ΣΧΟΛΗ ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΣΤΗΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΣΧΟΛΗ ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΣΤΗΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ"

Transcript

1 ΣΧΟΛΗ ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΣΤΗΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΕΝΗΛΙΚΩΝ ΚΑΙ ΤΡΙΤΟΒΑΘΜΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ: ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΔΥΝΑΤΟΤΗΤΑΣ ΓΙΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΚΡΙΤΙΚΟΥ ΣΤΟΧΑΣΜΟΥ ΜΕΣΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΙΣΘΗΤΙΚΗ ΕΜΠΕΙΡΙΑ ΣΕ ΕΚΠΑΙΔΕΥΟΜΕΝΟΥΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥΣ Διδακτορική Διατριβή Αναστασία Ράικου Επιβλέπων: Θανάσης Καραλής, Επίκουρος Καθηγητής Πάτρα, 2013

2 ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΕΝΗΛΙΚΩΝ ΚΑΙ ΤΡΙΤΟΒΑΘΜΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ: ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΔΥΝΑΤΟΤΗΤΑΣ ΓΙΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΚΡΙΤΙΚΟΥ ΣΤΟΧΑΣΜΟΥ ΜΕΣΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΙΣΘΗΤΙΚΗ ΕΜΠΕΙΡΙΑ ΣΕ ΕΚΠΑΙΔΕΥΟΜΕΝΟΥΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥΣ 1 Η συγκεκριμένη Διδακτορική Διατριβή πραγματοποιήθηκε με τη συγχρηματοδότηση της Ελλάδος και της Ευρωπαϊκής Ένωσης στα πλαίσια του ΗΡΑΚΛΕΙΤΟΣ ΙΙ, του ΕΠ ΕΠΕΔΒΜ του ΥΠΕΠΘ. 1

3 ΠΡΟΛΟΓΟΣ Η παρούσα διδακτορική διατριβή πραγματοποιήθηκε στον Τομέα Θεωρητικής και Εφαρμοσμένης Παιδαγωγικής του Τμήματος Επιστημών της Εκπαίδευσης και της Αγωγής στην Προσχολική Ηλικία του Πανεπιστημίου Πατρών. Ολοκληρώνοντας την εκπόνησή της αισθάνομαι την ανάγκη να αναφερθώ σε όσους στάθηκαν αρωγοί στην προσπάθειά μου, τους οποίους και θα ήθελα να ευχαριστήσω. Καταρχάς θα ήθελα να εκφράσω τις θερμές ευχαριστίες μου στον επιβλέποντα της διατριβής Επ. Καθηγητή Θανάση Καραλή, ο οποίος καθόλη τη διάρκεια αυτής της εργασίας συνέβαλε ουσιαστικά στην εκπόνησή της, με την αμέριστη συμπαράστασή του και τις γόνιμες παρατηρήσεις του. Δεν θα μπορούσα ωστόσο να παραλείψω τη συνεχή ενθάρρυνση και τις καίριες επιστημονικές συμβουλές του Καθηγητή Κώστα Ραβάνη, μέλους της τριμελούς συμβουλευτικής επιτροπής, χωρίς την υποστήριξη του οποίου δεν θα είχα καταφέρει να ολοκληρώσω τη διατριβή. Θα ήθελα επίσης να ευχαριστήσω τον Καθηγητή Λεωνίδα Σωτηρόπουλο, που ως μέλος της τριμελούς συμβουλευτικής επιτροπής συνέβαλε σε καίρια σημεία της εργασίας. Επίσης, ευχαριστίες οφείλονται στα μέλη της επταμελούς εξεταστικής επιτροπής και συγκεκριμένα στους Καθηγητές Δημήτριο Βεργίδη και Αλέξη Κόκκο, στον Αν. Καθηγητή Αντώνιο Βάο και στη Λέκτορα Μαρία Καμπεζά. 2 Ιδιαίτερα ωστόσο θα ήθελα να αναφερθώ στον Καθηγητή Αλέξη Κόκκο, το επιστημονικό έργο του οποίου αποτέλεσε πηγή έμπνευσης για εμένα, ενώ ο ίδιος είχε πάντοτε θετική διάθεση για εποικοδομητικές συζητήσεις. Μαζί με αυτόν όμως θα ήθελα να ευχαριστήσω και τα μέλη της ομάδας αυτομόρφωσης της Επιστημονικής Ένωσης Εκπαίδευσης Ενηλίκων, τα οποία μου πρόσφεραν σημαντική βοήθεια, παρέχοντάς μου συνεχώς τροφή για σκέψη κατά τη διάρκεια των συναντήσεών μας. Δεν θα μπορούσα βέβαια να παραλείψω και τις ανώνυμες για τους υπόλοιπους αλλά επώνυμες για εμένα, φοιτήτριες που έλαβαν μέρος στην ερευνητική 2

4 διαδικασία, οι οποίες με εμπιστεύθηκαν και μοιράστηκαν μαζί μου τις σκέψεις τους και τα συναισθήματά τους. Θα ήθελα ακόμη να εκφράσω τις ευχαριστίες μου στην Κλειώ Παπαγιάννη για τη φιλολογική επιμέλεια του τελικού κειμένου. Τέλος, θα ήθελα να ευχαριστήσω τους γονείς μου που στέκονταν πάντοτε πλάι μου, το σύζυγό μου για τη στήριξη που μου παρείχε και για την υπομονή που έδειξε όλα αυτά τα χρόνια και ιδιαίτερα τα παιδιά μου που ανέχθηκαν αυτό το διάστημα την ελλιπή μητρική φροντίδα. Αναστασία Ράικου,

5 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΡΟΛΟΓΟΣ... 2 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ... 4 ΠΙΝΑΚΕΣ... 6 ΣΥΝΤΟΜΟΓΡΑΦΙΕΣ... 8 ΕΙΣΑΓΩΓΗ... 9 Α : ΘΕΩΡΗΤΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ Εκπαίδευση Ενηλίκων και Τριτοβάθμια Εκπαίδευση Η μάθηση στην εκπαίδευση ενηλίκων Η προσέγγιση της μετασχηματίζουσας μάθησης Οι φοιτητές ως ενήλικοι εκπαιδευόμενοι Η σχέση εκπαίδευσης ενηλίκων και τριτοβάθμιας εκπαίδευσης Η εκπαίδευση των εκπαιδευτικών στο πανεπιστήμιο Ο Κριτικός Στοχασμός και η Τέχνη στην Εκπαίδευση Η εννοιολογική προσέγγιση του κριτικού στοχασμού Κριτικός στοχασμός και μετασχηματίζουσα μάθηση Ο ρόλος της τέχνης στην ανάπτυξη του κριτικού στοχασμού Η μετασχηματίζουσα μάθηση μέσα από την αισθητική εμπειρία Επισκόπηση Βιβλιογραφίας Β : ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΜΕΡΟΣ Πλαίσιο έρευνας Προβληματική έρευνας - Ερευνητικά ερωτήματα Σχεδιασμός ερευνητικής στρατηγικής Δυσκολίες υλοποίησης Μεθοδολογία Η έρευνα στη μετασχηματίζουσα μάθηση Ο ρόλος του ερευνητή Τριγωνοποίηση Μέσα συλλογής δεδομένων Ερωτηματολόγια Συνεντεύξεις Παρατήρηση Περιγραφή έρευνας Το 1ο στάδιο: σχεδιασμός και πιλοτική εφαρμογή

6 2.4.2 Το 2 ο στάδιο: εφαρμογή α φάσης έρευνας Το 3 ο στάδιο: εφαρμογή β φάσης έρευνας και α έλεγχος αλλαγών Το 4 ο στάδιο: β έλεγχος τελικών αλλαγών Μέθοδος ανάλυσης ευρημάτων Ανάλυση περιεχομένου Διαδικασία ανάλυσης των ποιοτικών δεδομένων Παρουσίαση των ευρημάτων της έρευνας Ανάλυση ανά φοιτήτρια Συνολική εικόνα της ομάδας Συγκριτική ανάλυση με μη μέλη της ομάδας Γ : ΣΥΖΗΤΗΣΗ ΚΑΙ ΤΕΛΙΚΑ ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ Συζήτηση και συνεκτίμηση των ευρημάτων Σύνοψη συμπερασμάτων Βιβλιογραφία Ελληνόγλωσση Ξενόγλωσση Παραρτήματα: ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Ι: ΕΝΤΥΠΑ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΙΙ: ΦΥΛΛΑ ΠΕΡΙΛΗΨΗΣ ΣΥΝΑΝΤΗΣΕΩΝ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΙΙΙ: ΣΤΑΔΙΑ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΩΝ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΙV: ΕΡΓΑ ΤΕΧΝΗΣ

7 ΠΙΝΑΚΕΣ Πίνακας 1: Φάσεις παρατήρησης του Perkins 89 Πίνακας 2: Εργαστήρια Β σταδίου 140 Πίνακας 3: Εργαστήρια Γ σταδίου 142 Πίνακας 4: Πλάνο ερευνητικής παρέμβασης 147 Πίνακας 5: Τόπος καταγωγής φοιτητριών 297 Πίνακας 6: Επίπεδο σπουδών γονιών φοιτητριών 297 Πίνακας 7: Επάγγελμα πατέρα 298 Πίνακας 8: Επάγγελμα μητέρας 298 Πίνακας 9: Σειρά επιλογής τμήματος σπουδών 299 Πίνακας 10: Κριτήρια επιλογής τμήματος σπουδών Πίνακας 11: Επίδραση κατά την επιλογή τμήματος 300 Πίνακας 12: Τρόπος παράδοσης μαθημάτων 300 Πίνακας 13: Παρακολούθηση πανεπιστημιακών μαθημάτων 300 Πίνακας 14: Αρχικό κίνητρο συμμετοχής στα εργαστήρια 301 Πίνακας 15: Οφέλη από τη συμμετοχή τους στα εργαστήρια 302 Πίνακας 16: Όφελος από τον κριτικό στοχασμό 304 Πίνακας 17: Παράγοντες διαμόρφωσης αντιλήψεων για το ρόλο 305 Πίνακας 18: Διαφοροποιήσεις αντιλήψεων φοιτητριών 309 Πίνακας 19: Μετατόπιση αντιλήψεων φοιτητριών 310 6

8 Πίνακας 20: Εμβάθυνση αντιλήψεων φοιτητριών 310 Πίνακας 21: Εμπλουτισμός αντιλήψεων φοιτητριών 311 Πίνακας 22: Διαφοροποιήσεις αντιλήψεων φοιτητριών ως προς τα θέματα 311 Πίνακας 23: Είδη παραδοχών που επεξεργάστηκαν ανά θέμα 313 Πίνακας 24: Ο ρόλος του εκπαιδευτή 318 Πίνακας 25: Αναφορές σε διαστάσεις του ρόλου του εκπαιδευτή 319 Πίνακας 26: Τα προσόντα του εκπαιδευτή 320 Πίνακας 27: Αναφορές σε προσόντα του εκπαιδευτή 321 Πίνακας 28: Ενέργειες που διευκολύνουν την εξ αποστάσεως εκπαίδευση 323 Πίνακας 29: Αναφορές σε ενέργειες που προτείνονται από τις φοιτήτριες 323 Πίνακας 30: Δυσκολίες της εξ αποστάσεως εκπαίδευσης Πίνακας 31: Αναφορές σε δυσκολίες που εντοπίζονται από τις φοιτήτριες 325 Πίνακας 32: Περιγραφή προγράμματος 329 Πίνακας 33: Στόχοι προγράμματος 330 Πίνακας 34: Διερεύνηση εκπαιδευτικών αναγκών 333 Πίνακας 35: Αναλυτικό πρόγραμμα 338 7

9 ΣΥΝΤΟΜΟΓΡΑΦΙΕΣ Α.Π. Αναλυτικό Πρόγραμμα Ε.Σ.Π.Α. Εθνικό Στρατηγικό Πλαίσιο Αναφοράς Θ.Π. Θεατρικό Παιχνίδι Π.Τ.Δ.Ε. Παιδαγωγικό Τμήμα Δημοτικής Εκπαίδευσης Τ.Ε.Ε.Α.Π.Η. Τμήμα Επιστημών της Εκπαίδευσης και της Αγωγής στην Προσχολική Ηλικία 8 8

10 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η παρούσα διατριβή έχει ως αντικείμενο τη μελέτη επιλεγμένων διαστάσεων της εκπαίδευσης των εκπαιδευτικών και συγκεκριμένα τη διερεύνηση της δυνατότητας ανάπτυξης κριτικού στοχασμού σε εκπαιδευόμενους εκπαιδευτικούς στο πλαίσιο της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης. Σκοπός είναι η μελέτη της εφαρμογής στην τριτοβάθμια εκπαίδευση μιας σύγχρονης μεθόδου η οποία στηρίζεται στη χρήση της τέχνης και προέρχεται από το χώρο της εκπαίδευσης ενηλίκων. Ένας από τους επιδιωκόμενους στόχους είναι η εξέταση της δυνατότητας εφαρμογής της, σε τυπικό εκπαιδευτικό πλαίσιο και σε εκπαιδευόμενους που διανύουν τη φάση της πρώιμης ενηλικιότητας, προκειμένου να ενισχυθεί και να προωθηθεί η ανάπτυξη του κριτικού στοχασμού. Παράλληλα, η παρούσα έρευνα στοχεύει στη διερεύνηση πιθανών αλλαγών στις παραδοχές των εκπαιδευομένων, οι οποίες συνδέονται με την εφαρμογή της μεθόδου, εστιάζοντας ιδιαίτερα στη μελέτη του βαθμού διάρκειας και ευρύτητας των αλλαγών αυτών. 9 Στο πρώτο μέρος της διατριβής αναπτύσσεται το θεωρητικό πλαίσιο της διατριβής μέσα από τρεις ενότητες. Στην πρώτη ενότητα του θεωρητικού πλαισίου μελετάται η σχέση της εκπαίδευσης ενηλίκων με την τριτοβάθμια εκπαίδευση, με στόχο τον εντοπισμό στοιχείων της θεωρίας και των πρακτικών της εκπαίδευσης ενηλίκων, τα οποία μπορούν να λειτουργήσουν ως βάση για την ανανέωση και το μετασχηματισμό των πρακτικών στο χώρο της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης. Στηριζόμενοι κυρίως στη θεωρία της μετασχηματίζουσας μάθησης, εστιάζουμε ιδιαίτερα στην ενίσχυση της εκπαίδευσης των εκπαιδευτικών, μέσα από την καλλιέργεια του κριτικού στοχασμού. Στο πρώτο κεφάλαιο περιγράφονται οι βασικές διεργασίες της μάθησης σύμφωνα με τις αρχές της εκπαίδευσης ενηλίκων, ενώ στο δεύτερο κεφάλαιο δίνεται ιδιαίτερη έμφαση στη θεωρία της μετασχηματίζουσας μάθησης. Στο τρίτο κεφάλαιο ακολουθεί εννοιολογική προσέγγιση της ενηλικιότητας και συζήτηση για την ενηλικιότητα του φοιτητή, με σκοπό να διαπιστωθεί αν μπορούν να εφαρμοστούν στην τριτοβάθμια εκπαίδευση προσεγγίσεις της εκπαίδευσης ενηλίκων. Στο τέταρτο κεφάλαιο επιχειρείται η διερεύνηση της δυνατότητας εφαρμογής προσεγγίσεων 9

11 που βασίζονται στη μετασχηματίζουσα μάθηση στο χώρο της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης. Στο πέμπτο κεφάλαιο, περιγράφεται η αναγκαιότητα επεξεργασίας και ενίσχυσης της εκπαίδευσης των εκπαιδευτικών στο πλαίσιο της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης, μέσα από την καλλιέργεια του κριτικού στοχασμού. Στη δεύτερη ενότητα του θεωρητικού πλαισίου αναλύεται ο κριτικός στοχασμός και ο ρόλος της τέχνης στην ανάπτυξη της κριτικής σκέψης κατά τη διεργασία της μάθησης, ενώ περιγράφεται η μέθοδος της «Μετασχηματίζουσας Μάθησης μέσα από την Αισθητική Εμπειρία» που προάγει τον κριτικό στοχασμό μέσα από την τέχνη. Στο πρώτο κεφάλαιο γίνεται μια απόπειρα εννοιολογικής προσέγγισης της κριτικής σκέψης, μέσω της περιγραφής των επικρατέστερων ρευμάτων, με σκοπό την κατανόηση της διεργασίας του κριτικού στοχασμού. Στο δεύτερο κεφάλαιο δίνεται ιδιαίτερη βαρύτητα στην προσέγγιση του κριτικού στοχασμού στο πλαίσιο της θεωρίας της μετασχηματίζουσας μάθησης. Στο τρίτο κεφάλαιο αναλύεται ο ρόλος της τέχνης στην ανάπτυξη του κριτικού στοχασμού και περιγράφεται η συμβολή της στην εκπαιδευτική διαδικασία. Στο τέταρτο κεφάλαιο, παρουσιάζεται η μέθοδος της μετασχηματίζουσας μάθησης μέσα από την αισθητική εμπειρία και γίνεται συζήτηση για τη συμβολή της στην εκπαίδευση των εκπαιδευτικών. 10 Το θεωρητικό μέρος της διατριβής ολοκληρώνεται με την τρίτη ενότητα που περιλαμβάνει την επισκόπηση της ελληνικής και διεθνούς βιβλιογραφίας σχετικά με την ανάπτυξη του κριτικού στοχασμού μέσα από την τέχνη στο πλαίσιο της μετασχηματίζουσας μάθησης, εστιάζοντας κυρίως στο χώρο της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης, καθώς και στις εφαρμογές της συγκεκριμένης μεθόδου. Στο δεύτερο μέρος αναπτύσσεται το ερευνητικό μέρος της διατριβής μέσα από έξι ενότητες. Στην πρώτη ενότητα γίνεται η περιγραφή του ερευνητικού πλαισίου, με την παρουσίαση των ερευνητικών ερωτημάτων και του σχεδιασμού της ερευνητικής στρατηγικής που έχει επιλεγεί. Στη δεύτερη ενότητα παρουσιάζεται η μεθοδολογική προσέγγιση στην οποία στηρίχθηκε η έρευνα, με έμφαση στην έρευνα στο χώρο της μετασχηματίζουσας μάθησης, καθώς και στο ρόλο της ερευνήτριας. Στην τρίτη ενότητα περιγράφονται τα μέσα συλλογής των δεδομένων και στην τέταρτη παρουσιάζονται τα στάδια της ερευνητικής διαδικασίας. Η πέμπτη ενότητα αναφέρεται στη μέθοδο ανάλυσης των 10

12 ευρημάτων, ενώ στην έκτη ενότητα παρουσιάζονται τα ευρήματα της έρευνας, καθώς και η ανάλυση και επεξεργασία των δεδομένων. Η διατριβή ολοκληρώνεται με το τρίτο μέρος όπου επιχειρείται συζήτηση και συνεκτίμηση των ευρημάτων της έρευνας, καθώς και η απάντηση των ερευνητικών ερωτημάτων

13 Α : ΘΕΩΡΗΤΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ Στο πρώτο μέρος της διατριβής μελετάται η σχέση της εκπαίδευσης ενηλίκων με την τριτοβάθμια εκπαίδευση, με στόχο τον εντοπισμό στοιχείων της θεωρίας και των πρακτικών της εκπαίδευσης ενηλίκων, τα οποία μπορούν να λειτουργήσουν ως βάση για την ανανέωση και το μετασχηματισμό των πρακτικών στο χώρο της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης. Στηριζόμενοι κυρίως στη θεωρία της μετασχηματίζουσας μάθησης, εστιάζουμε ιδιαίτερα στην ενίσχυση της εκπαίδευσης των εκπαιδευτικών, μέσα από την καλλιέργεια του κριτικού στοχασμού. Στη συνέχεια αναλύεται ο κριτικός στοχασμός και ο ρόλος της τέχνης στην ανάπτυξη της κριτικής σκέψης κατά την εκπαιδευτική διαδικασία, ενώ περιγράφεται η μέθοδος της «Μετασχηματίζουσας Μάθησης μέσα από την Αισθητική Εμπειρία» που προάγει τον κριτικό στοχασμό μέσα από την τέχνη. Το πρώτο μέρος της διατριβής ολοκληρώνεται με την επισκόπηση της ελληνικής και διεθνούς βιβλιογραφίας σχετικά με την ανάπτυξη του κριτικού στοχασμού μέσα από την τέχνη στο πλαίσιο της μετασχηματίζουσας μάθησης, εστιάζοντας κυρίως στο χώρο της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης, καθώς και των εφαρμογών της συγκεκριμένης μεθόδου

14 1.1 Εκπαίδευση Ενηλίκων και Τριτοβάθμια Εκπαίδευση Στην ενότητα αυτή μελετάται η σχέση της εκπαίδευσης ενηλίκων με την τριτοβάθμια εκπαίδευση, με στόχο τον εντοπισμό στοιχείων της θεωρίας και των πρακτικών της εκπαίδευσης ενηλίκων, τα οποία μπορούν να λειτουργήσουν ως βάση για την ανανέωση και το μετασχηματισμό της πρακτικής στο χώρο της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης, εστιάζοντας ιδιαίτερα στην αναβάθμιση της εκπαίδευσης των εκπαιδευτικών. Στο πρώτο κεφάλαιο περιγράφονται οι βασικές διεργασίες της μάθησης σύμφωνα με τις αρχές της εκπαίδευσης ενηλίκων, ενώ στο δεύτερο κεφάλαιο δίνεται ιδιαίτερη έμφαση στη θεωρία της μετασχηματίζουσας μάθησης. Στο τρίτο κεφάλαιο ακολουθεί εννοιολογική προσέγγιση της ενηλικιότητας και συζήτηση για την ενηλικιότητα του φοιτητή, με σκοπό να διαπιστωθεί αν μπορούν να εφαρμοστούν στην τριτοβάθμια εκπαίδευση προσεγγίσεις της εκπαίδευσης ενηλίκων. Στο τέταρτο κεφάλαιο επιχειρείται η διερεύνηση της δυνατότητας εφαρμογής προσεγγίσεων που βασίζονται στη μετασχηματίζουσα μάθηση στο χώρο της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης. Στο πέμπτο κεφάλαιο, περιγράφεται η αναγκαιότητα επεξεργασίας και ενίσχυσης της εκπαίδευσης των εκπαιδευτικών στο πλαίσιο της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης, μέσα από την καλλιέργεια του κριτικού στοχασμού

15 1.1.1 Η μάθηση στην εκπαίδευση ενηλίκων Στη σημερινή εποχή της ύστερης νεωτερικότητας η επένδυση στην εκπαίδευση νέων ερευνητών προάγει και διευρύνει τη γνώση και την επιστημονική εξέλιξη, η οποία οδηγεί σε νέα βελτίωση της τεχνολογίας και σε μεγαλύτερη παραγωγικότητα. Αναπτύσσεται επομένως μια αμφίδρομη σχέση: η εκπαίδευση οδηγεί σε επιστημονική πρόοδο και αυτή πάλι σε εκπαίδευση (Κελπανίδης & Βρυνιώτη, 2004, σ.31). Η αλληλεξάρτηση της επιστημονικής, και κατά συνέπεια και οικονομικής, προόδου με την εκπαίδευση θέτει τη δεύτερη ως πρωταγωνιστικό τομέα στη σύγχρονη κοινωνία. Από την άλλη μεριά, η συνεχής πρόοδος και αλλαγή διαμορφώνει έναν κόσμο που χαρακτηρίζεται από αβεβαιότητα. Η αβεβαιότητα επιδρά σε όλες τις πλευρές της ζωής του ανθρώπου, προσωπική, επαγγελματική, κοινωνική. Τίποτα δεν μπορεί να ερμηνευθεί με απόλυτο τρόπο, ενώ είναι πολλαπλά τα θεωρητικά πλαίσια με τα οποία μπορούμε να εξετάσουμε τα κοινωνικά και πολιτικά θέματα (Merriam, Caffarella, and Baumgartner, 2007, σ. 259). Με το ίδιο σκεπτικό, ο εαυτός μας δε θεωρείται ως ενοποιημένος και αυθεντικός αλλά πολλαπλός και συνεχώς μεταβαλλόμενος, ο οποίος βρίσκεται σε μια συνεχή δόμηση και αναδόμηση. Όπως προτείνεται από τη βιβλιογραφία, ο καλύτερος τρόπος για να διαχειριστούν οι άνθρωποι τις μεταβολές αυτές και τη ρευστότητα της ύστερης νεωτερικότητας είναι, μέσα από την εκπαίδευση (Brookfield, 1987, σ.42 Merriam, Caffarella, and Baumgartner, 2007, σσ Raikou, 2012, σ. 416). 14 Βλέπουμε, επομένως, μια γενικότερη στροφή προς την εκπαίδευση, είτε σε κοινωνικο-οικονομικό, είτε σε προσωπικό επίπεδο, με σκοπό τη διαχείριση των νέων δεδομένων και τη βελτίωση των συνθηκών διαβίωσης του ατόμου μέσα στο σύγχρονο περιβάλλον. Η διαπίστωση αυτή, κατά συνέπεια, καθιστά την εκπαίδευση ενηλίκων πεδίο διαρκώς αυξανόμενης σημασίας, επιδρώντας τόσο στη στοχοθεσία, όσο και στην υλοποίηση και αξιολόγησή της. Διάφορες προσεγγίσεις έχουν διατυπωθεί από τους μελετητές της εκπαίδευσης ενηλίκων για τη μάθηση. Παρόλες όμως τις διαφορές τους, όλες οι απόψεις συγκλίνουν 14

16 στην επιδίωξη του ανθρώπου μέσα από τη μάθηση να κατανοήσει τόσο το κοινωνικό του πλαίσιο όσο και τον εαυτό του, έτσι ώστε να μπορεί να λειτουργήσει και να ανταποκριθεί στους κοινωνικούς ρόλους αλλά και να ικανοποιήσει τα προσωπικά του ενδιαφέροντα: «η μάθηση αποτελεί συστατικό στοιχείο της ανθρώπινης υπόστασης, επειδή επιτρέπει στο άτομο να κατανοεί όσα συμβαίνουν στον κοινωνικό περίγυρο και στον ίδιο του τον εαυτό κι έτσι να προσανατολίζεται μέσα στη διαρκώς μεταβαλλόμενη πραγματικότητα. Μέσω της μάθησης μπορούμε να προσαρμοζόμαστε σε παλιούς και νέους κοινωνικούς ή επαγγελματικούς ρόλους και να δίνουμε απάντηση στις αναζητήσεις μας και στα προσωπικά μας ενδιαφέροντα» (Κόκκος, 2005, σ. 33). Ο Heron (2009) επισημαίνει τη διάκριση της απλής μάθησης από τη μάθηση ως διερεύνηση, τονίζοντας ότι η απλή μάθηση αναφέρεται στην απόκτηση γνώσης που είναι ήδη καθιερωμένη στην κουλτούρα, ενώ η απόκτηση νέας γνώσης, που κανείς άλλος δεν έχει, είναι η μάθηση ως διερεύνηση ή έρευνα. Η μάθηση ως διερεύνηση καλύπτει τη μάθηση αυτού που είναι γνωστό, αλλά εκτείνεται και πέρα από αυτό. Σύμφωνα με το συγγραφέα, η καθημερινή ζωή μπορεί να παρέχει τη δυνατότητα συνειδητής μαθησιακής διεργασίας, την οποία ονομάζει ζωή-ως-μάθηση. Πολλοί άνθρωποι όμως δε φτάνουν στο επίπεδο της ζωής-ωςμάθηση, με αποτέλεσμα η μαθησιακή διεργασία να περιορίζεται ως ατομικιστική, περιστασιακή και μη εστιασμένη για να θεωρηθεί ότι μπορεί να παγιώσει κάποιο είδος συμπαγούς πρακτικής γνώσης. Προτείνει ωστόσο ότι αν πραγματοποιείται σε συνεργασία με άλλους ανθρώπους και με κάποιον συστηματικό τρόπο, ιδιαίτερα υπό την προοπτική του ολιστικού ανθρώπου, «το εγχείρημα είναι τόσο αυθεντικό, ώστε σχεδόν σίγουρα οδηγεί σε μάθηση ως διερεύνηση» (σ. 198). Δύο κομβικά σημεία επισημαίνονται, επομένως, σε αυτό το σημείο για μια αποτελεσματική μάθηση: η συνεργατική πλευρά της και η ολιστική της προσέγγιση. Είναι αυτό που ο Jarvis επισημαίνει ότι «είναι το όλον άτομο που μαθαίνει και το άτομο μαθαίνει σε μια κοινωνική κατάσταση» (2009, σ. 43)

17 Σχετικά με τη μάθηση των ενηλίκων, υπάρχουν πολλά σημεία τα οποία θα μπορούσαν να αναφερθούν (Illeris, 2009). Σύμφωνα με την Cranton, λόγω της πολυπολοκότητας των ανθρώπινων διαφορών και της διαφορετικότητας των πλαισίων στα οποία οι άνθρωποι ζουν, εργάζονται και μαθαίνουν, είναι δύσκολο να οριστούν εξειδικευμένα χαρακτηριστικά της μάθησης των ενηλίκων. Μπορούν ωστόσο, σύμφωνα με τη συγγραφέα, να αναφερθούν ορισμένα χαρακτηριστικά μέσα από μια γενικευμένη ματιά (2006, σσ. 2-6). Καταρχάς, η μάθηση στους ενήλικους συχνά αναφέρεται ως εθελοντική, είτε πρόκειται για τυπική είτε για μη τυπική δραστηριότητα. Αυτό συμβαίνει διότι οι ενήλικοι επιθυμούν την προσωπική τους ανάπτυξη ή να καλύψουν μια επαγγελματική ή πρακτική ανάγκη, ενώ η εθελοντική συμμετοχή αναδεικνύει τη σημασία ύπαρξης ισχυρών κινήτρων και ενδιαφέροντος από την πλευρά του μανθάνοντα. Επιπλέον, η μάθηση στους ενήλικους συνήθως περιγράφεται ως αυτοκαθοριζόμενη, υπό την έννοια ότι ο μανθάνων ελέγχει τη μάθησή του σε ένα διαμορφωμένο πλαίσιο, είναι αυτόνομος, αυτο-διαχειρίζεται τις μαθησιακές του εμπειρίες και αυτομορφώνεται μέσα από την εμπλοκή του σε άτυπες, ανεξάρτητες μαθησιακές διεργασίες (Candy, 1991, ό.α. στο Cranton, 2006, σ.3). 16 Ένα άλλο χαρακτηριστικό που θεωρούν όσοι ασχολούνται με το χώρο της εκπαίδευσης ενηλίκων ότι αποτελεί αναπόσπαστο κομμάτι της μάθησης των ενηλίκων είναι ο πρακτικός τρόπος, διότι οι ενήλικοι έχουν άμεσα προβλήματα να λύσουν κι επιθυμούν την απευθείας εφαρμογή όσων μαθαίνουν στην επαγγελματική ή προσωπική ζωή τους. Συνήθως οι ενήλικοι μαθαίνουν συνεργατικά και συμμετοχικά μέσα από ομάδες, διότι η ομάδα ευνοεί τη διαμόρφωση ενός άνετου και ασφαλούς περιβάλλοντος, στοιχείο απαραίτητο για τη διευκόλυνση της μαθησιακής διεργασίας. Επιπλέον, η αλληλεπίδραση των ατόμων αποτελεί κομβικό σημείο για τη μαθησιακή διεργασία. Όπως αναφέρουν οι Watzlawick, Bavelas & Jackson, η ανθρώπινη αλληλεπίδραση είναι ένα επικοινωνιακό σύστημα, το οποίο αποτελείται από πολλά υποσυστήματα, ενώ επηρεάζεται και διαμορφώνεται από παράγοντες όπως ο χρόνος, οι σχέσεις συστήματος-υποσυστημάτων, η συνολικότητα (οι αλλαγές σε ένα μέρος επηρεάζουν το σύνολο), η ανατροφοδότηση των ατόμων και το ίδιο τελικό αποτέλεσμα ιδωμένο από διαφορετικές διαδρομές, δηλαδή ο διαφορετικός τρόπος σκέψης του κάθε ατόμου (1967, σσ ). 16

18 Σε ένα χαρακτηριστικό, πάντως, που όλοι οι θεωρητικοί του χώρου συμφωνούν και αποτελεί κοινό τόπο στη μάθηση των ενηλίκων, είναι ο πλούτος των εμπειριών και του υπόβαθρου που ο καθένας μεταφέρει μαζί του κατά τη μαθησιακή διεργασία. Ο Knowles (1980, 1990) δίνει ιδιαίτερη έμφαση στις εμπειρίες και στις αξίες που διαθέτει κάθε ενήλικος εκπαιδευόμενος, θεωρώντας ότι επιδρούν σε σημαντικό βαθμό στη μάθηση, αφού χρησιμεύουν στο να διαμορφώσουν την αυτο-εικόνα του και βοηθούν στην προσωπική του ανάπτυξη (Rogers, 1999, σσ ). Με το σκεπτικό αυτό, ως στόχος της μάθησης τίθεται η ενίσχυση της αντίληψης που έχει το άτομο για τον εαυτό του. Η αυτο-εικόνα αποτελεί άλλο ένα χαρακτηριστικό της μάθησης των ενηλίκων, ενώ, τέλος, και οι τρόποι μάθησης είναι βαρύνουσας σημασίας, ανάλογα με την προτίμηση του καθενός, χωρίς ωστόσο να αξιολογείται κάποιος τρόπος ως βέλτιστος. Μέσα από τη μαθησιακή διεργασία των ενηλίκων επιδιώκεται η κάλυψη κάποιων περιοχών μάθησης. Ο Habermas (1971) αναφέρει τρεις κύριες περιοχές μάθησης, με διαφορετικό σκοπό, λογική αναζήτησης, ορθολογικά κριτήρια και τρόπους επαλήθευσης των πεποιθήσεων. Η μία περιοχή είναι η απόκτηση τεχνικών γνώσεων, την οποία ο Mezirow (1991) αποκαλεί εργαλειακή μάθηση (instrumental knowledge), όπου στόχος της είναι ο έλεγχος και η χειραγώγηση του περιβάλλοντος ή των ανθρώπων. Ως εργαλειακή ικανότητα εννοούμε την επίτευξη βελτιωμένης απόδοσης, προσανατολισμένης σε ένα συγκεκριμένο έργο. Η δεύτερη είναι η πρακτική ή επικοινωνιακή μάθηση (communicative knowledge), η οποία στοχεύει στην κατανόηση αυτών που οι άλλοι εννοούν όταν επικοινωνούν μαζί μας (Cranton, 2006, Mezirow, 2007). Η επικοινωνιακή ικανότητα αναφέρεται στην ικανότητα του μανθάνοντος να διαπραγματεύεται τους δικούς του σκοπούς, αξίες, συναισθήματα και νοήματα και όχι απλώς να δρα σύμφωνα με τους σκοπούς, αξίες, συναισθήματα και νοήματα των άλλων. Εξετάζουμε τις ερμηνείες και τις πεποιθήσεις μας εργαλειακά, με ελέγχους υποθέσεων και εμπειρικές μετρήσεις, όταν μπορούμε, ενώ όταν δεν μπορούμε, αιτιολογούμε επικοινωνιακά μέσα από στοχαστικό διάλογο. Η τρίτη είναι η χειραφετική μάθηση (emancipatory knowledge), η οποία εξαρτάται από την ικανότητά μας να αυτο-προσδιοριζόμαστε και να αυτο-στοχαζόμαστε. Ο Mezirow την θεωρεί ως την περιοχή μετασχηματισμού, η οποία αναφέρεται τόσο στην εργαλειακή όσο και στην επικοινωνιακή μορφή μάθησης (Mezirow, 2007, 17 17

19 σσ ). Πρόκειται για τη μάθηση μέσω μιας διεργασίας κριτικής προσέγγισης του εαυτού μας και του κοινωνικού συστήματος μέσα στο οποίο ζούμε (Cranton, 2006, σ. 13). Σε σχετική συμφωνία με τις παλαιότερες απόψεις του Habermas, έχει αναπτυχθεί μια διάκριση των θεωρητικών προσεγγίσεων της εκπαίδευσης ενηλίκων από τους Foley (2000) και Lawson (1998, ό.α. στο Παπαγεωργίου, 2012, σσ ), σύμφωνα με την οποία τέσσερις είναι οι βασικές προσεγγίσεις: η λειτουργιστική, η γενική εκπαίδευση ενηλίκων, η προσωποκεντρική και η κριτική προσέγγιση. Σύμφωνα με τη λειτουργιστική προσέγγιση, η ανάγκη κάλυψης των αναγκών της παγκοσμιοποίησης και της αγοράς εργασίας θέτει ως ζητούμενο την απασχολησιμότητα και την απόκτηση ευελιξίας των ατόμων μέσα από την ανάπτυξη χρηστικών δεξιοτήτων και τη συνεχή ανανέωση των γνώσεών τους. Αυτό σημαίνει ότι το πρόγραμμα εκπαίδευσης προσαρμόζεται σε εξωτερικούς στόχους και συγκεκριμένα στις ανάγκες της οικονομίας, χωρίς περιθώριο διαπραγμάτευσης από τους εκπαιδευόμενους, αφού η γνώση θεωρείται αντικειμενική. Μια άλλη προσέγγιση αναφέρεται στη γενική εκπαίδευση ενηλίκων, η οποία στοχεύει στην καλλιέργεια των ατόμων. Ενώ και σε αυτή την περίπτωση η γνώση εκλαμβάνεται ως κάτι το αντικειμενικό, ωστόσο οι εκπαιδευόμενοι έχουν τη δυνατότητα συμμετοχής σε διάλογο μέσα στην ομάδα και διαμόρφωσης της δικής τους ερμηνείας. Σκοπός δηλαδή, είναι η κατανόηση της γνώσης και όχι η απλή μετάδοσή της. Ακόμα μεγαλύτερη έμφαση στον κάθε εκπαιδευόμενο δίνεται ωστόσο στην προσωποκεντρική προσέγγιση, όπου επίκεντρο δεν είναι το αντικείμενο μελέτης αλλά ο ίδιος ο εκπαιδευόμενος. Σε αυτή την προσέγγιση η γνώση βρίσκεται σε συνεχή αλλαγή κι επομένως, δεν έχει νόημα η μεταφορά γνώσης αλλά περισσότερη αξία έχει να μάθει κανείς πώς να μαθαίνει και να προσαρμόζεται στην αλλαγή. 18 Τέλος, η κριτική προσέγγιση θέτει ως επίκεντρο τον εκπαιδευόμενο, ως πηγή γνώσης, ενώ απορρίπτεται η αντίληψη της γνώσης ως ουδέτερη. Στόχος της είναι η ενδυνάμωση του ατόμου και η ανάπτυξη της δικής του κοσμοθεωρίας, μέσα από τον κριτικό και χειραφετικό διάλογο. Όπως και στη χειραφετική μάθηση του Habermas, τα άτομα διαμορφώνουν κάποιες παραδοχές και αντιλήψεις υπό την 18

20 επιρροή της κυρίαρχης ιδεολογίας, οι οποίες ωστόσο ενδέχεται να αποδειχθούν προβληματικές (Mezirow, 2007). Εδώ δημιουργείται η ανάγκη επανεξέτασης των παραδοχών, αξιολόγησης του πλαισίου και επαναπροσδιορισμού των αντιλήψεων του ατόμου, με τρόπο ώστε να ανταποκρίνεται στις προσωπικές του αλήθειες και στους ρόλους που αναλαμβάνει μέσα στο κοινωνικό του πλαίσιο. Σύμφωνα με τον Κόκκο, αυτό ακριβώς είναι το συστατικό στοιχείο της εκπαίδευσης ενηλίκων, δηλαδή η κριτική επαναξιολόγηση των ιδεών μας (2011, σ. 72). Σε αυτό το είδος προσέγγισης εντάσσεται η θεωρία της μετασχηματίζουσας μάθησης, την οποία θα εξετάσουμε αναλυτικότερα στη συνέχεια, διότι αποτελεί το βασικό θεωρητικό υπόβαθρο της παρούσας μελέτης. Η επιλογή της θεωρίας της μετασχηματίζουσας μάθησης στηρίχθηκε στο γεγονός ότι πρόκειται για ένα ζωντανό πλαίσιο εργασιών, με σημαντικό αριθμό δημοσιεύσεων, άρθρων και συνεδρίων. Όπως αναφέρουν οι Κόκκος & Κουλαουζίδης ((Kokkos & Koulaouzides, 2011, σ.148), από το 1991, όταν ο Mezirow παρουσίασε τις μετασχηματιστικές διαστάσεις της ενήλικης μάθησης στο πεδίο της εκπαίδευσης, έχει αναπτυχθεί σε σημαντικό βαθμό η συζήτηση γύρω από τη θεωρία αυτή. Στη Βόρεια Αμερική ήδη θεωρείται ένα κυρίαρχο πεδίο ανάπτυξης στην εκπαίδευση ενηλίκων, ενώ τα τελευταία χρόνια έχει αρχίσει να αυξάνεται το ενδιαφέρον και στην Ευρώπη, αφού εμφανίζεται ως αναδυόμενη τάση (ό.π., σ.149). 19 Μέσα από τη θεωρία της μετασχηματίζουσας μάθησης, όπως τη θεμελίωσε ο Jack Mezirow, δημιουργήθηκαν αρκετά ρεύματα, τα οποία επικεντρώνονται σε διαφορετικά σημεία, όπως στην αναζήτηση στοιχείων του εγώ (Dirx), στην κατανόηση του εαυτού και της κατάστασης στην οποία βρίσκεται το άτομο (Cranton) κ.ά. (βλ. σχετικά Mezirow, Taylor & Ass., 2009 Taylor, Cranton and Ass., 2012). Ωστόσο, συγκρίνοντας τα ρεύματα αυτά με τις βασικές αρχές του Mezirow, μπορούμε να εντοπίσουμε σημαντικές διαφορές ως προς το σκοπό που εξυπηρετεί η μετασχηματίζουσα μάθηση, το πλαίσιο στο οποίο αναπτύσσεται, καθώς και το πώς αντιλαμβάνονται τη διεργασία του κριτικού στοχασμού. Για το λόγο αυτό και για αποφυγή τυχόν συγχύσεων, θα ήταν χρήσιμο να διευκρινίσουμε ότι κάθε φορά που αναφερόμαστε στη διατριβή στη μετασχηματίζουσα μάθηση, εννοούμε τις βασικές αρχές του θεμελιωτή και όχι 19

21 κάποιο από τα ρεύματα που έχουν αναπτυχθεί τα τελευταία χρόνια 1. Άλλωστε, το μεγαλύτερο μέρος της διεθνούς βιβλιογραφίας στο οποίο και στηριζόμαστε στο πλαίσιο της παρούσας εργασίας, αναφέρεται στον πυρήνα της θεωρίας της μετασχηματίζουσας μάθησης και άρα, στο σκεπτικό του ίδιου του Mezirow (Kokkos & Koulaouzides, 2011, σ.153) Στο σημείο αυτό γίνεται μια απλή αναφορά στις διαφορές του Mezirow σε σχέση με τα ρεύματα της μετασχηματίζουσας μάθησης για διευκρινιστικούς λόγους. Περαιτέρω ανάλυση των διαφορών δεν θεωρείται σκόπιμο να γίνει στο πλαίσιο της παρούσας διατριβής διότι δεν σχετίζεται με το προς διερεύνηση αντικείμενο. 20

22 1.1.2 Η προσέγγιση της μετασχηματίζουσας μάθησης Η μετασχηματίζουσα μάθηση τα τελευταία χρόνια αποτελεί την περισσότερο ερευνώμενη και συζητούμενη θεωρία στους χώρους της εκπαίδευσης ενηλίκων. Η εμβέλεια της θεωρίας είναι σημαντική, καθώς οι εφαρμογές της ως προς τις περιοχές και τις μεθόδους στην ενήλικη μάθηση ποικίλουν (Mezirow, Taylor & Ass., 2009). Θεμελιωμένη από τον Jack Mezirow, η θεωρία αυτή αναφέρεται στον τρόπο με τον οποίο η μάθηση που εμπεριέχει κριτικό στοχασμό μπορεί να επιφέρει μετασχηματισμούς στο σύστημα αντιλήψεων των ενηλίκων (Mezirow, 2007: 43-71). Ο ίδιος ο Mezirow (2007, σ. 47) ορίζει τη μετασχηματίζουσα μάθηση ως τη «διεργασία κατά την οποία μετασχηματίζουμε δεδομένα πλαίσια αναφοράς (νοητικές συνήθειες, νοηματοδοτικές προοπτικές, νοητικά σύνολα) έτσι ώστε αυτά να γίνουν πιο περιεκτικά, πολυσχιδή, ανοικτά, συναισθηματικά έτοιμα για αλλαγή και στοχαστικά, προκειμένου να παραγάγουν πεποιθήσεις και απόψεις που θα αποδειχθούν περισσότερο αληθινές ή πιο ικανές να δικαιολογήσουν την παρώθηση σε δράση». 21 Κατά τη διαμόρφωση των απόψεών του ο Mezirow δέχθηκε επιρροές από το έργο πολλών στοχαστών. Οι βασικές ωστόσο επιδράσεις εντοπίζονται κυρίως από τις μελέτες του γερμανού φιλοσόφου Habermas, του βραζιλιάνου παιδαγωγού Freire και του αμερικανού ιστορικού της επιστήμης Kuhn (Λιντζέρης, 2010, σσ ). Συγκεκριμένα, ο Kuhn συνείσφερε στη θεμελίωση της μετασχηματίζουσας μάθησης με έννοιες όπως παράδειγμα, πλαίσιο αναφοράς και αλλαγή οπτικής. Παράλληλα, ο Mezirow έλαβε υπόψη την ιδέα της κριτικής συνειδητοποίησης του Freire και πώς αυτή μπορεί μέσα από την εκπαίδευση να βοηθήσει τα άτομα να αποκτήσουν επίγνωση της κοινωνικοπολιτισμικής κατάστασης, έτσι ώστε να σκέφτονται αυτοδύναμα αλλά και να μπορούν να αναλαμβάνουν δράση (βλ. σχετικά στο κεφάλαιο 1.2.1). 21

23 Ο Habermas συνέβαλε στη θεωρία της μετασχηματίζουσας μάθησης σε δύο σημεία. Το πρώτο αφορά στη διάκριση της μάθησης από το στοχαστή σε εργαλειακή και επικοινωνιακή. Ο Mezirow επισημαίνει ότι και τα δύο είδη μπορούν να οδηγήσουν σε μετασχηματισμό οπτικής, ο οποίος αποτελεί τη χειραφετική μάθηση (βλ. σχετικά στο κεφάλαιο 1.1.1). Ένα άλλο σημείο των αντιλήψεων του Habermas που επηρέασε τον Μezirow ήταν η έννοια του διαλόγου (discourse) όπως ανέπτυξε στην επικοινωνιακή θεωρία του. Ο διάλογος, με τις κατάλληλες συνθήκες και χωρίς εμπόδια, είναι δυνατό να βοηθήσει στην εδραίωση μιας πεποίθησης και έτσι να οδηγήσει σε βαθύτερη κατανόηση. Ο συλλογισμός του Mezirow στηρίζεται στη θέση ότι ο τρόπος με τον οποίο ερμηνεύουμε την πραγματικότητα καθορίζεται από το σύστημα αντιλήψεων που διαθέτει κάθε άνθρωπος, το πλαίσιο αναφοράς (frame of reference). Το κεντρικό ζητούμενο στην ενήλικη μάθηση είναι να βοηθάει τους εκπαιδευόμενους να επανεξετάζουν τα θεμέλια των εσφαλμένων αντιλήψεών τους και να αμφισβητούν την εγκυρότητα εκείνων που έχουν αποβεί δυσλειτουργικές, ώστε να διαμορφώνουν μια περισσότερο βιώσιμη εικόνα του κόσμου και της θέσης τους μέσα σε αυτόν (Κόκκος, 2005: 75-76). Μέσα από τη μετασχηματίζουσα μάθηση συντελείται μια ορθολογική μεταγνωστική διεργασία επανεκτίμησης των επιχειρημάτων που υποστηρίζουν προβληματικές νοηματοδοτικές οπτικές ή πλαίσια αναφοράς, συμπεριλαμβανομένων αυτών που αντιπροσωπεύουν πολιτισμικούς ή περιβαλλοντικούς παράγοντες. Είναι η διεργασία με την οποία οι ενήλικοι μαθαίνουν πώς να σκέφτονται κριτικά για τον εαυτό τους παρά να αποδέχονται παραδοχές που υποστηρίζουν μια άποψη ως δεδομένη (Mezirow, 2009, σσ ). 22 Το πλαίσιο αναφοράς αναφέρεται στη «δομή των παραδοχών και των προσδοκιών διαμέσου των οποίων ερμηνεύουμε τις εντυπώσεις που προκαλούνται από τις αισθήσεις» (Mezirow, 2007, σ. 55). Στην ουσία παρέχει το πλαίσιο νοηματοδότησης, με βάση το οποίο ερμηνεύουμε και αξιοποιούμε τις εμπειρίες που προέρχονται από το αισθητηριακό μας σύστημα, για να κατανοήσουμε τον κόσμο. Για τη διεργασία αυτή μπορεί να έχουμε επίγνωση, μπορεί και όχι. Πολλές πεποιθήσεις μας για τον εαυτό μας και τον κόσμο αποτελούν 22

Adult education Lifelong training

Adult education Lifelong training Adult education Lifelong training Information and Communication Technologies in Education K. Vassilakis / M. Kalogiannakis Οι 3 βασικές θεωρίες της εκπαίδευσης ενηλίκων 1. Η θεωρία της Μετασχηματίζουσας

Διαβάστε περισσότερα

Αυθεντικό πλαίσιο μάθησης και διδασκαλίας για ένα σχολείο που μαθαίνει. Κατερίνα Κασιμάτη Επικ. Καθηγήτρια Παιδαγωγικού Τμήματος ΑΣΠΑΙΤΕ

Αυθεντικό πλαίσιο μάθησης και διδασκαλίας για ένα σχολείο που μαθαίνει. Κατερίνα Κασιμάτη Επικ. Καθηγήτρια Παιδαγωγικού Τμήματος ΑΣΠΑΙΤΕ Αυθεντικό πλαίσιο μάθησης και διδασκαλίας για ένα σχολείο που μαθαίνει Κατερίνα Κασιμάτη Επικ. Καθηγήτρια Παιδαγωγικού Τμήματος ΑΣΠΑΙΤΕ Ορισμός αυθεντικής μάθησης Αυθεντική μάθηση είναι η μάθηση που έχει

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Νάκου Αλεξάνδρα Εισαγωγή στις Επιστήμες της Αγωγής Ο όρος ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ δημιουργεί μία αίσθηση ασάφειας αφού επιδέχεται πολλές εξηγήσεις. Υπάρχει συνεχής διάλογος και προβληματισμός ακόμα

Διαβάστε περισσότερα

DeSqual Ενότητες κατάρτισης 1. Ενδυνάμωση των εξυπηρετούμενων

DeSqual Ενότητες κατάρτισης 1. Ενδυνάμωση των εξυπηρετούμενων DeSqual Ενότητες κατάρτισης 1. Ενδυνάμωση των εξυπηρετούμενων 2 x 4 ώρες Μέτρηση και Βελτίωση Ενδυνάμωσης Ορισμός της Ενδυνάμωσης: Η ενδυνάμωση είναι η διαδικασία της αύξησης της ικανότητας των ατόμων

Διαβάστε περισσότερα

Ο Ρόλος του Κριτικού Στοχασμού στη Μάθηση και Εκπαίδευση Ενηλίκων

Ο Ρόλος του Κριτικού Στοχασμού στη Μάθηση και Εκπαίδευση Ενηλίκων ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Ο Ρόλος του Κριτικού Στοχασμού στη Μάθηση και Εκπαίδευση Ενηλίκων Ενότητα 11: Κριτικός Στοχασμός και Ενδυνάμωση Γιώργος Κ. Ζαρίφης Τμήμα

Διαβάστε περισσότερα

Παρασκευάς Λιντζέρης. Βάσει αυτών µπορούµε να συµπεράνουµε ότι η έννοια - κλειδί που υποδεικνύει την ουσία της διεργασίας της απελευθερωτικής µάθησης

Παρασκευάς Λιντζέρης. Βάσει αυτών µπορούµε να συµπεράνουµε ότι η έννοια - κλειδί που υποδεικνύει την ουσία της διεργασίας της απελευθερωτικής µάθησης Η ΙΕΡΓΑΣΙΑ ΤΗΣ ΜΕΤΑΣΧΗΜΑΤΙΖΟΥΣΑΣ ΜΑΘΗΣΗΣ 1 Παρασκευάς Λιντζέρης Η προσέγγιση του Mezirow για τη µετασχηµατίζουσα µάθηση συνδέεται στενά µε την άποψή του για τη φύση, το χαρακτήρα και τους σκοπούς της εκπαίδευσης

Διαβάστε περισσότερα

Eκπαίδευση Εκπαιδευτών Ενηλίκων & Δία Βίου Μάθηση

Eκπαίδευση Εκπαιδευτών Ενηλίκων & Δία Βίου Μάθηση Πρόγραμμα Eξ Aποστάσεως Eκπαίδευσης (E learning) Eκπαίδευση Εκπαιδευτών Ενηλίκων & Δία Βίου Μάθηση Οδηγός Σπουδών Το πρόγραμμα εξ αποστάσεως εκπαίδευσης ( e-learning ) του Πανεπιστημίου Πειραιά του Τμήματος

Διαβάστε περισσότερα

Οργανωσιακή μάθηση. Εισηγητής : Δρ. Γιάννης Χατζηκιάν

Οργανωσιακή μάθηση. Εισηγητής : Δρ. Γιάννης Χατζηκιάν Οργανωσιακή μάθηση Εισηγητής : Δρ. Γιάννης Χατζηκιάν 1 Μάθηση είναι: Η δραστηριοποίηση και κατεύθυνση δυνάμεων για την όσο το δυνα-τόν καλύτερη προσαρμογή στο φυσικό και ιστορικό περιβάλλον. Η απόκτηση

Διαβάστε περισσότερα

ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ

ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ Γιατί η Ρομποτική στην Εκπαίδευση; A) Τα παιδιά όταν σχεδιάζουν, κατασκευάζουν και προγραμματίζουν ρομπότ έχουν την ευκαιρία να μάθουν παίζοντας και να αναπτύξουν δεξιότητες Η

Διαβάστε περισσότερα

Ο Ρόλος του Κριτικού Στοχασμού στη Μάθηση και Εκπαίδευση Ενηλίκων

Ο Ρόλος του Κριτικού Στοχασμού στη Μάθηση και Εκπαίδευση Ενηλίκων ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Ο Ρόλος του Κριτικού Στοχασμού στη Μάθηση και Εκπαίδευση Ενηλίκων Ενότητα 3: Αποτίμηση της Έννοιας Νοηματοδότηση ως Λειτουργικό Μέρος

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαιδευτική Διαδικασία και Μάθηση στο Νηπιαγωγείο Ενότητα 2: Μάθηση & διδασκαλία στην προσχολική εκπαίδευση: βασικές αρχές

Εκπαιδευτική Διαδικασία και Μάθηση στο Νηπιαγωγείο Ενότητα 2: Μάθηση & διδασκαλία στην προσχολική εκπαίδευση: βασικές αρχές Εκπαιδευτική Διαδικασία και Μάθηση στο Νηπιαγωγείο Ενότητα 2: Μάθηση & διδασκαλία στην προσχολική εκπαίδευση: βασικές αρχές Διδάσκουσα: Μαρία Καμπεζά Τμήμα Επιστημών της Εκπαίδευσης και της Αγωγής στην

Διαβάστε περισσότερα

Επιμόρφωση εκπαιδευτών/τριών Επιμορφωτικών Κέντρων Υπουργείου Παιδείας και Πολιτισμού

Επιμόρφωση εκπαιδευτών/τριών Επιμορφωτικών Κέντρων Υπουργείου Παιδείας και Πολιτισμού Επιμόρφωση εκπαιδευτών/τριών Επιμορφωτικών Κέντρων Υπουργείου Παιδείας και Πολιτισμού Σάββατο, 28 Μαρτίου 2015 Λύκειο Λατσιών Αλέξανδρος Ταμπάκης Εκπαιδευτής Ε.Κ. Εισαγωγή 1. Χαρακτηριστικά ενήλικων εκπαιδευομένων

Διαβάστε περισσότερα

Πότε ένας δάσκαλος θα κρίνεται ελλιπής και πότε εξαιρετικός

Πότε ένας δάσκαλος θα κρίνεται ελλιπής και πότε εξαιρετικός Πότε ένας δάσκαλος θα κρίνεται ελλιπής και πότε εξαιρετικός Στο σχέδιο της αξιολόγησης το μεγαλύτερο μέρος (περισσότερες από 5.000 λέξεις!) καταλαμβάνεται από αναλυτικές οδηγίες για το πώς ο διδάσκων μπορεί

Διαβάστε περισσότερα

Η ΧΡΗΣΗ ΤΗΣ ΔΥΝΑΜΙΚΗΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗΣ ΓΙΑ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΤΗΣ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ: ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ

Η ΧΡΗΣΗ ΤΗΣ ΔΥΝΑΜΙΚΗΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗΣ ΓΙΑ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΤΗΣ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ: ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΠΡΟΩΘΩΝΤΑΣ ΤΗΝ ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ: ΜΙΑ ΔΥΝΑΜΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ Η ΧΡΗΣΗ ΤΗΣ ΔΥΝΑΜΙΚΗΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗΣ ΓΙΑ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΤΗΣ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ: ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ Λεωνίδας Κυριακίδης Αναστασία

Διαβάστε περισσότερα

Τεχνικές εκπαίδευσης ενηλίκων και η συμβολή τους στην υλοποίηση του έργου

Τεχνικές εκπαίδευσης ενηλίκων και η συμβολή τους στην υλοποίηση του έργου Ημερίδες Επιμόρφωσης/Ενημέρωσης για τα επιλεγέντα Στελέχη Εκπαίδευσης του ΥΠΕΠΘ στα πλαίσια του Έργου με τίτλο: «Παραγωγή βοηθητικού εκπαιδευτικού υλικού για την εισαγωγή θεμάτων σχετικά με τα φύλα στην

Διαβάστε περισσότερα

Παράρτημα Ι. Κλίμακα Διερεύνησης Προσδοκιών. Ερωτηματολόγιο Οι Προσδοκίες μου από το σεμινάριο

Παράρτημα Ι. Κλίμακα Διερεύνησης Προσδοκιών. Ερωτηματολόγιο Οι Προσδοκίες μου από το σεμινάριο Παράρτημα Ι Κλίμακα Διερεύνησης Προσδοκιών Ερωτηματολόγιο Οι Προσδοκίες μου από το σεμινάριο Σημειώστε τον βαθμό συμφωνίας ή διαφωνίας σας με τις παρακάτω προτάσεις, με βάση την επεξήγηση που ακολουθεί:

Διαβάστε περισσότερα

12 Ο ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΟΣ ΧΟΡΟΣ στην εκπαιδευση

12 Ο ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΟΣ ΧΟΡΟΣ στην εκπαιδευση προλογοσ Το βιβλίο αυτό αποτελεί καρπό πολύχρονης ενασχόλησης με τη θεωρητική μελέτη και την πρακτική εφαρμογή του παραδοσιακού χορού και γράφτηκε με την προσδοκία να καλύψει ένα κενό όσον αφορά το αντικείμενο

Διαβάστε περισσότερα

Ενίσχυση των σχέσεων και της συνεργασίας ανάμεσα στα σχολεία και στους εκπαιδευτικούς. Στηρίζεται στην ενεργητική παρουσία των συμμετεχόντων, στην

Ενίσχυση των σχέσεων και της συνεργασίας ανάμεσα στα σχολεία και στους εκπαιδευτικούς. Στηρίζεται στην ενεργητική παρουσία των συμμετεχόντων, στην Ενίσχυση των σχέσεων και της συνεργασίας ανάμεσα στα σχολεία και στους εκπαιδευτικούς. Στηρίζεται στην ενεργητική παρουσία των συμμετεχόντων, στην ανταλλαγή απόψεων και εμπειριών και στην αξιοποίηση της

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Προγράμματος. Εκπαίδευση μέσα από την Τέχνη. [Αξιολόγηση των 5 πιλοτικών τμημάτων]

Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Προγράμματος. Εκπαίδευση μέσα από την Τέχνη. [Αξιολόγηση των 5 πιλοτικών τμημάτων] Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Προγράμματος Εκπαίδευση μέσα από την Τέχνη [Αξιολόγηση των 5 πιλοτικών τμημάτων] 1. Είστε ικανοποιημένος/η από το Πρόγραμμα; Μ. Ο. απαντήσεων: 4,7 Ικανοποιήθηκαν σε απόλυτο

Διαβάστε περισσότερα

Μεταγνωστικές διεργασίες και αυτο-ρύθμιση

Μεταγνωστικές διεργασίες και αυτο-ρύθμιση Πρόλογος Tα τελευταία είκοσι περίπου χρόνια υπάρχουν δύο έννοιες που κυριαρχούν διεθνώς στο ψυχολογικό και εκπαιδευτικό λεξιλόγιο: το μεταγιγνώσκειν και η αυτο-ρυθμιζόμενη μάθηση. Παρά την ευρεία χρήση

Διαβάστε περισσότερα

Μαίρη Κουτσελίνη Τμήμα Επιστημών της Αγωγής Πανεπιστήμιο Κύπρου

Μαίρη Κουτσελίνη Τμήμα Επιστημών της Αγωγής Πανεπιστήμιο Κύπρου Μαίρη Κουτσελίνη Τμήμα Επιστημών της Αγωγής Πανεπιστήμιο Κύπρου 1 1. Η αναγκαιότητα για Έρευνα Δράσης και οι επιστημολογικές της καταβολές 2. Οι στόχοι, η μεθοδολογία και τα χαρακτηριστικά της Έρευνας

Διαβάστε περισσότερα

Γλωσσάρι Το γλωσσάρι του MATURE Ανδραγωγική Άτομα μεγαλύτερης ηλικίας Δεξιότητες Δέσμευση

Γλωσσάρι Το γλωσσάρι του MATURE Ανδραγωγική Άτομα μεγαλύτερης ηλικίας Δεξιότητες Δέσμευση Γλωσσάρι Η ομάδα MATURE διαθέτει σημαντική εμπειρία στη διαχείριση και υλοποίηση Ευρωπαϊκών προγραμμάτων και γνωρίζει ότι τα ζητήματα επικοινωνίας ενδέχεται να προκαλέσουν σύγχυση. Προκειμένου να ελαχιστοποιηθεί

Διαβάστε περισσότερα

Ο Ρόλος του Κριτικού Στοχασμού στη Μάθηση και Εκπαίδευση Ενηλίκων

Ο Ρόλος του Κριτικού Στοχασμού στη Μάθηση και Εκπαίδευση Ενηλίκων ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Ο Ρόλος του Κριτικού Στοχασμού στη Μάθηση και Εκπαίδευση Ενηλίκων Ενότητα 5: Η Έννοια της Κριτικής Συνειδητοποίησης Γιώργος Κ. Ζαρίφης

Διαβάστε περισσότερα

Χαρακτηριστικά και προϋποθέσεις αποτελεσματικής μάθησης ενηλίκων εκπαιδευομένων. Θανάσης Καραλής

Χαρακτηριστικά και προϋποθέσεις αποτελεσματικής μάθησης ενηλίκων εκπαιδευομένων. Θανάσης Καραλής Χαρακτηριστικά και προϋποθέσεις αποτελεσματικής μάθησης ενηλίκων εκπαιδευομένων Θανάσης Καραλής Ι. Θεωρητικές προσεγγίσεις Η Εκπαίδευση Ενηλίκων ως διακριτό θεσμικό και επιστημονικό πεδίο Ενήλικος και

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΕΝΗΛΙΚΩΝ, ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗ & ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗ. E-learning. Οδηγός Σπουδών

ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΕΝΗΛΙΚΩΝ, ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗ & ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗ. E-learning. Οδηγός Σπουδών ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΕΝΗΛΙΚΩΝ, ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗ & ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗ E-learning Οδηγός Σπουδών Το πρόγραμμα εξ αποστάσεως εκπαίδευσης ( e-learning ) του Πανεπιστημίου Πειραιά του Τμήματος Οικονομικής Επιστήμης, σας καλωσορίζει

Διαβάστε περισσότερα

Πρόγραμμα Μεταπτυχιακών Σπουδών MA in Education (Education Sciences) ΑΣΠΑΙΤΕ-Roehampton ΠΜΣ MA in Education (Education Sciences) Το Μεταπτυχιακό Πρόγραμμα Σπουδών στην Εκπαίδευση (Επιστήμες της Αγωγής),

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ: ΔΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ: ΔΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ: ΔΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΑΝΤΩΝΙΟΣ ΧΡ. ΜΠΟΥΡΑΣ Σκοπός του Μαθήματος Σκοπός του μαθήματος είναι η εισαγωγή στη

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαίδευση, κοινωνικός σχεδιασμός. Ρέμος Αρμάος MSc PhD, Υπεύθυνος εκπαίδευσης στελεχών ΚΕΘΕΑ

Εκπαίδευση, κοινωνικός σχεδιασμός. Ρέμος Αρμάος MSc PhD, Υπεύθυνος εκπαίδευσης στελεχών ΚΕΘΕΑ Εκπαίδευση, κοινωνικός σχεδιασμός Ρέμος Αρμάος MSc PhD, Υπεύθυνος εκπαίδευσης στελεχών ΚΕΘΕΑ armaos@kethea.gr Προτεραιότητες & βασικά μεγέθη εκπαίδευσης 2 Η ΔΒΜ αποτελεί προτεραιότητα σε διεθνές επίπεδο

Διαβάστε περισσότερα

Δημήτρης Ρώσσης, Φάνη Στυλιανίδου Ελληνογερμανική Αγωγή. http://www.creative-little-scientists.eu

Δημήτρης Ρώσσης, Φάνη Στυλιανίδου Ελληνογερμανική Αγωγή. http://www.creative-little-scientists.eu Τι έχουμε μάθει για την προώθηση της Δημιουργικότητας μέσα από τις Φυσικές Επιστήμες και τα Μαθηματικά στην Ελληνική Προσχολική και Πρώτη Σχολική Ηλικία; Ευρήματα για την εκπαίδευση στην Ελλάδα από το

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΣΤΕΛΕΧΩΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ

ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΣΤΕΛΕΧΩΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΣΤΕΛΕΧΩΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ Εσπερινά σχολεία, μια διαφορετική προσέγγιση στην εκπαιδευτική διαδικασία Δρ. ΖΑΡΚΑΔΟΥΛΑΣ ΝΙΚΟΛΑΟΣ Διευθυντής 1 ου Εσπερινού ΓΕΛ Αθηνών zarknick@hotmail.com

Διαβάστε περισσότερα

Εργαστήριο Στρατηγικής και Επιχειρηματικότητας. «Ενισχύοντας τις επιχειρηματικές προθέσεις των νέων»

Εργαστήριο Στρατηγικής και Επιχειρηματικότητας. «Ενισχύοντας τις επιχειρηματικές προθέσεις των νέων» Εργαστήριο Στρατηγικής και Επιχειρηματικότητας Κοδριγκτώνος 12, 210 8203573, 210 8203 803 http://este.dmst.aueb.gr/ «Ενισχύοντας τις επιχειρηματικές προθέσεις των νέων» ΣΚΟΠΟΣ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ Η προώθηση της

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 1 Εισαγωγή Κεφάλαιο 2 Η βάση της κατανόησης της μάθησης Κεφάλαιο 3 Οι διεργασίες και οι διαστάσεις της μάθησης

Κεφάλαιο 1 Εισαγωγή Κεφάλαιο 2 Η βάση της κατανόησης της μάθησης Κεφάλαιο 3 Οι διεργασίες και οι διαστάσεις της μάθησης ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΕΝΗΛΙΚΩΝ Knud Illeris Ο τρόπος που μαθαίνουμε Οι πολλαπλές διαστάσεις της μάθησης στην τυπική και άτυπη εκπαίδευση υποκίνηση περιεχομενο κοινωνικο πλαισιο ΠΕΡΙΕΧOΜΕΝΑ ΣΧΗΜΑΤA......................................................................10

Διαβάστε περισσότερα

Διδακτική Γλωσσικών Μαθημάτων (ΚΠΒ307)

Διδακτική Γλωσσικών Μαθημάτων (ΚΠΒ307) ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ Διδακτική Γλωσσικών Μαθημάτων (ΚΠΒ307) Ενότητα #4: Λειτουργικός και Κριτικός Γραμματισμός Διδάσκων: Κατσαρού Ελένη ΤΜΗΜΑ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

Διδάσκουσα: Δρ. Κατερίνα Αργυροπούλου

Διδάσκουσα: Δρ. Κατερίνα Αργυροπούλου Διδάσκουσα: Δρ. Κατερίνα Αργυροπούλου Είναι η εξελικτική πορεία του ατόμου αναφορικά με τον προσανατολισμό του στο χώρο της εργασίας και τις αποφάσεις του για το επάγγελμα ή τα επαγγέλματα, που επιθυμεί

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΙ ΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΙΑΤΜΗΜΑΤΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΓΙΑ ΤΗ ΜΟΡΦΩΤΙΚΗ ΑΥΤΟΤΕΛΕΙΑ ΤΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΠΑΙ ΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΙΑΤΜΗΜΑΤΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΓΙΑ ΤΗ ΜΟΡΦΩΤΙΚΗ ΑΥΤΟΤΕΛΕΙΑ ΤΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΑΙ ΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΙΑΤΜΗΜΑΤΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΓΙΑ ΤΗ ΜΟΡΦΩΤΙΚΗ ΑΥΤΟΤΕΛΕΙΑ ΤΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΤΟΝ ΙΑΛΟΓΟ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΑΙ ΕΙΑ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΜΑΘΗΤΩΝ ΠΡΟΤΑΣΗ ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΗΣ ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗΣ ΤΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ Ι. ΓΕΝΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ Η

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ. ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΩΝ ΕΝΗΛΙΚΩΝ m145

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ. ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΩΝ ΕΝΗΛΙΚΩΝ m145 ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΩΝ ΕΝΗΛΙΚΩΝ m145 Ευστράτιος Παπάνης Επίκουρος Καθηγητής Πανεπιστημίου Αιγαίου και

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ «ΒΙΤΑΜΙΝΕΣ ΓΙΑ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΕΥΕΞΙΑ»

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ «ΒΙΤΑΜΙΝΕΣ ΓΙΑ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΕΥΕΞΙΑ» ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ «ΒΙΤΑΜΙΝΕΣ ΓΙΑ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΕΥΕΞΙΑ» Σκοπός της εκπόνησης του Προγράμματος Αγωγής Υγείας ήταν Να γνωρίσουν τα παιδιά το σώμα τους και βασικές του λειτουργίες. Nα γνωρίσουν

Διαβάστε περισσότερα

14 Δυσκολίες μάθησης για την ανάπτυξη των παιδιών, αλλά και της εκπαιδευτικής πραγματικότητας. Έχουν προταθεί διάφορες θεωρίες και αιτιολογίες για τις

14 Δυσκολίες μάθησης για την ανάπτυξη των παιδιών, αλλά και της εκπαιδευτικής πραγματικότητας. Έχουν προταθεί διάφορες θεωρίες και αιτιολογίες για τις ΠΡΟΛΟΓΟΣ Οι δυσκολίες μάθησης των παιδιών συνεχίζουν να απασχολούν όλους όσοι ασχολούνται με την ανάπτυξη των παιδιών και με την εκπαίδευση. Τους εκπαιδευτικούς, οι οποίοι, μέσα στην τάξη τους, βρίσκονται

Διαβάστε περισσότερα

Διαπολιτισμική μεσολάβηση και ο ρόλος του εκπαιδευτικού. Ευγενία Αρβανίτη, ΤΕΕΑΠΗ, Πανεπιστήμιο Πατρών earvanitis@upatras.gr

Διαπολιτισμική μεσολάβηση και ο ρόλος του εκπαιδευτικού. Ευγενία Αρβανίτη, ΤΕΕΑΠΗ, Πανεπιστήμιο Πατρών earvanitis@upatras.gr Διαπολιτισμική μεσολάβηση και ο ρόλος του εκπαιδευτικού Ευγενία Αρβανίτη, ΤΕΕΑΠΗ, Πανεπιστήμιο Πατρών earvanitis@upatras.gr 1 4/30/2014 Σχολικές κοινότητες μάθησης εστιάζουν στην προσωπικότητα του μαθητή

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΑΞΗ: «ΜΟ.ΔΙ.Π» (Μονάδα Διασφάλισης Ποιότητας) του Πανεπιστημίου Μακεδονίας» Κωδικός MIS ΥΠΟΕΡΓΟ:

ΠΡΑΞΗ: «ΜΟ.ΔΙ.Π» (Μονάδα Διασφάλισης Ποιότητας) του Πανεπιστημίου Μακεδονίας» Κωδικός MIS ΥΠΟΕΡΓΟ: ΠΡΑΞΗ: «ΜΟ.ΔΙ.Π» (Μονάδα Διασφάλισης Ποιότητας) του Πανεπιστημίου Μακεδονίας» Κωδικός MIS 299516 ΥΠΟΕΡΓΟ: «ΜΟΔΙΠ του ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ» και α/α «01» ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ: «Εκπαίδευση και Δια

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΕΠΙΘΕΩΡΗΣΗ Ιούνιος 2008

ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΕΠΙΘΕΩΡΗΣΗ Ιούνιος 2008 ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΕΠΙΘΕΩΡΗΣΗ Ιούνιος 2008 Χρηματοπιστωτική εκπαίδευση: Τάσεις και προοπτικές Του Χρήστου Βλ. Γκόρτσου Επίκουρος Καθηγητής Διεθνούς Οικονομικού Δικαίου Γενικός Γραμματέας ΕΕΤ 1. Το πλαίσιο αναφοράς

Διαβάστε περισσότερα

Παρουσίαση των σκοπών και των στόχων...35. Ημερήσια πλάνα...53

Παρουσίαση των σκοπών και των στόχων...35. Ημερήσια πλάνα...53 Πίνακας Περιεχομένων Εισαγωγή... 5 Κεφάλαιο 1 Πώς μαθαίνουν τα παιδιά προσχολικής ηλικίας...11 Η Φυσική Αγωγή στην προσχολική ηλικία...14 Σχέση της Φυσικής Αγωγής με τους τομείς ανάπτυξης του παιδιού...16

Διαβάστε περισσότερα

Η προσέγγιση του γραπτού λόγου και η γραφή. Χ.Δαφέρμου

Η προσέγγιση του γραπτού λόγου και η γραφή. Χ.Δαφέρμου Η προσέγγιση του γραπτού λόγου και η γραφή Πώς μαθαίνουν τα παιδιά να μιλούν? Προσπαθώντας να επικοινωνήσουν Πώς μαθαίνουν τα παιδιά να γράφουν? Μαθαίνoυν να γράφουν γράφοντας Η γραφή λύνει προβλήματα

Διαβάστε περισσότερα

κατεύθυνση της εξάλειψης εθνοκεντρικών και άλλων αρνητικών στοιχείων που υπάρχουν στην ελληνική εκπαίδευση έτσι ώστε η εκπαίδευση να λαμβάνει υπόψη

κατεύθυνση της εξάλειψης εθνοκεντρικών και άλλων αρνητικών στοιχείων που υπάρχουν στην ελληνική εκπαίδευση έτσι ώστε η εκπαίδευση να λαμβάνει υπόψη ΕΙΣΑΓΩΓΗ Είναι γνωστό ότι, παραδοσιακά, όπως άλλα εκπαιδευτικά συστήματα έτσι και το ελληνικό στόχευαν στην καλλιέργεια και ενδυνάμωση της εθνοπολιτιστικής ταυτότητας. Αυτό κρίνεται θετικό, στο βαθμό που

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΝΟΙΑ ΚΑΙ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΕΙΦΟΡΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗ. Δρ Αραβέλλα Ζαχαρίου

ΕΝΝΟΙΑ ΚΑΙ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΕΙΦΟΡΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗ. Δρ Αραβέλλα Ζαχαρίου Η Εκπαίδευση για την Αειφόρο Ανάπτυξη ως πλαίσιο Εκπαίδευσης Νεοδιορισθέντων Εκπαιδευτικών: Ποιοτικοί Εκπαιδευτικοί για Ποιοτική Εκπαίδευση ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΕΣ/ΠΑΙΔΙ/0308(ΒΙΕ)/07 ΕΝΝΟΙΑ ΚΑΙ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ Εισαγωγή Ενεργός συμμετοχή Κοινωνική αλληλεπίδραση Δραστηριότητες που έχουν νόημα Σύνδεση των νέων πληροφοριών με τις προϋπάρχουσες γνώσεις Χρήση στρατηγικών Ανάπτυξη της αυτορρύθμισης και εσωτερική σκέψη

Διαβάστε περισσότερα

Υ.Α Γ2/6646/ Επιµόρφωση καθηγητών στο ΣΕΠ και τη Επαγγελµατική Συµβουλευτική

Υ.Α Γ2/6646/ Επιµόρφωση καθηγητών στο ΣΕΠ και τη Επαγγελµατική Συµβουλευτική Υ.Α Γ2/6646/20-11-97 Επιµόρφωση καθηγητών στο ΣΕΠ και τη Επαγγελµατική Συµβουλευτική ΥΠΕΠΘ-Γ2/6646120.Ι 1.97 Ενηµέρωση για το πρόγραµµα επιµόρφωσης Καθηγητών στο Σχολικό Επαγγελµατικό Προσανατολισµό και

Διαβάστε περισσότερα

Περιβαλλοντική Εκπαίδευση

Περιβαλλοντική Εκπαίδευση ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Ενότητα 5: Η κοινωνική διάσταση της καινοτομίας ως μοχλός της αειφορίας Αφροδίτη Παπαδάκη-Κλαυδιανού Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΑΕΙΦΟΡΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑ ΠΟΙΟΤΙΚΗΣ ΑΝΑΒΑΘΜΙΣΗΣ ΤΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ ΜΑΣ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ

ΤΟ ΑΕΙΦΟΡΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑ ΠΟΙΟΤΙΚΗΣ ΑΝΑΒΑΘΜΙΣΗΣ ΤΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ ΜΑΣ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ ΤΟ ΑΕΙΦΟΡΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑ ΠΟΙΟΤΙΚΗΣ ΑΝΑΒΑΘΜΙΣΗΣ ΤΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ ΜΑΣ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ Δρ Αραβέλλα Ζαχαρίου, Συντονίστρια ΠΕ/ΕΑΑ, ΠΙ aravella@cytanet.com.cy zachariou.a@cyearn.pi.ac.cy Ημερίδα: Πολιτικές

Διαβάστε περισσότερα

Η αξιολόγηση ως μηχανισμός ανατροφοδότησης της εκπαιδευτικής διαδικασίας

Η αξιολόγηση ως μηχανισμός ανατροφοδότησης της εκπαιδευτικής διαδικασίας Η αξιολόγηση ως μηχανισμός ανατροφοδότησης της εκπαιδευτικής διαδικασίας Δρ Ειρήνη Ροδοσθένους, ΕΜΕ Φιλολογικών Μαθημάτων Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού Αξιολόγηση του μαθητή Βασικός στόχος της αξιολόγησης

Διαβάστε περισσότερα

Ο Ρόλος του Κριτικού Στοχασμού στη Μάθηση και Εκπαίδευση Ενηλίκων

Ο Ρόλος του Κριτικού Στοχασμού στη Μάθηση και Εκπαίδευση Ενηλίκων ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Ο Ρόλος του Κριτικού Στοχασμού στη Μάθηση και Εκπαίδευση Ενηλίκων Ενότητα 10: Ο Κριτικός Στοχασμός στον Εργασιακό Χώρο Γιώργος Κ. Ζαρίφης

Διαβάστε περισσότερα

Ελένη Μοσχοβάκη Σχολική Σύμβουλος 47ης Περιφέρειας Π.Α.

Ελένη Μοσχοβάκη Σχολική Σύμβουλος 47ης Περιφέρειας Π.Α. Ελένη Μοσχοβάκη Σχολική Σύμβουλος 47ης Περιφέρειας Π.Α. Τι θα Δούμε. Γιατί αλλάζει το Αναλυτικό Πρόγραμμα Σπουδών. Παιδαγωγικό πλαίσιο του νέου Α.Π.Σ. Αρχές του νέου Α.Π.Σ. Μαθησιακές περιοχές του νέου

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΑΝΩΤΑΤΗ ΣΧΟΛΗ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΕΠΙΜΟΡΦΩΤΙΚΟΥ ΥΛΙΚΟΥ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΙΑΙΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ

ΕΝΙΑΙΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΕΝΙΑΙΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ ΙΣΧΥΕΙ ΚΑΤΑ ΤΟ ΜΕΡΟΣ ΠΟΥ ΑΦΟΡΑ ΤΟ ΛΥΚΕΙΟ ΓΙΑ ΤΗΝ ΥΠΟΧΡΕΩΤΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΙΣΧΥΟΥΝ ΤΟ ΔΕΠΠΣ

Διαβάστε περισσότερα

Υπεύθυνη Επιστημονικού Πεδίου Χρυσή Χατζηχρήστου

Υπεύθυνη Επιστημονικού Πεδίου Χρυσή Χατζηχρήστου «ΝΕΟ ΣΧΟΛΕΙΟ (Σχολείο 21 ου αιώνα) Νέο Πρόγραμμα Σπουδών, Οριζόντια Πράξη» MIS: 295450 Υποέργο 1: «Εκπόνηση Προγραμμάτων Σπουδών Πρωτοβάθμιας και Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης και οδηγών για τον εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

Δομώ - Οικοδομώ - Αναδομώ

Δομώ - Οικοδομώ - Αναδομώ Δομώ - Οικοδομώ - Αναδομώ Χριστίνα Τσακαρδάνου Εκπαιδευτικός Πανθομολογείται πως η ανάπτυξη του παιδιού ορίζεται τόσο από τα γενετικά χαρακτηριστικά του, όσο και από το πλήθος των ερεθισμάτων που δέχεται

Διαβάστε περισσότερα

Ελένη Σίππη Χαραλάμπους ΕΔΕ Παναγιώτης Κύρου ΕΔΕ

Ελένη Σίππη Χαραλάμπους ΕΔΕ Παναγιώτης Κύρου ΕΔΕ Ελένη Σίππη Χαραλάμπους ΕΔΕ Παναγιώτης Κύρου ΕΔΕ Δομή παρουσίασης Εισαγωγή Έννοια της διαφοροποιημένης διδασκαλίας Γιατί διαφοροποίηση διδασκαλίας; Θετικά αποτελέσματα από την εφαρμογή της διαφοροποιημένης

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΗΣ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΟΤΗΤΑΣ, ΚΡΙΤΙΚΗΣ ΣΚΕΨΗΣ ΚΑΙ ΣΥΝΕΡΓΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ

ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΗΣ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΟΤΗΤΑΣ, ΚΡΙΤΙΚΗΣ ΣΚΕΨΗΣ ΚΑΙ ΣΥΝΕΡΓΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΗΣ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΟΤΗΤΑΣ, ΚΡΙΤΙΚΗΣ ΣΚΕΨΗΣ ΚΑΙ ΣΥΝΕΡΓΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ Οι τρεις διαστάσεις της μάθησης Αλέξης Κόκκος Ο Knud Illeris, ο σημαντικότερος ίσως θεωρητικός της μάθησης σήμερα, στο κείμενό του «Μια

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΕΙΦΟΡΟ ΓΕΩΡΓΙΑ. Α. Κουτσούρης Γεωπονικό Παν/μιο Αθηνών koutsouris@aua.gr

ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΕΙΦΟΡΟ ΓΕΩΡΓΙΑ. Α. Κουτσούρης Γεωπονικό Παν/μιο Αθηνών koutsouris@aua.gr ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΕΙΦΟΡΟ ΓΕΩΡΓΙΑ Α. Κουτσούρης Γεωπονικό Παν/μιο Αθηνών koutsouris@aua.gr Ενδογενής ανάπτυξη αξιοποίηση των τοπικών πόρων τοπικός προσδιορισμός των αναπτυξιακών προοπτικών - στόχων τοπικός

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΑΣΠΑΙΤΕ ΕΠΑΙΚ 2013-2014 ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΔΙΔΑΣΚΩΝ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ : ΜΑΥΡΙΚΑΚΗΣ ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ «Ο ΕΝΣΤΕΡΝΙΣΜΟΣ ΤΩΝ ΑΞΙΩΝ-ΕΝΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΟ ΜΟΝΤΕΛΟ» ΣΤΑΜΑΤΑΚΗ ΜΑΡΙΑ ΤΣΕΜΕΚΙΔΟΥ ΓΕΩΡΓΙΑ ΣΥΝΤΥΧΑΚΗΣ ΜΑΝΩΛΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ ΕΡΓΟΥ ΚΑΙ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ ΣΧΟΛΕΙΟΥ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3: Παράγοντες χαρακτηριστικά αποτελεσματικού σχολείου

ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ ΕΡΓΟΥ ΚΑΙ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ ΣΧΟΛΕΙΟΥ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3: Παράγοντες χαρακτηριστικά αποτελεσματικού σχολείου ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ ΕΡΓΟΥ ΚΑΙ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ ΣΧΟΛΕΙΟΥ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3: Παράγοντες χαρακτηριστικά αποτελεσματικού σχολείου Διδάσκων: Νίκος Ανδρεαδάκης ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

α. η παροχή γενικής παιδείας, β. η καλλιέργεια των δεξιοτήτων του μαθητή και η ανάδειξη των

α. η παροχή γενικής παιδείας, β. η καλλιέργεια των δεξιοτήτων του μαθητή και η ανάδειξη των ΔΕΠΠΣ ΑΠΣ ΓΕΝΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ α. η παροχή γενικής παιδείας, β. η καλλιέργεια των δεξιοτήτων του μαθητή και η ανάδειξη των ενδιαφερόντων του, γ. η εξασφάλιση ίσων ευκαιριών και δυνατοτήτων μάθησης

Διαβάστε περισσότερα

www.themegallery.com LOGO

www.themegallery.com LOGO www.themegallery.com LOGO 1 Δομή της παρουσίασης 1 Σκοπός και στόχοι των νέων ΠΣ 2 Επιλογή των περιεχομένων & Κατανομή της ύλης 3 Ο ρόλος μαθητή - εκπαιδευτικού 4 Η ΚΠΑ στο Δημοτικό & το Γυμνάσιο 5 Η Οικιακή

Διαβάστε περισσότερα

Περιγραφή των Ικανοτή των

Περιγραφή των Ικανοτή των Περιγραφή των Ικανοτή των * Το σχέδιο αυτό χρηματοδοτήθηκε με την υποστήριξη της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Η παρούσα δημοσίευση (ανακοίνωση) δεσμεύει μόνο τον συντάκη της και η Επιτροπή δεν ευθύνεται για τυχόν

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΟ ΣΧΟΛΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΚΑΙ Η ΠΙΛΟΤΙΚΗ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΟΥ»

ΝΕΟ ΣΧΟΛΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΚΑΙ Η ΠΙΛΟΤΙΚΗ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΟΥ» «ΝΕΟ ΣΧΟΛΕΙΟ (Σχολείο 21ου αιώνα) Πιλοτική Εφαρμογή στους Άξονες Προτεραιότητας 1,2,3 - Οριζόντια Πράξη» «ΤΟ ΝΕΟ ΣΧΟΛΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΚΑΙ Η ΠΙΛΟΤΙΚΗ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΟΥ» Ενημερωτική Συνάντηση Στελεχών Διοίκησης

Διαβάστε περισσότερα

Ο Ρόλος του Κριτικού Στοχασμού στη Μάθηση και Εκπαίδευση Ενηλίκων

Ο Ρόλος του Κριτικού Στοχασμού στη Μάθηση και Εκπαίδευση Ενηλίκων ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Ο Ρόλος του Κριτικού Στοχασμού στη Μάθηση και Εκπαίδευση Ενηλίκων Ενότητα 4: Μετασχηματιστική Μάθηση Γιώργος Κ. Ζαρίφης Τμήμα Φιλοσοφίας

Διαβάστε περισσότερα

Μοντέλα Εκπαίδευσης με σκοπό τη Διδασκαλία με χρήση Ψηφιακών Τεχνολογιών

Μοντέλα Εκπαίδευσης με σκοπό τη Διδασκαλία με χρήση Ψηφιακών Τεχνολογιών 1ο Κεφάλαιο Μοντέλα Εκπαίδευσης με σκοπό τη Διδασκαλία με χρήση Ψηφιακών Τεχνολογιών Τις τελευταίες δεκαετίες, οι επιστημονικές ενώσεις, οι συνδικαλιστικοί φορείς και εκπαιδευτικοί της πράξης μέσω συνεδρίων

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΙΔΑΚΤΟΡΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΤΗΝ ΕΙΔΙΚΗ ΚΑΙ ΕΝΙΑΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΣΚΟΠΟΣ Το διδακτορικό πρόγραμμα στην Ειδική και Ενιαία Εκπαίδευση αποσκοπεί στην εμβάθυνση και κριτική

Διαβάστε περισσότερα

Ενότητα 1: Παρουσίαση μαθήματος. Διδάσκων: Βασίλης Κόμης, Καθηγητής

Ενότητα 1: Παρουσίαση μαθήματος. Διδάσκων: Βασίλης Κόμης, Καθηγητής Διδακτική της Πληροφορικής: Ερευνητικές προσεγγίσεις στη μάθηση και τη διδασκαλία Μάθημα επιλογής B εξάμηνο, Πρόγραμμα Μεταπτυχιακών Σπουδών Τμήμα Επιστημών της Εκπαίδευσης και της Αγωγής στην Προσχολική

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΜΑΘΗΤΩΝ/ΤΡΙΩΝ ΚΑΤΑ ΤΗ ΔΙΑΡΚΕΙΑ ΤΗΣ Δ/ΛΙΑΣ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ. Μανώλης Πατσαδάκης

ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΜΑΘΗΤΩΝ/ΤΡΙΩΝ ΚΑΤΑ ΤΗ ΔΙΑΡΚΕΙΑ ΤΗΣ Δ/ΛΙΑΣ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ. Μανώλης Πατσαδάκης ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΜΑΘΗΤΩΝ/ΤΡΙΩΝ ΚΑΤΑ ΤΗ ΔΙΑΡΚΕΙΑ ΤΗΣ Δ/ΛΙΑΣ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ Μανώλης Πατσαδάκης Γιατί Αξιολόγηση των Μαθητών; ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΕΠΙΛΟΓΗ Υποστηρίζει την επίτευξη των γενικών εκπ/κών στόχων της

Διαβάστε περισσότερα

888 ΧΡΟΝΙΑ. Πρόγραμμα Κοινωνικής Υπηρεσίας 2013-2014. χεν θεσσαλονίκης ΣΤΗΝ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΤΩΝ ΓΥΝΑΙΚΩΝ ΤΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ

888 ΧΡΟΝΙΑ. Πρόγραμμα Κοινωνικής Υπηρεσίας 2013-2014. χεν θεσσαλονίκης ΣΤΗΝ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΤΩΝ ΓΥΝΑΙΚΩΝ ΤΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ Πρόγραμμα Κοινωνικής Υπηρεσίας 2013-2014 888 ΧΡΟΝΙΑ ΣΤΗΝ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΤΩΝ ΓΥΝΑΙΚΩΝ ΤΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ χεν θεσσαλονίκης Μητροπόλεως 18 546 24 Θεσσαλονίκη Τηλ.: 2310-276 144 Fax: 2310 276 144 E-mail: xenthesalonikis1@windowslive.com

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Έργου στην Ειδική Αγωγή και Εκπαίδευση. Διαδικασία Αυτοαξιολόγησης στη Σχολική Μονάδα

Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Έργου στην Ειδική Αγωγή και Εκπαίδευση. Διαδικασία Αυτοαξιολόγησης στη Σχολική Μονάδα ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΚΕΝΤΡΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Έργου στην Ειδική Αγωγή και Εκπαίδευση Διαδικασία Αυτοαξιολόγησης στη Σχολική Μονάδα Σχέδια

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαίδευση Ενηλίκων: ιστορικό πλαίσιο και βασικές αρχές. Ελένη Παπαϊωάννου, Φιλόλογος, Εκπαιδεύτρια Ενηλίκων

Εκπαίδευση Ενηλίκων: ιστορικό πλαίσιο και βασικές αρχές. Ελένη Παπαϊωάννου, Φιλόλογος, Εκπαιδεύτρια Ενηλίκων Εκπαίδευση Ενηλίκων: ιστορικό πλαίσιο και βασικές αρχές Ελένη Παπαϊωάννου, Φιλόλογος, Εκπαιδεύτρια Ενηλίκων Ατζέντα Ιστορικό πλαίσιο Εκπαίδευσης Ενηλίκων Η Εκπαίδευση Ενηλίκων στο κυπριακό συγκείμενο Ποιος

Διαβάστε περισσότερα

Το παιχνίδι της χαράς

Το παιχνίδι της χαράς Ανοιχτό πρόγραμμα εκπαίδευσης Κατερίνα Πουλέα Παιδαγωγός Το παιχνίδι της χαράς Το παιχνίδι της χαράς Αετιδέων 15 & Βουτσινά Χολαργός 6944 773597 Ανοιχτό πρόγραμμα εκπαίδευσης Το Παιδαγωγικό Κέντρο Προσχολικής

Διαβάστε περισσότερα

()#µ*&+,-./ (0)1#2"345$ ()#µ'&+,4#05$ 67$4&,$

()#µ*&+,-./ (0)1#2345$ ()#µ'&+,4#05$ 67$4&,$ !"µ#$%&#' ()#µ*&+,-./ (0)1#2"345$ ()#µ'&+,4#05$ 67$4&,$ 8"4&%2#' (&91-#5$!.µ"#5-"#/ (0)1#2":4: (;7$.

Διαβάστε περισσότερα

Ψηφιακός εμπλουτισμός σχολικών εγχειριδίων: Ένα βήμα για τη νοηματοδοτημένη παιδαγωγική αξιοποίηση των ΤΠΕ

Ψηφιακός εμπλουτισμός σχολικών εγχειριδίων: Ένα βήμα για τη νοηματοδοτημένη παιδαγωγική αξιοποίηση των ΤΠΕ Ψηφιακός εμπλουτισμός σχολικών εγχειριδίων: Ένα βήμα για τη νοηματοδοτημένη παιδαγωγική αξιοποίηση των ΤΠΕ Τάσος Μικρόπουλος Συντονιστής ψηφιακού εμπλουτισμού βιβλίων Φυσικής H ψηφιακή στρατηγική για την

Διαβάστε περισσότερα

Πειραματικό εργαστήρι στη βιωματική μάθηση και στη σχολική θρησκευτική αγωγή

Πειραματικό εργαστήρι στη βιωματική μάθηση και στη σχολική θρησκευτική αγωγή Πειραματικό εργαστήρι στη βιωματική μάθηση και στη σχολική θρησκευτική αγωγή Εργαστήριο Ιστορίας και Κοινωνικών Επιστημών Πανεπιστημίου Αιγαίου Διδάσκουν: Πολύκαρπος Καραμούζης, (Πανεπιστήμιο Αιγαίου)

Διαβάστε περισσότερα

Η ΤΡΙΓΩΝΟΠΟΙΗΣΗ ΜΕΣΑ ΑΠΟ

Η ΤΡΙΓΩΝΟΠΟΙΗΣΗ ΜΕΣΑ ΑΠΟ Δρ. ΑΔΑΜΑΝΤΙΑ Κ. ΣΠΑΝΑΚΑ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ-ΣΥΜΒΟΥΛΟΣ ΕΚΠ65 Η ΤΡΙΓΩΝΟΠΟΙΗΣΗ ΜΕΣΑ ΑΠΟ ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑΤΑ Τι είναι η τριγωνοποίηση; Ποια είδη τριγωνοποίησης υπάρχουν; Πώς να επιλέξουμε το κατάλληλο είδος; Τι μας προσφέρει

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Έργου στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση. Διαδικασία Αυτοαξιολόγησης στη Σχολική Μονάδα

Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Έργου στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση. Διαδικασία Αυτοαξιολόγησης στη Σχολική Μονάδα ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΚΕΝΤΡΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Έργου στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση Διαδικασία Αυτοαξιολόγησης στη Σχολική Μονάδα Σχέδια Εκθέσεων

Διαβάστε περισσότερα

Έστω λοιπόν ότι το αντικείμενο ενδιαφέροντος είναι. Ας δούμε τι συνεπάγεται το κάθε. πριν από λίγο

Έστω λοιπόν ότι το αντικείμενο ενδιαφέροντος είναι. Ας δούμε τι συνεπάγεται το κάθε. πριν από λίγο Μορφές Εκπόνησης Ερευνητικής Εργασίας Μαρία Κουτσούμπα Έστω λοιπόν ότι το αντικείμενο ενδιαφέροντος είναι «η τηλεδιάσκεψη». Ας δούμε τι συνεπάγεται το κάθε ερευνητικό ερώτημα που θέσαμε πριν από λίγο Κουτσούμπα/Σεμινάριο

Διαβάστε περισσότερα

Γράφοντας ένα σχολικό βιβλίο για τα Μαθηματικά. Μαριάννα Τζεκάκη Αν. Καθηγήτρια Α.Π.Θ. Μ. Καλδρυμίδου Αν. Καθηγήτρια Πανεπιστημίου Ιωαννίνων

Γράφοντας ένα σχολικό βιβλίο για τα Μαθηματικά. Μαριάννα Τζεκάκη Αν. Καθηγήτρια Α.Π.Θ. Μ. Καλδρυμίδου Αν. Καθηγήτρια Πανεπιστημίου Ιωαννίνων Γράφοντας ένα σχολικό βιβλίο για τα Μαθηματικά Μαριάννα Τζεκάκη Αν. Καθηγήτρια Α.Π.Θ. Μ. Καλδρυμίδου Αν. Καθηγήτρια Πανεπιστημίου Ιωαννίνων Εισαγωγή Η χώρα μας απέκτησε Νέα Προγράμματα Σπουδών και Νέα

Διαβάστε περισσότερα

Η χρήση ενεργητικών τεχνικών στην επιμόρφωση των εκπαιδευτικών ΣΕΠ για την ενίσχυση της ενσυναίσθησης

Η χρήση ενεργητικών τεχνικών στην επιμόρφωση των εκπαιδευτικών ΣΕΠ για την ενίσχυση της ενσυναίσθησης Η χρήση ενεργητικών τεχνικών στην επιμόρφωση των εκπαιδευτικών ΣΕΠ για την ενίσχυση της ενσυναίσθησης Κατσιούλα Παναγιώτα, Εκπαιδευτικός, Σύμβουλος ΣΕΠ, ΚΕΣΥΠ Κιλκίς Σιάνου Χατζηκαμάρη Παναγιώτα, Εκπαιδευτικός,

Διαβάστε περισσότερα

Πρόγραμμα Επιμόρφωσης για τη Διδασκαλία της Νέας Ελληνικής Γλώσσας - Φάση Γ ( )

Πρόγραμμα Επιμόρφωσης για τη Διδασκαλία της Νέας Ελληνικής Γλώσσας - Φάση Γ ( ) Παιδαγωγικό Ινστιτούτο Διεύθυνση Δημοτικής Εκπαίδευσης Μάιος 2014 Πρόγραμμα Επιμόρφωσης για τη Διδασκαλία της Νέας Ελληνικής Γλώσσας - Φάση Γ (2013-2014) Κεντρική Επιμόρφωση για Διευθυντές/ντριες & Εκπαιδευτικούς

Διαβάστε περισσότερα

«ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΣ: Προσθέτει χρόνια στη ζωή αλλά και ζωή στα χρόνια»

«ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΣ: Προσθέτει χρόνια στη ζωή αλλά και ζωή στα χρόνια» «ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΣ: Προσθέτει χρόνια στη ζωή αλλά και ζωή στα χρόνια» 1 ο Γενικό Λύκειο Πάτρας Ερευνητική Εργασία Β Τάξης Σχολικού έτους 2012-2013 Ομάδα Ε Ας φανταστούμε μία στιγμή το σχολείο των ονείρων μας.

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΑΞΗ: «ΜΟ.ΔΙ.Π» (Μονάδα Διασφάλισης Ποιότητας) του Πανεπιστημίου Μακεδονίας» Κωδικός MIS ΥΠΟΕΡΓΟ:

ΠΡΑΞΗ: «ΜΟ.ΔΙ.Π» (Μονάδα Διασφάλισης Ποιότητας) του Πανεπιστημίου Μακεδονίας» Κωδικός MIS ΥΠΟΕΡΓΟ: ΠΡΑΞΗ: «ΜΟ.ΔΙ.Π» (Μονάδα Διασφάλισης Ποιότητας) του Πανεπιστημίου Μακεδονίας» Κωδικός MIS 299516 ΥΠΟΕΡΓΟ: «ΜΟΔΙΠ του ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ» και α/α «01» ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ: «Εκπαίδευση και Δια

Διαβάστε περισσότερα

Διδακτική των Φυσικών Επιστημών στην Προσχολική Εκπαίδευση

Διδακτική των Φυσικών Επιστημών στην Προσχολική Εκπαίδευση ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ Διδακτική των Φυσικών Επιστημών στην Προσχολική Εκπαίδευση Ενότητα # 1.2: Η προοπτική των βασικών αρχών της φύσης των Φυσικών Επιστημών στην επιμόρφωση των εκπαιδευτικών

Διαβάστε περισσότερα

Η ανάπτυξη θετικής αυτό-εικόνας Εισαγωγή Ορισμοί Αυτό-αντίληψη Αυτό-εκτίμηση Μηχανισμοί ενίσχυσης και προστασίας της αυτό-εκτίμησης

Η ανάπτυξη θετικής αυτό-εικόνας Εισαγωγή Ορισμοί Αυτό-αντίληψη Αυτό-εκτίμηση Μηχανισμοί ενίσχυσης και προστασίας της αυτό-εκτίμησης Η ανάπτυξη θετικής αυτό-εικόνας Εισαγωγή Ο εαυτός ως αντικείμενο συνειδητής σκέψης αποτελεί κεντρικό θέμα διερεύνησης από διάφορους επιστημονικούς κλάδους. Η άποψη που έχουμε για τον εαυτό μας και τις

Διαβάστε περισσότερα

Σχόλια σε Κεφάλαιο από το βιβλίο «Κοινωνική και Πολιτική Αγωγή» της ΣΤ' Δημοτικού

Σχόλια σε Κεφάλαιο από το βιβλίο «Κοινωνική και Πολιτική Αγωγή» της ΣΤ' Δημοτικού Σχόλια σε Κεφάλαιο από το βιβλίο «Κοινωνική και Πολιτική Αγωγή» της ΣΤ' Δημοτικού Μ. Χρήστου Στο Δημοτικό Σχολείο, τα σχολικά εγχειρίδια που χρησιμοποιούνται τα τελευταία χρόνια είναι εμπλουτισμένα με

Διαβάστε περισσότερα

Η ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΗΣ ΠΡΟΣΩΠΟΚΕΝΤΡΙΚΗΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗΣ

Η ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΗΣ ΠΡΟΣΩΠΟΚΕΝΤΡΙΚΗΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗΣ Η ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΗΣ ΠΡΟΣΩΠΟΚΕΝΤΡΙΚΗΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗΣ ΣΕ ΤΑΞΕΙΣ ΜΕ ΠΟΛΥΜΟΡΦΟ ΜΑΘΗΤΙΚΟ ΔΥΝΑΜΙΚΟ Η υφιστάμενη κατάσταση καταπίεση από τον κοινωνικό τους περίγυρο απαιτήσεις του σχολικού περιβάλλοντος Όλο και περισσότεροι

Διαβάστε περισσότερα

Δίκτυο ΜΕΣΟΓΕΙΟΣ SOS Μαμάη 3, 104 40 Αθήνα. Τηλ- Fax. 210 8228795 E-mail:schools@medsos.gr www.medsos.gr www.climateactions.gr

Δίκτυο ΜΕΣΟΓΕΙΟΣ SOS Μαμάη 3, 104 40 Αθήνα. Τηλ- Fax. 210 8228795 E-mail:schools@medsos.gr www.medsos.gr www.climateactions.gr Δίκτυο ΜΕΣΟΓΕΙΟΣ SOS Μαμάη 3, 104 40 Αθήνα. Τηλ- Fax. 210 8228795 E-mail:schools@medsos.gr www.medsos.gr www.climateactions.gr Εισαγωγή Η αλλαγή του κλίματος αποτελεί στις μέρες μας ένα αδιαμφισβήτητο

Διαβάστε περισσότερα

Τα Διδακτικά Σενάρια και οι Προδιαγραφές τους. του Σταύρου Κοκκαλίδη. Μαθηματικού

Τα Διδακτικά Σενάρια και οι Προδιαγραφές τους. του Σταύρου Κοκκαλίδη. Μαθηματικού Τα Διδακτικά Σενάρια και οι Προδιαγραφές τους του Σταύρου Κοκκαλίδη Μαθηματικού Διευθυντή του Γυμνασίου Αρχαγγέλου Ρόδου-Εκπαιδευτή Στα προγράμματα Β Επιπέδου στις ΤΠΕ Ορισμός της έννοιας του σεναρίου.

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. Πρόλογος 13 Εισαγωγή 17. ΠΡΩΤΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ: Ταυτότητα και επαγγελµατική ταυτότητα του εκπαιδευτικού 31

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. Πρόλογος 13 Εισαγωγή 17. ΠΡΩΤΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ: Ταυτότητα και επαγγελµατική ταυτότητα του εκπαιδευτικού 31 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Πρόλογος 13 Εισαγωγή 17 ΜΕΡΟΣ ΠΡΩΤΟ: Θεωρητική προσέγγιση & κεντρικές έννοιες ΠΡΩΤΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ: Ταυτότητα και επαγγελµατική ταυτότητα του εκπαιδευτικού 31 1.1. Προσεγγίσεις στην έννοια και τις

Διαβάστε περισσότερα

Διάταξη Θεματικής Ενότητας ΕΠΑ71Κ / Διαχείριση αλλαγής, σχολική αποτελεσματικότητα και στρατηγικός σχεδιασμός

Διάταξη Θεματικής Ενότητας ΕΠΑ71Κ / Διαχείριση αλλαγής, σχολική αποτελεσματικότητα και στρατηγικός σχεδιασμός Διάταξη Θεματικής Ενότητας ΕΠΑ71Κ / Διαχείριση αλλαγής, σχολική αποτελεσματικότητα και στρατηγικός σχεδιασμός Σχολή ΣΑΚΕ Σχολή Ανθρωπιστικών και Κοινωνικών Επιστημών Πρόγραμμα Σπουδών ΕΠΑ Επιστήμες της

Διαβάστε περισσότερα

Η ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΤΗΣ ΝΕΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΚΕΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ

Η ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΤΗΣ ΝΕΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΚΕΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ Η ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΤΗΣ ΝΕΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΚΕΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ Δρ Ειρήνη Ροδοσθένους, Λειτουργός Π.Ι. ΔΙΑΠΙΣΤΩΣΕΙΣ Επικοινωνιακή διδασκαλία της γλώσσας: η ίδια η γλώσσα συνιστά και ορίζεται ως κοινωνική

Διαβάστε περισσότερα

ΣΠΟΥΔΩΝ 2010 ΟΔΗΓΟΣ ΤΑΧΥΡΥΘΜΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΑ ΠΡΟΣΩΠΙΚΗΣ & ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ

ΣΠΟΥΔΩΝ 2010 ΟΔΗΓΟΣ ΤΑΧΥΡΥΘΜΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΑ ΠΡΟΣΩΠΙΚΗΣ & ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ 2010 10-2011 ΤΑΧΥΡΥΘΜΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΑ ΠΡΟΣΩΠΙΚΗΣ & ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΙΔΡΥΜΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ Το Ανοικτό Ίδρυμα Εκπαίδευσης είναι ένα σύγχρονο εκπαιδευτήριο προσανατολισμένο στην

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολόγηση του διδακτικού έργου και του μαθητή: πρακτική προσέγγιση από την μεριά του επαγγελματία εκπαιδευτικού

Αξιολόγηση του διδακτικού έργου και του μαθητή: πρακτική προσέγγιση από την μεριά του επαγγελματία εκπαιδευτικού Σαλτερής Νίκος Δρ. Πολιτικής Επιστήμης και Ιστορίας Σχολικός Σύμβουλος Δημοτικής Εκπαίδευσης (Π.Ε. 70) Νομαρχίας Πειραιά Αξιολόγηση του διδακτικού έργου και του μαθητή: πρακτική προσέγγιση από την μεριά

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΟΙΚΤΟ ΙΔΡΥΜΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΤΑΧΥΡΥΘΜΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΑ. ΠΡΟΣΩΠΙΚΗΣ & ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ E-learning Εκπαίδευση

ΑΝΟΙΚΤΟ ΙΔΡΥΜΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΤΑΧΥΡΥΘΜΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΑ. ΠΡΟΣΩΠΙΚΗΣ & ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ E-learning Εκπαίδευση ΑΝΟΙΚΤΟ ΙΔΡΥΜΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΤΑΧΥΡΥΘΜΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΑ ΠΡΟΣΩΠΙΚΗΣ & ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ E-learning Εκπαίδευση ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ 2009-2010 ΤΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΙΔΡΥΜΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ Το Ανοικτό Ίδρυμα Εκπαίδευσης είναι ένα

Διαβάστε περισσότερα

Γιώργος Κ. Ζαρίφης Τμήμα Φιλοσοφίας και Παιδαγωγικής. Ενότητα 9: Ομάδες Αναφοράς και Διάγνωση- Καταγραφή Αναγκών

Γιώργος Κ. Ζαρίφης Τμήμα Φιλοσοφίας και Παιδαγωγικής. Ενότητα 9: Ομάδες Αναφοράς και Διάγνωση- Καταγραφή Αναγκών ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Επαγγελματική Εκπαίδευση και Κατάρτιση: Ζητήματα Οργάνωσης και Σχεδιασμού Εκπαιδευτικών Προγραμμάτων με Στόχο την Ανάπτυξη και Βελτίωση

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΣΤΑΔΙΟΔΡΟΜΙΑΣ

ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΣΤΑΔΙΟΔΡΟΜΙΑΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗ & ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΟΣ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΣ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΣΤΑΔΙΟΔΡΟΜΙΑΣ Δρ. Κατερίνα Αργυροπούλου Η σύγχρονη αγορά εργασίας Η αγορά εργασίας μεταβάλλεται και διευρύνεται Η εργασία οργανώνεται

Διαβάστε περισσότερα

1. Οι Τεχνολογίες της Πληροφορίας και των Επικοινωνιών στην εκπαιδευτική διαδικασία

1. Οι Τεχνολογίες της Πληροφορίας και των Επικοινωνιών στην εκπαιδευτική διαδικασία 1. Οι Τεχνολογίες της Πληροφορίας και των Επικοινωνιών στην εκπαιδευτική διαδικασία Ο διδακτικός σχεδιασμός (instructional design) εμφανίσθηκε στην εκπαιδευτική διαδικασία και στην κατάρτιση την περίοδο

Διαβάστε περισσότερα