Ανασκόπηση. Π. Γιαννουλάκη 1 Φ. Ηλιάδης 2 Τ. Διδάγγελος 2. Περίληψη. Εισαγωγή. Τμήμα Διαιτολογίας-Διατροφής, ΠΓΝΘ «ΑΧΕΠΑ» 2

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Ανασκόπηση. Π. Γιαννουλάκη 1 Φ. Ηλιάδης 2 Τ. Διδάγγελος 2. Περίληψη. Εισαγωγή. Τμήμα Διαιτολογίας-Διατροφής, ΠΓΝΘ «ΑΧΕΠΑ» 2"

Transcript

1 : 85-96, 2013 Ανασκόπηση Aντλίες συνεχούς υποδόριας χορήγησης ινσουλίνης: η επίδραση της χρήσης του οδηγού δόσης ινσουλίνης στον μεταβολικό έλεγχο ασθενών με σακχαρώδη διαβήτη τύπου 1 Π. Γιαννουλάκη 1 Φ. Ηλιάδης 2 Τ. Διδάγγελος 2 Περίληψη O οδηγός δόσης ινσουλίνης χρησιμοποιείται στις αντλίες ινσουλίνης από το Μέσω αυτού με τη βοήθεια μαθηματικών τύπων, υπολογίζονται οι μονάδες ινσουλίνης που χρειάζονται προγευματικά, αλλά και οι διορθωτικές δόσεις ινσουλίνης που απαιτούνται, για τη διατήρηση του καλού γλυκαιμικού ελέγχου. Στον οδηγό δόσης λαμβάνεται υπόψη το είδος του γεύματος και το γλυκαιμικό του φορτίο και γι αυτό διαθέτει τρεις διαφορετικούς τρόπους χορήγησης ινσουλίνης. Υπολογίζεται επίσης και η ινσουλίνη που βρίσκεται ακόμα σε δράση για να αποφεύγεται η αλληλοεπικάλυψη των δόσεών της, ώστε να μην συμβαίνουν υπογλυκαιμίες. O οδηγός δόσης προσφέρει επίσης πληροφορίες σχετικά με τις προηγούμενες δόσεις ινσουλίνης και τα προηγούμενα επίπεδα της γλυκόζης του αίματος, οπότε διευκολύνει τη διαχείριση του διαβήτη. Επιπλέον διαθέτει δυνατότητα ρύθμισης της αναλογίας μονάδων ινσουλίνης ανά γραμμάρια ή ισοδύναμα υδατανθράκων, της τιμής του σακχάρου που θέτει ο ασθενής ως στόχο, του συντελεστή ινσουλινοευαισθησίας και του χρόνου δράσης της ινσουλίνης που χρησιμοποιείται από την αντλία. Ως εκ τούτου, η εκπαίδευση των ασθενών στον τρόπο λειτουργίας του οδηγού δόσης ινσουλίνης κρίνεται απαραίτητη. Εισαγωγή 1 Τμήμα Διαιτολογίας-Διατροφής, ΠΓΝΘ «ΑΧΕΠΑ» 2 Διαβητολογικό Κέντρο, Αʹ ΠΡΠ Κλινική, Ιατρική Σχολή ΑΠΘ, ΠΓΝ Θεσσαλονίκης «ΑΧΕΠΑ» O οδηγός δόσης ινσουλίνης έχει αλλάξει σημαντικά τον τρόπο διατροφής των διαβητικών ασθενών και έχει βοηθήσει στην καλύτερη αντιμετώπιση του σακχαρώδους διαβήτη 1. Από το 1995, μετά τη δημοσίευση των αποτελεσμάτων της μελέτης DCCT, τα ισοδύναμα των υδατανθράκων υπέστησαν αναθεώρηση και βελτίωση. Δεν υπάρχει πλέον ανάγκη να υπολογίζει κάποιος τις τροφές σε ποσότητες των 15 γραμμαρίων ή σε ισοδύναμες ποσότητες προς ανταλλαγή. O ασθενής έχει πλέον τη δυνατότητα, με βάση την ποσότητα των υδατανθράκων που θέλει να καταναλώσει, να υπολογίζει μέσω του οδηγού δόσης [στην προκειμένη περίπτωση με βάση την αναλογία Ινσουλίνης/ Υδατανθράκων, Insulin/Carbohydrate Ratio (ICR)], τις μονάδες ινσουλίνης που πρέπει να χορηγηθούν. Η δυνατότητα αυτή προέκυψε κυρίως από την ευρεία εφαρ-

2 μογή των ινσουλινών ταχείας δράσης ιδιαίτερα στις αντλίες ινσουλίνης. Το σύστημα της συνεχούς υποδόριας χορήγησης ινσουλίνης με φορητή αντλία χρησιμοποιήθηκε για πρώτη φορά το 1976, για ερευνητικούς κυρίως σκοπούς, από τους Pickup και Keen 2. Αυτός ο τρόπος θεραπείας έχει γίνει εξαιρετικά δημοφιλής στους ασθενείς στα 30 χρόνια που εφαρμόζεται. Σημαντική εξέλιξη της θεραπείας με αντλία αποτελεί ο συνδυασμός της με τη συνεχή υποδόρια καταγραφή των επιπέδων γλυκόζης 2. Στην παρούσα ανασκόπηση συζητείται η λειτουργία του οδηγού δόσης ινσουλίνης και η επίδρασή του στον μεταβολικό έλεγχο ατόμων με ΣΔ τύπου 1. ΑΝΤΛΙΕΣ ΙΝΣOΥΛΙΝΗΣ Oι αντλίες ινσουλίνης είναι μικρές συσκευές που χρησιμοποιούνται ως ένα μέσον για εντατικοποίηση της ινσουλινοθεραπείας. Συνήθως αντικαθιστούν το εντατικοποιημένο σχήμα πολλαπλών υποδόριων ενέσεων ινσουλίνης και χορηγούν ινσουλίνη συνεχώς σε 24ωρη βάση, αλλά και δόσεις γευμάτων μέσω ενός καθετήρα, ο οποίος τοποθετείται υποδορίως. Oι αντλίες ινσουλίνης προσφέρουν αυξημένη ευελιξία στη διαμόρφωση της δίαιτας και της σωματικής δραστηριότητας καθώς και καλύτερη προβλεψιμότητα των επιπέδων γλυκόζης στο αίμα. Βέβαια απαραίτητη προϋπόθεση είναι η κατάλληλη εκπαίδευση του ασθενούς στη σωστή χρησιμοποίηση της αντλίας 3,4,5. Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι η συγκεκριμένη διαδικασία είναι πολύπλοκη. Oι ασθενείς πρέπει να γνωρίζουν τις φαρμακοδυναμικές και φαρμακοκινητικές ιδιότητες της ινσουλίνης που χρησιμοποιούν και να εκπαιδεύονται επαρκώς στη λειτουργία της αντλίας. Επιπλέον η ανεύρεση της αναλογίας των μονάδων ινσουλίνης ανά γραμμάρια ή ισοδύναμα υδατανθράκων είναι εξίσου σημαντική, καθώς και ο αυτοέλεγχος της γλυκόζης του αίματος τουλάχιστον τέσσερις φορές την ημέρα 6. Oδηγός δόσης O οδηγός δόσης ινσουλίνης (bolus calculator) είναι ένας μαθηματικός αλγόριθμος που είτε χρησιμοποιείται απευθείας από τον διαβητικό ασθενή, ο οποίος πραγματοποιεί από μόνος του τους σχετικούς υπολογισμούς, είτε είναι ενσωματωμένος στο λογισμικό πρόγραμμα της αντλίας ινσουλίνης. Και στις δύο περιπτώσεις απαιτείται κατάλληλη εκπαίδευση του ατόμου που τον χρησιμοποιεί. O εν λόγω οδηγός δόσης χρησιμοποιείται για τη χορήγηση είτε γευματικής είτε διορθωτικής δόσης ινσουλίνης ή και των δύο. Αυτός ο οδηγός λαμβάνει υπόψη τη γλυκόζη αίματος τη συγκεκριμένη χρονική στιγμή (blood glucose), την τιμή γλυκόζης αίματος που θέτει ως στόχο ο ασθενής (target blood glucose), το ποσό (γραμμάρια ή ισοδύναμα) των υδατανθράκων που καταναλώνονται σε ένα συγκεκριμένο γεύμα, τον τρόπο δράσης της ινσουλίνης, καθώς και άλλους παράγοντες που είναι σημαντικοί για τη ρύθμιση της γλυκόζης αίματος, όπως είναι ο συντελεστής ινσουλινοευαισθησίας, η αναλογία μονάδων ινσουλίνης ανά γραμμάρια ή ισοδύναμα υδατανθράκων (ICR insulin to carbohydrate ratio), καθώς και η ενεργή ινσουλίνη που είναι σε δράση (insulin on board) μετά από την τελευταία δόση γευματικής ή διορθωτικής δόσης ινσουλίνης (Παράδειγμα) 3. ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑ ΑΠΕΙΚOΝΙΣΗ ΔΕΔOΜΕΝΩΝ OΔΗΓOΥ ΔOΣΗΣ ΑΝΤΛΙΑΣ ΙΝΣOΥΛΙΝΗΣ ΥΠOΛOΓΙΣΜOΣ BOLUS 1. Bolus γεύµατος Υδατάνθρακες Αναλoγία ινσουλίνης/υδατάνθρακες (ICR) 2. Bolus διόρθωσης Τρέχουσα γλυκόζη αίµατος (BG) Στόχος γλυκόζης αίµατος (Target) Συντ. ινσουλινοευαισθησίας (SF) Ενεργή ινσουλίνη 3. Yπολογισµός Bolus Γλυκόζη αίματος 60 g ICR 1:10 BG: 200 mg/dl Target: 100 SF: 50 2u active Est Bolus: Example: Example: = 6 units = 2 units 50 units {8-2}= 6 units Η τιμή της γλυκόζης αίματος μετριέται είτε με αισθητήρα συνεχούς καταγραφής γλυκόζης αίματος τοποθετημένον υποδορίως, είτε με μετρητή σακχάρου που χρησιμοποιεί τριχοειδικό αίμα. O αισθητήρας δίνει συνεχώς δεδομένα μετρήσεων στην αντλία ινσουλίνης και προειδοποιεί τον ασθενή εάν υπάρχει τάση για υπογλυκαιμία ή υπεργλυκαιμία. Βρέθηκε ότι όταν χρησιμοποιείται το αυτόματο σύστημα συνεχούς καταγραφής γίνονται λιγότερα λάθη κατά την εισαγωγή των μετρήσεων σε σύγκριση με τη χρήση του μετρητή σακχάρου, οπό- 86

3 τε η εισαγωγή των δεδομένων γίνεται χειροκίνητα 3,7,8. Αν και οι περισσότερες μελέτες δείχνουν ότι η χρήση του αισθητήρα βοηθά περισσότερο στη ρύθμιση της γλυκόζης, παρόλα αυτά στην κλινική πράξη το βέλτιστο αποτέλεσμα επιτυγχάνεται όταν χρησιμοποιείται συνδυασμός και των δύο μεθόδων μέτρησης 8. Τέλος, εάν ο ασθενής χρησιμοποιεί για τις μετρήσεις της γλυκόζης αίματος τον μετρητή σακχάρου πρέπει πριν από κάθε χρήση να ακολουθεί σχολαστικά τους κανόνες υγιεινής των χεριών (πλύσιμο με σαπούνι, στέγνωμα με χειροπετσέτα). Μελέτες έδειξαν ότι ακόμα και το άγγιγμα φρούτων μισή ώρα πριν τη χρήση του μετρητή σακχάρου αλλοιώνει τα αποτελέσματα των μετρήσεων. Τα αποτελέσματα αλλοιώνονται και με τη χρήση οινοπνεύματος ως απολυμαντικού 9,10. Συντελεστής ινσουλινοευαισθησίας O συντελεστής ινσουλινοευαισθησίας προσδιορίζει τη μείωση της γλυκόζης του αίματος (σε mg/dl) μετά τη χορήγηση μιας μονάδας ινσουλίνης. Η γνώση του συντελεστή είναι απαραίτητη για κάθε ασθενή που χρησιμοποιεί αντλία ινσουλίνης, ώστε να προβεί σε διορθωτική δόση ινσουλίνης όταν χρειάζεται. Η διορθωτική δόση ινσουλίνης είναι η ποσότητα της ινσουλίνης που πρέπει να χορηγηθεί, για να επανέλθει μια αυξημένη τιμή σακχάρου αίματος στα επιθυμητά επίπεδα 11. Ιδιαίτερη προσοχή απαιτείται στη χορήγηση μεταγευματικής διορθωτικής δόσης ινσουλίνης. Συγκεκριμένα, μετά την κατανάλωση ενός γεύματος υψηλού γλυκαιμικού δείκτη, 1-2 ώρες αργότερα εμφανίζεται ταχεία αύξηση των επιπέδων γλυκόζης στο αίμα, ενώ παράλληλα υπάρχει ακόμα σημαντική ποσότητα ενεργού ινσουλίνης από το προγευματικό bolus. Για τον λόγο αυτό, εάν ο ασθενής έχει υψηλό μεταγευματικό σάκχαρο πρέπει να αποφύγει το διορθωτικό bolus γιατί υπάρχει κίνδυνος υπογλυκαιμίας. Αντίθετα, μετά από ένα γεύμα χαμηλού γλυκαιμικού δείκτη, η απορρόφηση της γλυκόζης είναι αργή και εάν το μεταγευματικό σάκχαρο ( 2 ώρες) είναι αυξημένο, πιθανώς να χρειαστεί μια δόση διορθωτικής ινσουλίνης ώστε να μειωθεί η γλυκόζη αίματος σε επιθυμητά επίπεδα 12. Η ανθρώπινη διαλυτή ινσουλίνη ταχείας δράσης και τα ανάλογα ινσουλίνης ταχείας δράσης είναι οι τύποι ινσουλίνης που χρησιμοποιούνται στα συστήματα συνεχούς έγχυσης ινσουλίνης. Η φαρμακοδυναμική και η φαρμακοκινητική των αναλόγων (γρηγορότερη έναρξη δράσης, υψηλότερη αιχμή δράσης και μικρότερη διάρκεια δράσης), τα καθιστά την καλύτερη επιλογή στις αντλίες ινσουλίνης, επειδή μιμούνται καλύτερα τη φυσιολογική έκκριση της ινσουλίνης από τα β-κύτταρα του παγκρέατος. Επιπλέον, τα ανάλογα ινσουλίνης εμφανίζουν μικρότερη τάση δημιουργίας κρυστάλλων μέσα στα πλαστικά σωληνάρια της αντλίας, οι οποίοι προκαλούν απόφραξη 6. Για τον υπολογισμό του συντελεστή ινσουλινοευαισθησίας χρησιμοποιείται ο ακόλουθος κανόνας: Κανόνας 1800 για ανάλογο ινσουλίνης ταχείας δράσης ή Κανόνας 1500 για ανθρώπινη διαλυτή ινσουλίνη ταχείας δράσης. Ειδικότερα: Κανόνας 1800: 1800 συνολική ημερήσια δόση ινσουλίνης (βασική + γευματική ινσουλίνη) = α mg/dl γλυκόζης αίματος που μειώνονται από μία μονάδα αναλόγου ινσουλίνης ταχείας δράσης. Κανόνας 1500: 1500 συνολική ημερήσια δόση ινσουλίνης (βασική + γευματική ινσουλίνη) = α mg/dl γλυκόζης αίματος που μειώνονται από μία μονάδα ανθρώπινης διαλυτής ινσουλίνης ταχείας δράσης 11,13,14. Oι παραπάνω κανόνες βασίζονται κυρίως στην κλινική εμπειρία 13, ενώ πρόσφατες αναδρομικές μελέτες σε χρήστες αντλίας ινσουλίνης με καλή ρύθμιση σακχάρου ανέδειξαν και άλλους κανόνες, όπως είναι ο κανόνας ,16 και ο κανόνας ,17. Τέλος, η κλινική εμπειρία δείχνει ότι οι περισσότεροι ασθενείς με διαβήτη τύπου 1 γνωρίζουν εμπειρικά τον συντελεστή ινσουλινοευαισθησίας τους, ο οποίος μάλιστα μεταβάλλεται κατά τη διάρκεια της ημέρας. Στην κλινική πράξη, εάν ο συντελεστής ινσουλινοευαισθησίας ενός ασθενούς είναι κάτω από 20 mg/dl τότε πιθανώς να χρειάζεται αλλαγή ο βασικός ρυθμός της αντλίας 18. Ενεργή ινσουλίνη Ως ενεργή ινσουλίνη ορίζεται το ποσό της ινσουλίνης που παραμένει σε δράση μετά την τελευταία χορήγηση γευματικής ή διορθωτικής δόσης ινσουλίνης. Ένα σημαντικό πρόβλημα είναι ότι η απορρόφηση των αναλόγων ινσουλίνης μπορεί να ποικίλλει κατά 10-30% στο ίδιο άτομο και κατά 20-50% μεταξύ διαφορετικών ατόμων. Όταν η διάρκεια δράσης μιας ινσουλίνης θεωρείται τέσσερις ώρες, 87

4 με διακύμανση της τάξης του 10% η τελική διάρκεια δράσης θα κυμαίνεται στις 4 ώρες ± 24 λεπτά και αν η διακύμανση είναι της τάξης του 30% η τελική διάρκεια δράσης θα κυμαίνεται στις 4 ώρες ± 72 λεπτά. Είναι σημαντικό ο ασθενής να γνωρίζει την πραγματική διάρκεια δράσης της ινσουλίνης. Διαφορετικά, εάν η διάρκεια οριστεί μικρότερη από την πραγματική, τότε αυξάνεται ο κίνδυνος υπογλυκαιμίας, αφού η αντλία υποδεικνύει λιγότερη ενεργή ινσουλίνη από την πραγματική, ενώ αντίστροφα αν η διάρκεια οριστεί μεγαλύτερη από την πραγματική, αυξάνεται ο κίνδυνος της υπεργλυκαιμίας. Γι αυτόν τον λόγο, ο ασθενής χρειάζεται να ελέγχει τον πραγματικό χρόνο δράσης της ινσουλίνης που χορηγείται μέσω της αντλίας. Αυτό μπορεί να επιτευχθεί με τη χορήγηση μιας διορθωτικής δόσης ινσουλίνης, όταν η γλυκόζη αίματος είναι πάνω από 250 mg/dl και στη συνέχεια να ακολουθήσει έλεγχος των επιπέδων του σακχάρου κάθε μία ή μισή ώρα για τις επόμενες έξι ώρες. O χρόνος που απαιτείται ώστε η γλυκόζη του αίματος να φτάσει στον στόχο (π.χ. 100 mg/dl) και να παραμείνει σταθερή είναι η πραγματική διάρκεια δράσης της συγκεκριμένης ινσουλίνης για τον συγκεκριμένο ασθενή. Εάν ο ασθενής δεν μπορεί να υπολογίσει με ακρίβεια τις γευματικές, αλλά και τις διορθωτικές δόσεις ινσουλίνης είναι σημαντικό να περιμένει πέντε ώρες από την τελευταία χορήγηση ινσουλίνης (bolus) για την αποφυγή αλληλοεπικάλυψης μεταξύ των δόσεων, η οποία μπορεί να επηρεάσει τα επίπεδα της γλυκόζης αίματος και να οδηγήσει σε λάθος συμπεράσματα. Τέλος, η ινσουλίνη που βρίσκεται σε δράση μπορεί να επηρεαστεί από το μέγεθος του bolus, την άσκηση ή την αυξημένη θερμοκρασία του περιβάλλοντος. Μεγαλύτερα bolus πιθανώς να παραμένουν στον οργανισμό μεγαλύτερο χρονικό διάστημα σε σύγκριση με μικρότερα bolus. Η άσκηση και η ζέστη αυξάνουν τον χρόνο απορρόφησης της ινσουλίνης. Η απορρόφηση της ινσουλίνης αυξάνεται κατά 3 έως 5 φορές όταν η θερμοκρασία του περιβάλλοντος αυξηθεί από τους 10 ο C στους 30 ο C. Η άσκηση αυξάνει την απορρόφηση της ινσουλίνης και μειώνει τη δράση της. Σε ψυχρό καιρό η άσκηση μπορεί να αυξήσει την απορρόφηση μέχρι 22% και σε θερμό μέχρι 28%. Έτσι, πρέπει κατά τον υπολογισμό της ενεργού ινσουλίνης να συνεκτιμώνται και οι παραπάνω παράγοντες 3. Διατροφική εκπαίδευση Αναλογία μονάδων ινσουλίνης ανά γραμμάρια ή ισοδύναμα υδατανθράκων H αναλογία μονάδων ινσουλίνης ανά γραμμάρια ή ισοδύναμα υδατανθράκων (ICR) αφορά την ποσότητα των γευμάτων που καταναλώνει ο ασθενής και αποτελεί μέρος της διατροφικής του εκπαίδευσης. O υπολογισμός της συγκεκριμένης αναλογίας γίνεται με δύο τρόπους: 1 ος τρόπος: Κανόνας 500: 500 συνολική ημερήσια δόση ινσουλίνης (βασική + bolus)= α γραμμάρια υδατανθράκων που «καίγονται» από μία μονάδα αναλόγου ινσουλίνης ταχείας δράσης. Κανόνας 450: 450 συνολική ημερήσια δόση ινσουλίνης (βασική + bolus) = α γραμμάρια υδατανθράκων που «καίγονται» από μία μονάδα ανθρώπινης διαλυτής ινσουλίνης ταχείας δράσης 11,13,14. Επιπλέον, οι ίδιες μελέτες που ανέδειξαν τον κανόνα 1700 και 2000, ανέδειξαν αντίστοιχα, σε επίπεδο αναλογίας μονάδων ινσουλίνης ανά γραμμάρια υδατανθράκων, τον κανόνα 2,8 15,16 [2,8 ΣΒ(lb)/ συνολική ημερήσια δόση ινσουλίνης] και τον κανόνα 2,6 14,17 [2,6 ΣΒ(lb)/συνολική ημερήσια δόση ινσουλίνης ή 5,7 ΣΒ(Kg)/ συνολική ημερήσια δόση ινσουλίνης]. Ωστόσο για να γίνουν ευρέως αποδεκτοί οι τελευταίοι κανόνες, οι οποίοι προέκυψαν μέσα από αναδρομικές μελέτες, θα πρέπει πρώτα να τεκμηριωθεί η εγκυρότητά τους μέσα από προοπτικές κλινικές μελέτες παρέμβασης. 2 ος τρόπος: Oι απαιτήσεις σε ινσουλίνη, όπως και η ινσουλινοευαισθησία, εξαρτώνται από τον κιρκάδιο ρυθμό κάθε ατόμου. Συνεπώς κατά τη διάρκεια της ημέρας υπάρχει μεταβολή στην αναλογία μονάδων ινσουλίνης ανά γραμμάρια υδατανθράκων. Για τους περισσότερους ασθενείς οι συγκεκριμένες αναλογίες έχουν ως εξής: πρωινό: 1,0-3,0 I.U.: 10 g υδατανθράκων μεσημεριανό: 0,5-1,5 I.U.: 10 g υδατανθράκων βραδινό: 1,0-2,0 I.U.: 10 g υδατανθράκων 18 Κάθε ασθενής χρειάζεται να βρει τη δική του ατομική αναλογία. Ακόμα και μικρές αλλαγές στην αναλογία επηρεάζουν τα μεταγευματικά επίπεδα γλυκόζης στο αίμα. Συγκεκριμένα, εάν ένα άτομο που ζυγίζει 73 Kg και έχει συνολική ημερήσια δόση ινσουλίνης 40 μονάδες, μειώσει την αναλογία του κατά ένα γραμμάριο, δηλαδή από 1 U/10 g υδατάν- 88

5 θρακες σε 1 U/9 g υδατάνθρακες, τότε το μεταγευματικό σάκχαρο θα μειωθεί: κατά 33 mg/dl για γεύματα με 60 g υδατάνθρακες και κατά 54 mg/dl για γεύματα με 100 g υδατάνθρακες 14. Στην κλινική πράξη, προτείνονται στον ασθενή γεύματα με συγκεκριμένα ισοδύναμα υδατανθράκων (πρωινό μεσημεριανό βραδινό) και λαμβάνοντας υπόψη είτε τον πρώτο είτε τον δεύτερο τρόπο υπολογίζεται η αναλογία μονάδων ινσουλίνης ανά γραμμάρια υδατανθράκων. Ωστόσο, για να επιτευχθεί η ευγλυκαιμία χρειάζεται να ελεγχθεί η ορθότητα της συγκεκριμένης αναλογίας. Η Αμερικάνικη Διαβητολογική Εταιρεία προτείνει μετά από ένα γευματικό bolus, o ασθενής να ελέγχει τη γλυκόζη αίματος για κάθε ώρα για τις επόμενες τέσσερις ώρες. Εάν το μεταγευματικό σάκχαρο (2-3 ώρες μετά το φαγητό) είναι κάτω από 180 mg/dl και μετά από τέσσερις ώρες (χωρίς να έχει υπάρξει επιπλέον γεύμα και άσκηση) η γλυκόζη αίματος βρίσκεται στα επιθυμητά επίπεδα, τότε θεωρείται ότι η αναλογία ινσουλίνης/υδατανθράκων είναι η ιδανική. Στο σημείο αυτό αξίζει να σημειωθεί πως εάν η γλυκόζη αίματος μετά τις τέσσερις ώρες είναι στα επιθυμητά επίπεδα, αλλά το μεταγευματικό σάκχαρο είναι πάνω από 180 mg/dl, πιθανώς να χρειαστεί να χορηγείται το bolus λεπτά πριν από το γεύμα 19. Τέλος, πρέπει να τονιστεί ότι η επίτευξη εύρεσης της ιδανικής αναλογίας για τον ασθενή και με τους δύο τρόπους προϋποθέτει ότι τα προγευματικά σάκχαρα του ασθενούς είναι ιδανικά ( mg/dl) 20 και δεν υπάρχει ενεργή ινσουλίνη. Oμάδες τροφίμων: Υπολογισμός ισοδύναμων υδατανθράκων Εφόσον ο ασθενής καθορίσει την ατομική του αναλογία μονάδων ινσουλίνης ανά ισοδύναμο υδατανθράκων (15 g υδατανθράκων), στη συνέχεια πρέπει να εκπαιδευτεί στον σωστό υπολογισμό του ποσού των υδατανθράκων που λαμβάνει σε κάθε γεύμα. Η εκπαίδευση αυτή περιλαμβάνει τρία στάδια: 1. Σε ποια ομάδα τροφίμων ανήκει κάθε τρόφιμο που καταναλώνεται. Ενδεικτικός είναι ο πίνακας , στον οποίο παρατίθενται οι έξι ομάδες τροφίμων με τα ισοδύναμά τους. Πίνακας 1. Oμάδες τροφίμων και τα ισοδύναμά τους. Oμάδες τροφίμων OΜΑΔΑ 1: γάλα και προϊόντα 1 φλιτζάνι γάλα 0% (240 ml) 1 ισοδύναμο = 12 g υδατάνθρακες 1 κεσεδάκι γιαούρτι 0% (180 g) OΜΑΔΑ 2: λαχανικά ½ φλιτζάνι βρασμένο λαχανικό ή 1 φλιτζάνι ωμό λαχανικό 1 ισοδύναμο = 5 g υδατάνθρακες (100 g) OΜΑΔΑ 3: φρούτα και χυμοί 1 μικρό μήλο (120 g), 1 μικρό αχλάδι (110 g), 1 μικρό πορ- 1 ισοδύναμο = 15 g υδατανθράκων τοκάλι (180 g), ½ μεγάλη μπανάνα (120 g) OΜΑΔΑ 4: ψωμί-δημητριακά-όσπρια-αμυλούχα λαχανικά 1 φέτα ψωμί (30 g) λευκό ή σικάλεως, ½ κουλούρι (30 g), 1 ισοδύναμο = 15 g υδατάνθρακες ½ φλιτζάνι βρώμη (45 g), ½ φλιτζάνι αρακάς (45 g), ½ φλιτζάνι φασολάκια (45 g), ½ φλιτζάνι καλαμπόκι (45 g), 1/3 φλιτζάνι ζυμαρικά-ρύζι (40 g), 1 μικρή πατάτα (85 g), ½ φλιτζάνι όσπρια μαγειρεμένα και αποστραγγισμένα (45 g) OΜΑΔΑ 5: κρέας και υποκατάστατα υποομάδα χαμηλής περιεκτικότητας σε λίπος 1 ισοδύ- 30 g μοσχάρι νουά, 30 g κοτόπουλο στήθος χωρίς πέτσα, ναμο = 0 g υδατ., 3 g λίπος 30 g ψάρι, 30 g τυρί τύπου cottage cheese υποομάδα μέσης περιεκτικότητας σε λίπος 1 ισοδύ- 30 g αρνί μπούτι χωρίς πέτσα, 30 g μοσχαρίσια ή χοιρινή ναμο = 0 g υδατ., 5 g λίπος μπριζόλα, 30 g κοτόπουλο μπούτι με πέτσα, 1 αυγό (50 g χωρίς κέλυφος), 30 g τυρί φέτα υποομάδα υψηλής περιεκτικότητας σε λίπος 1 ισοδύ- 30 g λουκάνικο, 30 g σαλάμι, 30 g χοιρινά παϊδάκια, ναμο = 0 g υδατ., 8 g λίπος 30 g μοσχάρι (πλευρά), 30 g κασέρι, 30 g τηγανιτό ψάρι, 1 κουταλιά φυστικοβούτυρο (15 g) OΜΑΔΑ 6: λίπος 1 κουταλάκι λάδι (3 g) μαργαρίνη-μαγιονέζα (5 g), 1 ισοδύναμο = 0 g υδατ., 5 g λίπος 1/8 αβοκάντο (30 g), 5 μεγάλες ελιές (μαύρες), 6 αμύγδαλα (13 g), 4 μισά καρύδια (13-14 g), 1 κουταλιά σουσάμι (12 g), 2 κουταλάκια (15 g) ταχίνι 89

6 2. Τον υπολογισμό των ισοδυνάμων του συγκεκριμένου τροφίμου ανάλογα με την ποσότητα που καταναλώνεται. Έτσι, σύμφωνα με τον πίνακα 1, η κατανάλωση ενός φλιτζανιού βραστού καρότου αντιστοιχεί σε δύο ισοδύναμα της ομάδας λαχανικών. O υπολογισμός της ποσότητας πρέπει να πραγματοποιείται είτε με το ζύγισμα των τροφίμων, είτε με τη χρήση εργαλείων μαγειρικής (φλιτζάνι του τσαγιού, κουτάλι του γλυκού, κουτάλι της σούπας). 3. Τη μετατροπή των ισοδυνάμων των τροφίμων που απαρτίζουν το κάθε γεύμα σε ισοδύναμα υδατανθράκων ανάλογα με την ποσότητα των υδατανθράκων, των πρωτεϊνών και του λίπους που περιέχουν. Κατά το τρίτο στάδιο της εκπαίδευσης εκτός από τους υδατάνθρακες λαμβάνονται υπόψη επίσης ιδιαίτερα το λίπος αλλά και η πρωτεΐνη που περιέχει το γεύμα, καθώς μπορεί να μεταβάλουν σημαντικά τη γλυκαιμική επίδραση της τροφής. Το λίπος έχει την ικανότητα να καθυστερεί την κένωση του στομάχου και σε μικρότερο βαθμό και οι πρωτεΐνες. Ωστόσο, οι πρωτεΐνες κυρίως διεγείρουν την έκκριση της ινσουλίνης. Γι αυτό, στους διαβητικούς ασθενείς τύπου 1, οι οποίοι χαρακτηρίζονται από μηδενική έκκριση ινσουλίνης, η πρωτεΐνη δεν επηρεάζει πρακτικά το μεταγευματικό σάκχαρο. Παρ όλα αυτά συνυπολογίζεται στα ισοδύναμα υδατανθράκων ως ένα επιπλέον ισοδύναμο όταν καταναλώνονται τουλάχιστον 4 ισοδύναμα κρέατος ή κοτόπουλου (120 g) ή 5 ισοδύναμα ψαριού (150 g) σε ένα γεύμα. Όσον αφορά το λίπος, κατανάλωση 15 g αντιστοιχεί σε ένα ισοδύναμο υδατανθράκων. Στον πίνακα 2 αναφέρεται η αναλογία ισοδυνάμων τροφίμων με ισοδύναμα υδατανθράκων 21,22. Ετικέτες τροφίμων Oι διαβητικοί ασθενείς όπως και τα περισσότερα άτομα καταναλώνουν πολλές φορές τυποποιημένα τρόφιμα εμπορίου. Η προσεκτική ανάγνωση των ετικετών αυτών των τροφίμων αποτελεί βασική προϋπόθεση για τον ακριβή υπολογισμό των γραμμαρίων ή ισοδυνάμων υδατανθράκων που καταναλώνονται. Ακόμη και εάν τα τρόφιμα απευθύνονται σε διαβητικούς χρειάζεται να δοθεί έμφαση σε τέσσερα σημεία. Αυτά είναι το μέγεθος της μερίδας, το συνολικό λίπος, οι συνολικοί υδατάνθρακες και οι φυτικές ίνες που περιέχει το τρόφιμο. Σχεδόν σε όλα τα τρόφιμα του εμπορίου, η ανάλυση των θρεπτικών συστατικών αναφέρεται στα 100 g προϊόντος ή/και στα γραμμάρια της μερίδας του προϊόντος (serving size). Είναι σημαντικό ο ασθενής να κάνει την αναγωγή των θρεπτικών συστατικών στην ποσότητα που πραγματικά θα καταναλώσει. Εφόσον υπολογίσει την ποσότητα υδατανθράκων και λίπους που θα καταναλώσει, θα υπολογίσει τις μονάδες ινσουλίνης που θα πρέπει να λάβει σύμφωνα με τον πίνακα 2 και την ατομική του ICR. Όσον αφορά τις φυτικές ίνες, επειδή δεν πέπτονται πλήρως στον γαστρεντερικό σωλήνα και συντελούν στη μείωση του ρυθμού αύξησης της γλυκόζης στο αίμα, μπορεί ο ασθενής να αφαιρεί την ποσότητα των φυτικών ινών από την ποσότητα των συνολικών υδατανθράκων, εφόσον η ποσότητα του προϊόντος που καταναλώνεται περιέχει τουλάχιστον 7 g φυτικών ινών 24. Έτσι, έστω ότι ένας διαβητικός ασθενής τύπου 1 με αντλία ινσουλίνης καταναλώνει σε ένα γεύμα του 150 g ενός προϊόντος εμπορίου, στην ετικέτα του οποίου αναγράφονται τα εξής: ανά 95 g(μέγε- Πίνακας 2. Μετατροπή ισοδύναμων τροφίμων σε ισοδύναμα υδατανθράκων. 90 ισοδύναμα τροφίμων ισοδύναμα υδατανθράκων (cho*) 1 ισοδύναμο ομάδας γάλακτος 1 ισοδύναμο cho 3 ισοδύναμα ομάδας λαχανικών 1 ισοδύναμο cho 1 ισοδύναμο ομάδας φρούτου 1 ισοδύναμο cho 1 ισοδύναμο ομάδας ψωμιού 1 ισοδύναμο cho 5 ισοδύναμα ομάδας κρέατος χαμηλής περιεκτικότητας 1 ισοδύναμο cho (λίπος) σε λίπος +1 ισοδύναμο cho (πρωτεΐνη) 3 ισοδύναμα ομάδας κρέατος μέσης περιεκτικότητας 1 ισοδύναμο cho (λίπος) σε λίπος 2 ισοδύναμα ομάδας κρέατος υψηλής περιεκτικότητας 1 ισοδύναμο cho (λίπος) σε λίπος 3 ισοδύναμα λίπους 1 ισοδύναμο cho * υδατάνθρακες

7 θος μερίδας) περιέχονται 54 g συνολικοί υδατάνθρακες, 2 g συνολικό λίπος και 5 g φυτικές ίνες. Τότε στα 150 g τροφίμου θα έχει καταναλώσει περίπου 85 g υδατάνθρακες, 3 g λίπος και 8 g φυτικές ίνες. Εάν η ICR του είναι 1:15, τότε για να υπολογίσει τις μονάδες ινσουλίνης που χρειάζεται να χορηγήσει για να καλύψει το συγκεκριμένο γεύμα, πρέπει να αφαιρέσει από τα 85 g υδατανθράκων τα 8 g φυτικών ινών και τα 77 g υδατανθράκων που προκύπτουν, να διαιρεθούν με το 15 (ICR) οπότε ο συγκεκριμένος ασθενής πρέπει να λάβει 5,1 μονάδες ινσουλίνης. Τέλος, όσον αφορά το λίπος, τα 3 g θεωρούνται αμελητέα ποσότητα και δεν συνυπολογίζονται στη συνολική ποσότητα των υδατανθράκων. Επιλογές γευματικής δόσης (bolus) ινσουλίνης Η αντλία ινσουλίνης προσφέρει τρεις διαφορετικές επιλογές γευματικής δόσης, ανάλογα με την ποιότητα και τη διάρκεια του γεύματος. Η ποιό τητα ενός γεύματος καθορίζεται από τον γλυκαιμικό δείκτη των τροφίμων και την περιεκτικότητά του σε υδατάνθρακες, πρωτεΐνες και λίπος. Συγκεκριμένα: Κανονική γευματική δόση (Normal): Η χορήγηση ινσουλίνης γίνεται εφάπαξ. Αυτή η δόση ενδείκνυται σε γεύματα που περιέχουν κυρίως υδατάνθρακες, π.χ., ένα φρούτο υπό τη μορφή σνακ 11. Γευματική δόση τετραγωνικού κύματος ή Παρατεταμένη δόση (Square Wave): Η χορήγηση ινσουλίνης γίνεται σταθερά για ένα παρατεταμένο χρονικό διάστημα, 15 λεπτά έως 8 ώρες. Αυτή η δόση ενδείκνυται για γεύματα υψηλά σε λίπος, πρωτεΐνες και χαμηλά σε υδατάνθρακες, γεύματα με χαμηλό γλυκαιμικό δείκτη, γεύματα με μεγάλη χρονική διάρκεια (π.χ., επίσημο δείπνο, δεξίωση, εορταστικά τραπέζια), καθώς και για ασθενείς με γαστροπάρεση. Γευματική δόση διπλού κύματος (Dual Wave): Η δόση αυτή είναι συνδυασμός κανονικής και τετραγωνικού κύματος, δηλαδή μια ποσότητα από το bolus χορηγείται εφάπαξ και η υπόλοιπη σταθερά για παρατεταμένο χρονικό διάστημα. Ενδείκνυται σε μεικτά γεύματα, τα οποία περιέχουν υδατάνθρακες, πρωτεΐνες και λίπος 3,11. Μελέτες σύγκρισης που αφορούσαν τη χορήγηση γευματικής ινσουλίνης με κανονική δόση έναντι διπλού κύματος δόσης έδειξαν μείωση στη μεταγευματική γλυκαιμία με τη χρήση του bolus διπλού κύματος για γεύματα υψηλά σε υδατάνθρακες και λίπος και σε γεύματα μόνο υψηλά σε λίπος. Επίσης, αξιοσημείωτο είναι το γεγονός ότι ασθενείς με χαμηλότερη προγευματική γλυκόζη αίματος είναι πιο πιθανό να υποστούν υπογλυκαιμία χρησιμοποιώντας κανονικό (εφάπαξ) bolus σε σύγκριση με του διπλού κύματος σε γεύματα χαμηλού γλυκαιμικού δείκτη ή φορτίου. Αυτό συνεπάγεται ότι οι ασθενείς που παραμένουν στον στόχο τους, όσον αφορά την προγευματική γλυκόζη, πιθανώς να κερδίσουν ένα επιπρόσθετο πλεονέκτημα στη μείωση της μεταγευματικής γλυκαιμίας με τη χρήση του bolus διπλού κύματος για γεύματα χαμηλού γλυκαιμικού δείκτη 25. Δυστυχώς, οι μελέτες που έχουν πραγματοποιη - θεί μέχρι σήμερα δεν επιτρέπουν να γίνουν αξιόπιστες συστάσεις προς τους ασθενείς με διαβήτη τύπου 1 για τη χρήση του ιδανικού τύπου γευματικής ινσουλίνης ανάλογα με το είδος γεύματος και την τιμή του προγευματικού τους σακχάρου. Oι περισσότερες μελέτες παρουσιάζουν σοβαρές αδυναμίες. Είχαν μικρό μέγεθος δείγματος, μελετήθηκαν κυρίως νεαροί ασθενείς με διαβήτη τύπου 1, η προγευματική γλυκαιμία δεν ήταν επαρκώς ελεγχόμενη στις διαφορετικές ημέρες μελέτης, υπήρξε έλλειψη πληροφοριών για τη θεραπεία ινσουλίνης και η περίοδος παρακολούθησης στις περισσότερες περιπτώσεις ήταν μικρή 26. Γλυκαιμικός δείκτης Γλυκαιμικό φορτίo Αναμφισβήτητα το ποσό των υδατανθράκων που καταναλώνεται είναι κύριος παράγοντας της γλυκαιμικής επίδρασης ενός τροφίμου. Ωστόσο, ίσες ποσότητες υδατανθράκων διαφορετικών τροφίμων έχουν διαφορετική επίδραση στη μεταγευματική γλυκαιμία. Γι αυτό, από τις αρχές του 1981, χρησιμοποιείται η έννοια του γλυκαιμικού δείκτη για την ταξινόμηση των τροφίμων που περιέχουν υδατάνθρακες ανάλογα με την επίδρασή τους στη μεταγευματική γλυκαιμία 27. Κατά τη μέθοδο αυτή (γλυκαιμικός δείκτης) συγκρίνεται η επίδραση της κατανάλωσης συγκεκριμένης ποσότητας υδατανθράκων (25 g ή 50 g) ενός τροφίμου, με την επίδραση της κατανάλωσης ίσης ποσότητας υδατανθράκων ενός τροφίμου αναφοράς (γλυκόζη ή λευκό ψωμί), στη γλυκόζη του αίματος στις δύο ώρες μετά το γεύμα. Η αλλαγή των επιπέδων της γλυκόζης αίματος σε σχέση με τον χρόνο, μετά την κατανάλωση του υπό εξέταση τροφίμου, εκφράζεται με την επιφάνεια κάτω από την καμπύλη μέτρησης της γλυκόζης και πάνω από τη βασική γραμμή εκκίνησης του υπό εξέταση τροφίμου στις δύο ώρες, διαι- 91

8 ρούμενη με την επιφάνεια κάτω από την καμπύλη μέτρησης γλυκόζης του τροφίμου αναφοράς. Άρα, ο γλυκαιμικός δείκτης υπολογίζεται από την παρακάτω μαθηματική εξίσωση 28 : Γλυκαιμικός Δείκτης (%) = Εμβαδό καμπύλης γλυκόζης αίματος, πάνω από τη βασική τιμή, του υπό εξέταση τροφίμου στις 2 ώρες / Εμβαδό καμπύλης γλυκόζης αίματος, πάνω από τη βασική τιμή, του τροφίμου αναφοράς * 100 Oι μεταβολικές επιδράσεις του γλυκαιμικού δείκτη σχετίζονται με τον ρυθμό που η γλυκόζη απορροφάται από το λεπτό έντερο. Η μικρότερη ταχύτητα απορρόφησης της γλυκόζης μετά από την κατανάλωση τροφίμων χαμηλού γλυκαιμικού δείκτη, επιβραδύνει τη μεταγευματική αύξηση της ινσουλίνης αλλά και των εντερικών ορμονών (π.χ., ινκρετίνες). Η παρατεταμένη απορρόφηση των υδατανθράκων διατηρεί την καταστολή των ελεύθερων λιπαρών οξέων (ΕΛO) και τους αντισταθμιστικούς μηχανισμούς, ενώ ταυτόχρονα πετυχαίνει χαμηλότερη συγκέντρωση γλυκόζης αίματος. Με την πάροδο του χρόνου, καθώς η συγκέντρωση των ΕΛO μειώνεται και αυξάνεται το αναπνευστικό πηλίκο, η γλυκόζη απομακρύνεται από την κυκλοφορία με πιο γρήγορο ρυθμό. Συνεπώς, η συγκέντρωση της γλυκόζης στο αίμα επιστρέφει στα αρχικά επίπεδα, παρά τη συνεχή απορρόφηση της γλυκόζης από το λεπτό έντερο. Επομένως, η σταδιακή μεταγευματική άνοδος της γλυκόζης αίματος μειώνεται πριν φτάσει στην αιχμή της 29. O γλυκαιμικός δείκτης ενός τροφίμου επηρεάζεται από πολλούς παράγοντες, όπως είναι ο τύπος υδατάνθρακα (φρουκτόζη ή γλυκόζη) και αμύλου (αναλογία αμυλόζης και αμυλοπηκτίνης) που περιέχει, η επεξεργασία του τροφίμου (άλεση, πολτοποίηση, βαθμός ζελατινοποίησης, το μέγεθος της δομικής μονάδας), ο βαθμός ωρίμανσης του τροφίμου, η ποσότητα και ο τύπος των φυτικών ινών (διαλυτές ή αδιάλυτες) που περιέχει, η παρουσία λίπους ή πρωτεΐνης σε ένα μεικτό γεύμα, η μέθοδος μαγειρικής παρασκευής (θερμότητα, ποσότητα νερού, χρόνος θερμικής επεξεργασίας), η ώρα και ο γλυκαιμικός δείκτης του προηγούμενου γεύματος (second-meal phenomenon) 30,31. Παρ όλα αυτά, η συνολική γλυκαιμική απάντηση ενός τροφίμου επηρεάζεται τόσο από την ποιότητα, όσο και από την ποσότητα των υδατανθράκων που περιέχει. O γλυκαιμικός δείκτης παρέχει ένα μέτρο της ποιότητας και όχι της ποσότητας των υδατανθράκων και γι αυτό έχει εισαχθεί ο όρος του γλυκαιμικού φορτίου. Ως γλυκαιμικό φορτίο ορίζεται το γινόμενο του γλυκαιμικού δείκτη ενός συγκεκριμένου τροφίμου επί της συνολικής ποσότητας των υδατανθράκων που καταναλώνονται από το υπό εξέταση τρόφιμο. Αν και το γλυκαιμικό φορτίο είναι ένας παράγοντας που προέρχεται από τον γλυκαιμικό δείκτη, αντιπροσωπεύει καλύτερα τη γλυκαιμική και ινσουλινική απάντηση σε πραγματικές συνθήκες, εφόσον σ αυτές τις συνθήκες η ποσότητα των υδατανθράκων που καταναλώνεται ποικίλλει. Παρακάτω παρατίθενται οι μαθηματικοί τύποι που εκτιμούν το γλυκαιμικό φορτίο ενός τροφίμου, τον γλυκαιμικό δείκτη και το γλυκαιμικό φορτίο μιας δίαιτας. GL FOOD = (GI FOOD /100) (grcho FOOD ) GL FOOD = το γλυκαιμικό φορτίο του υπό εξέταση τροφίμου GI FOOD = ο γλυκαιμικός δείκτης του υπό εξέταση τροφίμου grcho FOOD = η ποσότητα υδατανθράκων του υπό εξέταση τροφίμου που καταναλώνεται GI DIET = GI A g A /g + GI B g B /g + GI C g C /g GI DIET = ο γλυκαιμικός δείκτης της δίαιτας GI A = ο γλυκαιμικός δείκτης του τροφίμου Α g A = η ποσότητα των υδατανθράκων του τροφίμου Α που καταναλώνεται g = η συνολική ποσότητα υδατανθράκων της δίαιτας GL DIET = (GI DIET g of available carbohydrate)/100 GL DIET = το γλυκαιμικό φορτίο της δίαιτας GI DIET = ο γλυκαιμικός δείκτης της δίαιτας g of available carbohydrate = η συνολική ποσότητα των διαθέσιμων υδατανθράκων όλων των τροφίμων της δίαιτας 28 O γλυκαιμικός δείκτης ενός τροφίμου καθώς και το γλυκαιμικό φορτίο ενός ημερησίου διαιτολογίου ταξινομούνται σε τρεις κατηγορίες ανάλογα με την τιμή τους, σύμφωνα με τον παρακάτω πίνακα 28,32. Γλυκαιμικός δείκτης Γλυκαιμικό φορτίο Xαμηλός/ό Mέτριος/ο Yψηλός/ό Στην επιστημονική κοινότητα υπάρχει έντονος σκεπτικισμός γύρω από την κλινική σημασία του γλυκαιμικού δείκτη και του γλυκαιμικού φορτίου στη θεραπεία του σακχαρώδους διαβήτη. Αποτελέ- 92

9 σματα από κάποιες τυχαιοποιημένες κλινικές μελέτες έδειξαν ότι η εφαρμογή δίαιτας με χαμηλό γλυκαιμικό δείκτη μειώνει τη γλυκαιμική απάντηση στους διαβητικούς ασθενείς Όμως αυτό το αποτέλεσμα δεν επιβεβαιώθηκε από κάποιες άλλες μελέτες 36,37. Ωστόσο, σήμερα υπάρχουν αρκετές μελέτες που αναδεικνύουν τα πλεονεκτήματα υγιεινών διαιτολογίων χαμηλού γλυκαιμικού δείκτη. Μία δίαιτα υψηλή σε υδατάνθρακες επιδεινώνει πολλά από τα χαρακτηριστικά της ινσουλινοαντίστασης, όπως είναι η μεταγευματική υπεργλυκαιμία και ινσουλιναιμία, η υπερτριγλυκεριδαιμία νηστείας και τα επίπεδα της HDL. Oι παραπάνω συνέπειες δεν υφίστανται όταν οι υδατάνθρακες προέρχονται από διατροφικές πηγές χαμηλού γλυκαιμικού δείκτη. Πολλές μελέτες έδειξαν ότι οι τροφές χαμηλού γλυκαιμικού δείκτη έχουν ευνοϊκότερη επίδραση στον μεταβολισμό σε σύγκριση με τροφές αυξημένου γλυκαιμικού δείκτη 29. Τα γεύματα με υψηλό γλυκαιμικό δείκτη προκαλούν ταχεία αύξηση των επιπέδων της γλυκόζης και της ινσουλίνης στο αίμα με συνέπεια την αντιδραστική υπογλυκαιμία και τις αυξημένες συγκεντρώσεις ελεύθερων λιπαρών οξέων, που μπορεί να οδηγήσουν στη δυσλειτουργία των β-κυττάρων και του ενδοθηλίου. Σε βάθος χρόνου, το γεγονός αυτό μπορεί να αυξήσει τον κίνδυνο παχυσαρκίας, σακχαρώδη διαβήτη τύπου 2, συγκεκριμένων τύπων καρκίνου καθώς και καρδιαγγειακής νόσου 31. Αντίθετα, αρκετές πειραματικές και επιδημιολογικές μελέτες έδειξαν ότι οι δίαιτες χαμηλού γλυκαιμικού δείκτη σχετίζονται με μειωμένο κίνδυνο εμφάνισης σακχαρώδους διαβήτη τύπου 2. Επίσης βοηθούν στη γλυκαιμική ρύθμιση των διαβητικών ασθενών και πιθανώς να μειώνουν και τον κίνδυνο εμφάνισης των επιπλοκών του διαβήτη, ιδιαίτερα των καρδιαγγειακών 38. Κάποιες μελέτες έδειξαν ότι η ευνοϊκή επίδραση που έχουν οι δίαιτες χαμηλού γλυκαιμικού δείκτη στον γλυκαιμικό έλεγχο είναι παρόμοια με εκείνη που ασκούν οι δίαιτες υψηλής περιεκτικότητας σε φυτικές ίνες, καθώς και παρόμοια με αυτή που ασκούν οι διάφορες φαρμακευτικές παρεμβάσεις 31,39. Εξίσου σημαντικό είναι ότι η μείωση της γλυκοζυλιωμένης αιμοσφαιρίνης (HbA 1c ) με την υιοθέτηση δίαιτας χαμηλού γλυκαιμικού δείκτη σχετίστηκε με μειωμένο κίνδυνο υπογλυκαιμικών επεισοδίων, όταν συγκρίθηκε με δίαιτα υψηλού γλυκαιμικού δείκτη καθώς και με δίαιτα υπολογισμού των ισοδυνάμων υδατανθράκων (χωρίς να λαμβάνεται υπόψη ο γλυκαιμικός δείκτης των τροφών) 30. Παρ όλα αυτά η επίδραση του γλυκαιμικού φορτίου στον γλυκαιμικό έλεγχο των διαβητικών ασθενών δεν είναι επαρκώς τεκμηριωμένη 31. Επί του παρόντος, ο γλυκαιμικός δείκτης και το γλυκαιμικό φορτίο δεν έχουν τύχει καθολικής αποδοχής και δεν χρησιμοποιούνται ευρέως στην κλινική πράξη. Χρειάζονται περισσότερες μακροχρόνιες μελέτες για να τεκμηριωθεί το μακροπρόθεσμο όφελος από την εφαρμογή των διαιτολογίων χαμηλού γλυκαιμικού δείκτη. Σύμφωνα με τις συστάσεις της Αμερικάνικης Διαβητολογικής Εταιρείας (ADA) το 2008, η χρήση του γλυκαιμικού δείκτη και του γλυκαιμικού φορτίου πιθανώς να παρέχει ένα μικρό επιπρόσθετο όφελος στον γλυκαιμικό έλεγχο των διαβητικών ασθενών σε σχέση με τη χρήση μόνο του ποσού των υδατανθράκων, γεγονός που επιδέχεται περισσότερη έρευνα 40. Ωστόσο, η χρήση του γλυκαιμικού δείκτη αναγνωρίζεται από άλλες επιστημονικές οργανώσεις όπως είναι η Διαβητολογική Εταιρεία του Καναδά 41 και του Ηνωμένου Βασιλείου 42 καθώς και ο Σύλλογος Διαιτολόγων της Αυστραλίας 43. Μάλιστα η Ευρωπαϊκή Εταιρεία Mελέτης του Διαβήτη (European Association for the Study of Diabetes) συστήνει τον γλυκαιμικό δείκτη ως ένα βασικό εργαλείο στη διαχείριση του διαβήτη 44. Εφαρμογή του γλυκαιμικού δείκτη και φορτίου στην κλινική πράξη Γενικά, η έννοια του γλυκαιμικού δείκτη στερείται κλινικής εφαρμογής για τρεις λόγους: Επηρεάζεται από πολλούς παράγοντες, επομένως εμφανίζει δυσκολίες ο ακριβής προσδιορισμός του. Εφόσον αντιπροσωπεύει τον βαθμό αύξησης της γλυκόζης στο αίμα από την κατανάλωση 50 g υδατανθράκων ενός τροφίμου, είναι σημαντικό να εξεταστεί ο γλυκαιμικός δείκτης κάθε τροφίμου στους ανθρώπους (υπάρχουν διαφοροποιήσεις μεταξύ διαφορετικών ατόμων), παρά να εκτιμηθεί in vitro μέσω της δομής του. Oι διαφοροποιήσεις στις τιμές του γλυκαιμικού δείκτη πρακτικά εξαλείφονται όταν τα τρόφιμα καταναλώνονται σε ένα μεικτό γεύμα. Αυτό πιθανώς να συμβαίνει, αφενός εξαιτίας της επικάλυψης των διαφορετικών γλυκαιμικών δεικτών από τις ποσότητες των υδατανθράκων των τροφίμων του γεύματος, αφετέρου από την προσθήκη του λίπους. Αυτό που μπορεί να γίνει κατανοητό από τον ασθενή και να τον βοηθήσει στον γλυκαιμικό του 93

10 Πίνακας 3. Εναλλακτικές επιλογές τροφίμων χαμηλότερου γλυκαιμικού δείκτη. ΤΡOΦΙΜΑ ΜΕ ΥΨΗΛO ΓΔ Λευκό ψωμί Νιφάδες δημητριακών (ραφιναρισμένα) Μπισκότα ή παξιμάδια Πατάτα Oι περισσότεροι τύποι ρυζιού ΤΡOΦΙΜΑ ΜΕ ΧΑΜΗΛOΤΕΡO ΓΔ Ψωμί ολικής αλέσεως, σικάλεως Νιφάδες βρώμης, μούσλι Μπισκότα με αποξηραμένα φρούτα, βρώμης ή ολικής αλέσεως Γλυκοπατάτα, καλαμπόκι, πρώιμες πατάτες baby Ρύζι Basmati, πλιγούρι, μακαρόνια, νουτλς έλεγχο είναι ο σχεδιασμός ενός διαιτολογίου χαμηλού γλυκαιμικού δείκτη. Η δίαιτα αυτή θα είναι γενικά μια δίαιτα πλούσια σε σύνθετους υδατάνθρακες, όπου η βάση της θα περιλαμβάνει τα όσπρια, τα δημητριακά ολικής άλεσης (βρώμη, κριθάρι, σίκαλη) και επιλογές ψωμιού, ρυζιού, ζυμαρικών, φρούτων και λαχανικών με χαμηλό γλυκαιμικό δείκτη. Μια δίαιτα με χαμηλό γλυκαιμικό δείκτη μπορεί να επιτευχθεί με αντικατάσταση των τροφίμων με υψηλό γλυκαιμικό δείκτη από επιλογές των ίδιων τροφίμων χαμηλότερου γλυκαιμικού δείκτη (Πίν. 3) 31. Ως εκ τούτου, καταναλώνοντας σιμιγδάλι, μούσλι, βρώμη αντί ραφιναρισμένα δημητριακά, ρύζι Basmati αντί λευκό ρύζι, γλυκοπατάτα αντί πατάτα, ψωμί ολικής αλέσεως ή σικάλεως αντί λευκό ψωμί μπορεί να μειωθεί σημαντικά ο γλυκαιμικός δείκτης, άρα και το γλυκαιμικό φορτίο της δίαιτας. Επίσης, τα ζυμαρικά είναι μια επιλογή σχετικά χαμηλού γλυκαιμικού δείκτη. Η κατανάλωση τροφίμων με χαμηλό γλυκαιμικό δείκτη μπορεί να συνδυασθεί με οποιοδήποτε είδος λαχανικών και κρέατος χαμηλής περιεκτικότητας σε λίπος, επειδή τα τρόφιμα αυτά περιέχουν ελάχιστους υδατάνθρακες. Έτσι παρέχεται μια ισορροπημένη και υγιεινή διατροφή. Η αντικατάσταση των τροφών με υψηλό γλυκαιμικό δείκτη από τροφές με χαμηλότερο γλυκαιμικό δείκτη μπορεί να αποτελέσει αναπόσπαστο κομμάτι της δίαιτας του διαβητικού ασθενούς. Τότε το συνολικό γλυκαιμικό φορτίο του καθημερινού διαιτολογίου θα μειωθεί σημαντικά 30 και θα εμφανισθούν τα πιθανά οφέλη που παρουσιάζουν οι μελέτες. Συμπεράσματα Αν και ο οδηγός δόσης ινσουλίνης πιθανώς να απλοποιεί τις μαθηματικές γνώσεις που χρειάζονται οι χρήστες της αντλίας, είναι πολύ σημαντικό να είναι οι ίδιοι κατάλληλα εκπαιδευμένοι στη λειτουργία του, ώστε να αποφεύγεται ο κίνδυνος της υπογλυκαιμίας ή υπεργλυκαιμίας. Oι προτεινόμενοι υπολογισμοί του οδηγού πιθανώς να χρειάζονται βελτίωση. Γι αυτόν τον λόγο, οι ασθενείς δεν πρέπει να είναι απόλυτα εξαρτημένοι από τη χρήση του. Είναι σημαντικό να μπορούν να υπολογίσουν από μόνοι τους τις δόσεις γευμάτων ή διορθωτικές δόσεις που θα χρειαστούν, για να προβούν στις απαραίτητες βελτιώσεις, καθώς και να αντεπεξέλθουν σε περίπτωση που ο οδηγός δόσης τεθεί εκτός λειτουργίας για οποιονδήποτε λόγο. Ως εκ τούτου, πρέπει να γνωρίζουν πολύ καλά τον βασικό ρυθμό, την αναλογία ινσουλίνης-υδατανθράκων και τους διορθωτικούς παράγοντές τους. Η εκπαίδευση των ατόμων που έχουν ΣΔ τύπου 1 και χρησιμοποιούν αντλία ινσουλίνης, είναι το κλειδί για τον βέλτιστο γλυκαιμικό έλεγχο. Abstract Giannoulaki P, Iliadis F, Didangelos T. Continuous subcutaneous insulin pumps: the impact of the use of the bolus calculator to the metabolic control in patients with type 1 diabetes. Hellenic Diabetol Chron 2013; 2: The insulin bolus calculator has been used in insulin pumps since The bolus calculator, through mathematical formulas, calculates the insulin units required preprandially and the corrective doses of insulin required to maintain good glycemic control. The bolus calculator takes into account the types of meal and their glycemic index providing therefore three different insulin administration manners. Insulin still in effect is also calculated to avoid dose overlapping which may result in hypoglycemia. The insulin bolus calculator also provides information about previously admitted insulin doses and previous blood glucose levels, thus facilitating diabetes management. Additionally it features settings for the insulin units to carbohydrate grams or equi - valents ratio, the blood glucose value targeted by the patient, the insulin sensitivity factor and the insulin effectiveness period used by the pump. 94

11 It is therefore essential that patients receive adequate practical training on the insulin bolus calcu - lator operation. Βιβλιογραφία 1. Heinemann L. Insulin pump therapy: what is the evidence for using different types of boluses for coverage of pradial insulin requirements. J Diab Sci Technol 2009; 3: Pickup JC, Keen H, Parsons JA, Alberti KGMM: Continuous subcutaneous insulin infusion: an approach to achieving normoglycaemia. BMJ 1978; 1: Zisser H, Robinson L, Bevier W et al. Bolus Calculator: A review of four smart insulin pumps. Diab Tech & Therap 2008; 10: Heise T, Nosek L, Rønn BB, et al. Lower within-subject variability of insulin detemir in comparison to NPH insulin and insulin glargine in people with type 1 diabetes. Diabetes 2004; 53: Lepore M, Pampanelli S, Fanelli C, et al. Pharmacokinetics and pharmacodynamics of subcutaneous injection of long-acting human insulin analog glargine, NPH insulin, and ultralente human insulin and continuous subcutaneous infusion of insulin lispro. Diabetes 2000; 49: Didangelos T, Iliadis F. Insulin pump therapy in adults. Diab Res Clin Pract 2011; Suppl1: S The Juvenile Diabetes Research Foundation Continuous Glucose Monitoring Study Group: Continuous glucose monitoring and intensive treatment of type 1 diabetes. N Engl J Med 2008; 359: Aye T, Block J, Buckingham B. Toward closing the loop: an update on insulin pumps and continuous glucose monitoring systems. Endocrinol Metab Clin North Am 2010; 39: Arakawa M, Ebato C. Influence of fruit juice on fingertips and patient behavior on self-monitoring of blood glucose. Diab Res Clin Pract 2012; 96: e Hirose T, Mita T, Fujitani Y, Kawamori R, Watada H. Glucose monitoring after fruit peeling: pseudohyperglycemia when neglecting hand washing before fingertip blood sampling: wash your hands with tap water before check blood glucose level. Diabetes Care 2011; 34: Μουσλέχ Τ, Ευστρατίου Ε. Αντλίες συνεχούς έγχυσης ινσουλίνης. Στο: Μουσλέχ ΤΦ, Ευστρατίου ΕΙ. Ινσουλινοθεραπεία & μεσογειακή διατροφή στην καθημερινή πράξη. 1 η έκδοση, Θεσσαλονίκη: Eκδόσεις «Βαρθολομαίος-Γράμμα», 2008: Wolpert H. The nuts and bolts of achieving end points with real-time continuous glucose monitoring. Diabetes Care 2008; 31: S Walsh J, Roberts R. Pumping insulin. 2 nd ed. San Diego: Torrey Pines Press, 1994; Walsh J, Roberts R, Bailey T. Guidelines for insulin dosing in continuous subcutaneous insulin infusion using new formulas from a retrospective study individuals with optimal glucose levels. J Diab Sci Technol 2010; 4: Davidson PC, Hebblewhite HR, Bode BW et al. Statistically based CSII parameters: correction factor, CF (1700 rule), carbohydrate-to-insulin ratio, CIR (2.8 rule), and basal-to-total ratio. Diab Technol Ther 2003; 3: Davidson PC, Hebblewhite HR, Steed RD, Bode BW. Analysis of guidelines for basal-bolus dosing: basal insulin, correction factor, and carbohydrate-to-insulin ratio. Endocr Pract 2008; 14: Walsh J, Roberts R, Bailey T. Guidelines for optimal bolus calculator settings in adults. Diab Technol Soc 2011; 5: Thurm U. The ABC of insulin pump therapy. 2 nd English ed. Munich, Germany, 2008: Kaufman RF, Westfall E. All about boluses. In: Kaufman RF. Insulin pumps and continuous glucose monitoring. A user s guide to effective diabetes management. 1st ed. USA: American Diabetes Association, 2012: Lassmann-Vague V, Clavel S, Guerci B et al. When to treat a diabetic patient using an external insulin pump. Expert consensus. Société francophone du diabéte (ex ALFEDIAM) Diab Metab 2010; 36: Ελληνική Διαβητολογική Εταιρεία. Oδηγός διατροφής για τη ρύθμιση του διαβήτη. 1 η έκδοση, Αθήνα: Eκδόσεις Anathesis Creative Publications, 2008: Καραμήτσος Δ. Θεραπεία του Σακχαρώδη Διαβήτη Στο Καραμήτσος Δ.Θ. Διαβητολογία 2 η έκδοση, Αθήνα: Iατρικές Eκδόσεις Σιώκης, 2009: Ministry of Agriculture, Fisheries and Food. Food portion sizes. 2st ed. London: HMSO, 1993: Kaufman RF, Westfall E. Understanding the meal plan. In: Kaufman RF. Insulin pumps and continuous glucose monitoring. A user s guide to effective diabetes management. 1st ed. USA: American Diabetes Association, 2012: O Connell M, Cameron F, Gilbertson H, Donath S. Optimizing postprandial glycemia in pediatric patients with Type 1 diabetes using insulin pump therapy. Diab Care 2008; 31: Heinemann L. Insulin pump therapy: what is the evidence for using different types of boluses for coverage of pradial insulin requirements. J Diab Sci Technol 2009; 3: Jenkins DJ, Wolever TM, Taylor RH, et al. Glycemic index of foods: a physiological basis for carbohydrate exchange. Am J Clin Nutr 1981; 34: Queiroz K.C, Novato Silva I, de Cássia Gonçalves Alfenas R. Influence of the glycemic index and glycemic load of the diet in the glycemic control of diabetic children and teenagers. Nutr Hosp 2012; 27: Jenkins DJ, Kendall CW, Augustin LS, et al. Glycemic index: overview of implications in health and disease. Am J Clin Nutr 2002; 76 (Suppl): 266S-73S. 30. Thomas D, Elliott E. Low glycemic index, or low glycemic load, diets for diabetes mellitus. Cochrane Database Syst Rev 2009; 3: Marsh K, Barclay A, Colagiuri S, Brand-Miller J. Glycemic index and glycemic load of carbohydrates in the diabetes diet. Curr Diab Rep 2011; 11:

12 32. Bornet FRJ, Jardy-Gennetier A, Jacquet N, Stowell J. Glycemic response to foods: impact on satiety and long-term weight regulation. Appetite 2007; 49: Burani J, Longo PJ. Low-glycemic carbohydrates: an effective behavioral change for glycemic control and weight management in patients with type 1 and 2 diabetes. The Diabetes Educator 2006; 32: Brand-Miller J, Hayne S, Petocz P, Colagiuri S. Lowglycemic index diets in the management of diabetes. A meta-analysis of randomized controlled trials. Diabetes Care 2003; 26: Buyken AE, Toeller M, Heitkamp G, et al. Glycemic index in the diet of European outpatients with type 1 diabetes: relations to glycated hemoglobin and serum lipids. Am J Clin Nutr 2001; 73: Du H, Van der ADL, Van Bakel MM, et al. Glycemic index and glycemic load in relation to food and nutrient intake and metabolic risk factors in a Dutch population. Am J Clin Nutr 2008; 87: Wolever TM, Gibbs AC, Mehling C, et al. The Canadian trial of carbohydrates in diabetes (CCD), a 1-y controlled trial of low-glycemic-index dietary carbohydrate in type 2 diabetes: no effect on glycated hemoglobin but reduction in C-reactive protein. Am J Clin Nutr 2008; 87: Barclay WA, Petocz P, McMillan-Price J, et al. Glycemic index glycemic load, and chronic disease risk a meta-analysis of observational studies. Am J Clin Nutr 2008; 87: Nansel RT, Gellar L, McGill A. Effect of varying glyce mic index meals on blood glucose control assessed with continuous glucose monitoring in youth with type 1 diabetes on basal-bolus insulin regimens. Diab Care 2008; 31: ADA. Nutrition recommendations and interventions for diabetes. Diab Care 2008; 31: S Canadian Diabetes Association. Guidelines for the nutritional management of diabetes mellitus in the new millennium. A position statement by the Canadian Diabetes Association. Can J Diab Care 2000; 23: Nutrition Subcommittee of the Diabetes Care Advisory Committee of Diabetes UK. The implementation of nutritional advice for people with diabetes. Diabet Med 2003; 20: Perlstein R. WJ, Hines C, Milsavljevic M. Dietitians Association of Australia review paper: Glycemic index in diabetes management. Aust J Nutr Diet 1997; 54: The Diabetes and Nutrition Study Group of the European Association for the Study of Diabetes (EASD). Recommendations for the nutritional management of patients with diabetes mellitus. Eur J Clin Nutr 2000; 54: Λέξεις-κλειδιά: Γλυκόζη αίματος Γλυκόζη στόχος Συντελεστής ινσουλινοευαισθησίας Αναλογία ινσουλίνης-υδατανθράκων Δόση τετραγωνικού κύματος Δόση διπλού κύματος Key-words: Blood glucose Target blood glucose Insulin sensitivity factor Insulin-to-carbohydrate ratio Square wave bolus Dual wave bolus 96

ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΕΣ ΟΔΗΓΙΕΣ ΣΕ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΜΕ ΙΝΣΟΥΛΙΝΟΘΕΡΑΠΕΙΑ. ΝΕΑ ΣΧΗΜΑΤΑ ΚΑΙ ΦΑΡΜΑΚΑ

ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΕΣ ΟΔΗΓΙΕΣ ΣΕ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΜΕ ΙΝΣΟΥΛΙΝΟΘΕΡΑΠΕΙΑ. ΝΕΑ ΣΧΗΜΑΤΑ ΚΑΙ ΦΑΡΜΑΚΑ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΕΣ ΟΔΗΓΙΕΣ ΣΕ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΜΕ ΙΝΣΟΥΛΙΝΟΘΕΡΑΠΕΙΑ. ΝΕΑ ΣΧΗΜΑΤΑ ΚΑΙ ΦΑΡΜΑΚΑ Γκουτζελίκα Ιωάννα Κλινικός διαιτολόγοςδιατροφολόγος Προϊσταμένη Τμ. Διατροφής Γ.Ν.Θ «Άγιος Παύλος» Δεν υπάρχει σύγκρουση συμφερόντων

Διαβάστε περισσότερα

Υδατάνθρακες: σύνθετο και μπερδεμένο και στους καταναλωτές & επαγγελματίες υγείας

Υδατάνθρακες: σύνθετο και μπερδεμένο και στους καταναλωτές & επαγγελματίες υγείας Υδατάνθρακες: σύνθετο και μπερδεμένο και στους καταναλωτές & επαγγελματίες υγείας Πλούσιες σε Υδατ/χαμηλές Σύνθετοι υδατάνθρακες σε λίπη δίαιτες Απλές ζάχαρες Δίαιτες χαμηλού GI Χαμηλής γλυκαιμικής δόσης

Διαβάστε περισσότερα

Ο ρόλος της διατροφής στην πρόληψη και αντιμετώπιση του Σακχαρώδη Διαβήτη

Ο ρόλος της διατροφής στην πρόληψη και αντιμετώπιση του Σακχαρώδη Διαβήτη ΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ Δ.Ε.Β.Ε. ΓΙΑ ΤΟ ΚΟΙΝΟ Σακχαρώδης Διαβήτης. Ένα σύγχρονο πρόβλημα- Νέες λύσεις. Θεσσαλονίκη, 14 Νοεμβρίου 2015 Ο ρόλος της διατροφής στην πρόληψη και αντιμετώπιση του Σακχαρώδη Διαβήτη Παρθένα

Διαβάστε περισσότερα

Μεσογειακή Διατροφή Τι γνωρίζουμε για αυτή;

Μεσογειακή Διατροφή Τι γνωρίζουμε για αυτή; Μεσογειακή Διατροφή Τι γνωρίζουμε για αυτή; Στις αρχές της δεκαετίας του 1950 ξεκίνησε μία μεγάλη έρευνα, γνωστή ως η μελέτη των 7 χωρών, όπου μελετήθηκαν οι διατροφικές συνήθειες ανθρώπων από τις εξής

Διαβάστε περισσότερα

Τι κάνουμε; Διαβητικός με Βασική ινσουλίνη 49 μον + Μετφορμίνη 850mgX2 +glimepiride. 3ετίας ενώ έχει FPG ~ 110mg έχει PPG ~ 260mg & HbA1c=7,9%

Τι κάνουμε; Διαβητικός με Βασική ινσουλίνη 49 μον + Μετφορμίνη 850mgX2 +glimepiride. 3ετίας ενώ έχει FPG ~ 110mg έχει PPG ~ 260mg & HbA1c=7,9% Διαβητικός με Βασική ινσουλίνη 49 μον + Μετφορμίνη 850mgX2 +glimepiride 6mgX1από 3ετίας ενώ έχει FPG ~ 110mg έχει PPG ~ 260mg & HbA1c=7,9% Τι κάνουμε; 1. Αύξηση δόσης ινσουλίνης; 2. Προσθήκη αναλόγου ταχείας

Διαβάστε περισσότερα

Γράφει η Ράνια Σαμαρά, Διαιτολόγος - Διατροφολόγος

Γράφει η Ράνια Σαμαρά, Διαιτολόγος - Διατροφολόγος Γράφει η Ράνια Σαμαρά, Διαιτολόγος - Διατροφολόγος Σε προηγούμενα άρθρα μιλήσαμε για τη σχέση σωστής διατροφής και αθλητισμού, διακρίναμε τη σημαντικότητα του ρόλου που διαδραματίζει και επικεντρωθήκαμε

Διαβάστε περισσότερα

MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΔΙΑΒΗΤΗΣ. ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C.

MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΔΙΑΒΗΤΗΣ. ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C. MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΔΙΑΒΗΤΗΣ ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C.S Στόχοι για την αντιμετώπιση του Γνώση Δεξιότητες Πηγές Υποστήριξη

Διαβάστε περισσότερα

Νεώτεροι θεραπευτικοί χειρισµοί: Αντλίες ινσουλίνης, συνεχείς καταγραφές, τεχνητό πάγκρεας

Νεώτεροι θεραπευτικοί χειρισµοί: Αντλίες ινσουλίνης, συνεχείς καταγραφές, τεχνητό πάγκρεας Νεώτεροι θεραπευτικοί χειρισµοί: Αντλίες ινσουλίνης, συνεχείς καταγραφές, τεχνητό πάγκρεας Δρ ΕΜΜ. ΣΟΥΒΑΤΖΟΓΛΟΥ 22 Αντλίες συνεχούς έγχυσης ινσουλίνης Εισαγωγή Εδώ και 10 χρόνια περίπου έχουν χρησιμοποιηθεί

Διαβάστε περισσότερα

Μεσογειακής Διατροφής

Μεσογειακής Διατροφής mini Οδηγός Μεσογειακής Διατροφής Γιατί Μεσογειακή Διατροφή; Η μεσογειακή διατροφή αναφέρεται στον τρόπο διατροφής των λαών που ζουν σε περιοχές που αναπτύσσονται γύρω από τη Μεσόγειο. Οι επιστημονικές

Διαβάστε περισσότερα

Διατροφή ινσουλινοεξαρτώμενων ατόμων νεαρής ηλικίας

Διατροφή ινσουλινοεξαρτώμενων ατόμων νεαρής ηλικίας Διατροφή ινσουλινοεξαρτώμενων ατόμων νεαρής ηλικίας!φη Ευστρατίου Διαιτολόγος Επιστημονική συνεργάτης Δ Παιδιατρικής Κλινικής ΑΠΘ Ιατρείο Παιδιών και Εφήβων με Διαβήτη Νοσοκομείο Παπαγεωργίου Θεσ/νίκης

Διαβάστε περισσότερα

Συζήτηση περίπτωσης ασθενούς. Σ. Λιάτης Παθολόγος Επιμελητής Β ΕΣΥ Α Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική & Διαβητολογικό Κέντρο ΓΝΑ «Λαϊκό»

Συζήτηση περίπτωσης ασθενούς. Σ. Λιάτης Παθολόγος Επιμελητής Β ΕΣΥ Α Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική & Διαβητολογικό Κέντρο ΓΝΑ «Λαϊκό» Συζήτηση περίπτωσης ασθενούς Σ. Λιάτης Παθολόγος Επιμελητής Β ΕΣΥ Α Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική & Διαβητολογικό Κέντρο ΓΝΑ «Λαϊκό» Κυρία Α.Ν, 74 ετών, νοικοκυρά Πολυουρία, πολυδιψία και απώλεια βάρους

Διαβάστε περισσότερα

Ηλίας Ν. Μυγδάλης. Β Παθολογική Κλινική και Διαβητολογικό Κέντρο, Γενικό Νοσοκομείο ΝΙΜΤΣ, Αθήνα

Ηλίας Ν. Μυγδάλης. Β Παθολογική Κλινική και Διαβητολογικό Κέντρο, Γενικό Νοσοκομείο ΝΙΜΤΣ, Αθήνα ΕΤΟΣ ΙΔΡΥΣΕΩΣ 1942 «Έναρξη ινσουλίνης στα άτομα με σακχαρώδη διαβήτη τύπου 2: πότε και πως ;» Ηλίας Ν. Μυγδάλης Β Παθολογική Κλινική και Διαβητολογικό Κέντρο, Γενικό Νοσοκομείο ΝΙΜΤΣ, Αθήνα Ειδικό φροντιστήριο

Διαβάστε περισσότερα

Αντλίες Ινσουλίνης. Ζ. Μούσλεχ Ενδοκρινολόγος Διδάκτωρ Ιατρικής ΑΠΘ Διευθυντής Πολυιατρείου ΕΟΠΥΥ Ανάληψης Θεσσαλονίκη

Αντλίες Ινσουλίνης. Ζ. Μούσλεχ Ενδοκρινολόγος Διδάκτωρ Ιατρικής ΑΠΘ Διευθυντής Πολυιατρείου ΕΟΠΥΥ Ανάληψης Θεσσαλονίκη Αντλίες Ινσουλίνης Ζ. Μούσλεχ Ενδοκρινολόγος Διδάκτωρ Ιατρικής ΑΠΘ Διευθυντής Πολυιατρείου ΕΟΠΥΥ Ανάληψης Θεσσαλονίκη Πριν την Ινσουλίνη Πριν την ανακάλυψη της ινσουλίνης το 1921, τα 1τομα με Τύπου 1 Διαβήτη

Διαβάστε περισσότερα

ΓΛΥΚΑΙΜΙΚΟΣ ΕΙΚΤΗΣ: ΕΝΑΣ ΑΓΝΩΣΤΟΣ «ΕΙΚΤΗΣ» ΓΙΑ ΤΟ ΙΑΒΗΤΗ ΚΑΙ ΤΗ ΡΥΘΜΙΣΗ ΤΟΥ ΣΩΜΑΤΙΚΟΥ ΒΑΡΟΥΣ

ΓΛΥΚΑΙΜΙΚΟΣ ΕΙΚΤΗΣ: ΕΝΑΣ ΑΓΝΩΣΤΟΣ «ΕΙΚΤΗΣ» ΓΙΑ ΤΟ ΙΑΒΗΤΗ ΚΑΙ ΤΗ ΡΥΘΜΙΣΗ ΤΟΥ ΣΩΜΑΤΙΚΟΥ ΒΑΡΟΥΣ Χάρης ηµοσθενόπουλος MMedSci.SRD Κλινικός ιαιτολόγος- διατροφολόγος ΓΛΥΚΑΙΜΙΚΟΣ ΕΙΚΤΗΣ: ΕΝΑΣ ΑΓΝΩΣΤΟΣ «ΕΙΚΤΗΣ» ΓΙΑ ΤΟ ΙΑΒΗΤΗ ΚΑΙ ΤΗ ΡΥΘΜΙΣΗ ΤΟΥ ΣΩΜΑΤΙΚΟΥ ΒΑΡΟΥΣ Τι είναι ο γλυκαιµικός δείκτης; Η µεταγευµατική

Διαβάστε περισσότερα

Τα τρόφιμα που περιέχουν υδατάνθρακες (γάλα, φρούτα, δημητριακά, όσπρια κλπ) αυξάνουν την

Τα τρόφιμα που περιέχουν υδατάνθρακες (γάλα, φρούτα, δημητριακά, όσπρια κλπ) αυξάνουν την Τα τρόφιμα που περιέχουν υδατάνθρακες (γάλα, φρούτα, δημητριακά, όσπρια κλπ) αυξάνουν την γλυκόζη στο αίμα. Ανάλογα με το αν είναι απλοί υδατάνθρακες (ζάχαρη, χυμοί φρούτων, μέλι κλπ) ή σύνθετοι υδατάνθρακες

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ 2 ο. Πρόγραμμα ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΣΗΣ ΤΗΣ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΗΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑΣ. Εκπαίδευση στην πυραμίδα της υγιεινής διατροφής ΓΕΩΠΟΝΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ

ΜΑΘΗΜΑ 2 ο. Πρόγραμμα ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΣΗΣ ΤΗΣ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΗΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑΣ. Εκπαίδευση στην πυραμίδα της υγιεινής διατροφής ΓΕΩΠΟΝΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΓΕΩΠΟΝΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ Πρόγραμμα ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΣΗΣ ΤΗΣ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΗΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑΣ ΣΕ ΕΥΠΑΘΕΙΣ ΟΜΑΔΕΣ ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΠΛΗΘΥΣΜΟΥ ΚΑΤA ΤΗ ΔΙΑΡΚΕΙΑ ΖΩΗΣ ΟΜΑΔΑ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗΣ ΜΕ 4 ΕΙΔΙΚΟΥΣ ΜΑΘΗΜΑ

Διαβάστε περισσότερα

ιαβήτης και διατροφή στα παιδιά και εφήβους

ιαβήτης και διατροφή στα παιδιά και εφήβους 31 ιαβήτης και διατροφή στα παιδιά και εφήβους ΑΣΗΜΙΝΑ ΓΑΛΛΗ ΤΣΙΝΟΠΟΥΛΟΥ Επίκουρη Καθηγήτρια Παιδιατρικής Παιδιατρικής Ενδοκρινολογίας Α.Π.Θ. 1. Εισαγωγή Οι σύγχρονες διατροφικές συστάσεις για παιδιά και

Διαβάστε περισσότερα

1 ο Καλοκαιρινό CAMP Ποδοσφαίρου για παιδιά ηλικίας 6-14 ετών. Φρέσκα Φρούτα. Μπανάνα, νεκταρίνια κ.α. Παστέλι. Μπάρες Δημητριακών

1 ο Καλοκαιρινό CAMP Ποδοσφαίρου για παιδιά ηλικίας 6-14 ετών. Φρέσκα Φρούτα. Μπανάνα, νεκταρίνια κ.α. Παστέλι. Μπάρες Δημητριακών Menu 16-Ιουνίου έως 4-Ιουλίου 2014 1 ο Καλοκαιρινό CAMP Ποδοσφαίρου για παιδιά ηλικίας 6-14 ετών Συσκευασμένο κοκτέιλ Φρούτων σε χυμό. Ροδάκινο, Αχλάδι, Σταφύλι, Ανανάς,Κεράσι, Παπάγια σε χυμό φρούτων.

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΜΕ ΑΝΤΛΙΑ ΙΝΣΟΥΛΙΝΗΣ Είναι η ιδανική θεραπεία για εμένα;

ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΜΕ ΑΝΤΛΙΑ ΙΝΣΟΥΛΙΝΗΣ Είναι η ιδανική θεραπεία για εμένα; ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΜΕ ΑΝΤΛΙΑ ΙΝΣΟΥΛΙΝΗΣ Είναι η ιδανική θεραπεία για εμένα; Είναι η συνεχής χορήγηση ινσουλίνης με αντλία για διαβητικούς τύπου 1 καλύτερη σαν θεραπεία από την θεραπεία με ενέσεις ινσουλίνη; Όσον

Διαβάστε περισσότερα

Διαιτητικές οδηγίες για το ΣΔ. Κατευθυντήριες οδηγίες για τη Διαχείριση του Διαβητικού Ασθενούς

Διαιτητικές οδηγίες για το ΣΔ. Κατευθυντήριες οδηγίες για τη Διαχείριση του Διαβητικού Ασθενούς ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΙ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟΙ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΟΙ ΟΠΟΙΟΙ ΚΑΘΟΡΙΖΟΥΝ ΤΟ ΕΠΙΠΕΔΟ ΜΕΣΟΓΕΙΑΚΗΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ ΚΑΙ ΑΣΚΗΣΗΣ ΣΕ ΑΤΟΜΑ ΤΡΙΤΗΣ ΚΑΙ ΤΕΤΑΡΤΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ ΜΕ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ 2 Αναστάσιος Κουτσοβασίλης, Μαρία

Διαβάστε περισσότερα

Διατροφή στην καλαθοσφαίριση

Διατροφή στην καλαθοσφαίριση Διατροφή στην καλαθοσφαίριση Υγεία & βελτίωση της αθλητικής απόδοσης Α.Ο. ΠΡΩΤΕΑΣ Αγγελοπούλου Μαντώ Χαροκόπειο Πανεπιστήμιο Τμήμα Επιστήμης Διαιτολογίας & Διατροφής Διατροφή η σημαντικότερη διαδικασία

Διαβάστε περισσότερα

Διαβητολογική Εταιρεία Βορείου Ελλάδος 27ο Ετήσιο Πανελλήνιο Συνέδριο Θεσσαλονίκη, 14-16 Νοεµβρίου 2013

Διαβητολογική Εταιρεία Βορείου Ελλάδος 27ο Ετήσιο Πανελλήνιο Συνέδριο Θεσσαλονίκη, 14-16 Νοεµβρίου 2013 Διαβητολογική Εταιρεία Βορείου Ελλάδος 27ο Ετήσιο Πανελλήνιο Συνέδριο Θεσσαλονίκη, 14-16 Νοεµβρίου 2013 Γιαννουλάκη Παρθένα Κλινική Διαιτολόγος (ΜSc) Προϊσταµένη Τµήµατος Διαιτολογίας-Διατροφής Π.Γ.Ν.Θ

Διαβάστε περισσότερα

ΥΔΑΤΑΝΘΡΑΚΕΣ. Τι είναι οι υδατάνθρακες;

ΥΔΑΤΑΝΘΡΑΚΕΣ. Τι είναι οι υδατάνθρακες; ΥΔΑΤΑΝΘΡΑΚΕΣ Τι είναι οι υδατάνθρακες; Οι υδατάνθρακες είναι τα νομίσματα ενέργειας του σώματός μας. Τα περισσότερα τρόφιμα που τρώμε καθημερινά αποτελούνται από υδατάνθρακες. Ο οργανισμός μας, σπα τους

Διαβάστε περισσότερα

Διατροφή και Σακχαρώδης Διαβήτης: Η θέση της Κορινθιακής σταφίδας στη διατροφή ασθενών με Σακχαρώδη διαβήτη τύπου 2

Διατροφή και Σακχαρώδης Διαβήτης: Η θέση της Κορινθιακής σταφίδας στη διατροφή ασθενών με Σακχαρώδη διαβήτη τύπου 2 Διατροφή και Σακχαρώδης Διαβήτης: Η θέση της Κορινθιακής σταφίδας στη διατροφή ασθενών με Σακχαρώδη διαβήτη τύπου 2 Νικόλαος Τεντολούρης Αναπληρωτής Καθηγητής Ιατρική Σχολή ΕΚΠΑ Αθήνα, 2014 1 Σκοπός της

Διαβάστε περισσότερα

ΕΜΠΕΙΡΙΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΧΡΗΣΗ ΑΝΤΛΙΑΣ ΙΝΣΟΥΛΙΝΗΣ ΣΕ ΕΦΗΒΟΥΣ ΚΑΙ ΝΕΑΡΟΥΣ ΕΝΗΛΙΚΕΣ ΜΕ Σ 1. ΥΝΑΤΟΤΗΤΕΣ, ΠΡΟΫΠΟΘΕΣΕΙΣ ΚΑΙ ΥΣΚΟΛΙΕΣ.

ΕΜΠΕΙΡΙΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΧΡΗΣΗ ΑΝΤΛΙΑΣ ΙΝΣΟΥΛΙΝΗΣ ΣΕ ΕΦΗΒΟΥΣ ΚΑΙ ΝΕΑΡΟΥΣ ΕΝΗΛΙΚΕΣ ΜΕ Σ 1. ΥΝΑΤΟΤΗΤΕΣ, ΠΡΟΫΠΟΘΕΣΕΙΣ ΚΑΙ ΥΣΚΟΛΙΕΣ. ΕΜΠΕΙΡΙΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΧΡΗΣΗ ΑΝΤΛΙΑΣ ΙΝΣΟΥΛΙΝΗΣ ΣΕ ΕΦΗΒΟΥΣ ΚΑΙ ΝΕΑΡΟΥΣ ΕΝΗΛΙΚΕΣ ΜΕ Σ 1. ΥΝΑΤΟΤΗΤΕΣ, ΠΡΟΫΠΟΘΕΣΕΙΣ ΚΑΙ ΥΣΚΟΛΙΕΣ. Κ.Κίτσιος¹, Μ.Παπαδοπούλου², Ν.Καδόγλου¹, Σ. Τερζή², Κ.Κώστα², Ν.Σάιλερ¹ 1.Α Παθολογική

Διαβάστε περισσότερα

Σύγχρονες κατευθυντήριες οδηγίες για την έναρξη και την εντατικοποίηση της ινσουλινοθεραπείας στον Σακχαρώδη Διαβήτη τύπου 2

Σύγχρονες κατευθυντήριες οδηγίες για την έναρξη και την εντατικοποίηση της ινσουλινοθεραπείας στον Σακχαρώδη Διαβήτη τύπου 2 Σύγχρονες κατευθυντήριες οδηγίες για την έναρξη και την εντατικοποίηση της ινσουλινοθεραπείας στον Σακχαρώδη Διαβήτη τύπου 2 A Mητράκου Επ.Καθηγήτρια Παθολογίας-Μεταβολισµού Μονάδα Σακχαρώδη Διαβήτη Μεταβολισµού

Διαβάστε περισσότερα

Που βρισκόμαστε σήμερα στην αντιμετώπιση του Σακχαρώδη Διαβήτη στα παιδιά και τους εφήβους

Που βρισκόμαστε σήμερα στην αντιμετώπιση του Σακχαρώδη Διαβήτη στα παιδιά και τους εφήβους Που βρισκόμαστε σήμερα στην αντιμετώπιση του Σακχαρώδη Διαβήτη στα παιδιά και τους εφήβους Δρ. Χριστίνα Κανακά-Gantenbein Αναπληρώτρια Καθηγήτρια Παιδ. Ενδοκρινολογίας-Νεανικού Διαβήτη Α Παιδ/κή Κλινική

Διαβάστε περισσότερα

Τόνια Μαχαίρα MSc Sports Nutrition. Διαιτολόγος ΠΑΕ Παναθηναϊκού

Τόνια Μαχαίρα MSc Sports Nutrition. Διαιτολόγος ΠΑΕ Παναθηναϊκού Τόνια Μαχαίρα MSc Sports Nutrition Διαιτολόγος ΠΑΕ Παναθηναϊκού Διατροφή Γενετική Ύπνος Δεξιότητες Απόδοση Προπόνηση Εξαρτήματα Ψυχολογία Σωστή διατροφή Υγιή ανάπτυξη Διατήρηση ιδανικού σωματικού βάρους

Διαβάστε περισσότερα

Δρ. Χρήστος Μανές ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ

Δρ. Χρήστος Μανές ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ Δρ. Χρήστος Μανές Παθολόγος µε εξειδίκευση στο Σακχαρώδη Διαβήτη ΠΡΟΕΔΡΟΣ ΕΜΕΔΙΠ Διευθυντής Παθολογικού τµήµατος και Διαβητολογικού Κέντρου Γ.Π.Ν «ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ» ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ Σακχαρώδης Διαβήτης 220 εκατοµµύρια

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΕΦΗΒΕΙΑ

ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΕΦΗΒΕΙΑ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΕΦΗΒΕΙΑ ΕΦΗΒΕΙΑ- ΑΝΑΓΚΕΣ v Επιτάχυνση ρυθμού ανάπτυξης v Ωρίμανση και αύξηση ιστών v Αποκτά το 20% του ύψους και το 50% του βάρους του ενήλικα, ενώ οι μύες, ο όγκος του αίματος και γενικά

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΖΗΤΗΣΗ ΣΤΡΟΓΓΥΛΗΣ ΤΡΑΠΕΖΑΣ: «Πώς επιτυγχάνω καλή ρύθμιση στις δύσκολες περιπτώσεις: Σχέδιο δράσης» ΠΕΡΙΣΤΑΤΙΚΑ

ΣΥΖΗΤΗΣΗ ΣΤΡΟΓΓΥΛΗΣ ΤΡΑΠΕΖΑΣ: «Πώς επιτυγχάνω καλή ρύθμιση στις δύσκολες περιπτώσεις: Σχέδιο δράσης» ΠΕΡΙΣΤΑΤΙΚΑ ΣΥΖΗΤΗΣΗ ΣΤΡΟΓΓΥΛΗΣ ΤΡΑΠΕΖΑΣ: «Πώς επιτυγχάνω καλή ρύθμιση στις δύσκολες περιπτώσεις: Σχέδιο δράσης» ΠΕΡΙΣΤΑΤΙΚΑ Δρ. Α. Μελιδώνης Υπεύθυνος Διαβητολογικού Κέντρου Γ.Ν. Πειραιά «ΤΖΑΝΕΙΟ» Διαβητολογικό Κέντρο

Διαβάστε περισσότερα

Πρωτεΐνες (proteins) Υδατάνθρακες (carbohydrates) 13/7/2015. Ομάδες Τροφίμων (food groups) Θρεπτικά συστατικά (nutrients)

Πρωτεΐνες (proteins) Υδατάνθρακες (carbohydrates) 13/7/2015. Ομάδες Τροφίμων (food groups) Θρεπτικά συστατικά (nutrients) Ομάδες Τροφίμων (food groups) Προληπτική Ιατρική και Δημόσια Υγεία 8 η Υποχρεωτική Άσκηση Επιλογής Διατροφή στη Δημόσια Υγεία Ανδρονίκη Νάσκα, Αναπλ. Καθηγήτρια Υγιεινής και Επιδημιολογίας Δημητριακά και

Διαβάστε περισσότερα

Έναρξη ινσουλίνης στα άτομα με σακχαρώδη διαβήτη τύπου 2: πότε και πώς ;

Έναρξη ινσουλίνης στα άτομα με σακχαρώδη διαβήτη τύπου 2: πότε και πώς ; 11 ο Πανελλήνιο Συνέδριο Ελληνικής Διαβητολογικής Εταιρείας 25-29 Μαρτίου 2009 - Αλεξανδρούπολη Έναρξη ινσουλίνης στα άτομα με σακχαρώδη διαβήτη τύπου 2: πότε και πώς ; Dr Κωνσταντίνος Σουλής Διαβητολογικό

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ ΠΥΡΑΜΙΔΕΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ

ΟΙ ΠΥΡΑΜΙΔΕΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ ΟΙ ΠΥΡΑΜΙΔΕΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ Ο σύγχρονος ΟΔΗΓΟΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ συμπεριλαμβάνει τα ακόλουθα στοιχεία: Ψωμιά, Δημητριακά, Ρύζι και Μακαρόνια (6 με 11 μερίδες): Οι υδατάνθρακες παίζουν βασικό ρόλο σε όλα τα διαιτολόγια.

Διαβάστε περισσότερα

Αντιοξειδωτικά στην διατροφή μας

Αντιοξειδωτικά στην διατροφή μας Χάρις Μαραθεύτη Κλινική Διαιτολόγος Διατροφολόγος τηλ: 99-720235 email: harismaratheftis@hotmail.com Αντιοξειδωτικά στην διατροφή μας Τα τελευταία 50 χρόνια οι διατροφικές μας συνήθειες άλλαξαν δραστικά.

Διαβάστε περισσότερα

Αγγελική Βουτσά. Παθολόγος-Διαβητολόγος. Τ. Συν/στρια Δ/ντρια Παθολογικής Κλινικής Νοσοκομείου Λήμνου

Αγγελική Βουτσά. Παθολόγος-Διαβητολόγος. Τ. Συν/στρια Δ/ντρια Παθολογικής Κλινικής Νοσοκομείου Λήμνου Αγγελική Βουτσά Παθολόγος-Διαβητολόγος Τ. Συν/στρια Δ/ντρια Παθολογικής Κλινικής Νοσοκομείου Λήμνου Τι είναι ο διαβήτης; Μεταβολική διαταραχή αυξημένα επίπεδα σακχάρου στο αίμα Ο διαβήτης οφείλεται σε

Διαβάστε περισσότερα

Διατροφικές συστάσεις για νεαρούς αθλητές. Μέγιστη απόδοση στις διαδοχικές προπονήσεις. Άννα Ευλογημένου Κλινικός Διαιτολόγος - Διατροφολόγος

Διατροφικές συστάσεις για νεαρούς αθλητές. Μέγιστη απόδοση στις διαδοχικές προπονήσεις. Άννα Ευλογημένου Κλινικός Διαιτολόγος - Διατροφολόγος Διατροφικές συστάσεις για νεαρούς αθλητές. Μέγιστη απόδοση στις διαδοχικές προπονήσεις. Άννα Ευλογημένου Κλινικός Διαιτολόγος - Διατροφολόγος Πότε και τι να τρώμε πριν την προπόνηση 1. Ένα μεγάλο γεύμα

Διαβάστε περισσότερα

Ινσουλινοθεραπεία (Βασική +ΑΔ)

Ινσουλινοθεραπεία (Βασική +ΑΔ) Ινσουλινοθεραπεία (Βασική +ΑΔ) Δήλωση Συμφερόντων Το περιεχόμενο της παρουσίασης αντανακλά τις απόψεις του ομιλητή.ο ομιλητής έχει λάβει τιμητικές αμοιβές για ομιλίες από τις ακόλουθες φαρμακευτικές εταιρείες

Διαβάστε περισσότερα

Βasal plus: Ο σύγχρονος τρόπος για την εντατικοποίηση της ινσουλινοθεραπείας

Βasal plus: Ο σύγχρονος τρόπος για την εντατικοποίηση της ινσουλινοθεραπείας Βasal plus: Ο σύγχρονος τρόπος για την εντατικοποίηση της ινσουλινοθεραπείας Ν. Τεντολούρης Α' Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική και Ειδική Νοσολογία Πανεπιστημίου Αθηνών & Διαβητολογικό Κέντρο, Γ. Ν. Α.

Διαβάστε περισσότερα

Φαμίσης Κωνσταντίνος Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα

Φαμίσης Κωνσταντίνος Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα ΕΠΕΑΕΚ: ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΥ ΤΕΦΑΑ ΠΘ ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΑ ΠΟΔΟΣΦΑΙΡΙΣΗΣ ΜΚ 0501, Διάλεξη 13η Η ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΤΩΝ ΠΟΔΟΣΦΑΙΡΙΣΤΩΝ ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΙΚΗ ΚΑΙ ΕΦΗΒΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ Φαμίσης Κωνσταντίνος Πανεπιστήμιο

Διαβάστε περισσότερα

Βρέφη 0-12 μηνών. Παιδιά 4-8 ετών. Παιδιά και έφηβοι 9-18 ετών. Ενήλικες > 50 ετών. Γυναίκες έγκυες και θηλάζουσες

Βρέφη 0-12 μηνών. Παιδιά 4-8 ετών. Παιδιά και έφηβοι 9-18 ετών. Ενήλικες > 50 ετών. Γυναίκες έγκυες και θηλάζουσες ΙΧΝΟΣΤΟΙΧΕΙΑ Ασβέστιο Συνιστώμενη ημερήσια πρόσληψη ασβεστίου Βρέφη 0-12 μηνών Παιδιά 1-3 ετών Παιδιά 4-8 ετών Παιδιά και έφηβοι 9-18 ετών Ενήλικες 19-50 ετών Ενήλικες > 50 ετών Γυναίκες έγκυες και θηλάζουσες

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΣ ΓΙΑ ΜΙΑ ΙΣΟΡΡΟΠΗΜΕΝΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΜΙΚΡΕΣ ΑΛΛΑΓΕΣ ΣΗΜΕΡΑ ΧΤΙΖΟΥΝ ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ ΜΙΑΣ ΖΩΗΣ..

ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΣ ΓΙΑ ΜΙΑ ΙΣΟΡΡΟΠΗΜΕΝΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΜΙΚΡΕΣ ΑΛΛΑΓΕΣ ΣΗΜΕΡΑ ΧΤΙΖΟΥΝ ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ ΜΙΑΣ ΖΩΗΣ.. ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΣ ΓΙΑ ΜΙΑ ΙΣΟΡΡΟΠΗΜΕΝΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΜΙΚΡΕΣ ΑΛΛΑΓΕΣ ΣΗΜΕΡΑ ΧΤΙΖΟΥΝ ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ ΜΙΑΣ ΖΩΗΣ.. Γνωρίζοντας τις ομάδες τροφίμων μέσω της πυραμίδας... Τα τρόφιμα τα οποία καταναλώνουμε και κυρίως

Διαβάστε περισσότερα

«Θεραπευτικός αλγόριθµος ADA/EASD 2012»

«Θεραπευτικός αλγόριθµος ADA/EASD 2012» «Θεραπευτικός αλγόριθµος ADA/EASD 2012» ΕΤΟΣ ΙΔΡΥΣΕΩΣ 1942 Ηλίας Ν. Μυγδάλης Συντονιστής Διευθυντής Β Παθολογική Κλινική και Διαβητολογικό Κέντρο, Γενικό Νοσοκοµείο ΝΙΜΤΣ, Αθήνα 9o Πανελλήνιο Συνέδριο

Διαβάστε περισσότερα

Οι αθλητές επιτυγχάνουν μέγιστη απόδοση με προπόνηση και σωστό διαιτολόγιο που περιλαμβάνει ποικιλία τροφών. Οι αθλητές ωφελούνται περισσότερο από

Οι αθλητές επιτυγχάνουν μέγιστη απόδοση με προπόνηση και σωστό διαιτολόγιο που περιλαμβάνει ποικιλία τροφών. Οι αθλητές ωφελούνται περισσότερο από ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΑΘΛΗΤΩΝ Οι αθλητές επιτυγχάνουν μέγιστη απόδοση με προπόνηση και σωστό διαιτολόγιο που περιλαμβάνει ποικιλία τροφών. Οι αθλητές ωφελούνται περισσότερο από την ποσότητα των υδατανθράκων που αποθηκεύονται

Διαβάστε περισσότερα

Μ. ΧΑΣΑΠΙ ΟΥ Καθηγήτρια ιατροφής, ΑΤΕΙ-Θ

Μ. ΧΑΣΑΠΙ ΟΥ Καθηγήτρια ιατροφής, ΑΤΕΙ-Θ ΔΙΑΤΡΟΦΗ, ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ ΚΑΙ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ Μ. ΧΑΣΑΠΙ ΟΥ Καθηγήτρια ιατροφής, ΑΤΕΙ-Θ Ο απώτερος σκοπός της διαιτητικής θεραπείας του διαβητικού είναι να του επιτρέψει να ζήσει όσοτοδυνατόνπιοικανοποιημένοςκαισεκαλή

Διαβάστε περισσότερα

Μετρήστε ακόμη καλύτερες ημέρες...

Μετρήστε ακόμη καλύτερες ημέρες... ΗΜΕΡΟΛΟΓΙΟ 2013 ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΣ ΜΑΡΤΙΟΣ ΕΒΔ ΚΥΡ ΔΕΥ ΤΡΙ ΤΕΤ ΠΕΜ ΠΑΡ ΣΑΒ ΕΒΔ ΚΥΡ ΔΕΥ ΤΡΙ ΤΕΤ ΠΕΜ ΠΑΡ ΣΑΒ ΕΒΔ ΚΥΡ ΔΕΥ ΤΡΙ ΤΕΤ ΠΕΜ ΠΑΡ ΣΑΒ 1 1 2 3 4 5 5 1 2 9 1 2 2 6 7 8 9 10 11 12 6 3 4 5 6 7 8 9

Διαβάστε περισσότερα

Ιδέες για ένα σωστό πρωινό

Ιδέες για ένα σωστό πρωινό Ιδέες για ένα σωστό πρωινό Υγιεινή Διατροφή Ισορροπία Ποικιλία Μέτρο Ομάδες τροφίμων Γάλα-γαλακτοκομικά προϊόντα (γιαούρτι) Φρούτα-απλοί υδατάνθρακες Λαχανικά (κυρίως πράσινα φυλλώδη) Ψωμί-αμυλώδη τρόφιμα

Διαβάστε περισσότερα

«Μεσογειακή δίαιτα και υγεία»

«Μεσογειακή δίαιτα και υγεία» «Μεσογειακή δίαιτα και υγεία» «Μεσογειακή δίαιτα και υγεία» Μερόπη Κοντογιάννη Επίκουρη Καθηγήτρια Επίκουρη Καθηγήτρια Τμήμα Επιστήμης Διαιτολογίας Διατροφής ρ ήμ Χαροκόπειο Πανεπιστήμιο Μεσογειακή δίαιτα

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΟ ΣΥΝΔΡΟΜΟ. ΣΤΥΛΙΑΝΟΣ Μ. ΧΑΝΤΑΝΗΣ Διευθυντής Καρδιολογίας Τζάνειο Νοσοκομείο Πειραιάς

ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΟ ΣΥΝΔΡΟΜΟ. ΣΤΥΛΙΑΝΟΣ Μ. ΧΑΝΤΑΝΗΣ Διευθυντής Καρδιολογίας Τζάνειο Νοσοκομείο Πειραιάς ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΟ ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΣΤΥΛΙΑΝΟΣ Μ. ΧΑΝΤΑΝΗΣ Διευθυντής Καρδιολογίας Τζάνειο Νοσοκομείο Πειραιάς Μεταβολικό Σύνδρομο Γλυκόζης νηστείας 110mg/dl Σπλαχνική παχυσαρκία [>102cm (m) >88cm (f)] TG 150mg/dl αρτηριακή

Διαβάστε περισσότερα

Θρεπτικές Γλυκαντικές Ύλες. Είναι όλες ασφαλείς; Τι πρέπει να προσέχουμε;

Θρεπτικές Γλυκαντικές Ύλες. Είναι όλες ασφαλείς; Τι πρέπει να προσέχουμε; Θρεπτικές Γλυκαντικές Ύλες. Είναι όλες ασφαλείς; Τι πρέπει να προσέχουμε; 2009-12-08 12:00:01 H συχνότητα του Σακχαρώδη Διαβήτη αυξάνεται με γρήγορους ρυθμούς παγκοσμίως. Επιδημιολογικές μελέτες έδειξαν

Διαβάστε περισσότερα

Η Πυραμίδα της Υγιεινής Διατροφής

Η Πυραμίδα της Υγιεινής Διατροφής Η Πυραμίδα της Υγιεινής Διατροφής Η Πυραμίδα Υγιεινής Διατροφής είναι ένας απλός, εικονικός τρόπος για να κατανοήσει κανείς πώς να τρέφεται σωστά σε καθημερινή βάση. Η εικονική αναπαράσταση βοηθά στο να

Διαβάστε περισσότερα

ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ ΚΑΙ ΑΣΚΗΣΗ. Θανάσης Ζ. Τζιαμούρτας, Ph.D.

ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ ΚΑΙ ΑΣΚΗΣΗ. Θανάσης Ζ. Τζιαμούρτας, Ph.D. ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ ΚΑΙ ΑΣΚΗΣΗ Θανάσης Ζ. Τζιαμούρτας, Ph.D. Τι είναι σακχαρώδης διαβήτης; Παθοφυσιολογική κατάσταση η οποία χαρακτηρίζεται από αυξημένη συγκέντρωση σακχάρου στο αίμα Καμπύλη σακχάρου (75

Διαβάστε περισσότερα

Υψηλή κατανάλωση οσπρίων Υψηλή κατανάλωση δημητριακών Μέτρια κατανάλωση γάλακτος και γαλακτοκομικών. 57ο Γενικό Λύκειο Αθήνας

Υψηλή κατανάλωση οσπρίων Υψηλή κατανάλωση δημητριακών Μέτρια κατανάλωση γάλακτος και γαλακτοκομικών. 57ο Γενικό Λύκειο Αθήνας Υψηλή κατανάλωση οσπρίων Υψηλή κατανάλωση δημητριακών Μέτρια κατανάλωση γάλακτος και γαλακτοκομικών Υψηλή κατανάλωση οσπρίων. Χάρη στην υψηλή περιεκτικότητά τους σε πρωτεΐνες και φυσικά λόγω της χαμηλής

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ «ΑΓΩΓΗ ΥΓΕΙΑΣ» ΘΕΜΑ : «Η ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΤΩΝ ΕΦΗΒΩΝ»

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ «ΑΓΩΓΗ ΥΓΕΙΑΣ» ΘΕΜΑ : «Η ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΤΩΝ ΕΦΗΒΩΝ» - 1 - ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ «ΑΓΩΓΗ ΥΓΕΙΑΣ» ΘΕΜΑ : «Η ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΤΩΝ ΕΦΗΒΩΝ» Ο άνθρωπος προσλαμβάνει από το περιβάλλον του τροφές σε στερεά και υγρή μορφή. Τις επεξεργάζεται και ένα μέρος αυτών το παρακρατεί ενώ το υπόλοιπο

Διαβάστε περισσότερα

Άσκηση και Σακχαρώδης Διαβήτης

Άσκηση και Σακχαρώδης Διαβήτης Συμμαχία για την υγεία - Άσκηση Άσκηση και Σακχαρώδης Διαβήτης Συγγραφική ομάδα: Δίπλα Κωνσταντίνα, Λέκτορας ΤΕΦΑΑ Σερρών, Α.Π.Θ. Ζαφειρίδης Ανδρέας, Επίκουρος Καθηγητής ΤΕΦΑΑ Σερρών, Α.Π.Θ. (Υπεύθυνος

Διαβάστε περισσότερα

ΕΦΑΡΜΟΓΗ HACCP ΣΤΗΝ ΚΟΥΖΙΝΑ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟΥ ΕΙΔΙΚΕΣ ΔΙΑΙΤΕΣ. Ελπίδα Παπαδοπούλου Διαιτολόγος, Ε. Α. Ν. Πειραιά «ΜΕΤΑΞΑ»

ΕΦΑΡΜΟΓΗ HACCP ΣΤΗΝ ΚΟΥΖΙΝΑ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟΥ ΕΙΔΙΚΕΣ ΔΙΑΙΤΕΣ. Ελπίδα Παπαδοπούλου Διαιτολόγος, Ε. Α. Ν. Πειραιά «ΜΕΤΑΞΑ» ΕΦΑΡΜΟΓΗ HACCP ΣΤΗΝ ΚΟΥΖΙΝΑ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟΥ ΕΙΔΙΚΕΣ ΔΙΑΙΤΕΣ Ελπίδα Παπαδοπούλου Διαιτολόγος, Ε. Α. Ν. Πειραιά «ΜΕΤΑΞΑ» ΣΧΕΣΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ ΚΑΙ ΥΓΕΙΑΣ Πρόληψη εμφάνισης νοσημάτων Θεραπεία ασθενών στο χώρο του νοσοκομείου

Διαβάστε περισσότερα

Ηλίας Ν. Μυγδάλης. «Σχήματα. αναλόγων έναντι σχημάτων ανθρώπινου τύπου ινσουλίνης στο σακχαρώδη διαβήτη»

Ηλίας Ν. Μυγδάλης. «Σχήματα. αναλόγων έναντι σχημάτων ανθρώπινου τύπου ινσουλίνης στο σακχαρώδη διαβήτη» ΕΤΟΣ ΙΔΡΥΣΕΩΣ 1942 «Σχήματα αναλόγων έναντι σχημάτων ανθρώπινου τύπου ινσουλίνης στο σακχαρώδη διαβήτη» Ηλίας Ν. Μυγδάλης Β Παθολογική Κλινική και ιαβητολογικό Κέντρο, Γενικό Νοσοκομείο ΝΙΜΤΣ, Αθήνα Επιστημονική

Διαβάστε περισσότερα

Ο ρόλος της διατροφής

Ο ρόλος της διατροφής 15 Ο ρόλος της διατροφής Ι.-Α. ΒΑΤΑΛΑΣ 1, Λ. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ 2 1 Ενδοκρινολόγος, Διδάκτωρ Πανεπιστημίου Αθηνών 2 Ενδοκρινολόγος, Διδάκτωρ Πανεπιστημίου Αθηνών, Επιμελήτρια Β ΠΓΝΑ «Γ. Γεννηματάς» Ο ΡΟΛΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

Θεραπευτικές παρεμβάσεις με οδηγό την παθοφυσιολογία του διαβήτη σε ασθενείς που χρειάζονται ινσουλίνη. Μαριάνθη Αρχανιωτάκη

Θεραπευτικές παρεμβάσεις με οδηγό την παθοφυσιολογία του διαβήτη σε ασθενείς που χρειάζονται ινσουλίνη. Μαριάνθη Αρχανιωτάκη Θεραπευτικές παρεμβάσεις με οδηγό την παθοφυσιολογία του διαβήτη σε ασθενείς που χρειάζονται ινσουλίνη Μαριάνθη Αρχανιωτάκη ΗbA 1 c ΣΔΤ2 Ινσουλινοπενία λειτουργικότητα, μάζα β-κυττάρων Η εξελικτική φύση

Διαβάστε περισσότερα

Ανίχνευση Λιπών Πρωτεϊνών Αμύλου στα τρόφιμα

Ανίχνευση Λιπών Πρωτεϊνών Αμύλου στα τρόφιμα Ανίχνευση Λιπών Πρωτεϊνών Αμύλου στα τρόφιμα Τρόφιμα με λιπίδια Τρόφιμα με πρωτεΐνες Τρόφιμα με υδατάνθρακες Α Γυμνασίου Κεφάλαιο 2 Ενότητα 2.4 Σελ. 45-47 1 Εισαγωγή Πρωτεΐνες Η ονομασία πρωτεΐνες προέρχεται

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΠΟΥ ΕΠΗΡΕΑΖΟΥΝ ΤΗ ΖΩΗ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΚΑΙ ΕΦΗΒΟΥ ΜΕ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ 1 ΠΟΥ ΧΡΗΣΙΜΟΠΟΙΟΥΝ ΑΝΤΛΙΕΣ ΣΥΝΕΧΟΥΣ ΕΚΧΥΣΗΣ ΙΝΣΟΥΛΙΝΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Σακχαρώδης Διαβήτης στα παιδιά

Σακχαρώδης Διαβήτης στα παιδιά Σακχαρώδης Διαβήτης στα παιδιά ΣΤΕΛΙΟΣ ΤΙΓΚΑΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΕΝΔΟΚΡΙΝΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ & ΔΙΑΒΗΤΟΛΟΓΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ Ιατρικά θέματα γιά εκπαιδευτικούς Αμφιθέατρο Πανεπιστημιακού Νοσοκομείου Ιωαννίνων Σάββατο

Διαβάστε περισσότερα

Ποια η χρησιμότητα των πρωτεϊνών;

Ποια η χρησιμότητα των πρωτεϊνών; ΠΡΩΤΕΪΝΕΣ Τι είναι οι πρωτεϊνες; Η ονομασία πρωτεϊνες προέρχεται από το ρήμα πρωτεύω και σημαίνει την εξαιρετική σημασία που έχουν οι πρωτεϊνες για την υγεία του ανθρώπινου σώματος. Από την εποχή των Ολυμπιακών

Διαβάστε περισσότερα

2. Ποιον θεωρείτε ιδανικότερο αριθμό γευμάτων στη διάρκεια της ημέρας; 3 (2 μεγάλα και 1 μικρό) 4 (2 μεγάλα και 2 μικρά) 5 (3 μεγάλα και 2 μικρά)

2. Ποιον θεωρείτε ιδανικότερο αριθμό γευμάτων στη διάρκεια της ημέρας; 3 (2 μεγάλα και 1 μικρό) 4 (2 μεγάλα και 2 μικρά) 5 (3 μεγάλα και 2 μικρά) 1. Ποιον θεωρείτε καλύτερο τρόπο, ώστε ένας αθλητής μειώσει το βάρος του; Να κάνει πιο έντονη προπόνηση Να κάνει περισσότερα μικρά γεύματα 2. Ποιον θεωρείτε ιδανικότερο αριθμό γευμάτων στη διάρκεια της

Διαβάστε περισσότερα

Παχυσαρκία και Σακχαρώδης Διαβήτης

Παχυσαρκία και Σακχαρώδης Διαβήτης Παχυσαρκία και Σακχαρώδης Διαβήτης Τι είναι ο Σακχαρώδης Διαβήτης τύπου 2 (ΣΔ2) Ο Σακχαρώδης Διαβήτης γενικά είναι μια πάθηση κατά την οποία ο οργανισμός και συγκεκριμένα το πάγκρεας δεν παράγει ή δεν

Διαβάστε περισσότερα

Σακχαρώδης Διαβήτης. Είναι η πιο συχνή μεταβολική νόσος στον άνθρωπο. Γανωτάκης Εμμανουήλ Καθηγητής Παθολογίας Πανεπιστήμιο Κρήτης

Σακχαρώδης Διαβήτης. Είναι η πιο συχνή μεταβολική νόσος στον άνθρωπο. Γανωτάκης Εμμανουήλ Καθηγητής Παθολογίας Πανεπιστήμιο Κρήτης Σακχαρώδης Διαβήτης Είναι η πιο συχνή μεταβολική νόσος στον άνθρωπο. Γανωτάκης Εμμανουήλ Καθηγητής Παθολογίας Πανεπιστήμιο Κρήτης Number of people with diabetes by IDF Region, 2013 IDF Diabetes Atlas.

Διαβάστε περισσότερα

ινσουλίνης στα άτομα με σακχαρώδη διαβήτη τύπου 2: πότε και πως ;»

ινσουλίνης στα άτομα με σακχαρώδη διαβήτη τύπου 2: πότε και πως ;» 11ο Πανελλήνιο ιαβητολογικό Συνέδριο Ειδικό φροντιστήριο Ε Ε Σάββατο 28 Μαρτίου 2009 Αλεξανδρούπολη «Έναρξη ινσουλίνης στα άτομα με σακχαρώδη διαβήτη τύπου 2: πότε και πως ;» Αλέξης Σωτηρόπουλος Επιμελητής

Διαβάστε περισσότερα

Θέλετε να «κόψετε» το κρέας;

Θέλετε να «κόψετε» το κρέας; > της Νεκταρίας Καρακώστα Θέλετε να «κόψετε» το κρέας; Για λόγους οικονομικούς, ηθικούς, θρησκευτικούς, λόγους υγείας και περιβαλλοντικούς, χιλιάδες καταναλωτές αναζητούν τρόπους και λύσεις σε μια προσπάθεια

Διαβάστε περισσότερα

Θεραπεία µε ινσουλίνη

Θεραπεία µε ινσουλίνη 21 Θεραπεία µε ινσουλίνη ΑΡ.Χ. ΚΕΡΑΣΩΤΗΣ Ενδοκρινολόγος Τμήμα Ενδοκρινολογίας - Διαβήτη - Οστεοπόρωσης Μαιευτήριο «ΙΑΣΩ» 1. Εισαγωγή ινσουλίνη αποτελεί για τους ασθενείς με ΣΔ1 τη μόνη ουσιαστική θεραπευτική

Διαβάστε περισσότερα

MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING

MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING MINISTRY OF NATIONAL EDUCATION AND RELIGIOUS AFFAIRS MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING EUROPEAN COMMUNITY Co financing European Social Fund (E.S.F.)

Διαβάστε περισσότερα

Αλέξανδρος Λαζαρίδης Καθηγητής Φυσικής Αγωγής MSc Διατροφή και Άσκηση

Αλέξανδρος Λαζαρίδης Καθηγητής Φυσικής Αγωγής MSc Διατροφή και Άσκηση Αλέξανδρος Λαζαρίδης Καθηγητής Φυσικής Αγωγής MSc Διατροφή και Άσκηση Σημειώσεις για τη σχολή προπονητών-ριών Αθήνας Γ κατηγορίας Ενόργανης, Ρυθμικής Γυμναστικής & Τραμπολίνο (2014) O πρωταρχικός ρόλος

Διαβάστε περισσότερα

παρακολούθηση της γλυκόζης του αίματος

παρακολούθηση της γλυκόζης του αίματος Μιλώντας για τον διαβήτη Αρ. 04 Αναθεωρήθηκε τον Αύγουστο 2010 παρακολούθηση της γλυκόζης του αίματος Blood glucose monitoring - Greek Η παρακολούθηση της γλυκόζης του αίματος από το ίδιο το άτομο είναι

Διαβάστε περισσότερα

16 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ : Παγκόσμια Ημέρα Διατροφής. 24 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ Παγκόσμια Ημέρα Παχυσαρκίας

16 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ : Παγκόσμια Ημέρα Διατροφής. 24 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ Παγκόσμια Ημέρα Παχυσαρκίας 16 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ : Παγκόσμια Ημέρα Διατροφής 24 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ Παγκόσμια Ημέρα Παχυσαρκίας Η διατροφή σημαντικός παράγοντας υγείας!! ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΛΗΡΟΝΟ ΜΙΚΟΤΗΤΑ ΥΓΕΙΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΑΝΘΥΓΕΙΝΕΣ ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ Ποιά είναι η

Διαβάστε περισσότερα

Τρώει το παιδί σας σωστά;

Τρώει το παιδί σας σωστά; Τρώει το παιδί σας σωστά; Προσφορά σε συνεργασία µε την εταιρεία Iakovos Photiades Foodstuff Suppliers Ltd Τα θεμέλια για την υγεία του παιδιού σας αρχίζουν από την καλή διατροφή Η καλή διατροφή δεν είναι

Διαβάστε περισσότερα

1. ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΕΡΕΥΝΑΣ ΤΙΤΛΟΣ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΟΣ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΣΚΟΠΟΥ ΠΑΡΑΜΕΤΡΟΙ ΠΟΥ ΔΕΝ ΕΠΗΡΕΑΖΟΥΝ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ

1. ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΕΡΕΥΝΑΣ ΤΙΤΛΟΣ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΟΣ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΣΚΟΠΟΥ ΠΑΡΑΜΕΤΡΟΙ ΠΟΥ ΔΕΝ ΕΠΗΡΕΑΖΟΥΝ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ Έρευνα σχετικά με τις θερμίδες και τα συντηρητικά τροφίμων ευρείας κατανάλωσης, την αναγραφή τους στις συσκευασίες καθώς και παρατηρήσεις και συμπεράσματα από την έρευνα. Αλεξάνδρα Κατωπόδη Θεοδώρα Μπούτση

Διαβάστε περισσότερα

Καλοκαίρι και δίαιτα; Πώς θα τα καταφέρω χωρίς να πάρω κιλά;

Καλοκαίρι και δίαιτα; Πώς θα τα καταφέρω χωρίς να πάρω κιλά; Καλοκαίρι και δίαιτα; Πώς θα τα καταφέρω χωρίς να πάρω κιλά; Κατερίνα Πέλκα BSc (Honrs) Κλινικός Διαιτολόγος Διατροφολόγος Τομεάρχης Διαιτητικής ΙΙΕΚ ΞΥΝΗ pelka@logodiatrofis.gr Οι διακοπές είναι αυτό

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑΒΗΤΗΣ ΚΑΙ ΙΑΤΡΟΦΗ ΣΤΟ ΦΑΡΜΑΚΕΙΟ. Μαρία Σκουρολιάκου, PhD

ΙΑΒΗΤΗΣ ΚΑΙ ΙΑΤΡΟΦΗ ΣΤΟ ΦΑΡΜΑΚΕΙΟ. Μαρία Σκουρολιάκου, PhD ΙΑΒΗΤΗΣ ΚΑΙ ΙΑΤΡΟΦΗ Η ΚΑΤΑΛΛΗΛΗ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ ΣΤΟ ΦΑΡΜΑΚΕΙΟ Μαρία Σκουρολιάκου, PhD Επίκουρη Καθηγήτρια Χαροκοπείου Πανεπιστηµίου ιαβήτης Ελλάδα: 1,000,000 ασθενείς Αδιάγνωστοι? Παγκοσµίως µια από τις κυριότερες

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΓΧΡΟΝΕΣ ΙΑΜΑΧΕΣ ΣΤΗ ΙΑΤΡΟΦΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΤΟΥ ΣΑΚΧΑΡΩ Η ΙΑΒΗΤΗ

ΣΥΓΧΡΟΝΕΣ ΙΑΜΑΧΕΣ ΣΤΗ ΙΑΤΡΟΦΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΤΟΥ ΣΑΚΧΑΡΩ Η ΙΑΒΗΤΗ Χάρης ηµοσθενόπουλος MMedSci.SRD Κλινικός ιαιτολόγος- ιατροφολόγος Προϊστάµενος του ιαιτολογικού τµήµατος του Λαϊκού Νοσοκοµείου Αθηνών ΣΥΓΧΡΟΝΕΣ ΙΑΜΑΧΕΣ ΣΤΗ ΙΑΤΡΟΦΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΤΟΥ ΣΑΚΧΑΡΩ Η ΙΑΒΗΤΗ Η κατάλληλη

Διαβάστε περισσότερα

Η Ιστορία της μεσογειακής διατροφής

Η Ιστορία της μεσογειακής διατροφής Η Ιστορία της μεσογειακής διατροφής Η μεσογειακή διατροφή όπως έχει γίνει σήμερα γνωστό από πολλά άρθρα και δημοσιεύματα αποτελεί την βάση μιας υγιεινής διατροφής. Το πρότυπο αυτό διατροφής συναντάται

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΒΕΙΑ. 2 ο ΓΕΛ. ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ Β3 Α ΤΕΤΡΑΜΗΝΟ 2013-2014 ΜΑΘΗΤΕΣ ΕΛΕΝΗ ΤΑΤΑΚΗ ΓΕΩΡΓΙΑ ΣΤΕΦΑΝΙΔΟΥ ΚΑΤΕΡΙΝΑ ΣΠΑΡΟΠΟΥΛΟΥ ΓΙΩΡΓΟΣ ΣΙΣΜΑΝΙΔΗΣ

ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΒΕΙΑ. 2 ο ΓΕΛ. ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ Β3 Α ΤΕΤΡΑΜΗΝΟ 2013-2014 ΜΑΘΗΤΕΣ ΕΛΕΝΗ ΤΑΤΑΚΗ ΓΕΩΡΓΙΑ ΣΤΕΦΑΝΙΔΟΥ ΚΑΤΕΡΙΝΑ ΣΠΑΡΟΠΟΥΛΟΥ ΓΙΩΡΓΟΣ ΣΙΣΜΑΝΙΔΗΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΒΕΙΑ 2 ο ΓΕΛ. ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ Β3 Α ΤΕΤΡΑΜΗΝΟ 2013-2014 ΜΑΘΗΤΕΣ ΕΛΕΝΗ ΤΑΤΑΚΗ ΓΕΩΡΓΙΑ ΣΤΕΦΑΝΙΔΟΥ ΚΑΤΕΡΙΝΑ ΣΠΑΡΟΠΟΥΛΟΥ ΓΙΩΡΓΟΣ ΣΙΣΜΑΝΙΔΗΣ 1 Η διατροφή κατά την εφηβική ηλικία έχει ιδιαίτερη

Διαβάστε περισσότερα

TAEKWONDO & ΔΙΑΤΡΟΦΗ

TAEKWONDO & ΔΙΑΤΡΟΦΗ TAEKWONDO & ΔΙΑΤΡΟΦΗ Εργασία της Ειρήνης Καλλιντεράκη Μαθήτρια Τ.Α.Δ. - 2 ο Γυμνάσιο Αργυρούπολης Αθλήτρια Α.Σ. ΑΙΑΝΤΑ Αγ. Δημητρίου ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΟΙ ΙΔΙΑΙΤΕΡΕΣ ΑΠΑΙΤΗΣΕΙΣ ΤΟΥ ΑΘΛΗΜΑΤΟΣ Το Taekwondo είναι μία

Διαβάστε περισσότερα

Υπολιπιδαιμική Δίαιτα

Υπολιπιδαιμική Δίαιτα Υπολιπιδαιμική Δίαιτα ΔΗΜΗΤΡΙΑΚΑ Ψωμί ολικής αλέσεως, ζυμαρικά, φρυγανιές, ρύζι Κρουασάν, τσουρέκι, ζαχαρωμένα δημητριακά ΓΑΛΑΚΤΟΚΟΜΙΚΑ Αποβουτυρωμένο γάλα, άπαχα τυριά, άπαχο γιαούρτι, ασπράδια αυγού,

Διαβάστε περισσότερα

Βασικοί τύποι ινσουλινών στο σακχαρώδη διαβήτη τύπου 1

Βασικοί τύποι ινσουλινών στο σακχαρώδη διαβήτη τύπου 1 Βασικοί τύποι ινσουλινών στο σακχαρώδη διαβήτη τύπου 1 ο ομιλητής έχει λάβει τιμητική αμοιβή για ομιλίες από τις φαρμακευτικές εταιρίες: Novo Nordisk Sanofi Lilly Ινσουλίνη ορμόνη ζωής Θεραπεία στο ΣΔ1

Διαβάστε περισσότερα

Ο νοσηλευόμενος ασθενής με Σακχαρώδη Διαβήτη

Ο νοσηλευόμενος ασθενής με Σακχαρώδη Διαβήτη Ο νοσηλευόμενος ασθενής με Σακχαρώδη Διαβήτη Ζωγράφου Ιωάννα Διαβητολογικό Κέντρο B Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική Α.Π.Θ. Ιπποκράτειο Νοσοκομείο Θεσσαλονίκης Το ιατρικό κόστος για το ΣΔ στις ΗΠΑ είναι

Διαβάστε περισσότερα

Διακρίνονται σε: λίπη (είναι στερεά σε συνήθεις θερμοκρασίες) έλαια (είναι υγρά)

Διακρίνονται σε: λίπη (είναι στερεά σε συνήθεις θερμοκρασίες) έλαια (είναι υγρά) ΕΛΑΙΟΛΑΔΟ & ΔΙΑΤΡΟΦΗ Λίπη και έλαια: Βασική κατηγορία θρεπτικών υλών που αποτελούν σημαντική πηγή ενέργειας. Είναι ενώσεις που προκύπτουν από την αντίδραση οργανικών οξέων με γλυκερίνη και λέγονται γλυκερίδια

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΔΕΣΜΟΣ ΔΙΑΙΤΟΛΟΓΩΝ & ΔΙΑΤΡΟΦΟΛΟΓΩΝ ΚΥΠΡΟΥ

ΣΥΝΔΕΣΜΟΣ ΔΙΑΙΤΟΛΟΓΩΝ & ΔΙΑΤΡΟΦΟΛΟΓΩΝ ΚΥΠΡΟΥ Ανακοίνωση του Συνδέσμου Διαιτολόγων και Διατροφολόγων Κύπρου για την Παγκύπρια Ημέρα Διατροφής (10/5/2012) και Δραστηριότητες για την Εβδομάδα 7-13/5/2012 Φετινό θέμα: «Προγραμματίστε σωστά το πιάτο σας:

Διαβάστε περισσότερα

Αιγίδες Επιστημονικών Εταιρειών στα Τρόφιμα

Αιγίδες Επιστημονικών Εταιρειών στα Τρόφιμα Αιγίδες Επιστημονικών Εταιρειών στα Τρόφιμα Ποια η κατάσταση σε Ελλάδα και διεθνώς; Που οδεύουμε και ποιες οι προϋποθέσεις; Aντώνης Ζαμπέλας Πρόεδρος ΕΦΕΤ Αναπλ. Καθηγητής Διατροφής του Ανθρώπου Γεωπονικό

Διαβάστε περισσότερα

Η νηστεία κάνει θαύματα

Η νηστεία κάνει θαύματα Η νηστεία κάνει θαύματα Έρευνα του Πανεπιστημίου Κρήτης δείχνει ότι οι διατροφικές επιταγές της Ορθόδοξης Εκκλησίας είναι άκρως ευεργετικές για την υγεία των παιδιών Οι ειδικοί λένε ότι η αποχή από τις

Διαβάστε περισσότερα

Σακχαρώδης Διαβήτης Κύησης

Σακχαρώδης Διαβήτης Κύησης Σακχαρώδης Διαβήτης Κύησης Ζωγράφου Ιωάννα ΔΙΑΒΗΤΟΛΟΓΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ Β Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική Γ. Ν. Θ. ΙΠΠΟΚΡΑΤΕΙΟ Μορφές Σακχαρώδη Διαβήτη ΣΔ τύπου 1 ΣΔ τύπου 2 ΣΔ Κύησης Άλλες μορφές Σακχαρώδη Διαβήτη

Διαβάστε περισσότερα

Από βιολογικής άποψης, μας ενδιαφέρουν τα σάκχαρα που χωρίζονται στους:

Από βιολογικής άποψης, μας ενδιαφέρουν τα σάκχαρα που χωρίζονται στους: Από βιολογικής άποψης, μας ενδιαφέρουν τα σάκχαρα που χωρίζονται στους: Μονοσακχαρίτες γλυκόζη, φρουκτόζη Δισακχαρίτες σακχαρόζη, μαλτόζη, λακτόζη Ολιγοσακχαρίτες καλαμοσάκχαρο Πολυσακχαρίτες άμυλο, κυτταρίνη,

Διαβάστε περισσότερα

μεσογειακή διατροφή και τα πλεονεκτήματα που αυτή έχει έναντι διατροφής άλλων λαών (π.χ. διατροφή άλλων λαών πλούσια σε λίπη).

μεσογειακή διατροφή και τα πλεονεκτήματα που αυτή έχει έναντι διατροφής άλλων λαών (π.χ. διατροφή άλλων λαών πλούσια σε λίπη). ΑΣΚΗΣΗ 1 Στην άσκηση αυτή ο υπεύθυνος εκπαιδευτικός κάνει μια εισαγωγή στα παιδιά σχετικά με το πόσο απαραίτητη είναι η ισορροπημένη διατροφή στον οργανισμό μας. Προτείνεται να υπάρξει μια σύντομη αναφορά

Διαβάστε περισσότερα

ΧΗΜΕΙΑ ΚΑΙ ΔΙΑΤΡΟΦΗ Μαθητές: Σαγιόγλου Σάββας,Ορφανίδου Μαρία, Πλατής Βασίλης, Μπορμπόκη Αγγελική, Νουλίκα Μαρία, Τριανταφυλλίδης Ιωσήφ

ΧΗΜΕΙΑ ΚΑΙ ΔΙΑΤΡΟΦΗ Μαθητές: Σαγιόγλου Σάββας,Ορφανίδου Μαρία, Πλατής Βασίλης, Μπορμπόκη Αγγελική, Νουλίκα Μαρία, Τριανταφυλλίδης Ιωσήφ ΧΗΜΕΙΑ ΚΑΙ ΔΙΑΤΡΟΦΗ Μαθητές: Σαγιόγλου Σάββας,Ορφανίδου Μαρία, Πλατής Βασίλης, Μπορμπόκη Αγγελική, Νουλίκα Μαρία, Τριανταφυλλίδης Ιωσήφ Επιβλέπουσα καθηγήτρια: Κ. Ελένη Κοκκίνου Σχολικό Έτος: 2012-2013

Διαβάστε περισσότερα

Δυσλιπιδαιμίες αντιμετώπιση. Κωνσταντίνος Τζιόμαλος Λέκτορας Παθολογίας ΑΠΘ Α Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική ΑΠΘ, Νοσοκομείο ΑΧΕΠΑ

Δυσλιπιδαιμίες αντιμετώπιση. Κωνσταντίνος Τζιόμαλος Λέκτορας Παθολογίας ΑΠΘ Α Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική ΑΠΘ, Νοσοκομείο ΑΧΕΠΑ Δυσλιπιδαιμίες αντιμετώπιση Κωνσταντίνος Τζιόμαλος Λέκτορας Παθολογίας ΑΠΘ Α Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική ΑΠΘ, Νοσοκομείο ΑΧΕΠΑ Δυσλιπιδαιμίες LDL-C HDL-C < 40 mg/dl Τριγλυκερίδια 150-199 mg/dl : οριακά

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ. Μεταπτυχιακό πρόγραμμα ΑΣΚΗΣΗ ΚΑΙ ΥΓΕΙΑ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΚΟ ΕΝΤΥΠΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ. Μεταπτυχιακό πρόγραμμα ΑΣΚΗΣΗ ΚΑΙ ΥΓΕΙΑ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΚΟ ΕΝΤΥΠΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ Μεταπτυχιακό πρόγραμμα ΑΣΚΗΣΗ ΚΑΙ ΥΓΕΙΑ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΚΟ ΕΝΤΥΠΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ 1. ΤΙΤΛΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ: Άσκηση και διατροφή στην πρόληψη και αντιμετώπιση ασθενειών 2. ΚΩΔ. Μ/ΤΟΣ: MΒ04 3. ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣΤΟΡΙΑ Η χοληστερίνη εντοπίστηκε για πρώτη φορά σε πέτρες της χολής το 1784.Η σχέση της με τα καρδιαγγειακά νοσήματα ανακαλύφθηκε στις τελευταίες

ΙΣΤΟΡΙΑ Η χοληστερίνη εντοπίστηκε για πρώτη φορά σε πέτρες της χολής το 1784.Η σχέση της με τα καρδιαγγειακά νοσήματα ανακαλύφθηκε στις τελευταίες ΧΟΛΗΣΤΕΡΙΝΗ Η χοληστερίνη ή η χοληστερόλη είναι κηρώδης στερόλης που βρίσκεται στη μεμβράνη των κυττάρων όλων των ιστών του σώματος, και στο πλάσμα του αίματος όλων των ζώων. Μικρότερες ποσότητες χοληστερίνης

Διαβάστε περισσότερα

Συχνότητα εµφάνισης της υπέρτασης στην Ελλάδα. Μελέτη Αττικής. Άντρες 38% 0% 10% 20% 30% 40%

Συχνότητα εµφάνισης της υπέρτασης στην Ελλάδα. Μελέτη Αττικής. Άντρες 38% 0% 10% 20% 30% 40% Υπέρταση και ιατροφή Η υπέρταση είναι µια πάθηση, που αποκαλείται σιωπηλός δολοφόνος, γιατί συχνά δεν εµφανίζει συµπτώµατα. Η 17 η Μαΐου έχει ορισθεί ως Παγκόσµια Ηµέρα Υπέρτασης, και είναι µια ευκαιρία

Διαβάστε περισσότερα

Διατροφή & Εξετάσεις. Γιατί είναι μια ιδιαίτερη περίοδος οι εξετάσεις Αυξημένο stress Ανάγκη για υψηλές αποδόσεις Ενίσχυση της μνήμης Μεγάλες αντοχές

Διατροφή & Εξετάσεις. Γιατί είναι μια ιδιαίτερη περίοδος οι εξετάσεις Αυξημένο stress Ανάγκη για υψηλές αποδόσεις Ενίσχυση της μνήμης Μεγάλες αντοχές Διατροφή & Εξετάσεις Γιατί είναι μια ιδιαίτερη περίοδος οι εξετάσεις Αυξημένο stress Ανάγκη για υψηλές αποδόσεις Ενίσχυση της μνήμης Μεγάλες αντοχές Αυξημένο stress οδηγεί σε Διατροφικές επιθέσεις H ορμόνη

Διαβάστε περισσότερα

ΗbA1c Διάγνωση Σακχαρώδη Διαβήτη

ΗbA1c Διάγνωση Σακχαρώδη Διαβήτη ΗbA1c Διάγνωση Σακχαρώδη Διαβήτη Δρ. Χ. Μανές Παθολόγος Eξειδίκευση στον Σακχαρώδη Διαβήτη Διευθυντής Ε.Σ.Υ Π/Θ. Διαβητολογικού Κέντρου Γ.Ν. «ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ» Σακχαρώδης ιαβήτης Κλινικές εκδηλώσεις ιάγνωση

Διαβάστε περισσότερα

Διατροφή και ηλικιωμένοι

Διατροφή και ηλικιωμένοι Διατροφή και ηλικιωμένοι Η διατροφή αποτελεί τη σημαντικότερη ανάγκη για τη διατήρηση της ανθρώπινη ζωής σε όλα τα στάδιά της. Το είδος και η ποσότητα της τροφής που χρειάζεται ο άνθρωπος εξαρτάται από

Διαβάστε περισσότερα

Τελικό κείμενο της Μελέτης. Σύνδρομο Πολυκυστικών Ωοθηκών: Διατροφή και Υγεία

Τελικό κείμενο της Μελέτης. Σύνδρομο Πολυκυστικών Ωοθηκών: Διατροφή και Υγεία Τελικό κείμενο της Μελέτης Σύνδρομο Πολυκυστικών Ωοθηκών: Διατροφή και Υγεία Τα τελικά προϊόντα προχωρημένης γλυκοζυλίωσης (Advanced Glycation End products, ) είναι μόρια υψηλής δραστικότητας, τα οποία

Διαβάστε περισσότερα