Ο Ασθενής με Άλλες Συνυπάρχουσες Παθολογικές Καταστάσεις

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Ο Ασθενής με Άλλες Συνυπάρχουσες Παθολογικές Καταστάσεις"

Transcript

1 ΘΕΜΑΤΑ ΑΝΑΙΣΘΗΣΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΕΝΤΑΤΙΚΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ 291 Ο Ασθενής με Άλλες Συνυπάρχουσες Παθολογικές Καταστάσεις ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΣAΪΒΑΝΙΔΗΣ, ΦΑΝΗ ΣΑΒΒΟΓΛΟΥ, ΒΑΣΙΛΗΣ ΟΥΡΑΗΛΟΓΛΟΥ ΜΕΡΟΣ (Α) Ο ασθενής με συνυπάρχουσες ενδοκρινικές και μεταβολικές παθήσεις. Το ενδοκρινικό σύστημα ρυθμίζει και συντονίζει την μεταβολική δραστηριότητα του οργανισμού και συμβάλει στη διατήρηση της ομοιοστασίας του. Η λειτουργικότητα του ενδοκρινικού συστήματος εξαρτάται από τρεις συνιστώσες: α) τους ενδοκρινείς αδένες, οι οποίοι είναι όργανα εξειδικευμένα στο να παράγουν, να αποθηκεύουν και τέλος να εκκρίνουν στην κυκλοφορία τις ορμόνες και άλλους χημικούς διαβιβαστές που ρυθμίζουν τις επί μέρους λειτουργίες του οργανισμού β) τις ορμόνες, οι οποίες εκκρίνονται σαν απάντηση σε ερεθίσματα που προέρχονται από άλλες ορμόνες, από το κεντρικό ή από το αυτόνομο νευρικό σύστημα, ή από εξωγενείς παράγοντες (κυρίως μηχανικούς ή χημικούς) και γ) από τους υποδοχείς, οι οποίοι είναι πρωτεϊνικά μοριακά συμπλέγματα που όταν διεγείρονται από χημικούς διαβιβαστές ή από συγκεκριμένες ορμόνες πυροδοτούν μεταβολές στα κύτταρα στόχους. Οι κυριότεροι ενδοκρινείς αδένες φαίνονται στην εικόνα 1 και είναι: η υπόφυση, ο θυρεοειδής, οι παραθυρεοειδείς, τα επινεφρίδια, το πάγκρεας, ο θύμος, η επίφυση και οι γεννητικοί αδένες. Όλοι οι ενδοκρινείς αδένες αποτελούν πεδίο με ιδιαίτερο ενδιαφέρον για τον νοσηλευτή που εργάζεται σε περιβάλλοντα υψηλής εξάρτησης (χειρουργείο, ΜΜΑΦ, ΜΕΘ, ΤΕΠ) γιατί είναι όργανα των οποίων η ακραία βλάβη, είτε λειτουργική (π.χ υπερέκκριση ορμονών), είτε ανατομική (π.χ όγκοι), απαιτεί εξειδικευμένη προσέγγιση τόσο στο χειρουργείο όσο και στη ΜΕΘ. Σε κάθε περίπτωση η γνώση της παθοφυσιολογίας των επειγουσών καταστάσεων υποδεικνύει και τα σημεία στα οποία πρέπει να δοθεί η έμφαση της παρακολούθησης του Εικόνα 1: η ανατομική θέση και το αναλογικό μέγεθος των κύριων ενδοκρινών αδένων σε σχέση με τα γειτονικά όργανα. Η δράση τους αναλύεται στο κείμενο. ασθενούς στη ΜΕΘ, ενώ στο χειρουργείο η αδρή γνώση της ανατομικής θέσης των ενδοκρινών αδένων και της χειρουργικής τεχνικής υποδεικνύουν τις ιδιαίτερες απαιτήσεις της κάθε επέμβασης τόσο όσον αφορά στην προετοιμασία όσο και στην διεγχειρητική επαγρύπνηση. Οι ασθενείς με δυσλειτουργία των ενδοκρινών αδένων συνήθως λαμβάνουν χρόνια φαρμακευτική αγωγή, η οποία μπορεί να έχει ανεπιθύμητες δράσεις στα ζωτικά σημεία ή μπορεί να αλληλεπιδρά με άλλα φάρμακα που χορηγούνται στην περιεγχειρητική περίοδο ή στη ΜΕΘ. 1) Η υπόφυση 1.α.) Γενικά: Η υπόφυση είναι αδένας που βρίσκεται προστατευμένος στο τουρκικό εφίππιο (μια κοιλότητα του

2 292 ΘΕΜΑΤΑ ΑΝΑΙΣΘΗΣΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΕΝΤΑΤΙΚΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ σφηνοειδούς οστού στη βάση του κρανίου (εικόνα 1). Με έναν μίσχο συνδέεται (στην ουσία κρέμεται) από τον υποθάλαμο από τον οποίο λαμβάνει χημικά και νευρικά ερεθίσματα. Έχει το μέγεθος ενός μπιζελιού και τόσο ανατομικά όσο και λειτουργικά διακρίνεται σε δύο λοβούς. Ο οπίσθιος λοβός αποθηκεύει και απελευθερώνει την οξυτοκίνη ή ωκυτοκίνη (oxytocin) και την αντιδιουρητική ορμόνη ή αγγειοτενσίνη ή βαζοπρεσίνη (ADH, antidiuretic hormone - vasopressin) που παράγονται στον υποθάλαμο. Αυτός ο λοβός σε συνδυασμό με τον υποθάλαμο συντονίζουν αρκετές ενδοκρινικές λειτουργίες μέσω νευρικών και ορμονικών ερεθισμάτων (ο μηχανισμός αυτός είναι γνωστός ως νευράξονας). Η έκκριση ADH προκαλεί με πολλούς μηχανισμούς περιορισμό της διούρησης και κατακράτηση ύδατος, ενώ η έκκριση της οξυτοκίνης προκαλεί συσπάσεις στη μήτρα κατά τον τοκετό. Ο πρόσθιος και μεγαλύτερος λοβός παράγει τουλάχιστον έξι σημαντικές ορμόνες: 1) την αυξητική ορμόνη ή σωματοτροπίνη (GH, growthhormone), που ρυθμίζει την αύξηση των σκελετικών μυών και των οστών 2) την φλοιοτρόπο ορμόνη ή φλοιοκορτικοτροπίνη ή φλοιοεπινεφριδιοτρόπο (ACTH, adrenocorticotropic hormone), που προκαλεί την έκκριση από το φλοιό των επινεφριδίων των κορτικοειδών ορμονών του φλοιού (κορτιζόλης) 3) την ωχρινοτροπίνη (LH, luteinizing hormone) 4) την ωοθηλακιοτρόπο ορμόνη (FSH, follicle-stimulating hormone), η οποία προκαλεί την αύξηση των ωοθυλακίων στις ωοθήκες πριν από την ωορρηξία και προκαλεί την παραγωγή των σπερματοζωαρίων από τους όρχεις 5) τη θυρεοειδοτρόπο ή θυρεοειδοτροπίνη (TSH, thyroidstimulating hormone), η οποία διεγείρει την έκκριση των θυρεοειδικών ορμονών από τον ομώνυμο αδένα και 6) την προλακτίνη (prolactin), η οποία προάγει την ανάπτυξη των μαστών και την έκκριση του γάλακτος. 1.β.) Άποιος Διαβήτης (Diabetes Insipidus): Είναι μια οξεία επείγουσα κατάσταση που αφορά τον μεταβολισμό και τη διακίνηση του νερού στον οργανισμό. Προκαλείται από ανεπάρκεια έλλειψη ή ελάττωση των επιπέδων της ADH που έχει σαν αποτέλεσμα την αποβολή του ύδατος που έχει διηθηθεί από τους νεφρούς (και όχι την επαναπρόσληψη του όπως κανονικά θα έπρεπε να συμβαίνει). Έτσι παράγεται υπερβολική ποσότητα ούρων και δημιουργούνται ανάγκες για υπερβολική πρόσληψη υγρών. Τα αίτια μπορεί να είναι νευρογενή, νεφρογενή ή ψυχογενή (πολυδιψία). Οι συνηθέστερες συγκεκριμένες αιτίες είναι: οι όγκοι της υπόφυσης, όγκοι του υποθαλάμου, κρανιοεγκεφαλικές κακώσεις, επεμβάσεις κρανιοτομίας, εγκεφαλικά επεισόδια και κάποιοι φαρμακευτικοί συνήθως ψυχιατρικοί παράγοντες όπως το λίθιο και η φαινιντοΐνη. Το νοσηλευτικό έργο στο χειρουργείο και ιδιαίτερα στη ΜΕΘ πρέπει να εστιάζει στην καταγραφή της διούρησης και της πρόσληψης υγρών, ενώ δεν πρέπει να διαφύγουν και τα άλλα σημεία της αφυδάτωσης (ταχυκαρδία, ξηροδερμία, στεγνοί βλεννογόνοι). Το Ειδικό Βάρος των ούρων που λαμβάνεται με το Uristix αποτελεί σημαντικότατη πληροφορία και η τιμή που συνηγορεί για άποιο διαβήτη είναι < ΠΡΟΣΟΧΗ: όταν στο Uristix έχει παρέλθει εκ παραδρομής η ημερομηνία λήξης, οι τιμές αναμένονται αλλοιωμένες. Η πρώτη τιμή που αλλοιώνεται είναι το ειδικό βάρος των ούρων. Στα αέρια αίματος, η τιμή του Νατρίου βρίσκεται σε επίπεδα υψηλότερα από 147 meq/l και η ωσμωτικότητα του πλάσματος (σε σύγχρονα μηχανήματα αερίων αίματος) βρίσκεται μεγαλύτερη από 300 μosm/kg, ενώ η ωσμωτικότητα των ούρων (πάλι μετρούμενη σε μηχάνημα αερίων με δείγμα ούρων σε ηπαρινισμένη σύριγγα) βρίσκεται μικρότερη από 200 μ/ Kg. Η αντιμετώπιση της κατάστασης γίνεται τόσο διεγχειρητικά όσο και στη ΜΕΘ με χορήγηση IV ή SC βαζοπρεσσίνης, ή με την χορήγηση SC, IV ή ενδορινικά DDAVP (δεσμοπρεσσίνης). ΠΡΟΣΟΧΗ: όταν το DDAVP έρθει από το φαρμακείο και ανοιχτεί η αμπούλα ή το φιαλίδιο μετά φυλάσσεται στο ψυγείο μέχρι 48 ώρες και μετά καταστρέφεται. Όταν η αιτία του άποιου διαβήτη είναι κάποιος όγκος της υπόφυσης, η θεραπεία είναι χειρουργική. 1.γ.) Σύνδρομο απρόσφορης έκκρισης αντιδιουρητικής ορμόνης (Syndrome of inappropriate antidiuretic hormone, SIADH): Είναι μια σχετικά συχνή βαριά επιπλοκή στους βαρέως πάσχοντες ασθενείς (μετεγχειρητικούς και μη) και αντιμετωπίζεται στη ΜΕΘ. Συχνότερα εμφανίζεται σε ασθενείς με μικροκυτταρικό καρκίνο πνεύμονος (ο οποίος εκκρίνει ADH) ή σε οποιαδήποτε άλλη πάθηση που προκαλεί απελευθέρωση αγγειοσυσπαστικών ουσιών στις οποίες ο οργανισμός απαντά σαν να πρόκειται για απελευθέρωση ADH. Τέτοιες παθήσεις είναι: τα εγκεφαλικά επεισόδια, οι κρανιοεγκεφαλικές κακώσεις, τα εγκεφαλικά αποστήματα, η ν. Hodgkin, το σ. Guillain-Barré, η επινεφριδιακή ανεπάρκεια, η ανεπάρκεια του πρόσθιου λοβού της υπόφυσης, οι περισσότεροι (αν όχι όλοι) αντιψυχωσικοί φαρμακευτικοί παράγοντες και οι όγκοι του παγκρέατος, του εγκεφάλου, του προστάτη και του θύμου αδένα. Στο SIADH προκαλείται σαν απάντηση του οργανισμού στην υπερβολική έκκριση ADH ή παρεμφερούς ορμόνης. Το αποτέλεσμα είναι κατακράτηση ύδατος, η ελάττωση (αραίωση) του νατρίου και η μετατόπιση του υγρού στον διάμεσο χώρο. Ο ασθενής ο οποίος είναι ξύπνιος θα παρουσιάσει έντονο

3 ΘΕΜΑΤΑ ΑΝΑΙΣΘΗΣΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΕΝΤΑΤΙΚΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ 293 Εικόνα 2. Η συνηθέστερη τεχνική για την αφαίρεση του όγκου της υπόφυσης είναι η διασφηνοειδική προσπέλαση με τομή πίσω από το άνω χείλος (δεξιά εικόνα). Η εικόνα προβάλλεται για να επισημάνει την ανατομική θέση των χειρουργικών χειρισμών σε σχέση με αναισθησιολογικά πεδία ζωτικού ενδιαφέροντος (το κεφάλι και ο λαιμός του ασθενή δεν είναι προσπελάσιμα διεγχειρητικά. ΠΡΟΣΟΧΗ στην εξασφάλιση του αεραγωγού και της κεντρικής φλεβικής γραμμής λεπτομέρειες στο κείμενο). αίσθημα δίψας που γρήγορα εξελίσσεται σε συναισθηματική διαταραχή, λήθαργο, άμβλυνση των τενόντιων αντανακλαστικών και ακολούθως κώμα (υπονατριαμία εγκεφαλικό οίδημα). Αυτή η κατάσταση είναι γνωστή και σαν «δηλητηρίαση από νερό». Οι ασθενείς που είναι σε καταστολή θα παρουσιάσουν ελάττωση των ούρων (χρειάζεται η σχολαστική καταγραφή του ισοζυγίου) και μεταβολές της καρδιακής παροχής (αν υπάρχει το σχετικό monitor π.χ Vigileo ή Vigilance) λόγω των μεταβολών και της διακύμανσης του ενδαγγειακού όγκου. Όλοι οι ασθενείς θα παρουσιάσουν υπονατριαιμία (στις εργαστηριακές τιμές και στα αέρια αίματος) που είναι το χαρακτηριστικότερο σύμπτωμα του συνδρόμου (άμεση ενημέρωση των θεραπόντων ιατρών για τις χαμηλές τιμές νατρίου, με στόχο την βραδεία αποκατάστασή του με υπέρτονα διαλύματα). Η αντιμετώπιση του συνδρόμου γίνεται μόνο με την αντιμετώπιση της αιτίας που το προκαλεί και με κανέναν άλλο τρόπο. Μέχρι τότε στον ασθενή εφαρμόζεται προσεκτική στέρηση ύδατος και πολύ προσεκτική αποκατάσταση της υπονατριαιμίας με υπέρτονα διαλύματα. ΠΡΟΣΟΧΗ: 1) στις κόρες του ασθενούς καταγραφή ανά μία ώρα γιατί η μυδρίαση μπορεί να είναι σχετικά ταχεία 2) στις ζωτικές παραμέτρους 3) στο επίπεδο συνείδησης του ασθενούς και προσοχή για εμφάνιση επιληπτικών κρίσεων ή για εγκατάσταση status epilepticus 4) στην αποκατάσταση της υπονατριαιμίας (η ζημιά που κάνει η ταχεία αποκατάσταση της υπονατριαιμίας είναι μεγαλύτερη και πιο μόνιμη από τις επιπλοκές της ίδιας της υπονατριαιμίας). Το SIADH δεν πρέπει να συγχέεται με το σύνδρομο απώλειας ύδατος (Cerebral Salt Waste, CSW) το οποίο εμφανίζεται κυρίως σε κρανιοεγκεφαλικές κακώσεις και με άγνωστο μηχανισμό προκαλεί νατριούρηση (απώλεια νατρίου στα ούρα) και ακόλουθο σοβαρή υπονατριαιμία. Το SIADH είναι μια υπερογκαιμική κατάσταση, ενώ το CSW είναι μια σαφώς υποογκαιμική κατάσταση με άμεση ανάγκη χορήγησης όγκου. Το CSW παρά την βαρύτητα του αντιμετωπίζεται επαρκώς στα πλαίσια της γενικής υποστήριξης των ασθενών της ΜΕΘ (σχολαστικό monitoring του ισοζυγίου και του νατρίου) με υγρά και ενίοτε φθοριοϋδροκορτιζόνη (florinef). Το σύνδρομο με την γενική βελτίωση του ασθενούς παρέρχεται αυτόματα σε μία ή δύο εβδομάδες. 1. δ.) Διασφηνοειδική υποφυσεκτομή (trans sphenoidal hypophysectomy): Με την χρήση ειδικών ενδοσκοπικών εργαλείων, ο χειρουργός προσεγγίζει το βοθρίο της υπόφυσης (μέσω της ρινικής θαλάμης ή συχνότερα με μια τομή πίσω από το άνω χείλος), παρασκευάζει τον όγκο και τον αφαιρεί (Εικόνα 2) Χειρουργική θέση: Ύπτια με το κεφάλι σε ορθή μέση θέση. Σπανίως ημικαθιστική θέση (βλέπε σχετικό κεφάλαιο για ιδιαιτερότητες και προετοιμασία). Εκτιμώμενη διάρκεια χειρουργείου: Περίπου 4 ώρες (μαζί με την προετοιμασία του ασθενούς και εφόσον δεν υπάρχουν διεγχειρητικές επιπλοκές). Εκτιμώμενη απώλεια αίματος: περίπου 100 ml με προληπτική ανάγκη προεγχειρητικής διασταύρωσης 2 μονάδων RBC (εφόσον δεν υπάρχουν διεγχειρητι-

4 294 ΘΕΜΑΤΑ ΑΝΑΙΣΘΗΣΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΕΝΤΑΤΙΚΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ κές επιπλοκές). Αναισθητική τεχνική: Γενική αναισθησία. Monitoring: Το βασικό με την προσθήκη αρτηριακής γραμμής, καθετήρα Foley και Levine. Ο δίαυλος κεντρικός φλεβικός καθετήρας δεν θεωρείται απαραίτητος, εκτός αν το επιβάλει η συνυπάρχουσα παθολογία του ασθενούς. Μετεγχειρητική αναλγησία: Ήπιος έως μέτριος μετεγχειρητικός πόνος που απαντά ικανοποιητικά στα μη στεροειδή αντιφλεγμονώδη. Ενδεχομένως στη ΜΜΑΦ να χρειαστεί κάποια εφ άπαξ χορήγηση οπιοειδούς. Ανάγκη προληπτικής ετοιμότητας κλίνης ΜΕΘ: Όχι. Ο ασθενής εφόσον δεν υπάρχει συνυπάρχουσα βαριά παθολογία και δεν υπάρχουν διεγχειρητικές επιπλοκές αποδιασωληνώνεται στο χειρουργείο και παραμένει για παρακολούθηση στη ΜΜΑΦ για τουλάχιστον 24 ώρες (τυχόν εμφάνιση ανεπιθύμητων ορμονικών διαταραχών, π.χ άποιος διαβήτης). Σχόλια: Η διασφηνοειδική προσπέλαση εφαρμόζεται εφόσον ο όγκος δεν προβάλλει εκτός του τουρκικού εφιππίου (εικόνα 2). Σ αυτήν την περίπτωση και όταν ο όγκος εμπλέκεται με το οπτικό χίασμα, η τεχνική εκλογής είναι η ανοιχτή κρανιοτομία. Τα αδενώματα (όγκοι) της υπόφυσης παρουσιάζουν ένα ευρύ και εξαιρετικά ενδιαφέρον φάσμα. Τα προλακτινώματα και γενικά οι όγκοι που εκκρίνουν ορμόνες, οι οποίες διεγείρουν τις ωοθήκες, τους όρχεις, και τον θυρεοειδή, συνήθως δεν παρουσιάζουν περιεγχειρητικά προβλήματα. Οι όγκοι που εκκρίνουν αδρενοκορτικοτρόπες ορμόνες προκαλούν σύνδρομο Cushing (υπεραλδοστερονισμός υποκαλιαιμία, μεταβολική αλκάλωση, αιφνίδια υπέρταση, καρδιακή ανεπάρκεια, παχυσαρκία κεντρικού τύπου). ΠΡΟΣΟΧΗ: οι ασθενείς αυτοί έχουν πολύ κακής ποιότητας περιφερικό φλεβικό δίκτυο με φλέβες ευαίσθητες λεπτές και εύθρυπτες. Λόγω αυτού του προβλήματος αλλά και λόγω της συνοδού παθολογίας στους ασθενείς αυτούς είναι καλύτερα να εγκαθίσταται κεντρικός φλεβικός καθετήρας. Οι ασθενείς στην μετεγχειρητική περίοδο θα χρειαστούν θεραπεία υποκατάστασης αν και αυτό δεν αφορά καθόλου την περιεγχειρητική περίοδο. Οι όγκοι που εκκρίνουν αυξητική ορμόνη προκαλούν γιγαντισμό, ακρομεγαλία, υπέρταση, καρδιομεγαλία (καρδιακή ανεπάρκεια) και ΠΡΟΣΟΧΗ σοβαρές ανατομικές ανωμαλίες στον ανώτερο αεραγωγό (συχνή είναι η στένωση γλωττίδας ανάγκη ετοιμότητας εφαρμογής του αλγόριθμου δύσκολου αεραγωγού) Μετά την εισαγωγή στην αναισθησία και την τοποθέτηση του ρινογαστρικού καθετήρα, επιβάλλεται ο αποκλεισμός του φάρυγγα με απορροφητικό υλικό (συνήθως γάζα) το οποίο ονομάζεται διεθνώς ονομάζεται packing για την διεγχειρητική απορρόφηση των υγρών που διέρχονται από την ρινοφαρυγγική οδό. ΠΡΟΣΟ- ΧΗ για την βέβαιη αφαίρεση του packing πριν την αποδιασωλήνωση. Ιδιαίτερη μέριμνα πρέπει να δοθεί στην διεγχειρητική προστασία των οφθαλμών στους οποίους δεν θα υπάρχει πρόσβαση για ώρες. Είναι ωφέλιμη η εφαρμογή φυσικών δακρύων ή υδατικής γέλης και η σταθεροποίηση των βλεφάρων σε κλειστή θέση. ΠΡΟΣΟΧΗ στο που «ξεκουράζουν» τα χέρια τους οι βοηθοί χειρουργοί. Ο χειρουργός ανάλογα με τις συνήθειες και την εκπαίδευση του μπορεί να εγχύσει με λεπτή βελόνα στον βλεννογόνο των ρινικών κοιλοτήτων διάλυμα αδρεναλίνης και τοπικού αναισθητικού. Αυτό ελαττώνει σημαντικά την τοπική αιμορραγία (αγγειοσύσπαση) και καθαρίζει το χειρουργικό πεδίο, επίσης δρα ευεργετικά και γιατί ενισχύει το αποτέλεσμα της γενικής αναισθησίας, όμως αν το διάλυμα ατυχηματικά χορηγηθεί σε κάποιο αγγείο της περιοχής θα προκληθεί ταχυκαρδία, υπέρταση και σοβαρές αρρυθμίες. Η υπόφυση βρίσκεται στο τουρκικό εφίππιο, του οποίου τα πλάγια τοιχώματα αποτελούνται από εξαιρετικά λεπτό οστέινο ιστό. Στην γύρω περιοχή υπάρχουν ανατομικοί σχηματισμοί ΤΕΡΑΣΤΙΑΣ σημασίας όπως το οπτικό χίασμα, οι κρανιακές συζυγίες III έως VI, η καρωτίδα (η ατυχηματική τρώση της οποίας «ματώνει» πολύ) και πληθώρα αγγειοβριθών κόλπων και κοιλοτήτων, η τρώση των οποίων μπορεί να προκαλέσει αεριώδη εμβολή (βλέπε σχετικό κεφάλαιο). Η διαρκής επαγρύπνηση θεωρείται επιβεβλημένη. Μετά το τέλος του χειρουργείου και οι δύο ρώθωνες θα είναι αποκλεισμένοι με γάζα (στην διαρινική προσπέλαση), γι αυτό ο ασθενής θα πρέπει να είναι εντελώς «ξύπνιος» ώστε να αναπνέει επαρκώς μόνο από το στόμα χωρίς τον κίνδυνο της απόφραξης του αεραγωγού από την πτώση της γλώσσας. Σ αυτό βοηθάει η προεγχειρητική ενημέρωση και εκπαίδευση του αρρώστου λίγο πριν την αναισθησία. Τα υπολείμματα αίματος στον φάρυγγα αν δεν αναρροφηθούν πριν την αποδιασωλήνωση, είναι πιθανό να εισέλθουν στον ανώτερο αεραγωγό και να προκαλέσουν ανθεκτικό λαρυγγόασπασμο. 2) Ο θυρεοειδής αδένας 2.α.) Γενικά: Ο θυρεοειδής ανατομικά βρίσκεται αμέσως κάτω από τον λάρυγγα και καταλαμβάνει τον χώρο προς τα εμπρός και πλαγίως εκατέρωθεν της τραχείας (εικόνα 1). Αποτελείται από δύο πλάγιους λοβούς οι οποίοι συνδέονται με μια λεπτή λωρίδα αδενικού παρεγχύματος

5 ΘΕΜΑΤΑ ΑΝΑΙΣΘΗΣΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΕΝΤΑΤΙΚΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ 295 που ονομάζεται «ισθμός» ο οποίος δίνει στον αδένα το σχήμα της πεταλούδας. Στον θυρεοειδή παράγονται οι ορμόνες: θυροξίνη (Τ4, thyroxine), τριιωδοθυρονίνη (T3, triiodothyronine) και καλσιτονίνη (calcitonin). Οι δύο πρώτες ορμόνες συμμετέχουν στην ορθή λειτουργία του καρδιακού μυός (συσταλτικότητα και συχνότητα) καθώς και των μυοσκελετικών και αναπνευστικών μυών, ενώ η καλσιτονίνη διατηρεί σταθερά τα επίπεδα ασβεστίου στο πλάσμα αναστέλλοντας την απελευθέρωση ασβεστίου από τις οστικές αποθήκες. 2.β.) Μυξοιδηματικό κώμα (myxedemacoma): Πρόκειται για μια απειλητική για τη ζωή κατάσταση που εξελίσσεται από τον υποθυρεοειδισμό, είτε τον πρωτοπαθή (βλάβη του θυρεοειδούς - όγκοι) είτε τον δευτεροπαθή (αδυναμία παραγωγής ορμονών ή έλλειψη ιωδίου). Η εξέλιξη του υποθυρεοειδισμού σε μυξοιδηματικό κώμα είναι βραδεία και βαθμιαία, αλλά σε προχωρημένα στάδια όταν υπάρξει κάποιος εκκλητικός εξωγενής παράγοντας (γρίπη H1N1, λοίμωξη αναπνευστικού, ουρολοίμωξη, χρήση κατασταλτικών) η επιδείνωση είναι ταχύτατη και η πρόγνωση εξαιρετικά δυσμενής. Τα γενικότερα αίτια του υποθυρεοειδισμού είναι: η χρόνια αυτοάνοση θυρεοειδίτις (ν. Hashimoto), η ανεπάρκεια της υπόφυσης να παράγει TSH, η υποθαλαμική ανεπάρκεια, η αμυλοείδωση και η σαρκοείδωση, η κατάχρηση αντιθυρεοειδικών ορμονών, η κατάσταση μετά από θυρεοειδεκτομή και η κατάσταση μετά από ακτινοβολία. Ο ασθενής αναμένεται να παρουσιάζει έντονο περιοφθαλμικό οίδημα, στεγνούς βλεννογόνους (ιδίως γλώσσα), βραχνάδα, δυσαρθρία, λήθαργο, απώλεια των εν τω βάθει τενόντιων αντανακλαστικών, υπόταση, βραδυκαρδία, βραδύπνοια, υπονατριαιμία, σοβαρή υποθερμία και αν δεν αντιμετωπιστεί άμεσα ο θάνατος επέρχεται λόγω σοβαρής υπογλυκαιμίας, λόγω απειλητικής αρρυθμίας ή λόγω αναπνευστικής παύσης. Η αντιμετώπιση της κατάστασης γίνεται μόνο στη ΜΕΘ με IV χορήγηση υδροκορτιζόνης (solu-cortef) και λεβοθυροξίνης (euthyrox), με την εφαρμογή μηχανικού αερισμού και με την αναπλήρωση όγκου. ΠΡΟΣΟΧΗ: πρωταρχικής σημασίας στην αντιμετώπιση της κατάστασης είναι η αντιμετώπιση της υποθερμίας. Ο ασθενής συμπεριφέρεται σαν ποικιλόθερμο ον και είναι άμεσα εξαρτώμενος από τη θερμοκρασία περιβάλλοντος. Η υποθερμία του ασθενή φτάνει σε σημείο που πυροδοτεί σοβαρές απειλητικές αρρυθμίες και η αντιμετώπιση της είναι πολύ αποτελεσματική με τις κουβέρτες θερμού αέρα (τύπου BearHugger). Άλλα σημεία που χρειάζονται ιδιαίτερη προσοχή είναι: η παρακολούθηση του επιπέδου συνείδησης του ασθενούς (εφόσον δεν είναι διασωληνωμένος) και η παρακολούθηση των ζωτικών σημείων (ο ασθενής μπορεί να κάνει αποκορεσμό και αρρυθμίες εν ριπή οφθαλμού). ΠΡΟΣΟΧΗ: στον ασθενή πρέπει να αποφεύγονται τα κατασταλτικά του τύπο των βενζοδιαζεπινών, γιατί στους ασθενείς με βαρύ υποθυρεοειδισμό μεταβολίζονται με εξαιρετικά βραδύ ρυθμό. Χαρακτηριστικά αναφέρεται ότι ακόμα η «αθώα» δόση των 2mg Dormicum που δίνεται σε έναν υπερήλικα για την πρόσκαιρη αντιμετώπιση μιας μικροδιέγερσης, σε έναν ασθενή με βαρύ υποθυρεοειδισμό θα προκαλέσει βαθιά καταστολή που μπορεί να διαρκέσει μέρες. 2.γ.) Θυρεοτοξική κρίση (thyroid storm):είναι μια οξεία απειλητική για τη ζωή κατάσταση που εξελίσσεται από τον υπερθυρεοειδισμό. Συνήθως πρωτοεμφανίζεται σε ασθενείς με αδιάγνωστο ακόμα υπερθυρεοειδισμό ή σε υπερθυρεοειδικούς ασθενείς που δεν λαμβάνουν τη θεραπεία τους. Επίσης, μπορεί να παρουσιαστεί σε μεταστατικό καρκίνο θυρεοειδούς, όγκο της υπόφυσης, και σε διαβητική κετοξέωση (θα περιγραφεί παρακάτω). Η κατάσταση πυροδοτείται από μια μεγάλη ώση θυρεοειδικών ορμονών που παράγεται σε συνθήκες οξέως stress (τραύμα, χειρουργείο, λοίμωξη). Ξεκινάει με ευερεθιστότητα, υπερδιεγερσιμότητα, ανησυχία, διπλωπία και τρόμο για να εξελιχθεί ταχύτατα σε ταχυκαρδία, αρρυθμία αδυναμία, υπερθερμία, στηθάγχη, ταχύπνοια με ρηχές αναπνοές. Στον ασθενή που βρίσκεται σε καταστολή (χειρουργείο ή ΜΕΘ) θα εμφανιστεί με μεταβολές στη θερμοκρασία με ταυτόχρονη αλλοίωση του ST διαστήματος στο ECG (ισχαιμία) και ταχυκαρδία. Η διάγνωση επιβεβαιώνεται με τον εργαστηριακό έλεγχο των ορμονών του θυρεοειδούς αλλά τα υποστηρικτικά μέτρα ξεκινάνε άμεσα. Η κατάσταση αν μείνει χωρίς αντιμετώπιση οδηγεί σε θάνατο ο οποίος προέρχεται από ισχαιμία μυοκαρδίου ή κοιλιακές αρρυθμίες. Απαραίτητη είναι: η ετοιμότητα άμεσης χορήγησης β-αποκλειστών IV (Inderal, tenormin, breviblock), η ψύξη του ασθενούς με αεροψυχροκουβέρτες ή με IV χορήγηση ψυχρών ορών και η χορήγηση προπυλθιουρακίλης (prothuril) και μεθυμαζόλης (unimazole) για το μπλοκάρισμα των θυρεοειδικών ορμονών. ΠΡΟΣΟΧΗ: στους ασθενείς πρέπει να αποφεύγονται τα ασπιρινούχα σκευάσματα (egicalm, salospir) γιατί το σαλικυλικό οξύ μπλοκάρει την δέσμευση των Τ3 και Τ4 ορμονών και επιδεινώνει την κατάσταση. 2.δ.) Θυρεοειδεκτομή (thyroidectomy): Είτε πρόκειται για λοβεκτομή θυρεοειδούς, είτε για ολική θυρεοειδεκτομή με ή χωρίς την αφαίρεση των παραθυρεοειδών αδένων, η τεχνική και τα σχόλια είναι παρεμφερή και περιγράφο-

6 296 ΘΕΜΑΤΑ ΑΝΑΙΣΘΗΣΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΕΝΤΑΤΙΚΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ νται στην παρακάτω ενότητα της παραθυρεοειδεκτομής. 3) Παραθυρεοειδείς αδένες 3.α.) Γενικά: Υπάρχουν συνολικά τέσσερις παραθυρεοειδείς αδένες (ένας πίσω από κάθε γωνία του θυρεοειδούς, εικόνα 1) που παράγουν την παραθυρεοειδική ορμόνη ή παραθορμόνη (PTH, parathormone) η οποία διατηρεί σταθερά τα επίπεδα ασβεστίου στο πλάσμα δρώντας κυρίως σε τρία απομακρυσμένα όργανα: στα οστά, στους νεφρούς και στον γαστρεντερικό σωλήνα. 3.β.) Παραθυρεοειδεκτομή (parathyroidectomy): Ο χειρουργός κάνει μια εγκάρσια τομή στον τράχηλο και από προσεκτική και εργώδη παρασκευή του αδένα (ο θυρεοειδής είναι εξαιρετικά αγγειοβριθής και ματώνει πολύ) τον αφαιρεί. Ανάλογα με την επέμβαση μπορεί να αφαιρεθεί μονάχα ο ένας λοβός, η ολόκληρος ο αδένας με ή χωρίς την αφαίρεση των παραθυρεοειδών. Χειρουργική θέση: Ύπτια με το κεφάλι σε ορθή μέση θέση. Το πιθανότερο είναι κάτω από τους ώμους να τοποθετηθεί ένα υπόστρωμα που θα επιτείνει την έκταση της κεφαλής και του τραχήλου. Δεν υπάρχει διεγχειρητική πρόσβαση στο κεφάλι και στον αεραγωγό. Τα χέρια καθηλώνονται στα πλάγια του κορμού (δεν υπάρχει χέρι ανοικτό) και το σκέλος της πλάτης της χειρουργικής κλίνης ανυψώνεται ήπια στις μοίρες (Semi-Fowler s position - βλέπε σχετικό κεφάλαιο για ιδιαιτερότητες και προετοιμασία). Εκτιμώμενη διάρκεια χειρουργείου: (ανάλογα με την επέμβαση και την παραμονή ή όχι των παραθυρεοειδών) περίπου 2-3 ώρες (μαζί με την προετοιμασία του ασθενούς και εφόσον δεν υπάρχουν διεγχειρητικές επιπλοκές). Εκτιμώμενη απώλεια αίματος: περίπου 200 ml με προληπτική ανάγκη προεγχειρητικής διασταύρωσης 2 μονάδων RBC (εφόσον δεν υπάρχουν διεγχειρητικές επιπλοκές πρόκειται για ανατομική περιοχή με πολλά και μεγάλα αγγεία). Αναισθητική τεχνική: Γενική αναισθησία. (η χορήγηση ή όχι μυοχάλασης είναι κάτι που συζητείται ιδιαίτερα για πολλά χρόνια αλλά στην πλειοψηφία των χειρουργικών κέντρων και με την εξέλιξη των αναισθητικών παραγόντων κερδίζει έδαφος η γενική αναισθησία χωρίς μυοχάλαση πέραν αυτής που χορηγείται για τη διασωλήνωση). Monitoring: Το βασικό, εκτός αν η συνυπάρχουσα παθολογία του ασθενούς επιβάλει προσθήκες. Μετεγχειρητική αναλγησία: Ήπιος έως μέτριος μετεγχειρητικός πόνος, που απαντά ικανοποιητικά στα μη στεροειδή αντιφλεγμονώδη. Ανάγκη προληπτικής ετοιμότητας κλίνης ΜΕΘ: Όχι. (εκτός αν το επιβάλει η συνυπάρχουσα παθολογία του ασθενούς). Ο ασθενής παραμένει στη ΜΜΑΦ για διάστημα τουλάχιστον έξι ωρών. Σχόλια: Για την περίπτωση που χορηγείται αναισθησία χωρίς αναμνηστική δόση μυοχάλασης, πολύτιμη θα ήταν η εφαρμογή monitoring βάθους αναισθησίας, BIS (οι χειρουργοί χειρισμοί κοντά στην τραχεία (βήχας) συνεχίζονται σχεδόν μέχρι το τέλος της επέμβασης) Οι δυσάρεστες διεγχειρητικές εκπλήξεις μπορεί να είναι: (σπανίως) η θυρεοτοξική κρίση, (σπανίως) ο διεγχειρητικός πνευμοθώρακας, η αιμορραγία από τα αγγεία του θυρεοειδούς και (πολύ συχνά) η άσκοπη καθυστέρηση έλευσης των αποτελεσμάτων της ταχείας βιοψίας από το παθολογοανατομικό. Η προγραμματισμένη ή ατυχηματική αφαίρεση και των τεσσάρων παραθυρεοειδών αδένων μπορεί να προκαλέσει υπασβεστιαιμία, η οποία θα προκαλέσει σημαντική έκπτωση της μυϊκής ισχύος των εισπνευστικών μυών και υποξυγοναιμία, η οποία θα γίνει αντιληπτή κατά την παρακολούθηση του ασθενή στη ΜΜΑΦ. Με την εκτομή είτε του ενός λοβού είτε όλου του αδένα, υπάρχει σημαντικός (και δυστυχώς όχι σπάνιος) κίνδυνος κάκωσης η διατομής του ενός ή και των δύο παλίνδρομων λαρυγγικών νεύρων, με αποτέλεσμα την παράλυση (προσωρινή ή μόνιμη) της μίας ή και των δύο φωνητικών χορδών. Η βλάβη αυτή συνεπάγεται αναπνευστική δυσχέρεια και αφωνία. Όταν η βλάβη αφορά και τις δύο φωνητικές χορδές, υπάρχει άμεση ανάγκη για μηχανική υποστήριξη της αναπνοής και η διάρκεια της βλάβης θα θέσει την ένδειξη για την διενέργεια τραχειοστομίας. Η βλάβη αυτή φαίνεται άμεσα μετεγχειρητικά και για τον λόγο αυτό ο χειρουργός μετά την επέμβαση θα ζητήσει τον έλεγχο της λειτουργικότητας των φωνητικών χορδών. Αυτό μπορεί να γίνει με δύο τρόπους. Ο συνηθέστερος (the risky way) είναι η άμεσα (μετά την αποδιασωλήνωση) μετεγχειρητική εκτίμηση της αναπνοής και της φωνητικής ικανότητας του αρρώστου και ο ορθότερος τρόπος (the hard way) είναι η αποδιασωλήνωση του ασθενή, ενόσω ακόμα είναι σε αυξημένο βάθος αναισθησίας αλλά έχει αποκτήσει αυτόματη αναπνοή (deep extubation technique) και η λαρυγγοσκόπηση του. Αν οι φωνητικές χορδές είναι καθηλωμένες σε μέση θέση ο ασθενής επαναδιασωληνώνεται και αν είναι λειτουργικές παραμένει με αυτόματη αναπνοή (και ήπια υποστήριξη) μέχρι να επανέλθει σε πλήρη εγρήγορση. Η ιατρική τεχνολογία έχει φτάσει σε σημείο να διαθέτει στην αγορά ειδικούς ενδοτράχειους σωλήνες (που στην όψη και στο μέγεθος δεν διαφέρουν καθόλου με του κοινούς) οι οποίοι ελέγχουν διαρκώς τα παλίνδρομα λαρυγγικά νεύρα και με ηχητικό σήμα προειδοποιούν για τον κίνδυνο κάκωσης τους. Αυτοί οι σωλήνες αν και έχουν αποδειχθεί πολύ αποτελεσματικοί, δυστυχώς, δεν διατίθενται στα νοσοκομεία του εθνικού συστήματος υγείας με πρόσχημα το αυξημένο κόστος τους σε σχέση με τους διαθέσιμους πόρους για την υγεία.

7 ΘΕΜΑΤΑ ΑΝΑΙΣΘΗΣΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΕΝΤΑΤΙΚΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ 297 Η θυρεοειδεκτομή όπως και οι περισσότερες επεμβάσεις στον τράχηλο απαιτούν πολύωρη παραμονή στην ΜΜΑΦ για τον διαρκή έλεγχο της αναπνευστικής λειτουργίας. Μέσα στα στενά περιθώρια των δομών του τραχήλου, μια συνεχιζόμενη αιμορραγία (ακόμα και μικρή διαφυγή από αρτηριόλιο) μπορεί να προκαλέσει απόφραξη αεραγωγού με πιεστικά φαινόμενα και ολέθριες συνέπειες αν δεν αντιμετωπιστεί άμεσα. Η επιπλοκή είναι συχνή «συμβαίνει και στα καλύτερα σπίτια» και η αντιμετώπιση είναι άμεση και αποτελεσματική με την εκ νέου διάνοιξη και διερεύνηση του χειρουργικού τραύματος και την αιμόσταση. 4) Επινεφρίδια 4.α.) Γενικά: Υπάρχουν συνολικά δύο επινεφρίδια, ένα πάνω από κάθε νεφρό (εικόνα 1). Ο αδένας, ανατομικά, διακρίνεται σε δύο μέρη: την εσωτερική (μελώδη) μοίρα και την εξωτερική (φλοιώδη) μοίρα. Ο μυελός των επινεφριδίων (εσωτερική μοίρα) παράγει τις κατεχολαμίνες (κυρίως επινεφρίνη και νορεπινεφρίνη), οι οποίες παίζουν σημαντικότατο ρόλο στη λειτουργία του Αυτόνομου Νευρικού Συστήματος (ΑΝΣ). Ο φλοιός των επινεφριδίων (εξωτερική μοίρα) αποτελείται από τρεις κυτταρικές στοιβάδες που η κάθε μια παράγει διαφορετικές ορμόνες της ομάδας των κορτικοειδών καθώς και γενετικές ορμόνες όπως τα ανδρογόνα και τα οιστρογόνα. Τα κορτικοειδικές ορμόνες διακρίνονται σε αλατοκορτικοειδή (όπως η αλδοστερόνη) και σε γλυκοκορτικοειδή (όπως η κορτιζόνη και η κορτικοστερόνη). 4.β.)Νόσος Addison: η νόσος μπορεί να ονομάζεται και «επινεφριδιακή ανεπάρκεια» ενώ η οξεία της φάση που αφορά τον νοσηλευτή της ΜΕΘ ονομάζεται «Αδισωνική κρίση» ή «οξεία επινεφριδιακή ανεπάρκεια» ή «επινεφριδιακή κρίση» (addisoniancrisis, adrenal crisis). Πρόκειται για μια δυνητικά θανατηφόρο κατάσταση αν δεν αντιμετωπιστεί έγκαιρα σε ΜΕΘ. Αφορά κυρίως ασθενείς, οι οποίοι δεν «απαντούν» στην θεραπεία υποκατάστασης με κορτικοειδή, αυτούς που υποβάλλονται σε συνθήκες αυξημένου stress (μείζων τραύμα) χωρίς τροποποίηση της δόσης υποκατάστασης, αυτούς που διακόπτουν απότομα τη θεραπεία, ασθενείς που υποβάλλονται σε αμφοτερόπλευρη επινεφριδεκτομή ή σε εκτομή όγκου που παράγει κορτικοειδή και τέλος ασθενείς με SIRS ή MOFS ή βαρεία λοίμωξη που προκαλεί μικροθρομβώσεις στην μικροκυκλοφορία των επινεφριδίων. Στην αδισωνική κρίση, η λειτουργική ανεπάρκεια του φλοιού των επινεφριδίων προκαλεί σημαντική ελάττωση των επιπέδων της κορτιζόλης και της αλδοστερόνης με αποτέλεσμα: 1) οι νεφροί να αποβάλλουν υγρά και νάτριο κατακρατώντας το κάλιο (δηλαδή: αρρυθμίες, υπόταση, υπογκαιμία, ελάττωση της καρδιακής παροχής, shock και θάνατος) και 2) το ήπαρ να αποβάλλει ελάχιστη γλυκόζη (δηλαδή: σοβαρή υπογλυκαιμία, κώμα και θάνατος). Κατά τη διάρκεια της αντιμετώπισης στη ΜΕΘ πρέπει να υπάρχει αυξημένη επαγρύπνηση και ετοιμότητα άμεσης αντιμετώπισης ή ενημέρωσης για: 1) αιφνίδιες μεταβολές στις ζωτικές παραμέτρους (κυρίως υπόταση, ταχυκαρδία, αρρυθμίες) 2) σημεία αφυδάτωσης (στεγνοί βλεννογόνοι, έντονα αρνητικό ισοζύγιο υγρών ανάγκη σχολαστικής καταγραφής ισοζυγίου) 3) σημεία αιφνίδιας αναπνευστική κόπωσης (ταχύπνοια, ρηχές αναπνοές, εφίδρωση ετοιμότητα εξασφάλισης αεραγωγού και εγκατάστασης μηχανικής υποστήριξης της αναπνοής) 4) μεταβολές του επιπέδου συνείδησης (σύγχυση, βαθμιαία εγκατάσταση κώματος) 5) ηλεκτρολυτικές διαταραχές (κυρίως υπερκαλιαιμία, υπονατριαιμία, υπερασβεστιαιμία, που θα φανούν αξιόπιστα στον έλεγχο ρουτίνας των αερίων αίματος συχνή εκτίμηση και καταγραφή της γλυκόζης του αίματος τόσο με Dextrostix όσο και με Urinstix 6) συχνούς εμέτους (αυξημένη παραγωγή γαστρικών υγρών και ελαττωμένη ικανότητα προώθησης του γαστρικού περιεχομένου ανάγκη για σχολαστικό έλεγχο της βατότητας του Levine για αποφυγή εισρόφησης) 7) Ευλαβική τήρηση των κανόνων ασηψίας (οι συγκεκριμένοι ασθενείς έχουν επηρεασμένο αμυντικό μηχανισμό και είναι ευάλωτοι σε λοιμώξεις. Η έκβασή τους είναι πολύ κακή όταν προσβληθούν με νοσοκομειακά στελέχη ή από τη χλωρίδα της ΜΕΘ). Η κατάσταση αντιμετωπίζεται αποτελεσματικά με χορήγηση bolus και ακολούθως IV (σε συνεχή χορήγηση με αντλία) υδροκορτιζόνης. 4.γ.) Επινεφριδεκτομή (Adrenalectomy). Η επέμβαση είναι σχεδόν πάντα προγραμματισμένη και γίνεται για την αφαίρεση πληθώρας επινεφριδιακών όγκων, αλλά ο συχνότερος απ όλους είναι το φαιοχρωμοκύττωμα (pheochromocytoma). Κατά την τεχνική γίνεται προσπέλαση του οπισθοπεριτοναίου μέσω των κατώτερων πλευρών (διάνοιξη και διαστολή του μεσοπλεύριου διαστήματος ή αφαίρεση μίας ή δύο πλευρών), ακολούθως γίνεται χειρουργική παρασκευή και απολίνωση του αγγειακού δικτύου που αιματώνει τον αδένα και ακολουθεί η αφαίρεση του όγκου μαζί με τον αδένα. Χειρουργική θέση: Πλάγια κατακεκλιμένη θέση - θέση νεφρεκτομής (βλέπε σχετικό κεφάλαιο για ιδιαιτερότητες και προετοιμασία). Εκτιμώμενη διάρκεια χειρουργείου: Περίπου 4 ώρες (μαζί με την προετοιμασία του ασθενούς και εφόσον δεν υπάρχουν διεγχειρητικές επιπλοκές). Εκτιμώμενη απώλεια αίματος: περίπου 500 ml με προληπτι-

8 298 ΘΕΜΑΤΑ ΑΝΑΙΣΘΗΣΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΕΝΤΑΤΙΚΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ κή ανάγκη προεγχειρητικής διασταύρωσης 4 μονάδων RBC (εφόσον δεν υπάρχουν διεγχειρητικές επιπλοκές). Αναισθητική τεχνική: Γενική αναισθησία ή συνδυασμένη επισκληρίδιος και γενική αναισθησία. Monitoring: Το βασικό με την προσθήκη αρτηριακής γραμμής (πίεση και αέρια αίματος), δίαυλου (τουλάχιστον) κεντρικού φλεβικού καθετήρα πριν την εισαγωγή στην αναισθησία (πιθανή χορήγηση ινοτρόπων) και καθετήρα Foley και Levine. Μετεγχειρητική αναλγησία: Ναι με οδηγίες από τον αναισθησιολόγο (PCA, IV ή IM οπιοειδή ή επισκληριδίως τοπικά αναισθητικά ή και οπιοειδή). Ανάγκη προληπτικής ετοιμότητας κλίνης ΜΕΘ: Ναι. Ο ασθενής είναι καλύτερα κατά την άμεση μετεγχειρητική περίοδο και για χρονικό διάστημα τουλάχιστον 24ώρου να έχει στενή παρακολούθηση των ζωτικών παραμέτρων (στη ΜΕΘ ή στη ΜΜΑΦ) με δυνατότητα εξειδικευμένης άμεσης φαρμακευτικής I.V. παρέμβασης (πχ ινότροπα). Σχόλια: Η πλειοψηφία των ασθενών φαίνεται να είναι σε καλή γενική κατάσταση, εκτός από αυτούς στους οποίους ο όγκος έχει έντονες ενδοκρινικές ιδιότητες και τότε είναι αναγκαίο να προσδιοριστεί τι ακριβώς παράγει ο όγκος και τι αναμένεται να συμβεί όταν αυτός αφαιρεθεί. Τα φαιοχρωμοκυττώματα συνήθως εκκρίνουν κατεχολαμίνες (επινεφρίνη, νορεπινεφρίνη και ντοπαμίνη) για τον λόγο αυτό κατά την προεγχειρητική προετοιμασία οι ασθενείς αναμένεται να παρουσιάζουν σχετική ή έντονη ταχυκαρδία και διαλείπουσα υπέρταση. Το τι ακριβώς και σε τι ποσότητα παράγει ο όγκος φαίνεται στον προεγχειρητικό ορμονικό έλεγχο των ούρων. Οι ασθενείς που έχουν αυξημένη παραγωγή κατεχολαμινών για μεγάλο χρονικό διάστημα (μήνες) αναμένεται να είναι υποογκαιμικοί, με κλινική εικόνα καρδιομυοπάθειας και βλάβη στους μηχανισμούς αυτορρύθμισης των νεφρών και του νευρικού συστήματος (ανάγκη ετοιμότητας για ανακοπή κατά την διάρκεια της εισαγωγής στην αναισθησία ανάγκη προαναισθητικής αποκατάστασης της ένδειας ύδατος). Είναι επιτακτική ανάγκη ο ασθενής να έρθει στο χειρουργείο με ρυθμισμένη την αιμοδυναμική του εικόνα. Ένας ασθενής καλά ρυθμισμένος θα λαμβάνει από το στόμα κάποιον α-ανταγωνιστή (πιθανότατα φενοξυβενζαμίνη), με τιτλοποίηση τέτοια που θα του επιφέρει μια ήπια ορθοστατική υπόταση, (η οποία αντιμετωπίζεται εύκολα με υγρά). Εφόσον ρυθμιστεί η υπέρταση στην προαναισθητική αγωγή προστίθενται β-αποκλειστές (συνήθως προπρανολόλη Inderal). Δεν αποκλείεται η ρύθμιση της καρδιακής συχνότητας να γίνει και με την προσέλευση του ασθενή στο χειρουργείο χρησιμοποιώντας τον β-αποκλειστή εσμολόλη (breviblock), φάρμακο το οποίο χορηγείται μόνο με αντλία IV έγχυσης. Η σωστή αιμοδυναμική ρύθμιση του ασθενούς ελαττώνει κατά το δυνατόν το stress των χειρουργικών χειρισμών και κάνει τον ασθενή περισσότερο σταθερό στην άμεση μετεγχειρητική περίοδο. Στην ουσία με την χρήση των α-ανταγωνιστών και των β-αποκλειστών στην προαναισθητική περίοδο, προετοιμάζεται ο ασθενής ώστε να «μην του λείψει» ο όγκος όταν αυτός θα έχει αφαιρεθεί. Ένας τρόπος για ελαχιστοποιηθούν οι διεγχειρητικές αιμοδυναμικές διαταραχές είναι ο σχεδόν ολικός συμπαθητικός αποκλεισμός (δηλαδή η επισκληρίδιος αναισθησία), ένας άλλος τρόπος είναι η (IV με αντλία) χορήγηση νιτροπρωσικού (Nitriate nitroprussidesodium). ΠΡΟ- ΣΟΧΗ: ανεξάρτητα από το ποιος τρόπος θα επιλεγεί και ανεξάρτητα από το πόσο καλά ρυθμισμένος είναι ο ασθενής στην προεγχειρητική περίοδο, δεν αποκλείεται κατά την διάρκεια του χειρουργείου να υπάρξουν ακραία και αιφνίδια σκαμπανεβάσματα της αρτηριακής πίεσης. Μια επιτυχής επισκληρίδιος αναισθησία αναλγησία μπορεί να συμβάλει στην γρήγορη διακίνηση του ασθενούς και στην αποδιασωλήνωση του αμέσως μετά το πέρας της επέμβασης. Όμως μια ταχεία διακίνηση δεν είναι η καλύτερη λύση σε έναν ασθενή που είχε μεγάλη διακίνηση υγρών διεγχειρητικά με αιμοδυναμικές μεταβολές και χρήση αγγειοδραστικών φαρμάκων. Η αποδιασωλήνωση σε περιβάλλον ΜΕΘ αποτελεί την ασφαλέστερη λύση. Εκτός από τις αιμοδυναμικές ιδιαιτερότητες της επέμβασης δεν πρέπει να έρχονται σε δεύτερη μοίρα οι άλλες ανεπιθύμητες επιδράσεις των ορμονικών διαταραχών και της μείζονος χειρουργικής επέμβασης. Τέτοια ανεπιθύμητη επίδραση (αλλά πολύ συχνή) είναι η σοβαρή υποθερμία, η αντιμετώπιση της οποίας ακολουθεί γενικούς κανόνες που περιγράφονται σε ειδικό κεφάλαιο του τεύχους. 5) Πάγκρεας 5.α.) Γενικά: Το πάγκρεας είναι αδένας που βρίσκεται πίσω από το στομάχι και επεκτείνεται μέχρι τον σπλήνα και την δωδεκαδακτυλική καμπή (εικόνα 1). Η εξωκρινής μοίρα παράγει τα παγκρεατικά υγρά που χύνονται στον δωδεκαδάκτυλο και συμβάλουν στην πέψη, ενώ η ενδοκρινής μοίρα αποτελείται από τα νησίδια (κυτταρικές ομάδες) του Langerhans τα οποία περιέχουν κύτταρα α (που παράγουν το γλουκαγόνο), κύτταρα β (που παράγουν την ινσουλίνη) και κύτταρα δ (που παράγουν την σωματοστατίνη). 5.β.)Η διαβητική κετοξέωση (DKA, diabetic ketoacidosis) είναι μία δυνητικά απειλητική για τη ζωή επιπλοκή σε

9 ΘΕΜΑΤΑ ΑΝΑΙΣΘΗΣΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΕΝΤΑΤΙΚΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ 299 ασθενείς με σακχαρώδη διαβήτη. Αυτό συμβαίνει κυρίως σε άτομα με τύπου 1 διαβήτη, αλλά μπορεί να συμβεί σε άτομα με διαβήτη τύπου 2, υπό ορισμένες συνθήκες. Κατά την DKA αυξάνεται η παραγωγή και η απελευθέρωση γλυκόζης ή ελαττώνεται η πρόσληψη της γλυκόζης από τα κύτταρα. Η DKA εμφανίζεται συνήθως σε άτομα νεαρής ηλικίας, αλλά μπορεί να συμβεί σε οποιαδήποτε ηλικία. Οι παράγοντες που την πυροδοτούν είναι: 1) η ανεπαρκής ποσότητα ινσουλίνης στο αίμα (μη έγκαιρη διάγνωση του διαβήτη ή συνήθως αμέλεια λήψης δύο συνεχόμενων δόσεων) και 2) το οξύ stress(η καρδιακή προσβολή, το εγκεφαλικό, επεισόδιο, το τραύμα, η χειρουργική επέμβαση ή η αγχώδης προσβολή). Για μικρό χρονικό διάστημα λίγων ωρών (πριν πέσει σε κώμα) ο ασθενής θα εμφανίσει πολυδιψία και πολυουρία, ανορεξία, ταχύπνοια (ή υπεραερισμός με αναπνοή Kussmaul), ναυτία και έμετο, έντονη όξινη οσμή στην αναπνοή (σάπιο φρούτο ή σαν ακετόνη), εξάψεις, αφυδάτωση, κράμπες και κόπωση. Τα «γρήγορα» εργαστηριακά θα δείξουν: 1) αυξημένα επίπεδα σακχάρου στο αίμα (>240 mg/dl με τιμές που μπορεί να φτάνουν και > 400 mg/dl τα Dextrostix μετράνε μέχρι και τα 400 και σε τιμές μεγαλύτερες έχουν την ένδειξη Hi ή High) 2) κετόνες στα ούρα (Uristix) και 3) στα αέρια αίματος θα φανεί μεταβολική οξέωση, αυξημένη ωσμωτικότητα, και ήπια υπερκαλιαιμία που γρήγορα εξελίσσεται σε υποκαλιαιμία. Αν δεν αντιμετωπιστεί έγκαιρα σε ΜΕΘ, ο θάνατος επέρχεται από καρδιακή ανακοπή, οξύ έμφραγμα του μυοκαρδίου, ενώ η θνητότητα στη ΜΕΘ οφείλεται σε καθυστερημένη έναρξη της διάγνωσης και της αντιμετώπισης, σε έντονο οίδημα εγκεφάλου, σε νεφρική ανεπάρκεια, ή σε ανεπάρκεια πολλών οργάνων. Η θεραπευτική προσέγγιση έχει στόχο: 1) την ελάττωση της γλυκόζης του αίματος (χορήγηση ενδοφλεβίως ινσουλίνης είτε με την μορφή μικρών επαναλαμβανόμενων δόσεων είτε με την μορφή συνεχούς ενδοφλέβιας έγχυσης εξαρτάται από τον επίπεδο βαρύτητας και από τα πρωτόκολλα που ακολουθεί η κάθε μονάδα) 2) την ελάττωση της ωσμωτικότητας του ορού (χορήγηση υγρών κυρίως ισότονων κρυσταλλοειδών ή ακόμα και υπότονων με μεγάλη προσοχή στο monitoring της ωσμωτικότητας). Σε πολλές ΜΕΘ στην οξεία φάση χορηγείται ακόμα και WFI με πολύ μεγάλη προσοχή 3) την βελτίωση του κυκλοφορούντος όγκου και της άρδευσης των ιστών, (χορήγηση υγρών για τον βαθμό της αφυδάτωσης ενδεικτικά αναφέρεται ότι ένας νορμοβαρής ενήλικας σε κωματώδη κατάσταση από DKA «είναι πίσω» σε υγρά περίπου λίτρα τα οποία πρέπει να αποκατασταθούν γρήγορα εντός του πρώτου 24ώρου) δεν αποκλείεται και η χορήγηση ινοτρόπων σε δόσεις ανάλογες με τον βαθμό αιμοδυναμικής αστάθειας 4) την εξαφάνιση των κετονικών σωμάτων από τον ορό και τα ούρα (υγρά και αύξηση της διούρησης δηλαδή καλή διακίνηση υγρών) 5) την αποκατάσταση των ηλεκτρολυτικών διαταραχών (υγρά με εμπλουτισμό ηλεκτρολυτών και monitoring των ηλεκτρολυτών μέσω των αερίων αίματος) 6) την διόρθωση παραγόντων που ευθύνονταν για την οξέωση και των εκλητικών παραγόντων. ΠΡΟΣΟΧΗ: στην αρχική αντιμετώπιση της DKA προέχει η εξασφάλιση κεντρικής φλεβικής γραμμής (ή τουλάχιστον δύο περιφερικών φλεβών ευρείας κάνουλας). Χρειάζεται μεγάλη ετοιμότητα επείγουσας διασωλήνωσης και αντιμετώπισης ανακοπής. Η κατάσταση απαιτεί αυξημένο monitoring του επιπέδου συνείδησης της αιμοδυναμικής εικόνας, της διούρησης του ECG (αιφνίδιες αρρυθμίες) και των εργαστηριακών που διεξάγονται σε επίπεδο ΜΕΘ με τα stix και τα αέρια αίματος (οξέωση, ηλεκτρολύτες, γλυκόζη, ωσμωτικότητα). 5.γ.) Υπεργλυκαιμικό υπερωσμωτικό μη κετοτικό κώμα (HHNS, hyperosmolar hyperglycemic nonketotic syndrome) Συνήθως αφορά σε ηλικιωμένους ασθενείς (άνω των 65 ετών) που πάσχουν από ΣΔ τύπου 2, ενώ μπορεί να συνυπάρχει δυσπραγία από τους νεφρούς και τη καρδιά. Παρόλα αυτά μπορεί να εμφανιστεί σε κάθε ηλικία, σε άτομα με γνωστό ή άγνωστο ΣΔ, ακόμα και σε νεαρά άτομα με ΣΔ τύπου 1. Το HHNS αποδίδεται κυρίως σε αντίσταση στη δράση της ινσουλίνης, σε ελαττωματική έκκριση ινσουλίνης ή/και σε σχετική έλλειψή της. Επιπρόσθετα υπάρχει σημαντικά αυξημένη ηπατική γλυκονεογένεση και γλυκογονόλυση και μειωμένη νεφρική κάθαρση της γλυκόζης. Οι παράγοντες που πυροδοτούν την κατάσταση είναι οι ίδιοι με αυτούς της διαβητικής κετοξέωσης. Αν δεν αντιμετωπιστεί έγκαιρα οδηγεί σε θάνατο από καρδιακή ανακοπή, οξύ έμφραγμα του μυοκαρδίου, νεφρική ανεπάρκεια, ή ανεπάρκεια πολλών οργάνων. Οι ασθενείς παρουσιάζουν σημαντική υπεργλυκαιμία, αφυδάτωση, υπερωσμωτικότητα, συνεχώς επιδεινούμενη διαταραχή του επιπέδου συνείδησης κολλώδη, δύσκαμπτη ομιλία και αποπροσανατολισμό που μπορεί να φτάσει έως τους σπασμούς και το κώμα. Ο πυρετός ή υποθερμία δεν είναι σπάνια.αλλά σε αντίθεση με τη ΔΚΟ δεν υπάρχει κέτωση στα ούρα, αναπνοή Kussmaul ή απόπνοια ακετόνης στην αναπνοή και η έναρξη είναι βραδεία και προοδευτική. Ο τυπικός ασθενής είναι ο υπερήλικας τρόφιμος οίκου ευγηρίας (συνήθως ανοϊκός που δεν λαμβάνει σωστά την φαρμακευτική του αγωγή δεν τρέφεται σωστά και δεν πίνει νερό) με συνυπάρχουσα καρδιακή ή νεφρική δυσλειτουργία και αρχόμενη λοίμωξη αναπνευστικού (η κατάσταση που περιγράφεται δεν είναι καθόλου σπάνια

10 300 ΘΕΜΑΤΑ ΑΝΑΙΣΘΗΣΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΕΝΤΑΤΙΚΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ Πίνακας 1. Η διαβητική κετοξέωση και το Υπεργλυκαιμικό υπερωσμωτικό μη κετοτικό κώμα είναι επείγουσες δυνητικά θανατηφόρες καταστάσεις με πολλές ομοιότητες και αρκετές διαφορές. Στην πράξη όμως, η αρχική αντιμετώπιση στη ΜΕΘ και για τις δύο καταστάσεις είναι παρόμοια. Τύπου 1 Τύπου 2 Διαβήτης Σπάνια τύπου 2 Σπάνια τύπου 1 Ηλικία Έφηβοι ή νεαροί ασθενείς Σπάνια μεγάλες ηλικίες Υπερήλικες Σπάνια νεαρές ηλικίες Έναρξη Ταχεία (<24 ωρο) Βραδεία (>48 ωρο) Ευρήματα Αντιμετώπιση Υπεραερισμός Kussmaul Απόπνοια ακετόνης Υπεργλυκαιμία Τιμές >400mg/dL Θετική κετόνη στα ούρα Ήπια υπερωσμωτικότητα Μέχρι mosm/l Υπονατριαιμία Υποκαλιαιμία Μεταβολική οξέωση Υγρά Ινσουλίνη Monitoring Ήπια ταχύπνοια Χωρίς απόπνοια ακετόνης Σημαντική υπεργλυκαιμία Τιμές >800 ή 1000 mg/dl Αρνητική κετόνη στα ούρα Σηματική υπερωσμωτικότητα Τιμές > 320mOsm/L Υπερνατριαιμία Νορμοκαλιαιμία Φυσιολογικό ph Υγρά Ινσουλίνη Monitoring η συντριπτική πλειοψηφία των ασθενών με HHNS που νοσηλεύονται στη ΜΕΘ προέρχονται από οίκους ή ιδρύματα φιλοξενίας ή ευγηρίας). Τα ευρήματα και η αντιμετώπιση παρομοιάζουν με αυτά στη διαβητική κετοξέωση (Πίνακας 1). 5.δ.) Παγκρεατεκτομή ΕπέμβασηWhipple (Whipple pancreatic resection). Η επέμβαση γίνεται σε περιπτώσεις όγκου παγκρέατος. Ο χειρουργός μέσω μιας μέσης υπερυπομφάλιας τομής προσπελαύνει στο οπίσθιο περιτόναιο και αφαιρεί σε ένα block το δωδεκαδάκτυλο την χοληδόχο κύστη και ολόκληρο το πάγκρεας (η την κεφαλή του ανάλογα με το είδος και το μέγεθος του όγκου). Ακολούθως αναστομώνει το στομάχι με την τεχνική Roux en Y στη νήστιδα και σε κάποιο παρακείμενο σημείο εμφυτεύει τον χοληδόχο πόρο (Εικόνα 3). Χειρουργική θέση: Ύπτια θέση χωρίς ιδιαιτερότητες, με δυνατότητα να ανοίξει (ανάλογα με τις ανάγκες) το ένα ή και τα δύο χέρια. Εκτιμώμενη διάρκεια χειρουργείου: τουλάχιστον 5-6 ώρες (μαζί με την προετοιμασία του ασθενούς και εφόσον δεν υπάρχουν διεγχειρητικές επιπλοκές). Εκτιμώμενη απώλεια αίματος: στην καλύτερη περίπτωση 1500ml με προληπτική ανάγκη προεγχειρητικής διασταύρωσης 6 μονάδων RBC. Αναισθητική τεχνική: Γενική αναισθησία ή συνδυασμένη επισκληρίδιος και γενική αναισθησία. Monitoring: Το βασικό, με την προσθήκη αρτηριακής γραμμής (πίεση και αέρια αίματος), δίαυλου κεντρικού φλεβικού καθετήρα και καθετήρα Foley και Levine. Μετεγχειρητική αναλγησία: Ναι, με οδηγίες από τον αναισθησιολόγο (PCA, IV ή IM οπιοειδή ή επισκληριδίως τοπικά αναισθητικά ή και οπιοειδή). Ανάγκη προληπτικής ετοιμότητας κλίνης ΜΕΘ: Ναι. Ο ασθενής αποδιασωληνώνεται στη ΜΕΘ μετά την αποκατάσταση της ομοιοστασίας του οργανισμού η οποία δέχεται μεγά-

11 ΘΕΜΑΤΑ ΑΝΑΙΣΘΗΣΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΕΝΤΑΤΙΚΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ 301 Εικόνα 3. Σχηματική αδρή περιγραφή της τεχνικής Whipple. Πρόκειται για μια από τις βαρύτερες επεμβάσεις γενικής χειρουργικής (λεπτομέρειες στο κείμενο). λο πλήγμα λόγω της μεγάλης διακίνησης υγρών και της μακράς διάρκειας του χειρουργικού stress. Σχόλια: Η επέμβαση αναμένεται πολύωρη αλλά μπορεί να τελειώσει άμεσα (open-closesurgery) αν με την άμεση επισκόπηση του περιτοναίου διαπιστωθούν καρκινικές μεταστάσεις στο ήπαρ ή σε άλλα παρακείμενα όργανα. Όπως προαναφέρθηκε, η επέμβαση διενεργείται σε περιπτώσεις καρκίνου παγκρέατος. Σπανίως και ανάλογα με την περίπτωση και την γενική κατάσταση του ασθενή μπορεί να διενεργηθεί και στα πλαίσια αντιμετώπισης της χρόνιας παγκρεατίτιδας. Και στις δύο περιπτώσεις οι ασθενείς θα έχουν έκδηλα τα σημάδια της υποθρεψίας (συν τοις άλλοις: εύθρυπτες περιφερικές φλέβες, ανευρυσματοειδείς διατάσεις στις κερκιδικές και ωλένιες αρτηρίες με αδυναμία προώθησης της αρτηριακής γραμμής παρά την επιτυχή ανίχνευση της. Οι ασθενείς έχουν υποστεί σχολαστική προετοιμασία εντέρου και αναμένονται αφυδατωμένοι (χωρίς να υπολογιστεί η αφυδάτωση από την προεγχειρητική νηστεία και ενδεχομένως τις αλλεπάλληλες αναβολές του χειρουργείου λόγω ελλείψεως κλίνης ΜΕΘ ακούγεται παράξενο αλλά συμβαίνει και στα καλύτερα σπίτια). Πρόκειται για μια από τις δυσκολότερες επεμβάσεις γενικής χειρουργικής σε περιοχή όπου υπάρχει πληθώρα σημαντικών ανατομικών δομών. Ο κίνδυνος αιμορραγίας των αγγείων του ήπατος είναι υπαρκτός και όταν η αιμορραγία συμβαίνει στην περιοχή της πύλης η αντιμετώπιση της είναι εξαιρετικά δυσχερής. ΠΡΟΣΟΧΗ: ετοιμότητα για άμεση χορήγηση bolus κρυσταλλοειδών σε ρυθμό αναζωογόνησης. Πιθανή ανάγκη χορήγησης με τον χαρακτήρα επείγοντος αιμοστατικών παραγόντων (πχ beriplex) ή αιμοπεταλίων. ΠΡΟΣΟΧΗ στην διεγχειρητική απώλεια θερμότητας. Ανάγκη λήψης μέτρων για την αποφυγή και την αντιμετώπιση της. Οι επιπλοκές από την διεγχειρητική υποθερμία είναι πολλές και δυσάρεστες. Αν παρατηρηθεί αιφνίδια υπόταση χρειάζεται προσοχή στους χειρουργικούς χειρισμούς της συγκεκριμένης στιγμής. Η εσκεμμένη ή η ατυχηματική πίεση στην κάτω κοίλη φλέβα ελαττώνει το προφορτίο προκαλώντας σοβαρές αιμοδυναμικές διαταραχές μέσα σε χρονικό διάστημα λίγων παλμών. Οι ανάγκες του ασθενή σε μετεγχειρητική αναλγησία είναι ΤΕΡΑΣΤΙΕΣ. Ο ασθενής μπορεί να ωφεληθεί τα μέγιστα από την συνεχή επισκληρίδιο αναλγησία ή το PCA ή τον συνδυασμό τους. 5.ε.) Μεταμόσχευση παγκρέατος (pancreas transplant): Το μόσχευμα αποτελείται από το πάγκρεας του δότη με το σύστοιχο δωδεκαδάκτυλο. Ο χειρουργός με μια κάθετη υπερ-υπομφάλια τομή τοποθετεί το μόσχευμα στην δεξιά λαγόνια περιοχή, αιματώνοντας το από τα δεξιά λαγόνια αγγεία, ακολούθως αναστομώνει το δωδεκαδάκτυλο του μοσχεύματος με την ουροδόχο κύστη ή με το λεπτό έντερο του λήπτη. Η επέμβαση σχεδόν πάντα πραγματοποιείται σε συνδυασμό με μεταμόσχευση νεφρού, ο οποίος μεταμοσχεύεται στην αριστερή λαγόνια περιοχή και αιματώνεται από τα αντίστοιχα αγγεία (Εικόνα 4). Το ανεπαρκούν πάγκρεας του λήπτη «εγκαταλείπεται» στη φυσική του θέση χωρίς να υποστεί κανέναν χειρουργικό χειρισμό.

12 302 ΘΕΜΑΤΑ ΑΝΑΙΣΘΗΣΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΕΝΤΑΤΙΚΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ Εικόνα 4. Σχηματική αδρή περιγραφή της χειρουργικής τεχνικής. Ανάλυση και σχόλια στο κείμενο. Χειρουργική θέση: Ύπτια θέση χωρίς ιδιαιτερότητες, με δυνατότητα να ανοίξει (ανάλογα με τις ανάγκες) το ένα ή και τα δύο χέρια. Εκτιμώμενη διάρκεια χειρουργείου: τουλάχιστον 5 ώρες (μαζί με την προετοιμασία του ασθενούς και εφόσον δεν υπάρχουν διεγχειρητικές επιπλοκές), ενώ όταν συνδυάζεται και με μεταμόσχευση νεφρού (το σύνηθες) η διάρκεια υπερβαίνει τις 7 ώρες. Εκτιμώμενη απώλεια αίματος: περίπου ml με προληπτική ανάγκη προεγχειρητικής διασταύρωσης 4 μονάδων RBC. Αναισθητική τεχνική: Γενική αναισθησία ή συνδυασμένη επισκληρίδιος και γενική αναισθησία. Monitoring: Το βασικό, με την προσθήκη αρτηριακής γραμμής (πίεση και αέρια αίματος), δίαυλου κεντρικού φλεβικού καθετήρα και καθετήρα Foley και Levine. Συνήθως η γενική κατάσταση του αρρώστου απαιτεί ακόμα πιο εξειδικευμένο monitoring (καθετήρας Swan Ganz, ή πιο αναίμακτη μέθοδο εκτίμησης της καρδιακής παροχής). Μετεγχειρητική αναλγησία: Ναι, με οδηγίες από τον αναισθησιολόγο (PCA, IV ή IM οπιοειδή ή επισκληριδίως τοπικά αναισθητικά ή και οπιοειδή). Ανάγκη προληπτικής ετοιμότητας κλίνης ΜΕΘ: Ναι. Ο ασθενής αποδιασωληνώνεται στη ΜΕΘ μετά την αποκατάσταση της ομοιοστασίας του οργανισμού η οποία δέχεται μεγάλο πλήγμα λόγω της μεγάλης διακίνησης υγρών και της μακράς διάρκειας του χειρουργικού stress. Σχόλια: Η επέμβαση διενεργείται σε τελικό στάδιο σακχαρώδη διαβήτη σε ασθενείς βαρύτατης γενικής κατάστασης με έκδηλα τα περισσότερα σημεία της διαβητικής μικροαγγειοπάθειας. Όπως συμβαίνει σε όλες τις μεταμοσχεύσεις, πρωταρχικής σημασίας είναι η καλή άρδευση των ιστών και ιδίως του μοσχεύματος. Εκ των ων ουκ άνευ θεωρείται η υποστήριξη της κυκλοφορίας με χορήγηση κρυσταλλοειδών. Απαιτείται αιμοδυναμική σταθερότητα ακόμα κι αν αυτή επιτυγχάνεται με την χορήγηση ινοτρόπων και καλή ενυδάτωση με συνοδό επαρκή διακίνηση του όγκου (καλή διούρηση). Η επέμβαση αναμένεται να παρουσιάζει από την αρχή μέχρι το τέλος όλο το φάσμα των αιμοδυναμικών επιπλοκών με ανάγκη άμεσης ετοιμότητας για την Είναι υπαρκτό το ενδεχόμενο διεγχειρητικής ή περιεγχειρητικής μηχανικής υποστήριξης της νεφρικής λειτουργίας, εφόσον ο ασθενής έχει εγκατεστημένη διαβητικής αιτιολογίας νεφρική ανεπάρκεια και είναι πλήρως ανουρικός. Η άμεση και πλέον επικίνδυνη μετεγχειρητική επιπλοκή της επέμβασης είναι η απόρριψη του μοσχεύματος και αντιμετωπίζεται με γενικά μέτρα στην ΜΕΘ και ενδεχομένως επαναδιάνοιξη του χειρουργικού τραύματος (δεν αφορά το συγκεκριμένο κεφάλαιο). 6) Θύμος αδένας 6.α) Γενικά: Ο θύμος αδένας βρίσκεται κάτω από το στέρνο (εικόνα 1) και περιέχει λεμφικό ιστό που παράγει την θυμοσύνη και την θυμοποιητίνη. Η χρησιμότητα του αδένα δεν οφείλεται στην ενδοκρινική του λειτουργία αλλά στην συμβολή του στην άμυνα του οργανισμού και στην ανοσοποιητική λειτουργία μιας και εκεί παράγεται σημαντικό ποσοστό των Τ λεμφοκυττάρων. 6.β.) Εκτομή όγκων μεσοθωρακίου (mediastinal mass excision): Μέσα από μια μέση στερνοτομή θωρακοτομή, ο χειρουργός αποκτά πρόσβαση στο πρόσθιο μεσοθωράκιο και αφαιρεί τον όγκο. Ο συνηθέστερος όγκος της περιοχής είναι το θύμωμα. Η παρασκευή του όγκου είναι χρονοβόρα και εργώδης γιατί στην περιοχή εκτός από την καρδιά την τραχεία και τους κύριους βρόγχους, υπάρχει πληθώρα σημαντικών αγγείων και νεύρων. Χειρουργική θέση: Ύπτια με το κεφάλι σε ορθή μέση θέση. Η θέση των χεριών εξαρτάται από της συνήθειες του κάθε κέντρου: μπορεί να είναι ανοικτά ή να εξαρτώνται (κρέμονται στερεωμένα) από ανελκτήρα τύπου Π ή Γ. Στην δεύτερη περίπτωση δεν υπάρχει διεγχειρητική πρόσβαση (ή υπάρχει δυσχερής πρόσβαση) στις περιφερικές φλέβες και στην αρτηριακή γραμμή. Εκτιμώμενη διάρκεια χειρουργείου: περίπου 3 ώρες (μαζί με την προετοιμασία του ασθενούς και εφόσον δεν υπάρχουν διεγχειρητικές επιπλοκές). Εκτιμώμενη απώλεια αίματος: περίπου 500ml

13 ΘΕΜΑΤΑ ΑΝΑΙΣΘΗΣΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΕΝΤΑΤΙΚΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ 303 με προληπτική ανάγκη προεγχειρητικής διασταύρωσης 2 μονάδων RBC (εφόσον δεν υπάρχουν διεγχειρητικές επιπλοκές πρόκειται για ανατομική περιοχή με πολλά και μεγάλα αγγεία). Αναισθητική τεχνική: Γενική αναισθησία. Monitoring: Το βασικό, με την προσθήκη αρτηριακής γραμμής (πίεση και αέρια αίματος), δίαυλου κεντρικού φλεβικού καθετήρα και καθετήρα Foley και Levine. Μετεγχειρητική αναλγησία: Ναι, με οδηγίες από τον αναισθησιολόγο (PCA, IV ή IM οπιοειδή. Αναμενόμενο μεγάλο όφελος από την προεγχειρητική διενέργεια μεσοπλεύριων blocks. Ανάγκη προληπτικής ετοιμότητας κλίνης ΜΕΘ: Ναι. Ο ασθενής αποδιασωληνώνεται σε καρδιοχειρουργική / θωρακοχειρουργική ΜΕΘ. Σχόλια: Όπως αναφέρθηκε, ο συνηθέστερος όγκος της περιοχής είναι το θύμωμα. Πολλοί από αυτούς τους ασθενείς θα έχουν μυασθένεια Gravis και θα υποβάλλονται στην επέμβαση με την ελπίδα της κλινικής τους βελτίωσης. Η χρήση ενός μη αποπολωτικού μυοχαλαρωτικού ταχείας αποδρομής με τιτλοποίηση της δόσης με την βοήθεια νευροδιεγέρτη, θα βοηθούσε πολύ στην αποδιασωλήνωση των ασθενών. Η παραμικρή ατυχηματική κίνηση με τον στερνοτόμο μπορεί να οδηγήσει σε αληθινή καταστροφή (ιδιαίτερα αν η επέμβαση είναι «διδακτικού» χαρακτήρα). Η ανώνυμη φλέβα, η ανώνυμη αρτηρία και ο δεξιός κόλπος βρίσκονται στην άμεση «ζώνη πυρός» Τα θυμώματα (και οι άλλοι όγκοι) που είναι μεγάλα σε όγκο μπορεί, μετά την αναισθησία και την εγκατάσταση της μυοχάλασης, να συμπιέζουν μεγάλα αγγεία κάνοντας τον ασθενή εξαιρετικά ασταθή αιμοδυναμικά. Η χειρουργική παρασκευή ενός μεγάλου όγκου στην συγκεκριμένη περιοχή μπορεί να προκαλέσει ισχυρή φλεγμονώδη αντίδραση και κολπική μαρμαρυγή για την λύση των οποίων θα χρειαστούν εβδομάδες. Για την επέμβαση δεν απαιτείται ενδοτράχειος σωλήνας διπλού αυλού ή αποκλειστής βρόγχου εφόσον ο θωρακοχειρουργός δεν θα «ασχοληθεί» με τον πνεύμονα. ΠΡΟΣΟΧΗ: στην περίπτωση τρώσης του υπεζοκώτα θα χρειαστεί η τοποθέτηση θωρακικής παροχέτευσης με το πέρας της επέμβασης. ΠΡΟΣΟΧΗ: η αρτηριακή γραμμή και ο αισθητήρας του παλμικού οξυγονόμετρου είναι καλύτερα να τοποθετούνται στο αριστερό χέρι, λόγω του κινδύνου λανθασμένης μέτρησης ή απώλειας του monitoring από την πιθανή πίεση της ανώνυμης αρτηρίας στην περιοχή του χειρουργικού πεδίου. 7) Επίφυση Γενικά: Η επίφυση είναι ένας μικροσκοπικός σε μέγεθος αδένας που βρίσκεται στο πίσω μέρος της 3ης κοιλίας του εγκεφάλου (εικόνα 1). Παράγει την ορμόνη μελατονίνη η οποία ρυθμίζει τον κύκλο του ύπνου και της αφύπνισης καθώς και τον γυναικείο παραγωγικό κύκλο. ΜΕΡΟΣ (Β) Ο ασθενής με νοσογόνο παχυσαρκία (μεταβολικό σύνδρομο) Γενικά: Η νοσογόνος παχυσαρκία (ΝΠ) είναι μια διαταραχή του μεταβολισμού που οφείλεται σε διαταραχή της ισορροπίας ανάμεσα στην πρόσληψη και την κατανάλωση ενέργειας από τον οργανισμό. Η παχυσαρκία ορίζεται με βάση τον Δείκτη Μάζας Σώματος (Body Mass Index): BMI= Βάρος (kg) / Ύψος2 (m2). Ανάλογα με το ΒΜΙ οι ασθενείς διακρίνονται σε: νορμοβαρείς: ΒΜΙ=20-25 υπέρβαρους: ΒΜΙ>25 παχύσαρκους: ΒΜΙ>30 νοσηρά παχύσαρκος: ΒΜΙ>35 με συνοδές παθήσεις ή ΒΜΙ>40 χωρίς συνοδές παθήσεις. Ανάλογα με την κατανομή του λίπους διακρίνονται δύο τύποι παχυσαρκίας: ο ανδροειδής, όπου το λίπος συσσω- Εικόνα 5. Συσχέτιση θνησιμότητας και BMI. Τα αυξημένα ποσοστά στον αντρικό πληθυσμό οφείλονται σε θανάτους από οξέα στεφανιαία σύνδρομα με έλλειψη παράπλευρης κυκλοφορίας λόγω του «σύγχρονου» τρόπου ζωής (διαβήτης και έλλειψη φυσικής άσκησης). Η ελαττωμένη θνησιμότητα στον γυναικείο πληθυσμό (σε σχέση με τον αντρικό) είναι μάλλον γονιδιακής αιτιολογίας.η θνησιμότητα είναι περίπου 50% πιο αυξημένη σε ηλικίες άνω των 50 ετών. Τα στοιχεία αφορούν τις χώρες της Ευρωπαϊκής ένωσης των 12 και η έρευνα διεξήχθη για λογαριασμό της Ευρωπαϊκής Ένωσης Ιδιωτικών Ασφαλιστικών Εταιρειών Υγείας και Συνταξιοδότησης (http://www. insuranceeurope.eu).

14 304 ΘΕΜΑΤΑ ΑΝΑΙΣΘΗΣΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΕΝΤΑΤΙΚΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ρεύεται κυρίως στον κορμό και ο γυναικοειδής, που είναι πιο καλοήθης μορφή, όπου η περίσσεια του λίπους κατανέμεται κυρίως περιφερικά στα άκρα. Ο ανδροειδής τύπος σχετίζεται με μεγάλη συχνότητα εμφάνισης στεφανιαίας νόσου και άλλων επιπλοκών από το καρδιοαγγειακό. Όπως φαίνεται στην εικόνα 5 υπάρχει σημαντική αύξηση της θνητότητας με την αύξηση του ΒΜΙ πάνω από 30. Επίσης, η παχυσαρκία συνοδεύεται από σημαντική αύξηση της νοσηρότητας, καθώς η σπλαγχνική κατανομή του λίπους συνδέεται με σημαντικές διαταραχές από τα διάφορα συστήματα του οργανισμού, όπως: 1) Αναπνευστικό (σύνδρομο υπνικής άπνοιας, σύνδρομο υποαερισμού παχυσάρκων) 2) Καρδιαγγειακό (υπέρταση, στεφανιαία νόσος, αριστερή και δεξιά καρδιακή ανεπάρκεια, καρδιομυοπάθεια) 3) Μεταβολισμός και Ενδοκρινείς (σακχαρώδης διαβήτης, δυσλιπιδαιμία, υπερουριχαιμία) 4) Γαστρεντερικό (διαφραγματοκήλη, γαστροοισοφαγική παλινδρόμηση, αυξημένη ενδοκοιλιακή πίεση, χολολιθίαση) 5) Μυοσκελετικό (οστεοαρθρίτις, ρευματική νόσος) 6) Ουροποιογεννητικό (υπογονιμότητα, σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών, Ca ωοθηκών, ενδομητρίου, μαστού) 7) Αίμα (πολυκυτταραιμία, φλεβοθρόμβωση) Λόγω των σημαντικών παθοφυσιολογικών μεταβολών και επιδράσεων στα διάφορα συστήματα που προκαλεί, η παχυσαρκία σχετίζεται με αυξημένη περιεγχειρητική νοσηρότητα και θνητότητα και αποτελεί μια διαρκή πρόκληση για όσους καλούνται να αντιμετωπίσουν τον παχύσαρκο ασθενή σε ένα εκλεκτικό ή επείγον χειρουργείο γενικής χειρουργικής, στις ειδικές επεμβάσεις για τη χειρουργική αντιμετώπιση της παχυσαρκίας αλλά και μετεγχειρητικά στη ΜΕΘ. Στο χειρουργείο: Οι ασθενείς με ΝΠ υποβάλλονται τόσο σε ανοιχτές όσο και σε λαπαροσκοπικές χειρουργικές επεμβάσεις (επείγουσες και προγραμματισμένες). Σε όλες τις περιπτώσεις ο μη κατάλληλος νοσοκομειακός εξοπλισμός δυσχεραίνει τη δουλειά τόσο του χειρουργού όσο και του αναισθησιολόγου ενώ μπορεί να παίξει αρνητικό ρόλο στην καλή έκβαση του περιστατικού. Σε εξειδικευμένα κέντρα χειρουργικής της παχυσαρκίας υπάρχουν φορεία και ηλεκτροκινούμενα χειρουργικά τραπέζια με προδιαγραφές λειτουργίας έως 400kg και πλάτος σχεδόν διπλάσιο από το συμβατικό, όμως για τα περισσότερα νοσοκομεία αυτός ο εξοπλισμός αποτελεί πολυτέλεια. Όταν χρησιμοποιείται συμβατικός εξοπλισμός πρέπει να δοθεί μεγάλη προσοχή κατά την τοποθέτηση και σταθεροποίηση του ασθενή στο χειρουργικό τραπέζι, γιατί υπάρχει μεγάλος κίνδυνος να ολισθήσει διεγχειρητικά κατά την Trendelenburg ή anti-trendelenburg θέση ανάλογα με τον χειρουργικό χρόνο (δεν είναι λίγα τα ατυχήματα που έχουν συμβεί με αυτόν τον τρόπο). Για τον ίδιο λόγο, πολύ επικίνδυνη είναι και η δεξιά ή αριστερή κλίση του τραπεζιού για την διευκόλυνση των χειρουργικών χειρισμών. Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται για την προστασία των άκρων και του αυχένα, γιατί ο κίνδυνος πρόκλησης τοπικών βλαβών από τη θέση (έλκη, βλάβες νεύρων) στους παχύσαρκους ασθενείς είναι τετραπλάσιος σε σχέση με τους νορμοβαρείς ασθενείς. Η τοποθέτηση περιφερικής γραμμής δεν αποτελεί απλή τεχνική ρουτίνας γιατί οι περιφερικές φλέβες δεν είναι ανιχνεύσιμες και προσβάσιμες, αλλά και δεν παρέχει καμία ασφάλεια, γιατί λόγω του αυξημένου υποδόριου λίπους μόνο ένα μικρό τμήμα του φλεβοκαθετήρα είναι τελικά μέσα στο φλεβικό αυλό και η παραμικρή μετακίνηση μπορεί να προκαλέσει απώλεια της φλεβικής γραμμής, επίσης λόγω του λιπαρού δέρματος και των περιφερικών οιδημάτων, η σταθεροποίηση της περιφερικής γραμμής είναι επισφαλής. Τις περισσότερες φορές η τοποθέτηση κεντρικού φλεβικού καθετήρα (πριν την εισαγωγή στην αναισθησία) είναι επιβεβλημένη τόσο για την διεγχειρητική χορήγηση φαρμάκων όσο και για την μετεγχειρητική περίοδο (ινότροπα, παρεντερική σίτιση, αιμοληψίες). Το monitoring, πέραν του βασικού (ECG, SpO 2, NIBP, ETCO 2 ) περιλαμβάνει την παρακολούθηση των αναπνευστικών παραμέτρων (Vt, Paw, C, PEEPi) και κλιμακώνεται ανάλογα με τη βαρύτητα της παχυσαρκίας, των συνοδών παθήσεων και της επέμβασης. Η τοποθέτηση αρτηριακής γραμμής θεωρείται επιβεβλημένη τόσο για τον άμεσο έλεγχο της πίεσης όσο και για το monitoring των αερίων αίματος. Στους ασθενείς με καρδιολογική επιβάρυνση απαραίτητος κρίνεται ο και ο καθετήρας της πνευμονικής αρτηρίας και το monitoring της καρδιακής παροχής. Τις περισσότερες φορές οι πληροφορίες που λαμβάνονται από τα αέρια αίματος και τον καθετήρα της πνευμονικής είναι καθοριστικές για τα κριτήρια της αποδιασωλήνωσης και της άμεσα μετεγχειρητικής διαχείρισης του αρρώστου. Επίσης, πολύτιμο monitoring είναι ο έλεγχος της νευρομυϊκής σύναψης, (αν και μπορεί να είναι τεχνικά δυσχερής και αναξιόπιστος λόγω της μεγάλης ποσότητας υποδόριου λίπους) και το monitoring του βάθους αναισθησίας (BIS). Ιδιαίτερα δυσχερής είναι η τοποθέτηση του καθετήρα Foley τόσο στους άνδρες όσο και στις γυναίκες ασθενείς. Δεν είναι υπερβολή να συμμετέχουν έως και τρία άτομα για τη σωστή τοποθέτηση του Foley λόγω των ανατομικών δυσκολιών. Η τοποθέτηση του ρινογαστρικού καθετήρα Levine είναι πολύ πιο δυσχερής από την ρινική οδό παρά από το στόμα. Η σωστή τοποθέτηση και σταθεροποίηση του Levine είναι πρωταρχικής σημασίας ιδιαίτε-

15 ΘΕΜΑΤΑ ΑΝΑΙΣΘΗΣΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΕΝΤΑΤΙΚΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ 305 ρα στις επεμβάσεις βαριατρικής χειρουργικής (ο όρος θα αναλυθεί παρακάτω στο ίδιο κεφάλαιο). Επίσης σε κάποιες επεμβάσεις το Levine διεγχειρητικά αντικαθίσταται με έναν σωλήνα μεγαλύτερου αυλού που χρησιμεύει σαν νάρθηκας στην χειρουργική τεχνική. Η γενική αναισθησία με διασωλήνωση της τραχείας αποτελεί τον κανόνα στο αναισθητικό πλάνο. Σε αρκετά κέντρα εφαρμόζεται και η τεχνική της συνδυασμένης γενικής και επισκληρίδιου τεχνικής με στόχο την μετεγχειρητική αναλγησία και την ελαττωμένες διεγχειρητικές ανάγκες σε οπιοειδή. Όμως η τεχνική της επισκληριδίου παρουσιάζει ιδιαίτερες δυσκολίες λόγω 1) της ανατομίας της περιοχής (μεγάλο στρώμα υποδόριου λίπους μεταξύ της σπονδυλικής στήλης και του δέρματος) 2) του ειδικού εξοπλισμού που απαιτείται (μεγαλύτερες βελόνες) 3) της δυσφορίας που προκαλεί η τεχνική στον ασθενή και 4) λόγω του κινδύνου της εύκολης μετακίνησης και δύσκολης σταθεροποίησης του επισκληριδίου καθετήρα. Όσον αφορά την μετεγχειρητική αναλγησία όπως θα περιγραφεί παρακάτω αποδεικνύεται επαρκέστατη η χρήση του PCA με ή χωρίς τη συγχορήγηση μη στεροειδών αντιφλεγμονωδών φαρμάκων. Η εισαγωγή στη γενική αναισθησία γίνεται με ενδοφλέβιους αναισθητικούς παράγοντες και όχι με πτητικά γιατί το γαστρο-οισοφαγικό αντανακλαστικό είναι πιο έντονο στους παχύσαρκους και υπάρχει μεγαλύτερος κίνδυνος για εισρρόφηση γαστρικού περιεχομένου, δεδομένου ότι στην πλειονότητα τους οι ασθενείς υποφέρουν συν τοις άλλοις και από γαστροισοφαγική παλινδρόμηση. Από τους περισσότερους αναισθησιολόγους προτιμάται η τεχνική της ταχείας εισαγωγής μετά από καλή προοξυγόνωση. Η ταχεία εισαγωγή περιγράφεται σε άλλο κεφάλαιο αυτού του βιβλίου. Η μέχρι τώρα διαμάχη για την δυσκολία εξασφάλισης του αεραγωγού στους ασθενείς με ΝΠ καταλήγει στο ότι δεν υπάρχει άμεση συσχέτιση μεταξύ του ΒΜΙ και της δυσκολίας διασωλήνωσης. Με αυτή την άποψη συμφωνούμε κι εμείς. Παρ όλα αυτά υπάρχει πάντα μια αυξημένη επαγρύπνηση και σε άμεση ετοιμότητα όλος ο εξοπλισμός που απαιτείται για να εφαρμοστεί ο αλγόριθμος της δύσκολης διασωλήνωσης σύμφωνα με τις κατευθυντήριες οδηγίες της ASA (βλέπε σχετικό κεφάλαιο). Μετά το χειρουργείο στη ΜΜΑΦ ή στη ΜΕΘ: Μετά το τέλος της επέμβασης, η αποδιασωλήνωση της τραχείας μπορεί να γίνει στο χώρο του χειρουργείου ή στη ΜΜΑΦ εφόσον ο ασθενής έχει πλήρη εγρήγορση, δεν υπάρχει υπόλειμμα νευρομυϊκού αποκλεισμού, έχει τοποθετηθεί σε ημικαθιστική θέση (35-45 ο ), τα αέρια με FiO 2 :0,4-0,5 είναι καλύτερα ή παρόμοια με τα προεγχειρητικά που λήφθηκαν σε FiO 2 : 0,21, ο ασθενής είναι αιμοδυναμικά σταθερός χωρίς αγγειοδραστικά φάρμακα και δεν υπάρχουν σημεία νεφρικής, καρδιακής ή αναπνευστικής ανεπάρκειας. Μετά την αποδιασωλήνωση σε όλους τους ασθενείς χορηγείται συμπληρωματικό Ο 2 για τουλάχιστον 24 ώρες με μάσκα ενώ σε αρκετές περιπτώσεις η αναπνευστική λειτουργία υποστηρίζεται με μάσκα CPAP. Η συσκευή CPAP ή BiPAP μπορεί να συνοδεύει τον άρρωστο για τις πρώτες μετεγχειρητικές νύχτες, ιδίως αν προϋπάρχει ιστορικό αναπνευστικής ανεπάρκειας λόγω της παχυσαρκίας. ΠΡΟΣΟΧΗ: στην άμεση μετεγχειρητική περίοδο πρωταρχικής σημασίας παρέμβαση για την καλή έκβαση του ασθενούς είναι η καλή φυσιοθεραπεία του αναπνευστικού και η προτροπή για βήχα και απόχρεμψη (γι αυτό: απαραίτητη η καλή μετεγχειρητική αναλγησία). Αν και η επείγουσα επαναδιασωλήνωση σχετίζεται με κακό προγνωστικό δείκτη έκβασης, πρέπει να υπάρχει άμεσα ετοιμότητα επαναδιασωλήνωσης τόσο στο χειρουργείο όσο και στη ΜΜΑΦ. Ακόμα και στην καλύτερη μετεγχειρητική έκβαση το παλμικό οξυγονόμετρο είναι απαραίτητο τουλάχιστον για το πρώτο 24ωρο. Η πρόληψη ή η αντιμετώπιση της υποθερμίας, της μετεγχειρητικής ναυτίας και εμέτου καθώς και η μετεγχειρητική αναλγησία είναι θέματα επίσης πρωταρχικής σημασίας για ευνόητους λόγους. Ο οξύς μετεγχειρητικός πόνος και η ανεπαρκής μετεγχειρητική αναλγησία στους ασθενείς με ΝΠ ενοχοποιούνται για αυξημένη συχνότητα εμφάνισης επιπλοκών από το αναπνευστικό (ατελεκτασία, υποξυγοναιμία, πνευμονία) και το καρδιαγγειακό (υπέρταση, ταχυκαρδία, αρρυθμία, ισχαιμία), ενώ οι μεταβολές στην περιφερική κυκλοφορία λόγω του οξέος πόνου μπορεί να προκαλέσουν θρομβοεμβολικά επεισόδια και διαταραχές στη σπλαχνική και νεφρική κυκλοφορία. Ο πόνος από τις λαπαροσκοπικές επεμβάσεις είναι πολύ μικρότερος από την συμβατική χειρουργική τεχνική και συχνά αντιμετωπίζεται επαρκώς μόνο με την χρήση Cox-2 (Dynastat, Xefo) αναστολέων. Για τις «ανοιχτές» χειρουργικές επεμβάσεις, όταν δεν υπάρχει επισκληρίδιος καθετήρας ελεγμένος όσον αφορά τη θέση του και οι νεώτεροι Cox-2 αναστολείς δεν παρέχουν επαρκή αναλγησία, η μέθοδος εκλογής είναι το PCA με IV χορήγηση οπιοειδών. Σύμφωνα με την διεθνή βιβλιογραφία αλλά και τη δική μας εμπειρία το PCA είναι εξαιρετικά αποτελεσματικό χωρίς να παρουσιάζει το φαινόμενο της καταστολής από τα οπιοειδή όπως αρχικά είχε ενοχοποιηθεί. Όταν συνυπάρχει ιστορικό χρόνιας αναπνευστικής πάθησης χρειάζεται αυξημένο monitoring των ασθενών ιδίως κατά τις νυχτερινές ώρες ή εξειδικευμένος προγραμματισμός της συσκευής. Πολύ καλά αποτελέσματα και σημαντική ελάττωση των

16 306 ΘΕΜΑΤΑ ΑΝΑΙΣΘΗΣΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΕΝΤΑΤΙΚΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ Εικόνα 6. Οι κυριότερες τεχνικές για την χειρουργική αντιμετώπιση της παχυσαρκίας (αναλύονται στο κείμενο). αναγκών σε οπιοειδή φαίνεται να έχει και ο συνδυασμός των Cox-2 αναστολέων με PCA. Σε όλους τους ασθενείς μετεγχειρητικά αντενδείκνυται η χορήγηση βενζοδιαζεπινών τόσο σε αγχολυτικές όσο και σε υπνωτικές δόσεις, ιδιαίτερα όταν χορηγούνται οπιοειδή. Η ΝΠ αποτελεί κύριο παράγοντα κινδύνου για θάνατο από μαζική πνευμονική εμβολή μετά από εν τω βάθειφλεβοθρόμβωση. Ο κίνδυνος αυτός περιορίζεται μετά από έγκαιρη έναρξη αντιθρομβωτικής αγωγής με υποδόρια χορήγηση ηπαρίνης ή ηπαρίνης χαμηλού μοριακού βάρους. Ευεργετικό ρόλο στην αποφυγή αυτής της επιπλοκής φαίνεται να προσφέρουν οι πνευματικές κάλτσες τόσο κατά την διάρκεια του χειρουργείου όσο και άμεσα μετεγχειρητικά. Έχει παρατηρηθεί εδώ και πολλά χρόνια ότι οι μετεγχειρητικοί ασθενείς με ΝΠ είναι πολύ περισσότερο ευάλωτοι στις λοιμώξεις από το χειρουργικό τραύμα σε σχέση με τους υπόλοιπους ασθενείς. Αυτό είχε αποδοθεί στο ότι το λίπος αποτελεί καλό υπόστρωμα για την ανάπτυξη μικροβίων σε συνδυασμό με την υπργλυκαιμία και την υπερκορτιζολαιμία που σχετίζονται με την παχυσαρκία. Σε επεμβάσεις χειρουργικής της παχυσαρκίας (θα αναλυθεί παρακάτω), η διαφυγή από την αναστόμωση είναι μια από τις πιο σοβαρές πρώιμες επιπλοκές και στην αρχή μπορεί να περάσει απαρατήρητη λόγω ηπιότητας των συμπτωμάτων και τελικά να γίνει εμφανής όταν πλέον έχει εγκατασταθεί σηπτική κατάσταση. Γι αυτό σε κάθε περίπτωση ο επίμονος πυρετός, το κοιλιακό άλγος, τα αυξημένα WBC, ο αντανακλαστικός πόνος στον ώμο, η ταχυκαρδία, ο λόξυγκας, οι πλευριτικές διηθήσεις, απαιτούν άμεση ενημέρωση των θεραπόντων ιατρών και ακολούθως σχολαστική διερεύνηση πριν ακόμα βγει ο άρρωστος από τη ΜΑΦ ή την ΜΕΘ. Χειρουργική της παχυσαρκίας: (βαριατρική χειρουργική, bariatric surgery). Αποτελεί μία ιδιαίτερη κατηγορία επεμβάσεων στις οποίες υποβάλλονται οι παχύσαρκοι ασθενείς πέραν των κλασσικών επεμβάσεων γενικής χειρουργικής. Στόχος των επεμβάσεων είναι η απώλεια βάρους και κατ επέκταση η ελαχιστοποίηση των επιπλοκών από τη ΝΠ. Οι επιπλοκές, η βαρύτητα και η αποτελεσματικότητα των χειρουργικών αυτών τεχνικών εξαρτώνται από την υποκείμενη παθολογία των ασθενών, την βαρύτητα των επιπλοκών της παχυσαρκίας, την αποφασιστικότητα και την ψυχολογία του ασθενούς και κυρίως από την δυνατότητα μετεγχειρητικής εξειδικευμένης υποστήριξης (σε εξειδικευμένα κέντρα χειρουργικής της παχυσαρκίας που διαθέτουν μετεγχειρητική μονάδα υποστήριξης θρέψης, αναφέρονται χαμηλότερα ποσοστά θνητότητας και νοσηρότητας). Σε βαριατρικές επεμβάσεις υποβάλλονται ασθενείς με ΒΜΙ > 40 ή ΒΜΙ > 35 και σοβαρές επιπλοκές της παχυσαρκίας, ασθενείς με νοσογόνο παχυσαρκία για διάστημα > 3-5 ετών και αποτυχία όλων των μεθόδων συντηρητικής αντιμετώπισης. Οι αντενδείξεις περιλαμβάνουν την ενδοκρινική παχυσαρκία, τα γενετικά νοσήματα, την παιδική ηλικία και την παχυσαρκία επί εδάφους ψυχιατρικής νόσου και νοητικής υστέρησης. Οι χειρουργικές τεχνικές στοχεύουν: 1) στη μείωση της

17 ΘΕΜΑΤΑ ΑΝΑΙΣΘΗΣΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΕΝΤΑΤΙΚΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ 307 χωρητικότητας του στομάχου (γαστροπλαστικές και γαστρικός δακτύλιος) 2) στην μείωση της απορροφητικής επιφάνειας (νηστιδοειλεϊκές παρακάμψεις) και 3) στο συνδυασμό των δύο τεχνικών (γαστρικές παρακάμψεις και χολοπαγκρεατικές εκτροπές) (Εικόνα 6). Η περιεγχειρητική θνησιμότητα της χειρουργικής της παχυσαρκίας κυμαίνεται από 0,5-1,5% για τις γαστροπλαστικές επεμβάσεις έως 1-2,5% για τις επεμβάσεις εκτροπών. Τα ποσοστά αυτά αυξάνονται όταν συνυπάρχει υποκείμενη καρδιολογική και αναπνευστική παθολογία. Στον Ελλαδικό χώρο, οι συνηθέστερες επεμβάσεις είναι η κάθετη γαστροπλαστική κατά Mason και η κάθετη γαστροπλαστική σε συνδυασμό με χολοπαγκρεατική εκτροπή κατά Scopinaro. Τελευταία κερδίζει έδαφος η γαστρική περίδεση με δακτύλιο σιλικόνης που τοποθετείται με λαπαροσκοπική τεχνική, κυρίως λόγω της μικρότερης παρεμβατικότητας. ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΗ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ 1) W.M. Popescu, B.E. Albright: Nutritional Diseases. Obesity and Malnutrition. In: Stoelting s Anesthesia and Co-Existing Disease, Saunders 2012, pp ) RT Wall. Endocrine Disease. In: Stoelting s Anesthesia and Co- Existing Disease, Saunders 2012, pp ) GK Steinberg, RL Dodd, SA Karim, LM Shuer, RA Jaffe: Intracranial Neurosurgery. In: RA Jaffe s : Anesthesiologist s Manual of Surgical Procedures, Walters and Kraulers 5th edition 2014 pp ) RE Merritt, WB Cannon, KV Kulkarni, JB Brodsky. Thoracic Surgery. In: RA Jaffe s: Anesthesiologist s Manual of Surgical Procedures, Walters and Kraulers 5th edition 2014 pp ) SK So, HA Oberhelman, HM Lemmens: Hepatic Surgery. In: RA Jaffe s: Anesthesiologist s Manual of Surgical Procedures, Walters and Kraulers 5th edition 2014 pp ) JA Norton, MS Angst. Pancreatic Surgery. In: RA Jaffe s: Anesthesiologist s Manual of Surgical Procedures, Walters and Kraulers 5th edition 2014 pp ) JJ Prark, DT Linn, RS Greco, SS Nikravan, FG Mihm. Endocrine Surgery. In: RA Jaffe s: Anesthesiologist s Manual of Surgical Procedures, Walters and Kraulers 5th edition 2014 pp ) AE Gallo, ML Melcher, DV Desai, CO Esquivel, TT Angelotti, HM Lemmens. Pancreatic Surgery. In: RA Jaffe s: Anesthesiologist s Manual of Surgical Procedures, Walters and Kraulers 5th edition 2014 pp ) JL Huffmeier. Endocrine Physiology. In: HC Hemmings and BS Talmage, DD Egan s: Pharmacology and Physiology for Anesthesia: Foundations and Clinical Application. Elsevier 1st edition 2013 pp ) Κ. Σπανόπουλος, Β Ουραήλογλου: Περιεγχειρητική αντιμετώπιση του ασθενούς με νοσογόνο παχυσαρκία. ΘΕΜΑΤΑ. Τεύχος 12. Τόμος 25 Δεκέμβριος 2002 «Μικρά» Καθημερινά Προβλήματα (http:// anesthesia.gr/themata/teuxi/ /). 11) Pre operative Nurse Assessment and Patient Preparation. The Association of Anaesthetists of Great Britain and Ireland (PDF 37 Pages English) text_books_journals/anesthesia_ebooks_journals_text_books_ download.html. 12) Anesthesiology Lecture Notes Richard D.Minshall and Tobias Piegeler (PDF 40 Pages English) medical_text_books_journals/anesthesia_ebooks_journals_text_ books_download.html. 13) Lecture Notes Clinical Anaesthesia (PDF 176P) Carl L Gwinnutt (PDF 176 Pages English) medical_text_books_journals/anesthesia_ebooks_journals_text_ books_download.html.

18

11. ΕΝΔΟΚΡΙΝΕΙΣ ΑΔΕΝΕΣ

11. ΕΝΔΟΚΡΙΝΕΙΣ ΑΔΕΝΕΣ 11. ΕΝΔΟΚΡΙΝΕΙΣ ΑΔΕΝΕΣ Στον ανθρώπινο οργανισμό υπάρχουν δύο είδη αδένων, οι εξωκρινείς και οι ενδοκρινείς. Οι εξωκρινείς (ιδρωτοποιοί αδένες, σμηγματογόνοι αδένες κ.ά.) εκκρίνουν το προϊόν τους στην επιφάνεια

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ

ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΝΝΗΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ KAI ΕΝΔΟΚΡΙΝΕΙΣ ΑΔΕΝΕΣ ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ Νικόλαος Χ. Σύρμος ANAΠΑΡΑΓΩΓΗ Ο άνθρωπος αναπαράγεται με αμφιγονική αναπαραγωγή. Δύο γαμετικά κύτταρα,το ωάριο (θηλυκό)

Διαβάστε περισσότερα

Θέσεις και αντιθέσεις στη Λαπαροσκοπική Χειρουργική - η Αναισθησιολογική Άποψη Δρ. Ράνια Πατρώνη Δ/ντρια Αναισθησιολογίας ΠΓΝ Πατρών «ο Άγιος Ανδρέας» Λαπαροσκοπική Χειρουργική: Προτερήματα Προτερήματα:

Διαβάστε περισσότερα

Ο ρόλος της ΜΕΘ στη δωρεά οργάνων

Ο ρόλος της ΜΕΘ στη δωρεά οργάνων Ο ρόλος της ΜΕΘ στη δωρεά οργάνων Ανδρέας Π. Καραμπίνης Διευθυντής ΜΕΘ Π.Γ.Ν.Α. «Γ. Γεννηματάς» μεταμόσχευση ιστών και οργάνων αποτελεί σήμερα ένα από τα σημαντικότερα επιτεύγματα της σύγχρονης ιατρικής

Διαβάστε περισσότερα

ΘΩΡΑΚΟΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗ ΕΠΕΙΓΟΝΤΑ ΣΤΟ ΠΛΟΙΟ. Πλωτάρχης (YΙ) Π. Χουντής ΠΝ

ΘΩΡΑΚΟΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗ ΕΠΕΙΓΟΝΤΑ ΣΤΟ ΠΛΟΙΟ. Πλωτάρχης (YΙ) Π. Χουντής ΠΝ ΘΩΡΑΚΟΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗ ΕΠΕΙΓΟΝΤΑ ΣΤΟ ΠΛΟΙΟ Πλωτάρχης (YΙ) Π. Χουντής ΠΝ ΠΟΛΛΑΠΛΕΣ ΚΑΚΩΣΕΙΣ ΘΩΡΑΚΟΣ ΣΕ ΠΟΛΥΤΡΑΥΜΑΤΙΑ ΣΥΧΝΟΤΗΤΑ ΘΝΗΤΟΤΗΤΑ ΚΟΙΛΙΑ 23% 31% ΘΩΡΑΚΑΣ + ΑΚΡΑ 52% 11% ΚΕΦΑΛΙ 41% 26% Ι. ΒΑΡΕΙΕΣ ΚΑΚΩΣΕΙΣ

Διαβάστε περισσότερα

Νοσος Cushing Μάθετε περισσότερα

Νοσος Cushing Μάθετε περισσότερα Journalist Handbook 1 Πληροφορίες για Δημοσιογράφους Νοσος Cushing Μάθετε περισσότερα Νοσος Cushing 3 TΙ ΕΙΝΑΙ Η ΝΟΣΟΣ CUSHING; Πριν μιλήσουμε για τη Νόσο Cushing, θα πρέπει να κατανοήσουμε την ασθένεια

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΕΝΔΟΚΡΙΝΩΝ ΑΔΕΝΩΝ. Εμμ. Μ. Καραβιτάκης Παιδίατρος

ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΕΝΔΟΚΡΙΝΩΝ ΑΔΕΝΩΝ. Εμμ. Μ. Καραβιτάκης Παιδίατρος ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΤΩΝ ΕΝΔΟΚΡΙΝΩΝ ΑΔΕΝΩΝ Εμμ. Μ. Καραβιτάκης Παιδίατρος ΕΝ ΟΚΡΙΝΟΛΟΓΙΑ κλάδος της ιατρικής ο οποίος ασχολείται µε τις ασθένειες του ενδοκρινολογικού συστήµατος. το ενδοκρινολογικό σύστηµα αποτελείται

Διαβάστε περισσότερα

Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ. νεφρά

Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ. νεφρά Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ νεφρά νεφρών Η υψηλή αρτηριακή πίεση (υπέρταση) είναι ένα από τα δύο κύρια αίτια χρόνιας νεφρικής νόσου παγκοσμίως (το άλλο είναι ο διαβήτης). Επίσης, τα νεφρά έχουν βασικό ρόλο στη

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΡΕΣ ΚΑΙ ΕΓΚΕΦΑΛΟΣ ΜΑΡΓΑΡΙΤΑ ΜΑΝΩΛΙΑ ΑΦΡΟΔΙΤΗ ΟΙΚΟΝΟΜΟΥ ΣΤΕΛΛΑ ΠΑΝΑΓΟΥΛΗ ΕΥΗ ΡΕΜΕΔΙΑΚΗ

ΣΤΡΕΣ ΚΑΙ ΕΓΚΕΦΑΛΟΣ ΜΑΡΓΑΡΙΤΑ ΜΑΝΩΛΙΑ ΑΦΡΟΔΙΤΗ ΟΙΚΟΝΟΜΟΥ ΣΤΕΛΛΑ ΠΑΝΑΓΟΥΛΗ ΕΥΗ ΡΕΜΕΔΙΑΚΗ ΣΤΡΕΣ ΚΑΙ ΕΓΚΕΦΑΛΟΣ ΜΑΡΓΑΡΙΤΑ ΜΑΝΩΛΙΑ ΑΦΡΟΔΙΤΗ ΟΙΚΟΝΟΜΟΥ ΣΤΕΛΛΑ ΠΑΝΑΓΟΥΛΗ ΕΥΗ ΡΕΜΕΔΙΑΚΗ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Το στρες Πρώτη νευροενδοκρινολογική απάντηση Δεύτερη νευροενδοεκρινολογική απάντηση Ο υποθάλαμος Κορτιζόλη

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΣΗ ΝΕΦΡΟΥ. Λειτουργία των νεφρών. Συμπτώματα της χρόνιας νεφρικής ανεπάρκειας

ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΣΗ ΝΕΦΡΟΥ. Λειτουργία των νεφρών. Συμπτώματα της χρόνιας νεφρικής ανεπάρκειας ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΣΗ ΝΕΦΡΟΥ Η χρόνια νεφρική ανεπάρκεια είναι η προοδευτική, μη αναστρέψιμη μείωση της νεφρικής λειτουργίας, η οποία προκαλείται από βλάβη του νεφρού ποικίλης αιτιολογίας. Η χρόνια νεφρική ανεπάρκεια

Διαβάστε περισσότερα

Παθήσεις Θυρεοειδούς. Καρακώστας Γεώργιος Διευθυντής Καρδιολογικής Κλινικής, Γ.Ν.Κιλκίς

Παθήσεις Θυρεοειδούς. Καρακώστας Γεώργιος Διευθυντής Καρδιολογικής Κλινικής, Γ.Ν.Κιλκίς Παθήσεις Θυρεοειδούς Καρακώστας Γεώργιος Διευθυντής Καρδιολογικής Κλινικής, Γ.Ν.Κιλκίς Η καρδιά είναι ιδιαίτερα ευαίσθητη στη δράση της θυρεοειδικής ορµόνης. Έτσι, η δυσλειτουργία του θυρεοειδούς µπορεί

Διαβάστε περισσότερα

Κορίτσι 4 ετών με πολυουρία και πολυδιψία

Κορίτσι 4 ετών με πολυουρία και πολυδιψία Κορίτσι 4 ετών με πολυουρία και πολυδιψία Παρουσίαση :Κωνσταντίνα Κώστα Επιστημονική Συνεργάτης Γ Παιδιατρικής κλινικής ΑΠΘ Κατά την προσέλευση: Κορίτσι 4 ετών και 4 μηνών Πολυουρία και πολυδιψία από τετραμήνου

Διαβάστε περισσότερα

Φλοιοτρόπος ορμόνη ή Κορτικοτροπίνη (ACTH) και συγγενή πεπτίδια

Φλοιοτρόπος ορμόνη ή Κορτικοτροπίνη (ACTH) και συγγενή πεπτίδια ΕΠΙΝΕΦΡΙΔΙΑ Φλοιοτρόπος ορμόνη ή Κορτικοτροπίνη (ACTH) και συγγενή πεπτίδια 39 αμινοξέα Μ.Β. 4500 προοπιομελανοκορτίνη(pomc) 1. κορτικοτροπίνη (ACTH), 2. β λιποτροφίνη (β LPH), 3. γ λιποτροφίνη (γ LPH),

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΑΓΓΕΙΑΚΟ ΕΓΚΕΦΑΛΙΚΟ ΕΠΕΙΣΟΔΙΟ ΘΕΟΦΑΝΙΔΗΣ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ

ΤΟ ΑΓΓΕΙΑΚΟ ΕΓΚΕΦΑΛΙΚΟ ΕΠΕΙΣΟΔΙΟ ΘΕΟΦΑΝΙΔΗΣ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ ΤΟ ΑΓΓΕΙΑΚΟ ΕΓΚΕΦΑΛΙΚΟ ΕΠΕΙΣΟΔΙΟ ΘΕΟΦΑΝΙΔΗΣ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ ΜΙΑ ΒΡΑΔΙΑ ΣΤΑ ΕΠΕΙΓΟΝΤΑ... «Ήταν μια χαρά μέχρι πριν από 1 ώρα» σας λέει με αγωνία η κόρη του 68χρονου που έχει έρθει στα επείγοντα όπου εργάζεστε.

Διαβάστε περισσότερα

Όταν χρειάζεται ρύθμιση της ποσότητας των χορηγούμενων υγρών του ασθενή. Όταν θέλουμε να προλάβουμε την υπερφόρτωση του κυκλοφορικού συστήματος

Όταν χρειάζεται ρύθμιση της ποσότητας των χορηγούμενων υγρών του ασθενή. Όταν θέλουμε να προλάβουμε την υπερφόρτωση του κυκλοφορικού συστήματος Ερωτήσεις Αξιολόγησης Εργαστηριακού Μαθήματος Θέμα: «Κεντρική Φλεβική Πίεση» 1. Τι είναι η Κεντρική Φλεβική Πίεση (ΚΦΠ); Είναι η υδροστατική πίεση των μεγάλων φλεβών που είναι πλησιέστερα στην καρδιά,

Διαβάστε περισσότερα

Πρακτικές οδηγίες χρήσης του πρωτοκόλλου της διαβητικής κετοξέωσης.

Πρακτικές οδηγίες χρήσης του πρωτοκόλλου της διαβητικής κετοξέωσης. Πρακτικές οδηγίες χρσης του πρωτοκόλλου της διαβητικς κετοξέωσης. ΒΗΜΑ 1 ο : Όταν η γλυκόζη αίματος είναι >250mg/dl και ο ασθενς σε επηρεασμένη γενικ κατάσταση, ταχεία ενυδάτωση [ Ν/S 0,9% με 20ml/Kg σε

Διαβάστε περισσότερα

Κλαίρη Μ. Εργασία στη Βιολογία Α'2 Λυκείου

Κλαίρη Μ. Εργασία στη Βιολογία Α'2 Λυκείου Κλαίρη Μ. Εργασία στη Βιολογία Α'2 Λυκείου Διαβήτης. Ακούμε καθημερίνα γύρω μας πως εκατομμύρια άνθρωποι στον κόσμο πάσχουν από διαβήτη ή παχυσαρκία. Όμως, τι πραγματικά είναι αυτό; Τι ειναι ο σακχαρώδης

Διαβάστε περισσότερα

Κακώσεις του Θώρακα ΜΙΧΑΗΛ ISBN 960-372-054-2

Κακώσεις του Θώρακα ΜΙΧΑΗΛ ISBN 960-372-054-2 Κακώσεις του Θώρακα ΜΙΧΑΗΛ ISBN 960-372-054-2 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 ΘΩΡΑΚΙΚΕΣ ΚΑΚΩΣΕΙΣ - ΓΕΝΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ... 1 1.1. Επιδημιολογία... 3 1.2. Μηχανισμοί κάκωσης - Ταξινόμηση... 3 1.3. Διαγνωστική προσέγγιση...

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΥΤΙΚΗ ΔΥΣΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ.

ΣΤΥΤΙΚΗ ΔΥΣΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ. ΣΤΥΤΙΚΗ ΔΥΣΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ. Η στυτική δυσλειτουργία είναι ένα από τα συχνότερα νοσήματα των ανδρών στην σημερινή εποχή.σε νεαρότερες ηλικίες το 30% οφείλεται σε οργανικές αιτίες και το 70 % σε ψυχολογικά αίτια

Διαβάστε περισσότερα

Εργαστήριο Πειραματικής Φυσιολογίας, Ιατρική Σχολή ΑΠΘ, Διευθυντής: Καθηγητής κ. Γεώργιος Ανωγειανάκις

Εργαστήριο Πειραματικής Φυσιολογίας, Ιατρική Σχολή ΑΠΘ, Διευθυντής: Καθηγητής κ. Γεώργιος Ανωγειανάκις 1 Πόσα λίτρα πρόουρο σχηματίζονται ημερησίως; α) 15-18 L β) 1,5-1,7 L γ) 170-180 L δ) 1700-1800 L ε) 100-120 L 2. Ποιο τμήμα του νεφρού ανήκει στον μυελό του νεφρού; α) Τα νεφρικά σωμάτια β) Η κάψα του

Διαβάστε περισσότερα

9. ΑΙΜΟΡΡΑΓΙΑ ΜΕΤΑ ΤΟΝ ΤΟΚΕΤΟ (ΡΡΗ)

9. ΑΙΜΟΡΡΑΓΙΑ ΜΕΤΑ ΤΟΝ ΤΟΚΕΤΟ (ΡΡΗ) ΟΡΙΣΜΟΙ Πρωτοπαθής: εντός 24 ωρών από τον τοκετό. Απώλεια αίματος > 500 ml. Η πιο συχνή μορφή σοβαρής μαιευτικής αιμορραγίας. Δευτεροπαθής: η απώλεια αίματος που εκδηλώνεται μετά από 24 ώρες έως και 12

Διαβάστε περισσότερα

Εργασία βιολογίας Μ. Παναγιώτα A 1 5 ο ΓΕΛ Χαλανδρίου 2013-14. Αγγειοπλαστική Bypass

Εργασία βιολογίας Μ. Παναγιώτα A 1 5 ο ΓΕΛ Χαλανδρίου 2013-14. Αγγειοπλαστική Bypass Εργασία βιολογίας Μ. Παναγιώτα A 1 5 ο ΓΕΛ Χαλανδρίου 2013-14 Αγγειοπλαστική Bypass Η αντιμετώπιση των καρδιαγγειακών νόσων περιλαμβάνει: φαρμακευτική αγωγή συστάσεις για αλλαγές στον τρόπο ζωής και τις

Διαβάστε περισσότερα

11. Υπογλυκαιμία στο Σακχαρώδη Διαβήτη

11. Υπογλυκαιμία στο Σακχαρώδη Διαβήτη 11. Υπογλυκαιμία στο Σακχαρώδη Διαβήτη Υπογλυκαιμία είναι η οξεία κατάσταση που εκδηλώνεται με συμπτώματα και σημεία οφειλόμενα σε σημαντική μείωση της γλυκόζης του αίματος. Είναι συνήθης στους θεραπευόμενους

Διαβάστε περισσότερα

39. ΜΑΙΕΥΤΙΚΗ ΑΝΑΙΣΘΗΣΙΑ - ΑΝΑΛΓΗΣΙΑ

39. ΜΑΙΕΥΤΙΚΗ ΑΝΑΙΣΘΗΣΙΑ - ΑΝΑΛΓΗΣΙΑ ΠΕΡΙΑΝΑΙΣΘΗΤΙΚΗ ΕΚΤΙΜΗΣΗ 1. Διεξαγωγή λεπτομερούς ιστορικού πριν από κάθε χορήγηση αναισθησίας: Αναισθησιολογικό ιστορικό καθώς και ατομικό αναμνηστικό της μητέρας Πλήρες ιστορικό της τρέχουσας κύησης

Διαβάστε περισσότερα

ΔΥΣΛΙΠΙΔΑΙΜΙΑ. Νικολούδη Μαρία. Ειδικ. Παθολόγος, Γ.Ν.Θ.Π. «Η Παμμακάριστος»

ΔΥΣΛΙΠΙΔΑΙΜΙΑ. Νικολούδη Μαρία. Ειδικ. Παθολόγος, Γ.Ν.Θ.Π. «Η Παμμακάριστος» ΔΥΣΛΙΠΙΔΑΙΜΙΑ Νικολούδη Μαρία Ειδικ. Παθολόγος, Γ.Ν.Θ.Π. «Η Παμμακάριστος» Ο όρος δυσλιπιδαιμία εκφράζει τις ποσοτικές και ποιοτικές διαταραχές των λιπιδίων του αίματος. Τα λιπίδια όπως η χοληστερόλη και

Διαβάστε περισσότερα

Η ζωή είναι άδικη. Μερικοί είναι άρρωστοι, ενώ άλλοι είναι υγιείς John F. Kennedy, 1962 ΡΕΜΠΕΛΟΥ ΕΛΕΝΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ: ΝΟΣΟΣ ADDISON Daniel Davies [Ιατρός] Ιατρός], 1947 Αυτός ο νεαρός φίλος σου δεν

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΝΕΦΡΙΔΙΑ ΚΟΡΤΙΖΟΛΗ

ΕΠΙΝΕΦΡΙΔΙΑ ΚΟΡΤΙΖΟΛΗ ΕΠΙΝΕΦΡΙΔΙΑ ΚΟΡΤΙΖΟΛΗ Μεταβολισμός της κορτιζόλης Η κορτιζόλη μεταβολίζεται στο ήπαρ. Στην συνέχεια οι μεταβολίτες συζευγνύνται με γλυκουρονιδικές και θειικές ομάδες, γίνονται υδατοδιαλυτά, εισέρχονται

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΙΚΗ ΠΑΘΟΛΟΓΙΑ ΘΕΡΜΟΜΕΤΡΗΣΗ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΚΗ ΘΕΡΜΟΚΡΑΣΙΑ ΥΠΕΡΘΕΡΜΙΑ ΠΥΡΕΤΟΣ ΥΠΟΘΕΡΜΙΑ. Λ.Β. Αθανασίου Παθολογική Κλινική, Τμήμα Κτηνιατρικής, Π.Θ.

ΓΕΝΙΚΗ ΠΑΘΟΛΟΓΙΑ ΘΕΡΜΟΜΕΤΡΗΣΗ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΚΗ ΘΕΡΜΟΚΡΑΣΙΑ ΥΠΕΡΘΕΡΜΙΑ ΠΥΡΕΤΟΣ ΥΠΟΘΕΡΜΙΑ. Λ.Β. Αθανασίου Παθολογική Κλινική, Τμήμα Κτηνιατρικής, Π.Θ. ΓΕΝΙΚΗ ΠΑΘΟΛΟΓΙΑ ΘΕΡΜΟΜΕΤΡΗΣΗ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΚΗ ΘΕΡΜΟΚΡΑΣΙΑ ΥΠΕΡΘΕΡΜΙΑ ΠΥΡΕΤΟΣ ΥΠΟΘΕΡΜΙΑ Λ.Β. Αθανασίου Παθολογική Κλινική, Τμήμα Κτηνιατρικής, Π.Θ. ΘΕΡΜΟΜΕΤΡΗΣΗ Ζωτικά σημεία (TPR) Θερμοκρασία Σφυγμός Αναπνοές

Διαβάστε περισσότερα

Νοσολογία_Νοσ. 1201 Παθήσεις Ενδοκρινών Αδένων. C.D.A. Εβδ.5 01/29

Νοσολογία_Νοσ. 1201 Παθήσεις Ενδοκρινών Αδένων. C.D.A. Εβδ.5 01/29 01/29 Ανατοµία _Φυσιολογία Ενδοκρινείς Αδένες Εβδ.9 Σύστηµα ενδοκρινών αδένων: 1. Υπόφυση 2. Επίφυση 3. Θυρεοειδής αδένας 4. Παραθυρεοειδής αδένες 5. Επινεφρίδια 6. Πάγκρεας 7. Ωοθήκες 8. Όρχεις 9. Θύµος

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ

ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ 12: HIV Ο HIV έχει συνδεθεί με κακή θρέψη και με το σύνδρομο απώλειας καθαρής σωματικής μάζας και λιπώδους ιστού (AIDS wasting syndrome). Η απώλεια σωματικού

Διαβάστε περισσότερα

Πληροφορίες σχετικά με την Μετεγχειρητική Αναλγησία

Πληροφορίες σχετικά με την Μετεγχειρητική Αναλγησία Πληροφορίες σχετικά με την Μετεγχειρητική Αναλγησία H εξασφάλιση μετεγχειρητικής αναλγησίας είναι εξίσου σημαντική με την επιτυχή πραγματοποίηση της επέμβασης. Η αναλγησία εξασφαλίζει την ομαλή μετεγχειρητική

Διαβάστε περισσότερα

Υποθάλαµος & Υπόφυση Η υπόφυση και ο υποθάλαµος σχηµατίζουν µια λειτουργική µονάδα

Υποθάλαµος & Υπόφυση Η υπόφυση και ο υποθάλαµος σχηµατίζουν µια λειτουργική µονάδα Υποθάλαµος & Υπόφυση Η υπόφυση και ο υποθάλαµος σχηµατίζουν µια λειτουργική µονάδα Ρυθµίζουν το µεταβολισµό του ύδατος την έκκριση γάλακτος την αναπαραγωγή τη γαλουχία την αύξηση και εκκριτική δραστηριότητα

Διαβάστε περισσότερα

ΒΑΣΙΚΗ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗ ΑΝΑΓΝΩΣΤΑΚΗΣ ΝΙΚΟΣ. ΖΩΗΣ ΤΗΣ (ενηλίκων) Συστάσεις του ERC για την Αναζωογόνηση - 2005

ΒΑΣΙΚΗ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗ ΑΝΑΓΝΩΣΤΑΚΗΣ ΝΙΚΟΣ. ΖΩΗΣ ΤΗΣ (ενηλίκων) Συστάσεις του ERC για την Αναζωογόνηση - 2005 ΒΑΣΙΚΗ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗ ΖΩΗΣ ΤΗΣ (ενηλίκων) Συστάσεις του ERC για την Αναζωογόνηση - 2005 ΑΝΑΓΝΩΣΤΑΚΗΣ ΝΙΚΟΣ Τι είναι αναζωογόνηση ; Για τη διατήρηση της ζωής χρειάζεται συνεχής τροφοδοσία όλων των οργάνων με

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΑΚΤΙΝΟΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗ Από το σημείο στη διάγνωση

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΑΚΤΙΝΟΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗ Από το σημείο στη διάγνωση ΒΙΡΓΙΛΙΟΥ Σ. ΜΠΕΝΑΚΗ Επ. Καθηγητή Ακτινολογίας ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΑΚΤΙΝΟΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗ Από το σημείο στη διάγνωση Έκδοση αναθεωρημένη ISBN 960-90471-0-6 ΜΕΡΟΣ ΠΡΩΤΟ ΑΠΕΙΚΟΝΙΣΤΙΚΕΣ ΜΕΘΟΔΟΙ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΧΝΕΣ ΠΑΘΟΛΟΓΙΚΕΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ ΤΗΣ ΤΡΙΤΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ. Άσκηση και τρίτη ηλικία Μάθημα Επιλογής Κωδικός: 005 Εαρινό εξάμηνο 2015

ΣΥΧΝΕΣ ΠΑΘΟΛΟΓΙΚΕΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ ΤΗΣ ΤΡΙΤΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ. Άσκηση και τρίτη ηλικία Μάθημα Επιλογής Κωδικός: 005 Εαρινό εξάμηνο 2015 ΣΥΧΝΕΣ ΠΑΘΟΛΟΓΙΚΕΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ ΤΗΣ ΤΡΙΤΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ Άσκηση και τρίτη ηλικία Μάθημα Επιλογής Κωδικός: 005 Εαρινό εξάμηνο 2015 ΑΣΚΗΣΗ ΚΑΙ ΤΡΙΤΗ ΗΛΙΚΙΑ Περιεχόμενα προηγούμενης διάλεξης Περιγραφή παθολογιών

Διαβάστε περισσότερα

Α.Τ.Ε.Ι.ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ

Α.Τ.Ε.Ι.ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ Α.Τ.Ε.Ι.ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΑΝΑΤΟΜΙΑ-ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΔΕΡΜΑΤΟΣ ΑΝΑΤΟΜΙΑ Το δέρμα αποτελείται από 2 στιβάδες: i. Επιδερμίδα ii. Κυρίως δέρμα ή χόριο ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ Κυριότερες λειτουργίες δέρματος: i.

Διαβάστε περισσότερα

Επίπεδο της συνείδησης

Επίπεδο της συνείδησης Καθηγητής ρ. Λάζαρος Ι. Τσούσκας ΠΡΩΤΕΣ ΒΟΗΘΕΙΕΣ Θεσσαλονίκη 2003: 20-25 Επίπεδο της συνείδησης Η µερική ή ολική απώλεια της συνείδησης του πάσχοντος είναι µια σοβαρή κατάσταση, κατά την οποία διαταράσσεται

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΚΩΣΕΙΣ ΘΩΡΑΚΑ A. ΚΑΤΑΓΜΑΤΑ ΠΛΕΥΡΩΝ B. ΠΝΕΥΜΟΘΩΡΑΚΑΣ

ΚΑΚΩΣΕΙΣ ΘΩΡΑΚΑ A. ΚΑΤΑΓΜΑΤΑ ΠΛΕΥΡΩΝ B. ΠΝΕΥΜΟΘΩΡΑΚΑΣ ΚΑΚΩΣΕΙΣ ΘΩΡΑΚΑ A. ΚΑΤΑΓΜΑΤΑ ΠΛΕΥΡΩΝ Συχνότερα τα κατάγματα 5 ης - 9 ης πλευράς. Τα κατάγματα 1 ης -2 ης πλευράς απαιτούν πολύ ισχυρή δύναμη, γεγονός που τα συνδέει με αυξημένη πιθανότητα κάκωσης ενδοθωρακικών

Διαβάστε περισσότερα

ΛΕΙΣΟΤΡΓΙΚΕ ΔΙΑΣΑΡΑΧΕ ΘΤΡΕΟΕΙΔΟΤ

ΛΕΙΣΟΤΡΓΙΚΕ ΔΙΑΣΑΡΑΧΕ ΘΤΡΕΟΕΙΔΟΤ 1 ΛΕΙΣΟΤΡΓΙΚΕ ΔΙΑΣΑΡΑΧΕ ΘΤΡΕΟΕΙΔΟΤ Μήπως τελευταία νιώθετε υποτονικά, ή βρίσκεστε συνεχώς σε υπερένταση; Νυστάζετε συνεχώς και ενώ δεν έχετε αλλάξει τις διατροφικές σας συνήθειες, παίρνετε πολύ εύκολα

Διαβάστε περισσότερα

Παχυσαρκία και Σακχαρώδης Διαβήτης

Παχυσαρκία και Σακχαρώδης Διαβήτης Παχυσαρκία και Σακχαρώδης Διαβήτης Τι είναι ο Σακχαρώδης Διαβήτης τύπου 2 (ΣΔ2) Ο Σακχαρώδης Διαβήτης γενικά είναι μια πάθηση κατά την οποία ο οργανισμός και συγκεκριμένα το πάγκρεας δεν παράγει ή δεν

Διαβάστε περισσότερα

Κατευθυντήριες Οδηγίες για τη διάγνωση και παρακολούθηση διαταραχών λειτουργίας του θυρεοειδούς σε ενήλικες

Κατευθυντήριες Οδηγίες για τη διάγνωση και παρακολούθηση διαταραχών λειτουργίας του θυρεοειδούς σε ενήλικες Κατευθυντήριες Οδηγίες για τη διάγνωση και παρακολούθηση διαταραχών λειτουργίας του θυρεοειδούς σε ενήλικες Πρωτοβάθμια Φροντίδα Υγείας (ΠΦΥ) Εργαστήριο Κλινικών Κατευθυντηρίων Οδηγιών για εργαστηριακές

Διαβάστε περισσότερα

Αρχικά θα πρέπει να προσδιορίσουμε τι είναι η παχυσαρκία.

Αρχικά θα πρέπει να προσδιορίσουμε τι είναι η παχυσαρκία. Αρχικά θα πρέπει να προσδιορίσουμε τι είναι η παχυσαρκία. Παχυσαρκία είναι η παθολογική αύξηση του βάρους του σώματος, που οφείλεται σε υπερβολική συσσώρευση λίπους στον οργανισμό. Παρατηρείται γενικά

Διαβάστε περισσότερα

Πεδίο Εφαρμογής. Πρόληψη και Παράγοντες Κινδύνου

Πεδίο Εφαρμογής. Πρόληψη και Παράγοντες Κινδύνου Εξετάσεις λειτουργίας του θυρεοειδούς: διάγνωση και παρακολούθηση των διαταραχών λειτουργίας του θυρεοειδούς σε ενήλικες για την Πρωτοβάθμια Φροντίδα Υγείας Πεδίο Εφαρμογής Οι παρούσες κατευθυντήριες οδηγίες

Διαβάστε περισσότερα

Βασικές Αρχές Ενδοκρινολογίας

Βασικές Αρχές Ενδοκρινολογίας Βασικές Αρχές Ενδοκρινολογίας Εισαγωγικό μάθημα Νικόλαος Κατσιλάμπρος Καθηγητής Παθολογίας Πανεπιστημίου Αθηνών σε συνεργασία με την ιατρό και υποψήφια διδάκτορα Χρυσή Χ. Κολιάκη Η Ενδοκρινολογία είναι

Διαβάστε περισσότερα

Εγκέφαλος-Αισθητήρια Όργανα και Ορμόνες. Μαγδαληνή Γκέιτς Α Τάξη Γυμνάσιο Αμυγδαλεώνα

Εγκέφαλος-Αισθητήρια Όργανα και Ορμόνες. Μαγδαληνή Γκέιτς Α Τάξη Γυμνάσιο Αμυγδαλεώνα Εγκέφαλος-Αισθητήρια Όργανα και Ορμόνες O εγκέφαλος Ο εγκέφαλος είναι το κέντρο ελέγχου του σώματος μας και ελέγχει όλες τις ακούσιες και εκούσιες δραστηριότητες που γίνονται μέσα σε αυτό. Αποτελεί το

Διαβάστε περισσότερα

που φιλοξενεί τα όργανα του ανθρώπινου οργανισμού. Ένα υγειές σύστημα με ισχυρά οστά είναι απαραίτητο για την γενική υγεία και ποιότητα ζωής.

που φιλοξενεί τα όργανα του ανθρώπινου οργανισμού. Ένα υγειές σύστημα με ισχυρά οστά είναι απαραίτητο για την γενική υγεία και ποιότητα ζωής. ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΤΙΤΛΟΣ : ΟΙ ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΤΩΝ ΟΣΤΩΝ ΚΑΙ ΤΑ ΑΙΤΙΑ ΠΟΥ ΤΙΣ ΠΡΟΚΑΛΟΥΝ! Εισαγωγή : Τα οστά είναι το σπίτι για να μείνουμε, είναι η στέγη που φιλοξενεί τα όργανα του ανθρώπινου οργανισμού. Ένα

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΙΚΑ ΓΙΑ ΤΗ ΝΕΦΡΟΛΙΘΙΑΣΗ

ΓΕΝΙΚΑ ΓΙΑ ΤΗ ΝΕΦΡΟΛΙΘΙΑΣΗ 1 ΓΕΝΙΚΑ ΓΙΑ ΤΗ ΝΕΦΡΟΛΙΘΙΑΣΗ Κυριακή Σταματέλου Ειδικός Νεφρολόγος, MBA Τι είναι η νεφρολιθίαση; Η νεφρολιθίαση λέγεται κοινά «πέτρες στα νεφρά» και είναι γνωστή στην ανθρωπότητα από τα αρχαία χρόνια.

Διαβάστε περισσότερα

Παράγοντες Καρδιαγγειακού Κινδύνου. Ενημέρωση & Πρόληψη

Παράγοντες Καρδιαγγειακού Κινδύνου. Ενημέρωση & Πρόληψη Παράγοντες Καρδιαγγειακού Κινδύνου Ενημέρωση & Πρόληψη Παράγοντες Καρδιαγγειακού Κινδύνου Μεταβολικό Σύνδρομο Παχυσαρκία Υπερλιπιδιαμία Υπέρταση Σακχαρώδης Διαβήτης Παράγοντες Καρδιαγγειακού Κινδύνου Μεταβολικό

Διαβάστε περισσότερα

Καρβελάς Φώτης Δ/ντής Χειρουργικής κλινικής «Άγιος Ανδρέας»

Καρβελάς Φώτης Δ/ντής Χειρουργικής κλινικής «Άγιος Ανδρέας» Καρβελάς Φώτης Δ/ντής Χειρουργικής κλινικής «Άγιος Ανδρέας» Όσο πιο προσεκτικοί, ήπιοι και ευγενικοί είναι οι χειρουργικοί χειρισμοί, τόσο λιγότερος είναι ο μετεγχειρητικός πόνος του ασθενούς, πιο σύντομη

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟΙΚΟΔΟΜΗΣΗ ΛΙΠΑΡΩΝ ΟΞΕΩΝ II ΚΕΤΟΝΟΣΩΜΑΤΑ

ΑΠΟΙΚΟΔΟΜΗΣΗ ΛΙΠΑΡΩΝ ΟΞΕΩΝ II ΚΕΤΟΝΟΣΩΜΑΤΑ ΑΠΟΙΚΟΔΟΜΗΣΗ ΛΙΠΑΡΩΝ ΟΞΕΩΝ II ΚΕΤΟΝΟΣΩΜΑΤΑ ΗΠΑΡ VLDL Ανασκόπηση μεταβολισμού λιπιδίων & λιποπρωτεϊνών ΤΡΟΦΗ ΛΙΠΩΔΗΣ ΙΣΤΟΣ ΗΠΑΡ Κυκλοφορία Χυλομικρά Λιπαρά οξέα HDL LDL VLDL ΗΠΑΡ Τριγλυκερίδια Φωσφολίπιδια

Διαβάστε περισσότερα

Δυσκοίλιο, θεωρούμε ένα άτομο όταν εμφανίζει δύο τουλάχιστον από τα παρακάτω προβλήματα για 3 ή περισσότερους μήνες:

Δυσκοίλιο, θεωρούμε ένα άτομο όταν εμφανίζει δύο τουλάχιστον από τα παρακάτω προβλήματα για 3 ή περισσότερους μήνες: Δυσκοιλιότητα. Η δυσκοιλιότητα αποτελεί ένα από τα πιο συχνά συμπτώματα του κατώτερου πεπτικού σωλήνα, επηρεάζοντας κάθε χρόνο ένα μεγάλο αριθμό ασθενών, κυρίως των χωρών του δυτικού κόσμου. Εικόνα 1.

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΟ ΕΡΕΥΝΑΣ ΜΥΟΚΑΡ ΙΑΚΗ ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΜΕΤΑ ΤΟ ΕΜΦΡΑΓΜΑ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΟΜΑ Α

ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΟ ΕΡΕΥΝΑΣ ΜΥΟΚΑΡ ΙΑΚΗ ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΜΕΤΑ ΤΟ ΕΜΦΡΑΓΜΑ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΟΜΑ Α ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΟ ΕΡΕΥΝΑΣ ΜΥΟΚΑΡ ΙΑΚΗ ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΜΕΤΑ ΤΟ ΕΜΦΡΑΓΜΑ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΟΜΑ Α ΘΕΟΦΙΛΟΣ ΚΩΛΕΤΤΗΣ ΑΠΟΣΤΟΛΟΣ ΠΑΠΑΛΟΗΣ ΓΙΑΝΝΗΣ ΜΠΑΛΤΟΓΙΑΝΝΗΣ ΗΜΗΤΡΙΟΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙ ΗΣ ΜΑΡΙΑ ΑΓΓΕΛΑΚΗ ΑΝΤΩΝΙΟΣ ΒΛΑΧΟΣ ΑΓΑΘΟΚΛΕΙΑ ΜΗΤΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

1. Ορισµός Νόσου. 4. Συµπτωµατολογία / Κλινική εικόνα / Ευρήµατα (εργαστηριακά κ.α.)

1. Ορισµός Νόσου. 4. Συµπτωµατολογία / Κλινική εικόνα / Ευρήµατα (εργαστηριακά κ.α.) 1. Ορισµός Νόσου 2. Παθογένεια: η µελέτη της δηµιουργίας µιας παθολογικής κατάστασης, µια παθολογική κατάσταση σε συνάρτηση µε το αίτιο που την προκαλεί 3. Επιδηµιολογία: είναι η επιστηµονική µελέτη των

Διαβάστε περισσότερα

Άνδρας77 ετώνμεδύσπνοια, οιδήματακαιυποκαλιαιμία. Διαφορική Διάγνωση

Άνδρας77 ετώνμεδύσπνοια, οιδήματακαιυποκαλιαιμία. Διαφορική Διάγνωση Άνδρας77 ετώνμεδύσπνοια, οιδήματακαιυποκαλιαιμία Διαφορική Διάγνωση Γεροβασίλη Βίκυ Ειδικευόµενη Ε Παθολογικής Κλινικής ιευθ: Αθανάσιος Σκουτέλης ΣτοιχείαΑπόΚλινικήΕικόνα Πρόσφατη έναρξη Απορρύθμιση Αρτηριακής

Διαβάστε περισσότερα

Η ΡΥΘΜΙΣΗ ΤΟΥ ΚΥΚΛΟΦΟΡΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ. ΟΙ ΕΠΙΔΡΑΣΕΙΣ ΣΤΑ ΓΕΦΥΡΟΠΡΟΜΗΚΙΚΑ ΚΕΝΤΡΑ (2 ο Μέρος) ΚΩΝ/ΝΟΣ ΚΑΛΛΑΡΑΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ

Η ΡΥΘΜΙΣΗ ΤΟΥ ΚΥΚΛΟΦΟΡΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ. ΟΙ ΕΠΙΔΡΑΣΕΙΣ ΣΤΑ ΓΕΦΥΡΟΠΡΟΜΗΚΙΚΑ ΚΕΝΤΡΑ (2 ο Μέρος) ΚΩΝ/ΝΟΣ ΚΑΛΛΑΡΑΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ Η ΡΥΘΜΙΣΗ ΤΟΥ ΚΥΚΛΟΦΟΡΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ ΟΙ ΕΠΙΔΡΑΣΕΙΣ ΣΤΑ ΓΕΦΥΡΟΠΡΟΜΗΚΙΚΑ ΚΕΝΤΡΑ (2 ο Μέρος) ΚΩΝ/ΝΟΣ ΚΑΛΛΑΡΑΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ Οι τασεοϋποδοχείς σε άλλα σημεία του κυκλοφορικού (1) Σε μεγάλα αγγεία

Διαβάστε περισσότερα

ΟΞΕΙΕΣ ΥΠΕΡΓΛΥΚΑΙΜΙΚΕΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ

ΟΞΕΙΕΣ ΥΠΕΡΓΛΥΚΑΙΜΙΚΕΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ ΟΞΕΙΕΣ ΥΠΕΡΓΛΥΚΑΙΜΙΚΕΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ ΚΑΛΛΙΟΠΗ ΚΩΤΣΑ ΛΕΚΤΟΡΑΣ ΕΝΔΟΚΡΙΝΟΛΟΓΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΕΝΔΟΚΡΙΝΟΛΟΓΙΑΣ, ΔΙΑΒΗΤΗ, ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΥ Α ΠΑΘΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΑΧΕΠΑ ΔΙΑΒΗΤΙΚΗ ΚΕΤΟΞΕΩΣΗ ΥΠΕΡΓΛΥΚΑΙΜΙΚΟ ΥΠΕΡΩΣΜΩΤΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

Εργαστήριο. Παθολογική Χειρουργική Νοσηλευτική ΙΙ. «Τοποθέτηση. Κεντρικών Φλεβικών Καθετήρων»

Εργαστήριο. Παθολογική Χειρουργική Νοσηλευτική ΙΙ. «Τοποθέτηση. Κεντρικών Φλεβικών Καθετήρων» Εργαστήριο Παθολογική Χειρουργική Νοσηλευτική ΙΙ «Τοποθέτηση Κεντρικών Φλεβικών Καθετήρων» Κεντρικές Φλεβικές γραμμές: Τι είναι; Πότε τις χρησιμοποιούμε; Πως τις τοποθετούμε; Έχουν επιπλοκές; Πως προλαμβάνουμε

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΘΟΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΡΙΑΚΗΣ ΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑΣ ΕΠΕΞΗΓΗΣΗ ΟΡΩΝ ΣΤΗΝ ΚΑΡΙΑΚΗ ΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑ Προς τα εµπρός ανεπάρκεια: αδυναµία προώθησης του αίµατος στη συστηµατική κυκλοφορία Προς τα πίσω ανεπάρκεια: αύξηση του όγκου

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΟ ΣΥΜΠΑΘΗΤΙΚΗΣ ΑΠΟΝΕΥΡΩΣΗΣ ΝΕΦΡΙΚΩΝ ΑΡΤΗΡΙΩΝ

ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΟ ΣΥΜΠΑΘΗΤΙΚΗΣ ΑΠΟΝΕΥΡΩΣΗΣ ΝΕΦΡΙΚΩΝ ΑΡΤΗΡΙΩΝ 1 ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΟ ΣΥΜΠΑΘΗΤΙΚΗΣ ΑΠΟΝΕΥΡΩΣΗΣ ΝΕΦΡΙΚΩΝ ΑΡΤΗΡΙΩΝ Στο πρωτόκολλο θα συμπεριληφθούν αυστηρά και μόνο ασθενείς με ανθεκτική υπέρταση που ορίζεται ως η αδυναμία ρύθμισης της αρτηριακής πίεσης παρά τη

Διαβάστε περισσότερα

4 η Επιστημονική συνάντηση Παιδιάτρων- Καρδιολόγων Θεσσαλονίκη 20-12-2014

4 η Επιστημονική συνάντηση Παιδιάτρων- Καρδιολόγων Θεσσαλονίκη 20-12-2014 4 η Επιστημονική συνάντηση Παιδιάτρων- Καρδιολόγων Θεσσαλονίκη 20-12-2014 Τυχαίο εύρημα καρδιακής αρρυθμίας σε ασυμπτωματικό παιδί Κωνσταντίνος Θωμαϊδης Καρδιολογική Κλινική, Γ.Ν. «ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΠΑΠΑΝΙΚΟΛΑΟΥ»

Διαβάστε περισσότερα

χρόνιου πόνου κι των συναισθημάτων. Μάλιστα, μεγάλο μέρος αυτού

χρόνιου πόνου κι των συναισθημάτων. Μάλιστα, μεγάλο μέρος αυτού Το μαιτεχμιακό σύστημα συνδέεται με τμήματα του μετωπιαίου κι κροταφικού λοβού ( τμήματα των εγκεφαλικών ημισφαιρίων,ονομασμένα σύμφωνα με το κρανιακό οστό που τα καλύπτει). Το ίδιο σχετίζεται με τον έλεγχο

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΔΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ ΡΥΘΜΙΣΗΣ ΤΗΣ ΑΡΤΗΡΙΑΚΗΣ ΠΙΕΣΗΣ

ΕΙΔΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ ΡΥΘΜΙΣΗΣ ΤΗΣ ΑΡΤΗΡΙΑΚΗΣ ΠΙΕΣΗΣ ΕΙΔΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ ΡΥΘΜΙΣΗΣ ΤΗΣ ΑΡΤΗΡΙΑΚΗΣ ΠΙΕΣΗΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΚΑΛΛΑΡΑΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ Είναι ουσιώδες να γνωρίζει κανείς με ποιούς τρόπους η ΑΠ διατηρείται φυσιολογική ώστε να κατανοήσει

Διαβάστε περισσότερα

Αθήνα 12 Μαρτίου 2013 ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ

Αθήνα 12 Μαρτίου 2013 ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΝΕΦΡΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΜΑΙΑΝΔΡΟΥ 15 11528 ΑΘΗΝΑ ΤΗΛ.: 2107298586 FAX: 2107237705 e-mail: nefreter@otenet.gr HELLENIC SOCIETY OF NEPHROLOGY 15 MEANDROU STR. ATHENS, 11528 GREECE TEL.: (+3021) 07298586

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ

ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ 14: ΤΡΑΥΜΑ Η διατροφική υποστήριξη κρίνεται απαραίτητη κατά την φλεγμονώδη και μεταβολική φάση διότι βελτιώνει σημαντικά την έκβαση του ασθενούς. Η μέτρια

Διαβάστε περισσότερα

ΧΟΡΗΓΗΣΗ ΙΝΣΟΥΛΙΝΗΣ ΑΝΤΩΝΙΑ ΚΑΛΟΓΙΑΝΝΗ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ Α

ΧΟΡΗΓΗΣΗ ΙΝΣΟΥΛΙΝΗΣ ΑΝΤΩΝΙΑ ΚΑΛΟΓΙΑΝΝΗ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ Α ΧΟΡΗΓΗΣΗ ΙΝΣΟΥΛΙΝΗΣ ΑΝΤΩΝΙΑ ΚΑΛΟΓΙΑΝΝΗ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ Α ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ (ΣΔ) Μείζων παγκόσμιο πρόβλημα δημόσιας υγείας Κυριότερη αιτία τύφλωσης σε ενήλικες (20-74 ετών) 1 η αιτία

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ

ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ 3: ΗΠΑΤΟΛΟΓΙΚΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΗΠΑΤΙΚΗ ΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑ ΕΝΔΕΙΞΕΙΣ Κάλυψη των ενεργειακών αναγκών Πρόληψη της απώλειας βάρους Ενίσχυση προγράμματος αποκατάστασης ΕΡΓΑΛΕΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ

ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ 13: ΕΝΤΑΤΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ Η χορήγηση διατροφής δεν ΠΡΕΠΕΙ να ξεπερνά την ικανότητα χρησιμοποίησης/οξείδωσης τους απο τον οργανισμό ΕΝΔΕΙΞΕΙΣ Κάλυψη των ενεργειακών

Διαβάστε περισσότερα

4. ΛΕΜΦΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ. περιλαμβάνονται ο σπλήνας και ο θύμος αδένας (εικ.4.1). Το λεμφικό σύστημα είναι πολύ σημαντικό γιατί:

4. ΛΕΜΦΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ. περιλαμβάνονται ο σπλήνας και ο θύμος αδένας (εικ.4.1). Το λεμφικό σύστημα είναι πολύ σημαντικό γιατί: ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4 4. ΛΕΜΦΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ Το λεμφικό σύστημα αποτελείται από τα λεμφαγγεία, τη λέμφο και τους λεμφαδένες. Οι λεμφαδένες είναι δομές που αποτελούνται από εξειδικευμένη μορφή συνδετικού ιστού, το λεμφικό

Διαβάστε περισσότερα

Άσκηση και Καρδιοπάθειες

Άσκηση και Καρδιοπάθειες Συμμαχία για την υγεία - Άσκηση Άσκηση και Καρδιοπάθειες Συγγραφική ομάδα: Φλουρής Ανδρέας, Ερευνητής Βογιατζής Ιωάννης, Αναπληρωτής Καθηγητής ΤΕΦΑΑ, ΕΚΠΑ Σταυρόπουλος- Καλίνογλου Αντώνης, Ερευνητής Σύγχρονες

Διαβάστε περισσότερα

Χρήση των τύπων αντιρροπήσεων των διαταραχών της οξεοβασικής ισορροπίας

Χρήση των τύπων αντιρροπήσεων των διαταραχών της οξεοβασικής ισορροπίας Μικτές διαταραχές οξεοβασικής ισορροπίας Ερμηνεία δεδομένων αερίων αίματος Χρήση των τύπων αντιρροπήσεων των διαταραχών της οξεοβασικής ισορροπίας Κωνσταντίνος Π. Κατωπόδης Επίκουρος Καθηγητής Νεφρολογίας

Διαβάστε περισσότερα

Θεραπευτική αντιμετώπιση της οξείας κρίσης άσθματος. Μίνα Γκάγκα Νοσοκομείο Νοσημάτων Θώρακος Αθηνών

Θεραπευτική αντιμετώπιση της οξείας κρίσης άσθματος. Μίνα Γκάγκα Νοσοκομείο Νοσημάτων Θώρακος Αθηνών Θεραπευτική αντιμετώπιση της οξείας κρίσης άσθματος Μίνα Γκάγκα Νοσοκομείο Νοσημάτων Θώρακος Αθηνών Το άσθμα είναι μία νόσος με διακυμάνσεις Συμπτώματα & προσαρμογή θεραπείας Παροξυσμοί Χορήγηση per os

Διαβάστε περισσότερα

ΔΩΔΕΚΑ ΜΥΘΟΙ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΡΤΗΡΙΑΚΗ ΥΠΕΡΤΑΣΗ ΔΡ ΓΕΩΡΓΙΟΣ Ι. ΚΟΥΡΤΟΓΛΟΥ ΠΑΘΟΛΟΓΟΣ-ΔΙΑΒΗΤΟΛΟΓΟΣ ΔΙΔΑΚΤΩΡ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΑΠΘ

ΔΩΔΕΚΑ ΜΥΘΟΙ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΡΤΗΡΙΑΚΗ ΥΠΕΡΤΑΣΗ ΔΡ ΓΕΩΡΓΙΟΣ Ι. ΚΟΥΡΤΟΓΛΟΥ ΠΑΘΟΛΟΓΟΣ-ΔΙΑΒΗΤΟΛΟΓΟΣ ΔΙΔΑΚΤΩΡ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΑΠΘ ΔΩΔΕΚΑ ΜΥΘΟΙ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΡΤΗΡΙΑΚΗ ΥΠΕΡΤΑΣΗ ΔΡ ΓΕΩΡΓΙΟΣ Ι. ΚΟΥΡΤΟΓΛΟΥ ΠΑΘΟΛΟΓΟΣ-ΔΙΑΒΗΤΟΛΟΓΟΣ ΔΙΔΑΚΤΩΡ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΑΠΘ ΙΑΤΡΕΙΟ: ΜΗΤΡΟΠΟΛΕΩΣ 46 ΚΛΙΝΙΚΗ ΑΓΙΟΣ ΛΟΥΚΑΣ ΘΕΣ/ΝΙΚΗ 2310254030 ΠΑΝΟΡΑΜΑ 2310380000 Aρτηριακή

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΑΓΓΕΙΟΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΟ ΦΥΛΛΑΔΙΟ ΑΝΕΥΡΥΣΜΑ ΤΗΣ ΚΟΙΛΙΑΚΗΣ ΑΟΡΤΗΣ

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΑΓΓΕΙΟΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΟ ΦΥΛΛΑΔΙΟ ΑΝΕΥΡΥΣΜΑ ΤΗΣ ΚΟΙΛΙΑΚΗΣ ΑΟΡΤΗΣ ΑΝΕΥΡΥΣΜΑ ΚΟΙΛΙΑΚΗΣ ΑΟΡΤΗΣ Κάθε χρόνο περίπου 200.000 νέοι ασθενείς διαγιγνώσκονται με Ανεύρυσμα Κοιλιακής Αορτής. Είναι γνωστό επίσης, ότι η ρήξη του Ανευρύσματος Κοιλιακής Αορτής οδηγεί σε ποσοστό τουλάχιστον

Διαβάστε περισσότερα

Σακχαρώδης Διαβήτης στα παιδιά

Σακχαρώδης Διαβήτης στα παιδιά Σακχαρώδης Διαβήτης στα παιδιά ΣΤΕΛΙΟΣ ΤΙΓΚΑΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΕΝΔΟΚΡΙΝΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ & ΔΙΑΒΗΤΟΛΟΓΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ Ιατρικά θέματα γιά εκπαιδευτικούς Αμφιθέατρο Πανεπιστημιακού Νοσοκομείου Ιωαννίνων Σάββατο

Διαβάστε περισσότερα

ΤΡΕΧΟΥΣΕΣ Ο ΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗ ΧΡΗΣΗ ΑΝΤΙ-ΙΙΚΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΑΣΘΕΝΩΝ ΜΕ ΓΡΙΠΗ ΑΠΟ ΤΟ ΝΕΟ ΙΟ Α/Η1Ν1 ΚΑΙ ΤΩΝ ΣΤΕΝΩΝ ΕΠΑΦΩΝ ΤΟΥΣ

ΤΡΕΧΟΥΣΕΣ Ο ΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗ ΧΡΗΣΗ ΑΝΤΙ-ΙΙΚΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΑΣΘΕΝΩΝ ΜΕ ΓΡΙΠΗ ΑΠΟ ΤΟ ΝΕΟ ΙΟ Α/Η1Ν1 ΚΑΙ ΤΩΝ ΣΤΕΝΩΝ ΕΠΑΦΩΝ ΤΟΥΣ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗΣ ΤΡΕΧΟΥΣΕΣ Ο ΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗ ΧΡΗΣΗ ΑΝΤΙ-ΙΙΚΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΑΣΘΕΝΩΝ ΜΕ ΓΡΙΠΗ ΑΠΟ ΤΟ ΝΕΟ ΙΟ Α/Η1Ν1 ΚΑΙ ΤΩΝ ΣΤΕΝΩΝ ΕΠΑΦΩΝ ΤΟΥΣ Ιούλιος 2009 Το παρόν έγγραφο

Διαβάστε περισσότερα

σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου επί τουλάχιστον 3

σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου επί τουλάχιστον 3 Το σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου (ΣΕΕ) ανήκει σε μια ομάδα λειτουργικών διαταραχών του πεπτικού σωλήνα. Το κοιλιακό άλγος, ο μετεωρισμός και η εναλλαγή των συνηθειών του εντέρου αποτελούν τυπικά συμπτώματα.

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ 2: ΠΝΕΥΜΟΝΟΛΟΓΙΚΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ

ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ 2: ΠΝΕΥΜΟΝΟΛΟΓΙΚΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ 2: ΠΝΕΥΜΟΝΟΛΟΓΙΚΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ Χρόνια Αποφρακτική Πνευμονοπάθεια 25% - 40% των ασθενών με ΧΑΠ υποσιτίζονται. ΕΝΔΕΙΞΕΙΣ Κάλυψη των ενεργειακών αναγκών Πρόληψη

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΠΑΘΗΣΕΩΝ ΘΥΡΕΟΕΙΔΟΥΣ. Φαρμακα. Θυροξίνη (Τ 4 ), Τριιωδοθυρονίνη (Τ 3 ) Αντιθυρεοειδικά

ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΠΑΘΗΣΕΩΝ ΘΥΡΕΟΕΙΔΟΥΣ. Φαρμακα. Θυροξίνη (Τ 4 ), Τριιωδοθυρονίνη (Τ 3 ) Αντιθυρεοειδικά ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΠΑΘΗΣΕΩΝ ΘΥΡΕΟΕΙΔΟΥΣ Φαρμακα Θυροξίνη (Τ 4 ), Τριιωδοθυρονίνη (Τ 3 ) Αντιθυρεοειδικά Θυροειδής Πρόσθια και οπίσθια επιφάνεια Κύτταρα θυρεοειδούς κολλοειδές ΘΥΡΕΟΕΙΔΙΚΕΣ ΟΡΜΟΝΕΣ

Διαβάστε περισσότερα

Ανατομία - Φυσιολογία

Ανατομία - Φυσιολογία ΦΥΣΙΟ ΠΝΕΥΜΩΝ Ανατομία - Φυσιολογία Φυσιολογική α/α Ακτινοανατομία Ακτινοανατομία Αγγειογραφία πνευμονικών αρτηριών Β ρ ο γ χ ο γ ρ α φ ί α Πύκνωση Αντικατάσταση του αέρα των κυψελίδων από υλικό, συνήθως

Διαβάστε περισσότερα

Επεμβατική Ακτινολογία: Η εναλλακτική σου στη χειρουργική

Επεμβατική Ακτινολογία: Η εναλλακτική σου στη χειρουργική Επεμβατική Ακτινολογία Ενημέρωση Ασθενών Επεμβατική Ακτινολογία: Η εναλλακτική σου στη χειρουργική Τα τελευταία 20 χρόνια, η Επεμβατική Ακτινολογία παρουσιάζει διαρκή εξέλιξη και αποτελεί μία πολύτιμη

Διαβάστε περισσότερα

Εφαρμογές αρχών φαρμακολογίας

Εφαρμογές αρχών φαρμακολογίας Εφαρμογές αρχών φαρμακολογίας Χριστίνα Δάλλα Λέκτορας Φαρμακολογίας Ιατρική Σχολή, Πανεπιστήμιο Αθηνών cdalla@med.uoa.gr www.med.uoa.gr/pharmacology Ισχύς (potency) ενός φαρμάκου (συνήθως εκφράζεται σε

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΓΚΟΠΤΙΚΑ ΕΠΕΙΣΟΔΙΑ ΚΑΤΑΓΡΑΦΗ-ΑΙΤΙΟΛΟΓΙΑ- ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΓΕΝΙΚΟΥ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟΥ ΚΑΡΔΙΤΣΑΣ

ΣΥΓΚΟΠΤΙΚΑ ΕΠΕΙΣΟΔΙΑ ΚΑΤΑΓΡΑΦΗ-ΑΙΤΙΟΛΟΓΙΑ- ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΓΕΝΙΚΟΥ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟΥ ΚΑΡΔΙΤΣΑΣ ΣΥΓΚΟΠΤΙΚΑ ΕΠΕΙΣΟΔΙΑ ΚΑΤΑΓΡΑΦΗ-ΑΙΤΙΟΛΟΓΙΑ- ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΓΕΝΙΚΟΥ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟΥ ΚΑΡΔΙΤΣΑΣ Κόγιας Ιωάννης: Διευθυντής Καρδιολογικής κλινικής Γενικού Νοσοκομείου Καρδίτσας Μουλατζίκος Θωμάς:

Διαβάστε περισσότερα

ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C.S

ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C.S MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΘΥΡΕΟΕΙΔΙΚΕΣ ΟΡΜΟΝΕΣ ΚΑΙ ΑΣΚΗΣΗ ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C.S Θυρεοειδής κα παραθυροειδείς αδένες Θυρεοειδικές

Διαβάστε περισσότερα

Στεφανιαία νόσος: Σύγχρονη διάγνωση - θεραπευτική αντιμετώπιση

Στεφανιαία νόσος: Σύγχρονη διάγνωση - θεραπευτική αντιμετώπιση Στεφανιαία νόσος: Σύγχρονη διάγνωση - θεραπευτική αντιμετώπιση Αθανάσιος Μανώλης Διευθυντής Καρδιολογικής Κλινικής Ασκληπιείου Βούλας, Αναπληρωτής Καθηγητής Καρδιολογίας Emory University, Ατλάντα, ΗΠΑ

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΝΟΣΗΛΕΥΤΗ ΣΤΗΝ ΕΠΕΜΒΑΤΙΚΗ ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΑ

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΝΟΣΗΛΕΥΤΗ ΣΤΗΝ ΕΠΕΜΒΑΤΙΚΗ ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΑ Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΝΟΣΗΛΕΥΤΗ ΣΤΗΝ ΕΠΕΜΒΑΤΙΚΗ ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΑ ΑΜΠΡΑΧΙΜ ΣΑΡΑ-ΕΛΕΝΗ & ΠΑΠΑΝΙΚΟΛΑΟΥ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΑΤΕΙΘ ΕΙΣΗΓΗΤΡΙΑ: κ. ΚΑΡΑΒΑΣΙΛΕΙΑΔΟΥ ΣΑΒΒΑΤΩ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ 2009 ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΡΔΙΑΣ Το καρδιαγγειακό

Διαβάστε περισσότερα

Η βακτηριακήμηνιγγίτιςπαρά την ύπαρξη αποτελεσματικής αντιμικροβιακήςθεραπείας εξακολουθεί να είναι παράγων επιμένουσας

Η βακτηριακήμηνιγγίτιςπαρά την ύπαρξη αποτελεσματικής αντιμικροβιακήςθεραπείας εξακολουθεί να είναι παράγων επιμένουσας ΝΕΥΡΟΛΟΓΙΚΕΣ ΕΠΙΠΛΟΚΕΣ ΒΑΚΤΗΡΙΔΙΑΚΗΣ ΜΗΝΙΓΓΙΤΙΔΟΣ ΕΝΗΛΙΚΩΝ Η βακτηριακήμηνιγγίτιςπαρά την ύπαρξη αποτελεσματικής αντιμικροβιακήςθεραπείας εξακολουθεί να είναι παράγων επιμένουσας νοσηρότητας και θνητότητας

Διαβάστε περισσότερα

Θεραπεία αναπνευστικής αλκάλωσης. Ελένη Μάνου, νεφρολόγος, Γ.Ν.Παπαγεωργίου

Θεραπεία αναπνευστικής αλκάλωσης. Ελένη Μάνου, νεφρολόγος, Γ.Ν.Παπαγεωργίου Θεραπεία αναπνευστικής αλκάλωσης Ελένη Μάνου, νεφρολόγος, Γ.Ν.Παπαγεωργίου σαν εισαγωγή... παραγωγή CO2 αποβολή CO2 παραγωγή CO2 αποβολή CO2 µερική πίεση του διοξειδίου του άνθρακα στο αίµα (PaCO2) µείωση

Διαβάστε περισσότερα

29. ΘΡΟΜΒΟΕΜΒΟΛΙΚΗ ΝΟΣΟΣ ΚΑΙ ΚΥΗΣΗ

29. ΘΡΟΜΒΟΕΜΒΟΛΙΚΗ ΝΟΣΟΣ ΚΑΙ ΚΥΗΣΗ 29. ΘΡΟΜΒΟΕΜΒΟΛΙΚΗ ΝΟΣΟΣ ΚΑΙ ΚΥΗΣΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ Η θρομβοεμβολική νόσος επιπλέκει 1/500-2000 κυήσεις. Ο κίνδυνος είναι μεγαλύτερος στη λοχεία. Τα αέρια αίματος δεν θεωρούνται ευαίσθητη ή ειδική εξέταση για

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΘΥΡΕΟΕΙΔΟΥΣ ΑΔΕΝΑ

ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΘΥΡΕΟΕΙΔΟΥΣ ΑΔΕΝΑ ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΘΥΡΕΟΕΙΔΟΥΣ ΑΔΕΝΑ ενημερωτικός οδηγός για τον ασθενή και την οικογένεια Ο θυρεοειδής αδένας: έχει σχήμα πεταλούδας, βρίσκεται στο λαιμό ακριβώς μπροστά από το λάρυγγα και αποτελείται από δύο λoβούς,

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΑ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΕΠΑΛ ΜΑΘΗΜΑ: ΑΝΑΤΟΜΙΑ

ΘΕΜΑΤΑ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΕΠΑΛ ΜΑΘΗΜΑ: ΑΝΑΤΟΜΙΑ ΘΕΜΑΤΑ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΕΠΑΛ ΜΑΘΗΜΑ: ΑΝΑΤΟΜΙΑ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΠΑΝΕΛΛΑ ΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑ Α Α ) ΚΑΙ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΕΙ ΙΚΟΤΗΤΑΣ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑ Α

Διαβάστε περισσότερα

Πού οφείλεται η νόσος και ποιοι παράγοντες την πυροδοτούν:

Πού οφείλεται η νόσος και ποιοι παράγοντες την πυροδοτούν: 1 Τι είναι η Κίρρωση του Ήπατος: Η κίρρωση του ήπατος είναι μία χρόνια πάθηση του ήπατος κατά την οποία παρατηρείται καταστροφή του ιστού του ήπατος και αλλαγή της αρχιτεκτονικής του, γεγονός που οδηγεί

Διαβάστε περισσότερα

15λεπτη Προετοιμασία του φοιτητή για την παρακολούθηση του μαθήματος νευροουρολογίας, γυναικολογικής ουρολογίας και ακράτειας ούρων.

15λεπτη Προετοιμασία του φοιτητή για την παρακολούθηση του μαθήματος νευροουρολογίας, γυναικολογικής ουρολογίας και ακράτειας ούρων. 15λεπτη Προετοιμασία του φοιτητή για την παρακολούθηση του μαθήματος νευροουρολογίας, γυναικολογικής ουρολογίας και ακράτειας ούρων. Η ουροδόχος κύστη δεν είναι απλά μία κοιλότητα η οποία γεμίζει απλά

Διαβάστε περισσότερα

ΒΛΑΒΕΡΕΣ ΕΠΙΔΡΑΣΕΙΣ ΤΟΥ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥ ΑΠΟ ΥΨΗΛΗ ΘΕΡΜΟΚΡΑΣΙΑ. Εμμ. Μ. Καραβιτάκης Παιδίατρος

ΒΛΑΒΕΡΕΣ ΕΠΙΔΡΑΣΕΙΣ ΤΟΥ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥ ΑΠΟ ΥΨΗΛΗ ΘΕΡΜΟΚΡΑΣΙΑ. Εμμ. Μ. Καραβιτάκης Παιδίατρος ΒΛΑΒΕΡΕΣ ΕΠΙΔΡΑΣΕΙΣ ΤΟΥ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥ ΑΠΟ ΥΨΗΛΗ ΘΕΡΜΟΚΡΑΣΙΑ Εμμ. Μ. Καραβιτάκης Παιδίατρος Στοιβάδες δέρματος Επιδερμίδα (τέσσερις στοιβάδες κυττάρων) Χόριο (άφθονα αγγεία και νεύρα) Υποδερμάτιο πέταλο (περιέχει

Διαβάστε περισσότερα

Β. Βλασοπούλου Ενδοκρινολόγος Ενδοκρινολογικό Τμήμα Διαβητολογικό Κέντρο ΓΝΑ«Ο Ευαγγελισμός»

Β. Βλασοπούλου Ενδοκρινολόγος Ενδοκρινολογικό Τμήμα Διαβητολογικό Κέντρο ΓΝΑ«Ο Ευαγγελισμός» Β. Βλασοπούλου Ενδοκρινολόγος Ενδοκρινολογικό Τμήμα Διαβητολογικό Κέντρο ΓΝΑ«Ο Ευαγγελισμός» Γυναίκα58 ετώνδιακομίστηκεστατεπμεβυθιότητα& εμπύρετοαπό3ημέρου. Κοιλιακήπαχυσαρκία, τραχύαναπνευστικόψιθύρισμα,αραιοί

Διαβάστε περισσότερα

Μήπως έχω µεγαλακρία; Πώς θα το καταλάβω;

Μήπως έχω µεγαλακρία; Πώς θα το καταλάβω; Μήπως έχω µεγαλακρία; Πώς θα το καταλάβω; MegalakriaBroshure.indd 1 17/11/2010 1:27:39 μμ Η Πανελλήνια Ένωση Σπανίων Παθήσεων (Π.Ε.Σ.ΠΑ) είναι ο μόνος φορέας, μη κερδοσκοπικό σωματείο, συλλόγων ασθενών

Διαβάστε περισσότερα

Η υπο- αντιμετώπιση του πόνου.

Η υπο- αντιμετώπιση του πόνου. Η υπο- αντιμετώπιση του πόνου. Ο όρος ολιγοαναλγησία χρησιμοποιήθηκε για πρώτη φορά το 1989 από τους Wilson και Pendleton σε μία εργασία σχετική με την πλημμελή αντιμετώπιση του πόνου των προσερχόμενων

Διαβάστε περισσότερα

Διάγνωση αντιμετώπιση οξείας επινεφριδιακής ανεπάρκειας. Γρηγόριος Καλτσάς Παθολογική Φυσιολογία Πανεπιστήμιο Αθηνών

Διάγνωση αντιμετώπιση οξείας επινεφριδιακής ανεπάρκειας. Γρηγόριος Καλτσάς Παθολογική Φυσιολογία Πανεπιστήμιο Αθηνών Διάγνωση αντιμετώπιση οξείας επινεφριδιακής ανεπάρκειας Γρηγόριος Καλτσάς Παθολογική Φυσιολογία Πανεπιστήμιο Αθηνών ευροενδοκρινική ρύθμιση της επινεφριδιακής έκκρισης στεροειδών - - - + CRH/AVP + ACTH

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΤΟΥ ΥΠΝΟΥ. Εμμ. Μ. Καραβιτάκης Παιδίατρος

ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΤΟΥ ΥΠΝΟΥ. Εμμ. Μ. Καραβιτάκης Παιδίατρος ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΤΟΥ ΥΠΝΟΥ Εμμ. Μ. Καραβιτάκης Παιδίατρος ΥΠΝΟΣ αναζωογόνηση του οργανισμού επηρεάζει την καθημερινή λειτουργικότητα επηρεάζει τη σωματική και διανοητική υγεία ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΟΥ ΥΠΝΟΥ τακτική,

Διαβάστε περισσότερα

ΩΣΜΩΣΗ ΚΑΙ ΟΙ ΝΕΦΡΟΙ

ΩΣΜΩΣΗ ΚΑΙ ΟΙ ΝΕΦΡΟΙ ΩΣΜΩΣΗ ΚΑΙ ΟΙ ΝΕΦΡΟΙ ΠΩΣ ΜΕΤΑΦΕΡΟΝΤΑΙ ΟΙ ΟΥΣΙΕΣ ΣΤΑ ΥΓΡΑ Μεταφορά τροφών και αποβολή μη χρήσιμων ουσιών: Διάχυση (π.χ. το CO 2 που παράγεται κατά τον μεταβολισμό των κυττάρων, διαχέεται από τα κύτταρα

Διαβάστε περισσότερα

Αν. Καθηγήτρια Ε. Λαμπρινουδάκη

Αν. Καθηγήτρια Ε. Λαμπρινουδάκη Αν. Καθηγήτρια Ε. Λαμπρινουδάκη upadate swfobject.embedswf('/plugins/content/avreloaded/mediaplayer.swf','avreloaded0','400',' 320','7.0.14','/plugins/content/avreloaded/expressinstall.swf', {file:'http://www.aretaieio-obgyn.com/images/stories/videos/emino.flv',width:'400',height:'

Διαβάστε περισσότερα