Λαϊκό παραµύθι και περιβάλλον: Όταν η τέχνη της Αφήγησης µπολιάζει την Περιβαλλοντική Εκπαίδευση

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Λαϊκό παραµύθι και περιβάλλον: Όταν η τέχνη της Αφήγησης µπολιάζει την Περιβαλλοντική Εκπαίδευση"

Transcript

1 Λαϊκό παραµύθι και περιβάλλον: Όταν η τέχνη της Αφήγησης µπολιάζει την Περιβαλλοντική Εκπαίδευση ηµήτρης Προύσαλης άσκαλος, αφηγητής λαϊκών παραµυθιών, 56 ο ηµ. Σχολείο Αθηνών ΠΕΡΙΛΗΨΗ Η εισήγηση διαπραγµατεύεται τη δύναµη και τη λειτουργία της αφήγησης των λαϊ-κών παραµυθιών ως σχέση και ανάγκη επικοινωνίας του ανθρώπου στη διαµόρφωση του κοινωνικού συµµετέχειν και ανήκειν. Επιχειρείται η κατάδειξη της αφηγηµατικής σύµβασηςιστόρησης και της πολυεπίπεδης µεταφορικής και συµβολικής λειτουργίας της, που ως µορφή τέχνης-της προφορικής λογοτεχνίας του λαού-µπορεί να συµβάλει µέσα από την επιλογή κατάλληλων ιστοριών ως εργαλείο στην ενδυνάµωση της περιβαλλοντικής-οικολογικής συνείδησης και την αξιοποίησή της στην εκπαιδευτική διαδικασία η οποία στοχεύει σε µιαν ουσιαστική και ανθρώπινη ποιότητα ζωής και τη διαµόρφωση της «άλλης» στάσης ζωής που υπηρετεί η Περιβαλλοντική Εκπαίδευση. Παράλληλα ανιχνεύεται η παρουσία του φυσικού περιβάλλοντος ως χλωρίδα στα ελληνικά και διεθνή λαϊκά παραµύθια και αναδεικνύεται η θέση που το τελευταίο κα-τέχει στη συνείδηση του λαϊκού ανθρώπου. ΛΕΞΕΙΣ-ΚΛΕΙ ΙΑ Λαϊκό παραµύθι, δυναµική της αφήγησης, ιστόρηση, Βιωµατικές, ευρετικές επικοινωνιακές και ψυχοπαιδαγωγικές διαστάσεις του παραµυθιού, προφορική λογοτεχνία, περιβαλλοντική συνείδηση, φυσικό περιβάλλον ΕΙΣΑΓΩΓΗ Τα τελευταία είκοσι περίπου χρόνια παρατηρείται µία κινητικότητα γύρω από τις εννοιολογικές πλαισιώσεις και ερµηνευτικές προσεγγίσεις των όρων «αφήγηση» (Βελλουδής 1994), (Καλλίνης 2005), (Καψωµένος 2003), (Genette & all 1987) και «παραµύθι» (Norton 2007) καθώς παρουσιάζονται µια σειρά από πολύµορφες χρήσεις, θεάσεις και εφαρµογές των προαναφερόµενων εννοιών. Από τη µία η αφήγηση έγινε αντικείµενο και µέσο µιας πολυποίκιλης υιοθέτησης από τη µουσική µέχρι τον κινηµατογράφο και τη λογοτεχνία ενώ από την άλλη το παραµύθι αντιµετωπίστηκε ως έντυπο προϊόν της παιδικής λογοτεχνίας µε πρακτικές αντανακλάσεις έκφρασης στο θέατρο. Παράλληλα αναγνωρίστηκε η συνθετότητα του ρόλου της Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης ως µέσο για την αντιµετώπιση των περιβαλλοντικών-οικολογικών προβληµάτων σε συνδυασµό µε την ανάδειξή της ως ένα µοντέλο ανοικτής-εναλλακτικής εκπαίδευσης που επιδιώκει τον λειτουργικότερο επαναπροσδιορισµό της σχέσης του ανθρώπου µε το περιβάλλον και προωθεί έναν νέο τρόπο αντίληψης της σχολικής πραγµατικότητας. Η εισήγηση που ακολουθεί, θα επιχειρήσει να αποσαφηνίσει τους όρους αφήγηση και παραµύθι και να προσδώσει την πραγµατική διάσταση του περιεχοµένου τους έτσι ώστε να αναδειχθεί η σηµαντικότητα της παρουσίας και λειτουργίας τους για την ανθρώπινη ψυχή και τον πολιτισµό αλλά και η χρήση τους ως εργαλείο τέχνης που θα χρησιµοποιηθεί ως µέσο στην Περιβαλλοντική Αγωγή. ΙΕΥΘΥΝΣΗ ΕΥΤΕΡΟΒΑΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗΣ ΑΤΤΙΚΗΣ & Ι ΡΥΜΑ ΕΥΓΕΝΙ ΟΥ 359

2 ΕΝΝΟΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΠΡΟΣ ΙΟΡΙΣΜΟΙ Η αφήγηση και η λειτουργία της Με τον όρο αφήγηση-ιστόρηση νοείται η παραστατική µεταφορά µιας µυθοπλαστικά αυτοσχέδιας ή κατά παράδοσιν κατασκευασµένης ή πραγµατικής-βιωµατικής ι- στορίας µε τη µορφή του δρώµενου (performance), που προϋποθέτει την παρουσία ε- νός κοινού-ακροατηρίου δυνητικού να συµµετάσχει ως παθητικός ή ενεργητικός α- κροατής (Πελασγός 2008), (Nanson 2005). Ουσιαστικά πρόκειται για µια εσωτερικά δυναµική σχέση µεταξύ αφηγούµενου-ιστορίας και κοινού που αποδεσµεύει τη λαϊκή λογοτεχνία από την στενή φιλολογική προσέγγιση και την εντάσσει ως αντικείµενο στην εθνογραφική µελέτη. Η εθνογραφική µατιά έριξε το βάρος στην διαδικασία παραγωγής και µετάδοσης του «κειµένου» σε συνάρτηση µε τη σχέση του αφηγητή και κοινού. Η σχέση αυτή εµπλουτίζεται µέσα από το προσωπικό ύφος του αφηγούµενου που ζωντανεύει µε φωνή και κίνηση την ιστορία ενώπιον του κοινού προκειµένου το τελευταίο να την απολαύσει και να ψυχαγωγηθεί (Pellowski 1977) καθιστώντας την αφήγηση µια βιωµατική επικοινωνιακή πράξη. Αν αναζητήσουµε τους λόγους που η αφήγηση αποκτά µια ιδιαίτερη λειτουργία στη ζωή του ανθρώπου, θα διαπιστώσουµε ότι οι άνθρωποι πάντα έψαχναν έναν τρόπο να δώσουν νόηµα σε ότι αφορά το γύρω τους κόσµο αλλά και τον εαυτό τους χρησιµοποιώντας συµβολικές δραστηριότητες. Η αφήγηση φαίνεται ότι είχε την ικανότητα να οργανώνει το βίωµα του καθηµερινού ανθρώπου µε δοµή πλοκής αναδεικνύοντας τον homo narrans, νοηµατοδοτώντας την καθηµερινή του εµπειρία µέσα από τον συµβολικό λόγο των παραµυθιών. Μέσα από την αφήγηση η δηµιουργική φαντασία του ανθρώπου παραπέµπει στην ιδέα της µίµησης που αναφέρει ο Αριστοτέλης στην Ποιητική του (Bruner, 1997) µιας που η αφήγηση των ιστοριών µιµείται µεταφορικά την πραγµατικότητα της ζωής όχι για να την αντιγράψει αλλά να της δώσει µια νέα ερµηνεία, προκαλώντας µέσα από την ιστορία την ανασύνθεση αυτού που θα µπορούσε να είχε προθετικά συµβεί. Η αφήγηση διαθέτει µια ενδογλωσσική δοµή που εµπεριέχεται στο λόγο ικανή να στηρίζεται περισσότερο στην ακολουθία προτάσεων παρά στην αλήθεια ή ανακρίβεια που αυτές εµπεριέχουν. Από την άλλη, στην ανθρώπινη επικοινωνία η αφήγηση αποτελεί από τις πιο ισχυρές µορφές διαλόγου και φαίνεται να είναι έµφυτη µε την πράξη της κοινωνικής αλληλεπίδραση έχοντας τη δυνατότητα να εξηµερώνει το απροσδόκητο. Επειδή ακριβώς στηρίζεται πάνω σε µια λογική συµβιωτικής διάστασης αυτός που ακούει και παρακολουθεί την εξέλιξη µιας ιστορίας µένει έκθετος στην επίδραση της αφήγησης, τόσο όσο να επιβεβαιώνεται η άποψη ότι µια ιστορία µπορεί να αλλάξει τη ζωή ενός ανθρώπου σε κάποια κρίσιµη στιγµή της, όταν συγχρονιστεί το κατάλληλο corpus της ιστορίας µε τη συγκεκριµένη ανάγκη του ανθρώπου που φέρει µέσα του εκείνο το ικανό κι αναγκαίο ψυχικό υλικό για να µπορέσει να προχωρήσει σε µια εκ βαθέων και εκ βάθρων ριζική ανανοηµατοδότηση του προβλήµατος που τον απασχολεί και να λάβει θέση απέναντί του(gersie, 1992). Το συµβιωτικό γεγονός της αφήγησης είναι µια γέφυρα προς έναν ανοιχτό διάλογο, µια συνάντηση της εσωτερικής µας εµπειρίας που συναντά κάποιον άλλο στο κατώφλι, και δηµιουργεί διαδραστική συνθήκη στο όριο µεταξύ των συνειδήσεων θέτοντας τη θεµελιώδη κοινωνική παραδοχή ότι κανένα ανθρώπινο γεγονός δεν εξελίσσεται ούτε λύνεται στα όρια µιας µόνο συνείδησης (Μπαχτίν, 2007). Ουσιαστικά θα λέγαµε ότι ο άνθρωπος ψάχνει για τη δική του ιστορία µέσα στις ιστορίες των άλ- ΙΕΥΘΥΝΣΗ ΕΥΤΕΡΟΒΑΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗΣ ΑΤΤΙΚΗΣ & Ι ΡΥΜΑ ΕΥΓΕΝΙ ΟΥ 360

3 λων, καθώς η αφήγηση των ιστοριών είναι ένα µέσο να κοιτάξουµε στο παρελθόν προκειµένου να προχωρήσουµε προς τα µπρος (Barton & Booth, 1994). Αν δεχτούµε την άποψη ότι ο άνθρωπος µπορεί να χρησιµοποιεί τη γλώσσα αποδίδοντάς της έναν κοινωνικό χαρακτήρα, αφού θεωρείται ένας βασικός µοχλός ανάπτυξης της σκέψης µέσα από την οποία οικοδοµεί νέες νοητικές ικανότητες στηριζό- µενος στον διαµεσολαβητικό ρόλο του κοινωνικού λόγου της αφήγησης που συναντά τον ατοµικό εσωτερικό λόγο (Σαρρής, 2004), τότε µπορούµε να αντιληφθούµε και να προσεγγίσουµε τη µετατροπή της διαψυχικής επιρροής του αφηγηµατικού λόγου του λαϊκού παραµυθιού σε ενδοπροσωπική συνιστώσα ερµηνείας και κατανόησης στην αναζήτηση ενός νέου πλαισίου πιο ουσιαστικού και ανθρώπινου για τον ίδιο τον ανθρωπο και τους γύρω του. Έτσι αποκτά βάρος η άποψη που υποστηρίζει ότι αφηγού- µαστε συχνότερα ιστορίες για να προειδοποιήσουµε παρά για να καθοδηγήσουµε (Bruner 2002). Παράλληλα ως πανάρχαια µορφή τέχνης η αφήγηση περικλείει τη µεταφορά της συλλογικής µνήµης που διατηρεί πανανθρώπινες αξίες-οδηγούς για την καθηµερινή ζωή σ έναν κόσµο που αλλάζει ραγδαία και ριζικά. (Livo & Rietz 1986) και µπορεί να δίνει απαντήσεις σε καιρούς µεγάλων διαρθρωτικών αλλαγών και κρίσης τόσο σε ατοµικό όσο και σε συλλογικό-κοινωνικό επίπεδο (Gersie 1992). Η ανάγκη του σύγχρονου ανθρώπου στον δυτικό κόσµο να φέρει στο προσκήνιο νέες µορφές έκφρασης και να επιστρέψει σε πιο ήπιες µορφές επικοινωνίας και ψυχαγωγίας δηµιούργησε ένα ρεύµα νεοαφηγητών-ιστορητών (storytellers) στα τέλη του 60 στη Γαλλία, και λίγο αργότερα εµφανίστηκαν και οι πρώτοι παραµυθάδες µε ε- παγγελµατική σχέση και στον αγγλόφωνο χώρο (Κλαίυτον,1996) ανοίγοντας καινούργιους δρόµους ενώ τροφοδότησε έναν προβληµατισµό για τη φύση της σχέσης αυτής (Hindenoch 2002). Πρέπει να σηµειωθεί ότι η µυθοπλαστική δηµιουργία δεν έπαψε ποτέ να υπάρχει ως φαινόµενο στις κοινωνίες του τρίτου κόσµου που δεν επηρεάστηκαν από το κύµα της βίαιης και ισοπεδωτικής δυτικοποίησης του πολιτισµού µέσα από την κυριαρχία του βορειοαµερικανικού-δυτικοευρωπαϊκού µοντέλου ανάπτυξης. Μια µατιά µάλιστα στα τέλη του 19 ου αιώνα-αρχές του εικοστού, θα διαπιστώσει ότι η υιοθέτηση της αφηγηµατικής προσέγγισης στους χώρους των βιβλιοθηκών ως µεθόδου για την είσοδο-προσέλκυση του κοινού σε αυτές αγκαλιάστηκε µε ιδιαίτερη επιτυχία στον αγγλοσαξωνικό κόσµο και τη Γαλλία δηµιουργώντας ένα νέο πρόσφορο έδαφος για την διευρυµένη χρήση της αφήγησης (Κουλουµπή 1995, 2007) Το λαϊκό παραµύθι-ορισµός Ανάµεσα στους πολλούς ορισµούς για το λαϊκό παραµύθι µπορούµε να ξεχωρίσουµε εκείνους που διατυπώθηκαν από σηµαντικούς µελετητές του όπως του Robert Retsch που το αντιµετωπίζει σαν αρχέτυπο της ανθρώπινης αφηγηµατικής τέχνης (Αυδίκος, 1994),του Max Luthi που θεωρεί το παραµύθι ως µια πρακτική α- ντανάκλαση αυθεντικής λαϊκής ποιητικής ενόρασης (Luthi, 1982) ενώ ο καθηγητής Λουκάτος υποστηρίζει ότι το παραµύθι είναι µια λαϊκή διήγηση που µοιάζει µε µεγάλο περιπετειακό µύθο που αποτελεί για τη Λαογραφία ό,τι το µυθιστόρηµα για τη λογοτεχνία (Λουκάτος, 1977). Σύµφωνα µε τον Γιούνγκ τα παραµύθια είναι «όνειρα του συλλογικού ασυνείδητου» απ όπου προκύπτουν τα αρχέτυπα που χαρακτηρίζονται από διαχρονικότητα, οικουµενικότητα και χαρακτήρα υπερπροσωπικό, ενώ οι Αβοριγγίνοι ιθαγενείς της Αυστραλίας έχουν την ίδια λέξη dreamtime-για τα ΙΕΥΘΥΝΣΗ ΕΥΤΕΡΟΒΑΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗΣ ΑΤΤΙΚΗΣ & Ι ΡΥΜΑ ΕΥΓΕΝΙ ΟΥ 361

4 παραµύθια και τα όνειρα. Αναφέρεται ακόµα ότι «τα παραµύθια είναι τα όνειρα της ανθρωπότητας στην παιδική της ηλικία». Σύµφωνα µε τον ορισµό των Bolte & Polivka, γνωστών στο χώρο τους σχολιαστών της συλλογής παραµυθιών των Γερ- µανών αδερφών Grimm, λέγοντας παραµύθι εννοούµε µια «ανώνυµη λαϊκή διήγηση που έχει δηµιουργηθεί µε ποιητική φαντασία κι απόλυτη λιτότητα, είναι παρµένη από τον ονειρικό κόσµο του µαγικού, έχει περιεχόµενο µη αληθινό-φανταστικό, είναι µια ιστορία του θαύµατος που δεν εξαρτάται από τους όρους της πραγµατικής ζωής, έχει σαγηνευτικό χαρακτήρα και γοητεία και την ακούν µε ευχαρίστηση µικροί και µεγάλοι έστω κι αν δεν την θεωρούν πιστευτή» (Αυδίκος, 1994). Άρα µιλάµε για έναν λόγο που χαρακτηρίζεται από την προφορικότητα και τη λαϊκή σοφία που άντεξε µεσα στο πέρασµα του χρόνου-άρα είναι λόγος παµπάλαιος και διαχρονικός- που στηριζόταν στη σύµβαση του ψέµατος «Ελάτε να πούµε ψέµατα δέκα σακιά γιοµάτα!» κι έκρυβε µεγάλες αλήθειες για τη ζωή. Μέσα από αυτόν το λόγο ο άνθρωπος όλων των τόπων κι όλων των εποχών προσπάθησε να εκφράσει τους καηµούς του, τους φόβους, τις επιθυµίες, τα άγχη, τα όνειρά του και να τοποθετηθεί απέναντι στα σηµαντικά ζητήµατα της κοινωνικής συµβίωσης, των διαπροσωπικών σχέσεων, της προσωπικής αναζήτησης κι ανάπτυξης αλλά και τα µεγάλα φιλοσοφικά ερωτήµατα της ύπαρξης προσδοκώντας την κατανόηση, την επικοινωνία και επιχειρώντας τη νοηµατοδότηση. Αυτά ακριβώς τα στοιχεία είναι που µπόλιασαν το λαϊκό παραµύθι µε το χαρακτηριστικό της οικουµενικότητας καθώς αποτελεί το απόλυτα ανθρωπολογικό είδος που παρουσιάζει µια καθολικότητα σ όλα τα µήκη και πλάτη της γης, µιας που δεν υπάρχει λαός που να µην έφτιαξε τα δικά του παραµύθια στο πέρασµα των καιρών (Μερακλής, 1992). Η συµβολική λειτουργία του παραµυθιού Ένα από τα χαρακτηριστικά γνωρίσµατα του λαϊκού παραµυθιού είναι το συµβολικό στοιχείο ενός νοήµατος που κρύβεται πίσω από τις λέξεις. Μετατρέπει το εσωτερικό σε εξωτερικό µε το να βγάζει προς τα έξω τις ψυχικές καταστάσεις που αντανακλώνται µέσα µας (Μερακλής, 1990) και δηµιουργεί έτσι µια προσωπική ερµηνεία και προσέγγισή του απ τον καθένα που ακούει ανάµεσα απ το κοινό. Ο καθένας κρατά απ το παραµύθι που ακούει αυτό που ο ίδιος αναζητά σύµφωνα µε το ψυχικό υλικό που κουβαλά µέσα του, καθώς το βαθύτερο νόηµα της κάθε ιστορίας είναι διαφορετικό από άτοµο σε άτοµο αλλά και µέσα στο ίδιο το άτοµο σε διαφορετικές περιόδους και στιγµές της ζωής του, ανάγοντας τη σχέση του σε µια «προσωπική συνοµιλία» µε το περιεχόµενο της ιστορίας (Προύσαλης, 2006). Τα παραµύθια συµβάλλουν έτσι ώστε να κινητοποιηθούν και να λειτουργήσουν οι συµβολικές δραστηριότητες του νου που οι άνθρωποι χρησιµοποιούν για να κατασκευάζουν νόηµα όχι µόνο για τον εξωτερικό κόσµο γύρω τους αλλά και για τον εαυτό τους µέσα τους λειτουργώντας σε βάση αναστοχαστική (Bruner, 1997). Eίναι πολύ πιθανό κατά µια ερµηνευτική προσέγγιση, η διαψυχολογική-διαπροσωπική διεργασία µέσα από τη συµβολοποιητική λειτουργία των ηρώων του παραµυθιού να εµφανίζεται ενδοψυχολογικά στον καθένα και µέσα από την εσωτερικοποίηση και την οικειοποίηση της ιστορίας να επιδρά επαναδοµητικά για τη θεώρηση της συµπεριφοράς του (Vygotsky, 1997). Μήπως αυτή η παραµυθιακή «µίµηση» της «πραγµατικότητας» της προσωπικής ιστορίας του καθένα µέσα απ την προβολή και την ταύτιση, δεν αντιγράφει την ΙΕΥΘΥΝΣΗ ΕΥΤΕΡΟΒΑΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗΣ ΑΤΤΙΚΗΣ & Ι ΡΥΜΑ ΕΥΓΕΝΙ ΟΥ 362

5 τελευταία κατά τον Αριστοτέλη (Αριστοτέλης, 1982) αλλά λειτουργεί µεταφορικά για να δώσει στην πραγµατικότητα µια νέα ερµηνεία, εκεί που η πειθώ του πιθανού και η λογική του αναγκαίου µέσα από τη φαντασία αρνούνται τη σκληρότητα του παρόντος «σκληρού» κόσµου, προκαλώντας ανασυνθετικές λειτουργίες αυτών που θα µπορούσαν να έχουν συµβεί; (Ricoeur, 1990). Πετυχαίνει µε τον τρόπο αυτό να κινητοποιήσει την εν δυνάµει νοηµατοδοτική ανάγκη του ανθρώπου και να ανακατασκευάζει την πραγµατικότητα, να οργανώνει εκ νέου τον κόσµο (Goodman, 1969) ενώ παράλληλα «προβάλλει» εικόνες της ανθρώπινης ύπαρξης που προσπαθεί µόνη της να ξεπεράσει δύσκολες καταστάσεις στην περιπέτεια της διαµόρφωσης της προσωπικότητας (Ζαν, 1996). Το παραµύθι ως µυητικό υλικό Το παραµύθι λειτουργεί σαν ένας λόγος µυητικός µέσα από την αµεσότητα της αφήγησης για τις µεγάλες αλλαγές που θα ζήσει ο άνθρωπος στη ζωή του κι είναι υ- ποχρεωµένος να τις δεχτεί, να τις αντιµετωπίσει µέσα από εσωτερικές αγωνίες και συγκρούσεις και να τις ενσωµατώσει στην προσωπική του πορεία ωρίµανσης προκει- µένου να αναπτυχθεί και να ολοκληρωθεί ως προσωπικότητα (Λαµπρέλλη, 2005). Ιδιαίτερα στην περίπτωση των παιδιών τα βοηθά να αναπτύσσουν τη φαντασία τους, να εναρµονίζονται µε τα άγχη τους, να ξεκαθαρίζουν τα συναισθήµατά τους, να αναγνωρίζουν τις υπαρξιακές τους δυσκολίες και να υποδεικνύουν τόσο προσωρινές όσο και διαρκείς λύσεις στα προβλήµατα που τα αναστατώνουν, µέσα από τους ήρωες των ιστοριών θέτοντας σε λειτουργία το µηχανισµό της προβολής και της ταύτισης. Καθώς οι ιστορίες διαπραγµατεύονται τα οικουµενικά ανθρώπινα προβλήµατα µιλάνε στο υπό εκκόλαψη Εγώ του παιδιού κι ενθαρρύνουν την ανάπτυξή του ενώ ταυτόχρονα το ανακουφίζουν από τις διάφορες προσυνειδητές κι ασυνείδητες πιέσεις που αυτό βιώνει (Μπέτελχαϊµ, 2003). Κι αυτό γίνεται µέσα σ ένα κλίµα αισιοδοξίας, παρά τις πρόσκαιρες δυσκολίες που είναι απαραίτητες για να σµιλευτεί η προσωπικότητα του δοκιµαζόµενου ήρωα και να αναδειχτεί τελικά νικητής. Ο υπό διαµόρφωση νέος ανθρωπος από νήπιο γίνεται παιδί το οποίο καλείται να γίνει έφηβος και µετά να µεταπηδήσει στην περίοδο της ζωής του ενήλικου µε τα αντίστοιχα στάδια ως την προετοιµασία για τη µετάβαση από τη ζωή στο θάνατο. Αυτή όµως η πορεία δεν είναι µοναχική µέσα στη µοναχικότητά της καθώς συνοδεύεται από όλη την ανθρωπότητα µέσα από τα πανανθρώπινα κι οικουµενικά αρχέτυπα που βρίσκονται στα παραµύθια. Στην ουσία του δηλαδή το παραµύθι υπηρετεί την κοινωνική ένταξη του ανθρώπου παράλληλα µε την αυτονοµία (Προύσαλης, 2006). Αυτό όµως που βρίσκει κανείς σαν κυρίαρχο στοιχείο στο παραµύθι είναι η ενεργητική στάση απέναντι στη ζωή καθώς το µήνυµα που περνά είναι: «Ο αγώνας ενάντια σε σοβαρές δυσκολίες της ζωής είναι κάτι που κανείς δεν µπορεί να αποφύγει, είναι ουσιαστικό κοµµάτι της ανθρώπινης ύπαρξης. Αν κανείς δεν λιποψυχήσει κι α- ντιµετωπίσει απτόητος τις απρόσµενες και συχνά άδικες δοκιµασίες τότε µπορεί να κυριαρχήσει σ όλα τα εµπόδια και στο τέλος θα αναδειχτεί νικητής!» (Μπέτελχαϊµ, 2003). Από όσα προηγήθηκαν γίνεται κατανοητό ότι δεν αναφερόµατε στο προϊόν της γραπτής λογοτεχνικής δηµιουργίας ευφάνταστων ή µη συγγραφέων που απευθύνεται σε παιδιά, αφού το λαϊκό παραµύθι αποτελεί µια εφήµερη δραστηριότητα της κοινότητας που στηρίζεται στην αναδηµιουργία, εµφανίζεται µέσα από την παραλλαγή, χαρακτηρίζεται από την ασυνείδητη δοµή, εκφράζει συλλογικές αναπαραστάσεις, είναι ΙΕΥΘΥΝΣΗ ΕΥΤΕΡΟΒΑΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗΣ ΑΤΤΙΚΗΣ & Ι ΡΥΜΑ ΕΥΓΕΝΙ ΟΥ 363

6 κοινή ιδιοκτησία όλων, επιβιώνει µέσα από τη διάδοση και γίνεται αντικείµενο προσέγγισης µέσα από τη διαδικασία της ενθύµησης, στη µνήµη. ΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΣΤΗ ΛΑΪΚΗ ΣΥΝΕΙ ΗΣΗ Ο άνθρωπος όλων των τόπων και όλων των εποχών που µίλησε µέσα από τις ιστορίες του για το σύνολο των ζητηµάτων που απασχόλησαν διαχρονικά την ανθρώπινη ύπαρξη και παρουσία σ αυτόν τον κόσµο, αντιµετώπισε τη θέση του στη γη ως σχέση µέρους-όλου αφού στα πρώτα του βήµατα ουδέποτε ήρθε σε αντιπαράθεση µε αυτό που τον περιέβαλλε. Η ανορθολογική-µαγική σκέψη που τον χαρακτήριζε και η πλήρης εξάρτησή του από το περιβάλλον διατροφικά, η αδυναµία του να εξηγήσει τα φυσικά φαινόµενα, η µαγεία του αέναου κύκλου της ζωής, δηµιούργησαν σχέσεις σεβασµού που εκφράστηκαν µέσα από τη µυθολογική προσέγγιση της χλωρίδας και πανίδας και τις περιόδους συµβολοποίησης και ιεροποίησής τους. Η λατρεία της βλάστησης χάνεται µέσα στο πέρασµα του χρόνου και συγκεκριµένα η προσέγγιση του δέντρου λατρευτικά και συµβολικά απαντάται µέσα από το δέντρο εικόνα του κόσµου (Ινδίες Μεσοποταµία Σκανδιναβία κλπ), το θεοφανειακό-κοσµικό δέντρο (Ινδίες, Μεσοποταµία, Αιγαίο), το δέντρο-σύµβολο της ζωής, της ανεξάντλητης γονιµότητας και της απόλυτης ύπαρξης, το δέντρο-κέντρο του κόσµου και υποστήριγµα του σύµπαντος (Σκανδιναβία κλπ), τη µαγική σύνδεση µεταξύ δέντρου και ανθρώπου (ανθρωπογενή δέντρα, δέντρα δεξαµενές των προγονικών ψυχών, γάµους δέντρων, παρουσία δέντρων σε µυητικές τελετές κλπ) και τα δέντρα σύµβολα της αναγεννητικής δύναµης της βλάστησης (Eliade, 1999). Ο άνθρωπος σεβάστηκε το περιβάλλον όντας ο ίδιος ένα κοµµάτι αυτού του κόσµου του µικρού του µέγα. Ιδιαίτερα η σχέση του µε τα δέντρα αποτυπώθηκε µέσα από µυθολογικές ιστορίες και ποικίλες παραδόσεις και η αντίληψή του για τη σηµαντικότητά τους αντανακλάστηκε µέσα από την παρουσία των δέντρων στα λαϊκά παραµύθια. Άλλες φορές µπορεί να συνοµιλεί µαζί τους -Ο άνθρωπος που έψαχνε να βρει την τύχη του-(γκουγκώ, 1998),άλλες να κρύβεται συµβολικά ενδυόµενος τον κορµό τους-η ξυλένια κούκλα, Η ξυλοµαρία- (Αγγελοπούλου, 1990), άλλες φορές η παρουσία του δέντρου απεικόνισε µια κακή ψυχολογική κατάσταση-ο βασιλιάς µε το δέντρο στην καρδιά-(καφαντάρης, 1988), άλλες η συ- µπεριφορά του δέντρου αντανάκλασε ψυχολογικά την ανάρµοστη συµπεριφορά του ανθρώπου-το µπαοµπάµπ- (Gougaud, 1987),άλλες το δέντρο τιµώρησε την αγένεια και την αχαριστία των ανθρώπων (Τα δέντρα και το ποτάµι, Το δέντρο (Γκουγκώ, 1998), σε άλλες η θαλερότητά του συνδέθηκε προφητικά µε την υγεία και τη ζωή του ήρωα, ενώ αποτέλεσε και ηθικός κριτής της συµπεριφοράς του ανθρώπου-το δέντρο που περπατούσε (Belting, 1953). Στις περισσότερες ιστορίες βρίσκουµε µία αιτιολογική λειτουργία των παραµυθιών -Γιατί τα δέντρα ψιθυρίζουν, Γιατί τα πιο πολλά δέντρα έχουν πλατιά φύλλα- (Pellowski, 1990). Σε άλλες ιστορίες η παρουσία του δέντρου παίζει ρόλο στις διαπροσωπικές σχέσεις του ανθρώπου µέσα από διάφορες χωρικές προσεγγίσεις (ανάβαση, κατάβαση, παραµονή, καταφυγή, εγκλεισµός) στοιχεία που απηχούν τα αποµεινάρια πιθανών συµβολικών αντανακλάσεων από προηγούµενες περιόδους ωριµότητας και αντίληψης του ανθρώπου για τη λειτουργία του δέντρου στη ζωή του. Από τον λόγο της διαχρονικής προφορικής λογοτεχνικής δηµιουργίας απουσιάζουν θεµατικά οι ιστορίες που θα µπορούσαν να τοποθετηθούν απέναντι στα σύγχρονα µεγάλα προβλήµατα-αρνητικά αποτελέσµατα µιας άναρχης, αχαλίνωτης και ΙΕΥΘΥΝΣΗ ΕΥΤΕΡΟΒΑΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗΣ ΑΤΤΙΚΗΣ & Ι ΡΥΜΑ ΕΥΓΕΝΙ ΟΥ 364

7 κακώς εννοούµενης ανάπτυξης του καπιταλιστικού τρόπου παραγωγής, µιας επέλασης του βιοµηχανικού πολιτισµού που καταλήστευσε τις πηγές ενέργειας, περιόρισε και µόλυνε-σε µερικές περιπτώσεις πια µη αναστρέψιµα-το φυσικό περιβάλλον, υπονόµευσε το µέλλον του πλανήτη και έβαλε τον άνθρωπο αντιµέτωπο εχθρικά στη φύση σε µια σχέση ανταγωνισµού και επιβολής δύναµης του πρώτου στο δεύτερο. Οι δυνατότητες που πρόσφεραν στον άνθρωπο οι τεχνολογικές ανακαλύψεις δηµιούργησαν µια εγωιστική συνείδηση παντοδυναµίας που τον αποµάκρυνε από τη θέση του στον φυσικό κόσµο. Καθώς τα παραµύθια, οι µύθοι και οι παραδόσεις έρχονται από το µακρινό χτες βρίσκουν έναν κόσµο διαφορετικό από αυτό που άφησαν στο πέρασµα του χρόνου, ολοκληρωτικά αλλιώτικου από τις συνθήκες που τα γέννησαν και τα έθρεψαν. ιασώζουν όµως σε πολλές ιστορίες αυτό που θα έπρεπε να είναι σήµερα η στάση του σύγχρονου ανθρώπου: ο σεβασµός στη φύση και η συνετή διαχείρισή της µέσα από τις πραγµατικές ανάγκες παρουσιάζοντας έναν κόσµο ισορροπίας και ηθικής, έναν εξιδανικευµένο κόσµο-οδηγό. Μπορούν να προσφέρουν µια µοναδική υπηρεσία για να γνωρίσουµε πλευρές από την οµορφιά αυτού του κόσµου που χάνεται καθηµερινά καθώς τα παραµύθια και τα άλλα δηµιουργήµατα της λαϊκής προφορικής λογοτεχνίας διέσωσαν την ιστορία του φυσικού µας περιβάλλοντος µέσα από µεταφορικές αλήθειες και έχουν τη δύναµη να µας βοηθήσουν να επαναπροσδιορίσουµε νοηµατοδοτώντας απ την αρχή τη σχέση µας µε τον φυσικό περιβάλλοντα κόσµο φωτίζοντας άγνωστες πλευρές από τη σηµαντικότητά του στη ζωή µας. Είναι µια παρακαταθήκη από το παρελθόν για το παρόν της νέας γενιάς που πρέπει να µπολιάζει το µέλλον και έχει τη δύναµη να συµβάλλει σε µια ενεργοποίηση της ανθρώπινης συνείδησης από την παιδική ηλικία δηµιουργώντας θετικές στάσεις ζωής. ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΑΓΩΓΗ ΚΑΙ ΛΑΪΚΟ ΠΑΡΑΜΥΘΙ ηµιουργώντας το χώρο συνάντησης Από τα πρώτα βήµατά της και µέσα από τα ιδρυτικά της κείµενα η Περιβαλλοντική Εκπαίδευση έθεσε το πλαίσιο που ανέδειξε την συνθετότητα του ρόλου της (ΠΠΕΚΠΕ, 1999). Από τη µια, η γέννησή της στην περίοδο οικολογικών κρίσεων στις αρχές του 1970 την τοποθέτησε απέναντι στα µεγάλα περιβαλλοντικά προβλήµατα ως έναν από τους παράγοντες για την αντιµετώπιση των νέων συνθηκών και από την άλλη η κινητικότητα επαναπροσδιορισµών στους χώρους της εκπαίδευσης της ε- πέτρεψε να συµβάλλει ως µια νέα πρόταση εκπαιδευτικού-παιδαγωγικού µοντέλου συνδυάζοντας πρακτικά καινοτοµικές πειραµατικές θεωρήσεις και εφαρµογές (Αγγελίδου και Τσιλιµένη, 2009). Ο ευέλικτος και πειραµατικός χαρακτήρας της σε συνδυασµό µε την υιοθέτηση της διεπιστηµονικότητας και διαθεµατικότητας, την εισαγωγή της συστηµικής σκέψης και την µεγάλη ποικιλοµορφία στις µεθόδους διδακτικών εργαλείων και µεθόδων τής προσέδωσε µια ιδιαίτερη δυναµική έτσι ώστε να αποτελέσει ένα πολλά υποσχόµενο παιδαγωγικό όχηµα που επιδιώκει την συνάντηση του περιβαλλοντικού-κοινωνικού στοιχείου µε τους εκπαιδευτικούς χώρους. Καθώς η Περιβαλλοντική Εκπαίδευση έχει στόχο της τον επαναπροσδιορισµό της σχέσης του ανθρώπου µε το φυσικό περιβάλλον µέσα από την διαµόρφωση µιας νέας αντίληψηςήθους που θα βρει αντανάκλαση σε στάσεις ζωής και θα οδηγήσει σε τροποποίηση συµπεριφορών, µπορεί να γίνει χώρος συνάντησης µε την αφήγηση παραδοσιακών ι- στοριών και παραµυθιακού υλικού (Nanson, 2005) στην κατεύθυνση διαµόρφωσης µιας νέας κουλτούρας. Η δυνατότητα που παρέχει σήµερα η χρήση των ηλεκτρονικών υπολογιστών, επιτρέπει στον εκπαιδευτικό µέσα από την έρευνα των πηγών, να έρθει ΙΕΥΘΥΝΣΗ ΕΥΤΕΡΟΒΑΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗΣ ΑΤΤΙΚΗΣ & Ι ΡΥΜΑ ΕΥΓΕΝΙ ΟΥ 365

8 σε επαφή µε έναν µεγάλο αριθµό παραδοσιακών ιστοριών από όλες τις γωνιές του πλανήτη υπηρετώντας και διευρύνοντας παράλληλα την έννοια της πολυπολιτισµικότητας και αναδεικνύοντας την κοινότητα των αντιλήψεων του λαϊκού homo universalis για την αξία του φυσικού κόσµου στη ζωή του. Η προστασία και διατήρηση των ιδιαιτεροτήτων της πολιτιστικής κληρονοµιάς, του τοπικού-µερικού στοιχείου σε συνθήκες οικουµενικότητας και παγκοσµιοποίησης είναι εξάλλου µία από τις προτεραιότητες που θέτουν τα κείµενα προγραµµατικών διακηρύξεων της Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης (ΠΠΕΚΠΕ, 1999) και ενισχύονται από τις γενικές κατευθύνσεις διεθνών αναγνωρισµένων οργανισµών όπως η UNESCO µε στόχο την προώθηση της αειφορίας. Η χρήση της αφήγησης ειδικά ως παιδαγωγικό εργαλείο που διαµορφώνει ένα δηµιουργικό και επικοινωνιακό κλίµα στους χώρους της εκπαίδευσης (Αυδίκος, 2002), (Χάγκαρτυ, 1996), η ψυχοπαιδαγωγική και αισθητική διάσταση που µπορεί να πάρει το λαϊκό παραµύθι (Μερακλής, ) (Μαλαφάντης, 2006) (Μαλαφάντης και Κούτρας, 2007) και ο ρόλος του δασκάλου (Κουλουµπή, 2002) επιτρέπουν την αξιοποίηση και ανάδειξή του σε ένα µέσο που ταυτόχρονα αποτελεί καράβι και ταξίδι. Η Unesco εξάλλου έχει αναγνωρίσει την αξία της αφήγησης και την συµπεριλαµβάνει στις στρατηγικές διδασκαλίας και µάθησης που µπορούν να ενισχύσουν τις προσπάθειες για ένα αειφόρο µέλλον. Κριτήρια συνεύρεσης Πρέπει όµως στο σηµείο αυτό να εντοπίσουµε ορισµένα σηµεία που χρειάζονται την προσοχή µας προκειµένου να επιτευχθεί η λειτουργικότερη ένταξη και χρήση της αφηγηµατικής προσέγγισης του παραδοσιακού υλικού στα προγράµµατα της Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης. Η αφήγηση µπορεί να λειτουργήσει υποστηρικτικά και συµπληρωµατικά στη ροή-εφαρµογή ενός προγράµµατος στην πράξη καθώς ο µυθικός-παραµυθιακός-συλλογικός λόγος του παρελθόντος έχει µια ορισµένη δυναµική και στο σύγχρονο πλαίσιο είναι απαραίτητο να συναντήσει την ορθολογική-αναλυτική σκέψη για την µπολιάσει και να την ευαισθητοποιήσει. Το υλικό των ιστοριών πρέπει να επιλεγεί µε κριτήρια που λαµβάνουν υπόψη τους την ηλικία του µαθητικού δυναµικού στο οποίο απευθύνονται, τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά του, τις ανάγκες του και το αντιληπτικό του επίπεδο. Άλλο κριτήριο επιλογής είναι το συγκεκριµένο θέµα που διαπραγµατεύεται η προς επιλογή ιστορία καθώς και τα πρότυπα των ηρώωνπρωταγωνιστών που λαµβάνουν µέρος στην εξέλιξή της, τα σύµβολα που αυτή εµπεριέχει αλλά και το µήνυµα που απορρέει από αυτήν. Επίσης η αισθητική και η ποιητικότητα της ιστορίας δεν πρέπει να υποτιµηθούν. (Προύσαλης, 2007β) Σηµαντικό και τελευταίο κριτήριο είναι η εξυπηρέτηση των στόχων που µπαίνουν από τον σχεδιασµό του προγράµµατος. Η ιστορία πρέπει να φέρνει σε επαφή το παιδί µε πανανθρώπινες αξίες, να το µυεί στη ζωή, να αναπτύσσει τις πνευµατικές του λειτουργίες ενισχύοντας την κριτική του σκέψη ενώ ταυτόχρονα το ψυχαγωγεί και οικοδοµεί άδηλα την περιβαλλοντική του συνείδηση αποκαλύπτοντας πλευρές από την οµορφιά ενός κόσµου που στο εγγύς µέλλον θα έχει ως αυριανός ενήλικος την ευθύνη της συνδιαχείρισής του. ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ Από όσα αναφέρθηκαν µπορεί συµπερασµατικά να καταδειχθεί η σηµαντικότητα της αφηγηµατικής λειτουργίας του λαϊκού παραµυθιακού λόγου που επεκτείνεται και συµπεριλαµβάνει τις προφορικές παραδόσεις, τους µύθους και τους θρύλους, και η ΙΕΥΘΥΝΣΗ ΕΥΤΕΡΟΒΑΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗΣ ΑΤΤΙΚΗΣ & Ι ΡΥΜΑ ΕΥΓΕΝΙ ΟΥ 366

9 συµβολή του στη διαµόρφωση µιας ενεργής και ευαισθητοποιηµένης στάσης ζωής στην συνάντησή του µε το χώρο της Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης. Οι θεωρητικές αρχές και οι πρακτικές παιδαγωγικές αναζητήσεις και εφαρµογές της τελευταίας, στη λογική της ανοικτής εκπαίδευσης, δηµιουργούν ένα πλαίσιο για τη γόνιµη συνεύρεση λαϊκών µορφών της προφορικής λογοτεχνίας µε τους κατευθυντήριους άξονες της Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης. Υπάρχει και ενισχύεται η δυνατότητα συνοδοιπορίας κάτω από όρους µε στόχο την τροποποίηση των υφιστάµενων εκπαιδευτικών συνθηκών µέσα από την ουσιαστικοποίηση και τον εµπλουτισµό των καθηµερινών σχέσεων στην τάξη αλλά και την ενδυνάµωση των όρων εκείνων που θα συµβάλλουν στην βελτίωση της περιβαλλοντικής ποιότητας ζωής. Το αφηγηµατικό στοιχείο επηρεάζει το παιδαγωγικό που συµβάλλει στην τροποποίηση του κοινωνικού σε αλληλεπίδραση και αντανάκλαση µε το περιβαλλοντικό. ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ Αγγελίδου, Ε. και Τσιλιµένη Τ. (2009). Η αφήγηση ως εργαλείο µάθησης στην Περιβαλλοντική Εκπαίδευση. Αθήνα: Καστανιώτης. Αγγελοπούλου, Α. (1990). Οι παραµυθοκόρες. Τόµος Α. Αθήνα: Εστία. Αριστοτέλης (1982). Ποιητική (µτφ. Στ. ροµάζος). Αθήνα: Κέδρος. Αυδίκος, Ε. (1994). Το λαϊκό παραµύθι. Θεωρητικές προσεγγίσεις. Αθήνα: Οδυσσέας. Αυδίκος, Ε. (2002). Η αφηγηµατική κοινότητα στο. Προύσαλης (επιµ.): Κουβεντιάζοντας για τα παραµύθια. Πρακτικά διηµερίδας 31/3-1/4/2001. Ταύρος: Εκδόσεις Μολύβιος Νιάου. Barton, B. & Booth, D. (1990). Stories in the Classroom. Toronto: Pembroke Publishers. Βελλουδής, Γ (1994). Γραµµατολογία. Θεωρία της λογοτεχνίας. Αθήνα: ωδώνη. Belting, N. (1953). Three apples fell from Heaven. New York: Bobbs Merril Company. Bruner, J. (1997). Πράξεις νοήµατος (µτφ. Η. Ρόκου-Γ. Καλοµοίρης). Αθήνα: Ελληνικά Γράµµατα. Bruner, J. (2002). ηµιουργώντας ιστορίες (µτφ. Β. Τσούρτου-Κ. Πολυδάκη-Γ. Κουγιουµτζάκης). Αθήνα: Ελληνικά Γράµµατα. Γκουγκώ, Α. (1998). Το δέντρο του έρωτα και της σοφίας (µτφ. Β.Παπαδοπούλου). Αθήνα. Καστανιώτης. Eliade, M. (1999). Πραγµατεία πάνω στην Ιστορία των Θρησκειών (µτφ.ε. Τσούτη). Αθήνα: Χατζηνικολής. Genette G., L.Martin & M. Mathieu-Colas (1987). Τα όρια της διήγησης (µτφ. Ε. Θεοδωροπούλου).Αθήνα: Καρδαµίτσας. Gersie, A. (1992). Earthtales. Storytelling in times of change. London: Green Print. Goodman, N. (1969). Languages of Art. An Approach to a theory of Symbols. Indianapolis: Bobbs Merril Company. Gougaud, H. (1987). L arbre aux tresors. Paris: Editions du Seuil. Ζαν, Ζ. (1996). Η δύναµη των παραµυθιών (µτφ. Μ. Τζαφεροπούλου). Αθήνα: Καστανιώτης Hindenoch, M. (2002). Conter, un art? Bruxelles:Tapage de conteurs. Καλλίνης, Γ. (2005). Εγχειρίδιο αφηγηµατολογίας. Εισαγωγή στην τεχνική της αφήγησης. Αθήνα: Μεταίχµιο. Καφαντάρης, Κ. (1988). Ελληνικά λαϊκά παραµύθια. Ο Φεγγαράς. Αθήνα: Οδυσσέας. Καψωµένος Ε.Γ (2003). Αφηγηµατολογία. Θεωρία και µέθοδοι ανάλυσης της αφηγηµατικής πεζογραφίας. Αθήνα: Πατάκης. Κλαίυτον, Π. (1996). Η Ποµ Κλαίυτον και ο θίασος των ιστορητών στο Ντ. Παπαλιού (επιµ.): Άκου µια ιστορία. Η παραδοσιακή τέχνη της προφορικής αφήγησης και η αναβίωσή της στις µέρες µας. Αθήνα: Ακρίτας. ΙΕΥΘΥΝΣΗ ΕΥΤΕΡΟΒΑΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗΣ ΑΤΤΙΚΗΣ & Ι ΡΥΜΑ ΕΥΓΕΝΙ ΟΥ 367

10 Κουλουµπή-Παπαπετροπούλου Κ. (1995). Η αναβίωση της τέχνης του αφηγητή-παραµυθά στην εποχή µας στο Β.Αναγνωστόπουλος και Κ. Λιάπης (επιµ.): Λαϊκό παραµύθι και παραµυ-θάδες στην Ελλάδα. Αθήνα: Καστανιώτης. Κουλουµπή-Παπαπετροπούλου Κ. (2002).Η προετοιµασία για την αφήγηση στο. Προύσαλης (επιµ.): Κουβεντιάζοντας για τα παραµύθια. Πρακτικά διηµερίδας 31/3-1/4/2001. Ταύ-ρος: Εκδόσεις Μολύβιος Νιάου. Κουλουµπή-Παπαπετροπούλου Κ. (2007). Ο θεσµός της αφήγησης στις βιβλιοθήκες στο Τ. Τσιλιµένη (επιµ.): Αφήγηση και εκπαίδευση. Βόλος: Εκδόσεις Εργαστηρίου Λόγου και Πολιτισµού Παν/µίου Θεσσαλίας. Λαµπρέλλη, Ε. (2005). Λαϊκά παραµύθια. Μύηση στην αποδοχή της ζωής. ιαδροµές,17(26-34). Livo, N. & Sandra Rietz (1986). Storytelling. Process & practice. Colorado:Libraries Unlimited. Λουκάτος,. (1977). Εισαγωγή στην Ελληνική Λαογραφία. Αθήνα: ΜΙΕΤ. Luthi, M. (1982). The European Folktale. Form and Nature. Bloomington: Indiana University Press. Μαλαφάντης, Κ. (2006). Το Παραµύθι στην Εκπαίδευση. Ψυχοπαιδαγωγική ιάσταση και Αξιοποίηση. Αθήνα: Ατραπός. Μερακλής, Μ. (1990). Έντεχνος λαϊκός λόγος. Αθήνα: Καρδαµίτσας. Μερακλής, Μ. (1992). Λαϊκή τέχνη. Ελληνική Λαογραφία. Τόµος Γ. Αθήνα: Οδυσσέας. Μερακλής, Μ. (1993). Έντεχνος λαϊκός λόγος. Κείµενα και κριτική του νεοελληνικού λόγου. Αθήνα: Καρδαµίτσας. Μερακλής, Μ. (1999). Το λαϊκό παραµύθι. Κείµενα παραµυθολογίας. Αθήνα: Ελληνικά Γράµµατα. Μπαχτίν, Μ. (2007). Προς µια Επανεξεργασία του Βιβλίου για τον Ντοστογιέφσκι. Νέα Εστία,1796 (48-57). Μπέτελχαϊµ, Μπ. (2003). Η γοητεία των παραµυθιών. Μια ψυχαναλυτική προσέγγιση (µτφ. Ε. Αστερίου). Αθήνα: Γράµµατα. Nanson A. (2005). Storytelling and Ecology: reconnecting nature and people through oral narrative. Glamorgan: University of Glamorgan Press. Norton, D. (2007). Μέσα από τα µάτια ενός παιδιού. Εισαγωγή στην παιδική λογοτεχνία. Αθήνα: Επίκεντρο. Πελασγός, Σ. (2008). Τα µυστικά του παραµυθά. Μαθητεία στην τέχνη της προφορικής λογοτεχνίας και αφήγησης. Αθήνα: Μεταίχµιο. Pellowski, A. (1977). The world of storytelling. New York: R.R. Bowker Company. Pellowski, A. (1990). Hidden stories in plants. New York: Macmillan Publishing Company ΠΠΕΚΠΕ (1999). Βασικά Κείµενα για την Περιβαλλοντική Εκπαίδευση. Η ιακήρυξη της Τιφλίδας. Τεύχος 2. Αθήνα. Προύσαλης,. (2006). Ανιχνεύοντας τα κρυµµένα µονοπάτια της ανθρώπινης ψυχής. Λόγια Παιδαγωγών, 4 (8-11). Προύσαλης,. (2007α). Λαϊκό παραµύθι και αφηγητής. Όταν η τελευταία λέξη για τον κόσµο δεν έχει ακόµη ειπωθεί. ιεθνές Επιστηµονικό Συνέδριο µε θέµα: «Προοπτικές και όρια της διαλογικότητας στον Mikhail Bahtin. Εφαρµογές στην ψυχολογία, την τέχνη, την εκπαίδευση και τον πολιτισµό».ρέθυµνο, Μαϊου Πρακτικά υπό έκδοση. Προύσαλης,. (2007β). Παιδί και παραµύθι: Ξετυλίγοντας το κουβάρι µιας ιδιαίτερης σχέσης, αναζητώντας το νόηµα της επαφής Λόγια Παιδαγωγών, 7 (38-41). Ricoeur P. (1990): Η αφηγηµατική λειτουργία. (µτφ. Β. Αθανασόπουλος). Αθήνα: Καρδαµίτσας. Σαρρής. (2004). Ο ρόλος του παραµυθιού και της µαριονέτας στην αντιµετώπιση των µαθησιακών λειτουργιών. Γνωστική και Ψυχαναλυτική προσέγγιση. Ιωάννινα: Άνθρωπος. ΙΕΥΘΥΝΣΗ ΕΥΤΕΡΟΒΑΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗΣ ΑΤΤΙΚΗΣ & Ι ΡΥΜΑ ΕΥΓΕΝΙ ΟΥ 368

11 Χάγκαρτυ, Μ. (1996). Παιδαγωγικές χρήσεις της ιστόρησης στο Ντ. Παπαλιού (επιµ.): Άκου µια ιστορία. Η παραδοσιακή τέχνη της προφορικής αφήγησης και η ανα-βίωσή της στις µέρες µας. Αθήνα: Ακρίτας. Vygotsky, L. (1997). Νους και Κοινωνία. (µτφ. Α. Μπίµου - Στ. Βοσνιάδου). Αθήνα: Gutenberg. ΙΕΥΘΥΝΣΗ ΕΥΤΕΡΟΒΑΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗΣ ΑΤΤΙΚΗΣ & Ι ΡΥΜΑ ΕΥΓΕΝΙ ΟΥ 369

Τα προγράµµατα Ενίσχυσης Πρωτοβουλιών ως προγράµ- σε θέµατα Αγωγής Υγείας» του ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΥ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ. µε φορέα υλοποίησης το

Τα προγράµµατα Ενίσχυσης Πρωτοβουλιών ως προγράµ- σε θέµατα Αγωγής Υγείας» του ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΥ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ. µε φορέα υλοποίησης το Η δηµιουργία του παρόντος υλικού έγινε στο πλαίσιο της ενέργειας 2.4.3 κατηγορία πράξεων γ του ΕΠΕΑΕΚ 2 µε τίτλο: «Προγράµµατα Ενίσχυσης Πρωτοβουλιών σε θέµατα Αγωγής Υγείας» του ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΥ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Νάκου Αλεξάνδρα Εισαγωγή στις Επιστήμες της Αγωγής Ο όρος ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ δημιουργεί μία αίσθηση ασάφειας αφού επιδέχεται πολλές εξηγήσεις. Υπάρχει συνεχής διάλογος και προβληματισμός ακόμα

Διαβάστε περισσότερα

Mουσειοσκευή «Ζωγραφίζω το δέντρο» Το µάθηµα των εικαστικών ως µέσο περιβαλλοντικής εκπαίδευσης

Mουσειοσκευή «Ζωγραφίζω το δέντρο» Το µάθηµα των εικαστικών ως µέσο περιβαλλοντικής εκπαίδευσης Mουσειοσκευή «Ζωγραφίζω το δέντρο» Το µάθηµα των εικαστικών ως µέσο περιβαλλοντικής εκπαίδευσης Ελένη - Φαίη Σταµάτη ιευθύντρια Μουσείου Ελληνικής Παιδικής Τέχνης email: contact@childrensartmuseum.gr ΠΕΡΙΛΗΨΗ

Διαβάστε περισσότερα

Σεπτ 2011 - Αυγ 2013. Καινοτοµία

Σεπτ 2011 - Αυγ 2013. Καινοτοµία Παρουσίαση Προγράµµατος σε Διδασκαλικό Σύλλογο Δηµοτικού Σχολείου Αγ. Αντωνίου Αξιοποίηση Λαϊκών Ιστοριών της Κύπρου για Προώθηση της Διαπολιτισµικής Εκπαίδευσης Σεπτ 2011 - Αυγ 2013 Δίκτυο συνεργασίας

Διαβάστε περισσότερα

1 Ος ΥΠΟ ΕΜΦΑΣΗ ΣΤΟΧΟΣ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΣΙΑΚΩΝ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ

1 Ος ΥΠΟ ΕΜΦΑΣΗ ΣΤΟΧΟΣ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΣΙΑΚΩΝ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ 1 Ος ΥΠΟ ΕΜΦΑΣΗ ΣΤΟΧΟΣ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΣΙΑΚΩΝ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ Τι εννοούμε με τον όρο «μαθησιακά αποτελέσματα»; ΓΝΩΣΕΙΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΕΣ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΣΤΑΣΕΙΣ Ποια είναι τα αναμενόμενα οφέλη από την

Διαβάστε περισσότερα

Ελληνικό Παιδικό Μουσείο Κυδαθηναίων 14, 105 58 Αθήνα Τηλ.: 2103312995, Fax: 2103241919 E-Mail: info@hcm.gr, www.hcm.gr

Ελληνικό Παιδικό Μουσείο Κυδαθηναίων 14, 105 58 Αθήνα Τηλ.: 2103312995, Fax: 2103241919 E-Mail: info@hcm.gr, www.hcm.gr Ελληνικό Παιδικό Μουσείο Κυδαθηναίων 14, 105 58 Αθήνα Τηλ.: 2103312995, Fax: 2103241919 E-Mail: info@hcm.gr, www.hcm.gr Το έργο υλοποιείται με δωρεά από το ΕΠΜ_2014 Εκπαιδευτικό Έργο «Το Κινητό Μουσείο»

Διαβάστε περισσότερα

Β2. α) 1 ος τρόπος πειθούς: Επίκληση στη λογική Μέσο πειθούς: Επιχείρημα («Να γιατί η αρχαία τέχνη ελευθερίας»)

Β2. α) 1 ος τρόπος πειθούς: Επίκληση στη λογική Μέσο πειθούς: Επιχείρημα («Να γιατί η αρχαία τέχνη ελευθερίας») Α1. ΠΕΡΙΛΗΨΗ Το κείμενο πραγματεύεται το διαχρονικό ρόλο και τη συμβολή της αρχαίας ελληνικής τέχνης σε παγκόσμια κλίμακα. Αρχικά, επισημαίνεται ότι ο καλλιτέχνης προσπαθεί μέσω της τέχνης να αποστασιοποιηθεί

Διαβάστε περισσότερα

Θεωρητικές αρχές σχεδιασµού µιας ενότητας στα Μαθηµατικά. Ε. Κολέζα

Θεωρητικές αρχές σχεδιασµού µιας ενότητας στα Μαθηµατικά. Ε. Κολέζα Θεωρητικές αρχές σχεδιασµού µιας ενότητας στα Μαθηµατικά Ε. Κολέζα Α. Θεωρητικές αρχές σχεδιασµού µιας µαθηµατικής ενότητας: Βήµατα για τη συγγραφή του σχεδίου Β. Θεωρητικό υπόβαθρο της διδακτικής πρότασης

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΟΣ ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟΥ ΕΤΟΥΣ 2014-2015*

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΟΣ ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟΥ ΕΤΟΥΣ 2014-2015* ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΟΣ ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟΥ ΕΤΟΥΣ 2014-2015* ΔΕΥΤΕΡΑ 19/1 ΤΡΙΤΗ 20/1 ΤΕΤΑΡΤΗ 21/1 ΠΕΜΠΤΗ 22/1 ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 23/1 ΑΥΓΕΡΙΝΟΣ ΕΥΓΕΝΙΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

08/07/2015. Ονοματεπώνυμο: ΣΤΕΦΑΝΟΣ ΚΟΥΤΡΑΣ. Ιδιότητα: ΣΥΜΒΟΥΛΟΣ Β ΙΕΠ. (Υπογραφή)

08/07/2015. Ονοματεπώνυμο: ΣΤΕΦΑΝΟΣ ΚΟΥΤΡΑΣ. Ιδιότητα: ΣΥΜΒΟΥΛΟΣ Β ΙΕΠ. (Υπογραφή) Πράξη: «Ανάπτυξη μεθοδολογίας και ψηφιακών διδακτικών σεναρίων για τα γνωστικά αντικείμενα της Πρωτοβάθμιας και Δευτεροβάθμιας Γενικής και Επαγγελματικής Εκπαίδευσης» Άξονες Προτεραιότητας 1-2-3 Οριζόντια

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΠΠΣ. ΔΕΠΠΣ και ΝΕΑ ΒΙΒΛΙΑ

ΔΕΠΠΣ. ΔΕΠΠΣ και ΝΕΑ ΒΙΒΛΙΑ ΔΕΠΠΣ ΔΕΠΠΣ και ΝΕΑ ΒΙΒΛΙΑ Διαθεματικό Ενιαίο Πλαίσιο Προγραμμάτων Σπουδών ΔΕΠΠΣ Φ.Ε.Κ., 303/13-03-03, τεύχος Β Φ.Ε.Κ., 304/13-03-03, τεύχος Β Ποιοι λόγοι οδήγησαν στην σύνταξη των ΔΕΠΠΣ Γενικότερες ανάγκες

Διαβάστε περισσότερα

Ελληνικό Παιδικό Μουσείο Κυδαθηναίων 14, 105 58 Αθήνα Τηλ.: 2103312995, Fax: 2103241919 E-Mail: info@hcm.gr, www.hcm.gr

Ελληνικό Παιδικό Μουσείο Κυδαθηναίων 14, 105 58 Αθήνα Τηλ.: 2103312995, Fax: 2103241919 E-Mail: info@hcm.gr, www.hcm.gr Ελληνικό Παιδικό Μουσείο Κυδαθηναίων 14, 105 58 Αθήνα Τηλ.: 2103312995, Fax: 2103241919 E-Mail: info@hcm.gr, www.hcm.gr Το έργο υλοποιείται με δωρεά από το Σύντομη περιγραφή Το Ελληνικό Παιδικό Μουσείο

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝ ΚΙΝΗΣΙΣ- ΒΙΩΜΑΤΙΚΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ, ΠΑΡΑΣΤΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΕΣ ΔΡΑΣΕΙΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΚΑΙ ΠΡΩΤΟΒΑΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ

ΣΥΝ ΚΙΝΗΣΙΣ- ΒΙΩΜΑΤΙΚΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ, ΠΑΡΑΣΤΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΕΣ ΔΡΑΣΕΙΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΚΑΙ ΠΡΩΤΟΒΑΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ Επικοινωνία ΣυνΚίνησις 2155304973, 6973933877 info@sinkinisis.com www.sinkinisis.com ΣΥΝ ΚΙΝΗΣΙΣ- ΒΙΩΜΑΤΙΚΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ, ΠΑΡΑΣΤΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΕΣ ΔΡΑΣΕΙΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕ60/70, ΠΕ02, ΠΕ03, ΠΕ04)

ΠΕ60/70, ΠΕ02, ΠΕ03, ΠΕ04) «Επιµόρφωση εκπαιδευτικών στη χρήση και αξιοποίηση των ΤΠΕ στην εκπαιδευτική διδακτική διαδικασία» (Γ ΚΠΣ, ΕΠΕΑΕΚ, Μέτρο 2.1, Ενέργεια 2.1.1, Κατηγορία Πράξεων 2.1.1 θ) Αναλυτικό Πρόγραµµα Σπουδών για

Διαβάστε περισσότερα

Ο Σύνδεσμος Φιλολόγων Μεσσηνίας οργανώνει. Λαογραφικό διήμερο στις 9 και 10 Νοεμβρίου 2012, στο Πνευματικό Κέντρο

Ο Σύνδεσμος Φιλολόγων Μεσσηνίας οργανώνει. Λαογραφικό διήμερο στις 9 και 10 Νοεμβρίου 2012, στο Πνευματικό Κέντρο Ο Σύνδεσμος Φιλολόγων Μεσσηνίας οργανώνει Λαογραφικό διήμερο στις 9 και 10 Νοεμβρίου 2012, στο Πνευματικό Κέντρο αφιερωμένο στο Μεσσήνιο λαογράφο Μιχάλη Μερακλή και στο ελληνικό λαϊκό παραμύθι. Την Παρασκευή,

Διαβάστε περισσότερα

Β2. β) Πρώτα απ όλα: Αρχικά παράλληλα: ταυτόχρονα εξάλλου: άλλωστε

Β2. β) Πρώτα απ όλα: Αρχικά παράλληλα: ταυτόχρονα εξάλλου: άλλωστε ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Α.1 Το συγκεκριμένο κείμενο αναφέρεται στην ανάγκη προσέγγισης των αρχαίων χώρων θέασης και ακρόασης από τους Νεοέλληνες. Επρόκειτο για τόπους έκφρασης συλλογικότητας. Επιπλέον, σ αυτούς γεννήθηκε

Διαβάστε περισσότερα

Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές προσεγγίσεις

Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές προσεγγίσεις Έργο: «Ένταξη παιδιών παλιννοστούντων και αλλοδαπών στο σχολείο - για τη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση (Γυμνάσιο)» Επιμορφωτικό Σεμινάριο Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ Περίληψη ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ Α. Να αποδώσετε περιληπτικά το περιεχόµενο του κειµένου σε 100-120 λέξεις χωρίς δικά σας σχόλια. Το κείµενο αναφέρεται στις επιπτώσεις της

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟΛΟΓΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΠΟΔΟΧΗ ΤΗΣ ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΤΗΣ ΨΥΧΙΚΗΣ ΝΟΣΟΥ ΣΤΟ 46 ο ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΘΗΝΩΝ.

ΑΠΟΛΟΓΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΠΟΔΟΧΗ ΤΗΣ ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΤΗΣ ΨΥΧΙΚΗΣ ΝΟΣΟΥ ΣΤΟ 46 ο ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΘΗΝΩΝ. 22-3-2011 ΑΠΟΛΟΓΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΠΟΔΟΧΗ ΤΗΣ ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΤΗΣ ΨΥΧΙΚΗΣ ΝΟΣΟΥ ΣΤΟ 46 ο ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΘΗΝΩΝ. 1. Εισαγωγή 2. Η Πρώτη Συνάντηση της Ομάδας Μαθητών. 3. Η Δεύτερη

Διαβάστε περισσότερα

Μοναδικά εκπαιδευτικά προγράμματα για τη συναισθηματική ανάπτυξη των παιδιών

Μοναδικά εκπαιδευτικά προγράμματα για τη συναισθηματική ανάπτυξη των παιδιών Μοναδικά εκπαιδευτικά προγράμματα για τη συναισθηματική ανάπτυξη των παιδιών Γιατί ακόμα και όταν η αγάπη είναι δεδομένη, η επικοινωνία είναι κάτι που μαθαίνεται* *Προγράμματα βασισμένα στην «Επικοινωνία

Διαβάστε περισσότερα

Κίνητρο και εμψύχωση στη διδασκαλία: Η περίπτωση των αλλόγλωσσων μαθητών/τριών

Κίνητρο και εμψύχωση στη διδασκαλία: Η περίπτωση των αλλόγλωσσων μαθητών/τριών Κίνητρο και εμψύχωση στη διδασκαλία: Η περίπτωση των αλλόγλωσσων μαθητών/τριών Δρ Μαριάννα Φωκαΐδου Δρ Παυλίνα Χατζηθεοδούλου Παιδαγωγικό Ινστιτούτο Κύπρου Πρόγραμμα Επιμόρφωσης Εκπαιδευτικών Μέσης Εκπαίδευσης

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΑΤΡΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Ι. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΚΑΙ ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ

ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΑΤΡΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Ι. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΚΑΙ ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΑΤΡΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Ι. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΚΑΙ ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ Το μάθημα της Θεατρικής Αγωγής θα διδάσκεται από φέτος στην Ε και Στ Δημοτικού. Πρόκειται για μάθημα βιωματικού χαρακτήρα, με κύριο

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ «ΒΙΤΑΜΙΝΕΣ ΓΙΑ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΕΥΕΞΙΑ»

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ «ΒΙΤΑΜΙΝΕΣ ΓΙΑ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΕΥΕΞΙΑ» ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ «ΒΙΤΑΜΙΝΕΣ ΓΙΑ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΕΥΕΞΙΑ» Σκοπός της εκπόνησης του Προγράμματος Αγωγής Υγείας ήταν Να γνωρίσουν τα παιδιά το σώμα τους και βασικές του λειτουργίες. Nα γνωρίσουν

Διαβάστε περισσότερα

Νικολέττα Ιωάννου Λειτουργός Γραφείου Ευρωπαϊκών και Διεθνών Υποθέσεων Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού

Νικολέττα Ιωάννου Λειτουργός Γραφείου Ευρωπαϊκών και Διεθνών Υποθέσεων Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού Νικολέττα Ιωάννου Λειτουργός Γραφείου Ευρωπαϊκών και Διεθνών Υποθέσεων Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού 2 ο Π α γ κ ύ π ρ ι ο Σ υ ν έ δ ρ ι ο, 29 Ν ο ε μ β ρ ί ο υ 2 0 1 4, Λ ε μ ε σ ό ς Βασικά ερωτήματα

Διαβάστε περισσότερα

Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας. Σκοποί

Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας. Σκοποί Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας Σκοποί Θεματικές ενότητες Διαμόρφωση των σκοπών της αγωγής Ιστορική εξέλιξη των σκοπών της αγωγής Σύγχρονος προβληματισμός http://users.uoa.gr/~dhatziha/ Διαφάνεια:

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΤΥΠΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΦΛΩΡΙΝΑΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΩΝ ΘΕΜΑΤΩΝ

ΠΡΟΤΥΠΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΦΛΩΡΙΝΑΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΩΝ ΘΕΜΑΤΩΝ ΠΡΟΤΥΠΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΦΛΩΡΙΝΑΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΩΝ ΘΕΜΑΤΩΝ Τίτλος προγράμματος: «Ταξίδι στην Παραμυθοχώρα» Τάξη: Α Εκπαιδευτικός: Βασιλική Αντωνογιάννη Σχολικό έτος: 2013-14 Σύνολο μαθητών

Διαβάστε περισσότερα

Βιωματικές δράσεις: Επιμορφωτικό Εργαστήρι Εκπαιδευτικών

Βιωματικές δράσεις: Επιμορφωτικό Εργαστήρι Εκπαιδευτικών Περιφερειακή Ενότητα Νομού Τρικάλων Δ/ΝΣΗ ΥΓΕΙΑΣ & ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΜΕΡΙΜΝΑΣ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ Θεσμοί της Αυτοδιοίκησης και της κεντρικής Κυβέρνησης φιλικοί στο παιδί Βιωματικές δράσεις: Επιμορφωτικό Εργαστήρι

Διαβάστε περισσότερα

Μια οµαδικοαναλυτική άποψη για την ιστορία και το χρόνο

Μια οµαδικοαναλυτική άποψη για την ιστορία και το χρόνο Η παρακάτω εργασία παρουσιάστηκε στο εισαγωγικό σεµινάριο στα οµαδικά δυναµικά στην Ελληνική Εταιρεία Οµαδικής Ανάλυσης και Ψυχοθεραπείας, τον Ιανουάριο του 2000. Στην οµάδα που συνεργάστηκε µαζί µου για

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ. Απαντήσεις Θεμάτων Πανελληνίων Εξετάσεων Εσπερινών Επαγγελματικών Λυκείων (ΟΜΑΔΑ Α )

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ. Απαντήσεις Θεμάτων Πανελληνίων Εξετάσεων Εσπερινών Επαγγελματικών Λυκείων (ΟΜΑΔΑ Α ) 29 Μαΐου 2014 ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Απαντήσεις Θεμάτων Πανελληνίων Εξετάσεων Εσπερινών Επαγγελματικών Λυκείων (ΟΜΑΔΑ Α ) Α1. Ο συγγραφέας του κειμένου αναφέρεται στη σημασία του δημιουργικού σχολείου στη

Διαβάστε περισσότερα

ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ

ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ Γιατί η Ρομποτική στην Εκπαίδευση; A) Τα παιδιά όταν σχεδιάζουν, κατασκευάζουν και προγραμματίζουν ρομπότ έχουν την ευκαιρία να μάθουν παίζοντας και να αναπτύξουν δεξιότητες Η

Διαβάστε περισσότερα

ένας τρόπος να μιλήσουμε στα παιδιά για αξίες και συναισθήματα»

ένας τρόπος να μιλήσουμε στα παιδιά για αξίες και συναισθήματα» Ημερομηνία 8/4/2015 Μέσο Συντάκτης Link http://artpress.sundaybloody.com/ Βασίλης Κάργας http://goo.gl/di6ugf Μαρίνα Γιώτη, συγγραφέαςεικονογράφος : «Τα παραμύθια είναι ένας τρόπος να μιλήσουμε στα παιδιά

Διαβάστε περισσότερα

ηµιουργική Ψυχολογική Γραφή

ηµιουργική Ψυχολογική Γραφή ηµιουργική Ψυχολογική Γραφή Ζωντανά βιβλία, της Ιωάννας Ν. Τριπερίνα, Ψυχολόγου, MSc, µε ιστορίες που µάς δίνουν το έναυσµα να τις βιώσουµε, δραµατοποιήσουµε, συζητήσουµε, διαβάσουµε, ώστε να µάθουµε και

Διαβάστε περισσότερα

Παραμύθι και διαπολιτισμικές διαδρομές

Παραμύθι και διαπολιτισμικές διαδρομές Παραμύθι και διαπολιτισμικές διαδρομές Σύντομες εννοιολογικές αποσαφηνίσεις Το παραμύθι -Οι πηγές του Είναι το παλιότερο είδος του έντεχνου λόγου. Γεννήθηκε όταν οι άνθρωποι δημιούργησαν ομάδες και συγκεντρώνονταν

Διαβάστε περισσότερα

Γράφοντας ένα σχολικό βιβλίο για τα Μαθηματικά. Μαριάννα Τζεκάκη Αν. Καθηγήτρια Α.Π.Θ. Μ. Καλδρυμίδου Αν. Καθηγήτρια Πανεπιστημίου Ιωαννίνων

Γράφοντας ένα σχολικό βιβλίο για τα Μαθηματικά. Μαριάννα Τζεκάκη Αν. Καθηγήτρια Α.Π.Θ. Μ. Καλδρυμίδου Αν. Καθηγήτρια Πανεπιστημίου Ιωαννίνων Γράφοντας ένα σχολικό βιβλίο για τα Μαθηματικά Μαριάννα Τζεκάκη Αν. Καθηγήτρια Α.Π.Θ. Μ. Καλδρυμίδου Αν. Καθηγήτρια Πανεπιστημίου Ιωαννίνων Εισαγωγή Η χώρα μας απέκτησε Νέα Προγράμματα Σπουδών και Νέα

Διαβάστε περισσότερα

Υπεύθυνη Επιστημονικού Πεδίου Χρυσή Χατζηχρήστου

Υπεύθυνη Επιστημονικού Πεδίου Χρυσή Χατζηχρήστου «ΝΕΟ ΣΧΟΛΕΙΟ (Σχολείο 21 ου αιώνα) Νέο Πρόγραμμα Σπουδών, Οριζόντια Πράξη» MIS: 295450 Υποέργο 1: «Εκπόνηση Προγραμμάτων Σπουδών Πρωτοβάθμιας και Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης και οδηγών για τον εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΤΩΝ ΜΥΚΗΝΩΝ. «Τα μυστικά ενός αγγείου»

ΣΤΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΤΩΝ ΜΥΚΗΝΩΝ. «Τα μυστικά ενός αγγείου» ΣΤΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΤΩΝ ΜΥΚΗΝΩΝ «Τα μυστικά ενός αγγείου» ΜΠΙΛΙΟΥΡΗ ΑΡΓΥΡΗ 2011 ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΟΥΣΕΙΑΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ «ΤΑ ΜΥΣΤΙΚΑ ΕΝΟΣ ΑΓΓΕΙΟΥ» ΘΕΜΑ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ Η παρούσα εργασία αποτελεί το θεωρητικό

Διαβάστε περισσότερα

Κατανόηση προφορικού λόγου

Κατανόηση προφορικού λόγου Κατανόηση προφορικού λόγου Επίπεδο Γ Δεύτερη διδακτική πρόταση Μυθολογία Ενδεικτική διάρκεια: Ομάδα-στόχος: Διδακτικός στόχος: Στρατηγικές: Υλικό: Ενσωμάτωση δραστηριοτήτων: 1 διδακτική ώρα έφηβοι και

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟΥ ΕΤΟΥΣ 2014-2015

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟΥ ΕΤΟΥΣ 2014-2015 ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟΥ ΕΤΟΥΣ 2014-2015 Α ΕΞΑΜΗΝΟ ΜΑΘΗΜΑ Κατηγορία ECTS Εισαγωγή στην Παιδαγωγική Επιστήμη Υποχρεωτικό 6 Ελληνική Γλώσσα Υποχρεωτικό 6 Η Ιστορία και η Διδακτικής της Υποχρεωτικό 6

Διαβάστε περισσότερα

Διδακτική δραστηριότητα Α Γυμνασίου

Διδακτική δραστηριότητα Α Γυμνασίου Διδακτική δραστηριότητα Α Γυμνασίου 1. Ταυτότητα δραστηριότητας Τίτλος: Και πάλι στο σχολείο Δημιουργός: Μαρία Νέζη Πεδίο, διδακτικό αντικείμενο και διδακτική ενότητα: Μάθημα: Νεοελληνική Λογοτεχνία Τάξη:

Διαβάστε περισσότερα

Από το 0 μέχρι τη συγγραφή ενός σεναρίου μυθοπλασίας. (βιωματικό εργαστήρι) Βασισμένο σε μια ιδέα του Γιώργου Αποστολίδη

Από το 0 μέχρι τη συγγραφή ενός σεναρίου μυθοπλασίας. (βιωματικό εργαστήρι) Βασισμένο σε μια ιδέα του Γιώργου Αποστολίδη Από το 0 μέχρι τη συγγραφή ενός σεναρίου μυθοπλασίας (βιωματικό εργαστήρι) Βασισμένο σε μια ιδέα του Γιώργου Αποστολίδη Περιγραφή εργαστηρίου Οι ιστορίες είναι γεγονότα ζωής ή του μυαλού ή μήπως απλώς

Διαβάστε περισσότερα

Ανάπτυξη Στρατηγικού Σχεδίου για τη βελτίωση της Οδικής Ασφάλειας στην Ελλάδα Παιδεία Οδικής Ασφάλειας

Ανάπτυξη Στρατηγικού Σχεδίου για τη βελτίωση της Οδικής Ασφάλειας στην Ελλάδα Παιδεία Οδικής Ασφάλειας Εσπερίδα «Προτάσεις για τη βελτίωση της οδικής ασφάλειας στην Ελλάδα» Ρόδος, 22 Μαρτίου 2012 Ανάπτυξη Στρατηγικού Σχεδίου για τη βελτίωση της Οδικής Ασφάλειας στην Ελλάδα Παιδεία Οδικής Ασφάλειας Γ. Κανελλαΐδης,

Διαβάστε περισσότερα

Με ποιούς τρόπους μπορεί να αξιοποιηθεί η τέχνη ως μέσο διδασκαλίας της Ευρωπαϊκής Ιστορίας

Με ποιούς τρόπους μπορεί να αξιοποιηθεί η τέχνη ως μέσο διδασκαλίας της Ευρωπαϊκής Ιστορίας Με ποιούς τρόπους μπορεί να αξιοποιηθεί η τέχνη ως μέσο διδασκαλίας της Ευρωπαϊκής Ιστορίας Europe at Schools through Art and Simulation (EuropeStARTS) Δράσης KA1 του Ευρωπαϊκού Προγράμματος Jean Monnet

Διαβάστε περισσότερα

Μια διδακτική αξιοποίηση της λογοτεχνίας στα μαθηματικά του δημοτικού σχολείου. Εισηγητής: Μακρής Νικόλαος Εκπαιδευτικός ΠΕ 70

Μια διδακτική αξιοποίηση της λογοτεχνίας στα μαθηματικά του δημοτικού σχολείου. Εισηγητής: Μακρής Νικόλαος Εκπαιδευτικός ΠΕ 70 Μια διδακτική αξιοποίηση της λογοτεχνίας στα μαθηματικά του δημοτικού σχολείου Εισηγητής: Μακρής Νικόλαος Εκπαιδευτικός ΠΕ 70 Εκφράζουν πρακτικότητα/πραγματικότητα Οικοδομούν τον πραγματικό κόσμο. Εκφράζει

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ Α

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ Α ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ Α τάξη Γενικού Λυκείου και Α τάξη Εσπερινού Γενικού Λυκείου Το Π.Σ. για το μάθημα της Λογοτεχνίας στην Α Λυκείου επιδιώκει να δώσει νέες κατευθύνσεις στη διδασκαλία της Λογοτεχνίας

Διαβάστε περισσότερα

Οι διδακτικές πρακτικές στην πρώτη τάξη του δημοτικού σχολείου. Προκλήσεις για την προώθηση του κριτικού γραμματισμού.

Οι διδακτικές πρακτικές στην πρώτη τάξη του δημοτικού σχολείου. Προκλήσεις για την προώθηση του κριτικού γραμματισμού. Οι διδακτικές πρακτικές στην πρώτη τάξη του δημοτικού σχολείου. Προκλήσεις για την προώθηση του κριτικού γραμματισμού. ημήτρης Γουλής Ο παραδοσιακός όρος αλφαβητισμός αντικαταστάθηκε από τον πολυδύναμο

Διαβάστε περισσότερα

τα παραμύθια των Grimm και τα ελληνικά αδερφάκια τους

τα παραμύθια των Grimm και τα ελληνικά αδερφάκια τους τα παραμύθια των Grimm και τα ελληνικά αδερφάκια τους με την παραμυθού Σάσα Βούλγαρη ΑΦΗΓΗΣΕΙΣ ΠΑΡΑΜΥΘΙΩΝ ΓΙΑ ΜΙΚΡΟΥΣ ΚΑΙ ΓΙΑ ΜΕΓΑΛΟΥΣ ΣΕΜΙΝΑΡΙΑ ΚΑΙ ΔΙΑΛΕΞΕΙΣ ΕΚΔΗΛΩΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΟΛΛΕΣ ΕΚΠΛΗΞΕΙΣ!!! 200 ΧΡΟΝΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

Δομώ - Οικοδομώ - Αναδομώ

Δομώ - Οικοδομώ - Αναδομώ Δομώ - Οικοδομώ - Αναδομώ Χριστίνα Τσακαρδάνου Εκπαιδευτικός Πανθομολογείται πως η ανάπτυξη του παιδιού ορίζεται τόσο από τα γενετικά χαρακτηριστικά του, όσο και από το πλήθος των ερεθισμάτων που δέχεται

Διαβάστε περισσότερα

Κέντρο Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης Αρχανών- Ρούβα- Γουβών. Εθνικό Θεματικό Δίκτυο Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης «Τουρισμός και Περιβάλλον»

Κέντρο Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης Αρχανών- Ρούβα- Γουβών. Εθνικό Θεματικό Δίκτυο Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης «Τουρισμός και Περιβάλλον» Κέντρο Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης Αρχανών- Ρούβα- Γουβών Εθνικό Θεματικό Δίκτυο Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης «Τουρισμός και Περιβάλλον» Ίδρυση Δικτύου «Τουρισμός και περιβάλλον» Με την απόφαση 3927/17/17-4-2006

Διαβάστε περισσότερα

Εφαρμογή Προγράμματος Αγωγής Στοματικής Υγείας»

Εφαρμογή Προγράμματος Αγωγής Στοματικής Υγείας» «Πρακτική Εφαρμογή Προγράμματος Αγωγής Στοματικής Υγείας» Ματίνα Στάππα, Οδοντίατρος Διδάκτωρ Ιατρικής Σχολής Παν/μίου Αθηνών Πάρεδρος Αγωγής Υγείας Παιδαγωγικού Ινστιτούτου Η εφαρμογή των προγραμμάτων

Διαβάστε περισσότερα

Σχεδιασµός και υλοποίηση ενός εκπαιδευτικού προγράµµατος ΠΕ για το δάσος και την ανακύκλωση µε αφορµή µία έκθεση τέχνης για το περιβάλλον

Σχεδιασµός και υλοποίηση ενός εκπαιδευτικού προγράµµατος ΠΕ για το δάσος και την ανακύκλωση µε αφορµή µία έκθεση τέχνης για το περιβάλλον Σχεδιασµός και υλοποίηση ενός εκπαιδευτικού προγράµµατος ΠΕ για το δάσος και την ανακύκλωση µε αφορµή µία έκθεση τέχνης για το περιβάλλον Έρση Γιαννουλάτου Καλλιτέχνιδα Full Time BA(Ηοns) The Surrey Institute

Διαβάστε περισσότερα

Η ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ «ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ»

Η ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ «ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ» ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 Η ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ «ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ» 1.1 Βασικές κατευθύνσεις Η αξιολόγηση ενός μαθήματος είναι αρχικά θέμα προσδιορισμού και κατανόησης της ταυτότητάς του. Θέματα όπως είναι ο τίτλος του

Διαβάστε περισσότερα

Θέµατα της παρουσίασης. Ο ρόλος του εκπαιδευτικού στο δασκαλοκεντρικό σχολείο. Εκπαιδευτικό πλαίσιο παραδοσιακού σχολείου. ασκαλοκεντρικό σχολείο

Θέµατα της παρουσίασης. Ο ρόλος του εκπαιδευτικού στο δασκαλοκεντρικό σχολείο. Εκπαιδευτικό πλαίσιο παραδοσιακού σχολείου. ασκαλοκεντρικό σχολείο ΕΠΕΑΕΚ: ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥ ΩΝ ΤΟΥ ΤΕΦΑΑ, ΠΘ - ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ Ο ρόλος του εκπαιδευτικού στο δασκαλοκεντρικό σχολείο Σακελλαρίου Κίµων Πανεπιστήµιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα Θέµατα της παρουσίασης

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2012 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΗ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ

ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2012 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΗ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2012 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΗ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Α. Στο κείµενο αυτό η συγγραφέας πραγµατεύεται την αρχαία ελληνική τέχνη και την προσφορά της στον άνθρωπο. Αρχικά επισηµαίνει την ιδιαιτερότητά

Διαβάστε περισσότερα

Τηλ./Fax: 210.62.19.712, Τηλ: 210.6218.894 www.apolito.gr e-mail:info@apolito.gr Λεωφόρος Μαραθώνος &Χρυσοστόµου Σµύρνης 3,

Τηλ./Fax: 210.62.19.712, Τηλ: 210.6218.894 www.apolito.gr e-mail:info@apolito.gr Λεωφόρος Μαραθώνος &Χρυσοστόµου Σµύρνης 3, «...Πλαστήκαµε για να µην είµαστε µονάχοι. Για τούτο η καρδιά µας ασταµάτητα διψά για τους άλλους. Χωρίς το διάλογο των υπάρξεων µας η ζωή φαίνεται αδειανή, ερηµωµένη, αδικαιολόγητη. Ζούµε και πλησιάζουµε

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΑΞΟΝΑΣ της ΔΙΑΘΕΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ στο ψηφιακό μουσικό ανθολόγιο ΕΥΤΕΡΠΗ ΜΑΙΗ ΚΟΚΚΙΔΟΥ

Ο ΑΞΟΝΑΣ της ΔΙΑΘΕΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ στο ψηφιακό μουσικό ανθολόγιο ΕΥΤΕΡΠΗ ΜΑΙΗ ΚΟΚΚΙΔΟΥ Ο ΑΞΟΝΑΣ της ΔΙΑΘΕΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ στο ψηφιακό μουσικό ανθολόγιο ΕΥΤΕΡΠΗ ΜΑΙΗ ΚΟΚΚΙΔΟΥ Διαθεματικότητα -Ιδανικό της ολιστικής γνώσης -Διασυνδέσεις με νόημα μεταξύ γνωστικών περιοχών -Μελέτη σύνθετων ερωτημάτων

Διαβάστε περισσότερα

Ο συμπεριφορισμός ή το μεταδοτικό μοντέλο μάθησης. Η πραγματικότητα έχει την ίδια σημασία για όλους. Διδάσκω με τον ίδιο τρόπο όλους τους μαθητές

Ο συμπεριφορισμός ή το μεταδοτικό μοντέλο μάθησης. Η πραγματικότητα έχει την ίδια σημασία για όλους. Διδάσκω με τον ίδιο τρόπο όλους τους μαθητές Ο συμπεριφορισμός ή το μεταδοτικό μοντέλο μάθησης Βασικές παραδοχές : Η πραγματικότητα έχει την ίδια σημασία για όλους Διδάσκω με τον ίδιο τρόπο όλους τους μαθητές Αυτοί που δεν καταλαβαίνουν είναι ανίκανοι,

Διαβάστε περισσότερα

Διαπολιτισμική μεσολάβηση και ο ρόλος του εκπαιδευτικού. Ευγενία Αρβανίτη, ΤΕΕΑΠΗ, Πανεπιστήμιο Πατρών earvanitis@upatras.gr

Διαπολιτισμική μεσολάβηση και ο ρόλος του εκπαιδευτικού. Ευγενία Αρβανίτη, ΤΕΕΑΠΗ, Πανεπιστήμιο Πατρών earvanitis@upatras.gr Διαπολιτισμική μεσολάβηση και ο ρόλος του εκπαιδευτικού Ευγενία Αρβανίτη, ΤΕΕΑΠΗ, Πανεπιστήμιο Πατρών earvanitis@upatras.gr 1 4/30/2014 Σχολικές κοινότητες μάθησης εστιάζουν στην προσωπικότητα του μαθητή

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ Γ ΤΑΞΗ

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ Γ ΤΑΞΗ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Σ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΕΜΠΤΗ 23 ΜΑΪΟΥ 2002 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙ ΩΝ: ΤΕΣΣΕΡΙΣ (4) ΚΕΙΜΕΝΟ O εικοστός αιώνας δικαίως χαρακτηρίζεται

Διαβάστε περισσότερα

Παιδαγωγική Ψυχολογία Βιομηχανική Ψυχολογία

Παιδαγωγική Ψυχολογία Βιομηχανική Ψυχολογία ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΤΟΥ ΟΑΕΔ Παιδαγωγική Ψυχολογία Βιομηχανική Ψυχολογία ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΑΝΩΤΑΤΗ ΣΧΟΛΗ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟΣ ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ ΕΝΟΤΗΤΑΣ: Μαρμαρινός Ιωάννης

Διαβάστε περισσότερα

Τους Μύθους αν ξυπνήσεις... θησαυρούς θα ανακαλύψεις

Τους Μύθους αν ξυπνήσεις... θησαυρούς θα ανακαλύψεις 2016 ΤΟ ΙΔΡΥΜΑ Ο Μιχάλης Κακογιάννης συνέστησε το κοινωφελές «Ίδρυμα Μιχάλης Κακογιάννης» στα τέλη του 2003, επιθυμώντας να δημιουργήσει έναν φορέα πολιτισμού που θα διαθέτει σύγχρονα μέσα, καινοτόμες

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΘΕΣΗ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ

ΕΚΘΕΣΗ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗ Δ/ΝΣΗ Π.Ε. & Δ.Ε. ΙΟΝΙΩΝ ΝΗΣΩΝ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ 20.06.2014 Δ/ΝΣΗ Π.Ε. Ν.ΚΕΦΑΛΛΗΝΙΑΣ Ταχ. Δ/νση(προσωρινή): Ηλία Ζερβού 10 Ταχ. Κώδικας : 28100

Διαβάστε περισσότερα

«ΑΝΑΖΗΤΩΝΤΑΣ ΤΟ ΠΡΑΣΙΝΟ ΣΤΗ ΦΥΣΗ ΚΑΙ ΣΤΑ ΠΑΡΑΜΥΘΙΑ» ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΕΥΑΙΣΘΗΤΟΠΟΙΗΣΗΣ ΓΙΑ ΜΑΘΗΤΕΣ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΚΑΙ ΠΡΩΤΗΣ ΣΧΟΛΙΚΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ

«ΑΝΑΖΗΤΩΝΤΑΣ ΤΟ ΠΡΑΣΙΝΟ ΣΤΗ ΦΥΣΗ ΚΑΙ ΣΤΑ ΠΑΡΑΜΥΘΙΑ» ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΕΥΑΙΣΘΗΤΟΠΟΙΗΣΗΣ ΓΙΑ ΜΑΘΗΤΕΣ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΚΑΙ ΠΡΩΤΗΣ ΣΧΟΛΙΚΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ «ΑΝΑΖΗΤΩΝΤΑΣ ΤΟ ΠΡΑΣΙΝΟ ΣΤΗ ΦΥΣΗ ΚΑΙ ΣΤΑ ΠΑΡΑΜΥΘΙΑ» ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΕΥΑΙΣΘΗΤΟΠΟΙΗΣΗΣ ΓΙΑ ΜΑΘΗΤΕΣ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΚΑΙ ΠΡΩΤΗΣ ΣΧΟΛΙΚΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ Θάλεια Καλαµπαλίκη Νηπιαγωγός - Φιλόλογος Υπεύθυνη Περιβαλλοντικής

Διαβάστε περισσότερα

ΑΙΘΟΥΣΑ 4. ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 2 Θετικές σχέσεις: θεωρία και πράξη

ΑΙΘΟΥΣΑ 4. ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 2 Θετικές σχέσεις: θεωρία και πράξη TETARTH 15 ΜΑΪΟΥ 2013 14.00-15.00 ΠΡΟΣΕΛΕΥΣΗ ΣΥΝΕΔΡΩΝ-ΕΓΓΡΑΦΕΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΑΓΩΓΗΣ, ΝΕΑ ΧΗΛΗ ΚΑΡΑΘΕΟΔΩΡΗ ΑΜΦΙΘΕΑΤΡΟ ΑΙΘΟΥΣΑ 9 ΑΙΘΟΥΣΑ 10 ΑΙΘΟΥΣΑ ΣΥΝΕΛΕΥΣΕΩΝ 15.00-17.00 ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 1 Σκέφτομαι & Πράττω

Διαβάστε περισσότερα

Δημιουργική Μέθοδος ρυθμικού και θεατρικού παιχνιδιού

Δημιουργική Μέθοδος ρυθμικού και θεατρικού παιχνιδιού Δημιουργική Μέθοδος ρυθμικού και θεατρικού παιχνιδιού ΕΝΟΤΗΤΑ 6: ΔΟΜΙΚΗ ΣΥΓΚΡΟΤΗΣΗ ΘΕΑΤΡΙΚΟΥ ΠΑΙΧΝΙΔΙΟΥ-ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΟ ΣΥΜΒΑΝ Γαλάνη Μαρία (Μάρω) PhD Παιδαγωγικό Τμήμα Δημοτικής Εκπαίδευσης 1 Σκοποί ενότητας

Διαβάστε περισσότερα

Όμιλος Παραμύθι και Αφήγηση. Βασιλική Αντωνογιάννη Δασκάλα. Πρότυπο Πειραματικό Δημοτικό Σχολείο Φλώρινας. bantonog@yahoo.gr

Όμιλος Παραμύθι και Αφήγηση. Βασιλική Αντωνογιάννη Δασκάλα. Πρότυπο Πειραματικό Δημοτικό Σχολείο Φλώρινας. bantonog@yahoo.gr Όμιλος Παραμύθι και Αφήγηση Βασιλική Αντωνογιάννη Δασκάλα Πρότυπο Πειραματικό Δημοτικό Σχολείο Φλώρινας bantonog@yahoo.gr Εισαγωγή Τίτλος: «Παραμύθι και Αφήγηση» Υλοποίηση: στο πλαίσιο του νέου θεσμού

Διαβάστε περισσότερα

Δομή και Περιεχόμενο

Δομή και Περιεχόμενο Υπουργείο Παιδείας & Πολιτισμού Διεύθυνση Δημοτικής Εκπαίδευσης Δομή και Περιεχόμενο Ομάδα Υποστήριξης Νέου Αναλυτικού Προγράμματος Εικαστικών Τεχνών Ιανουάριος 2013 Δομή ΝΑΠ Εικαστικών Τεχνών ΕΙΚΑΣΤΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

«Θάλασσα Οικολογία» Καθηγητής: Αναστασιάδης Παναγιώτης

«Θάλασσα Οικολογία» Καθηγητής: Αναστασιάδης Παναγιώτης ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΠΑΙ ΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗ Ι ΑΣΚΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ Προηγµένες Μαθησιακές Τεχνολογίες ιαδικτύου και Εκϖαίδευση αϖό Αϖόσταση ΤΕΛΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΗΡΙΑ «ΝΕΑ ΠΑΙΔΕΙΑ»

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΗΡΙΑ «ΝΕΑ ΠΑΙΔΕΙΑ» ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΗΡΙΑ «ΝΕΑ ΠΑΙΔΕΙΑ» ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Περιληπτική Απόδοση Κειμένων ΑΣΚΗΣΗ: Να αποδώσετε περιληπτικά το περιεχόμενο του κειμένου που ακολουθεί σε μία παράγραφο 100 έως 120 λέξεων. (Πανελλαδικές Εξετάσεις

Διαβάστε περισσότερα

160 Επιστημών Εκπαίδευσης στην Προσχολική Ηλικία Θράκης (Αλεξανδρούπολη)

160 Επιστημών Εκπαίδευσης στην Προσχολική Ηλικία Θράκης (Αλεξανδρούπολη) 160 Επιστημών Εκπαίδευσης στην Προσχολική Ηλικία Θράκης (Αλεξανδρούπολη) Σκοπός Σκοπός του Τμήματος είναι η παιδαγωγική κατάρτιση ατόμων, που θα ασχοληθούν με την εκπαίδευση και αγωγή παιδιών προσχολικής

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΕΙΔΙΚΕΥΣΗ ΣΤΗ ΣΥΣΤΗΜΙΚΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ

ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΕΙΔΙΚΕΥΣΗ ΣΤΗ ΣΥΣΤΗΜΙΚΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΕΙΔΙΚΕΥΣΗ ΣΤΗ ΣΥΣΤΗΜΙΚΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ 1 ΕΙΔΙΚΕΥΣΗ ΣΤΗ ΣΥΣΤΗΜΙΚΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ Α. ΓΕΝΙΚΑ ΓΙΑ ΤΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ Το πρόγραμμα ειδίκευσης στη συστημική διάγνωση που προσφέρει το Λόγω Ψυχής Ινστιτούτο

Διαβάστε περισσότερα

Θέµατα αξιολόγησης εκπαιδευτικού λογισµικού

Θέµατα αξιολόγησης εκπαιδευτικού λογισµικού Θέµατα αξιολόγησης εκπαιδευτικού λογισµικού Όνοµα: Τάσος Αναστάσιος Επώνυµο: Μικρόπουλος Τίτλος: Αναπληρωτής Καθηγητής, Εργαστήριο Εφαρµογών Εικονικής Πραγµατικότητας στην Εκπαίδευση, Πανεπιστήµιο Ιωαννίνων

Διαβάστε περισσότερα

Σεμινάριο στην Πύλο με θέμα: «ΑΕΙΦΟΡΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΒΙΩΜΑΤΙΚΕΣ ΔΡΑΣΕΙΣ»

Σεμινάριο στην Πύλο με θέμα: «ΑΕΙΦΟΡΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΒΙΩΜΑΤΙΚΕΣ ΔΡΑΣΕΙΣ» Σεμινάριο στην Πύλο με θέμα: «ΑΕΙΦΟΡΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΒΙΩΜΑΤΙΚΕΣ ΔΡΑΣΕΙΣ» Την Παρασκευή 5 Δεκεμβρίου πραγματοποιήθηκε στην Πύλο σεμινάριο με θέμα «Αειφόρο Σχολείο-Βιωματικές Δράσεις» το οποίο οργάνωσε η Σχολική

Διαβάστε περισσότερα

Θετική Ψυχολογία. Καρακασίδου Ειρήνη, MSc. Ψυχολόγος-Αθλητική Ψυχολόγος Υποψήφια Διδάκτωρ Κλινικής και Συμβουλευτικής Ψυχολογίας, Πάντειο Παν/μιο

Θετική Ψυχολογία. Καρακασίδου Ειρήνη, MSc. Ψυχολόγος-Αθλητική Ψυχολόγος Υποψήφια Διδάκτωρ Κλινικής και Συμβουλευτικής Ψυχολογίας, Πάντειο Παν/μιο Θετική Ψυχολογία Καρακασίδου Ειρήνη, MSc Ψυχολόγος-Αθλητική Ψυχολόγος Υποψήφια Διδάκτωρ Κλινικής και Συμβουλευτικής Ψυχολογίας, Πάντειο Παν/μιο Εισαγωγή Θετική-Αρνητική Ψυχολογία Στόχοι της Ψυχολογίας

Διαβάστε περισσότερα

Περιεχόμενα. Εισαγωγή... 13 MΕΡΟΣ Ι. ΕΝΝΟΙΟΛΟΓΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ. 1.1. Προσεγγίσεις στην έννοια της διδασκαλίας... 22

Περιεχόμενα. Εισαγωγή... 13 MΕΡΟΣ Ι. ΕΝΝΟΙΟΛΟΓΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ. 1.1. Προσεγγίσεις στην έννοια της διδασκαλίας... 22 Περιεχόμενα Εισαγωγή... 13 MΕΡΟΣ Ι. ΕΝΝΟΙΟΛΟΓΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ 1.1. Προσεγγίσεις στην έννοια της διδασκαλίας... 22 1.1.1. Τι είναι διδασκαλία... 25 1.1.2. Διδασκαλία και μάθηση... 28 1.1.3.

Διαβάστε περισσότερα

Τίτλος Μαθήματος: Εισαγωγή στην παιδική λογοτεχνία. Κωδικός Μαθήματος: ΓΛ0307. Διδάσκων: Διδάσκουσα: Τσιλιμένη Τασούλα, tsilimeni@uth.

Τίτλος Μαθήματος: Εισαγωγή στην παιδική λογοτεχνία. Κωδικός Μαθήματος: ΓΛ0307. Διδάσκων: Διδάσκουσα: Τσιλιμένη Τασούλα, tsilimeni@uth. Τίτλος Μαθήματος: Εισαγωγή στην παιδική λογοτεχνία Κωδικός Μαθήματος: ΓΛ0307 Διδάσκων: Διδάσκουσα: Τσιλιμένη Τασούλα, tsilimeni@uth.gr Είδος Μαθήματος: Υποχρεωτικό Εξάμηνο: 1 ο και 2 ο Μονάδες ECTS: 6

Διαβάστε περισσότερα

Επίπεδο Γ2. Χρήση γλώσσας (20 μονάδες) Διάρκεια: 30 λεπτά. Ερώτημα 1 (5 μονάδες)

Επίπεδο Γ2. Χρήση γλώσσας (20 μονάδες) Διάρκεια: 30 λεπτά. Ερώτημα 1 (5 μονάδες) Γ2 (20 μονάδες) Διάρκεια: 30 λεπτά Ερώτημα 1 (5 μονάδες) Ο φίλος σας έγραψε μία μελέτη σχετικά με τρόπους βελτίωσης της αναγνωστικής ικανότητας των μαθητών. Επειδή, όμως, είναι ξένος, κάνει ακόμη λάθη,

Διαβάστε περισσότερα

Γλωσσάρι Το γλωσσάρι του MATURE Ανδραγωγική Άτομα μεγαλύτερης ηλικίας Δεξιότητες Δέσμευση

Γλωσσάρι Το γλωσσάρι του MATURE Ανδραγωγική Άτομα μεγαλύτερης ηλικίας Δεξιότητες Δέσμευση Γλωσσάρι Η ομάδα MATURE διαθέτει σημαντική εμπειρία στη διαχείριση και υλοποίηση Ευρωπαϊκών προγραμμάτων και γνωρίζει ότι τα ζητήματα επικοινωνίας ενδέχεται να προκαλέσουν σύγχυση. Προκειμένου να ελαχιστοποιηθεί

Διαβάστε περισσότερα

Η διδασκαλία της Ελληνικής ως δεύτερης /ξένης γλώσσας

Η διδασκαλία της Ελληνικής ως δεύτερης /ξένης γλώσσας Η διδασκαλία της Ελληνικής ως δεύτερης /ξένης γλώσσας Εισαγωγικά Μαρία Παπαλεοντίου, Φιλόλογος Π.Ι.Κ. Προβληματιζόμαστε... Τι εννοούμε με τον όρο Τεχνολογίες Πληροφορίας και Επικοινωνίας (Τ.Π.Ε.) και τι

Διαβάστε περισσότερα

Διάρκεια: 180 ώρες (40 ώρες θεωρία, 50 ώρες εποπτεία, 90 ώρες πρακτική)

Διάρκεια: 180 ώρες (40 ώρες θεωρία, 50 ώρες εποπτεία, 90 ώρες πρακτική) ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΗΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΤΗΤΑΣ ΕΝΗΛΙΚΩΝ, ΕΦΗΒΩΝ ΚΑΙ ΠΑΙΔΙΩΝ: Rorschach, Thematic Apperception Test T.A.T., Children s Apperception Test C.A.T., Ιχνογράφημα, Μύθοι της Duss, Συμπλήρωση Προτάσεων.

Διαβάστε περισσότερα

Περιβαλλοντική Εκπαίδευση/ Εκπαίδευση για την Αειφόρο Ανάπτυξη & Υπαίθριες δραστηριότητες

Περιβαλλοντική Εκπαίδευση/ Εκπαίδευση για την Αειφόρο Ανάπτυξη & Υπαίθριες δραστηριότητες Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών Κέντρο Έρευνας, Μελέτης και Εφαρμογών στην Περιβαλλοντική Εκπαίδευση Περιβαλλοντική Εκπαίδευση/ Εκπαίδευση για την Αειφόρο Ανάπτυξη & Υπαίθριες δραστηριότητες

Διαβάστε περισσότερα

Μουσεία και Εκπαίδευση (υποχρεωτικό 3,4 εξ.) Προσδοκώμενα αποτελέσματα: Στη διάρκεια του μαθήματος οι φοιτητές/τριες

Μουσεία και Εκπαίδευση (υποχρεωτικό 3,4 εξ.) Προσδοκώμενα αποτελέσματα: Στη διάρκεια του μαθήματος οι φοιτητές/τριες Μουσεία και Εκπαίδευση (υποχρεωτικό 3,4 εξ.) Περιγραφή του μαθήματος - στόχοι: Το μάθημα εξετάζει τις κοινωνικές, πολιτισμικές και ιστορικές διαστάσεις της ανάπτυξης του θεσμού του μουσείου και η ανάπτυξη

Διαβάστε περισσότερα

2η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΕΠΟ 22. ΘΕΜΑ: Οι βασικοί σταθµοί του νεώτερου Εµπειρισµού από τον Locke µέχρι και τον Hume. ΣΧΕ ΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Α.

2η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΕΠΟ 22. ΘΕΜΑ: Οι βασικοί σταθµοί του νεώτερου Εµπειρισµού από τον Locke µέχρι και τον Hume. ΣΧΕ ΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Α. Θέµατα & Ασκήσεις από: www.arnos.gr 2η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΕΠΟ 22 ΘΕΜΑ: Οι βασικοί σταθµοί του νεώτερου Εµπειρισµού από τον Locke µέχρι και τον Hume. ΣΧΕ ΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Α. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Σύµφωνα µε τη θεωρία του εµπειρισµού

Διαβάστε περισσότερα

Το μουσείο ζωντανεύει με ταξίδι σχολικό! Σχέδια εργασίας σχολείων-μουσείων σχολικού έτους 2011-2012. ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΕΠΙΣΚΕΨΕΙΣ ΜΑΘΗΤΩΝ ποδράσηη

Το μουσείο ζωντανεύει με ταξίδι σχολικό! Σχέδια εργασίας σχολείων-μουσείων σχολικού έτους 2011-2012. ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΕΠΙΣΚΕΨΕΙΣ ΜΑΘΗΤΩΝ ποδράσηη ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΕΠΙΣΚΕΨΕΙΣ ΜΑΘΗΤΩΝ 9 5 ποδράσηη Σχέδια εργασίας σχολείων-μουσείων σχολικού έτους 2011-2012 Μουσείο Επιστημών και Τεχνολογίας Πανεπιστημίου Πατρών 2ο Δημοτικό Σχολείο Ακράτας Δημοτικό Μουσείο

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΣΧΟΛΗ ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΠΑΙ ΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ ΦΑΚΕΛΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΣΧΟΛΗ ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΠΑΙ ΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ ΦΑΚΕΛΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΣΧΟΛΗ ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΠΑΙ ΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ ΦΑΚΕΛΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ Μάθηµα: Εφαρµοσµένη ιδακτική των Φυσικών Επιστηµών (Πρακτικές Ασκήσεις Γ Φάσης) ΜΙΧΑΗΛ ΣΚΟΥΜΙΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

Προηγμένες Μαθησιακές Τεχνολογίες Διαδικτύου και Εκπαίδευση από Απόσταση

Προηγμένες Μαθησιακές Τεχνολογίες Διαδικτύου και Εκπαίδευση από Απόσταση Προηγμένες Μαθησιακές Τεχνολογίες Διαδικτύου και Εκπαίδευση από Απόσταση Σχεδιασμός και Ανάπτυξη Μαθησιακών Δραστηριοτήτων από Απόσταση της Α/θμιαςεκπ/σης με θέμα: «Το νερό νεράκι» Κονιδάρη Χριστίνα Μακρίδου

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΣΕΝΑΡΙΟ ΜΕ ΧΡΗΣΗ ΤΠΕ ΓΙΑ ΤΗΝ Α ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΣΕΝΑΡΙΟ ΜΕ ΧΡΗΣΗ ΤΠΕ ΓΙΑ ΤΗΝ Α ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΣΕΝΑΡΙΟ ΜΕ ΧΡΗΣΗ ΤΠΕ ΓΙΑ ΤΗΝ Α ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ 1) Τίτλος διδακτικού σεναρίου: «Παιχνίδι με τα γράμματα και τα ζώα» 2) Θέμα : Διαθεματική δραστηριότητα για επανάληψη και τον διαχωρισμό των γραμμάτων

Διαβάστε περισσότερα

Η ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ ΜΑΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΠΡΟΤΥΠΟ

Η ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ ΜΑΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΠΡΟΤΥΠΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΠΡΟΤΥΠΟ Η φιλοσοφία μας για την εκπαίδευση και το σχολείο του παρόντος, έχει ως βασικό της άξονα ένα σχολείο: που εφαρμόζει στην «πράξη» τη μαθητοκεντρική διδασκαλία και την ολιστική προσέγγιση

Διαβάστε περισσότερα

ΚΡΙΤΗΡΙΑ ΕΠΙΛΟΓΗΣ ΘΕΜΑΤΟΣ

ΚΡΙΤΗΡΙΑ ΕΠΙΛΟΓΗΣ ΘΕΜΑΤΟΣ Πρασινίζω το σχολείο µου, πρασινίζω την πόλη µου! Το Εργαστήριο το σχολικό έτος 2004-2005, συνεργάστηκε µε το Πειραµατικό Νηπιαγωγείο Ν. Χηλής στο σχεδιασµό και την ανάπτυξη Προγράµµατος Περιβαλλοντικής

Διαβάστε περισσότερα

ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ

ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ Φύλο (sex) Σεξουαλικότητα (sexuality) Σεξουαλική υγεία (sexual health) Κοινωνική ταυτότητα (γένος) (gender) Κοινωνική ταυτότητα φύλου (gender identity) Σεξουαλικός προσανατολισµός

Διαβάστε περισσότερα

Τα φύλα στη λογοτεχνία Τάξη: Α Λυκείου

Τα φύλα στη λογοτεχνία Τάξη: Α Λυκείου Τα φύλα στη λογοτεχνία Τάξη: Α Λυκείου Είδος διδακτικής πρακτικής: project, ομαδοσυνεργατική διδασκαλία Προτεινόμενη διάρκεια: 20 ώρες Εισαγωγικές παρατηρήσεις Η διδακτική ενότητα «Τα φύλα στη λογοτεχνία»

Διαβάστε περισσότερα

Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω

Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω Το όνειρο Ένα ζευγάρι περιμένει παιδί. Τότε αρχίζει να ονειρεύεται αυτό το παιδί. Κτίζει την εικόνα ενός παιδιού μέσα στο μυαλό του. Βάσει αυτής της εικόνας, κάνει

Διαβάστε περισσότερα

ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑΚΟΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΣ

ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑΚΟΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΣ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑΚΟΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΣ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΚΑΙ ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑΔΑ Α ) ΚΑΙ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΑΣ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑΔΑ Β ) EΣΠΕΡΙΝΑ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΗ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

Πρόγραμμα Διαλέξεων ΟΙ ΠΕΡΙΠΕΤΕΙΕΣ ΤΗΣ ΣΚΕΨΗΣ

Πρόγραμμα Διαλέξεων ΟΙ ΠΕΡΙΠΕΤΕΙΕΣ ΤΗΣ ΣΚΕΨΗΣ Πρόγραμμα Διαλέξεων ΟΙ ΠΕΡΙΠΕΤΕΙΕΣ ΤΗΣ ΣΚΕΨΗΣ Κύκλος επτά (7) διαλέξεων, με την συμμετοχή εννέα (9) κορυφαίων ομιλητών, με κοινό χαρακτηριστικό γνώρισμα την πρωτοποριακή σκέψη. Στόχος των ομιλιών είναι

Διαβάστε περισσότερα

Αφηγηματικές τεχνικές -αφηγηματικοί τρόποι

Αφηγηματικές τεχνικές -αφηγηματικοί τρόποι Αφηγηματικές τεχνικές -αφηγηματικοί τρόποι Αφηγηματικές τεχνικές Οι λειτουργίες του αφηγητή 0 αφηγητής μπορεί να είναι πρόσωπο της αφήγησης, με πρωταγωνιστικό ή δευτερεύοντα ρόλο, ή μπορεί να είναι αμέτοχος

Διαβάστε περισσότερα

«Φιλολογικό» Φροντιστήριο

«Φιλολογικό» Φροντιστήριο «Φιλολογικό» Φροντιστήριο 2 ο Διαγώνισμα στη Νεοελληνική Γλώσσα Α Λυκείου Επιμέλεια: Μάνθου Άρτεμις [Ο διαδικτυακός διάλογος] Δεν μπορεί, ασφαλώς, να αμφισβητηθεί ότι ο διάλογος αποτελεί απαραίτητο στοιχείο

Διαβάστε περισσότερα

Πέρα από τις Παραδοσιακές Μορφές Αξιολόγησης: Δημιουργικές Εργασίες (Projects) Φάκελος Επιτευγμάτων Μαθητή (Portfolio)

Πέρα από τις Παραδοσιακές Μορφές Αξιολόγησης: Δημιουργικές Εργασίες (Projects) Φάκελος Επιτευγμάτων Μαθητή (Portfolio) Πέρα από τις Παραδοσιακές Μορφές Αξιολόγησης: Δημιουργικές Εργασίες (Projects) Φάκελος Επιτευγμάτων Μαθητή (Portfolio) Δρ Γιώργος Γιαλλουρίδης, ΕΔΕ Εκπαιδευτική Ημερίδα ΥΠΠ - ΠΚ Σκοπός Προσδοκώμενο αποτέλεσμα

Διαβάστε περισσότερα

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ 1 Y Π Ο Υ Ρ Γ Ε Ι Ο Π Α Ι Δ Ε Ι Α Σ Κ Α Ι Θ Ρ Η Σ Κ Ε Υ Μ Α Τ Ω Ν Κ Ε Ν Τ Ρ Ο Ε Λ Λ

Διαβάστε περισσότερα

WebDance: Web dance for all using advanced e-learning tools. Χορός στο διαδίκτυο µε τη χρήση προηγµένων εργαλείων ηλεκτρονικής εκµάθησης

WebDance: Web dance for all using advanced e-learning tools. Χορός στο διαδίκτυο µε τη χρήση προηγµένων εργαλείων ηλεκτρονικής εκµάθησης WebDance: Web dance for all using advanced e-learning tools Χορός στο διαδίκτυο µε τη χρήση προηγµένων εργαλείων ηλεκτρονικής εκµάθησης Ευαγγελία Καβακλή Το ερευνητικό πρόγραµµα WebDance υλοποιείται µε

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΙΔΑΚΤΟΡΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΤΗΝ ΕΙΔΙΚΗ ΚΑΙ ΕΝΙΑΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΣΚΟΠΟΣ Το διδακτορικό πρόγραμμα στην Ειδική και Ενιαία Εκπαίδευση αποσκοπεί στην εμβάθυνση και κριτική

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ 1 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 Ο ΙΟΙΚΗΤΙΚΕΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΕΣ ( σελίδες σχολικού βιβλίου 123 127, έκδοση 2014 : σελίδες 118 122 ) 3.3 ιεύθυνση 3.3.1 Ηγεσία Βασικές έννοιες Οι επιχειρήσεις

Διαβάστε περισσότερα