυτελών υφασµάτων, εµφανίζονται µε ανταγωνιστικές δυνατότητες από τον 14ο αιώνα διάφορες πόλεις της Ισπανίας, της Ιταλίας, όπως η Βενετία και η Φλωρεντία, και από τον 16ο αιώνα και εξής η Λυών 11, οι οποίες κατορθώνουν να υποσκελίσουν τελικά την Προύσα 12. Στον 18 ο και 19ο αιώνα η αγορά κατακλύζεται πια από υφάσµατα ευρωπαϊκής προέλευσης ενώ παράλληλα, σε µικρότερο ποσοστό, συνεχίζουν να κινούνται στις δυτικές αγορές και τα περσικά µεταξωτά 13. Στην ενυφασµένη διακόσµηση κυριαρχούν οι οθωµανικές τουλίπες και τα γαρύφαλλα, τα οποία εναλλάσσονται µε τον πολύχρωµο άνθινο διάκοσµο του δυτικοευρωπαϊκού µπαρόκ. Στοιχεία για τη χρήση µεταξωτών υφασµάτων µε ενυφασµένη διακόσµηση σε ιερατικά άµφια αντλούµε και από τη ζωγραφική απεικόνισή τους σε χρονολογηµένα µνηµεία. Η συγκριτική τους µελέτη µε τα υφάσµατα των αµφίων που φυλάσσονται σε µοναστηριακές και µουσειακές συλλογές, συνδράµουν την έρευνα για τον προσδιορισµό του χρόνου υιοθέτησής τους από τις τοπικές κοινωνίες, αλλά και το γεωγραφικού εύρους της διάδοσής τους. Σε σχετική µελέτη µάλιστα, για τα οθωµανικά θέµατα και διακοσµητικά στοιχεία στη µεταβυζαντινή µνηµειακή ζωγραφική της Ηπείρου κατά τον 16ο και τον 17ο αι., 14 καταγράφεται και µελετάται η ποικιλία διακοσµητικών θεµάτων οθωµανικής έµπνευσης σε απεικονίσεις ιερατικών αµφίων σε τοιχογραφίες. Στις απεικονίσεις αυτές κυριαρχούν συνθέσεις αραβουργηµάτων που παραπέµπουν στην τεχνοτροπία Rumi-Hatayi (Ρουµί Χαταΐ), και ο τύπος του διακόσµου των ωοειδών µεταλλίων, τύπος ιδιαίτερα προσφιλής στα µέσα του 16ου αιώνα σε οθωµανικά µεταξωτά καµουχένια (µπροκάρ) υφάσµατα. Ένα άλλο γνωστό οθωµανικό διακοσµητικό θέµα από τον πρώιµο 15ο έως και τον 18ο αιώνα είναι το çintamani (τσινταµάνι), το οποίο συναντάται να κοσµεί και τα καφτάνια από καµουχάδες των σουλτάνων Για τα εργαστήρια της Προύσας βλ. Sahillioglou, και Πατρινέλλης, Στη συλλογή του Μουσείου Μπενάκη για παράδειγµα, φυλάσσονται ένα απότµηµα µεταξωτού υφάσµατος της Προύσας, του 16 ου αιώνα, µε επαναλαµβανόµενες παραστάσεις της Παναγίας Νικοποιού ανάµεσα σε αγγέλους, σταυρούς και τουλίπες (αρ. ευρ. 3864), και ο σάκκος του Μητροπολίτη Νικοµηδείας Νεόφυτου (αρ. εισ. 9349), αφιερωµένος το 1629 στη µονή του Τιµίου Προδρόµου των Σερρών, από µεταξωτό Προύσας συνυφασµένο µε αργυρόνηµα και χρυσόνηµα, µε ευδιάκριτες µάλιστα, τις επιρροές της κινέζικης διακοσµητικής στη διακόσµησή του. Κατά την Άννα Μπαλλιάν (1999, 13 και 41) το ύφασµα αυτό «πιθανόν ταυτίζεται µε τα πολυτελή σερασέρ (seraser) υφάσµατα των οθωµανικών πηγών». Στην ίδια συλλογή ανήκει και φελόνιο του 19 ου αιώνα από τον Πόντο (34638) από ύφασµα σελιµιέ, που παράγονταν στα αυλικά εργαστήρια κοντά στην περιοχή Selimiye της Κωνσταντινούπολης, στο δεύτερο µισό του 18 ου αιώνα. (Μπόζη, 1991: 87) 11 (Migeon 1929, Agout 1986, 57-83). Ειδικότερα για την παραγωγή υφασµάτων στη Λυών βλ. Tassinary (Χατζηϊωάννου, 67, Μπόζη, 46, Atasoy 2001, ) 13 (Μπαλλιάν 1999, 14) 14 (Μεράντζας, 2007) 15 (Μπόζη 1991: 78)

3 3 Τα προαναφερθέντα θέµατα στα εικονιζόµενα ιερατικά άµφια λειτουργούν συµπληρωµατικά προς την ιστορική γνώση για τη χρήση υφασµάτων συρµού από το εκκλησιαστικό βεστιάριο, καθώς τα ενυφασµένα διακοσµητικά θέµατα µαρτυρούν την παρακολούθηση της εξέλιξης των κυρίαρχων διακοσµητικών τάσεων. Β. Άµφια µε κεντηµένο διάκοσµο Ο διάκοσµος όµως, των ιερατικών αµφίων µε θρησκευτικά ή κοσµικά θέµατα δεν είναι µόνο ενυφασµένος, αλλά και κεντηµένος 16 στο χέρι. Η ανάπτυξη µιας σειράς κέντρων παραγωγής µεταβυζαντινών εκκλησιαστικών χρυσοκεντηµάτων είχε ως αποτέλεσµα τη δηµιουργία έργων τα οποία, αν και διαφοροποιούνται κατά τόπους, ακολουθούν όµως, στο µεγαλύτερο ποσοστό τους, τις κοινές κατά εποχή τάσεις. Οι επιδράσεις της κοσµικής τέχνης είναι εµφανείς στην τεχνοτροπία και στη διακοσµητική αντίληψη των κεντηµένων αµφίων. Η επίδραση της χρυσοχοΐας στη χρυσοκεντητική γίνεται φανερή στα διάλιθα και στα βυζαντινά χρυσοκέντητα µε χρυσό βάθος, αλλά και στους κοινούς όρους 17 που ισχύουν για τις δύο τεχνικές, όπως είναι τα επίθετα διάχρυσος, αχρύσωτος, ινοκοπητός κ.ά. Μάλιστα, τη µεταβυζαντινή περίοδο, όπως επισηµαίνει η Α. Μπαλλιάν, η αναλογία και ο συσχετισµός των δύο τεχνικών καταλήγει στην απόλυτη παράβαση των κανόνων της λειτουργικότητας. 18 Στον 17 ο αιώνα διαµορφώνονται δύο τάσεις στα εκκλησιαστικά χρυσοκεντήµατα: στην πρώτη, εντάσσεται µια οµάδα από λαϊκότερα έργα, που ακολουθούν πιστά την παράδοση, στη δε δεύτερη, από το δεύτερο µισό του 17 ου αιώνα, εντάσσονται τα έργα των οποίων η κεντητή διακόσµηση είναι ανάγλυφη και φυσιοκρατική, µε στοιχεία που µαρτυρούν σαφείς επιδράσεις από τη Δύση. 19 Σε σπουδαίο κέντρο χρυσοκεντητικής, από τον 17 ο αιώνα και µετά, εξελίσσεται η Κωνσταντινούπολη. Στα έργα του συγκεκριµένου κέντρου παραγωγής στοιχεία της βυζαντινής παράδοσης επιβιώνουν, αλλά και συγχωνεύονται σταδιακά µε δυτικές επιδράσεις. Η εικονογραφία διατηρεί τα παραδοσιακά θέµατα στα οποία προστίθενται και τα φυσιοκρατικά. Στις πρώτες δεκαετίες του 17ου αιώνα, τα χρυσοκεντήµατα διατηρούν την εξάρτησή τους από βυζαντινά πρότυπα. Στο κέντηµα κυριαρχεί πλούσιος άνθινος διάκοσµος, είτε οθωµανικές τουλίπες και γαρύφαλλα είτε πολύχρωµα ανάγλυφα λουλούδια του δυτικοευρωπαϊκού µπαρόκ, τα οποία εντέλει θα υπερισχύσουν, παράλληλα µε την αισθητική της πολυτέλειας των διάσπαρτων ηµιπολύτιµων λίθων και των επίρραφων επίχρυσων µεταλλικών στοιχείων 20. Η τεχνική του κεντήµατος εξακολουθεί να είναι επίπεδη, ενώ αργότερα, από τις τελευταίες δεκαετίες του 17ου αιώνα ως και το τέλος του 19ου αιώνα, παραχωρεί τη θέση της σε µία όλο και πιο ανάγλυφη τεχνική 21, παράλληλα δε, η εικονογραφία επηρεάζεται από τα δυτικά πρότυπα µέσω των χαλκογραφιών 22, µε συνθέσεις που απέχουν από τα αυστηρά ιερατικά πρότυπα του παρελθόντος Για την κεντητική τέχνη των αµφίων βλ. Θεοχάρη 2000, ). 17 (Θεοχάρη 1997, 380) 18 (Μπαλλιάν 1999, 15). Ως παράδειγµα αναφέρουµε το επιγονάτιο από τη Μικρά Ασία ή την Ανατολική Θράκη (19 ος αι.) της συλλογής του Μουσείου Μπενάκη (34236), κατασκευασµένο από επίχρυσο σφυρήλατο ασήµι µε κεντρικό ελλειψοειδές µετάλλιο από χρυσοκεντηµένο µεταξωτό, διάλιθο µε γρανάτες Κεϋλάνης και άλλες ηµιπολύτιµες πέτρες. 19 (Χατζηνικολάου, 213. Ζωγράφου-Κορρέ 1985, 13-14) 20 (Μπαλλιάν 1999, 14) 21 (Θεοχάρη 1986, 11-13) 22 (Χατζηνικολάου 1969, ) 23 Στις συλλογές του Βυζαντινού και Χριστιανικού Μουσείου φυλάσσονται εξαιρετικά δείγµατα βυζαντινής και µεταβυζαντινής χρυσοκεντητικής, έργα εργαστηρίων αλλά και επώνυµων δηµιουργών, κεντητών και κεντητριών, στα οποία αποτυπώνονται οι εικονογραφικές επιδράσεις της Δύσης.

4 4 Στις αρχές του 17 ου αιώνα, στα ορθόδοξα κέντρα κυκλοφορούν σάκκοι από τα εργαστήρια της Ηπείρου 24, που αντιγράφονται στην Κρήτη και στα Επτάνησα. 25 Τα ηπειρώτικα έργα διακρίνονται για την άρτια από τεχνικής άποψης εκτέλεσή τους, δείγµα της ισχυρής βυζαντινής παράδοσης της τέχνης τους 26. Η διακόσµηση γίνεται µε χρυσά και αργυρά σύρµατα, µε λιγοστά µετάξια και διακοσµητικά µαργαριτάρια. Εξίσου σηµαντικό εργαστήριο χρυσοκεντητικής είναι και εκείνο των Πατρών, τα έργα του οποίου, τον 17 και 18 ο αιώνα εκτελούσαν οι σκιάστριες, οι κεντήτριες Ζηνοβία, Αικατερίνη, Σµαράγδα, Καλλινίκη κ.ά. 27 Σηµαντικό µεταβυζαντινό εργαστήριο λειτουργεί και στα Μετέωρα, στη Μονή Βαρλαάµ (16 ος 19 ος αι.), µε γνωστό χρυσοκεντητή το µοναχό Αρσένιο, ο οποίος µάλιστα, δηµιουργεί το δικό του προσωπικό στυλ, δίνοντας και µε αυτόν τον τρόπο ταυτότητα στα ενυπόγραφα έργα του. Η ιδιοµορφία της τεχνικής του είναι εκείνο το στοιχείο, όπως επισηµαίνει η Ελ. Βλαχοπούλου-Καραµπίνα 28, που συνέβαλε στην εξάπλωση της φήµης του σε ολόκληρη την ηπειρωτική Ελλάδα και παράλληλα, στην ανάπτυξη και στην αίγλη του εργαστηρίου της µονής Βαρλαάµ. Η εκκλησιαστική χρυσοκεντητική ανθεί και στα νησιά του Αρχιπελάγους. Η δηµοσίευση των χρυσοκέντητων αµφίων της Μονής Λειµώνος στη Λέσβο, τεκµηριώνει την ύπαρξη τοπικού εργαστηρίου κεντητικής, µε χαρακτηριστικό έργο ένα κεντητό οράριο του 18 ου αιώνα «Πόνηµα Θεοδοσίας Μοναχής», εξαιρετικό δείγµα γραπτής απόδοσης σχεδίου µε φυσιοκρατικές παραστάσεις. 29 Στην Κρήτη, το εργαστήριο της µονής Αρκαδίου 30 τροφοδοτεί µε έργα του από τα µέσα περίπου του 17 ου έως και τις αρχές του 19 ου αιώνα µεγάλα κέντρα της Ορθοδοξίας (Άγιον Όρος, Σινά, Οικουµενικό Πατριαρχείο κ.ά. Οι κεντητές των έργων αυτών ήταν ηγούµενοι, ιεροµόναχοι και διάκονοι του Μοναστηριού, όπως οι Γεράσιµος Βλαστός, Ματθαίος Βλαδίµερος, Παρθένιος Κιότζας, Ιερεµίας, Αθανάσιος κ.ά. Δύο τύποι κεντήµατος κυριαρχούν στη δουλειά τους: είτε χαµηλό και επίπεδο κατά τη βυζαντινή παράδοση, είτε έξεργο κατά τα δυτικά πρότυπα. Στην εικονογραφία ακολουθούν κατά κανόνα τη βυζαντινή παράδοση, ενώ άφθονη είναι η χρήση των σχηµατοποιηµένων άνθινων συµπλεγµάτων, µε εµφανείς επιδράσεις από τη σύγχρονη ευρωπαϊκή κεντητική. 31 Σηµαντικά είναι και τα έργα του λεγόµενου Επτανησιακού εργαστηρίου, µε έδρα πιθανόν την Κεφαλονιά 32. Στην εικονογράφηση κυρίαρχη είναι η επικράτηση των δυτικών στοιχείων 33, µε εµφανή την επίδραση, κατά τον R. Taylor 34, από τη διακόσµηση των βενετικών υφασµάτων του 16 ου και 17 ου αιώνα που κυκλοφορούσαν στο Ιόνιο λόγω της βενετικής κυριαρχίας. Τέλος, κατά το δεύτερο µισό του 18 ου αιώνα έως και τις αρχές του 19 ου αιώνα στον ελλαδικό χώρο κάνουν την παρουσία τους και έργα προερχόµενα από Ανάµεσά τους έξοχα ενυπόγραφα έργα χρυσοκεντητικής αποτελούν το επιγονάτιο της Δεσποινέτας του Αργύρη του 1689 (ΒΧΜ 1715) και το επιγονάτιο του 18 ου αι. της Ευσεβίας (ΒΧΜ 1711). 24 Για την ανάπτυξη της τέχνης της χρυσοκεντητικής στην Ήπειρο, βλ. Βλαχοπούλου-Καραµπίνα 2001, και η ίδια, 2002, (Θεοχάρη 1986, 17) 26 (Βλαχοπούλου-Καραµπίνα 2009, 39) 27 (Θεοχάρη 1986, 10) 28 (Βλαχοπούλου-Καραµπίνα 2009, 89-91) 29 (Αλιπράντης 1975) 30 Για το εργαστήριο χρυσοκεντητικής της µονής Αρκαδίου βλ. Βλαχοπούλου-Καραµπίνα , (Δρανδάκης 2000, 10-11) 32 (Βλαχοπούλου-Καραµπίνα 2005, ) 33 (Παλιούρας 1989, ) 34 (Taylor 1998, Πρβλ. Βλαχοπούλου-Καραµπίνα 2005, 394)

5 5 εργαστήρια χρυσοκεντητικής κυρίως από τη Βιέννη 35, µε κύριο εκπρόσωπο τον ιεροδιάκονο Χριστόφορο Ζεφάρ από τη Δοϊράνη. Στα έργα αυτά, όπως είναι οι βαρύτιµοι χρυσοκεντηµένοι σάκκοι σε έξεργο ανάγλυφο πάνω σε πολύτιµες στόφες 36, εγκαταλείπεται η χρήση του χρυσού και του αργυρού σύρµατος (από αυτά εξαιρούνται µόνο τα επιτραχήλια), υιοθετείται η χρήση του χρωµατιστού µεταξιού 37, η τεχνική τους δε, απέχει από τη βυζαντινή παράδοση, καθώς είναι έντονες οι δυτικές επιδράσεις στην εικονογραφία. Εκτός όµως από τα εκκλησιαστικά κεντήµατα που κοσµούν τα ιερατικά άµφια, στην κατασκευή τους συναντώνται και υφάσµατα µε κοσµικό κέντηµα, που άλλοτε µιµείται και αναπαράγει τον διάκοσµο που συναντάται στις δυτικοευρωπαϊκές στόφες, και άλλοτε, αποτελεί εξαιρετικό δείγµα τοπικής κεντητικής τέχνης. Σε µουσειακές ενδυµατολογικές συλλογές, όπως του Μουσείου Μπενάκη, του Μουσείου Ελληνικής Λαϊκής Τέχνης, του Μουσείου Ιστορίας της Ελληνικής Ενδυµασίας του Λυκείου των Ελληνίδων Αθηνών 38 διασώζονται ιερατικά άµφια, τα οποία συντίθενται από τη συρραφή υφασµάτινων κοµµατιών που στην αρχική τους χρήση κοσµούσαν µία τοπική ενδυµασία ή ένα κέντηµα για τον στολισµό του σπιτιού. 39 Η «κίνηση» αυτή ανάµεσα σε παλιές και σε νέες µορφές και τεχνικές διακόσµησης ως έκφραση του ευµετάβολου της µόδας, αποτελεί µια χαρακτηριστική περίπτωση πολιτισµικής κίνησης ανάµεσα σε συνέχειες και σε ασυνέχειες, σ ένα χώρο µάλιστα, αρκετά συντηρητικό. Γ. Τα υφάσµατα των λειτουργικών αµφίων στις µέρες µας Η παράδοση των ορθοδόξων λειτουργικών αµφίων εξελίσσεται και στις µέρες µας. Κρατώντας αλώβητο τον εξωτερικό τύπο, τα άµφια των κληρικών όλων των βαθµίδων συνεχίζουν να ακολουθούν συρµούς και µόδες, που αναπτύσσονται στον εκκλησιαστικό χώρο, και ακολουθούν γενικότερες ιστορικές εξελίξεις και αισθητικές επιλογές 40, που τον προσδιορίζουν και τον χαρακτηρίζουν κατά περιστάσεις και εποχές. Πηγές για την διαπίστωση των αλλαγών αυτών αποτελούν, πέραν της βιωµατικής προσεγγίσεως των αµφίων στην καθηµερινή λειτουργική πράξη της Εκκλησίας, οι κατάλογοι τους οποίους κατά καιρούς κυκλοφορούν οι διάφοροι οίκοι που ράβουν άµφια, αλλά και οι αντίστοιχες ηλεκτρονικές καταχωρίσεις στο διαδίκτυο. Θα πρέπει µάλιστα να σηµειωθεί ότι η µεγάλη ανάπτυξη των ηλεκτρονικών πρακτορείων εκκλησιαστικών ειδήσεων και η παράλληλη δηµιουργία πολλών ιστοτόπων 41 µε εκκλησιαστικό και ορθόδοξο πνευµατικό γενικότερα 35 (Johnstone 1967, Θεοχάρη 1989, Θεοχάρη 1997, 383. Πρβλ. Βλαχοπούλου- Καραµπίνα 2009, 45) 36 (Θεοχάρη 1986, 17) 37 (Ζωγράφου-Κορρέ 1985, 21) 38 Ως παράδειγµα αναφέρουµε το φελόνιο της συλλογής του Μουσείου Ιστορίας της Ελληνικής Ενδυµασίας (αρ. ευρ , Κρήτη, 18 ος αιώνας) από µεταποίηση κλινοσκεπάσµατος. Στη διακοσµηµένη επιφάνειά του συναντώνται όλα τα στοιχεία που χαρακτηρίζουν την κρητική κεντητική τέχνη, τον δε διάκοσµο συνθέτουν δύο βασικά µοτίβα, η γοργόνα µε τη διχαλωτή άνθινη ουρά και ο δικέφαλος αετός τοποθετηµένα σε παραδείσιο περιβάλλον. Στην τυπολογία τους «καθρεφτίζεται» η επαφή της πλούσιας σε αποθέµατα βυζαντινής παράδοσης του νησιού µε την αναγεννώµενη Δύση εξαιτίας της µεγάλης διάρκειας της βενετικής κυριαρχίας. (Μαχά-Μπιζούµη 2009, 264) 39 (Μαχά-Μπιζούµη 2014, ) 40 Ειδικότερα για το θέµα αυτό βλ. Καλοκύρης, και Βαρβούνης, Ενδεικτικά βλ. :

6 6 περιεχόµενο, συντέλεσαν ώστε και το υλικό αυτό να πληθυνθεί, δεδοµένου ότι οι διάφοροι ιεροραπτικοί οίκοι προσπαθούν µε κάθε τρόπο να διαφηµίσουν τα προϊόντα τους, και να αποκτήσουν πελάτες σε όλο το εύρος των Μητροπόλεων της Εκκλησίας της Ελλάδος, αλλά και σε Ορθόδοξες Εκκλησίες πέραν της ελληνικής επικράτειας, όπως για παράδειγµα σε χώρες της Αφρικής και της Μέσης και Άπω Ανατολής, όπου δεν υπάρχει συγκροτηµένη παραγωγή λειτουργικών αµφίων, λόγω διαφόρων καταστάσεων και συνθηκών. Έτσι, στη θέση των µεγάλων ιεροραφείων της Αθήνας και της Θεσσαλονίκης, αλλά και των περιοδευόντων υπαλλήλων τους που περιέρχονταν τις επαρχίες µε δείγµατα υφασµάτων και έπαιρναν τα µέτρα των κληρικών που επιθυµούσαν να ράψουν νέα άµφια, στέλνοντάς τους κατόπιν τα προϊόντα τους, υπάρχουν σήµερα έντυποι κατάλογοι µε φωτογραφίες στολών, φορεµένων σε κούκλες, και αντίστοιχες ηλεκτρονικές καταχωρήσεις µε στοιχεία επικοινωνίας, ώστε οι ενδιαφερόµενοι κληρικοί να µπορούν να επιλέξουν, προβαίνοντας κατόπιν στην αντίστοιχη παραγγελία. Από την άλλη δε πλευρά, συνεχίζεται κατά τόπους η ιεροραπτική παράδοση ορισµένων µοναστικών αδελφοτήτων 42, κατά κανόνα γυναικείων αλλά όχι µόνο, που εξυπηρετούν τους κληρικούς της ευρύτερης περιοχής τους, που παρακολουθούν και ακολουθούν ωστόσο στις αντίστοιχες µόδες, όπως αυτές καθορίζονται από τη δράση των µεγάλων ιεροραφείων, και το υλικό που προαναφέρθηκε. Μεγάλο ρόλο στην τρέχουσα µόδα των αµφίων παίζουν οι ανάλογες επιλογές σηµαντικών και προβεβληµένων εκκλησιαστικών προσωπικοτήτων. Έτσι, για παράδειγµα, και για να αναφερθούµε σε ορισµένα παραδείγµατα της εποχής µας, ο µακαριστός Αρχιεπίσκοπος Αθηνών Σεραφείµ είχε, δια των προσωπικών επιλογών και του παραδείγµατός του, καθιερώσει τον συρµό των απλών αµφίων µε λίγες και λιτές διακοσµήσεις. Αντιθέτως ο διάδοχός του, µακαριστός Αρχιεπίσκοπος Αθηνών Χριστόδουλος έφερε στο προσκήνιο και πάλι την µόδα των κεντηµένων, πολυτελών και εντυπωσιακών αµφίων, όπως και των υπολοίπων αντίστοιχων εξαρτηµάτων της αρχιερατικής στολής (µίτρες, ωµοφόρια, εγκόλπια, ποιµαντορικές ράβδοι κ.λπ.), δηµιουργώντας ουσιαστικά µια µόδα, που µέχρι και σήµερα ακολουθείται από πολλούς κληρικούς όλων των βαθµών της ιεροσύνης. Τέλος, ο Μακαριώτατος Αρχιεπίσκοπος Αθηνών κ. Ιερώνυµος φαίνεται πως κλίνει υπέρ της απλότητος των αµφίων, χρησιµοποιώντας για τις µεγάλες εορτές και τις πλέον επίσηµες περιστάσεις άµφια από στόφες, κάποτε πολυτελείς, γεγονός που ήδη έχει επιδράσεις στον αντίστοιχο σύγχρονό µας συρµό κατασκευής και διακόσµησης των αµφίων του κλήρου, τουλάχιστον στην Εκκλησία της Ελλάδος. Από την άλλη πλευρά θα πρέπει να σηµειωθεί ότι η µόδα των αµφίων και οι αντίστοιχες διακοσµήσεις 43 τους συνδέονται άµεσα µε τον βαθµό της ιεροσύνης και τη γενικότερα κατάσταση κάθε κληρικού, πέραν των αυτονόητων οικονοµικών παραµέτρων που σχετίζονται µε την κατασκευή και απόκτησή τους, δεδοµένου ότι τα πλέον πολυτελή είναι και ακριβότερα, ώστε να µην µπορούν να αποκτηθούν απ όλους. Συνήθως τα άµφια των διακόνων είναι πιο απλά, δεδοµένου ότι η πρώτη βαθµίδα του κλήρου αντιµετωπίζεται από τους κληρικούς ως µία προσωρινή κατάσταση, πριν την χειροτονία τους στον επόµενο βαθµό του πρεσβυτέρου, η οποία κατά κανόνα γίνεται σχετικά σύντοµα. Έτσι οι διάκονοι, πλην ελαχίστων εξαιρέσεων, https://el-gr.facebook.com/vszakar Για το θέµα αυτό ενδεικτικά βλ. Λυδάκη 2003, Για την ερµηνεία του διακόσµου των αµφίων βλ. Παπάς, και Βλαχοπούλου-Καραµπίνα,

7 7 που κυρίως αφορούν τους Αρχιδιακόνους Προκαθηµένων Εκκλησιών, οι οποίοι µπορεί να µείνουν επί µεγάλο χρονικό διάστηµα στη θέση αυτή και των οποίων οι λειτουργικές υποχρεώσεις, στο πλευρό των αρχιερέων που διακονούν, απαιτούν κάποια επισηµότερη άρα και πολυτελέστερη εµφάνιση, συνήθως δανείζονται άµφια από άλλους κληρικούς, και τα χαρίζουν µε τη σειρά τους σε νέους διακόνους, όταν εκείνοι χειροτονηθούν πρεσβύτεροι. Είναι συνήθως οι άγαµοι ιεροµόναχοι, και µάλιστα αυτοί που µένουν στον κόσµο ως Αρχιµανδρίτες, προϊστάµενοι ναών, πρωτοσύγκελοι και επιτελικά διοικητικά στελέχη Μητροπόλεων, που έχουν τα πολυτελέστερα και πιο διακοσµηµένα άµφια, σε αντιπαράθεση προς τους έγγαµους ιερείς, οι οποίοι κατά κανόνα περιορίζονται σε άµφια απλούστερα, άρα και οικονοµικότερα. Οι ιεροµόναχοι πάλι που διαβιούν σε οργανωµένες µοναστικές αδελφότητες, κατά κανόνα χρησιµοποιούν άµφια πιο απλά και απέριττα, τα οποία µάλιστα κάποτε αποτελούν περιουσία της µονής τους, και όχι προσωπικά αποκτήµατα. Αυτό κατά κανόνα γίνεται στα µεγάλα µοναστικά κέντρα (Άγιον Όρος, Μετέωρα, Πάτµο κ.λπ.), µε ευάριθµες εξαιρέσεις. Όπως δε και παραπάνω σηµειώθηκε, παρόµοιες είναι οι αισθητικές επιλογές και στα εξαρτήµατα της ιερατικής στολής, εν προκειµένω στους επιστήθιους σταυρούς των εκκλησιαστικών οφφικίων, στα επιγονάτια και στα επανοκαλύµαχα των αγάµων ιερέων. Από τα παραπάνω, αλλά και από την µελέτη του υλικού, προκύπτει ότι τριών κυρίων κατηγοριών είναι τα σύγχρονά µας άµφια, όσον αφορά το υλικό κατασκευής και τις ανάλογες αισθητικές γραµµές που ακολουθούν : Α. Τα απλά άµφια, από λιτά υφάσµατα, συνήθως λευκά 44, µε ορισµένες παραστάσεις, κατά κανόνα συµβολικές 45, και συνήθως προερχόµενες από την πρωτοχριστιανική και την παλαιοχριστιανική τέχνη : σταφύλια, χριστογράµµατα, σταυροί, η νοητή ναυς της Εκκλησίας κ.λπ. Στην κατηγορία αυτή ανήκουν και τα υφαντά άµφια, ως µια περισσότερο πολυτελής εκδοχή τους, συνήθως προϊόντα µοναστικών ιεροραφείων, αλλά και άµφια πρεσβυτέρων και επισκόπων µε πολυσταύρια, δηλαδή επάλληλους κεντηµένους ή υφασµένους σταυρούς, που ουσιαστικά ακολουθούν τα πολυσταύρια φελόνια των παλαιοχριστιανικών χρόνων, όπως φαίνονται στις εικονογραφικές παραστάσεις αγίων ιεραρχών, πριν την επικράτηση των αυτοκρατορικών συµβόλων ως κυρίων στοιχείων της µορφολογίας της αρχιερατικής στολής. Στις περιπτώσεις αυτές, συνήθως τα άµφια φέρουν και µεγάλου µεγέθους φούντες, κατά µίµηση αναλόγων στοιχείων παλαιών αµφίων, ως και τον 17 ο 18 ο αι., που σώζονται σε σκευοφυλάκια µοναστικών κέντρων, και τα οποία τα τελευταία χρόνια αποτελούν αντικείµενο µελέτης και δηµοσίευσης. Β. Τα άµφια από στόφες. Πολύχρωµα και συνήθως πολυτελή, αναλόγως της στόφας που χρησιµοποιείται κάθε φορά. Ακολουθούν την παράδοση των αµφίων από τα τέλη του 18 ου και του 19 ου αι., δείγµατα των οποίων σώζονται σε µοναστικά σκευοφυλάκια και µουσειακές συλλογές, ως και τις µέρες µας. Οι στόφες που χρησιµοποιούνται σήµερα είτε ακολουθούν τα διακοσµητικά πρότυπα των παλαιών, είτε υπόκεινται σε νέες κάθε φορά αισθητικές αρχές και διακοσµητικές οργανώσεις. Κυριαρχεί σε αυτές ο φυτικός και άνθινος διάκοσµος. Σε πολλές µάλιστα περιπτώσεις ακολουθούνται λεπτοµέρειες του παρελθόντος : για παράδειγµα, αντί των µικρών κουδουνιών σε ρόλο κουµπιών, στα σηµεία όπου οι δύο όψεις του αρχιερατικού σάκου ενώνονται µεταξύ τους, στις πλάγιες όψεις τους, κάποτε ακολουθείται η παράδοση του 18 ου και 19 ου αιώνα, σύµφωνα µε την οποία τοποθετούνται κορδέλες 44 Για το χρώµα των ιερών αµφίων βλ. Παπάς, 10-20, Cope 1974, 178, Legg Ειδικά για το συµβολισµό των χρωµάτων βλ. Portal (Collin 1976, Βαρβούνης 20-21)

8 8 πολύχρωµες, οι οποίες δένονται. Ιδιαίτερη µέριµνα λαµβάνεται και για τις τρέσες που ράβονται στις άκρες των αµφίων, στο λαιµό, στα µανίκια, στο κάτω µέρος τους ή στην περίµετρό τους, όταν πρόκειται για φελόνιο, αλλά και στο κάτω µέρος του στιχαρίου. Πρόκειται για τους λεγόµενους «ποταµούς», των οποίων η πολυτελής κατασκευή κάποτε είναι ιδιαιτέρως εντυπωσιακή, ιδιαίτερα µάλιστα στα στιχάρια, των οποίων η διακόσµηση περιορίζεται εκ των πραγµάτων στο τελευταίο τµήµα του κάτω µέρους, που είναι ορατό κάτω από το φελώνιο του πρεσβυτέρου ή τον σάκο του αρχιερέα. Γ. Τα κεντηµένα άµφια. Κεντηµένα άµφια υπήρχαν φυσικά σε όλη την παλαιότερη παράδοση των ορθοδόξων αµφίων, επιφανή µάλιστα δείγµατα σώζονται σε πολλές µοναστηριακές συλλογές και σκευοφυλάκια µονών, Μητροπόλεων και Πατριαρχείων. Κατά τον 19 ο και τον 20ό αιώνα επικράτησε και η χρήση καφτανιών µουσουλµάνων και Αρµενίων, ιδίως δε γυναικείων γαµήλιων ενδυµάτων από κεντηµένο βελούδο, µε τις χαρακτηριστικές άνθινες διακοσµήσεις και µορφές τους, που µετασκευάζονταν σε δεύτερη χρήση, για να γίνουν αρχιερατικοί σάκοι. Παραλλήλως, κεντητά πετραχήλια, επιγονάτια, καθώς και κεντητοί πόλοι του µικρού και µεγάλου αρχιερατικού ωµοφορίου, συµπλήρωναν τον κεντητό διάκοσµο της αρχιερατικής στολής. Παλαιότερα µάλιστα, στην ιερατική στολή των πρεσβυτέρων και των διακόνων κεντηµένο ήταν µόνο το πετραχήλι και το οράριο αντιστοίχως, το δε φελόνιο ή το στιχάριο κατασκευάζονταν από στόφα. Η πρακτική και το προσωπικό παράδειγµα ορισµένων προκαθηµένων, για τους οποίους έγινε λόγος και παραπάνω, έφερε ξανά στο προσκήνιο την µόδα των κεντητών αµφίων, κατά κανόνα από βελούδο και σπανιότερα από µετάξι ή άλλα υφάσµατα, τόσο χειµωνιάτικων από χοντρά και ζεστά υφάσµατα, όσο και καλοκαιρινών, πιο δροσερών και ελαφριών. Κατά τις τρεις τελευταίες δεκαετίες µάλιστα, σταδιακά, η µόδα των κεντητών αµφίων επεκτάθηκε και στις στολές των πρεσβυτέρων, σπανιότερα δε και στις στολές των διακόνων. Τα κεντήµατα αυτά, κατά κανόνα χρυσοκεντήµατα, όχι όµως από µεταλλικό σύρµα, όπως θέλει η παραδοσιακή χρυσοκεντητική αλλά από χρυσή κλωστή, είναι δύο ειδών : εκείνα που κατασκευάζονται από µηχανές ειδικές, και τα οποία είναι τυποποιηµένα και περιορίζονται σε άνθινες και φυτικές κατά κανόνα διακοσµήσεις, και όσα γίνονται στο χέρι. Στη δεύτερη, σπανιότερη περίπτωση, πρόκειται για πραγµατικά έργα εκκλησιαστικής κεντητικής, εκτελεσµένα µε φαντασία και αναλόγως των δυνατοτήτων κάθε κεντήστρας ή κεντητή, κάποτε µάλιστα περιλαµβάνουν ολόκληρες παραστάσεις σκηνών (π.χ. την Ανάσταση ή την Γέννηση του Ιησού Χριστού), αλλά και µορφές αγίων, κυρίως στα πετραχήλια. Θα πρέπει µάλιστα εδώ να σηµειωθεί ότι η βυζαντινή και µεταβυζαντινή χρυσοκεντητική, όπως φαίνεται από δείγµατα αµφίων που έχουν σωθεί ως τις µέρες µας, διαφέρει από τη ρωσική χρυσοκεντητική που επικρατεί στα πολυτελή άµφια και του χώρου µας από τον 19 ο αι., τόσο στην απόδοση των επιµέρους µορφών, προσώπων ή φυσικών διακοσµήσεων, όσο και στα παραγεµίσµατα από βαµβάκι ή χαρτί που χρησιµοποιούνταν κάτω από την κεντηµένη επιφάνεια των ρωσικών αµφίων, για να δώσουν ανάγλυφο και όγκο στις µορφές. Φυσικά δε διαφέρει και από τη σύγχρονή µας εκκλησιαστική χρυσοκεντητική, που είναι επίπεδη, αλλά και πιο διακοσµητική στην απόδοση των µορφών, δεδοµένου ότι διάφορες τεχνικές ευκολίες παρέχουν την δυνατότητα στους καλλιτέχνες να αποδώσουν µορφές πιο τυποποιηµένες, αλλά και περισσότερο εκτεταµένες και διακοσµητικές, στην τελική τους εντύπωση. Τα κεντηµένα αυτά άµφια, που αναδίδουν αίσθηση πολυτέλειας, αποτελούν την σύγχρονή µας όψη της τέχνης της εκκλησιαστικής χρυσοκεντητικής, η οποία έχει

9 9 αναβιώσει στις µέρες µας, τόσο από κληρικούς και µοναχούς, όσο και από λαϊκούς τεχνίτες, σε ανάλογα µικρά ή µεγάλα εργαστήρια. Το ίδιο συµβαίνει και µε τις επισκοπικές µίτρες, οι οποίες κατά κανόνα κατασκευάζονται από πεπιεσµένο χαρτί, το οποίο αντικατέστησε την παλαιότερη χρήση φελλού, επενδύονται µε ύφασµα, κατόπιν δε κεντιούνται στο χέρι, ώστε να προστεθούν και οι σµάλτινες παραστάσεις των τεσσάρων ευαγγελιστών σε ανάλογα εικονίδια, αλλά και οι πέτρες, που συναποτελούν τον διάκοσµό τους. Και πάλι, σε συγκεκριµένες περιπτώσεις έχουµε έργα που ανανεώνουν την παράδοση, όπως για παράδειγµα η κεντηµένη παράσταση αποστόλων και ευαγγελιστών ολόσωµων στην επιφάνεια της µίτρας, η οποία έτσι χωρίζεται σε αντίστοιχες φέτες, ξεφεύγοντας από την στεµµατόσχηµη κλασική µορφή τους. Aπό τον 19 ο αιώνα ήδη, έχουν εµφανιστεί και στον ελληνικό χώρο ιερατικά άµφια ρωσικής παράδοσης 46 : φελόνια µε υπερυψωµένο το πίσω µέρος, µίτρες µε ωοειδή κατατοµή, αρχιερατικοί µανδύες διαφόρων χρωµάτων κυρίως µωβ, πράσινοι ή γαλάζιοι και χωρίς κεντηµένους πόλους στις τέσσερεις άκρες του µπροστινού τους ανοίγµατος, µεγάλα ωµοφόρια κοντά στην µπροστινή τους διαµόρφωση, ακόµη και ποιµαντορικές ράβδοι χωρίς τους γνωστούς όφεις, σε µορφή µεταλλικής απόδοσης µοναστικών βακτηριών, όπως συνηθίζεται στη Ρωσία. Τα άµφια αυτά, ιδίως τα υπερυψωµένα πίσω φελόνια, συνηθίζουν κατά κύριο λόγο οι ιεροµόναχοι, και µάλιστα αυτοί που λειτουργούν σε ενορίες του κόσµου. Έτσι, χωρίς φυσικά η χρήση τους να απαγορεύεται από έγγαµους ιερείς, στη λαϊκή συνείδηση έχουν συνδεθεί µε τους Αρχιµανδρίτες, και κάποτε εκλαµβάνονται από τους αδαείς πιστούς ως ένδειξη «προαγωγής» του ιερέα της ενορίας τους, ο οποίος θα τύχει να τα χρησιµοποιήσει στην λειτουργική πράξη και ζωή της ενορίας. Αντιστοίχως, τα τελευταία χρόνια έχουν εµφανιστεί στην ελληνική αγορά και άµφια της λεγόµενης σερβικής παράδοσης, µε πολλά κεντήµατα, κατά κανόνα από χρωµατιστή κλωστή σε άσπρο φόντο, τα οποία µοιάζουν κάπως µε τα απλά άµφια της πρώτης κατηγορίας που εντοπίσαµε, ωστόσο αποτελούν περισσότερο πολυτελείς, και φυσικά πιο ακριβές, εκδοχές τους. Τέλος, θα πρέπει να γίνει ιδιαίτερη αναφορά σε ξεχωριστές περιπτώσεις αµφίων, όπως ήταν παλαιότερα οι πατριαρχικοί σάκοι του Οικουµενικού Πατριαρχείου, οι οποίοι µάλιστα είχαν και ιδιαίτερα ονόµατα ανάλογα των κεντρικών κεντηµένων παραστάσεων που έφεραν, όπως «Ρίζα του Ιεσσαί», «Τιβεριάδος Θάλασσα» κ.λπ.. Επίσης, τα πατριαρχικά άµφια του Πατριαρχείου Ιεροσολύµων, που κατασκευάστηκαν επί της πατριαρχείας του Κυρίλλου Β, για τις τελετές της Μεγάλης Εβδοµάδος και της Αναστάσεως στον Πανάγιο Τάφο και στο Ναό της Αναστάσεως, και τα οποία είναι ακόµη σε λειτουργική χρήση. Πρόκειται για άµφια µοναδικά, που δεν δηµιούργησαν ιδιαίτερη παράδοση, καθώς δεν έγιναν αντικείµενα µιµήσεως, λόγω ακριβώς της µοναδικότητος που τα διακρίνει. Την ίδια παράδοση ακολουθούν και σήµερα τα άµφια του Οικουµενικού Πατριάρχου, αλλά και του Πατριάρχου Αλεξανδρείας, ο οποίος µάλιστα φέρει όχι µίτρα αλλά κεντητή τιάρα, αλλά και δεύτερο πετραχήλι έξω από τον αρχιερατικό σάκο, κατά παλαιά αλεξανδρινή παράδοση, στο οποίο, καθώς είναι ορατό ολόκληρο, συνήθως κεντιούνται παραστάσεις αγίων, αγγέλων, ιεραρχών κ.λπ., αποδίδοντάς του ένα ιδιαίτερο διακοσµητικό χρώµα. Τα σύγχρονα µοναδικά άµφια αυτά, συνήθως δώρα προς τους Προκαθηµένους των Εκκλησιών, σε αντίθεση µε τα παλαιότερα πατριαρχικά άµφια, µε τον τρόπο τους δηµιουργούν ένα είδος µόδας, υπό την έννοια ότι συχνά τα µιµούνται µε άλλα υλικά 46 Σχετικά µε το θέµα αυτό, βλ. Χρυσοστόµου 2011.

10 10 και σε πιο οικονοµικές εκδοχές, αρχιερείς που διακρίνονται για την καλαισθησία και την πολυποικιλία της αρχιερατικής λειτουργικής τους εµφάνισης. Και αποτελεί η παρατήρηση αυτή βάση για τον ερευνητή του µέλλοντος, που θα θελήσει να ανιχνεύσει ανάλογες εξελίξεις, σε σύγχρονες εκκλησιαστικές τέχνες, αυτήν της ιεροραπτικής, αλλά και εκείνην της εκκλησιαστικής χρυσοκεντητικής, οι οποίες στα χρόνια µας βρίσκονται σε πλήρη εξέλιξη. Δ. Συµπεράσµατα Από τα παραπάνω φαίνεται ότι ακόµη και εξ ορισµού συντηρητικές µορφές, όπως αυτές των ιερατικών αµφίων, υπόκεινται σε µόδες και συρµούς, µε διαφορετικό βέβαια τρόπο απ ό,τι τα κοσµικά ενδύµατα, αλλά πάντως στα ίδια γενικά πλαίσια. Η παλαιότερη βυζαντινή και µεταβυζαντινή παράδοση, οι ρωσικές, δυτικές και σερβικές επιδράσεις, αλλά και οι σύγχρονες αισθητικές επιλογές, συχνά προσδιοριζόµενες από πνευµατικούς ή άλλους λόγους, δηµιουργούν τον εκάστοτε συρµό, προς τον οποίο συµµορφώνονται οι επιλογές των κληρικών, όσον αφορά τα ιερατικά τους ενδύµατα. Δεν είναι λίγες οι περιπτώσεις που τις επιλογές αυτές επηρεάζουν και πολιτικοί λόγοι, µε την ευρύτερη σηµασία του όρου. Για παράδειγµα, ένα από τα αποτελέσµατα της µεγάλης κρίσης σκανδάλων κατά την περίοδο αρχιεπισκοπίας του Αρχιεπισκόπου Αθηνών Χριστοδούλου, ήταν ότι µε συνοδική απόφαση συστήθηκε στους αρχιερείς και τους κληρικούς να αποφεύγουν τα πολυτελή άµφια, για να µην προκαλούν το λαϊκό αίσθηµα. Σε εφαρµογή της εγκυκλίου αυτής οι αρχιερείς άρχισαν να φορούν σε χειµερινή περίοδο άµφια καλοκαιρινά, που λόγω κλιµατικών συνθηκών της περιόδου στην οποία φοριούνται είναι πιο απλά, για ένα περίπου εξάµηνο, για να επανέλθουν στα χρυσοκέντητα άµφια και τις βαριές στόφες από τον επόµενο χειµώνα. Άλλωστε η πολιτική διάσταση του ενδύµατος, άρα και των ιερατικών αµφίων στις τελετουργικές εκδοχές τους, αποτελεί πραγµατικότητα γνωστή από πολλά ανάλογα παραδείγµατα, διεθνώς. Σε τελική ανάλυση, τα άµφια εξελίσσονται παράλληλα µε τις γενικότερες αισθητικές, οικονοµικές, κοινωνικές και πνευµατικές συνθήκες κάθε εποχής, αν όχι στη γενική µορφολογία τους, τουλάχιστον στα υλικά τους και τις επιµέρους αισθητικές διατυπώσεις τους. Άλλες µορφές διατηρούνται και αναπαράγονται από το παρελθόν και άλλες εισάγονται από αλλότριες και αλλοεθνείς επιδράσεις ή από συνθήκες των καιρών, όπως και παραπάνω αναλυτικά καταδείχθηκε. Αποτελεί αυτό µια όψη της κίνησης ανάµεσα στη συνέχεια και την ασυνέχεια, η οποία κυριαρχεί σε όλες τις πολιτισµικές µορφές και εκφράσεις, και φυσικά υπάρχει και στον χώρο των εκκλησιαστικών τεχνών. Βιβλιογραφία Αλιπράντης, Θεολόγος: Χρυσοκέντητα άµφια της Ιεράς Μονής Λειµώνος Λέσβου. Αθήνα Βαρβούνης, Μανόλης: «Το κιτς στη σύγχρονη ελληνική εκκλησιαστική και λαϊκή θρησκευτική τέχνη». Θεολογία 83/1 (2012): Βαρβούνης, Μανόλης: «Σύµβολα και συµβολισµοί». Εφηµέριος 5 (Μάιος 2008): Βέη-Χατζηδάκη, Ευγενία: Εκκλησιαστικά κεντήµατα. Αθήνα: Μουσείο Μπενάκη Βλαχοπούλου-Καραµπίνα, Ελένη: Ιερά Μονή Ιβήρων: Χρυσοκέντητα Άµφια και Πέπλα. Άγιον Όρος Βλαχοπούλου-Καραµπίνα, Ελένη: «Η ακτινοβολία του εργαστηρίου χρυσοκεντητικής της µονής Αρκαδίου». Νέα Χριστιανική Κρήτη 19 ( ):

11 Βλαχοπούλου-Καραµπίνα, Ελένη: «Χρυσοκεντητική». Οδηγός Εκθέσεως Κειµηλίων Ιεράς Μονής Οσίου Ξενοφώντος. Άγιον Όρος 2000: 56-57, Βλαχοπούλου-Καραµπίνα, Ελένη: «Η πορεία της ανάπτυξης και παρακµής της τέχνης της χρυσοκεντητικής στην Ήπειρο κατά της περίοδο της Τουρκοκρατίας (από το µεγάλο κέντρο στην περιφέρεια και από την περιφέρεια στο κέντρο)». Στον τόµο Τεχνολογία, Πολιτισµός και Αποκέντρωση (Μέτσοβο ). Αθήνα: 2001: Βλαχοπούλου-Καραµπίνα, Ελένη: «Η τέχνη της χρυσοκεντητικής στο Δεσποτάτο της Ηπείρου». Ηπειρωτικά Χρονικά 36 (2002): Βλαχοπούλου-Καραµπίνα, Ελένη: «Το Επτανησιακό εργαστήριο εκκλησιαστικής χρυσοκεντητικής. Μια πρώτη προσέγγιση». Κεφαλληνιακά Χρονικά 10 (2005): Βλαχοπούλου-Καραµπίνα, Ελένη: «Η γοητεία των πολυτελών χρυσοΰφαντων και χρυσοκέντητων µεταξωτών υφασµάτων του Βυζαντίου, άλλοτε και τώρα». Δωδώνη 35 (2006): Βλαχοπούλου-Καραµπίνα, Ελένη: «Ο συµβολισµός των ιερών αµφίων και πέπλων της Ορθοδόξου Εκκλησίας και η ερµηνεία του διακόσµου τους σύµφωνα µε τις ιερές πηγές». Απόστολος Τίτος 5 (Δεκ. 2006): Βλαχοπούλου-Καραµπίνα, Ελένη: «Παλαιά χρυσοκεντήµατα από το Εκκλησιαστικό µουσείο της Παναγίας Αγιάσου (αρχές 17 ου -αρχές 19 ου αιώνα)». Αγία Σιών. Επιστηµονική Επετηρίς Ι.Μ. Μυτιλήνης, Ερεσού και Πλωµαρίου 7 (2007): Βλαχοπούλου-Καραµπίνα, Ελένη: Εκκλησιαστικά χρυσοκέντητα άµφια βυζαντινού τύπου στον ελλαδικό χώρο (16 ος -19 ος αι.). Το εργαστήριο της Μονής Βαρλαάµ Μετεώρων. Εκδ. Μπατσιούλας Βλαχοπούλου-Καραµπίνα, Ελένη: «Ιστορική και αισθητική θεώρηση των ιερατικών και λειτουργικών αµφίων και πέπλων της Εκκλησίας µας». Εφηµέριος 6 (Ιούνιος 2011): 4. Βλαχοπούλου-Καραµπίνα, Ελένη: «Τα άµφια και οι συµβολισµοί τους». Στο Λίτσα Χατζοπούλου (Επιµ.), Τα άµφια της ελληνορθοδόξου εκκλησίας. Αθήνα: Στρατηγικές Εκδόσεις 2012: Βλαχοπούλου-Καραµπίνα, Ελένη: «Παράρτηµα: Η εξωτερική αµφίεση του κλήρου». Στο Λίτσα Χατζοπούλου (Επιµ.), Τα άµφια της ελληνορθοδόξου εκκλησίας. Αθήνα: Στρατηγικές Εκδόσεις 2012: Δε-Κιγάλλας, Ι.: «Περί ενδύµατος των Ανατολικών και Δυτικών κληρικών». Πανδώρα 12 ( ): Δρανδάκης Ν. Β.: Εκκλησιαστικά κεντήµατα της Μονής Αρκαδίου. Ιερά Μονή Αρκαδίου Ενισλείδης, Χρήστος: Τα ιερά άµφια των Εκκλησιών Ανατολικής και Δυτικής εξ απόψεως Ορθοδόξου. Αθήνα Ζηδιανάκης, Βασίλης: «Τα ιερατικά άµφια της Ορθοδόξου Εκκλησίας». Κατάλογος Έκθεσης «Άµφια, το ένδυµα της Ορθοδοξίας». Αθήνα: Μουσείο Μπενάκη 25 Χρόνια Πελοποννησιακό Λαογραφικό Ίδρυµα 1999: Ζωγράφου-Κορρέ, Κατερίνα: Μεταβυζαντινή Νεοελληνική Εκκλησιαστική Χρυσοκεντητική. Αθήνα Θεοχάρη, Μαρία Σ.: Εκκλησιαστικά Χρυσοκέντητα. Αποστολική Διακονία της Εκκλησίας της Ελλάδος Θεοχάρη, Μαρία: Πολυτελή υφάσµατα στο Βυζάντιο. Ίδρυµα Γουλανδρή - Χορν Θεοχάρη, Μαρία: «Κεντητική». Κατάλογος Έκθεσης Θησαυροί του Αγίου Όρους. Θεσσαλονίκη: Οργανισµός Πολιτιστικής Πρωτεύουσας 1997:

12 Θεοχάρη, Μαρία: «Η κεντητική στην τέχνη της Ορθοδοξίας». Στον τόµο Ο Θησαυρός της Ορθοδοξίας χρόνια: Ιστορία-Μνηµεία-Τέχνη. Τόµος Α. Αθήνα: 2000: Καλαµαρά, Παρή: «Ιερατικά Άµφια, Ιεροτελεστία και Πίστη. Βυζαντινή Τέχνη και Θεία Λειτουργία». Κατάλογος Έκθεσης Μουσείου Ελληνικών Αρχαιοτήτων. Μελβούρνη (Μάιος-Οκτώβριος 1999): Καλοκύρης, Κωνσταντίνος: «Η τελετουργική αµφίεση του ιερού κλήρου. Β Η σηµερινή απαράδεκτη κατάσταση». Ανάπλασις 422 (2006): Κούρκουλας, Κ.: Τα ιερατικά άµφια και ο συµβολισµός αυτών εν τη Ορθοδόξω Ελληνική Εκκλησία. Αθήνα Λυδάκη, Άννα: «Μοναχικός Βίος και Εκκλησιαστική Τέχνη». ΟΡΜΥΛΙΑ. Αθήνα 2003, Μαχά-Μπιζούµη, Νάντια: «Φελόνιο διαµορφωµένο από στολιστικό κέντηµα κρητικής κεντητικής τέχνης (18 ος αι.). Συµβολή στη µελέτη της ιστορικότητας των κεντητών υφασµάτων». Στο Μ. Γ. Βαρβούνης και Παναγιώτης Τζουµέρκας (Επ. Επιµ.), Αλεξανδρινός Αµητός. Αφιέρωµα στη µνήµη του Ι. Μ. Χατζηφώτη, τόµ. Β. Αλεξάνδρεια 2009: Μαχά-Μπιζούµη, Νάντια: «Κοσµικά κεντήµατα σε ιερατικά άµφια της ορθόδοξης εκκλησίας. Φελόνιο µε κρητικό κέντηµα 18 ου αιώνα». Στο Maria-Anna Privat- Savigny et Bernard Berthod (Eds.), Dentelles et broderies. Hommage à Youlie Spantidaki. Musée Gadagne, Lyon: Silvana Editoriale 2014: Μεράντζας, Χρήστος: «Οθωµανικά θέµατα και διακοσµητικά στοιχεία στη µεταβυζαντινή µνηµειακή ζωγραφική της Ηπείρου κατά τον 16ο και τον 17ο αι.». Θέµατα της τουρκο-ισλαµικής παράδοσης στη µεταβυζαντινή µνηµειακή ζωγραφική της Ηπείρου κατά τον 16 ο και τον 17 ο αιώνα, Ζ Συνάντηση Βυζαντινολόγων Ελλάδος και Κύπρου (Κοµοτηνή, Σεπτεµβρίου 2007). Ανάκτηση 20/11/2014, Μπαλλιάν, Άννα: «Μεταξωτά και χρυσοποίκιλτα ιερατικά ενδύµατα». Κατάλογος Έκθεσης «Άµφια, το ένδυµα της Ορθοδοξίας». Αθήνα: Μουσείο Μπενάκη 25 Χρόνια Πελοποννησιακό Λαογραφικό Ίδρυµα 1999: Μπόζη, Σούλα: Τα µεταξωτά της Προύσας. Αθήνα Μπόζη, Σούλα: «Αυλικά εργαστήρια της Προύσας». Στο Συµπόσιο: Το Μετάξι στη Δύση και την Ανατολή (22-23 Μαΐου 1991). Αθήνα 1993: Ολυµπίου, Νικόλαος: «Χρυσοκέντητα Άµφια». Παρουσία Ι. Μ. Δοχειαρίου. Άγιον Όρος 2001: Παλιούρας, Αθανάσιος: «Τα Επτάνησα Καλλιτεχνική γέφυρα µεταξύ Κρήτης και Βενετίας». Στο Κεφαλονιά, Ένα Μεγάλο Μουσείο. Αργοστόλι 1989: Πανώτης, Αριστείδης: «Η ιστορική εξέλιξη των αµφίων». Στο Τα ιερά άµφια και η εξωτερική περιβολή του ορθοδόξου κλήρου. Αθήνα: Κλάδος Εκδόσεων της Επικοινωνιακής και Μορφωτικής Υπηρεσίας της Εκκλησίας της Ελλάδος 2002: Παπάς, Αθανάσιος: «Περί της διακοσµήσεως των ιερατικών αµφίων». Εκκλησιαστικός Φάρος 57 (1957): Παπάς, Αθανάσιος: «Περί ιερατικών και λειτουργικών αµφίων». Εκκλησία και Θεολογία 1 (1980): Παπάς, Αθανάσιος: «Εικονογραφία των παραστατικών µαρτυριών της αµφιολογίας». Μνήµη Συνόδου Αγίας Β Οικουµενικής (εν Κωνσταντινουπόλει 381). Θεσσαλονίκη 1983:

13 Παπάς, Αθανάσιος: «Το χρώµα των ιερών αµφίων και Συµεών ο Θεσσαλονίκης». Επίσκεψις 550/28 (1997): Παπαευαγγέλου, Π. Σ.: Η διαµόρφωσις της εξωτερικής εµφανίσεως του Ανατολικού και ιδία του Ελληνικού κλήρου. Θεσσαλονίκη Πατρινέλλης, Χρήστος Γ.: «Ειδήσεις για την ελληνική κοινότητα της Προύσας (15ος- 17ος αι.)». Δελτίο Κέντρου Μικρασιατικών Σπουδών 7 ( ): Στεφανίδης, Βασίλης: «Η των αυτοκρατορικών ενδυµάτων του Βυζαντίου επίδρασις επί των αρχιερατικών αµφίων». Θεολογία 21 (1950): Στύλιος, επισκ. Αχελώου Ευθύµιος: Χιτώνες και Ιµάτια. Θεολογική θεώρηση του ενδύµατος. Αθήνα Σωτηρίου, Γεώργιος: «Περί της εξωτερικής περιβολής των κληρικών». Γρηγόριος Παλαµάς 3 (1919): , , και Σωτηρίου, Γεώργιος: «Τα λειτουργικά άµφια της Ορθοδόξου Εκκλησίας». Θεολογία 10 (1949): Τσιρπανλής, Αιµιλιανός, ιεροµ.: «Περί των αµφίων γενικώς». Γρηγόριος ο Παλαµάς 42 (1959): Χατζηϊωάννου, Μαρία-Χριστίνα: «Σχέσεις ελληνικής και ευρωπαϊκής µεταξουργίας». Στο Συµπόσιο: Το Μετάξι στη Δύση και την Ανατολή (22-23 Μαΐου 1991). Αθήνα 1993: Χατζηνικολάου, Άννα: «Χρυσοκεντητική». Στο Νεοελληνική Χειροτεχνία. Αθήνα: Εθνική Τράπεζα της Ελλάδος 1969: Χρυσοστόµου, Γεώργιος αρχιµ.: Το χρώµα των ιερών αµφίων. Από τη δυτική αισθητική στη ρωσική λειτουργική παράδοση. Θεσσαλονίκη: Μυγδονία Χρυσοστόµου, Γεώργιος αρχιµ.: «Εισαγωγή περί αµφίων». Στο Λίτσα Χατζοπούλου (Επιµ.), Τα άµφια της ελληνορθοδόξου εκκλησίας. Αθήνα: Στρατηγικές Εκδόσεις 2012: Algoud, Henri: La soie. Art et histoire. La Manufacture Paris Atasoy, Nurhan Denny, Walter B. - Mackie, Louise W. - Tezcan, Hülya: Ipec - The Crescent & The Rose: Imperial Ottoman Silks and Velvets. Azimuth Editions Ltd Colin, Pierre: Phénoménologie et herméneutique de symbolism liturgique. Στο La liturgie après Vatican II, [Unam Sanctam 66]. Paris: Cerf 1976: Cope, Gilbert: Colours (liturgical). A New Dictionary of Liturgy and Worship. London 1974:178. Cumont, Franz: «L uniforme de la cavalerie orientalle et le costume byzantin». Byzantion II (1926): Johnstone, Pauline: The Byzantine Tradition in Church Embroidery. London Legg, John Wickham: Notes on the history of the ecclesiastical colours. Oxford Mayo, Janet: A history of ecclesiastical dress. New York: Holmes and Meier Migeon, Gaston: Les arts du tissus. Paris Milliet, G.: Broderies religieuses de style byzantine, avec la collaboration de Hélène des Ylouses. Paris Papas, Thano: Studien zur geschichte der messgewander im byzantinichen ritus. München Pocknee, Cyril Edward: Liturgical vesture. Its origins and development. Mowbray Portal, Frédérick: La symbolique des couleurs. Des couleurs symboliques dans l antiquité, le moyen-âge et les temps modernes. Grezsur Loing: Pardès Sahillioglou, Halil: Slaves in the Social and Economic Life of Bursa in the late 15 th and early 16 th Centuries. Turcica 17 (1985):

14 Stefanescu, I. D.: Autels, tissus et broderies liturgiques. Analecta, Universitatea din Bucuresti. Institutul de Istoria Artei, τόµ. Β, Taylor, Roderick: Embroidery of the Greek Islands and Epirus. New York Tassinary, Bernard: La Soie à Lyon, De la grande Fabrique aux textiles du XXIe siècle. Editions Lyonnaises d'art et d'histoire

ΤΟ ΜΥΣΤΗΡΙΟ ΤΗΣ ΙΕΡΟΣΥΝΗΣ. Επιμέλεια: Αναστασία Τσουμενή Ιερός Ναός Αγίου Τρύφωνα - Καματερό

ΤΟ ΜΥΣΤΗΡΙΟ ΤΗΣ ΙΕΡΟΣΥΝΗΣ. Επιμέλεια: Αναστασία Τσουμενή Ιερός Ναός Αγίου Τρύφωνα - Καματερό ΤΟ ΜΥΣΤΗΡΙΟ ΤΗΣ ΙΕΡΟΣΥΝΗΣ Επιμέλεια: Αναστασία Τσουμενή Ιερός Ναός Αγίου Τρύφωνα - Καματερό Ο Χριστός ως Μέγας Αρχιερεύς και ως καλός ποιμένας ήρθε στον κόσμο για να οδηγήσει τα πρόβατά Του στην αληθινή

Διαβάστε περισσότερα

ΤΡΟΥΠΗ ΑΘΑΝΑΣΙΑ ΚΟΥΤΣΟΓΙΑΝΝΟΠΟΥΛΟΣ ΤΟΠΤΣΗ ΜΑΡΙΑ ΦΩΤΗΣ ΣΠΥΡΟΠΟΥΛΟΣ ΚΩΝ/ΝΟΣ ΝΙΦΟΡΑΣ ΓΙΩΡΓΟΣ

ΤΡΟΥΠΗ ΑΘΑΝΑΣΙΑ ΚΟΥΤΣΟΓΙΑΝΝΟΠΟΥΛΟΣ ΤΟΠΤΣΗ ΜΑΡΙΑ ΦΩΤΗΣ ΣΠΥΡΟΠΟΥΛΟΣ ΚΩΝ/ΝΟΣ ΝΙΦΟΡΑΣ ΓΙΩΡΓΟΣ ΤΡΟΥΠΗ ΑΘΑΝΑΣΙΑ ΤΟΠΤΣΗ ΜΑΡΙΑ ΣΠΥΡΟΠΟΥΛΟΣ ΚΩΝ/ΝΟΣ ΚΟΥΤΣΟΓΙΑΝΝΟΠΟΥΛΟΣ ΦΩΤΗΣ ΝΙΦΟΡΑΣ ΓΙΩΡΓΟΣ Η ΑΓΙΟΓΡΑΦΙΑ Είναι η τέχνη της απεικόνισης ιερών προσώπων ή θρησκευτικών σκηνών Είναι η ζωγραφική παράσταση θρησκευτικών

Διαβάστε περισσότερα

Κείμενο Εκκλησίας του Τιμίου Σταυρού στο Πελέντρι. Ελληνικά

Κείμενο Εκκλησίας του Τιμίου Σταυρού στο Πελέντρι. Ελληνικά 1 Κείμενο Εκκλησίας του Τιμίου Σταυρού στο Πελέντρι Ελληνικά 2 ΕΚΚΛΗΣΙΑ ΤΟΥ ΤΙΜΙΟΥ ΣΤΑΥΡΟΥ ΣΤΟ ΠΕΛΕΝΤΡΙ Η εκκλησία του Τιμίου Σταυρού στο Πελέντρι φαίνεται να χτίστηκε λίγο μετά τα μέσα του 12 ου αιώνα

Διαβάστε περισσότερα

Οι Άγιοι της Θεσσαλονίκης.

Οι Άγιοι της Θεσσαλονίκης. ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Οι Άγιοι της. Ενότητα 5: Άγιοι Αρχιεπίσκοποι της Συµεών Πασχαλίδης Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης

Διαβάστε περισσότερα

Λίγα Λόγια Για Την Αγιογράφο

Λίγα Λόγια Για Την Αγιογράφο Αγιογράφος Ραλλού Λιόλιου Κούση Βυζαντινές Εικόνες Οι βυζαντινές εικόνες είναι ιεροί πνευματικοί θησαυροί του Ανατολικού Ορθόδοξου Χριστιανισμού. Η βυζαντινή ζωγραφική είναι ένα από τα πιο σημαντικά επιτεύγματα

Διαβάστε περισσότερα

Οι Άγιοι της Θεσσαλονίκης.

Οι Άγιοι της Θεσσαλονίκης. ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Οι Άγιοι της. Ενότητα 1: Θεσσαλονίκη: Ιστορικά και Πολιτισµικά Χαρακτηριστικά Συµεών Πασχαλίδης Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΕΚΔΡΟΜΕΣ

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΕΚΔΡΟΜΕΣ ΑΝΩΤΑΤΗ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΤΙΚΗ ΑΚΑΔΗΜΙΑ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΕΚΔΡΟΜΕΣ Με απόφαση του Ακαδημαϊκού Συμβουλίου (συνεδρίαση 29-10-2013), πραγματοποιήθηκαν δύο μονοήμερες Εκπαιδευτικές Εκδρομές στις οποίες συμμετείχαν

Διαβάστε περισσότερα

ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΟΣ ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ. Της Μαρίας Αποστόλα

ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΟΣ ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ. Της Μαρίας Αποστόλα ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΟΣ ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ Της Μαρίας Αποστόλα Η Ελλάδα υπήρξε από τους πρώτους δέκτες του Χριστιανισμού και τα μνημεία της ελληνικής ορθοδοξίας αποτελούν αναπόσπαστο κομμάτι της εθνικής κληρονομιάς, αποτελώντας

Διαβάστε περισσότερα

Να συμπληρώσετε κάθε μια από τις προτάσεις 1, 2, 3, 4 και 5, επιλέγοντας τη σωστή απάντηση από τις αντίστοιχες φράσεις α, β, γ:

Να συμπληρώσετε κάθε μια από τις προτάσεις 1, 2, 3, 4 και 5, επιλέγοντας τη σωστή απάντηση από τις αντίστοιχες φράσεις α, β, γ: ΜΑΘΗΜΑ 18 Ο ΟΙ ΑΓΙΕΣ ΕΙΚΟΝΕΣ Να συμπληρώσετε κάθε μια από τις προτάσεις 1, 2, 3, 4 και 5, επιλέγοντας τη σωστή απάντηση από τις αντίστοιχες φράσεις α, β, γ: 1. Η αποκατάσταση της προσκύνησης των εικόνων

Διαβάστε περισσότερα

ΚΒ ΠΑΥΛΕΙΑ. ΑΠΟΣΤΟΛΟΣ ΠΑΥΛΟΣ ΚΑΙ ΦΙΛΟΣΟΦΟΙ 2400 έτη από τη γέννηση του Αριστοτέλη

ΚΒ ΠΑΥΛΕΙΑ. ΑΠΟΣΤΟΛΟΣ ΠΑΥΛΟΣ ΚΑΙ ΦΙΛΟΣΟΦΟΙ 2400 έτη από τη γέννηση του Αριστοτέλη ΙΕΡΑ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΣ ΒΕΡΟΙΑΣ ΝΑΟΥΣΗΣ & ΚΑΜΠΑΝΙΑΣ ΚΒ ΠΑΥΛΕΙΑ Ιούνιος 2016 ΑΠΟΣΤΟΛΟΣ ΠΑΥΛΟΣ ΚΑΙ ΦΙΛΟΣΟΦΟΙ 2400 έτη από τη γέννηση του Αριστοτέλη ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΚΔΗΛΩΣΕΩΝ Σάββατο 28 Μαΐου Κυριακή 29 Μαΐου Μέγας Αρχιερατικός

Διαβάστε περισσότερα

Πατέρες και Οικουµενικοί Διδάσκαλοι. Πατρολογία Ι (Υ102) Διδάσκων: Συμεών Πασχαλίδης

Πατέρες και Οικουµενικοί Διδάσκαλοι. Πατρολογία Ι (Υ102) Διδάσκων: Συμεών Πασχαλίδης Πατέρες και Οικουµενικοί Διδάσκαλοι ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΚΑΘΗΓΗΤΗ ΣΥΜΕΩΝ ΠΑΣΧΑΛΙΔΗ Πατρολογία Ι (Υ102) Διδάσκων: Συμεών Πασχαλίδης 1 ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΚΑΘΗΓΗΤΗ ΣΥΜΕΩΝ ΠΑΣΧΑΛΙΔΗ Οι Πατέρες των πρώτων αιώνων Ποιοι ονοµάζονταν

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΕΙΟ

ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΕΙΟ ΕΛΛΑΔΑ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΕΙΟ ΘΕΟΛΟΓΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΜΗΜΑ ΠΟΙΜΑΝΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΘΕΟΛΟΓΙΑΣ 1. ΣΥΝΤΟΜΟ ΙΣΤΟΡΙΚΟ 14 ΙΟΥΝΙΟΥ 1925 Ιδρύεται το Πανεπιστήμιο της Θεσσαλονίκης. 1942 Αρχίζει

Διαβάστε περισσότερα

10. ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ - ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗ ΥΠΟΨΗΦΙΩΝ ΚΛΗΡΙΚΩΝ

10. ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ - ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗ ΥΠΟΨΗΦΙΩΝ ΚΛΗΡΙΚΩΝ 10. ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗ ΥΠΟΨΗΦΙΩΝ ΚΛΗΡΙΚΩΝ Συντονιστής: Πανοσιολογιώτατος Αρχιμανδρίτης π. Συμεών Βολιώτης, Θεολόγος Νομικός, Εφημέριος Ι.Ν. Αγ. Φανουρίου Ιλίου 11. ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΤΙΚΗΣ Σ Συντονιστής:

Διαβάστε περισσότερα

Πολιτιστικό Πρόγραμμα Υπεύθυνες καθηγήτριες Καραμπελιά Καλλιόπη Παπαγεωργίου Μαρία

Πολιτιστικό Πρόγραμμα Υπεύθυνες καθηγήτριες Καραμπελιά Καλλιόπη Παπαγεωργίου Μαρία Πολιτιστικό Πρόγραμμα Υπεύθυνες καθηγήτριες Καραμπελιά Καλλιόπη Παπαγεωργίου Μαρία Τα Μετέωρα είναι ένα σύμπλεγμα από τεράστιους σκοτεινόχρωμους βράχους από ψαμμίτη οι οποίοι υψώνονται έξω από την Καλαμπάκα,

Διαβάστε περισσότερα

Εγκαίνια έκθεσης 23.10.2013, 13.00 Διάρκεια Έκθεσης 19.10.2013 19.1.2014

Εγκαίνια έκθεσης 23.10.2013, 13.00 Διάρκεια Έκθεσης 19.10.2013 19.1.2014 Εγκαίνια έκθεσης 23.10.2013, 13.00 Διάρκεια Έκθεσης 19.10.2013 19.1.2014 Επιμέλεια έκθεσης Αγαθονίκη Τσιλιπάκου, Νίκος Μπονόβας Mε την περιοδική έκθεση «Η τιμή του αγίου Μάμαντος στη Μεσόγειο: Ένας ακρίτας

Διαβάστε περισσότερα

Α ΚΥΚΛΟΣ ΣΕΜΙΝΑΡΙΩΝ 2014. Together ΔΙΑΛΟΓΟΥ

Α ΚΥΚΛΟΣ ΣΕΜΙΝΑΡΙΩΝ 2014. Together ΔΙΑΛΟΓΟΥ Α ΚΥΚΛΟΣ ΣΕΜΙΝΑΡΙΩΝ 2014 ΚΕΝΤΡΟ διαχριστιανικου διαθρησκειακου διαπολιτισμικου ΔΙΑΛΟΓΟΥ Together ορθοδοξη προσεγγιση της οικουμενικης κινησης ΘΕΟΛΟΓΙΚΟ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ ΚΕΝΤΡΟ TOGETHER Βασ. Ηρακλειου 14, 8 ος

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣ Β εξάμηνο Β4 Αίθουσα (σε κοινά μαθήματα με ΔΕΚ Β στη Β1)

ΙΣ Β εξάμηνο Β4 Αίθουσα (σε κοινά μαθήματα με ΔΕΚ Β στη Β1) ΙΣ Β εξάμηνο Β4 Αίθουσα (σε κοινά μαθήματα με ΔΕΚ Β στη Β1) Αγγλικά ΙΙ Γαλλικά ΙΙ Ερμηνεία Λειτουργικών Περικοπών Καινής Διαθήκης της Εκκλησίας (ΙΙ) της Εκκλησίας (ΙΙ) Αρχαία Ελληνικά ΙΙ Ιταλικά ΙΙ Ιστορία

Διαβάστε περισσότερα

1 η Θεματική ενότητα- Μπορούν οι άνθρωποι να εικονίζουν το Θεό; 1. Δώστε τον ορισμό της εικόνας.

1 η Θεματική ενότητα- Μπορούν οι άνθρωποι να εικονίζουν το Θεό; 1. Δώστε τον ορισμό της εικόνας. 1 η Θεματική ενότητα- Μπορούν οι άνθρωποι να εικονίζουν το Θεό; 1. Δώστε τον ορισμό της εικόνας. 2. Ποια η έννοια της λέξεως είδωλο στο θρησκευτικό τομέα; 3. Ποιο από τα παρακάτω αποτελούν μορφές σύγχρονης

Διαβάστε περισσότερα

Εικονογραφία. Μιχαήλ Βόδας Σούτσος Μεγάλος Διερµηνέας και ηγεµόνας της Μολδαβίας Dupré Louis, 1820

Εικονογραφία. Μιχαήλ Βόδας Σούτσος Μεγάλος Διερµηνέας και ηγεµόνας της Μολδαβίας Dupré Louis, 1820 Φαναριώτες Ονοµασία που δόθηκε στα µέλη της παλαιάς βυζαντινής αριστοκρατίας (µεταξύ εκείνων που δεν διέφυγαν στη Δύση ή δεν εξισλαµίσθηκαν) και σε εµπόρους από τις περιοχές του Πόντου, της Ανατολίας (:

Διαβάστε περισσότερα

Κεφαλή της Μιας Εκκλησίας είναι ο Χριστός (όλες οι τοπικές Εκκλησίες είναι Χριστοκέφαλες). Με τον όρο αυτοκέφαλο αποδίδεται, κατά τους ιερούς

Κεφαλή της Μιας Εκκλησίας είναι ο Χριστός (όλες οι τοπικές Εκκλησίες είναι Χριστοκέφαλες). Με τον όρο αυτοκέφαλο αποδίδεται, κατά τους ιερούς Η αυτοκέφαλη Εκκλησία της Ελλάδας Ο ορισμός του αυτοκεφάλου Κεφαλή της Μιας Εκκλησίας είναι ο Χριστός (όλες οι τοπικές Εκκλησίες είναι Χριστοκέφαλες). Με τον όρο αυτοκέφαλο αποδίδεται, κατά τους ιερούς

Διαβάστε περισσότερα

Αρσανάδες, Πύργοι, Κιόσκια, Καμπάνες, Σήμαντρα, Φιάλες, Κρήνες

Αρσανάδες, Πύργοι, Κιόσκια, Καμπάνες, Σήμαντρα, Φιάλες, Κρήνες Αρσανάδες, Πύργοι, Κιόσκια, Καμπάνες, Σήμαντρα, Φιάλες, Κρήνες Αρσανάς Ζωγράφου Πύργος Χελανδαρίου Πύργος Καρακάλλου Πύργος Σταυρονικήτα Ιερά Μονή Βατοπαιδίου, Κιόσκι Κιόσκι Αγίου Παύλου Ι.Μ. Διονυσίου,

Διαβάστε περισσότερα

α/α ΜΑΘΗΜΑ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ ΗΜΕΡΑ ΩΡΑ ΑΜΦΙΘΕΑΤΡΟ 1. Αρχαία Εβραϊκή Γλώσσα Βελουδία Σιδέρη- Παπαδοπούλου

α/α ΜΑΘΗΜΑ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ ΗΜΕΡΑ ΩΡΑ ΑΜΦΙΘΕΑΤΡΟ 1. Αρχαία Εβραϊκή Γλώσσα Βελουδία Σιδέρη- Παπαδοπούλου Εξάμηνο Α Μαθήματα Υποχρεωτικά ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ 2011 σελ. 1 1. Αρχαία Εβραϊκή Γλώσσα Βελουδία Σιδέρη- Παπαδοπούλου 1/9/2011 Πέμπτη 9:00 Γραφείο 2. Εισαγωγή στην Κωνσταντίνος 7/9/2011 Τετάρτη

Διαβάστε περισσότερα

Το Τραγούδι της Γης του Στράτη Μυριβήλη

Το Τραγούδι της Γης του Στράτη Μυριβήλη Το Τραγούδι της Γης του Στράτη Μυριβήλη Θεατρικές Παραστάσεις στα νησιά του Βορείου Αιγαίου Λήμνος, Λέσβος, Χίος Καλοκαίρι 2014 «Ένα τραγούδι γυρεύουμε. Το τραγούδι των τραγουδιών καρτερούμε. Το τραγούδι

Διαβάστε περισσότερα

Μανόλης Χατζηδάκης, Έλληνες ζωγράφοι μετά την Άλωση (1450-1830), τ. 1, Αθήνα 1987.

Μανόλης Χατζηδάκης, Έλληνες ζωγράφοι μετά την Άλωση (1450-1830), τ. 1, Αθήνα 1987. Μανόλης Χατζηδάκης, Έλληνες ζωγράφοι μετά την Άλωση (14501830), τ. 1, Αθήνα 1987. Παναγιώτης Λ. Βοκοτόπουλος, Εικόνες της Κέρκυρας, Αθήνα 1990. Κερκυραίοι ζωγράφοι: 19ος20ος αι., επιμ. Αθ. Χρήστου, Κέρκυρα

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΚΟ ΠΑΤΡΙΑΡΧΕΙΟ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΕΩΣ

ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΚΟ ΠΑΤΡΙΑΡΧΕΙΟ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΕΩΣ 3 o ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΓΑΛΑΤΣΙΟΥ Σ.Χ. ΕΤΟΣ 2011-2012 ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ: «ΓΝΩΡΙΖΟΝΤΑΣ ΤΟΥΣ ΓΕΙΤΟΝΕΣ ΜΑΣ» ΤΑ ΜΝΗΜΕΙΑ ΤΗΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΗΣ ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΚΟ ΠΑΤΡΙΑΡΧΕΙΟ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΕΩΣ Εργασία της μαθήτριας:

Διαβάστε περισσότερα

Α ΕΞΑΜΗΝΟ. Επιλέγονται τρία (3) από τα παραπάνω προσφερόμενα μαθήματα. ΣΥΝΟΛΟ (επί των επιλεγομένων μαθημάτων) 30 Β ΕΞΑΜΗΝΟ

Α ΕΞΑΜΗΝΟ. Επιλέγονται τρία (3) από τα παραπάνω προσφερόμενα μαθήματα. ΣΥΝΟΛΟ (επί των επιλεγομένων μαθημάτων) 30 Β ΕΞΑΜΗΝΟ Το σύνολο των Πιστωτικών Μονάδων (), που απαιτούνται για την απόκτηση του Μ.Δ.Ε., ανέρχονται σε 120. Αναλυτικότερα το πρόγραμμα των μαθημάτων διαμορφώνεται ανά κατεύθυνση ως εξής: 1. ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ ΒΙΒΛΙΚΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Στη συνέχεια έκανε αναφορά στην επίσκεψη που είχε την προηγούμενη μέρα στο Κέντρο, όπου ο κ. Μαρτίνοβιτς εξήγησε στον ίδιο και στους συνεργάτες του,

Στη συνέχεια έκανε αναφορά στην επίσκεψη που είχε την προηγούμενη μέρα στο Κέντρο, όπου ο κ. Μαρτίνοβιτς εξήγησε στον ίδιο και στους συνεργάτες του, ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ Την Παρασκευή, 20 Ιουνίου, πραγματοποιήθηκε στο Κέντρο Θρησκευτικών Μελετών του Μίνσκ συνάντηση ανάμεσα στο Θεοφιλέστατο Επίσκοπο Καρπασίας κ. Χριστοφόρο και 10 εκπροσώπων Ορθοδόξων Κέντρων

Διαβάστε περισσότερα

του Αριστείδη Βικέτου, δημοσιογράφου

του Αριστείδη Βικέτου, δημοσιογράφου του Αριστείδη Βικέτου, δημοσιογράφου Λαμπρή, αλλά και συνάμα λιτή ήταν η Ακολουθία στην γυναικεία Μονή Αγίου Νικολάου Ορούντας, που τελέστηκε το Σάββατο της Διακαινησιμού προεξάρχοντος του Μητροπολίτη

Διαβάστε περισσότερα

Το εξεταστικό δοκίµιο αποτελείται από 2 µέρη (Α και Β), 5 σελίδες Α4

Το εξεταστικό δοκίµιο αποτελείται από 2 µέρη (Α και Β), 5 σελίδες Α4 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2007 ΣΧΕ ΙΟ ΕΙ ΙΚΟΤΗΤΑΣ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΜΑΘΗΜΑ : ΣΧΕ ΙΟ ΜΟ ΑΣ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ : ΤΕΤΑΡΤΗ,

Διαβάστε περισσότερα

κάντε κλικ στη Τρίτη επιλογή : Οι Θεσσαλονικείς αδελφοί ισαπόστολοι Κύριλλος και Μεθόδιος

κάντε κλικ στη Τρίτη επιλογή : Οι Θεσσαλονικείς αδελφοί ισαπόστολοι Κύριλλος και Μεθόδιος ΤΑΞΗ Δ ΜΑΘΗΜΑ : ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΣΤ ΤΙΤΛΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ: Κύριλλος και Μεθόδιος : Ιεραπόστολοι στους σλαβικούς λαούς. ΔΙΔΑΚΤΙΚΟΙ ΣΤΟΧΟΙ 1. Να αντιληφθούν οι μαθητές ότι μέσα από την ιεραποστολή του Κυρίλλου

Διαβάστε περισσότερα

από το 1985. Φορβίων, από προέρχεται Η εκκλησία αποτελεί το αιώνα

από το 1985. Φορβίων, από προέρχεται Η εκκλησία αποτελεί το αιώνα Η εκκλησία της Παναγίας της Φορβιώτισσας, περισσότερο γνωστή ως η Παναγία της Ασίνου, βρίσκεται στις βόρειες υπώρειες της οροσειράς ο του Τροόδους. Είναι κτισμένη στην ανατολική όχθη ενός μικρού χείμαρρου,

Διαβάστε περισσότερα

Τμήμα Θεολογίας Α.Π.Θ. LOGO

Τμήμα Θεολογίας Α.Π.Θ. LOGO Τμήμα Θεολογίας Α.Π.Θ. LOGO Γιατί να επιλέξω το Τμήμα Θεολογίας; Τι σπουδές θα κάνω; Θα βρω μετά δουλειά; Προβληματική Προοπτικές Το Τμήμα Θεολογίας αποτελεί, μαζί με το Τμήμα Κοινωνικής και Ποιμαντικής

Διαβάστε περισσότερα

1. Στα αποστολικά χρόνια, η Θεία Ευχαριστία γινόταν διαφορετικά από τον τρόπο που έγινε τη βραδιά του Μυστικού Δείπνου.

1. Στα αποστολικά χρόνια, η Θεία Ευχαριστία γινόταν διαφορετικά από τον τρόπο που έγινε τη βραδιά του Μυστικού Δείπνου. ΜΑΘΗΜΑ 22 ο ΙΔΡΥΣΗ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΗΣ Θ.ΕΥΧΑΡΙΣΤΙΑΣ Να χαρακτηρίσετε τις παρακάτω προτάσεις ως σωστές ή λανθασμένες, σύμφωνα με την ιστορία της αρχαίας Εκκλησίας, γράφοντας δίπλα στον αριθμό κάθε

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΑΛΙΑΡΤΟΥ ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΤΕΧΝΗ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Β ΤΕΤΡΑΜΗΝΟΥ ΤΑΞΗ Α ΣΧ.ΕΤΟΣ

ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΑΛΙΑΡΤΟΥ ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΤΕΧΝΗ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Β ΤΕΤΡΑΜΗΝΟΥ ΤΑΞΗ Α ΣΧ.ΕΤΟΣ ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΑΛΙΑΡΤΟΥ ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΤΕΧΝΗ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Β ΤΕΤΡΑΜΗΝΟΥ ΤΑΞΗ Α ΣΧ.ΕΤΟΣ 2015-16 Ομάδα 3 η : ΓΛΥΠΤΕΣ - ΓΡΑΦΕΙΣ Ενδεικτικά ερωτήματα: Ποια στοιχεία υπάρχουν για τα χειρόγραφα και τις μικρογραφίες;

Διαβάστε περισσότερα

Καθορισμός ημερομηνίας εορτασμού του Πάσχα

Καθορισμός ημερομηνίας εορτασμού του Πάσχα ΠΡΟΤΥΠΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΠΑΤΡΩΝ Σχολικό έτος 2013-14 Καθορισμός ημερομηνίας εορτασμού του Πάσχα ΚΑΡΑΜΠΕΛΑΣ ΜΑΡΙΟΣ-ΔΗΜΗΤΡΗΣ Τάξη : Α1 ΤΟ ΑΓΙΟ ΠΑΣΧΑ: Η γιορτή και ο υπολογισμός της ημερομηνίας

Διαβάστε περισσότερα

Οι βυζαντινοί μοναχοί και η Eλληνική γλώσσα στη μεσαιωνική περίοδο στο Σαλέντο

Οι βυζαντινοί μοναχοί και η Eλληνική γλώσσα στη μεσαιωνική περίοδο στο Σαλέντο Οι βυζαντινοί μοναχοί και η Eλληνική γλώσσα στη μεσαιωνική περίοδο στο Σαλέντο CATERINA MALANDUGNO Φοιτήτρια Το 741 ο Κωνσταντίνος Κοπρώνυμος ακολουθώντας τα βήματα του Λεόντος Γ ξεκίνησε μία σκληρή καταδίωξη

Διαβάστε περισσότερα

Κωνσταντίνος: από τη Ρώμη στη Νέα Ρώμη

Κωνσταντίνος: από τη Ρώμη στη Νέα Ρώμη Επανάληψη Κωνσταντίνος: από τη Ρώμη στη Νέα Ρώμη Ο Κωνσταντίνος Βυζάντιο 1. Αποφασίζει τη μεταφορά της πρωτεύουσας στην Ανατολή κοντά στο αρχαίο Βυζάντιο: νέο διοικητικό κέντρο η Κωνσταντινούπολη 2. 313

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΜΕΡΟΣ Α' ΜΕΡΟΣ Β'

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΜΕΡΟΣ Α' ΜΕΡΟΣ Β' ΜΕΡΟΣ Α' Πρόλογος Πατριάρχου Αλεξανδρείας κ.κ. ΠΕΤΡΟ Γ Ζ' 13 Πρόλογος Ηγουμένου Μονής Μαχαιρά Αρχιμαδρίτου ΑΡΣΕΝΙΟΥ... 15 Χρονικόν εορταστικών εκδηλώσεων Όκτακοσιετηρίδος Ιεράς Βασιλικής και Σταυροπηγιακής

Διαβάστε περισσότερα

γυναίκας που σύμφωνα με την παράδοση ήταν η Θεοδώρα, κόρη του αυτοκράτορα Μαξιμιανού, η οποία είχε ασπασθεί το χριστιανισμό. Το 1430, με την κατάληψη

γυναίκας που σύμφωνα με την παράδοση ήταν η Θεοδώρα, κόρη του αυτοκράτορα Μαξιμιανού, η οποία είχε ασπασθεί το χριστιανισμό. Το 1430, με την κατάληψη Αγία Αικατερίνη Η Αγία Aικατερίνη βρίσκεται σε ενα απο τα καλυτερα μερη της θεσσαλονικης, στην Βορειοδυτική πλευρά της Άνω Πολης.Κτισμένη το 1320 μχ,η ατμόσφαιρα ειναι πολύ ωραία και προπάντον ειναι ήσυχα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΡΟΛΟΓΟΣ... 9 ΣΥΝΤΟΜΟΓΡΑΦΙΕΣ... 17 ΚΥΡΙΟΤΕΡΗ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ... 19. ΕΙΣΑΓΩΓΗ 1. Αντικείμενο και πλαίσιο της εργασίας...

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΡΟΛΟΓΟΣ... 9 ΣΥΝΤΟΜΟΓΡΑΦΙΕΣ... 17 ΚΥΡΙΟΤΕΡΗ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ... 19. ΕΙΣΑΓΩΓΗ 1. Αντικείμενο και πλαίσιο της εργασίας... ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΡΟΛΟΓΟΣ... 9 ΣΥΝΤΟΜΟΓΡΑΦΙΕΣ... 17 ΚΥΡΙΟΤΕΡΗ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ... 19 ΕΙΣΑΓΩΓΗ 1. Αντικείμενο και πλαίσιο της εργασίας... 27 ΜΕΡΟΣ ΠΡΩΤΟ ΣΤΗΝ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΤΙΚΗ ΕΝΝΟΜΗ ΤΑΞΗ Η ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΓΕΩΕΚΚΛΗΣΙΑΣΤΙΚΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. - Γενική Εισαγωγή..2. - Iστορική αναδρομή...3-4. - Περιγραφή του χώρου...5-8. - Επίλογος...9. - Βιβλιογραφία 10

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. - Γενική Εισαγωγή..2. - Iστορική αναδρομή...3-4. - Περιγραφή του χώρου...5-8. - Επίλογος...9. - Βιβλιογραφία 10 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ - Γενική Εισαγωγή..2 - Iστορική αναδρομή....3-4 - Περιγραφή του χώρου.....5-8 - Επίλογος...9 - Βιβλιογραφία 10 1 Γενική Εισαγωγή Επίσκεψη στο Επαρχιακό Μουσείο Πάφου Το Επαρχιακό Μουσείο της

Διαβάστε περισσότερα

Οι τρεις Ιεράρχες. 30 Ιανουαρίου

Οι τρεις Ιεράρχες. 30 Ιανουαρίου Οι τρεις Ιεράρχες 30 Ιανουαρίου Οι τρεις Ιεράρχες Ποίοι ήταν οι τρεις Ιεράρχες και γιατί τους τιμούμε; Με τον όρο Τρεις Ιεράρχες, αναφερόμαστε συνοπτικά στους τρεις επιφανείς Αγίους και θεολόγους, Βασίλειο

Διαβάστε περισσότερα

Κυκλαδική τέχνη και σύγχρονη αφηρημένη τέχνη

Κυκλαδική τέχνη και σύγχρονη αφηρημένη τέχνη ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΓΙΟΥ ΑΘΑΝΑΣΙΟΥ Κυκλαδική τέχνη και σύγχρονη αφηρημένη τέχνη Νάγια Οικονομίδου 2014-2015 1 Περιεχόμενα Πρόλογος...3 1. Γνωρίσματα Κυκλαδικής Τέχνης...4 Πτυόσχημα ειδώλια.5 Βιολόσχημα ειδώλια 6

Διαβάστε περισσότερα

Το ρωμαϊκό κράτος κλονίζεται

Το ρωμαϊκό κράτος κλονίζεται Ι. Η ΜΕΤΕΞΕΛΙΞΗ ΤΟΥ ΡΩΜΑΪΚΟΥ ΚΡΑΤΟΥΣ 1. Από τη Ρώμη στη Νέα Ρώμη Ας διαβάσουμε τι θα μάθουμε στο σημερινό μάθημα: Σκοπός: Σκοπός του παρόντος μαθήματος είναι να απαντήσουμε σε ένα «γιατί»: Γιατί χρειάστηκε

Διαβάστε περισσότερα

ΗΜΕΡΟΛΟΓΙΟ 2016 Εκκλησίες της Σωτήρας. Πρόγραμμα Μαθητικών Θρησκευτικών Περιηγήσεων «Συνοδοιπόροι στα ιερά προσκυνήματα του τόπου μας»

ΗΜΕΡΟΛΟΓΙΟ 2016 Εκκλησίες της Σωτήρας. Πρόγραμμα Μαθητικών Θρησκευτικών Περιηγήσεων «Συνοδοιπόροι στα ιερά προσκυνήματα του τόπου μας» ΗΜΕΡΟΛΟΓΙΟ 2016 Εκκλησίες της Σωτήρας Πρόγραμμα Μαθητικών Θρησκευτικών Περιηγήσεων «Συνοδοιπόροι στα ιερά προσκυνήματα του τόπου μας» ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ Αγία Θέκλα Βρίσκεται 7χλμ νότια από το κέντρο της Σωτήρας.

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ. Διάλεξη 7 η. Κυριάκος Κυριαζόπουλος, Επίκουρος Καθηγητής Τμήμα Νομικής ΑΠΘ

ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ. Διάλεξη 7 η. Κυριάκος Κυριαζόπουλος, Επίκουρος Καθηγητής Τμήμα Νομικής ΑΠΘ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Διάλεξη 7 η Κυριάκος Κυριαζόπουλος, Επίκουρος Καθηγητής ΑΠΘ Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative

Διαβάστε περισσότερα

3 ος Παγκύπριος Διαγωνισμός Εικαστικών Τεχνών Μέσης Γενικής Εκπαίδευσης

3 ος Παγκύπριος Διαγωνισμός Εικαστικών Τεχνών Μέσης Γενικής Εκπαίδευσης 3 ος Παγκύπριος Διαγωνισμός Εικαστικών Τεχνών Μέσης Γενικής Εκπαίδευσης Σύγχρονη Συνάντηση με την Παράδοση Ομαδική Εργασία Μνημειακού Χαρακτήρα Ομάδα 1 Γυμνάσιο Χρησιμοποιώντας την παραδοσιακή ξυλογλυπτική,

Διαβάστε περισσότερα

ΗΕΠΟΧΗΤΗΣΑΚΜΗΣ: ΑΠΟ ΤΟΝ ΤΕΡΜΑΤΙΣΜΟ ΤΗΣ ΕΙΚΟΝΟΜΑΧΙΑΣ ΩΣ ΤΟ ΣΧΙΣΜΑ ΤΩΝ ΔΥΟ ΕΚΚΛΗΣΙΩΝ 843-1054

ΗΕΠΟΧΗΤΗΣΑΚΜΗΣ: ΑΠΟ ΤΟΝ ΤΕΡΜΑΤΙΣΜΟ ΤΗΣ ΕΙΚΟΝΟΜΑΧΙΑΣ ΩΣ ΤΟ ΣΧΙΣΜΑ ΤΩΝ ΔΥΟ ΕΚΚΛΗΣΙΩΝ 843-1054 ΗΕΠΟΧΗΤΗΣΑΚΜΗΣ: ΑΠΟ ΤΟΝ ΤΕΡΜΑΤΙΣΜΟ ΤΗΣ ΕΙΚΟΝΟΜΑΧΙΑΣ ΩΣ ΤΟ ΣΧΙΣΜΑ ΤΩΝ ΔΥΟ ΕΚΚΛΗΣΙΩΝ 843-1054 Η ΕΠΟΧΗ ΤΗΣ ΑΚΜΗΣ: ΑΠΟ ΤΟΝ ΤΕΡΜΑΤΙΣΜΟ ΤΗΣ ΕΙΚΟΝΟΜΑΧΙΑΣ ΩΣ ΤΟ ΣΧΙΣΜΑ ΤΩΝ ΔΥΟ ΕΚΚΛΗΣΙΩΝ 843-1054 867 886 912 913

Διαβάστε περισσότερα

Αναζητώντας το Δέντρο της Ζωής σ ένα βυζαντινό μνημείο της Αθήνας

Αναζητώντας το Δέντρο της Ζωής σ ένα βυζαντινό μνημείο της Αθήνας ΥΠΟΥΡΓΕΊΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΎ ΚΑΙ ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΎ ΓΕΝΙΚΉ ΔΙΕΎΘΥΝΣΗ ΑΡΧΑΙΟΤΉΤΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΉΣ ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΆΣ ΔΙΕΎΘΥΝΣΗ ΜΟΥΣΕΊΩΝ/ΤΜΉΜΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΏΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΆΤΩΝ ΚΑΙ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΊΑΣ Αναζητώντας το Δέντρο της Ζωής σ ένα βυζαντινό

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣ Β εξάµηνο Β4 Αίθουσα (σε κοινά µαθήµατα µε ΕΚ Β στη Β1) ευ Τρ Τετ Πε Παρ. Ιερές Ακολουθίες. Αρχαία Ελληνικά ΙΙ. Μητροπολίτης Κίτρους Γεώργιος

ΙΣ Β εξάµηνο Β4 Αίθουσα (σε κοινά µαθήµατα µε ΕΚ Β στη Β1) ευ Τρ Τετ Πε Παρ. Ιερές Ακολουθίες. Αρχαία Ελληνικά ΙΙ. Μητροπολίτης Κίτρους Γεώργιος ΙΣ Β εξάµηνο Β4 Αίθουσα (σε κοινά µαθήµατα µε ΕΚ Β στη Β1) Αγγλικά ΙΙ Γαλλικά ΙΙ Ερµηνεία Λειτουργικών Περικοπών Καινής ιαθήκης Ιστορία των Ορθοδόξων Εκκλησιών της Βορείου, Νοτίου και Ανατολικής Ευρώπης

Διαβάστε περισσότερα

Ολοι είμαστε αδέλφια

Ολοι είμαστε αδέλφια ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ Θρησκευτικά Γ Δημοτικού (Μέρος Α ) Ολοι είμαστε αδέλφια ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ Θρησκευτικά Γ Δημοτικού Ολοι είμαστε αδέλφια (Μέρος A )

Διαβάστε περισσότερα

ΚΟΣΜΑΣ Ο ΑΙΤΩΛΟΣ. Μαρία Παντελή Γιώργος Βασιλείου

ΚΟΣΜΑΣ Ο ΑΙΤΩΛΟΣ. Μαρία Παντελή Γιώργος Βασιλείου ΚΟΣΜΑΣ Ο ΑΙΤΩΛΟΣ Μαρία Παντελή Γιώργος Βασιλείου ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ Μ. Γκιόλιας, Ο Κοσμάς ο Αιτωλός και η εποχή του, Αθήνα 1972 Ιωάννης Μενούνος, Κοσμά Αιτωλού Διδαχές, Αθήνα 1979 Αρτ. Ξανθοπούλου-Κυριακού, Ο

Διαβάστε περισσότερα

Ψηφιδωτό - Γλυπτική με ξύλο

Ψηφιδωτό - Γλυπτική με ξύλο eikastika B gym Mathiti 5:eikastika B Mathiti 10/1/08 4:10 PM Page 36 3.3. Κατασκευή ψηφιδωτού α. α. Σχεδιάζουµε την παράσταση του ψηφιδωτού σε διάφανο χαρτί, σηµειώνοντας και τα χρώµατα. β. Γυρίζουµε

Διαβάστε περισσότερα

Ιερού Παλατίου Ιππόδρομο ανακτόρου των Βλαχερνών, του ανακτόρου του Μυρελαίου σειρά καταστημάτων της Μέσης

Ιερού Παλατίου Ιππόδρομο ανακτόρου των Βλαχερνών, του ανακτόρου του Μυρελαίου σειρά καταστημάτων της Μέσης BYZANTINH TEXNH:AΡXITEKTONIKH kαι ΖΩΓΡΑΦΙΚΗ H Βυζαντινή αρχιτεκτονική και ως αναπόσπαστο τμήμα της η ζωγραφική: - Ψηφιδωτή και νωπογραφία- νοείται η τέχνη που γεννήθηκε και ήκμασε μεταξύ 4ου και 15ου αιώνα,

Διαβάστε περισσότερα

ετάρτη, 20 Αυγούστου 2008 Ενώ οι πιστοί πληθαίνουν με γοργούς ρυθμούς, το Πεκίνο κρατά χαμηλούς τόνους Ανάγκη η αγάπη

ετάρτη, 20 Αυγούστου 2008 Ενώ οι πιστοί πληθαίνουν με γοργούς ρυθμούς, το Πεκίνο κρατά χαμηλούς τόνους Ανάγκη η αγάπη ετάρτη, 20 Αυγούστου 2008 Αυξάνονται και πληθύνονται οι χριστιανοί στην Κίνα. Ενώ οι πιστοί πληθαίνουν με γοργούς ρυθμούς, το Πεκίνο κρατά χαμηλούς τόνους Ο Χάο Τσαν έχει συνηθίσει να προσεύχεται μπροστά

Διαβάστε περισσότερα

Τι σημαίνει ο όρος «βυζαντινόν»;

Τι σημαίνει ο όρος «βυζαντινόν»; Τι σημαίνει ο όρος «βυζαντινόν»; Ο όρος«βυζαντινόν» αναφέρεται στο Μεσαιωνικό κράτος που εδιοικείτο από την Κωνσταντινούπολη, τη μεγάλη πόλη των ακτών του Βοσπόρου. Οι ιστορικοί χρησιμοποιούν τον όρο αυτόν

Διαβάστε περισσότερα

Κείμενο Εκκλησίας Αρχαγγέλου Μιχαήλ στον Πεδουλά. Ελληνικά

Κείμενο Εκκλησίας Αρχαγγέλου Μιχαήλ στον Πεδουλά. Ελληνικά 1 Κείμενο Εκκλησίας Αρχαγγέλου Μιχαήλ στον Πεδουλά Ελληνικά 2 ΕΚΚΛΗΣΙΑ ΤΟΥ ΑΡΧΑΓΓΕΛΟΥ ΜΙΧΑΗΛ ΣΤΟΝ ΠΕΔΟΥΛΑ Η εκκλησία του Αρχαγγέλου Μιχαήλ που χτίστηκε πριν το 1474 είναι μονόκλιτη, ξυλόστεγη με νάρθηκα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ. Καινοτόμος επιμορφωτική δράση για το περιβάλλον και τον πολιτισμό στους Κήπους της Ιεράς Θεολογικής Σχολής της Χάλκης

ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ. Καινοτόμος επιμορφωτική δράση για το περιβάλλον και τον πολιτισμό στους Κήπους της Ιεράς Θεολογικής Σχολής της Χάλκης ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ Καινοτόμος επιμορφωτική δράση για το περιβάλλον και τον πολιτισμό στους Κήπους της Ιεράς Θεολογικής Σχολής της Χάλκης Η Ιερά Θεολογική Σχολή της Χάλκης ακολουθώντας το παράδειγμα του περιβαλλοντικά

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΤΗΡΗΣΗ ΕΘΝΟΓΡΑΦΙΚΩΝ ΚΑΙ ΛΑΟΓΡΑΦΙΚΩΝ ΣΥΛΛΟΓΩΝ

ΣΥΝΤΗΡΗΣΗ ΕΘΝΟΓΡΑΦΙΚΩΝ ΚΑΙ ΛΑΟΓΡΑΦΙΚΩΝ ΣΥΛΛΟΓΩΝ ΣΥΝΤΗΡΗΣΗ ΕΘΝΟΓΡΑΦΙΚΩΝ ΚΑΙ ΛΑΟΓΡΑΦΙΚΩΝ ΣΥΛΛΟΓΩΝ Λαογραφία Ορίζεται η επιστήμη που ασχολείται με όλες τις εκφάνσεις του λαϊκού πολιτισμού. Εξετάζει, καταγράφει και ταξινομεί όλα όσα ένας λαός κατά παράδοση

Διαβάστε περισσότερα

Εκτός από τη Ρωμαιοκαθολική Εκκλησία που γνωρίσαμε στην προηγούμενη ενότητα, υπάρχει μία ακόμα μεγάλη ομάδα Χριστιανών: οι Προτεστάντες.

Εκτός από τη Ρωμαιοκαθολική Εκκλησία που γνωρίσαμε στην προηγούμενη ενότητα, υπάρχει μία ακόμα μεγάλη ομάδα Χριστιανών: οι Προτεστάντες. Οι Προτεστάντες στην εποχή μας ΑΦΟΡΜΗΣΗ Εκτός από τη Ρωμαιοκαθολική Εκκλησία που γνωρίσαμε στην προηγούμενη ενότητα, υπάρχει μία ακόμα μεγάλη ομάδα Χριστιανών: οι Προτεστάντες. Θα μάθουμε τις βασικές αρχές

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ. Διεύθυνση αλληλογραφίας: Τμήμα Ιστορίας και Αρχαιολογίας/Φιλοσοφική Σχολή/ Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων/ Τ.Κ. 45110.

ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ. Διεύθυνση αλληλογραφίας: Τμήμα Ιστορίας και Αρχαιολογίας/Φιλοσοφική Σχολή/ Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων/ Τ.Κ. 45110. ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ Ονοματεπώνυμο: Αγγελική Παναγοπούλου Πατρώνυμο: Γεώργιος Τόπος γέννησης: Αθήνα Οικογενειακή κατάσταση: Άγαμη Θέση: Λέκτορας Γνωστικό Αντικείμενο: Βυζαντινή Ιστορία Διεύθυνση αλληλογραφίας:

Διαβάστε περισσότερα

Βυζαντινά Χρόνια. Τι έτρωγαν, Τι έπιναν Οι συνήθειες τους, Ενδυμασία

Βυζαντινά Χρόνια. Τι έτρωγαν, Τι έπιναν Οι συνήθειες τους, Ενδυμασία Βυζαντινά Χρόνια Τι έτρωγαν, Τι έπιναν Οι συνήθειες τους, Ενδυμασία Τι έτρωγαν Στη διατροφή των Βυζαντινών βασικό ρόλο είχαν το ψωμί, τα λαχανικά, τα όσπρια και τα δημητριακά που τα μαγείρευαν με διάφορους

Διαβάστε περισσότερα

Παύλεια. digitalarchive

Παύλεια. digitalarchive digitalarchive publishing by tag Γιορτή που διεξάγεται στη Βέροια προς τιμήν του Αποστόλου Παύλου. Τα γιορτάζονται κάθε Ιούνιο, στο Βήμα του Αποστόλου Παύλου, στο σημείο, δηλαδή, από όπου εκείνος μίλησε

Διαβάστε περισσότερα

Αφορμή για τη συγγραφή αυτού του άρθρου υπήρξε η ανακρίβεια

Αφορμή για τη συγγραφή αυτού του άρθρου υπήρξε η ανακρίβεια Ηγούμενος Χρυσορρογατίσσης Διονύσιος Ο ΣΤΑΥΡΟΣ ΤΟΥ ΚΡΑΤΗΜΑΤΟΥ Διόρθωση ανακρίβειας που προήλθε από παρεξήγηση Αφορμή για τη συγγραφή αυτού του άρθρου υπήρξε η ανακρίβεια που αναφέρεται στο βιβλίο της Μαρίνας

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΟΜΕΑΣ ΒΥΖΑΝΤΙΝΗΣ ΦΙΛΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΛΑΟΓΡΑΦΙΑΣ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΛΑΪΚΟΥ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΚΑΡΠΑΘΟΥ ***

ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΟΜΕΑΣ ΒΥΖΑΝΤΙΝΗΣ ΦΙΛΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΛΑΟΓΡΑΦΙΑΣ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΛΑΪΚΟΥ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΚΑΡΠΑΘΟΥ *** ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΜΗΜΑ ΦΙΛΟΛΟΓΙΑΣ ΤΟΜΕΑΣ ΒΥΖΑΝΤΙΝΗΣ ΦΙΛΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΛΑΟΓΡΑΦΙΑΣ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΛΑΪΚΟΥ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΚΑΡΠΑΘΟΥ *** ΚΑΡΠΑΘΟΣ, ΝΟΕΜΒΡΙΟΥ 20 4 ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ,

Διαβάστε περισσότερα

Το κτίριο περιγράφεται σχηµατικά από το τρίπτυχο: δοµή, µορφή, περιεχόµενο

Το κτίριο περιγράφεται σχηµατικά από το τρίπτυχο: δοµή, µορφή, περιεχόµενο Το κτίριο περιγράφεται σχηµατικά από το τρίπτυχο: δοµή, µορφή, περιεχόµενο Τύπος είναι µια επαναλαµβανόµενη αναγνωρίσιµη οργανωτική δοµή. εν έχει διαστάσεις και κλίµακα. Βρίσκεται σε διαλεκτική σχέση µε

Διαβάστε περισσότερα

ΟΝΟΜΑΣΙΑ ΙΔΡΥΜΑΤΟΣ : Εθνικόν και Καποδιαστριακόν Πανεπιστήμιον Αθηνών ΑΡ. ΠΙΣΤΩΤΙΚΩΝ ΜΟΝΑΔΩΝ ECTS ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΜΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ Α/Α

ΟΝΟΜΑΣΙΑ ΙΔΡΥΜΑΤΟΣ : Εθνικόν και Καποδιαστριακόν Πανεπιστήμιον Αθηνών ΑΡ. ΠΙΣΤΩΤΙΚΩΝ ΜΟΝΑΔΩΝ ECTS ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΜΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ Α/Α ΟΝΟΜΑΣΙΑ ΙΔΡΥΜΑΤΟΣ : Εθνικόν και Καποδιαστριακόν Πανεπιστήμιον Αθηνών ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ 2012-2013 _ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΘΕΟΛΟΓΙΑΣ ΤΗΣ ΘΕΟΛΟΓΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗΣ Α/Α ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΜΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΕΞΑΜΗΝΟ ΚΩΔΙΚΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

Εκλεκτισµός & Μοντερνίστικες Τάσεις

Εκλεκτισµός & Μοντερνίστικες Τάσεις Εκλεκτισµός & Μοντερνίστικες Τάσεις (Η άρνηση των Ιστορικων ρυθµών) Ο Ιστορισµός ένα ρεύµα που αναπτύσσεται κατά το 19ο αι και χαρακτηρίζεται από υιοθέτηση και επαναδιαπραγµάτευση γνώριµων τεχνοτροπιών

Διαβάστε περισσότερα

1.ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΑ. Μουσείο της Ακρόπολης

1.ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΑ. Μουσείο της Ακρόπολης ΠΡΟΤΥΠΟΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟΙΩΝΙ ΕΙΟΥ ΙΩΝΙ ΕΙΟΥΣΧΟΛΗΣ ΟΜΙΛΟΣ: Πάµε Μουσείο ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ: : 2013-14 14 ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: Παραράς Ι. ΗΜΙΟΥΡΓΟΙ: Καπιζιώνη Σπυριδούλα Χατζηφούντα Μαριάννα Χιώτη

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΑ: «ΙΕΡΟΡΑΠΤΗΣ» ΟΔΗΓΟΣ ΚΑΤΑΡΤΙΣΗΣ

ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΑ: «ΙΕΡΟΡΑΠΤΗΣ» ΟΔΗΓΟΣ ΚΑΤΑΡΤΙΣΗΣ ΟΔΗΓΟΣ ΚΑΤΑΡΤΙΣΗΣ ΙΕΡΟΡΑΠΤΗΣ 1 Γενικά Το επίπεδο των διπλωματούχων είναι μεταδευτεροβάθμιας επαγγελματικής εκπαίδευσης και κατάρτισης Οι απολυτήριοι τίτλοι εισαγωγής είναι ΓΕΛ, ΤΕΛ, ΕΠΛ, ΤΕΕ Β κύκλου και

Διαβάστε περισσότερα

Τμήμα Θεολογίας Α.Π.Θ. LOGO

Τμήμα Θεολογίας Α.Π.Θ. LOGO Τμήμα Θεολογίας Α.Π.Θ. LOGO Γιατί να επιλέξω το Τμήμα Θεολογίας; Τι σπουδές θα κάνω; Θα βρω μετά δουλειά; Προβληματική Προοπτικές Το Τμήμα Θεολογίας αποτελεί, μαζί με το Τμήμα Κοινωνικής και Ποιμαντικής

Διαβάστε περισσότερα

1979 Πτυχίο στην Συντήρηση Αρχαιοτήτων και Έργων Τέχνης στο τμήμα Συντήρησης Αρ/των στη Θ' Δημόσια Επαγγελματική Σχολή Αθηνών.

1979 Πτυχίο στην Συντήρηση Αρχαιοτήτων και Έργων Τέχνης στο τμήμα Συντήρησης Αρ/των στη Θ' Δημόσια Επαγγελματική Σχολή Αθηνών. BΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ ΤΣΟΥΡΑΚΗ ΚΛΕΟΠΑΤΡΑ Συντηρήτρια έργων τέχνης και αρχαιοτήτων Ζωγράφος Καθηγήτρια εφαρμογών στο τμήμα συντήρηση Αρχαιοτήτων και έργων τέχνης στο Τ.Ε.Ι/Αθηνών Κυδαντιδών 33 11851 Αθήνα

Διαβάστε περισσότερα

ΤΜΗΜΑ ΘΕΟΛΟΓΙΑΣ ΩΡΟΛΟΓΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΧΕΙΜΕΡΙΝΟΥ ΕΞΑΜΗΝΟΥ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟΥ ΕΤΟΥΣ (Έκδοση: ) - Αριθµ. Σελ.: 13

ΤΜΗΜΑ ΘΕΟΛΟΓΙΑΣ ΩΡΟΛΟΓΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΧΕΙΜΕΡΙΝΟΥ ΕΞΑΜΗΝΟΥ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟΥ ΕΤΟΥΣ (Έκδοση: ) - Αριθµ. Σελ.: 13 ΤΜΗΜΑ ΘΕΟΛΟΓΙΑΣ ΩΡΟΛΟΓΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΧΕΙΜΕΡΙΝΟΥ ΕΞΑΜΗΝΟΥ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟΥ ΕΤΟΥΣ 016-017 (Έκδοση: 07.10.16) - Αριθµ. Σελ.: 13 ΩΡΟΛΟΓΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ Α ΕΞΑΜΗΝΟΥ Κωδικός Μάθηµα Αίθουσα Ηµέρα Διδασκαλίας Διδακτικές Πληροφορίες

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ. Διάλεξη 10 η. Κυριάκος Κυριαζόπουλος, Επίκουρος Καθηγητής Τμήμα Νομικής ΑΠΘ

ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ. Διάλεξη 10 η. Κυριάκος Κυριαζόπουλος, Επίκουρος Καθηγητής Τμήμα Νομικής ΑΠΘ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Διάλεξη 10 η Κυριάκος Κυριαζόπουλος, Επίκουρος Καθηγητής ΑΠΘ Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative

Διαβάστε περισσότερα

Μόδα και ενδυμασία από τους προϊστορικούς μέχρι τους νεότερους χρόνους.

Μόδα και ενδυμασία από τους προϊστορικούς μέχρι τους νεότερους χρόνους. 1ο ΓΕΛ. ΕΛΕΥΘΕΡΙΟΥ-ΚΟΡΔΕΛΙΟΥ 2011-2012 ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΜΗΜΑ PR1 ΟΜΑΔΑ 3 Μόδα και ενδυμασία από τους προϊστορικούς μέχρι τους νεότερους χρόνους. Αρχαϊκή, Κλασσική, Ελληνιστική, Ρωμαϊκή Περίοδος

Διαβάστε περισσότερα

Β Διεθνές Συνέδριο Κυπριακής Αγιολογίας

Β Διεθνές Συνέδριο Κυπριακής Αγιολογίας Στο πλαίσιο των δραστηριοτήτων της Πολιτιστικής Ακαδημίας «Άγιος Επιφάνιος» πραγματοποιήθηκε, από τις 13-15 Φεβρουαρίου 2014, στο Μέγα Συνοδικό της Ιεράς Μητροπόλεως Κωνσταντίας στο Παραλίμνι το Β Διεθνές

Διαβάστε περισσότερα

Τμήμα Θεολογίας. Αννα Κόλτσιου Νικήτα Αναπλ. Καθηγήτρια

Τμήμα Θεολογίας. Αννα Κόλτσιου Νικήτα Αναπλ. Καθηγήτρια Τμήμα Θεολογίας Α.Π.Θ. Αννα Κόλτσιου Νικήτα Αναπλ. Καθηγήτρια ΘΕΟΛΟΓΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΜΗΜΑ ΘΕΟΛΟΓΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΠΟΙΜΑΝΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΘΕΟΛΟΓΙΑΣ Α. ΤΟΜΕΙΣ ΤΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΘΕΟΛΟΓΙΑΣ Το Τμήμα Θεολογίας της Θεολογικής

Διαβάστε περισσότερα

ΝΑΟΣ ΑΓΙΑ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗΣ

ΝΑΟΣ ΑΓΙΑ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗΣ ΝΑΟΣ ΑΓΙΑ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗΣ Στον 11 ο αιώνα χρονολογείται η αγία Αικατερίνη στην Πλάκα, κοντά στο μνημείο του Λυσικράτους. Έχει χτιστεί πάνω σε ερείπια αρχαίου ναού της Αρτέμιδος. Η στέγαση του κεντρικού τμήματος,

Διαβάστε περισσότερα

ΤΜΗΜΑ ΘΕΟΛΟΓΙΑΣ ΩΡΟΛΟΓΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΧΕΙΜΕΡΙΝΟΥ ΕΞΑΜΗΝΟΥ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟΥ ΕΤΟΥΣ (Έκδοση: ) - Αριθµ. Σελ.: 12 ΩΡΟΛΟΓΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ Α ΕΞΑΜΗΝΟΥ

ΤΜΗΜΑ ΘΕΟΛΟΓΙΑΣ ΩΡΟΛΟΓΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΧΕΙΜΕΡΙΝΟΥ ΕΞΑΜΗΝΟΥ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟΥ ΕΤΟΥΣ (Έκδοση: ) - Αριθµ. Σελ.: 12 ΩΡΟΛΟΓΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ Α ΕΞΑΜΗΝΟΥ ΤΜΗΜΑ ΘΕΟΛΟΓΙΑΣ ΩΡΟΛΟΓΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΧΕΙΜΕΡΙΝΟΥ ΕΞΑΜΗΝΟΥ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟΥ ΕΤΟΥΣ 016-017 (Έκδοση: 8.09.16) - Αριθµ. Σελ.: 1 ΩΡΟΛΟΓΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ Α ΕΞΑΜΗΝΟΥ Κωδικός Μάθηµα Αίθουσα Ηµέρα Ώρες Διδασκαλίας Διδακτικές

Διαβάστε περισσότερα

Χριστιανική Γραμματεία ΙIΙ

Χριστιανική Γραμματεία ΙIΙ Χριστιανική Γραμματεία ΙIΙ Ενότητα 2-Δ Α1-2: Υστεροβυζαντινοί θεολόγοι Αναστάσιος Γ. Μαράς, Δρ Θ. Πρόγραμμα Ιερατικών Σπουδών Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative

Διαβάστε περισσότερα

Πατρ τ ιάρχης Αλ εξα εξ νδρείας ένας από τους πέντε μεγάλους Πατέρες της Ανατολικής Εκκλησίας

Πατρ τ ιάρχης Αλ εξα εξ νδρείας ένας από τους πέντε μεγάλους Πατέρες της Ανατολικής Εκκλησίας Ο Μέγας Αθανάσιος: αγωνιστής της ορθής πίστης Πατριάρχης Αλεξανδρείας Πατριάρχης Αλεξανδρείας ένας από τους πέντε μεγάλους Πατέρες της Ανατολικής Εκκλησίας των πρώτων χριστιανικών αιώνων (Μέγας Αθανάσιος,

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΚΟΣ ΠΑΤΡΙΑΡΧΗΣ ΠΡΟΚΟΠΙΟΣ Ο ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΙΟΣ. Υπό του Περικλή Π. Παπαβασιλόπουλου

ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΚΟΣ ΠΑΤΡΙΑΡΧΗΣ ΠΡΟΚΟΠΙΟΣ Ο ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΙΟΣ. Υπό του Περικλή Π. Παπαβασιλόπουλου ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΚΟΣ ΠΑΤΡΙΑΡΧΗΣ ΠΡΟΚΟΠΙΟΣ Ο ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΙΟΣ Υπό του Περικλή Π. Παπαβασιλόπουλου Η Σίτσοβα (νυν Αλαγονία) είναι ένα από τα έξι χωριά του τέως Δήμου Αλαγονίας Τα έξι αυτά χωριά που είναι κτισμένα στις

Διαβάστε περισσότερα

Παναγία της Ασίνου Ελληνικά

Παναγία της Ασίνου Ελληνικά Παναγία της Ασίνου Ελληνικά 1 ΝΑΟΣ ΤΗΣ ΠΑΝΑΓΙΑΣ ΤΗΣ ΑΣΙΝΟΥ Ή ΤΗΣ ΠΑΝΑΓΙΑΣ ΤΗΣ ΦΟΡΒΙΩΤΙΣΣΑΣ Η καμαροσκέπαστη, με δεύτερη ξύλινη στέγη εκκλησία της Παναγίας της Ασίνου, που βρίσκεται κοντά στο χωριό Νικητάρι,

Διαβάστε περισσότερα

Εορτολογία. Ενότητα 8: Οι Εορτές των Αγίων. Γεώργιος Φίλιας Θεολογική Σχολή Τμήμα Κοινωνικής Θεολογίας

Εορτολογία. Ενότητα 8: Οι Εορτές των Αγίων. Γεώργιος Φίλιας Θεολογική Σχολή Τμήμα Κοινωνικής Θεολογίας Εορτολογία Ενότητα 8: Γεώργιος Φίλιας Θεολογική Σχολή Τμήμα Κοινωνικής Θεολογίας A) (1 από 4) Μαρτύριο Πολυκάρπου (2 ος αι.): η αρχαιότερη μαρτυρία για την καθιέρωση ετήσιου εορτασμού της μνήμης των μαρτύρων.

Διαβάστε περισσότερα

Τα προσκυνήματα του Δεκαπενταύγουστου από την Τήνο μέχρι την Αμοργό

Τα προσκυνήματα του Δεκαπενταύγουστου από την Τήνο μέχρι την Αμοργό Τα προσκυνήματα του Δεκαπενταύγουστου από την Τήνο μέχρι την Αμοργό Όπου και να βρεθεί κανείς τον Δεκαπενταύγουστο μοσχοβολά η χάρη Της. Αυτή θα σε οδηγήσει να ανάψεις ένα κερί και να γιορτάσεις μαζί Της

Διαβάστε περισσότερα

Προστατευόμενα μνημεία και χώροι, στην Υπάτη και την ευρύτερη περιοχή

Προστατευόμενα μνημεία και χώροι, στην Υπάτη και την ευρύτερη περιοχή Προστατευόμενα μνημεία και χώροι, στην Υπάτη και την ευρύτερη περιοχή Στη στήλη αυτή σας παρουσιάζουμε μνημεία και χώρους, ευρισκόμενα στην Υπάτη και την ευρύτερη περιοχή, τα οποία η Πολιτεία επισήμως

Διαβάστε περισσότερα

Ακολούθησέ με... στην Καστροπολιτεία του Μυστρά

Ακολούθησέ με... στην Καστροπολιτεία του Μυστρά Ακολούθησέ με... στην Καστροπολιτεία του Μυστρά Ακολούθησέ με... στην Καστροπολιτεία του Μυστρά Μυστράς Η καστροπολιτεία απλώνεται στις πλαγιές του φυσικά οχυρού λόφου του βυζαντινού Μυζηθρά, που έδωσε

Διαβάστε περισσότερα

Ακολούθησέ με... στην Καστροπολιτεία του Μυστρά

Ακολούθησέ με... στην Καστροπολιτεία του Μυστρά Ακολούθησέ με... στην Καστροπολιτεία του Μυστρά Ακολούθησέ με... στην Καστροπολιτεία του Μυστρά Μυστράς Η καστροπολιτεία απλώνεται στις πλαγιές του φυσικά οχυρού λόφου του βυζαντινού Μυζηθρά, που έδωσε

Διαβάστε περισσότερα

Χριστιανική και Βυζαντινή Αρχαιολογία

Χριστιανική και Βυζαντινή Αρχαιολογία Χριστιανική και Βυζαντινή Αρχαιολογία Ενότητα Ε: Μεταβυζαντινή Τέχνη (1453 αρχές 19ου αι.) Αρχιτεκτονική - Ζωγραφική. Στουφή - Πουλημένου Ιωάννα Ἐθνικὸ καὶ Καποδιστριακὸ Πανεπιστήμιο Ἀθηνῶν Τμῆμα Θεολογίας

Διαβάστε περισσότερα

ΤΜΗΜΑ ΠΟΙΜΑΝΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΘΕΟΛΟΓΙΑΣ

ΤΜΗΜΑ ΠΟΙΜΑΝΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΘΕΟΛΟΓΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΠΟΙΜΑΝΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΘΕΟΛΟΓΙΑΣ 1942 Ξεκινά η λειτουργία της Θεολογικής Σχολής Οι σπουδές με βάση το νόμο 1268/1982 και 4009/2011 διαρθρώνονται σε 8 εξάμηνα (4 χρόνια) 1983 Σύμφωνα με το νόμο

Διαβάστε περισσότερα

Μινωικός Πολιτισμός σελ. 23-28

Μινωικός Πολιτισμός σελ. 23-28 Μινωικός Πολιτισμός σελ. 23-28 Να περιγράψετε ένα μινωικό ανάκτορο; Μεγάλα Συγκροτήματα κτιρίων, Είχαν πολλές πτέρυγες-δωματίων, Διοικητικά, Οικονομικά, Θρησκευτικά και Καλλιτεχνικά κέντρα της περιοχής,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΑΔΙΑΒΑΙΝΟΝΤΑΣ ΣΤΟ ΧΩΡΟ ΚΑΙ ΣΤΟ ΧΡΟΝΟ ΤΟΥ ΒΥΖΑΝΤΙΟΥ. Πολιτιστικό πρόγραμμα με βάση την Ιστορία της Ε Δημοτικού

ΠΕΡΙΑΔΙΑΒΑΙΝΟΝΤΑΣ ΣΤΟ ΧΩΡΟ ΚΑΙ ΣΤΟ ΧΡΟΝΟ ΤΟΥ ΒΥΖΑΝΤΙΟΥ. Πολιτιστικό πρόγραμμα με βάση την Ιστορία της Ε Δημοτικού ΠΕΡΙΑΔΙΑΒΑΙΝΟΝΤΑΣ ΣΤΟ ΧΩΡΟ ΚΑΙ ΣΤΟ ΧΡΟΝΟ ΤΟΥ ΒΥΖΑΝΤΙΟΥ Πολιτιστικό πρόγραμμα με βάση την Ιστορία της Ε Δημοτικού Υπεύθυνη Εκπαιδευτικός: Χρύσα Κουράκη, Δασκάλα, Δρ. Παιδικής Λογοτεχνίας Παν/μίου Ιωαννίνων

Διαβάστε περισσότερα

Βυζαντινά και Οθωμανικά μνημεία της Μάκρης

Βυζαντινά και Οθωμανικά μνημεία της Μάκρης Βυζαντινά και Οθωμανικά μνημεία της Μάκρης Στρατηγικής σημασίας η θέση της Μάκρης / Κατοικήθηκε από την αρχαιότητα Οικισμός με διαρκή ανθρώπινη παρουσία από τα νεολιθικά χρόνια Ορατά στο κέντρο της σημερινής

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ

ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ Θρησκευτικά B Δημοτικού (Μέρος Α ) Ομορφος κόσμος ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ Θρησκευτικά Β Δημοτικού Ομορφος κόσμος (Μέρος A ) Συγγραφική ομάδα:

Διαβάστε περισσότερα

Χ Α Ι Ρ Ε Τ Ι Σ Μ Ο Σ

Χ Α Ι Ρ Ε Τ Ι Σ Μ Ο Σ Χ Α Ι Ρ Ε Τ Ι Σ Μ Ο Σ ΤΟΥ ΣΕΒΑΣΜ. ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΤΟΥ ΔΩΔΩΝΗΣ κ. ΧΡΥΣΟΣΤΟΜΟΥ, Π Ρ Ο Ε Δ Ρ Ο Υ ΤΟΥ ΣΥΝΟΔΙΚΟΥ ΓΡΑΦΕΙΟΥ ΤΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΕΩΣ ΤΩΝ ΠΡΟΣΚΥΝ. ΠΕΡΙΗΓΗΣΕΩΝ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ 22 ΝΟΕΜΒΡΙΟΥ 2012 Κυρίες και Κύριοι Σύνεδροι,

Διαβάστε περισσότερα

ΣΚΟΠΟΣ: Η σύνδεση της καλλιτεχνικής δημιουργίας με το χαρακτήρα και τη φυσιογνωμία ενός πολιτισμού.

ΣΚΟΠΟΣ: Η σύνδεση της καλλιτεχνικής δημιουργίας με το χαρακτήρα και τη φυσιογνωμία ενός πολιτισμού. ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ (file://localhost/c:/documents%20and%20settings/user/επιφάνεια%20εργασίας/κ έντρο%20εξ%20αποστάσεως%20επιμόρφωσης%20- %20Παιδαγωγικό%20Ινστιτούτο.mht) Κέντρο Εξ Αποστάσεως Επιμόρφωσης

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ. Διάλεξη 11 η. Κυριάκος Κυριαζόπουλος, Επίκουρος Καθηγητής Τμήμα Νομικής ΑΠΘ

ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ. Διάλεξη 11 η. Κυριάκος Κυριαζόπουλος, Επίκουρος Καθηγητής Τμήμα Νομικής ΑΠΘ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Διάλεξη 11 η Κυριάκος Κυριαζόπουλος, Επίκουρος Καθηγητής ΑΠΘ Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ. Διάλεξη 3 η. Κυριάκος Κυριαζόπουλος, Επίκουρος Καθηγητής Τμήμα Νομικής ΑΠΘ

ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ. Διάλεξη 3 η. Κυριάκος Κυριαζόπουλος, Επίκουρος Καθηγητής Τμήμα Νομικής ΑΠΘ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Διάλεξη 3 η Κυριάκος Κυριαζόπουλος, Επίκουρος Καθηγητής ΑΠΘ Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative

Διαβάστε περισσότερα

ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗ ΠΟΙΜΑΝΤΙΚΗ

ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗ ΠΟΙΜΑΝΤΙΚΗ ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗ ΠΟΙΜΑΝΤΙΚΗ Ενότητα 8: Ο ΘΕΣΜΟΣ ΤΩΝ ΚΑΤΗΧΗΤΙΚΩΝ ΣΧΟΛΕΙΩΝ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΜΑΡΙΑ Κ. ΚΑΡΑΜΠΕΛΙΑ Πρόγραμμα Ιερατικών Σπουδών Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΛ ΑΛΙΑΡΤΟΥ Σχ. Έτος ΟΜΑΔΑ: Κατερίνα Αραπίτσα Κατερίνα Βίτση Ειρήνη Γκραμόζι Σοφία Ντασιώτη

ΓΕΛ ΑΛΙΑΡΤΟΥ Σχ. Έτος ΟΜΑΔΑ: Κατερίνα Αραπίτσα Κατερίνα Βίτση Ειρήνη Γκραμόζι Σοφία Ντασιώτη ΓΕΛ ΑΛΙΑΡΤΟΥ Σχ. Έτος 2015-2016 ΟΜΑΔΑ: Κατερίνα Αραπίτσα Κατερίνα Βίτση Ειρήνη Γκραμόζι Σοφία Ντασιώτη Η ΑΛΕΞΑΝΔΡΕΙΑ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Η ΒΙΟΓΡΑΦΙΑ ΤΟΥ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ ΚΑΒΑΦΗ Η ΑΛΕΞΑΝΔΡΕΙΑ ΣΤΗΝ ΠΟΙΗΣΗ ΤΟΥ ΚΑΒΑΦΗ

Διαβάστε περισσότερα