ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΡΟΛΟΓΟΣ..4 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 :ΕΙΣΑΓΩΓΗ Στόχοι..5 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2: ΤΑ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΤΗΣ ΕΦΗΒΕΙΑΣ (ΜΕΡΟΣ Β) Σχολικός εκφοβισμός 6 Το κάπνισμα και οι

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΡΟΛΟΓΟΣ..4 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 :ΕΙΣΑΓΩΓΗ Στόχοι..5 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2: ΤΑ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΤΗΣ ΕΦΗΒΕΙΑΣ (ΜΕΡΟΣ Β) Σχολικός εκφοβισμός 6 Το κάπνισμα και οι"

Transcript

1

2 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΡΟΛΟΓΟΣ..4 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 :ΕΙΣΑΓΩΓΗ Στόχοι..5 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2: ΤΑ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΤΗΣ ΕΦΗΒΕΙΑΣ (ΜΕΡΟΣ Β) Σχολικός εκφοβισμός 6 Το κάπνισμα και οι νέοι.8 Ρατσισμός.10 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3:ΓΟΝΕΙΣ ΚΑΙ ΕΦΗΒΟΙ Πρόλογος..13 Συγκρούσεις εφήβων με τους γονείς τους 13 Αντιμετώπιση προβλημάτων γονιών-εφήβων.14 Ο ρόλος του πατέρα στην εφηβεία 16 Οι οικογενειακές στιγμές.16 Ο ιδιωτικός χώρος 16 Σχέση μητέρας-κόρης.16 Σχέση πατέρα-κόρης...17 Σχέση μητέρας-γιου.17 Σχέση πατέρα-γιου..17 Οι συνεχείς καυγάδες..18 Προβλήματα γονέων εφήβων..18 ΚΕΦΑΛΑΙΟ4 :ΕΛΕΥΘΕΡΟΣ ΧΡΟΝΟΣ ΤΩΝ ΕΦΗΒΩΝ Εισαγωγή.24 Πώς μπορεί να αξιοποιεί τον ελεύθερο χρόνο του ο νέος/α.24 Πώς μπορεί να επιλύσει ο νέος το πρόβλημα που έχει με τον ελεύθερο χρόνο του..24 Οι στόχοι του ελεύθερου χρόνου...25 Κριτήρια επιλογής δραστηριοτήτων..26 Δείγματα μη δημιουργικής αξιοποίησης του ελεύθερου χρόνου..27 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5: ΕΡΩΤΙΚΕΣ ΣΧΕΣΕΙΣ Εισαγωγή..27 Οι φάσεις των σεξουαλικών σχέσεων 28 Σωματική επαφή..28 Η αντισύλληψη.29 Εγχειρίδιο σεξουαλικής αγωγής για εφήβους.31 Απορίες αγοριών..31 Απορίες κοριτσιών...37 Σεξουαλική διαπαιδαγώγηση μιλώντας στα παιδιά για το σεξ...42 Μην ξεχνάς (για κορίτσια)...44 Μην ξεχνάς (για αγόρια)..45 Η έρευνα μας 45 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 6 ΜΙΚΡΟ ΛΕΞΙΚΟ ΤΗΣ ΕΦΗΒΕΙΑΣ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ 60 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 61 -Ερωτηματολόγιο.61 -Άντον Τσέχοφ, Επιστολή προς τον αδερφό του 61 -Μαρία Αθανασιάδου, Εφηβεία! πώς να την διαχειριστώ ως γονιός;..62 2

3 Θάνος Ασκητής, Πόσο σημαντικός είναι ο ρόλος της σεξουαλικής αγωγής στην εφηβεία; 65 3

4 4 ΠΡΟΛΟΓΟΣ Η εργασία μας αποτελεί συνέχεια των θεμάτων που θέσαμε κατά το α τετράμηνο Η προσέγγιση μας όμως ήταν περισσότερο ενδελεχής και λεπτομερής. Στόχοι μας να διερευνήσουμε μεταξύ άλλων : Τα προβλήματα της εφηβείας όπως το κάπνισμα, το σχολικό εκφοβισμό, τις σχέσεις γονέων και εφήβων, το πώς περνούν τον ελεύθερο χρόνο τους οι έφηβοι και προτάσεις για την δημιουργική και αποδοτικότερη αξιοποίηση του. Αντιμετωπίσαμε σαν πρόκληση να φτιάξουμε ένα Εγχειρίδιο ερωτικής ζωής του εφήβου όπου προσπαθούμε να απαντήσουμε στις πιο συνηθισμένες αλλά και καίριες απορίες των συνομηλίκων μας ακόμη και τις πιο τολμηρές. Ενσωματώσαμε στην εργασία μας τα αποτελέσματα μιας έρευνας που διεξήχθη στο σχολείο μας όπου αποτυπώνεται η ερωτική ζωή των συνομήλικων μας. Καταρτίσαμε ένα Αλφαβητάρι Εφηβείας με λέξεις που αφορούν ή σχετίζονται με την Εφηβεία. Συνεχίσαμε με τον ίδιο τρόπο εργασίας του α τετραμήνου, δηλαδή αναζητήσαμε το υλικό μας κυρίως μέσα από την πλούσια βιβλιογραφία αλλά και το διαδίκτυο. Μέσα στις δραστηριότητες μας αξίζει να αναφέρουμε και την παρακολούθηση του ντοκιμαντέρ «Από τα εφηβικά φιλιά στις..εκτρώσεις» της εκπομπής ΠΡΩΤΑΓΩΝΙΣΤΕΣ του Σταύρου Θεοδωράκη, την συμπλήρωση φύλλου εργασίας και διεξοδικής συζήτησης από ερωτήματα και θέματα που τέθηκαν μετά την παρακολούθηση του. Ελπίζουμε κι ευχόμαστε η εργασία μας να φανεί χρήσιμη στους συνομήλικους μας που θα την διαβάσουν. Η συντονίστρια :Δεμοιράκου Μαρία, φιλόλογος Η ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΉ ΟΜΑΔΑ ΤΟ «ΕΦΗΒΕΥΩ!» * Εικόνα 1 Εξώφυλλου: Chromophobicrayons, Flower Tongue Wilts

5 5 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1o. ΕΙΣΑΓΩΓΗ 1.1. Στόχοι εργασίας Σε συνέχεια της εργασίας μας του πρώτου τετραμήνου οι στόχοι μας δεν διαφοροποιήθηκαν. Κύριος στόχος της παρούσας εργασίας μας είναι να ορίσουμε και να περιγράψουμε την ηλικία της εφηβείας σε όσο γίνεται περισσότερα επίπεδα. Αυτή τη φορά όμως θέλουμε να επικεντρώσουμε πιο συστηματικά και σε βάθος σε θέματα που αφορούν τις ενδοοικογενειακές σχέσεις, όπως διαμορφώνονται στην πολύ ιδιαίτερη περίοδο της εφηβείας στις ερωτικές-σεξουαλικές σχέσεις των εφήβων και στις απορίες που έχουν αλλά δεν τολμούν να ρωτήσουν ή δεν μπορούν να απαντήσουν επιστημονικά και έγκυρα. Θα επιχειρήσουμε να διερευνήσουμε τις διαφυλικές σχέσεις των εφήβων μέσα από έρευνα που θα κάνουμε μέσα στο σχολείο μας. Να βρούμε έγκυρες και σαφείς απαντήσεις για απορίες που έχουν όλοι οι έφηβοι και αφορούν τον ερωτισμό και την σεξουαλικότητα τους, να ενισχύσουμε την προσωπικότητα μας και να προστατεύουμε τη σωματική και ψυχική μας υγεία πριν προχωρήσουμε στην σύναψη της πρώτης ερωτικής σχέσης μας. Να ενημερώσουμε και να ενημερωθούμε για τα προβλήματα και τους κινδύνους της εφηβείας εστιάζοντας αυτή τη φορά στο κάπνισμα, τον ενδοσχολικό ρατσισμό και την ενδοσχολική βία. Τελικά να αναπτύξουμε την αυτογνωσία μας, να αποκτήσουμε αυτοπεποίθηση βασισμένη στη γνώση, να βελτιώσουμε τον εαυτό μας και να τον ενισχύσουμε σε μια περίοδο της ζωής μας που όλα είναι πρωτόγνωρα, παράξενα, αναπάντεχα. Ακόμη να επικοινωνήσουμε με την ομάδα, να μάθουμε τις ωφέλειες της ομαδικής εργασίας και της συνεργασίας. Να ενημερώσουμε τους συνομηλίκους σφαιρικά, με σαφήνεια και πληρότητα για ό,τι τους συμβαίνει. Απώτερος και πιο σημαντικός στόχος μας τελικά είναι να αποκτήσουμε την δυνατότητα να διαχειριζόμαστε αποτελεσματικότερα τα προβλήματα που απορρέουν από την ηλικία αυτή και τις ραγδαίες αλλαγές που την συνοδεύουν. Δομή της εργασίας μας: Στο πρώτο κεφάλαιο αναλύονται τα προβλήματα του σχολικού εκφοβισμού, του καπνίσματος και του ρατσισμού.. Στην συνέχεια παρουσιάζονται οι σχέσεις γονέων εφήβων έτσι όπως διαφοροποιούνται σε σχέση με την παιδική ηλικία. Ακολουθεί το θέμα του ελεύθερου χρόνου των εφήβων και προτάσεις για την δημιουργική αξιοποίηση του. Στο τελευταίο και πιο εκτενές κεφάλαιο αναλύεται το επίμαχο θέμα το σχέσεων που ενδιαφέρει όλους τους εφήβους. Στο μέρος αυτό επιχειρούμε να δώσουμε επιστημονικές απαντήσεις βασισμένες σε αναγνωρισμένους επιστήμονες και βιβλία μέσα από ένα Εγχειρίδιο ερωτικής ζωής για αγόρια και κορίτσια. Ενσωματώνουμε τα αποτελέσματα μιας έρευνας που πραγματοποιήσαμε με ερωτηματολόγια που απαντήθηκαν από μαθητές της Α Λυκείου, απ το οποίο καταλήγουμε σε πολύ ενδιαφέροντα και αποκαλυπτικά συμπεράσματα. Τρεις από τις τέσσερες υποομάδες δημιουργήσαμε Ένα μικρό Λεξικό της Εφηβείας με λέξεις που αφορούν την εφηβεία. Στο Παράρτημα παραθέσαμε το δείγμα του ερωτηματολογίου καθώς και κείμενα που δεν συμπεριλάβαμε στην εργασίας μας και είναι ενδιαφέροντα για ανάγνωση. Ευχαριστούμε την Βιβλιοθήκη της Σπάρτης που μας παραχώρησε για τόσους μήνες τόσα πολλά βιβλία, χωρίς τα οποία η εργασία μας δεν θα είχε την ίδια εγκυρότητα και αξιοπιστία.

6 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2o :ΤΑ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΤΗΣ ΕΦΗΒΕΙΑΣ (ΜΕΡΟΣ Β) Σχολικός εκφοβισμός (Bullying) Το φαινόμενο της επιθετικότητας εναντίον των συμμαθητών ονομάζεται ειδικότερα «εκφοβισμός» ή «θυματοποίηση» και αναφέρεται στις καταστάσεις όπου ο μαθητής υφίσταται βίαιες ή επιθετικές πράξεις επανειλημμένα από ένα συμμαθητή του ή από μια ομάδα συμμαθητών του. Ο εκφοβισμός μπορεί να πάρει διάφορες μορφές. Μεταξύ αυτών διακρίνουμε τον άμεσο και έμμεσο εκφοβισμό. Ο άμεσος εκφοβισμός αναφέρεται στην ανοικτή επίθεση εναντίον του παιδιού-στόχου, ενώ ο έμμεσος εκφοβισμός πραγματοποιείται μέσω της απομόνωσης και του αποκλεισμού του παιδιού-στόχου από ομαδικές δραστηριότητες. Παραδείγματα συμπεριφορών που αποτελούν προσπάθεια εκφοβισμού και θυματοποίησης είναι: όλες οι μορφές σωματικής βίας, κλοπή, και καταστροφή των προσωπικών αντικειμένων παιδιού-στόχου. Αποτελέσματα εκφοβισμού είναι ότι προκαλείται σωματικός ή ψυχικός πόνος με κάποιο τρόπο. Το αποτέλεσμα αυτό επιτυγχάνεται, επειδή το παιδί στο οποίο ασκείται ο εκφοβισμός είναι αδύναμο και δυσκολεύεται να προστατέψει τον εαυτό του τη συγκεκριμένη στιγμή, την συγκεκριμένη κατάσταση. Η βία προέρχεται από ένα παιδί ή ομάδα παιδιών που είναι σωματικά πιο δυνατά από το παιδί που είναι ο αποδέκτης της επιθετικότητας αυτής. Το παιδί που προσπαθεί να επιβάλει τη θέλησή του, είναι είτε σωματικά πιο δυνατό είτε πιστεύει ότι έχει μεγαλύτερη ψυχολογική αντοχή από το που είναι αποδέκτης της βίας. Η δύναμη ενός παιδιού μπορεί επίσης να αντλείται και από τη δύναμη της ομάδας των παιδιών στην οποία ανήκει, και που όλα μαζί προσπαθούν να παρενοχλούν άλλα παιδιά. Ο εκφοβισμός συνήθως δε συμβαίνει μια φορά, αλλά επαναλαμβάνεται εναντίον ευάλωτων παιδιών, που είναι εύκολοι στόχοι. Τα παιδιά που είναι αποδέκτες της βίας γνωρίζουν καλά ότι αυτό το μαρτύριο θα συνεχιστεί, εφόσον δεν μπορούν τα ίδια να αντιδράσουν αποτελεσματικά και συχνά κανένας ενήλικας δεν ενδιαφέρεται να μάθει. Βασικός στόχος του παιδιού που εκφοβίζει άλλα παιδιά είναι να υποτάξει το παιδί που θεωρεί πιο αδύναμο. Η επίτευξη αυτού του στόχου που προκαλεί ευχαρίστηση Αίτια εκφοβισμού συμμαθητών: 1)Τα αίτια του φαινομένου του εκφοβισμού είναι σύνθετα και σχετίζονται με: α)τα χαρακτηριστικά του παιδιού β)τον τρόπο που έχει μεγαλώσει γ)τα χαρακτηριστικά του σχολείου και του ψυχολογικού κλίματος που επικρατεί σ αυτό.τα χαρακτηριστικά γνωρίσματα των παιδιών που εμπλέκονται σε καταστάσεις εκφοβισμού, είτε ως επιτιθέμενα είτε ως στόχοι της επίθεσης έχουν περιγραφεί λεπτομερώς. Τα παιδιά που προβαίνουν σε πράξεις εκφοβισμού έχουν περιγραφεί ως σωματικά πιο δυνατά από τα παιδιά-στόχος καθώς και ως επιθετικά, παρορμητικά, κυρίαρχα, αλλά και αρκετά δημοφιλή. Τα παιδιά αυτά συχνά είναι επιθετικά προς τους γονείς και τους εκπαιδευτικούς και παρουσιάζουν, ή μπορεί να παρουσιάζουν αργότερα, προβλήματα αντικοινωνικής συμπεριφοράς που τα φέρνουν αντιμέτωπα με τους κανονισμούς και σε ορισμένες περιπτώσεις με τον νόμο Μορφές Διαδικτυακού εκφοβισμού

7 Επαναλαμβανόμενη αποστολή ηλεκτρονικών ή τηλεφωνικών μηνυμάτων Παρέμβαση και παρενόχληση οποιασδήποτε διαδικτυακής δραστηριότητας του ατόμου Δημιουργία ψεύτικων διαδικτυακών προφίλ Είσοδος σε προσωπικούς διαδικτυακούς λογαριασμούς του ατόμου Αποστολή φωτογραφιών του ατόμου ή αλλού είδους μαγνητοσκοπημένου υλικού Αποστολή προσωπικών πληροφοριών του ατόμου σε πολλαπλούς παραλήπτες Αποστολή απειλητικών μηνυμάτων σε αλλά άτομα υποκρινόμενοι το άτομο που εκφοβίζεται Υποκίνηση τρίτων για διαδικτυακή παρακολούθηση και παρενόχληση του ατόμου Στατιστικά στοιχεία 1. Περίπου 15-35% των νέων έχει πέσει θύμα Διαδικτυακού εκφοβισμού % των νέων παραδέχεται την ανάμειξή του σε Διαδικτυακό εκφοβισμό 3. Τα κορίτσια ενδέχεται να εμπλακούν συχνότερα από ότι τα αγόρια σε περιστατικά Διαδικτυακού εκφοβισμού 4. Η πλειοψηφία των ατόμων που υφίστανται είτε ασκεί Διαδικτυακό εκφοβισμό είναι ηλικίας ετών Το bullying στο σχολείο συνδέεται με κατάθλιψη και κρίσεις άγχους και πανικού Τα παιδιά που έχουν υποστεί ή διαπράξει σχολικό εκφοβισμό διατρέχουν μεγαλύτερο κίνδυνο κατάθλιψης, άγχους και πανικού χρόνια αργότερα, σύμφωνα με αμερικανική έρευνα. Οι ερευνητές γνώριζαν ότι το "bullying" έχει ψυχολογικές επιπτώσεις τόσο στα θύματα όσο και στους θύτες, αλλά δεν είναι σαφές για πόσο χρονικό διάστημα μπορεί να διαρκέσουν. Σύμφωνα με τα ευρήματα όμως της τελευταίας έρευνας που δημοσιεύεται στην επιθεώρηση JAMA Psychiatry, η κατάθλιψη και το άγχος που συνδέονται με τη σχολική κακοποίηση παραμένουν μέχρι τα μέσα της τρίτης δεκαετίας της ζωής ενός ατόμου. Η ερευνητική ομάδα του κλινικού ψυχολόγου Ουίλιαμ Κόουπλαντ του Duke University Medical Center της Βόρειας Καρολίνας εξέτασε νέους θέτοντας ερωτήσεις σχετικά με τις εμπειρίες τους από πράξεις σχολικού εκφοβισμού στις ηλικίες ανάμεσα στα 9 και τα 16 χρόνια και στη συνέχεια τούς παρακολούθησε μέχρι τα 26 τους χρόνια για ψυχιατρικές διαταραχές. Περισσότερο από το 25% των παιδιών και των γονιών τους ανέφεραν ότι έπεσαν θύματα εκφοβισμού τουλάχιστον μία φορά και περί το 10% δήλωσαν ότι υπήρξαν θύτες. Αφού εκτίμησαν το οικογενειακό ιστορικό των συμμετεχόντων στην έρευνα, οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι σε σύγκριση με τους νέους ενήλικες που δεν είχαν ιστορικό σχολικού εκφοβισμού, τα πρώην θύματα διέτρεχαν μεγαλύτερο κίνδυνο να παρουσιάσουν ψυχικές διαταραχές. Για παράδειγμα, μόλις το 6% των άνευ ιστορικού νέων παρουσίαζε αγχώδη διαταραχή, έναντι του 24% των πρώην θυμάτων σχολικού εκφοβισμού και του 32% των ατόμων που υπήρξαν ταυτόχρονα θύματα και θύτες. Παιδιά ταυτόχρονα θύτες και θύματα έχουν τις μεγαλύτερες πιθανότητες να παρουσιάσουν αργότερα ως νέοι ενήλικες διαταραχές πανικού, κατάθλιψη ή τάσεις αυτοκτονίας. Το γεγονός δεν προκαλεί έκπληξη, διότι μέρος αυτών αντιδρά στην τραυματική εμπειρία του να έχει υπάρξει θύμα και να το φέρει, λέει ο Μαρκ Σούστερ, διευθυντής Γενικής Παιδιατρικής στο Παιδιατρικό Νοσοκομείο της Βοστώνης και καθηγητής στην Ιατρική Σχολή του Χάρβαρντ. 7

8 "Αυτά τα άτομα έχουν υποστεί τον εκφοβισμό και αντί να αισθάνονται συναισθηματική ταύτιση (empathy)... γίνονται περισσότερο αντιδραστικά και αντιμετωπίζουν το "bullying" μάλλον ως τρόπο για να προσελκύσουν την προσοχή, σύμφωνα με τον Ουίλιαμ Κόουπλαντ. Παιδιά θύτες διατρέχουν τέσσερις φορές μεγαλύτερο κίνδυνο να αναπτύξουν διαταραχή αντικοινωνικής προσωπικότητας, που χαρακτηρίζεται από την έλλειψη συναισθηματικής ταύτισης και την κακοποίηση των άλλων. Οι ψυχιατρικές διαταραχές στην παιδική ηλικία και η ύπαρξη οικογενειακών προβλημάτων συνδέονται με τον σχολικό εκφοβισμό, αλλά δεν εξηγούν πλήρως την ύπαρξη μελλοντικών προβλημάτων, σύμφωνα με τα συμπεράσματα της έρευνας. Ορισμένες από τις διαταραχές κατά την ενήλικη ζωή φαίνεται ότι προέρχονται από το ίδιο το "bullying". "Η έρευνα προειδοποιεί για το πόσο σοβαρό μπορεί να είναι το "bullying", και ενισχύει ό,τι έχουμε μάθει ότι ο σχολικός εκφοβισμός δεν αποτελεί απλώς ένα τελετουργικό, δεν είναι απλώς τμήμα του μεγαλώματος ενός παιδιού ή εμπειρία για όλα τα παιδιά μέσα από την οποία γίνονται ισχυρότερα...μπορεί να έχει σοβαρές μακροπρόθεσμες συνέπειες", προειδοποιούν οι ερευνητές Το κάπνισμα και οι νέοι Το τσιγάρο είναι ένα από τα νόμιμα προϊόντα. Εδώ κι έναν αιώνα περίπου, το κάπνισμα αποτελεί εκτεταμένο φαινόμενο στις χώρες της Ευρώπης. Οικονομικώς, αποφέρει στο κράτος πολλά δισεκατομμύρια δραχμές ετησίως, αλλά κοστίζει στα ασφαλιστικά ταμεία τα διπλά σε έξοδα για να καταπολεμήσουν τις ασθένειες που συνδέονται με το κάπνισμα. Το 70%-90% των ενηλίκων καπνιστών, όπως δείχνουν στατιστικές, έχουν αρχίσει το τσιγάρο πριν από την ηλικία των 18 χρόνων. Έξι στα δέκα αγόρια Εικόνα 2.Chromophobicrayons, Sleepwalker στην Ελλάδα, σύμφωνα με πρόσφατη έρευνα, αρχίζουν να καπνίζουν στα χρόνια κι ένα στα 4 πριν τα 15.Η κρίσιμη ηλικία που τα παιδιά δοκιμάζουν το κάπνισμα είναι τα χρόνια, όπως προκύπτει από ελληνικές και ξένες έρευνες. Το τραγικό είναι ότι οι δοκιμές αυτές μπορεί να έχουν ως αποτέλεσμα τον εθισμό στη νικοτίνη, μιας και είναι πια αποδεδειγμένο ότι η νικοτίνη είναι έντονα εθιστική εξαρτησιογόνα ουσία. Η πράξη του καπνίσματος σε αυτή την ηλικία είναι στενά συνδεδεμένη με το χαρτζιλίκι και τη βόλτα με τους φίλους: όσο περισσότερο βγαίνουν έξω οι έφηβοι κι όσο περισσότερο χαρτζιλίκι έχουν, τόσο πιο πολύ καπνίζουν. Το τσιγάρο υποδηλώνει τη συμμετοχή του εφήβου στην ομάδα των συνομήλικων του και η πρώτη φορά που το δοκιμάζει γίνεται συνήθως στους κόλπους αυτής της ομάδας. Πολύ σημαντικό για τους νέους είναι το λεγόμενο life style, όπου το κάπνισμα γίνεται μέρος της προσωπικότητας του καπνιστή ή της καπνίστριας και χρησιμοποιείται ως μέσο επικοινωνίας και συναναστροφής στη διασκέδαση. Με βάση τα παραπάνω, είναι

9 προφανές ότι πρόκειται για ένα τεραστίων διαστάσεων πρόβλημα εξάρτησης, με νευροβιολογικές και ψυχολογικές συνιστώσες Γιατί όμως αρχίζουν το κάπνισμα; Οι παραστάσεις του περιβάλλοντος παίζουν κυρίαρχο ρόλο. Το κάπνισμα των γονέων είναι πολύ σημαντικό, όπως σημαντικός είναι και ο ρόλος των χώρων διασκέδασης. Η καφετέρια, το ιντερνετ καφέ, οι χώροι νυκτερινής διασκέδασης των εφήβων, αλλά και οι τουαλέτες των σχολείων αποτελούν χώρους παραγωγής νέων καπνιστών Οι επιδράσεις του καπνίσματος: Σε γενικές γραμμές, οι καπνιστές γίνονται όλο και πιο εξαρτημένοι, πιο συχνά το γυναικείο φύλο, και είναι πλειοψηφία τους νέοι. Το κάπνισμα ευθύνεται για θανάτους ετησίως, θανάτους που προκαλούνται από τον καρκίνο των πνευμόνων, των αναπνευστικών οδών και της ουροδόχου κύστης αλλά και από καρδιαγγειακές παθήσεις ή χρόνιες αναπνευστικές ασθένειες. Σύμφωνα με μελέτες, οι νεαρές κοπέλες που γίνονται σε μικρή ηλικία συστηματικές καπνίστριες είναι περισσότερες από τα αγόρια. Οι συνέπειες σε επίπεδο δημόσιας υγείας είναι σημαντικές, γιατί προβλέπεται ότι, κατά τα επόμενα χρόνια, η γυναικεία θνησιμότητα από τον καρκίνο του πνεύμονα θα ξεπεράσει πιθανότατα αυτή που προκαλείται από τον καρκίνο του μαστού. Ο κίνδυνος από καρκίνο του πνεύμονα είναι 10 φορές υψηλότερος στους καπνιστές απ ότι στους μη καπνιστές. Ένας χρόνια καπνιστής χάνει κατά μέσο όρο 8 χρόνια ζωής. Επιπλέον, υπάρχουν αποδεδειγμένοι κίνδυνοι που προκαλούνται από την παθητική έκθεση των μη καπνιστών στον καπνό. Σύμφωνα με τα όσα προβλέπει ο νόμος, είμαστε ελεύθεροι να καπνίζουμε αρκεί να μην ενοχλούμε τους άλλους. Ειδικότερα, οι επιδράσεις του καπνίσματος στο αναπνευστικό σύστημα των εφήβων είναι τεράστιες και αποδεδειγμένες: Συχνά επεισόδια βρογχίτιδας Μειωμένη άμυνα Μειωμένη λειτουργικότητα Υπολειπόμενη ανάπτυξη του αναπνευστικού συστήματος Ιδίως εάν υπάρχει ιστορικό ασθματικής βρογχίτιδας σε μικρότερη παιδική ηλικία, ή ακόμη και στην οικογένεια, οι επιπτώσεις είναι πολύ μεγαλύτερες. Και δυστυχώς παραγνωρίζονται τόσο από τον ίδιο τον έφηβο όσο και από το περιβάλλον του, που πολλές φορές εμμένει ακόμα καθηλωμένο στην αναχρονιστική θεώρηση ότι το κάπνισμα είναι φυσική εξέλιξη της ενηλικίωσης. Πρέπει εξίσου να προσθέσουμε ότι κοπέλες και αγόρια που αρχίζουν να καπνίζουν πριν από τα 18 χρόνια τους διατρέχουν αυξημένο κίνδυνο στειρότητας Κόψτε το κάπνισμα Η αμερικανική πνευμονολογική εταιρεία αναφέρει ότι οι περισσότεροι από τους εφήβους που έχουν καπνίσει 100 τσιγάρα, θα ήθελαν να το κόψουν, αλλά είναι πλέον ανίκανοι να το κάνουν αφού έχουν ήδη εθιστεί. Αναμφίβολα, λοιπόν, πρόκειται για χρήση ενός σκληρού ναρκωτικού. Η νικοτίνη, εισπνεόμενη, περνά από τους πνεύμονες στο αίμα και φτάνει σχεδόν αμέσως στον εγκέφαλο, όπου ενεργοποιεί την ίδια ακριβώς

10 νευροβιολογική διεργασία που διεγείρουν και τα αλκαλοειδή (μορφίνη, ηρωίνη) και η κοκαΐνη. Είναι εφικτό να κόψετε το κάπνισμα. Καταρχήν, είναι θέμα θέλησης: το 35% των μη καπνιστών ήταν κάποτε καπνιστές, Κάποιοι το καταφέρνουν αμέσως, άλλοι προσπαθούν πολλές φορές δίχως επιτυχία. Το κλειδί της επιτυχίας είναι το κίνητρο, αλλά και η φαρμακευτική αγωγή ή οι τεχνικές στήριξης μπορούν να σας βοηθήσουν. Όσον αφορά τα ελαφρά τσιγάρα (lights), δεν είναι παρά μια απάτη. Στην πραγματικότητα, ο αδιόρθωτος καπνιστής έχει ανάγκη από τη δόση του της νικοτίνης. Έτσι καπνίζει περισσότερα ελαφριά τσιγάρα ή παίρνει πιο βαθιές τζούρες Τέσσερα βήματα βοήθειας για έφηβους καπνιστές 1. Ενημέρωση και ήρεμος διάλογος. 2. Σωματική άσκηση. 3. Υγιεινή διατροφή. 4. Ψυχολογική βοήθεια(εάν χρειάζεται) Τα ειδικά φάρμακα δε συνιστώνται. Απευθύνονται αποκλειστικά σε ενηλίκους. Εικόνα 3 Mentaldragon by deviantart, Blue Converse Chronicles 2.3. ΡΑΤΣΙΣΜΟΣ Οι έφηβοι μετανάστες ζουν σε οικογένειες που αντιμετωπίζουν μια σειρά από προβλήματα που έχουν σχέση με την επαγγελματική τους αποκατάσταση, την αναγνώριση των τίτλων σπουδών, τις δυσκολίες στη χρήση της ελληνικής γλώσσας, την άγνοια τους για τις κρατικές υπηρεσίες και παροχές. Έτσι οι συνθήκες διαβίωσης και εργασίες των ομάδων αυτών είναι δύσκολες και οι περισσότεροι βρίσκονται στο περιθώριο του σύγχρονου τρόπου ζωής βιώνοντας την ανεργία, την απασχόληση στην παραοικονομία ή ακόμα και την εκμετάλλευση τους στην αγορά εργασίας. Οι μετανάστες έφηβοι διακατέχονται από συναισθήματα απομόνωσης, αναφέρουν χαμηλά επίπεδα αυτοεκτίμησης, και βιώνουν στις οικογενειακές καταστάσεις έντασης και διαμάχης.

11 Παράλληλα βιώνουν και τις δύσκολες αντιδράσεις των συνομιλητών τους. Οι έφηβοι μετανάστες παρουσιάζουν σε σχέση με τους έλληνες συνομηλίκους τους υψηλότερα επίπεδα σωματικής επιθετικότητας, λεκτικής επιθετικότητας, θυμού και εχθρότητας. Υψηλότερη παρουσιάζεται και η συχνότερη κατάθλιψη συμπτωμάτων σε εφήβους μετανάστες. Αναμενόμενο λοιπόν θα ήταν αυτοί οι έφηβοι να εμφανίζουν σε υψηλό ποσοστό ψυχικών διαταραχών, όχι ως αποτέλεσμα κάποιας προγενέστερης ψυχοπαθολογίας, αλλά μάλλον εξαιτίας του άγχους που ενεργοποιείται κατά την μετανάστευση και την πολιτισμική αλλοτρίωση και των αρνητικών οικογενειακών συνθηκών. Ειδική προσοχή θα πρέπει να δοθεί σε αυτούς τους έφηβους και τις οικογένειές τους με στόχο να λάβουν βοήθεια, για να προσαρμοστούν καλύτερα στο νέο περιβάλλον Ενδοσχολικός ρατσισμός Φτάνει να μισήσει ένας άνθρωπος, έναν άλλο άνθρωπο για να απλωθεί, σταδιακά το μίσος σε ολόκληρη την ανθρωπότητα. Τα αίτια που συντηρούν τον ρατσισμό στο σχολικό περιβάλλον είναι λίγο πολύ κοινά με αυτά που του συντηρούν και στο εξωσχολικό. Συμπλέγματα ανώτερης και προσωπικής υπεροχής συμπλέγματα κατωτερότητας, διάφορες φοβίες που καταλήγουν σε ψυχώσεις το ένστικτο της αδελφικότητας που, όταν απειλείται,ελκύεται πάντα με την επιθετικότητα, άγνοια, προλήψεις, ή εξισωτική σχολική νοοτροπία που αγνοεί τις τυπικές διαφορές μεταξύ των μαθητών. Όλοι συμφωνούμε ότι το σχολείο δεν θα πρέπει να περιβάλει νοσηρές εκτιμήσεις και συμπεριφορές. Όλοι μας είμαστε συνυπεύθυνοι για την τροπή που έχουν πάρει τα πράγματα μέσα σε αυτό. Καλό θα ήταν ο καθένας από εμάς να αντιμετωπίσει τις προσωπικές τους ευθύνες, ώστε το σχολείο του μέλλοντος να είναι πιο δημοκρατικό, περισσότερο συνεργατικό, αλλά και να προάγει τον κοινωνικό μετασχηματισμό. Τα παιδιά μας χρειάζονται ένα σχολείο αντιαυταρχικό, ενεργητικά κριτικό και δημιουργικό. Η κοινωνία μας όμως απαιτεί ένα σχολείο στη ζωή ανοιχτό για όλη τη ζωή. Με απλά λόγια ένα σχολείο για όλους.!! Ο ρατσισμός, δεν διακρίνει, εισάγει διακρίσεις. Ο επικεφαλής μιας νεανικής ομάδας περνάει το περισσότερο χρόνο του καλλιεργώντας τη φήμη του ως αγωνιστή. Το καθήκον του συνιστάται κυρίως στο να αποκτήσει κύρος ανάμεσα στους υπηκόους του και αυτό το καταφέρνει επιδεικνύοντας την επιθετικότητα του, την ικανότητα του να αγωνίζεται, και την τυραννία που ασκεί στους εκτός συμμορίας, καθώς και το ταλέντο του να οδηγεί τους δικούς του προς τη δόξα έναντι των άλλων συμμοριών.στα περισσότερα ελληνικά σχολεία σήμερα, υπάρχουν αρκετά παιδιά τα οποία είναι από διαφορετικές χώρες, και καθώς έρχονται στη δική μας, φέρνουν μαζί τους και τα πολιτιστικά τους στοιχεία, τα οποία οι συμμαθητές τους συχνά κατακρίνουν. Ποιος όμως μπορεί να καθορίσει την ανωτερότητα κάποιας φυλής και τη κυριαρχία της επί των άλλων ; Σίγουρα τα παιδιά που δέχονται το ρατσισμό στο σχολείο νιώθουν πολύ άσχημα ενώ δεν φαίνεται. Σχεδόν όμως κανένας μας δεν καταλαβαίνει το μεγάλο πρόβλημα που δημιουργούμε στα παιδιά αυτά. Τα κάνουμε να νιώθουν πολύ κατώτερα και να προσπαθούν να αλλάξουν αυτό που είναι, για το οποίο τις περισσότερες φορές, όπως ανέφερα και παραπάνω, δεν φταίνε. Θα πρέπει όμως κάποια στιγμή να το καταλάβουμε και να το αντιμετωπίσουμε ώστε να σταματήσει να υπάρχει αυτό το μεγάλο, κατά τη γνώμη μου, πρόβλημα της εποχής μας. Είμαστε όλοι ίσοι άλλα ταυτόχρονα είμαστε όλοι διαφορετικοί, έχουμε κλειδώσει την 11

12 ανθρωπιά μας σε ένα ντουλάπι και έχουμε παραπεταμένο τι κλειδί του. Ας αρχίσουμε λοιπόν να ψάχνουμε για να βρούμε το κλειδί και να ξεκλειδώσουμε αυτό το ντουλάπι πριν να είναι πολύ αργά. Όλοι μπορούμε να σταματήσουμε το ρατσισμό βάζοντας ένα μεγάλο Χ σε όσους το υπηρετούν, χωρίς βέβαια να τους πληγώσουμε. Γιατί τότε θα είμαστε εμείς οι ρατσιστές. Και αν μην ξεχνάμε ΌΤΙ Ο ΡΑΤΣΙΜΟΣ ΕΙΝΑΙ ΒΙΑ! Ας τον σταματήσουμε μπορούμε!!! 12 Εικόνα 4, Chromophobicrayons, Debut

13 13 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 : ΓΟΝΕΙΣ ΚΑΙ ΕΦΗΒΟΙ 3.1. Πρόλογος Η εφηβεία είναι συχνά μια εμπειρία με πολλές απαιτήσεις και δοκιμασίες και για τους γονείς, και για τους ίδιους τους νέους. Δε θα μπορούσε να είναι αλλιώς εξαιτίας των πολλών αλλαγών αυτής της περιόδου, που συμβαίνουν και στα παιδιά και στους γονείς και στις μεταξύ τους σχέσης. Οι γονείς, με τον τρόπο τους, μπορεί να αντιμετωπίσουν μια «κρίση ταυτότητας». Στις περισσότερες περιπτώσεις οι γονείς των εφήβων μπαίνουν στην μέση ηλικία. Την εποχή όπου τα παιδιά τους πλησιάζουν την κορυφή της φυσικής, ψυχολογικής και Εικόνα 5. M. Αθανασιάδου, Εφηβεία σεξουαλικής τους δύναμης, οι γονείς αντιμετωπίζουν το γεγονός ότι οι ίδιοι έχουν περάσει την κορυφή αυτή και ότι ο δρόμος μπροστά τους είναι κατήφορος, όσο και αν η κλίση του είναι μικρή στην αρχή. Το συναίσθημα των γονιών για την ανατροφή του παιδιού τους Τα εφηβικά χρόνια των παιδιών μπορεί να είναι μια περίοδος «αγωνιώδους επανεκτίμησης» για τους γονείς και για άλλους λόγους. Οι πατέρες συνειδητοποιούν ότι, αν δεν έχουν ήδη πραγματοποιήσει οποιαδήποτε όνειρα μπορεί να είχαν για επαγγελματική ή κοινωνική δόξα, μέχρι τα σαράντα τους, είναι πια μάλλον αργά. Η μητέρα, που μπορεί να εγκατέλειψε άλλους στόχους για να αναθρέψει τα παιδιά της ή που μπορεί να χρησιμοποίησε τη σχέση με τα παιδιά της σαν αντιστάθμισμα για άλλες απογοητεύσεις πράγμα στο οποίο προσαρμόζεται πιο δύσκολα πρέπει να αντιμετωπίσει την προοπτική ότι τα παιδιά της σύντομα θα φύγουν Συγκρούσεις εφήβων με τους γονείς Οι συγκρούσεις με τους γονείς είναι φυσικές και αναμενόμενες, ιδιαίτερα στα πρώτα χρόνια της εφηβείας. Καθώς διευρύνονται οι πνευματικοί τους ορίζοντες, οι έφηβοι αρχίζουν να βλέπουν ότι οι αξίες και ο τρόπος ζωής της οικογένειας δεν είναι οι μόνες πιθανές. Δεν συμβαίνει όμως το ίδιο στον έφηβο που είναι σε θέση να καταλάβει ότι, όχι μόνο υπάρχουν περιθώρια για εναλλακτικές αξίες,απόψεις ή πράξεις,αλλά ότι και ο τρόπος άλλων γονιών μπορεί ουσιαστικά να είναι ανώτερος απ αυτόν των δικών του. Οι γονείς το να εξακολουθούν να βλέπουν το έφηβο παιδί τους σαν «το μωρό τους» και να του συμπεριφέρονται έτσι,είναι σίγουρα ένας τρόπος που θα οδηγήσει αργότερα σε καταστροφή ή με την μορφή εκρηκτικής επανάστασης ή με μια συνεχιζόμενη και αυξανόμενη απροσάρμοστη εξάρτηση. Άλλος ένας λόγος είναι ότι η σύγχρονη κοινωνία δεν παρέχει ξεκάθαρες υποδείξεις, ούτε στους γονείς, ούτε στα παιδιά για την κατάλληλη συμπεριφορά των εφήβων στην κάθε τους ηλικία. Σε πολλές πρωτόγονες κοινωνίες, τα προνόμια και οι υποχρεώσεις κάθε ηλικίας είναι απόλυτα ξεκαθαρισμένα. Ακόμα τα σύνορα μεταξύ εφηβείας και ενηλικίωσης είναι πιο ξεκάθαρα και υπογραμμίζονται από την ιεροτελεστία του

14 περάσματος ή την τελετή της μύησης. Το συμπλήρωμα της σημαίνει ότι το αγόρι ή το κορίτσι γίνεται δεχτό σαν ενήλικο, αν και νεώτερο, μέλος της κοινωνίας, με κατάλληλες ελευθερίας και ευθύνες, που ορίζει η κοινωνία κι όχι μόνο οι γονείς. Παρ όλες τις αυξανόμενες δυσκολίες στην ανατροφή των εφήβων στο σημερινό κόσμο, οι περισσότεροι γονείς και νέοι τα καταφέρνουν, όχι βέβαια χωρίς προβλήματα και ανησυχίες, αλλά τουλάχιστον χωρίς άλυτες συγκρούσεις και σοβαρή αποξένωση Αντιμετώπιση προβλημάτων γονιών εφήβων Οι γονείς πρέπει να δημιουργήσουν ένα νέο είδος σχέσεων με τα παιδιά τους.οι γονείς πρέπει να αναγνωρίσουν και να ενθαρρύνουν την αυξανόμενη ανάγκη του εφήβου για ανεξαρτησία. Αγάπη Εχθρότητα Η πρώτη από αυτές τις διαστάσεις μπορεί να ονομαστεί αγάπη εχθρότητα ή παραδοχή απόρριψη.η ανάγκη παιδιών και εφήβων να έχουν γονείς που αγαπούν, φροντίζουν, είναι αξιόπιστοι και προσφέρουν ασφάλεια, έχει αποδειχθεί και στις κλινικές εργασίες και στη συστηματική έρευνα με φυσιολογικά. νευρωτικά και «εγκληματικά» παιδιά και εφήβους. Χωρίς ισχυρές και ξεκάθαρες ενδείξεις της γονεϊκής αγάπης, το παιδί ή ο έφηβος, έχουν λίγες πιθανότητες να αναπτύξουν αυτό-εκτίμηση, εποικοδομητικές και ικανοποιητικές σχέσεις με τους άλλους και μία σίγουρη αίσθηση ταυτότητας. Με την πραγματική ζεστασιά και φροντίδα των γονιών, οι νέοι μπορούν να υπερπηδήσουν εμπόδια που φαίνονται αξεπέραστα. Η εχθρότητα.η απόρριψη και η παραμέληση των γονιών είναι συστηματικά πιο συχνή από την παραδοχή, την αγάπη και την εμπιστοσύνη στις οικογένειες παιδιών με κάθε είδους προβλήματα. Από τις νοηματικές και μαθησιακές δυσκολίες και τις ανεπαρκείς κοινωνικές σχέσεις με συνομήλικους μέχρι τις νευρώσεις, τις ψυχοσωματικές διαταραχές και τις διαταραχές προσωπικότητας, όπως η εγκληματικότητα. Έλεγχος Ελευθερία Ίσως λίγο φανερή, αλλά πολύ σημαντική, είναι η θέση των γονιών στο θέμα ελέγχου και ελευθερίας. Για να αντιμετωπίσουν με επιτυχία το σημερινό και αυριανό κόσμο, οι έφηβοι χρειάζονται πειθαρχία. Όμως χρειάζονται και ανεξαρτησία, αυτάρκεια, προσαρμοστικότητα και μια ισχυρή αίσθηση των δικών τους αξιών. Αυτά τα προτερήματα προωθούνται καλύτερα από γονείς που σέβονται τα παιδιά τους, που τα αφήνουν να παίρνουν μέρος σε οικογενειακές υποθέσεις και αποφάσεις και ενθαρρύνουν την κατάλληλη ανεξαρτησία (αναλόγως την ηλικία του παιδιού), ενώ παράλληλα, γεμάτοι εμπιστοσύνη, αναλαμβάνουν την τελική ευθύνη. Αυτοί οι γονείς είναι υπεύθυνοι χωρίς να είναι αυταρχικοί. Εκτιμούν και την αυτόνομη θέληση και την πειθαρχημένη συμπεριφορά. Ενθαρρύνουν τη λεκτική συναλλαγή και όταν ασκούν τη γονεϊκή εξουσία εξηγούν τους λόγους. Αυταρχικοί γονείς : Σε αντίθεση με τον υπεύθυνο γονιό είναι ο αυταρχικός που λέει στο παιδί ή στον έφηβο τι να κάνει, χωρίς να αισθάνεται καμιά υποχρέωση να εξηγήσει τους λόγους. Αυτοί οι γονείς θεωρούν την υπακοή σαν απόλυτη αρετή και αντιμετωπίζουν κάθε προσπάθεια διαμαρτυρίας με επιβολή και τιμωρίες. Οποιαδήποτε ελεύθερη συζήτηση και αμφίδρομη συναλλαγή μεταξύ γονιών και παιδιού αποθαρρύνεται με την πεποίθηση ότι το νέο άτομο πρέπει να δέχεται αναντίρρητα το

15 λόγο των γονιών του για το τι είναι σωστό. Μερικοί γονείς ίσως παίρνουν αυτή την στάση από ένα αίσθημα εχθρότητα ή απλώς γιατί δεν τους νοιάζει. Άλλοι όμως φέρονται έτσι γιατί πιστεύουν ότι έτσι θα δημιουργήσουν «σεβασμό για την εξουσία». Το λάθος που κάνουν είναι ότι ενώ καταπιέζουν τη διχόνοια, δεν την εξαφανίζουν. Μπορεί μάλιστα να υποθάλπουν μνησικακίες. Πολλά παιδιά αυταρχικών ή απολυταρχικών γονιών βγαίνουν από την εφηβεία χωρίς αυτοπεποίθηση και αυτόεκτίμηση, ανίκανοι να είναι αυτάρκεις, να δράσουν ανεξάρτητα ή να σκεφτούν για τον εαυτό τους. Σαν έφηβοι, τα παιδιά των αυταρχικών ή απολυταρχικών γονιών, σε αντίθεση με τα παιδιά των υπεύθυνων γονιών, είναι πιθανόν να αισθάνονται ότι οι γονείς τους δεν τα αγαπούν. Είναι ακόμα πιο πιθανό να έχουν σαν έφηβοι και νέοι ενήλικοι μια ασθενικά ανεπτυγμένη και ασταθή συνείδηση βασισμένη περισσότερο σε εξωτερικές αμοιβές και τιμωρίες παρά μια ώριμη συνείδηση, βασισμένη σε εξωτερικευμένες, ανεξάρτητες ηθικές αξίες. Πολιτική ελευθερίας : Ακόμη και οι γονείς που αφήνουν τα παιδιά τους τελείως ελεύθερα ή που υιοθετούν μια ψεύτικη και υπερβολική «ισότητα» προσφέρουν το είδος της συμπαράστασης που χρειάζεται ο σημερινός νέος. Η επικίνδυνη χρήση ναρκωτικών και άλλες μορφές αντικοινωνικής συμπεριφοράς,είναι οι πιο συχνές ανάμεσα σε παιδιά που οι γονείς όπου υποστηρίζουν ανοιχτά ιδέες όπως η ατομικότητα, η αυτό κατανόηση και η ανάγκη ίσης μεταχείρισης στην οικογένεια, αλλά που χρησιμοποιούν αυτές τις αξίες σαν δικαιολογίες να αποφύγουν τις ευθύνες τους. Δημιουργώντας μια ψευτοδημοκρατία μέσα στην οικογένεια. Αυτοί οι γονείς μπορούν να παραιτηθούν από τη δύναμη τους για να παίρνουν αποφάσεις και ευθύνες. Εικόνα 6, Angel Reich, I wanna fly away Όσο και αν διαμαρτύρονται κατά καιρούς, και οι έφηβοι στην πραγματικότητα δε θέλουν να είναι ίσοι με τους γονείς τους. Τους θέλουν και τους χρειάζονται να είναι γονείς φιλικοί και με κατανόηση, αλλά πάντα γονείς, πρότυπα ενήλικης συμπεριφοράς. Οι γονείς στην σύγχρονη κοινωνία,πρέπει να ρυθμίσουν την πορεία τους μεταξύ του αυταρχισμού από την μία,και του υπερβολικού φιλελευθερισμού της «εξίσωσης» με τους έφηβους ή της αδιαφορίας από την άλλη. 15

16 3.4. Ο ρόλος του πατέρα στην εφηβεία Ο πατέρας μπορεί και οφείλει να παίξει σημαντικό ρόλο, αυτήν τη δύσκολη περίοδο, τόσο για τα αγόρια όσο και για τα κορίτσια. Ο ρόλος του αρχίζει, όπως είναι φυσικό, από τη σύλληψη ή και πιο πριν. Όμως ο πατέρας έχει ειδική δουλειά να κάνει στην εφηβεία, και μάλιστα από την εμφάνιση των πρώτων σημαδιών, δηλαδή από την έκτη δημοτικού περίπου. Πολλές δύσκολες συμπεριφορές ή μεταγενέστερα προβλήματα αρχίζουν νωρίς, και η πρώτη αντίδραση είναι σημαντική. Στις καταστάσεις ενός διαζυγίου μπορεί να υπάρξει ο κίνδυνος να ευνοηθεί η έλλειψη ενδιαφέροντος των πατέρων για τα παιδία τους. Εφόσον είναι κουρασμένοι από τις διαμάχες, προτιμούν καμιά φορά να σηκώσουν τα χέρια ψηλά. να ξαναφτιάξουν την ζωή τους και να περιμένουν τα παιδιά να αποκτήσουν δική τους γνώμη, αντί να αγωνιστούν για να έχουν την επιμέλεια ή επιβάλουν τις δικές τους παιδαγωγικές ιδέες Οι οικογενειακές στιγμές Στις μέρες μας ορισμένες οικογενειακές στιγμές τείνουν να μετατρέπονται σε πεδίο μάχης. Το οικογενειακό τραπέζι είναι ένα καλό παράδειγμα : μερικοί έφηβοι φτάνουν στο σημείο να το εγκαταλείπουν. Πολλές συγκρούσεις θα εξέλειπαν αν οι κανόνες της κοινής ζωής είχαν εξηγηθεί αντί να έχουν επιβληθεί. Όμως οι γονείς δυσκολεύονται να πουν, Εικόνα 7, Cloud Room, If i could fly γιατί αυτοί οι κανόνες είναι απαραίτητοι, όπως επίσης δυσκολεύονται να μιλήσουν στον/ην έφηβό τους. Τα ωράρια συνήθως κάθε οικογένειας είναι έτσι ώστε θα έπρεπε να είναι κανείς μάγος για να βρεθούν όλοι μαζί με αποτέλεσμα να δημιουργείτε ακόμη μεγαλύτερο χάσμα ανάμεσα στις οικογενειακές σχέσεις Ο ιδιωτικός χώρος Ο ιδιωτικός χώρος του καθένα στην οικογένεια απαιτεί μεγάλο σεβασμό. Το δωμάτιο των γονέων πολύ συχνά είναι απαγορευμένο για τα παιδιά σε αντίθεση με το δωμάτιο του παιδιού στο οποίο οι γονείς παίρνουν το δικαίωμα να μπαίνουν σε αυτό όποτε το επιθυμούν, με αποτέλεσμα να υπάρχουν εντάσεις ανάμεσα στην οικογένεια. Δεν είναι τυχαίο το γεγονός ότι στους πιο διαταραγμένους εφήβους, οι στοιχειώδεις κανόνες δεν είναι σεβαστοί. Πάντως η έλλειψη σεβασμού της ιδιωτικής ζωής του εφήβου επιφέρει τη μη συμμετοχή του στις κοινές δραστηριότητες Σχέσης μητέρας κόρης στην εφηβεία

17 Οι σχέσεις μητέρας - κόρης είναι λεπτές σε γενικές γραμμές. Όπως και οι σχέσεις πατέρας κόρης, σημαδεύονται από κάποια αμφιθυμία, δηλαδή ένα μίγμα αντιφατικά συναισθήματα. Όμως εδώ, αυτό το μίγμα δεν είναι τόσο ξεκάθαρο όσο στο αγόρι. Αν το μικρό αγόρι έχει ανάγκη να καταλάβει αρκετά γρήγορα ότι δεν θα παντρευτεί την μητέρα του, η κόρη δεν θέτει καν αυτό το πρόβλημα, και ο πατέρας δεν είναι τόσο κοντά όσο η μητέρα στην παιδική ηλικία. Το μίγμα των συναισθημάτων είναι φτιαγμένο από αγάπη και ανταγωνιστικότητα, όμως η τελευταία εξασθενεί από την ανάγκη της κόρης να μοιάσει ορισμένες φορές στην μητέρα της. Αντίθετα στην εφηβεία, και για τους ίδιους λόγους όπως στο αγόρι, η ανταγωνιστικότητα κινδυνεύει να την παρασύρει, ιδίως όταν η διαφορά της ηλικίας ατονεί, όπως συμβαίνει συνήθως Σχέσεις πατέρα - κόρης στην εφηβεία Οι δυσκολίες ανάμεσα στις σχέσεις πατέρα κόρης, έχουν να κάνουν με την εικόνα του πατέρα που μπορεί να δώσει η μητέρα όταν εκείνος είναι ελάχιστα παρών. Η μητέρα έχει την τάση να κατηγορεί τον αδύναμο σύζυγο της, και μάλιστα μπροστά στην κόρη του. Όμως η τελευταία έχει ανάγκη να κατασκευάσει μια εικόνα του πατέρα όπου επειδή ο αληθινός πατέρας είναι ακατάλληλος, η εικόνα του θα έχει μία φυσική τάση ιδεαλισμού. Σε αρκετά σπάνιες περιπτώσεις η κόρη προτιμά τον αμέσως και οριστικά τον πατέρα, γεγονός που καταλήγει γενικά σε μια αρσενική ταυτοποίηση. Ο πατέρας είναι το υπόδειγμα, πάνω στο οποίο η κόρη θα κατασκευάσει το πρώτο της ερωτικό αντικείμενο. Η μητέρα ωθεί την κόρη της σ αυτήν την επιλογή από την αρχή, δείχνοντας άθελα της, ότι προτιμά τον άνδρα της από εκείνη. Έτσι, για να μοιάσει κατά κάποιον τρόπο στην μητέρα της,η κόρη ενδιαφέρεται για τον παρείσακτο, τον οποίο ωστόσο μαθαίνει γρήγορα να αγαπά, πολύ πριν καταλάβει τον ρόλο που παίζει Σχέσεις μητέρας γιου στην εφηβεία Όταν ο πατέρας δεν είναι παρών στην εφηβεία, η κατάσταση είναι εξίσου δύσκολη. Ο έφηβος έχει ανάγκη τον αληθινό πατέρα και οι μητέρες των αγοριών το γνωρίζουν πολύ καλά. Πρώτα απ όλα, γιατί οι γιοι τους τις αποφεύγουν, κυριολεκτικά και μεταφορικά. Αναζητούν μια αρσενική αναφορά την οποία θα βρουν στην καλύτερη περίπτωση σε έναν θείο ή σε έναν παππού, αν δεν έχουν έναν μεγαλύτερο αδερφό. Αρνούνται την υπερβολική αγάπη που τους ευχαριστούσε τόσο πριν. Και όταν δεν κάνουν ούτε το ένα, ούτε το άλλο, οι μητέρες ανησυχούν και δικαιολογημένα Σχέσεις πατέρα γιου στην εφηβεία Το παράδειγμα που ακολουθεί θέτει επίτηδες υπό αμφισβήτηση το πατρικό υπόδειγμα, δηλαδή τον πατέρα με τον οποίο το αγόρι πρέπει να ταυτιστεί. Ή ακόμα τον πατέρα που πρέπει να παίξει το ρόλο του τρίτου για να χωρίσει τη μητέρα από το αγόρι. Εδώ, πράγματι, γίνεται το αντίθετο λόγω του χωρισμού των γονέων: η μητέρα παίζει το ρόλο του τρίτου και το αγόρι πνίγεται στο σπίτι του πατέρα. Όπως βλέπουμε, το πρόβλημα παραμένει το ίδιο. Όμως η αντιστροφή των ρόλων δεν πρέπει να μας ξεγελά: τούτοι εδώ δεν είναι αναστρέψιμοι. Αυτό το παράδειγμα έχει ως στόχο το πλεονέκτημα ότι απενοχοποιεί τις μητέρες που πιστεύουν ότι τις θεωρούν υπερπροστατευτικές. Πράγματι, όπως υπάρχει μια άμεση εξουσία, του πιο κοντινού στο παιδί προσώπου, υπάρχει μια έμμεση εξουσία που χρησιμοποιεί διαφορετικά μέσα. Η πρώτη είναι συχνότερα επίδραση της μητέρας, και η δεύτερη εκείνη του πατέρα. Σε μερικές περιπτώσεις ο πατέρας είναι αυτός που έχει το ρόλο του κακού που 17

18 συνήθως κρατάει η μητέρα. Αντίθετα, εκείνη κρατά τον ωραίο ρόλο, για τον οποίο ζηλεύουν συχνά τους πρώην συζύγους τους οι χωρισμένες μητέρες. Καταλαβαίνουμε ότι το παιδί και ο έφηβος έχουν την ανάγκη και τους δύο ρόλους και κυρίως την αναγνώριση από τον ένα, του ρόλου που παίζει ο άλλος. Για να ολοκληρώσουμε θα λέγαμε ότι ο γονέας του εφήβου δεν θα είναι ίδιος με εκείνου του παιδιού: πρέπει λοιπόν ο γονέας του παιδιού που έχει γίνει έφηβος να δεχτεί να αμφισβητηθεί, και να είναι σε θέση να πει ότι μπόρεσε να του δώσει διαφορετικές εικόνες. Έτσι ο γονέας μπορεί να φανεί καταπιεστικός στον έφηβο, ενώ δεν είχε επιβάλλει κανένα όριο στο παιδί. Στην πραγματικότητα, επειδή ο γονέας ήταν ιδιαίτερα διαλλακτικός κατά την παιδική ηλικία, ο έφηβος ξεπερνά τώρα τα όρια που οι γονείς, και κυρίως ο πατέρας, είναι υποχρεωμένοι να του υποδείξουν Οι συνεχείς καυγάδες Χωρίς να είναι ιδιαίτερα δύσκολοι, ορισμένοι έφηβοι εμφανίζουν δυσκολίες μέχρι να βρουν τον εαυτό τους μέσα από τις λογικές διαμάχες με τους γονείς. Όλοι αυτοί οι καυγάδες, όλες αυτές οι αντιπαραθέσεις, προφανώς επιφανειακές, που οφείλονται στις διαφορετικές προτιμήσεις, ιδέες, γνώμες, επιλογές, όλα πολύ σημαντικά για έναν έφηβο που θέλει ταυτόχρονα να ευχαριστήσει Εικόνα 8,Pa3ka, Teenagers τους γονείς του και να αυτοεπιβεβαιωθεί. Διότι για τον έφηβο, περισσότερο ακόμα και από τον ενήλικα, το να ευχαριστεί τους άλλους, το να δείχνει ότι αγαπά, σημαίνει πολύ συχνά ότι είναι όμοιος ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΓΟΝΕΩΝ-ΕΦΗΒΩΝ Το οικογενειακό περιβάλλον παίζει σημαντικό ρόλο στη διαμόρφωση βίαιης, επιθετικής συμπεριφοράς. Στην έρευνα του Π.Ι. (Παιδαγωγικό Ινστιτούτο) παρατηρήθηκε ότι τα περισσότερα παιδιά που τα πρώτα χρόνια της ζωής τους στερήθηκαν την αγάπη, τη στοργή και την αποδοχή, έχουν χαμηλή αυτοεκτίμηση και γι αυτό εκδηλώνουν αργότερα βίαιη συμπεριφορά. (Κεδράκα, 2000) Οι γονείς αναγκάζονται να δουλεύουν ολοένα και περισσότερο σε εργασιακά περιβάλλοντα που γίνονται σταδιακά ολοένα και πιο απαιτητικά. Η ενασχόληση με τα παιδιά τους μετατρέπεται σε μια σειρά από ενέργειες ρουτίνας. Τα συναισθηματικά προβλήματα των εφήβων παίρνουν, συχνά, τη μορφή μπελά για τους γονείς, που προσπαθούν να τελειώσουν τη μέρα τους, χωρίς άλλες συγκρούσεις και βάσανα σαν εκείνα που αντιμετώπισαν στη δουλειά τους. Οι έφηβοι αισθάνονταν ότι παραμελούνται και ότι τα προβλήματα τους μένουν χωρίς απάντηση, λύση ή και στήριξη από τους μεγάλους. Η άρνηση, η σιωπή, η αναβλητικότητα, η έλλειψη σεβασμού γεννούν προβλήματα που συσσωρεύονται και, όταν δεν αντιμετωπίζονται έγκαιρα και ουσιαστικά, οδηγούν τους εφήβους σε παραπτωματική συμπεριφορά. (Κεδράκα, 2000) 18

19 Η οικογένεια είναι πολύ βασικό στοιχείο στη ζωή μας. Στο προστατευτικό πλαίσιο της μαθαίνουμε να καταλαβαίνουμε τα συναισθήματα μας και πώς να επικοινωνούμε με τους άλλους. Η γνώση αυτή του εαυτού μας οικοδομείται με τα παραδείγματα που δίνουν οι ίδιοι οι γονείς καθώς χειρίζονται τις σχέσεις τους, τις αντιδράσεις τους, την επαγγελματική τους πορεία τόσο ως άτομα όσο και ως ζευγάρι. Ορισμένες ευαίσθητες στιγμές στην καθημερινή επαφή παιδιού και γονιών διαπλάθουν το συναισθηματικό κόσμο του παιδιού και χαρακτηρίζουν τη συμπεριφορά του σε κάθε εκδήλωση της ζωής. Η συναισθηματική ανάπτυξη παρεμποδίζεται, όταν οι γονείς είναι άτομα με αυξημένα προσωπικά προβλήματα για τα οποία δεν ενδιαφέρονται να δώσουν κάποια λύση και γι αυτό δεν μπορούν να θέσουν στόχους ζωής. Τέτοιοι γονείς είναι πολύ λιγότερο πιθανό να προσφέρουν μια σωστή φροντίδα και ακόμα λιγότερο πιθανό να ανταποκριθούν στις συναισθηματικές ανάγκες των παιδιών τους. (Κεδράκα, 2000) Ορισμένοι γονείς είναι υπερβολικά παραχωρητικοί και αποδέχονται άνευ όρων τις επιλογές του εφήβου. Δείχνουν απεριόριστη ανοχή και πολλές φορές με ανταλλάγματα προσπαθούν να κατευνάσουν τη θλίψη ή το θυμό του παιδιού τους, αγνοώντας την εσωτερική ανάγκη του για όρια και μέτρο. Ορισμένοι γονείς είναι υπερπροστατευτικοί, παραχαϊδεύουν τα παιδιά τους και προσπαθούν πάντα να λειτουργήσουν εκείνοι αντί να αφήσουν τα παιδιά να αναλάβουν δράση και πρωτοβουλίες. Έτσι, τα παιδιά μεγαλώνουν και γίνονται τα ίδια ανάξια να λύσουν το παραμικρό πρόβλημα, απλούστατα γιατί πάντα αυτό το έργο το αναλαμβάνουν οι γονείς τους. Υπάρχουν και οι γονείς που αξιοποιούν ευκαιρία εξαιτίας μιας στεναχώριας ή δυσκολίας του παιδιού τους, για να λειτουργήσουν ως «συναισθηματικοί προπονητές ζωής» παίρνουν τα συναισθήματα των παιδιών τους στα σοβαρά Εικόνα 9, Oscar Rammos, Hillarius illustrations προσπαθούν να καταλάβουν τι ακριβώς τα στεναχωρεί και συζητούν μαζί τους λύσεις και τρόπους αντίδρασης. Τα συναισθήματα έχουν σημαντική θέση στην ανάπτυξη της επικοινωνίας. Τονώνουν την εμπιστοσύνη και την αφοσίωση και δημιουργούν κατ αυτόν τον τρόπο ένα σταθερό πλαίσιο εκδήλωσης μεγαλύτερης ελευθερίας απ αυτήν που συνήθως ο άνθρωπος βιώνει στο κοινωνικό περιβάλλον του. Τα παιδιά μαθαίνουν ότι μπορούν να αγαπούν και να αγαπιούνται χωρίς αυτό να απαιτεί ιδιαίτερη προσπάθεια και ότι η ικανοποίηση των ατομικών αναγκών μπορεί να συνυπάρχει μαζί με το συλλογικό χαρακτήρα της οικογενειακής ομάδας. Η συνύπαρξη των μελών της οικογένειας δεν εξασφαλίζει αυτόματα και μια ισορροπημένη κοινή ζωή. Για παράδειγμα, παιδιά που γίνονται θύματα λεκτικής κακοποίησης στο περιβάλλον τους, είναι παιδιά που ενώ ζουν μαζί με τους γονείς τους στερούνται τη συναισθηματική προσφορά τους και έτσι στρέφονται προς τους φίλους τους προκειμένου να καλύψουν τις ανάγκες τους. Σχετικές έρευνες επισημαίνουν ότι τα παιδιά αυτά συνήθως είναι επιρρεπή στο κάπνισμα και γενικότερα στην εξάρτηση από ουσίες. Όταν ο γονιός 19

20 καταφέρνει να οριοθετεί τον ρόλο του, επικοινωνεί πιο εύκολα με το παιδί του και η επιτυχία του παιδιού στο σχολείο κάνει τους γονείς να χαίρονται. Το σχολείο μπορεί να λειτουργήσει ως κέντρο εκπαίδευσης των γονέων. Δίνεται έτσι μια νέα οπτική των ψυχολογικών και παιδαγωγικών προβλημάτων που απασχολούν το παιδί τους. Η νέα αυτή σχέση του γονέα με το σχολείο προξενεί στο παιδί ένα αίσθημα ανακούφισης εφόσον βλέπει τους γονείς να είναι αλλαγμένοι. Η εκπαίδευση των γονέων ενισχύει το ρόλο τους και την εκτίμηση που οι γονείς έχουν για τον εαυτό τους και αυτό τους βοηθάει να δουν το ζήτημα της ψυχικής και σωματικής αγωγής και υγείας του παιδιού τους στη συνολική του διάσταση. Οι γονείς καταλαβαίνουν ότι η τιμωρία είναι ένα κατασταλτικό μέτρο που δεν επιλύει τα προβλήματα, αντίθετα σε μερικές περιπτώσεις μετατρέπεται σε πρόκληση και ωθεί τα παιδιά να ριψοκινδυνεύσουν, προκειμένου να αποφύγουν ή να δοκιμάσουν την αντοχή τους. (Κεδράκα, 2000) Με τον όρο εφηβεία νοείται συνήθως ένας συνολικός ενιαίος τρόπος ζωής. Τα σημαντικότερα από τα γενικά χαρακτηριστικά της εφηβείας είναι τα ακόλουθα: 1. Οι αιφνίδιες και νέες πληθωρικές βιοσωματικές ψυχικές και κοινωνικές μεταβολές. 2. Η μεταβολή της λειτουργίας ενδοκρινών αδένων, η ωρίμανση της λειτουργίας των γεννητικών αδένων και η εμφάνιση δευτερευόντων χαρακτηριστικών του φύλου, με συνέπεια την παρουσίαση έντονης σεξουαλικότητας, η αντιμετώπιση της οποίας αποτελεί δύσκολο πρόβλημα της προσωπικότητας. 3. Αποτέλεσμα της εμφάνισης των νέων αιφνίδιων πληθωρικών μεταβολών είναι η αποδιοργάνωση, αρχικά, της προσωπικότητας, η εμφάνιση του φαινομένου «της εφηβικής κρίσης» και οι κατοπινές προσπάθειες αναδόμησης της προσωπικότητας. 4. Ο εξαιτίας αδυναμίας προσαρμογής, στην κοινωνία των ενηλίκων, σχηματισμός της υποκουλτούρας των συνομηλίκων, που αποτελεί υποκατάστατο της κοινωνίας των ενηλίκων, μέσα στην οποία βρίσκει ο έφηβος την προσωπική του ισορροπία. Σπουδαιότερες από τις μεταβολές των ειδικών χαρακτηριστικών είναι: 1. Η μεταβολή της συγκεκριμένης σκέψης της παιδικής ηλικίας σε πολυδιάστατη, διαλεκτική αφηρημένη σκέψη. 2. Η ωριμότητα και ολοκλήρωση της συναισθηματικής λειτουργίας. 3. Η προσπάθεια προσαρμογής και ομαλής ένταξης στην κοινωνία των ενηλίκων. 4. Η απόκτηση της υπευθυνότητας, η ισχυροποίηση της ελεύθερης βούλησης, η χειραφέτηση και το πέρασμα από την εξάρτηση της αυθεντίας των ενηλίκων στην ανεξαρτησία. 5. Η μεταβολή της ηθικής ετερονομίας σε αυτονομία και σε νόμο της ηθικής συνείδησης. 6. Το ενδιαφέρον και η αναζήτηση επαγγελματικής αποκατάστασης. 7. Η προσπάθεια αυτοπραγμάτωσης και απόκτησης ώριμης προσωπικότητας. Με τα χαρακτηριστικά αυτά, διακρίνεται η εφηβική ηλικία από κάθε άλλη της ανθρώπινης ζωής. (Κεδράκα, 2000) Η εφηβεία είναι πράγματι μια φάση της ανθρώπινης ύπαρξης που υπόκειται στους ίδιους κανόνες συμπεριφοράς, στους οποίους και όλοι οι άνθρωποι, παρά τη διαφορά της ηλικίας τους οι κανόνες συμπεριφοράς, που ισχύουν εξίσου για όλες τις εξελικτικές φάσεις, είναι τόσο αφηρημένοι, ώστε κατά την ερμηνεία της συμπεριφοράς να σχετίζονται με μια συγκεκριμένη φάση, που είναι τελείως διαφορετική από τις άλλες. Κάθε φάση διαφοροποιείται με κριτήρια τη νομοτέλεια της και τα διαφορετικά φαινόμενα, χαρακτηριστικά και προβλήματα της. 20

21 Είναι γενική η διαπίστωση πως ο παράγοντας ηλικία παίζει διαφορετικό ρόλο στις περισσότερες βασικές ψυχολογικές καταστάσεις. Η ηλικία είναι μια σωματική μεταβλητή για την εξέλιξη της προσωπικότητας, τη διαδικασία της μάθησης, τη λειτουργία της νόησης και την προσαρμογή του προσώπου. Αναμφίβολα, υπάρχουν και άλλες μεταβλητές, όπως το φύλο, η κληρονομικότητα, η κοινωνικοοικονομική κατάσταση, που, σε κάθε εξελικτική φάση, παίζουν διαφορετικό ρόλο. Τα ψυχικά φαινόμενα, που παρουσιάζονται κατά την εφηβική ηλικία, καθορίζουν τα κατοπινά ψυχικά φαινόμενα και κατά την εξέλιξη προκαλούν σωματικές μεταβολές. Έτσι, η εφηβική ηλικία δε θα πρέπει να θεωρηθεί μια ιδιαίτερη περίοδος της εξέλιξης, επειδή εκτείνεται σε μια δεκαετία περίπου, αλλά επειδή περιλαβαίνει ένα μέρος της ανθρώπινης ζωής, κατά το οποίο παρουσιάζονται, στη βιοκοινωνική κατάσταση του ανθρώπινου οργανισμού, σημαντικές χαρακτηριστικές μεταβολές. Τα χρόνια της εφηβείας λαμβάνονται ως μια ενιαία περίοδος, γιατί κατά το γεγονός της εξέλιξης, παρουσιάζουν μια ιδιαίτερη ομοιογένεια. Κατά τη διάρκεια της χρονικής αυτής περιόδου, το άτομο βρίσκεται σε ένα μεταβατικό στάδιο της προσωπικής δόμησης και σχηματίζει μια οριοθετημένη περιοχή, που διαφέρει από την περιοχή τόσο του παιδιού, όσο και του ενηλίκου. Σχετικά με τις κοινωνικές προσδοκίες, την ελευθερία, τα δικαιώματα και τις μεταξύ γονιών και παιδιών σχέσεις, περισσότερη ομοιότητα παρουσιάζουν οι 13άρηδες με τους 17άρηδες παρά οι 13άρηδες με τους 9άρηδες, αν και μεταξύ αυτών των φάσεων υπάρχει μια απόσταση τεσσάρων χρόνων. Εκτός από την ομοιογένεια της βιοκοινωνικής κατάστασης υπάρχει, ακόμα, ένα κριτήριο για την κατανόηση των καθορισμένων εξελικτικών περιόδων, η ταχύτητα με την οποία παρουσιάζονται οι ψυχικές μεταβολές. Η ταχύτητα των μεταβολών, κατά τη διάρκεια της εφηβικής ηλικίας, είναι πολύ μεγαλύτερη απ ότι στα προηγούμενα χρόνια ή στην τρίτη, τέταρτη, πέμπτη δεκαετία της ζωής. Ως συνέπεια αυτών των γρήγορων μεταβολών παρουσιάζονται, ιδιαίτερα, ασυνήθιστες αλλαγές στη συμπεριφορά και στις ψυχικές λειτουργίες των εφήβων και προκαλούνται πολλά, κατ αυτή την κατάσταση, τυπικά προβλήματα προσαρμογής. Γι αυτό, πολλές εξελικτικές αρχές, που ίσχυαν λίγο πριν, κατά την προεφηβεία, την ενήβωση, για την περίοδο της εφηβείας ελάχιστη σημασία έχουν ή μόλις και εφαρμόζονται. Αντίθετα, η ποσότητα των ψυχικών μεταβολών, κατά τη διάρκεια των τριών επόμενων δεκαετιών, είναι τόσο περιορισμένη, ώστε να επαρκούν οι ίδιες εξελικτικές αρχές που ισχύουν στην ψυχολογία της ωριμότητας. Στην εφηβική ηλικία, παρουσιάζεται μια ομάδα ψυχοσωματικών συναφών μεταβολών, που εμφανίζεται αιφνίδια και πληθωρικά στη βιοκοινωνική κατάσταση των εφήβων. Έτσι, με τους νέους βιολογικούς, ψυχικούς και κοινωνικούς παράγοντες, εμφανίζεται ένα νέο είδος Εικόνα 10. Persepolis Morceaux, Choises συμπεριφορικών δυνατοτήτων που κατευθύνουν την εξέλιξη της προσωπικότητας, κατά τη νέα της περίοδο, κι επηρεάζουν με τους μηχανισμούς των βασικών μεταβολών τη δομή της προσωπικότητας. Η εφηβική ηλικία παρουσιάζει, ακόμα, ειδικές τεχνικές και ειδικά προβλήματα προσαρμογής. 21

22 Σ όλους τους πολιτισμούς, η εφηβεία είναι μια περίοδος της μετάβασης από μια βιοκοινωνική κατάσταση του ατόμου σε μια άλλη. Είναι ένα νέο κεφάλαιο στα καθήκοντα, στις υπευθυνότητες, στα δικαιώματα, κατά το οποίο μεταβάλλονται οι κοινωνικοί και οικονομικοί ρόλοι και οι σχέσεις προς τους άλλους ανθρώπους. Η εφηβεία χαρακτηρίζεται: 1. Απ την αρχή της ανάληψης των κοινωνικών και βιολογικών ρόλων του ενηλίκου και 2. Απ τη αρχή του καθορισμού μιας σειράς χαρακτηριστικών γνωρισμάτων, που ο πολιτισμός θεωρεί ώριμη ενηλικίωση και για τα δύο φύλλα. Στην εφηβεία, ως μια μεταβατική περίοδο, ανήκουν ακόμα οι αντιδράσεις του ατόμου για την αντιμετώπιση ενός νέου συστήματος κοινωνικών απαντήσεων και προσδοκιών. Κάτω από τέτοιες συνθήκες είναι απαραίτητη μια μεταβολή της στάσης προς τους γονείς, προς τους συνομηλίκους και τους ενηλίκους. Νέοι σκοποί θέτονται, νέοι κανόνες συμπεριφοράς παρουσιάζονται και νέες μορφές μάθησης καθιερώνονται. Κατά την εφηβεία, λαμβάνει χώρα μια γενικά περαιτέρω μορφοποίηση της προσωπικότητας, κατά την οποία εμφανίζονται σημαντικές μεταβολές της κατάστασης, χωρίς βαθιές θεμελιακές επιδράσεις πάνω στο δομικό σύστημα των στάσεων και των συμπεριφορικών κλίσεων του ατόμου. Οι υπάρχουσες διαφορές της δομής της προσωπικότητας στην ένταση και στο είδος των αντιδράσεων παρουσιάζονται και σ αυτές τις μεταβολές. Παρόλα αυτά ένα είδος βασικής αναδόμησης είναι απόλυτα αναγκαίο. Έτσι, η επιστημονική έρευνα κατά την εξελικτική φάση της εφηβείας, δεν αναφέρεται μόνο στη σύλληψη των βιολογικών φαινομένων, αλλά προπάντων στο συσχετισμό των συγκεκριμένων βιολογικών και κοινωνικών όρων προς τα ανάλογα ψυχικά φαινόμενα. Ως εκ τούτου λαβαίνει υπόψη της, κατά το δυνατόν περισσότερο, τους βιολογικούς και κοινωνικούς παράγοντες, που παρουσιάζονται κατά τη μεταβατική περίοδο απ την παιδική ηλικία ως την κατάσταση μιας ενήλικης προσωπικότητας έχει, βέβαια, ένα σταθερό κριτήριο, που είναι ο βαθμός συμμετοχής του «ΕΓΩ» στα διάφορα γεγονότα της ζωής. Έτσι, κάθε προσωπικότητα παρουσιάζει ορισμένα σταθερά χαρακτηριστικά, που σχετίζονται με το προσωπικό «εγώ» και σχηματίζουν το δομικό πυρήνα της προσωπικότητας. Τέτοια χαρακτηριστικά είναι: Η γνώμη του ανθρώπου για την προσωπική του αξία, Η προσπάθεια του για αύξηση της αυτοαξίας, Οι πηγές προς τις οποίες θέλει να συσχετίζει την κατάσταση του, Ο βαθμός της ελευθερίας, που χαρακτηρίζει τις αποφάσεις του, Οι ιδέες που έχει για την ικανότητα του να κυριαρχεί στο περιβάλλον του, Η εξάρτηση ή η ανεξαρτησία στις σχέσεις με τους άλλους, Ο τρόπος της οικειοποίησης νέων αξιών, Η αυτοεκτίμηση και η αυτοασφάλεια, Η υπομονή στις ματαιώσεις, Η ικανότητα για ορθή αυτοκριτική, Η ανάγκη άμεσης ικανοποίησης, Το συναίσθημα της υπευθυνότητας, και Τα μέτρα υπεράσπισης. Τα μέτρα υπεράσπισης, καταλαβαίνει, όταν κινδυνεύει η αυτοασφάλεια του ή η αυτοεκτιμησή του. Αυτά είναι τα βασικά δομικά στοιχεία, που αναπτύχτηκαν κατά την παιδική ηλικία. Οι σημαντικές μεταβολές της προσωπικότητας, που προκαλούνται απ τις αλλαγές της βιοκοινωνικής κατάστασης της εφηβικής ηλικίας, είναι βέβαιο πως συμβαίνουν σ αυτήν την περιοχή, δηλαδή στην περιοχή τη προσωπικότητας. Οι 22

23 μεταβολές της αντικειμενικής κατάστασης αντικατοπτρίζονται, κατά κάποιο τρόπο, στην ψυχή του ατόμου ως μεταβολή του «εγώ». Από ψυχολογική άποψη, κάθε πρόβλημα της κατάστασης έχει τον αντίλαλο του στο προσωπικό «εγώ» του ατόμου. Η εφηβεία λοιπόν, είναι μια εξελικτική φάση, μια περίοδος, που διακρίνεται απ τις άλλες βάση της διαφορετικής της νομοτέλειας, των διαφορετικών ψυχοβιολογικών της χαρακτηριστικών, των διαφορετικών της προβλημάτων και, γενικά, της διαφορετικής της συμπεριφοράς. 23 Εικόνα SamuraiShandow13 Samuraishandow13 by deviantart, Teen Spirit

24 24 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4 Ο ΕΛΕΥΘΕΡΟΣ ΧΡΟΝΟΣ ΤΩΝ ΕΦΗΒΩΝ Εισαγωγή Το θέμα του ελεύθερου χρόνου φαίνεται να απασχολεί όλο και περισσότερο μικρούς και μεγάλους. Αν αναρωτηθούμε για το πόσο ελεύθερο χρόνο έχουμε η απάντηση δεν θα είναι και τόσο ικανοποιητική Η διάθεση του ελεύθερου χρόνου διαφοροποιείται ανάλογα με την ηλικία, το φύλλο, το μορφωτικό επίπεδο, το χαρακτήρα και την οικονομική κατάσταση. Αν θέλουμε να ορίσουμε τον ελεύθερο χρόνο με απλά λόγια πρέπει να πούμε ότι είναι ο χρόνος τον οποίο το παιδί ή ο νέος εκμεταλλεύεται μόνο για την ικανοποίηση αυστηρά προσωπικών επιδιώξεων, ενδιαφερόντων και αναγκών με τα δικά του εντελώς προσωπικά κριτήρια και κίνητρα. Από τις δραστηριότητες του το παιδί ή ο νέος πρέπει να αντλεί ευχαρίστηση, ικανοποίηση και πληρότητα ώστε να μην χρειαστεί να αναζητήσει αυτά σε δυσβάστακτα και καταστροφικά μονοπάτια. Πρέπει να σημειωθεί ότι, μερικές φορές κατά των ελεύθερο χρόνο πραγματοποιούνται τόσο σημαντικά επιτεύγματα τα οποία μπορεί να προσφέρουν στο παιδί ή τον έφηβο πολύ σημαντικότερα πράγματα και οφέλη από ότι ο επαγγελματικός ή σχολικός χρόνος τους προσφέρει σχετικά με την κοινωνικοσυναισθηματική τους ωριμότητα με την προϋπόθεση ότι υπάρχουν ενδιαφέροντα και ο ελεύθερος χρόνος αξιοποιείται με σοβαρό και ορθολογικό κριτήριο. Τον ελεύθερο χρόνο συνήθως καθένας αξιοποιεί με εντελώς προσωπικό τρόπο, επιλέγοντας δραστηριότητες τέτοιες ώστε να προσφέρει στον εαυτό του εσωτερική πληρότητα και κοινωνική και ψυχική ολοκλήρωση. Ξεχνούν σιγά σιγά την γυμναστική. Μόνο ο ένας στους πέντε ασκείται σε καθημερινή βάση, ενώ ένα στα οχτώ δεκαπεντάχρονα κορίτσια δεν γυμνάζονται καθόλου. Αντιθέτως η τηλεόραση, τα DVD και ο Η/Υ ζουν και βασιλεύουν, τη στιγμή μάλιστα που οι έρευνες έχουν δείξει ότι τα παιδιά που αφιέρωναν χρόνο σε καθημερινή βάση σε αυτές τις ηλεκτρονικές συσκευές έχουν ανθυγιεινές διατροφικές συνήθεις. 4.1.Πως μπορεί να αξιοποιεί τον ελεύθερο χρόνο ο νέος-α να ασχολείται με τον αθλητισμό (ένας στους δυο νέους αθλούνται σήμερα) να διαβάζει εξωσχολικά βιβλία να πηγαίνει εκδρομές ( να έρχεται επαφή με τη φύση ) να έρχεται σε επαφή με την τέχνη και τον πολιτισμό (μουσική, θέατρο, κινηματογράφος) η ενασχόληση με την ερασιτεχνική δημιουργία 4.2. Πως μπορεί να επιλύσει ο νέος το πρόβλημα που έχει με τον ελεύθερο χρόνο του Οι ίδιος ο νέος να προγραμματίσει καλύτερα τον χρόνο του, να συμμετέχει σε συλλόγους,( σε ομάδες και γενικά σε ότι προωθεί τον αθλητισμό, την παράδοση, τον πολιτισμό Οι φορείς, οι σύλλογοι, οι οργανώσεις να προκαλέσουν τους νέους, να τους εντάξουν σε πολιτικά δρώμενα. Tα μέσα μαζικής ενημέρωσης να ενδιαφερθούν περισσότερο για τους νέους προσφέροντάς τους ποιοτικές επιμορφωτικές και ψυχαγωγικές εκπομπές

25 Η πολιτεία να χρηματοδοτεί πολιτιστικούς συλλόγους, προγράμματα, να φροντίζει την κατασκευή και αξιοποίηση αθλητικών κέντρων για την νεολαία. Το ίδιο το εκπαιδευτικό σύστημα θα πρέπει να αλλάξει. Αφενός, να δίνεται περισσότερος ελεύθερος χρόνος στους νέους και αφετέρου, να συνδεθεί το σχολείο με την κοινωνία. Σκοπός και στόχος του ελεύθερου χρόνου είναι μέσα από την ελεύθερη διαχείριση, το παιδί και ο έφηβος να ικανοποιεί επιμέρους ειδικότερες επικοινωνίες προσωπικές, βιολογικές, κοινωνικές, πνευματικές και συναισθηματικές ανάγκες και να αντλεί ικανοποίηση Οι στόχοι του ελεύθερου χρόνου είναι το παιδί και ο έφηβος Να αναπτύξει ικανότητες, δεξιότητες και αξίες, οι οποίες δεν φαίνεται πιθανό ότι θα αναπτυχθούν ή ότι θα αναπτυχθούν στο βαθμό που πρέπει μέσα από σχολικές ή άλλες υποχρεωτικές δραστηριότητες. Να μπορεί να επιλέγει την κατάλληλη χρονική περίοδο ως ελεύθερο χρόνο και να αναπτύξει την ικανότητα οργάνωσης του. Να αναπτύξει την ικανότητα αξιολόγησης και επιλογής κατάλληλων δραστηριοτήτων τις οποίες θα εκτελεί στον ελεύθερο χρόνο. Να έχει τις ευκαιρίες κάνοντας δραστηριότητες ελεύθερης επιλογής του να αισθάνεται την απόλαυση της ψυχαγωγίας, να εκτονώνεται από το άγχος και τις υποχρεώσεις δραστηριοτήτων και να απολαμβάνει την ζωή. Να αναπτύσσει καλές διαπροσωπικές σχέσεις, να κάνει φιλίες και να αποκτά τις δεξιότητες και τις αξίες της φιλαλληλίας, της συνεργασίας, του υγιούς ανταγωνισμού, της εταιρικότητας και, τέλος, να αναπτύσσει κοινωνική συνείδηση. Είναι προφανές ότι, ο ελεύθερος χρόνος όταν επιλέγεται να οργανώνεται κατάλληλα, δίνει ευχαρίστηση στο παιδί και στον νέο, αλλά συμπληρώνει κενά και ελλείψεις που ενδεχομένως δεν καλύπτονται από τις υποχρεωτικές δραστηριότητες, ιδιαίτερα όταν πρόκειται για παιδιά και νέους με μεγάλο εύρος ενδιαφερόντων. Έτσι πέρα από τον ψυχολογικό τομέα είναι πολύ πιθανό ότι θα συσσωρεύσει οφέλη πολιτιστικού, πνευματικού και κοινωνικού ενδιαφέροντος. Οι δραστηριότητες τις οποίες επιλέγουν τα παιδιά και νέοι συνήθως διαφοροποιούνται ανάλογα με την ηλικία και τα ενδιαφέροντα τους. Μια πρόχειρη καταγραφή των δραστηριοτήτων αυτών δείχνει ότι συνήθως έχουν διανοητικές- πνευματικές δραστηριότητες, διάβασμα εξωσχολικών βιβλίων απασχόληση με πνευματικά παιχνίδια( π.χ. σκάκι), μπορεί να είναι κοινωνικές( συμμετοχή σε ανθρωπιστικές οργανώσεις, πολιτιστικούς συλλόγους και ομίλους)(π.χ. WWF, πρόσκοποι), αθλητικές ( π.χ. γυμναστήριο, στίβος, κλπ), ψυχαγωγικές (π.χ. τηλεόραση, θέατρο, club, μουσική), τέλος επισκέψεις σε μουσεία, εκθέσεις βιβλίου. Η εμπειρία δείχνει ότι δραστηριότητες που συνήθως προτιμούν τα παιδιά και οι νέοι οφείλουν να τις ευνοούν οι γονείς, διότι φαίνεται να οδηγούν στην ψυχική ηρεμία και χαλάρωσή τους. Ο χορός Ο χορός είναι επιστημονικά και εμπειρικά αποδεδειγμένα μια από τις πιο ωφέλιμες και ενεργητικές δραστηριότητες για κάθε άνθρωπο από κάθε άποψη. Ο χορός αποτελεί ίσως την πλέον κατάλληλη δραστηριότητα για κάθε άτομο ιδίως για άτομα στην εφηβεία, καθώς συνδυάζει την διασκέδαση με την ψυχαγωγία και την άσκηση. Τα πλεονεκτήματα που προσφέρει ο χορός στους εφήβους μαθητές είναι τεράστια τόσο σε σωματικό όσο και σε ψυχολογικό και σε διανοητικό επίπεδο, τα οποία είναι τα εξής: α) καλή φυσική κατάσταση 25

26 26 β) απόκτηση και διατήρηση σωστού σωματικού βάρους γ) ενδυνάμωση των οστών δ) βελτίωση της αυτοεκτίμησης και της αυτοπεποίθησης ε) αύξηση της κοινωνικότητας στ) όξυνση του νου ζ)αύξηση της αντίληψης και τέλος η) βελτίωση της μνήμης 4.4. Κριτήρια επιλογής των δραστηριοτήτων Η επιλογή των δραστηριοτήτων που εντάσσονται στον ελεύθερο χρόνο γίνεται συνήθως με βάση τα ενδιαφέροντα των παιδιών και των νέων, και τις δεξιότητες και τις ανάγκες του καθενός 4.5. Δείγματα μη δημιουργικής εκμετάλλευσης του ελευθέρου χρόνου(ανούσια διασκέδαση) Παθητική θέαση των προγραμμάτων της τηλεόρασης Χουλιγκανισμός αντί για άθληση Εμμονή σε εκτονωτικές μορφές διασκέδασης(μπαρ, αλκοόλ, χαρτοπαιξία) Πλήρης αδράνεια στον ελεύθερο χρόνο Βιομηχανοποιημένοι τρόποι εκμετάλλευσης του ελεύθερου χρόνου Η σωστά οργανωμένη και φιλελεύθερη εκπαίδευση καλύπτει ευρύ φάσμα κοινωνικών, φυσικών και ανθρωπιστικών σπουδών, τέχνης, μουσικής, σωματικής αγωγής, αγωγής υγείας, καθώς και πνευματικής και κοινωνικής ζωής. Άτομα που δρουν σε τέτοια περιβάλλοντα μαθαίνουν και μπορούν να χρησιμοποιούν με σύνεση τον ελεύθερο χρόνο. Μερικά μαθήματα του σχολείου συντελούν στην ενεργό συμμετοχή των μαθητών σε ψυχαγωγικές δραστηριότητες, όπως είναι η μουσική, η σωματική αγωγή, η υπαίθρια ζωή, οι καλές τέχνες, η γλώσσα κτλ. Στο χώρο του σχολείου μπορούν να αναπτυχθούν δραστηριότητες ελεύθερου χρόνου οι οποίες σχετίζονται άμεσα με τα εκπαιδευτικά προγράμματα αλλά και κοινωνικές δραστηριότητες, οι οποίες εξυπηρετούν Εικόνα 13. Jdnuderland, Were teenagers κοινωνικούς σκοπούς του σχολείου Έχει γίνει σαφές ότι ο ελεύθερος χρόνος για τα παιδιά και τους νέους πρέπει να θεωρείται βασικό και αναπόσπαστο μέρος της ζωής τους. Ο γονέας οφείλει: α) Να εξασφαλίζει στα παιδιά του τον ελάχιστο αναγκαίο ελεύθερο χρόνο. β)να κατευθύνει τις δικές τους στάσεις.

27 27 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5 Ο :ΕΡΩΤΙΚΕΣ ΣΧΕΣΕΙΣ Εισαγωγή Κατά κανόνα οι νέοι αρχίζουν να δημιουργούν δεσμούς με άτομα του αντίθετου φύλου όταν έχουν μπει για τα καλά στην εφηβεία, δηλαδή γύρω στα τους χρόνια. Οι σχέσεις μεταξύ τους αρχικά είναι επιφανειακές «τα φτιάχνουν» και μετά αλλάζουν αγόρι ή κορίτσι : τη μία μέρα βγαίνουν μαζί την άλλη τα χαλάνε. Τα πρώτα ραντεβού είναι πολύ σημαντικά. Πρέπει να εντυπωσιάσουν με κάθε τρόπο για να μπορέσουν να επιβεβαιώσουν και να σιγουρευτούν ότι πραγματικά «μετράνε». Σιγά σιγά η σχέση με ένα άτομο του αντίθετου φύλου γίνεται όλο και πιο απαιτητική και επιλεκτική. Οι έφηβοι μαγεύονται από τον έρωτα. Μερικοί ερωτεύονται διαρκώς, ενώ άλλοι δεν ερωτεύονται αν και το Εικόνα 14. Circle of fire, Attemted love letter θέλουν. Ο έρωτας αλλάζει τη ζωτική κατάσταση του νέου, τη συμπεριφορά και το μυαλό του. Για πρώτη φορά, αποκτούν ιδιαίτερη σημασία όσα λέει, κάνει και σκέφτεται το πρόσωπο που έχει επιλέξει. Όσο ο νέος είναι ερωτευμένος και βρίσκει ανταπόκριση, έχει μια αίσθηση πληρότητας και είναι ευτυχισμένος. Το πάθος του ξεχειλίζει κάθε φορά που ακούει να μιλούν για το αγαπημένο του πρόσωπο ή απλώς το σκέφτεται. Ωστόσο ο τρόπος που βιώνουν τον έρωτα τα δύο φύλα είναι εντελώς διαφορετικός : Τα κορίτσια ωριμάζουν σεξουαλικά νωρίτερα από ό,τι τα αγόρια και συνεπώς ερωτεύονται νωρίτερα. Το κορίτσι δεν θεωρεί το αγόρι μέσον ικανοποίησης της σεξουαλικότητας του αλλά έναν τρόπο επιβεβαίωσης της θηλυκότητας του. Ο έρωτας τους είναι κυρίως ψυχικός, συναισθηματικός και ζητάει ίση μεταχείριση. Ερμηνεύει το ανδρικό ένστικτο ως κάτι το υποτιμητικό που την υποβιβάζει σε απλό αντικείμενο μιας χρήσης. Τα αγόρια απ τη μεριά τους δίνουν μεγαλύτερη βαρύτητα στη σωματική σεξουαλική επαφή. Στο αγόρι παρεμβαίνει και ένας παράγοντας βιολογικός : ερωτεύεται για να ικανοποιήσει το σεξουαλικό του ένστικτο και να εκτονώσει τον ένταση που του προκαλεί. Δεν καταλαβαίνει ότι το κορίτσι απαιτεί πίστη, βαθιά και πιο μόνιμη σχέση. Υπάρχουν περιπτώσεις που οι νέοι δεν δημιουργούν ετεροφυλικές σχέσεις μεταξύ τους αλλά αισθάνονται έλξη για τα άτομα του ιδίου φύλου. Το φαινόμενο αυτό ονομάζεται ομοφυλοφιλία. Ο ομοφυλόφιλος άντρα ή γυναίκα επιθυμεί να εκφράσει τα ερωτικά τους συναισθήματα, έλκεται σεξουαλικά, φαντασιωθεί, λειτούργει και αντλεί σωματική

28 ικανοποίηση από τον σύντροφο του ιδίου φύλου. Η ομοφυλοφιλία δεν αποτελεί ψυχικό νόσημα, δεν είναι αρρώστια και δεν χρειάζεται θεραπεία και ψυχιατρική παρακολούθηση. Τα αιτία της ομοφυλοφιλίας φαίνεται να είναι πολυπαραγοντικά δηλαδή να σχετίζονται με βιολογικούς-γονιδιακούς παράγοντες που μπορεί να παίζουν ρόλο στη γένεση της ομοφυλοφιλίας, καθώς υπάρχουν μελέτες που συσχετίζουν την ενδομήτρια λειτουργιά του εμβρύου με ορμονικούς συντελεστές. Όλα αυτά τα δεδομένα βρίσκονται υπό συνεχή συστηματική παρατήρηση χωρίς να υπάρχει δογματική απάντηση. Άλλοι σημαντικοί παράγοντες που ίσως εμπλέκονται στην εμφάνιση της ομοφυλοφιλίας είναι το ενδεχόμενο της κληρονομικότητας και το περιβάλλον που μεγαλώνει ένα παιδί. Ο νέος άνθρωπος που αρχίζει να καταλαβαίνει τη σεξουαλική του έλξη για άτομα του ιδίου φύλου αισθάνεται αμηχανία, σύγχυση, περίεργα, άγχος Εικόνα 15 Simpily Vacant, Teen's Love αλλά και φόβο πως αυτό που του συμβαίνει δεν είναι σωστό και επιτρεπτό, πιθανόν συμφώνα με έγγραφες που έχει εισπράξει από το οικογενειακό του περιβάλλον και τον κοινωνικό περίγυρο. 5.1 Oι φάσεις των σεξουαλικών σχέσεων. Πρώτη εφηβική φάση : Εξιδανίκευση και ρομαντισμός ( ετών ) Μέση εφηβική φάση : Προσέγγιση του αντίθετου φύλου, φλερτ και εφήμεροι δεσμοί ( ετών ) Όψιμη εφηβική φάση : Έρωτας ( ετών ) Μεταφυσική φάση : Μόνιμος δεσμός ( 18 ετών και μετά) 5.2.Σωματική επαφή Στην εφηβική φάση η σωματική επαφή μπορεί να είναι 2 ειδών: 1. Το Πέτινγκ. Με αυτόν τον όρο εννοούμε τα χάδια, τις αγκαλιές, τα φιλιά που απλώνονται σ όλο το σώμα και δημιουργούν σεξουαλικό ερεθισμό. Μέσα από αυτή τη διαδικασία το ζευγάρι μαθαίνει τις αντιδράσεις του κορμιού του, όταν ερεθίζεται αλλά και την ανταπόκριση του συντρόφου. Το Πέτινγκ αποτελεί υποκατάστατο της συνουσίας στην οποία δεν θέλουν να φτάσουν, επειδή για κάποιο λόγο φοβούνται. 2. Η ολοκληρωμένη σεξουαλική πράξη. Το πιο συνηθισμένο είναι να γίνει γύρω στα Το πρώτο ερωτικό βήμα, για την κοπέλα, χαρακτηρίζεται από την επιθυμία, το 'πιστεύω' και το 'θέλω' της να ολοκληρωθεί ως γυναίκα. Είναι όμως σημαντικό να αναφέρουμε ότι το κορίτσι λειτουργεί, φτάνοντας στην πρώτη φορά, κυρίως συναισθηματικά και όχι σαρκικά, 28

29 όπως λειτουργεί το αγόρι. Ασφαλώς η βιολογική της ωρίμανση και η σεξουαλική της ταυτότητα επιτρέπουν τη σωματική αφύπνιση, την ερωτική διάθεση στο να προετοιμαστεί, αλλά με βάση το συναίσθημα της τρυφερότητας και της παράδοσης στο σύντροφο-άνδρα, που εκείνη επιλέγει. Αυτό, βέβαια, δεν αναιρεί το γεγονός ότι, σύμφωνα με μελέτες του Ιατρικού Σεξολογικού Ινστιτούτου, μία στις δύο γυναίκες οδηγείται στην πρώτη φορά παρορμητικά, παρασυρμένη συνήθως από την επιθυμία του συντρόφου της, χωρίς να νιώθει έτοιμη και κατά συνέπεια χωρίς να ευχαριστιέται την ερωτική πράξη. Βασικό γνώρισμα της πρώτης φοράς για την πλειοψηφία των γυναικών είναι η μη συμμετοχή τους στην ερωτική επαφή και η αίσθηση της αμηχανίας, του φόβου και της αγωνίας που τις διακατέχουν και που έχουν ως αποτέλεσμα να μη φτάνουν σχεδόν ποτέ στην κορύφωση. Με άλλα λόγια, η κοπέλα μπορεί να αισθανθεί πολλές ανησυχίες και αμηχανία για το πώς την βλέπει το αγόρι της, χωρίς τα ρούχα της, ή ακόμη να ανησυχεί για την ασφάλειά της. Η αμηχανία είναι απόλυτα φυσιολογική. Είναι φυσικό να ανησυχεί, αλλά η καλή επικοινωνία μπορεί πραγματικά να βοηθήσει. Γεγονός είναι ότι η πρώτη φορά είναι μια εμπειρία όχι και τόσο ευχάριστη. Υπάρχει όπως αναφέραμε και πριν το άγχος, η ανασφάλεια, η φοβία ίσως και ο πόνος. Όλα τα πράγματα πιθανόν να μην πάνε όπως τα έχει σχεδιάσει στο μυαλό της το κορίτσι και στις περισσότερες συμβαίνει η εμπειρία να είναι κάπως άβολη. Ωστόσο το να μην είναι η πρώτη φορά επιτυχημένη είναι κάτι το φυσιολογικό. Η σεξουαλική αφύπνιση του αγοριού ξεκινάει περίπου στα 14 του χρόνια. Από εκείνη τη στιγμή και μετά νιώθει συνεχώς υποχρεωμένος να πετύχει σεξουαλικώς και να αποκρυσταλλώσει τη ταυτότητα του φύλου του. Στα αγόρια δεν υπάρχει το ταμπού για τη σωστή ηλικία της πρώτης φοράς και μάλιστα η κοινωνία τα προωθεί στις πρόωρες σεξουαλικές εμπειρίες. Ένα στα δύο αγόρια ηλικίας 14 έως 17 χρόνων αποκτά τότε την πρώτη του σεξουαλική εμπειρία. Εξαιτίας της απειρίας του, της μικρής Εικόνα 16 Check YES Reggie, Teenage Love ηλικίας, αλλά και της μυθοποίησης της σεξουαλικής πράξης στο μυαλό του, ο έφηβος αντιλαμβάνεται την σεξουαλική απόδοσή του σαν στόχο και όχι σαν απόλαυση και η πρώτη του φορά είναι σπάνια επιτυχημένη. 5.3.Η αντισύλληψη Είτε μας αρέσει είτε όχι ένας τομέας που δεν μπορούμε να παραλείψουμε, όταν μιλάμε για την εφηβική σεξουαλική δραστηριότητα είναι ο κίνδυνος των σεξουαλικών μεταδιδόμενων νοσημάτων και μιας ανεπιθύμητης εγκυμοσύνης. Και θα ήταν στρουθοκαμηλισμός να αρνούμαστε την πιθανότητα μιας ανεπιθύμητης εγκυμοσύνης και να μην συμβουλεύουμε τους νέους για τις υπεύθυνες προφυλάξεις που μπορούν να πάρουν εφόσον όλοι γνωρίζουμε πολύ καλά ότι ένα μεγάλο ποσοστό εφήβων έχουν ολοκληρωμένες σεξουαλικές σχέσεις. 29

30 Οι μέθοδοι αντισύλληψης λοιπόν, διακρίνονται σε φυσικές, μηχανικές, ορμονικές, χημικές και χειρουργικές. Στις φυσικές μεθόδους περιλαμβάνεται η διακεκομμένη συνουσία. Αυτή όμως η μέθοδος πρόκειται για ένα μεγάλο μύθο αφού η αποτελεσματικότητα της είναι αβέβαιη και μικρή. Κατ αρχάς δεν προφυλάσσει απ τα σεξουαλικώς μεταδιδόμενα νοσήματα. Αλλά δεν σε προφυλάσσει ούτε κι από μια πιθανή εγκυμοσύνη γιατί μερικές σταγόνες σπέρματος μπορεί να διαφύγουν και πριν από την εκσπερμάτωση. Επιπλέον στις φυσικές μεθόδους περιλαμβάνεται και η ημερολογιακή μέθοδος η οποία βασίζεται στο γεγονός ότι η ωοθυλακιορρηξία συμβαίνει μόνο μια φορά το μήνα και ότι τα γεννητικά κύτταρα ζουν μόνο λίγες μέρες. Αν μια γυναίκα έχει σταθερό κύκλο 28 ημερών τότε οι γόνιμες μέρες της προσδιορίζονται μεταξύ της 10 η ς και της 17 ης μέρας. Ωστόσο, και αυτή η μέθοδος είναι αρκετά αναξιόπιστη γιατί οι μέρες της ωοθυλακιορρηξίας παρουσιάζουν διακυμάνσεις από μήνα σε μήνα. Στις μηχανικές μεθόδους περιλαμβάνονται το διάφραγμα, το αυχενικό κάλυμμα, το προφυλακτικό και οι ενδομήτριες συσκευές. Το αυχενικό κάλυμμα και το διάφραγμα είναι παρόμοιες αλλά ξεχωριστές μέθοδοι παρεμπόδισης, τοποθετούνται στον τράχηλο της μήτρας με τέτοιον τρόπο ώστε το σπερματοζωάριο να μην μπορεί να προσεγγίσει τον ωάριο μέσα στη μήτρα και να το γονιμοποιήσει. Πρέπει να τοποθετούνται από γυναικολόγο και δεν έχουν ιδιαίτερες παρενέργειες, παρ όλα αυτά, προκαλούν αναστάτωση και ενόχληση σε αρκετές γυναίκες. Η ενδομήτρια συσκευή ( spiral ), είναι μικρή και εύκαμπτη και αποτρέπει την εμφύτευση ενός γονιμοποιημένου ωαρίου στη μήτρα. Τοποθετείται και αυτή από γυναικολόγο, όμως δεν συνιστάται γενικά από γιατρούς γιατί ενδέχεται να προκαλέσει φλεγμονές, μολύνσεις ίσως και στειρότητα. Τέλος, το προφυλακτικό είναι ουσιαστικά μια μέθοδος παρεμπόδισης του αρσενικού σπερματοζωαρίου να φτάσει στον κόλπο ή τη μήτρα της γυναίκας. Είναι η πιο διαδεδομένη μέθοδος όμως θα πρέπει να η χρήση του να γίνεται σωστά. Το προφυλακτικό πρέπει να χρησιμοποιείται μόνο μια φορά γιατί είναι φτιαγμένο από λεπτό καουτσούκ και εύκολα δημιουργούνται πού μικρά σκισίματα που δεν φαίνονται καν. Γι αυτό και πρέπει αγόρια / άνδρες να είναι πολύ προσεκτικοί κάθε φορά που χρησιμοποιούν ένα και να το βγάζουν από το περιτύλιγμα του με προσοχή. Το εφαρμόζουν στο πέος, εφόσον είναι σε στύση, και το ξετυλίγουν τελείως προς τα κάτω. Μετά την εκσπερμάτωση, θα πρέπει να βγάλουν το πέος μαζί με το προφυλακτικό από το κόλπο, κρατώντας την άκρη του προφυλακτικού και πριν μαλακώσει το πέος Στις χημικές μεθόδους περιλαμβάνονται διάφορα χημικά σπερματοκτόνα, τα οποία με τη μορφή κρέμας, αφρού ή ζελέ εισάγονται στον κόλπο πριν από την συνουσία. Έχουν όμως υψηλό ποσοστό αποτυχίας αν χρησιμοποιούνται από μόνα τους. Και τέλος, στις ορμονικές μεθόδους, περιλαμβάνεται η χρήση αντισυλληπτικών χαπιών. Τα χάπια αυτά περιέχουν συνθετικές ορμόνες ( οιστρογόνα ή προγεστερόνη ) και διακόπτουν την ωοθυλακιορρηξία ή αποτρέπουν την εμφύτευση του γονιμοποιημένου ωαρίου. Είναι ιδιαίτερα δημοφιλές σήμερα στις νέες γυναίκες, έχει σημασία όμως να Εικόνα 17 pregnant teen λαμβάνονται σύμφωνα με τις οδηγίες. Πολλές έχουν 30

31 παραπονεθεί για παρενέργειες, πονοκεφάλους, ναυτίες κλπ. Ωστόσο, θα ήταν παράλειψη μας να μην μιλήσουμε για το χάπι της επόμενης μέρας. Πρόκειται για μια μέθοδο επείγουσας αντισύλληψης ή αντισύλληψης άμεσης ανάγκης, έτσι ώστε να αποτραπεί μια ανεπιθύμητη εγκυμοσύνη. Είναι καλό να χρησιμοποιείται στην περίπτωση που η αντισυλληπτική μέθοδος, την οποία είχαμε επιλέξει, για κάποιο λόγο δεν λειτούργησε και η απαραίτητη προϋπόθεση για την αποτελεσματικότητα του είναι να ληφθεί το συντομότερο δυνατό μετά την «ύποπτη» σεξουαλική επαφή. Στην Ελλάδα, αυτή τη στιγμή, κυκλοφορούν δύο τέτοια σκευάσματα, ίδιας σύστασης και δράσης, ωστόσο κάθε συσκευασία περιέχει δύο χάπια, από τα οποία το ένα πρέπει να ληφθεί άμεσα και το άλλο μετά από 12 έως 16 ώρες της κατάποσης του πρώτου. Δεν παρουσιάζει επικίνδυνες παρενέργειες ( ίσως ναυτία, ζάλη, εμετό, αίσθημα κούρασης ) δεδομένου ότι μια γυναίκα δεν το χρησιμοποιεί συνεχώς. Συνήθως αλλάζει τον κύκλο, γι αυτό και θα ήταν καλό να μην χρησιμοποιείται περισσότερο από μια φορά κατά τη διάρκεια του κύκλου. Γιατί όμως βάζουμε το χάπι της επόμενης μέρας σε ξεχωριστή κατηγορία αντισύλληψης ; Η απάντηση είναι απλή, αυτό το σκεύασμα δεν αποτελεί αυτό καθ αυτό μέθοδο αντισύλληψης αλλά μέθοδο ΕΠΕΊΓΟΥΣΑΣ ΑΝΤΙΣΥΛΛΗΨΗΣ. Δεν υποκαθιστά καμιά άλλη μέθοδο παρά μόνο λαμβάνεται σε ειδικές περιπτώσεις ΕΓΧΕΙΡΙΔΙΟ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΓΙΑ ΕΦΗΒΟΥΣ Παρ όλες τις διαφορές μεταξύ τους κοινά θέματα απασχολούν αγόρια και κορίτσια της εφηβικής ηλικίας. Στο εφηβικό τους ταξίδι από τα 12 έως τα 20 τους χρόνια, οι έφηβοι βιώνουν έντονα και αντικρουόμενα συναισθήματα, τα οποία δυσκολεύονται να κατανοήσουν και να ελέγξουν. Αφυπνίζονται σεξουαλικά, ξαφνικά ξυπνά η περιέργεια να γνωρίσουν το σώμα και επιδιώκουν την ηδονή που μπορούν να αντλήσουν. Αρχίζουν να δείχνουν έντονο το ενδιαφέρον για το άλλο φύλο, φλερτάρουν, διεκδικούν και κάνουν τις πρώτες ρομαντικές και σεξουαλικές σχέσεις. Θέλουν να ξέρουν για πρακτικά θέματα, όπως ο αυνανισμός, η συνουσία, η σύλληψη, η εγκυμοσύνη και ο έλεγχος των γεννήσεων. Ακόμα πιο σημαντικό, θέλουν να ξέρουν πως θα τοποθετήσουν το σεξ μέσα στο πλαίσιο των αξιών τους και πως θα έχουν ικανοποιητικές και εποικοδομητικές σχέσεις με τους άλλους και του ίδιου και του αντίθετου φύλου. Η σεξουαλική συμπεριφορά των εφήβων προϋποθέτει την έλξη για έναν άλλον άνθρωπο και στοχεύει στη σεξουαλική ικανοποίηση, στην εκτόνωση της σεξουαλικής ορμής και στην αναπαραγωγή. Περιλαμβάνει συμπεριφορές όπως ο αυνανισμός, το φλερτ, τα προκαταρτικά και η ίδια η σεξουαλική επαφή που έχουν ως στόχο την ερωτική διέγερση και την επίτευξη του οργασμού. Ωστόσο στοχεύει και τη συναισθηματική ικανοποίηση που αντλείται μέσα από την αγάπη, το δεσμό και την αποδοχή που μοιράζεται το ζευγάρι. Παρακάτω θα αναλύσουμε τις βασικότερες απορίες των εφήβων βασιζόμενοι στο πολύτιμο εγχειρίδιο του Θάνου Ασκητή, Για σένα Έφηβε! Απορίες αγοριών α. Παίζει ρόλο το μέγεθος του πέους μου στη σεξουαλική μου ζωή ; Κατά τη διάρκεια της εφηβείας είναι αναμενόμενο να παρατηρείς το σώμα σου να αλλάζει με γρήγορους ρυθμούς και τα γεννητικά σου όργανα να αναπτύσσονται. Δεν

32 είναι λίγες οι φορές που μπορεί να νιώσεις ότι το μέγεθος τους πέους σου δεν είναι ικανοποιητικό και μάλιστα μπαίνεις σε μια διαδικασία σύγκρισης ακόμα και με τα γεννητικά όργανα ενηλίκων ανδρών που πιθανώς βλέπεις σε περιοδικά ή ταινίες ερωτικού περιεχομένου με αποτέλεσμα να νιώθεις μειονεξία και φόβο μήπως σταθεί εμπόδιο στη σεξουαλική σου ζωή. Είναι σημαντικό να μην εγκλωβίζεσαι στο μύθο που λέει ότι η αρρενωπότητα, ο ερωτισμός και οι σεξουαλικές επιδόσεις καθορίζονται από το μέγεθος του πέους ενός άνδρα. Όσον αφορά το σεξ, δεν είναι το μέγεθος τους πέους αυτό που μετρά αλλά η φαντασία, οι γνώσεις, η εμπειρία που διαθέτει ο άνδρας για την τεχνική της σεξουαλικής πράξης καθώς και η συναισθηματική επαφή και δέσιμο μεταξύ των ερωτικών συντρόφων. Τέλος, θα πρέπει να γνωρίζεις ότι στον γυναικείο κόλπο, επειδή οι περισσότερες νευρικές απολήξεις βρίσκονται γύρω από το άνοιγμα του κόλπου ή λίγο μέσα σε αυτόν, ακόμα και ένα μικρό πέος μπορεί κατά τη συνουσία να προσφέρει κολπική ικανοποίηση. β. Τι συμβαίνει κατά τη στύση και την εκσπερμάτωση μου; Η στύση συσχετίζεται με την σεξουαλική διέγερση η οποία προκαλείται μετά από οπτικό, ακουστικό ή άλλο εγκεφαλικό ερεθισμό ή έπειτα από απτικό τοπικό ερεθισμό των γεννητικών οργάνων ή αυτόματα ( νυχτερινές στύσεις που εμφανίζονται κατά τη διάρκεια του ύπνου). Η στύση του άνδρα είναι απαραίτητη για να μπορέσει να έχει μια σεξουαλική επαφή και να εισέλθει στον γυναικείο κόλπο. Ο μηχανισμός αυτός ξεκινάει από τον εγκέφαλο όπου ερεθίσματα οδηγούν στη Εικόνα 18 Earnath, Heart Origami δημιουργία νευρικών σημάτων, τα οποία δια μέσου του νωτιαίου μυελού της σπονδυλικής στήλης ταξιδεύουν και καταλήγουν στο πέος. Οι νευρικές αυτές ώσεις προκαλούν αύξηση της αιματικής ροής στα σηραγγώδη σώματα του πέους. Η σκληρότητα της στύσης έχει να κάνει με τη σεξουαλική επιθυμία, τη διέγερση και την έλξη που αισθάνεται για ένα κορίτσι ώστε να μπορέσεις να διεισδύσεις μέσα στο κόλπο της, κάτι που θέλεις να το κάνεις ως απόρροια και της δικής του επιθυμίας. Πρέπει να ξέρεις ότι η σκληρότητα του πέους παρουσιάζει εντάσεις και χαλαρώσεις χωρίς να χαθεί η απαραίτητη στυτική διόγκωση για να γίνει η σεξουαλική πράξη. Απαραίτητη προϋπόθεση της καλής στυτικής σκληρότητας είναι η συγκέντρωση μέσα στο ερωτικό παιχνίδι. Η εκσπερμάτιση ξεκινά με την περίοδο της ήβης και ταυτίζεται με τον οργασμό. Επιτελεί δύο λειτουργίες: την αναπαραγωγή και την ηδονή. Ειδικότερα η εκσπερμάτιση αναφέρεται στην εξώθηση του σπέρματος από το στόμιο της ουρήθρας και διακρίνεται σε δύο φάσεις. Στην 1 η φάση, κατά την εξώθηση του σπέρματος προκαλούνται συσπάσεις της επιδιδυμίδας, του προστάτη και του σπερματικού πόρου και το σπέρμα μεταφέρεται στον αυλό της ουρήθρας. Παράλληλα η παλινδρόμηση του σπέρματος προς την ουροδόχο κύστη αποτρέπεται από τη σύσπαση του εσωτερικού σφιγκτήρα της 32

33 ουροδόχου κύστης. Η 2 η φάση είναι η κυρίως εκσπερμάτιση. Κατά τη φάση αυτή το σπέρμα εξέρχεται από την ουρήθρα με ρυθμικές συσπάσεις των μυών που προκαλούνται από τον οργασμό. Το πέος αμέσως μετά την εκσπερμάτιση επανέρχεται σε χάλαση και ακολουθεί η φάση της ανερέθιστης περιόδου η οποία με την πάροδο της ηλικίας παρουσιάζει διαφορές ως προς τον χρόνο που διαρκεί. Σε γενικές γραμμές η περίοδος όπου το σπέρμα του άνδρα μπορεί να χαρακτηριστεί υγιές και γόνιμο είναι κατά το πέρας της εφηβείας ενώ στα 20 του χρόνια είναι η πιο γόνιμη περίοδος της ζωής του. Σε αυτή την ηλικία η ποσότητα των σπερματοζωαρίων είναι η μέγιστη δυνατή ( εκατομμύρια ανά ml ). γ.τι είναι ο αυνανισμός ; Γιατί αυνανίζομαι; Αυνανισμός είναι μια διαδικασία κατά την οποία υπάρχει διέγερση των γεννητικών οργάνων από το ίδιο το άτομο με σκοπό την άντληση ηδονής και που τελικά καταλήγει οργασμική κορύφωση. Πολλές φορές ο αυνανισμός συνοδεύεται από σεξουαλικές φαντασιώσεις οι οποίες φτιάχνουν ένα ερωτικό σκηνικό και ενισχύουν το αίσθημα της ευχαρίστησης. Αυνανίζεσαι γιατί μέσα από την αυτοϊκανοποίηση γνωρίζεις το σώμα σου, βιώνεις την ηδονή ενώ παράλληλα προετοιμάζεσαι σιγά - σιγά για το σεξουαλικό σου άνοιγμα. Από την ηλικία των 11 ετών περίπου, ο αυνανισμός γίνεται σε σένα μια συνειδητή πράξη η οποία δεν οδηγεί στην εκσπερμάτιση. Ειδικά στο αγόρι ο αυνανισμός είναι η έμπρακτη επιβεβαίωση του ανδρισμού και του πρώτου σεξουαλικού αποχωρισμού από τη μητέρα, αφού πλέον νιώθει υπεύθυνος για τη σεξουαλικότητα του και ικανός να προσφέρει από μόνος του απόλαυση στον εαυτό του. δ. Τι συμβαίνει κατά την ονείρωξη ; Σε αρκετούς εφήβους είναι πιθανό να υπάρξει ακούσια εκσπερμάτιση κατά τη διάρκεια του ύπνου, συνήθως με τη συμμετοχή ονείρων με σεξουαλικό περιεχόμενο. Το φαινόμενο αυτό ονομάζεται ονείρωξη ή βρεγμένα όνειρα. Η ονείρωξη κάποιες φορές μπορεί να σου δημιουργήσει συναισθήματα αμηχανίας, φόβου και ντροπής. Ωστόσο στα πλαίσια των νυκτερινών στύσεων οι οποίες είναι ένδειξη υγείας για το νεαρό άνδρα μπορεί να συμβεί η νυκτερινή εκσπερμάτιση, κάτι που είναι απολύτως φυσιολογικό να συμβαίνει στην πλειοψηφία των εφήβων. ε. Δεν έχω ολοκληρωμένη σεξουαλική επαφή και έχω σκεφτεί να πάω σε οίκο ανοχής. Τι να κάνω ; Είναι πιθανό να έχεις ακούσει συζητήσεις φίλων και συμμαθητών σου που αναφέρονται στις σεξουαλικές τους εμπειρίες είτε με μια κοινή γυναίκα είτε με κάποια συμμαθήτρια. Ενδεχομένως αυτό να σε κάνει να νιώθεις μειονεκτικά σκεπτόμενος ότι όλοι κάνουν σεξ εκτός από σένα. Η σκέψη αυτή μπορεί να σε οδηγήσει να έρθεις σε σεξουαλική επαφή με κάποια κοινή γυναίκα ώστε να βιώσεις αυτή την πολλά υποσχόμενη εμπειρία. Στην περίπτωση που αποφασίσεις να έχεις την πρώτη σου σεξουαλική επαφή σε οίκο ανοχής τότε είναι σημαντικό να γίνει κατόπιν δικής σου απόφασης και όχι κάτω από την πίεση ή επιρροή των φίλων σου. Είναι χρήσιμο να θυμάσαι ότι το πότε και το με ποια σύντροφο θα έχεις την πρώτη σου σεξουαλική επαφή είναι αποκλειστικά δική σου απόφαση την οποία δεν πρέπει να πάρεις γρήγορα ή παρορμητικά. στ. Ποια είναι η κατάλληλη ηλικία για να αρχίσει η σεξουαλική μου ζωή; Η αλήθεια είναι ότι η κατάλληλη ηλικία για την έναρξη της σεξουαλικής σου ζωής είναι όταν αισθανθείς έτοιμος σωματικά και συναισθηματικά για αυτό. Στην εφηβεία αρχίζεις 33

34 να νιώθεις πιο έντονη την ανάγκη για συντροφικότητα και για τη μετάβαση από τον αυνανισμό στη σεξουαλική πράξη. Η περίοδος που θεωρείται κατάλληλη για να ξεκινήσεις τη σεξουαλική σου ζωή είναι το κλείσιμο της εφηβείας ( ) οπότε θα έχουν ολοκληρωθεί οι σωματικές και συναισθηματικές σου αλλαγές. Αυτό θα έχει ως αποτέλεσμα να αισθανθείς καλύτερα,να λειτουργήσεις πιο ολοκληρωμένα και να απολαύσεις περισσότερο το σεξ. Είναι χρήσιμο να γνωρίζεις ότι αν βιαστείς να ξεκινήσεις τη σεξουαλική σου ζωή πιθανόν να αντιμετωπίσεις δυσκολίες τις οποίες ίσως να μην μπορέσεις να ξεπεράσεις εύκολα. ζ. Τα έχω με κοπέλα και θέλω να κάνω έρωτα μαζί της. Τι πρέπει να κάνω για αυτό; Είναι αναμενόμενο να θέλεις να εκφράσεις στην κοπέλα σου την ερωτική σου επιθυμία αλλά παράλληλα να προβληματίζεσαι με ποιο τρόπο και ποτέ να το κανείς αυτό. Είναι πιθανό να νιώθεις πολλά δυσάρεστα συναισθήματα, όπως αμηχανία, ντροπή, ανασφάλεια, ακόμα και φόβο, τα οποία σε «μπλοφάρουν» μειώνοντας παράλληλα την αυτοπεποίθηση σου. Παρά το γεγονός ότι δεν υπάρχουν συγκεκριμένοι τρόποι και οδηγίες για το τι πρέπει να κανείς, είναι πρώτα απ όλα σημαντικό να είσαι σίγουρος για την απόφαση αυτή και να μην την έχεις πάρει παρορμητικά. Πράγματι, πολλοί έφηβοι επηρεάζονται από Εικόνα 19 Pink Paris1233, Love is like a flower συνομηλίκους τους και προχωρούν σε μια σεξουαλική επαφή όχι επειδή πραγματικά το επιθυμούν αλλά για να αποδείξουν στους φίλους τους ότι «αξίζουν». Όσον αφορά την κοπέλα σου, θα ήταν ωφέλιμο να της μιλήσεις, να μοιραστείς μαζί της τις σκέψεις και τα συναισθήματα σου σχετικά με την επιθυμία σου να έχετε σεξουαλική επαφή. Με τον τρόπο αυτό θα της «ανοιχτείς», θα νιώσεις περισσότερο συναισθηματικά δεμένος μαζί της αλλά και θα καταλάβεις αν και η ιδία αισθάνεται έτοιμη να κάνετε ερωτά. Σε περίπτωση που η ιδία δεν αισθάνεται έτοιμη να προχωρήσει μαζί σου σεξουαλικά, πρέπει να σεβαστείς την επιθυμία της και να μην την πιέσεις περισσότερο. Όταν αποφασίσει Είναι έτοιμη για αυτό, μπορείτε να το συζητήσετε πάλι. Αν η κοπέλα σου είναι θετική να έχετε σεξουαλική επαφή, τότε είναι ωφέλιμο πριν προχωρήσετε σε αυτό να είστε ενήμεροι για τους τρόπους αντισύλληψης και να τους εφαρμόζετε πάντοτε. η. Στην πρώτη μου φορά δεν είχα στύση. Έχω πρόβλημα ; Υπάρχουν έφηβοι που κατά την πρώτη τους σεξουαλική επαφή αντιμετώπισαν δυσκολία στην στυτική τους λειτουργία. Πράγματι έρευνες έχουν δείξει ότι για ποικίλους λόγους ένα ποσοστό των εφήβων μπορεί να εμφανίσει δυσκολία είτε στην απόκτηση είτε στην διατήρηση της στύσης. Οι λόγοι αυτοί έχουν να κάνουν ειδικότερα στους 34

35 νεαρούς άνδρες με ψυχολογικούς παράγοντες αφού αισθάνονται αγωνία για τον αν θα καταφέρουν να ικανοποιήσουν το σύντροφο τους. θ. Υπάρχει συγκεκριμένος χρόνος που πρέπει να διαρκεί η σεξουαλική επαφή; Αν εσύ και η σεξουαλική σου σύντροφος νιώθετε ότι απολαμβάνετε όλη τη διάρκεια της σεξουαλικής πράξης, τότε αυτό σημαίνει ότι ο χρόνος που διήρκησε ήταν αρκετός για να μείνετε και οι δύο ικανοποιημένοι. Αυτό που είναι ουσιώδες να γνωρίζεις είναι ότι τη στιγμή της σεξουαλικής επαφής αυτό που προέχει είναι να αντλείς και να προσφέρεις ικανοποίηση τόσο πριν όσο και μετά την διείσδυση στον κόλπο. Σε περίπτωση που θα ήθελες να διαρκέσει η σεξουαλική πράξη περισσότερο αλλά νιώθεις ότι δεν μπορείς να ελέγξεις την εκσπερμάτιση σου και αυτό επαναλαμβάνεται συχνά, τότε θα μπορούμε να πούμε ότι η πράξη τελείωσε πρόωρα και μη ικανοποιητικά. Έρευνες έχουν δείξει ότι 1 στους 3 άνδρες στην αρχή της σεξουαλικής ζωής «τελειώνει» γρήγορα. Αυτό είναι ένα συχνό φαινόμενο που επηρεάζει, τη σεξουαλική ζωή πολλών ανδρών και κατά βάση οφείλεται σε ψυχολογικούς παράγοντες. Είναι γεγονός ότι ένας άνδρας ειδικά στην αρχή της σεξουαλικής του ζωής μπορεί να νιώσει άγχος για τη σεξουαλική του επίδραση όπως αυτή καθορίζεται από την προσδοκία που έχει. Για παράδειγμα το νεαρό αγόρι μπορεί να περιμένει ότι πρέπει να «κρατήσει» μια μεγάλη χρονική διάρκεια για να φέρει την σύντροφο του σε οργασμό και να αποδειχτεί δυνατός και ικανός εραστής. ι. Ισχύει ότι το πετσάκι (χαλινός) κόβεται μετά την πρώτη μου ολοκληρωμένη σεξουαλική επαφή; Ο χαλινός είναι μια μικρή λωρίδα δέρματος η οποία ενώνει την ακροποσθία με τη βάλανο. Ο χαλινός τις περισσότερες φορές παραμένει ανέπαφος κατά τη διάρκεια των σεξουαλικών επαφών. Σε κάποιες περιπτώσεις, όταν ο χαλινός είναι βραχύς, μπορεί να τραυματιστεί ή να κοπεί κατά τη διάρκεια των πρώτων σεξουαλικών επαφών, ιδίως εάν είναι ο κόλπος στεγνός. Εάν σπάσει ο χαλινός, τότε απαιτείται άμεση ιατρική φροντίδα, λόγου του πόνου και της αιμορραγία που συνήθως ακολουθεί. ια. Πρέπει να φέρνω το κορίτσι σε οργασμό κάθε φορά; Είναι ωφέλιμο να γνωρίζεις ότι η νεαρή γυναίκα κατά τις πρώτες σεξουαλικές τις επαφές δεν έχει τις περισσότερες φορές οργασμό με την πάροδο του χρόνου η γυναίκα μέσα από την σεξουαλική εμπειρία που αποκτάει «μαθαίνει» να φτάνει σε οργασμό και να απολαμβάνει περισσότερο το σεξ. Έχοντας ξεκινήσει τη σεξουαλική σου ζωή μπορεί να αισθάνεσαι ότι η οργασμική κορύφωση της συντρόφου σου είναι απαραίτητη σε κάθε επαφή και ότι είναι παράλληλα ένδειξη της δικής σου «επάρκειας». Μπορεί να νιώθεις ότι η απουσία οργασμού σημαίνει ότι εσύ δεν έκανες κάτι σωστά, ότι δεν αποκρίθηκες στις απαιτήσεις της σεξουαλικής επαφής, ότι δεν κατάφερες να διεγείρεις τη σύντροφο σου. Επιπλέον η σημασία που έχει ο οργασμός σε μία γυναίκα την αναγκάζει πολύ συχνά να καθηλώνεται στην αναζήτηση του αλλά και σε άλλες περιπτώσεις την παγιδεύει, καθώς εκείνη πιστεύει πως η σεξουαλικής της συμπεριφορά, είναι η οργασμική της κορύφωση. Εάν σκέφτεστε όμως έτσι το μόνο σίγουρο είναι ότι τελικά δεν θα μπορείτε να απολαύσετε τη σεξουαλική σας επαφή, αφού θα έχετε μείνει και οι δυο σας προσηλωμένοι να περιμένετε με αγωνία τον οργασμό προκαλώντας ένταση, θυμό και πιθανά χρέωση λαθών του ενός προς τον άλλον. 35

36 ιβ. Υπάρχει ταυτόχρονος οργασμός στον άνδρα και τη γυναίκα; Ο οργασμός είναι ένα σημαντικό κεφάλαιο της σεξουαλικής λειτουργίας, τόσο για τον άνδρα τόσο και για τη γυναίκα, αφού ταυτίζεται με την ηδονή και την απόλαυση, ενώ ωφελεί γενικότερα τη ψυχική και σωματική υγεία. Παρόλα αυτά, οι δύο σύντροφοι δεν θα πρέπει να «κυνηγούν» τον οργασμό ως μια απόδειξη σεξουαλικής δύναμης και γοητείας και γι αυτό δεν χρειάζεται να αναζητούν με καταναγκαστικό τρόπο την ταυτόχρονη οργασμική κορύφωση. Σε κάποια ζευγάρια υπάρχει η πεποίθηση ότι το σεξ είναι απολαυστικό μόνο αν έχουν ταυτόχρονο οργασμό. Η αλήθεια είναι ότι η πεποίθηση αυτή δεν είναι ρεαλιστική καθώς ένα ζευγάρι μπορεί κάποια στιγμή να έχει ένα ταυτόχρονο οργασμό χωρίς αυτό να αποτελεί τον κανόνα. Μπορεί να συμπέσει ένα οργασμός με τον άλλον ή εάν είναι κοντά μπορεί να περιμένει οργασμικά ό ένας για τον άλλον. ιγ. Είναι απαραίτητο να χρησιμοποιώ προφυλακτικό σε κάθε επαφή; Το προφυλακτικό είναι η κατάλληλη και σωστή μέθοδος προστασίας από τα σεξουαλικώς μεταδιδόμενα νοσήματα και από μια ανεπιθύμητη εγκυμοσύνη. Για το λόγο αυτό είναι απαραίτητο να το χρησιμοποιείς σε κάθε σεξουαλική επαφή. Μπορεί να υπάρξουν φορές που λόγω της παρορμητικότητάς σου θα ζητήσεις επίμονα από το σύντροφό σου να κάνετε έρωτα χωρίς προφύλαξη και ίσως αυτό μπορεί να συμβεί και από εκείνη. Θα πρέπει όμως να γνωρίζεις ότι η ποιότητα της σεξουαλικής σου ζωής, η οποία τώρα ξεκινάει και η σεξουαλική σου υγεία είναι άμεσα συνδεδεμένες με τη δική σου συμπεριφορά απέναντι στο θέμα της προφύλαξης και γι αυτό το λόγο πρέπει να εκτιμήσεις ότι η υγεία σου έχει αναμφίβολα προτεραιότητα. Επίσης είναι σημαντικό να μην αγνοείς ότι η χρήση προφυλακτικού είναι πάντα απαραίτητη για να αποφευχθεί μια ανεπιθύμητη εγκυμοσύνη. Το ενδεχόμενο εγκυμοσύνης υφίσταται σε όλες τις ημέρες γόνιμες και μη γι αυτό απαιτείται διαρκώς προφύλαξη. Τέλος, πρέπει να γνωρίζεις ότι ένα καλό προφυλακτικό δεν μειώνει ποτέ την ηδονή, που μάλιστα την απολαμβάνεις περισσότερο με ψυχική ασφάλεια ότι δεν θα αρρωστήσεις.σκέψου εάν δεν βάλεις προφυλακτικό, τι τρομάρα και φόβο μπορεί να αισθανθείς μετά την σεξουαλική επαφή. 36 Εικόνα 20: Edward Munch, Puberty, 1894, oil on camvas, x 110 cm, National Gallery Oslo

37 Απορίες κοριτσιών α. Ποια είναι η διαφορά της κλειτορίδας μου από το κόλπο μου; Η κλειτορίδα και ο κόλπος αποτελούν δύο διαφορετικές ανατομικές περιοχές για τη γυναίκα. Η κλειτορίδα βρίσκεται πάνω από την ουρήθρα και τον κόλπο, στα εξωτερικά όργανα. Από την άλλη μεριά ο κόλπος αποτελεί μέρος των εσωτερικών οργάνων μιας γυναίκας. Η κλειτορίδα μοιάζει στη λειτουργία της με το πέος, έχει και αυτή σηραγγώδη σώματα και όταν αυτά αιματωθούν τότε η κλειτορίδα διεγείρεται, να είναι σε στύση. Επίσης κ κλειτορίδα είναι πλούσια σε νευρικές απολήξεις που την κάνουν εξωτερικά ευαίσθητη στο άγγιγμα. Ο κόλπος αποτελεί το όργανο στο οποίο θα διεισδύσει το πέος και θα αποτελέσει την είσοδο του σπέρματος για να φτάσει στις σάλπιγγες και να γίνει γονιμοποίηση. Αν μπορούσαμε να βρούμε κάποιο κοινό σημείο στις δύο ανατομικές περιοχές, της κλειτορίδας και του κόλπου αυτό θα ήταν ότι αποτελούν εστίες ευχαρίστησης και ηδονής για τη γυναίκα και μπορούν να την οδηγήσουν σε οργασμό κατά τη διάρκεια της σεξουαλικής επαφής ή του αυνανισμού. β. Τι είναι ο παρθενικός υμένας; Ο παρθενικός υμένας είναι μια ελαστική μεμβράνη η οποία βρίσκεται στον κόλπο και αποτελεί ένα όριο ανάμεσα στα εξωτερικά και εσωτερικά όργανα. Στο κέντρο υπάρχει μια μικρή οπή όπου επιτρέπει να περνάει το αίμα της περιόδου. Το σχήμα και η ανθεκτικότητα του παρθενικού υμένα διαφέρει από γυναίκα σε γυναίκα. Για παράδειγμα η μεμβράνη μπορεί να είναι ελαστική, αρκετά ανθεκτική ή και παχιά ενώ το άνοιγμα μπορεί να είναι κυκλικό ή να υπάρχουν περισσότερες από μία οπές. Κατά τη πρώτη σεξουαλική επαφή της γυναίκας ο παρθενικός υμένας,τις περισσότερες φορές σπάει. Το σπάσιμο του παρθενικού υμένα μπορεί να μην γίνει αισθητό ενώ σε άλλες συνοδεύεται από ελαφρύ πόνο και μικρή αιμορραγία. Εικόνα 21 Little flair, Teenage Kicks γ.είναι κακό να αυνανίζομαι; Πολλές έφηβες αναρωτιούνται αν ο αυνανισμός είναι μια πράξη που θα τους δημιουργήσει κάποιο πρόβλημα. Η αλήθεια είναι ότι ο αυνανισμός είναι μια διαδικασία μέσα από την οποία ξεκινάς να αφυπνίζεσαι σεξουαλικά, να γνωρίζεις καλύτερα το σώμα σου, αναζητώντας και εισπράττοντας την ευχαρίστηση και την ηδονή. Είναι γεγονός ότι ο αυνανισμός στο κορίτσι είναι διαφορετικός σε σχέση με το αγόρι. Υπάρχουν φορές που μπορεί να νιώσεις ένοχη και ντροπή για την απόλαυση και την ικανοποίηση που έλαβες μέσω του αυνανισμού. Αυτό μπορεί να συμβαίνει από την αρνητική στάση που πιθανά έχουν οι γονείς σου, αλλά και από ταμπού και προκαταλήψεις εξαιτίας της άγνοιας και των στερεοτύπων με τα οποία «χρεώνουν» κυρίως το γυναικείο αυνανισμό. Είναι λοιπόν σημαντικό να ξέρεις ότι ο αυνανισμός αποτελεί μια φυσιολογική συμπεριφορά, ενώ παράλληλα αποτελεί ένα μέσο ανακάλυψης και γνωριμίας του φύλου και της σεξουαλικότητας σου, καθώς σε προετοιμάζει για το μελλοντικό σου σεξουαλικό άνοιγμα.

38 38 δ. Πως θα νιώσω στη πρώτη μου σεξουαλική επαφή; Όπως πολλές έφηβες, έτσι και εσύ μπορεί να προβληματίζεσαι για το τι θα νιώσεις κατά τη πρώτη σου σεξουαλική επαφή. Η πρώτη σεξουαλική επαφή,για τις περισσότερες κοπέλες γίνεται με το αγόρι που έχουν συναισθηματική σχέση και νιώθουν ερωτευμένες. Με την είσοδο του πέους στο κόλπο στη πρώτη σου σεξουαλική επαφή γίνεται ρήξη του παρθενικού υμένα και συνήθως εμφανίζεται μια μικρή ποσότητα αίματος, ενώ μπορεί να υπάρξει ελαφρύς πόνος ή τσούξιμο. Μπορεί να φοβάσαι ότι θα πονέσεις ή ότι θα αιμορραγήσεις και αυτή η ανησυχία να παίρνει μεγάλες διαστάσεις. Μπορεί να φοβάσαι ότι θα κολλήσεις κάποιο σεξουαλικά μεταδιδόμενο νόσημα ή ότι θα μείνεις έγκυος ή ότι ο σύντροφος σου θα σε εγκαταλείψει. Όλα αυτοί οι φόβοι υπάρχουν και συνοδεύουν το ξεκίνημα της σεξουαλικής σου ζωής, την «έλευση» σου στη γυναικεία φιγούρα και την ολοκλήρωση της μέσω της σεξουαλικής σου επικοινωνίας και επαφής. Είναι σημαντικό να συζητάς τις σκέψεις σου με κάποια ανήλικη γυναίκα που να αισθάνεσαι εμπιστοσύνη αλλά και με τη γυναικολόγο σου, για να ενημερωθείς έγκαιρα για την προφύλαξη από τα ΣΜΝ και την αποφυγή μιας ανεπιθύμητης εμπιστοσύνης. ε. Ποια είναι η κατάλληλη ηλικία για την έναρξη της σεξουαλικής μου ζωής; Η σεξουαλική σχέση είναι καλό να προχωρά μόνο όταν θέλουν και οι δύο. Η πρώτη σου σεξουαλική επαφή είναι επιλογή σου και κανένας δεν μπορεί να σε αναγκάσει να κάνεις κάτι που δεν θέλεις. Το πρώτο ερωτικό βήμα είναι απαραίτητο να χαρακτηρίζεται από επιθυμία και το «θέλω» σου. Πρέπει να γνωρίζεις τα όρια σου και να τα θέτεις, να αναγνωρίζεις τις δικές σου ανάγκες και επιθυμίες, να συζητάς με τον σύντροφο σου πως νιώθεις για αυτό που σου ζητάει και να μην Εικόνα 22. PinkMango77, Where did my heart go missing φοβάσαι να αρνηθείς για κάτι που δεν θέλεις. Να μην παρασυρθείς δηλαδή από το σύντροφο σου που θα θελήσει να σε «εκβιάσει» συναισθηματικά ή δεν θα σεβαστεί το «όχι» σου, καθώς δεν χρειάζεται να κάνεις έρωτα και να του προσφέρεις τη πρώτη σου φορά από αγωνία και φόβο να μην το χάσεις. Δεν υπάρχει «πρέπει» στην έναρξη σεξουαλικής ζωής αλλά «θέλω» όταν αισθάνεσαι η ίδια έτοιμη. Ο αυτοσεβασμός και ο ετεροσεβασμός είναι δυο πολύ σημαντικές αξίες μέσα στις ανθρώπινες σχέσεις. Επίσης, δεν θα πρέπει να ανησυχείς επειδή «καθυστέρησες» να κάνεις έρωτα, σε σχέση με τις φίλες της ηλικίας σου ή γιατί υπάρχου νεότερες από σένα που ήδη ξεκίνησαν την ερωτική τους ζωή. Η καλύτερη περίοδος για το άνοιγμα της σεξουαλικής σου ζωής είναι το εφηβικό κλείσιμο, 17-19

39 ετών που είσαι έτοιμη βιολογικά και συναισθηματικά να απολαύσεις και να χαρείς το πρώτο σκαλοπάτι της σεξουαλικής σου ζωής. στ. Βγαίνω με ένα αγόρι μεγαλύτερης ηλικίας και οι γονείς μου ανησυχούν. Τι πρέπει να κάνω; Συμβαίνει συχνά στην εφηβεία τα νεαρά κορίτσια να ερωτεύονται αγόρια μεγαλύτερης ηλικίας. Πιθανόν οι γονείς σου να σκέφτονται ότι μια σχέση με ένα αγόρι μεγαλύτερης ηλικίας μπορεί να σε κάνει να πιεστείς ώστε να μπορέσεις να ανταποκριθείς στις πιθανές προσδοκίες του. Επιπλέον είναι πιθανό να τους ανησυχεί ότι το αγόρι μπορεί να έχει τη προσδοκία για μια ολοκληρωμένη σεξουαλική επαφή μαζί σου και να μην μπορούν να βρουν το κατάλληλο τρόπο να σε προφυλάξουν ή να σε προετοιμάσουν για τις δυσκολίες που πιστεύουν ότι θα αντιμετωπίσεις ζ. Μόλις ξεκίνησα τη σεξουαλική μου ζωή και δεν είχα οργασμό. Έχω πρόβλημα; Το γεγονός ότι δεν είχες οργασμό κατά τη πρώτη σου σεξουαλική επαφή δεν πρέπει να σε ανησυχεί καθώς είναι κάτι συχνό και αναμενόμενο. Η αρχή τη σεξουαλικής ζωής συνοδεύεται συχνά από αισθήματα αμηχανίας, φόβου και αγωνίας με αποτέλεσμα να μην μπορείς να φτάσεις εύκολα στη κορύφωση. Επίσης ο οργασμός συνοδεύεται με τις εμπειρίες της ζωής σου, την αυτοεκτίμηση και αυτοπεποίθηση σου, καθώς και τη εικόνα του σώματος σου. Όσο αποκτάς σεξουαλική εμπειρία, όσο γνωρίζεις το σώμα σου και ωριμάζεις σωματικά και συναισθηματικά θα μπορείς να εκφράζεσαι πιο ελεύθερα σεξουαλικά και να βιώνεις πιο εύκολα ή καλύτερα τον οργασμό σου. Άλλωστε είναι σημαντικό να γνωρίζεις ότι ο οργασμός είναι ένα ζήτημα που διαφέρει αρκετά από γυναίκα σε γυναίκα και έχει άμεση σχέση με τη ηλικία, τη σεξουαλική εμπειρία και πως βιώνει η καθεμία τη σεξουαλικότητα της. η. Πρέπει να έχω κολπικό ή κλειτοριδικό οργασμό; Είναι λογικό να προβληματίζεσαι για το ποιος οργασμός είναι ο «σωστός» ή πως θα έπρεπε να νιώσεις κατά την κορύφωση, καθώς υπάρχουν πολλές λανθασμένες πεποιθήσεις για το θέμα αυτό. Η αλήθεια είναι ότι ο γυναικείος οργασμός είναι ένας και όπως και αν εκφράζεται, κλειτοριδικά ή κολπικά, ακολουθείται πάντα από συσπάσεις των μυών του κόλπου και από την αίσθηση ικανοποίησης και ηδονής. Γι αυτό, σε περίπτωση που είχες οργασμό κατά κύριο λόγο με κλειτοριδική διέγερση δεν θα πρέπει να αισθάνεσαι άσχημα ή να σκέφτεσαι ότι έχεις πρόβλημα ανοργασμίας. Μάλιστα πρέπει να ζητήσεις από τον σύντροφο σου να διεκδικήσει μαζί σου τον κλειτοριδικό οργασμό με το χέρι του στην κλειτορίδα σου. Εικόνα 23 Daddoofus, Teenage Dream 39 θ. Αισθάνομαι πόνο κατά την διάρκεια της σεξουαλικής επαφής. Τι μπορεί να μου συμβαίνει; Ο πόνος που αισθάνεσαι κατά τη

40 σεξουαλική επαφή είναι λογικό να σε προβληματίζει, να σε κάνει να δυσφορείς, να μη σε αφήνει να χαλαρώσεις και να αλέθεις στη σεξουαλική πράξη. Τα αιτία ενός τέτοιου προβλήματος είναι είτε οργανικά είτε ψυχολογικά, Γι αυτό και το πρώτο βήμα είναι να συζητήσεις το θέμα αυτό με τον γυναικολόγο σου, ο οποίος θα μπορέσει να διευκρινίσει αν υπάρχει κάποια οργανική αιτιολογία που να εξηγεί τον πόνο, όπως για παράδειγμα μια κολπίτιδα. Συχνά ο πόνος κατά τη διάρκεια της σεξουαλικής επαφής έχει σχέση με ψυχολογικούς παράγοντες, όπως είναι το άγχος, η αγωνιά για το σώμα σου, ο φόβος της απόρριψης από τον σύντροφο σου, οι αρνητικές πεποιθήσεις για το σεξ που οι γονείς σου μπορεί να σου έδωσαν ή κάποια προηγουμένη τραυματική εμπειρία. Η εικόνα αυτή συχνά δημιουργεί και συντηρεί έναν φαύλο κύκλο άγχους, φόβου, ενοχής και μειονεξίας. Στις περιπτώσεις αυτές, είναι καλό να αναζητήσεις ψυχολογική βοήθεια, προκειμένου να μπορέσεις να διεκδικήσεις τη σεξουαλική σου υγεία και να απολαύσεις την ερωτική σου ζωή. ι. Σε ποια ηλικία και γιατί πρέπει να πάω στον γυναικολόγο; Προτού ξεκινήσεις τη σεξουαλική σου ζωή φρόντισε να πας με τη μητέρα σου στον γυναικολόγο, προκειμένου ο γιατρός σου να σε καθοδηγήσει σωστά και υπεύθυνα για τις αλλαγές που θα συμβούν στο σώμα σου καθώς και για την ορμονική σου ενεργοποίηση. Η έγκυρη ενημέρωση για θέματα που αφορούν το σώμα σου, τα γεννητικά σου όργανα, τις ορμόνες σου και τη σεξουαλικότητα σου θα σε βοηθήσει να αισθανθείς πιο άνετα για όσα σου συμβαίνουν σωματικά. Εάν έχεις ξεκινήσει τη σεξουαλική σου ζωή, πρέπει να πηγαίνεις τακτικά στον γυναικολόγο και να κανείς το τεστ Παπανικολάου μία φορά τον χρόνο. Παράλληλα, ο γιατρός θα σε ενημερώσει για τις μεθόδους αντισύλληψης και προστασίας από τα σεξουαλικά μεταδιδόμενα νοσήματα. Τέλος, η Εικόνα 24. Kurosakiii, If you want love επίσκεψη στον γυναικολόγο από νεαρή ηλικία κατά προτίμηση πριν την πρώτη σου φορά- έχει το νόημα να σε βοηθήσει να καταλάβεις ποσό σημαντική είναι η πρόληψη για την υγεία σου. ια. Μπορώ να κάνω σεξ όταν έχω περίοδο; Υπάρχει πιθανότητα να μείνω έγκυος; Πολλά αγόρια και κορίτσια αναρωτιούνται αν μπορούν να έχουν σεξουαλικές επαφές κατά τη διάρκεια της περιόδου. Η αλήθεια είναι ότι μπορείς να έρθεις σε σεξουαλική επαφή κατά τη διάρκεια της περιόδου, εφόσον ο σύντροφος σου χρησιμοποιήσει προφυλακτικό, κυρίως για το πρώτο 48ωρο, που το αίμα είναι άφθονο και περιέχει 40

41 περισσότερες προσμείξεις βλέννης και νεκρών κυττάρων. Η επαφή τις ημέρες αυτές θα πρέπει να γίνεται κάτω από αυστηρές συνθήκες καθαριότητας. Κατά τη διάρκεια της περιόδου φυσιολογικά δεν υπάρχει ωορρηξία, οπότε δεν μπορείς να μείνεις έγκυος. Ωστόσο, σε περιπτώσεις αστάθειας του κιλού, άρα και της ριξιάς μπορεί να υπάρχει το ενδεχόμενο εγκυμοσύνης. Γι αυτό, για να είσαι σίγουρη, είναι καλό να χρησιμοποιείς καθ όλη τη διάρκεια του κύκλου σου κάποια αντισυλληπτική μέθοδο. ιβ. Ποιες είναι οι γόνιμες μέρες μιας γυναίκας; Οι γόνιμες μέρες μιας γυναικάς είναι εκείνες κατά τις οποίες συμβαίνει ωορρηξία. Η ωορρηξία γίνεται ημέρες πριν ακολουθήσει η επόμενη περίοδος. Στις γυναίκες που έχουν κύκλο 28 ημερών, η ωορρηξία γίνεται συνήθως τη 14η μέρα του κύκλου, ενώ στις γυναίκες που ο κύκλος τους διαρκεί 35 μέρες γίνεται συνήθως την 21η μέρα. Η περίοδος που μια γυναίκα μπορεί να μείνει έγκυος τοποθετείται περίπου 2 μέρες πριν και 2 μέρες μετά την ωορρηξία. ιγ. Αν απέχω από το σεξ τις γόνιμες μέρες, μπορώ να νιώθω ασφαλής ότι δεν θα μείνω έγκυος; Η αποφυγή των σεξουαλικών επαφών κατά τις γόνιμες μέρες δεν σου παρέχει ασφάλεια, καθώς δεν μπορείς να είσαι ποτέ απολύτως βέβαιη για τη διάρκεια του γεννητικού κύκλου σου, έστω κι αν έχεις μια σταθερότητα στις περιόδους σου. Ιδιαιτέρα σε φάσεις εντόνου στρες, π.χ. στις εξετάσεις, ή κατά τη διάρκεια των διακοπών είναι σύνηθες να αλλάζει ο κύκλος, άρα και οι γόνιμες μέρες σου. Γι αυτό είναι καλό να χρησιμοποιείς μια πιο σίγουρη και σταθερή μέθοδο αντισύλληψης, παρά να μην κανείς σεξ στις πιθανές μέρες της ωορρηξίας σου. 41 ιδ. Υπάρχει φόβος να μείνω έγκυος ακόμα και από την πρώτη σεξουαλική επαφή; Πράγματι, μπορείς να μείνεις έγκυος ακόμα και κατά την πρώτη σεξουαλική σου επαφή. Γι αυτό θα πρέπει να χρησιμοποιείς κάποια μέθοδο αντισύλληψης, όπως προφυλακτικό, αντισυλληπτικά χάπια ή οποιαδήποτε άλλη μέθοδο αντισύλληψης επιλέξετε με τον σύντροφο σου, από την πρώτη σου φορά. Βέβαια, είναι βασικό να γνωρίζεις ότι η προστασία από τα σεξουαλικά μεταδιδόμενα νοσήματα γίνεται μόνο με τη χρήση προφυλακτικού. ιε. Υπάρχει περίπτωση να προκληθεί εγκυμοσύνη χωρίς σεξουαλική επαφή; Ναι. Βεβαία οι πιθανότητες είναι Εικόνα 25DaniDanniDani, Teenage Love ελάχιστες, αλλά εάν τα γεννητικά όργανα βρίσκονται σε επαφή μεταξύ τους και η γυναικά είναι στις γόνιμες μέρες της υπάρχει ακόμα και τότε κίνδυνος.

42 42 ιστ. Η πρώτη μου φορά παίζει ρόλο για τη μετέπειτα σεξουαλική μου ζωή; Η πρώτη σου σεξουαλική επαφή είναι σημαντική γιατί σηματοδοτεί την έναρξη της σεξουαλικής σου ζωής αλλά και την ολοκλήρωση σου ως γυναίκα, αφού έρχεσαι πιο κοντά ψυχικά, συναισθηματικά και σωματικά με τον άνθρωπο που επέλεξες ως πρώτο ερωτικό σου σύντροφο. Η πρώτη αυτή εμπειρία παίζει ουσιώδη ρόλο, όχι όμως και καθοριστικό, για τη συνέχεια της ερωτικής σου ζωής, αφού αποτελεί το πρώτο «καθρέφτισμα» για το πώς λειτουργείς σεξουαλικά αλλά και για το πώς αισθάνεσαι μέσα στη σεξουαλική πράξη. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι η πρώτη σου φορά χαρακτηρίζει ολόκληρη τη συνέχεια της σεξουαλικής σου ζωής. Με άλλα λόγια ακόμα και αν η πρώτη φορά είναι μια αρνητική και απογοητευτική εμπειρία για σένα, δεν σημαίνει ότι οι εμπειρίες που θα ακολουθήσουν θα είναι επίσης αρνητικές. Ακόμα και μια πολύ τραυματική εμπειρία, όπως αυτή του βιασμού, η οποία μπορεί να προκαλέσει έντονες ψυχοτραυματικές καταστάσεις, είναι δυνατό να ξεπεραστεί με την κατάλληλη βοήθεια. Η εξέλιξη της σεξουαλικής σου ζωής εξαρτάται από πολλούς παράγοντες, αλλά και από το πώς η ίδια θα διαχειριστείς ψυχικά και συναισθηματικά μια ενδεχόμενη δυσάρεστη ή ακόμα και τραυματική πρώτη σεξουαλική επαφή. Για τον λόγο αυτό είναι καλό να ξεκινήσεις τη σεξουαλική σου ζωή όταν νιώσεις ώριμη και έτοιμη. Όσο πιο συνειδητοποιημένη είσαι για αυτό το ξεκίνημα τόσο πιο θετική εμπειρία θα είναι για σένα, ενώ παράλληλα θα μπορέσεις να διαχειριστείς τα συναισθήματα που θα αισθανθείς. 5.5.Σεξουαλικη διαπαιδαγώγηση μιλώντας στα παιδιά για σεξ α. Στόχοι σεξουαλικής διαπαιδαγώγησης Στη σεξουαλική διαπαιδαγώγηση πέρα από τις βιολογικές και ιατρικές διαστάσεις πρέπει να εξετάζονται και οι πολιτιστικές και οι ψυχολογικές παράμετροι. Με βάση αυτό οι στόχοι της σεξουαλικής διαπαιδαγώγησης μπορούν να είναι οι κατωτέρω: Απόκτηση τεκμηριωμένης γνώσης ( δηλαδή επιστημονική προσέγγιση των θεμάτων της σεξουαλικότητας πέρα από μύθους, προκαταλήψεις, προσωπικές εμπειρίες κλπ) και διασαφήνιση των σεξουαλικών μας αξιών. Κατάκτηση μετά από αυτό προσωπικές τεκμηριωμένης συνειδητής στάσης στις συγκρουόμενες απόψεις ( θρησκεία, οικογένεια, φίλοι, Μ.Μ.Ε, κλπ ) για θέματα σεξουαλικότητας, όπως ο γάμος, αυνανισμός, μονογαμικότητα, ομοφυλοφιλία κλπ Διαμόρφωση θετικής αντίληψης του εαυτού μας για το σεξ (ανάπτυξη της αυτοεκτίμησης ) και ως εκ τούτου βελτίωση της ανθρώπινης επικοινωνίας. Έτσι η απαλλαγή από το άγχος συνομιλίας για θέματα σεξ μεταξύ εραστών, γονέων παιδιών κλπ βελτιώνει τις σχέσεις τους. Αναγνώριση των αρνητικών σημείων στις σχέσεις, όπως η τυχόν εκμετάλλευση του ενός συντρόφου από τον άλλον, τα ψέματα στη σχέση. η υπερβολική εξάρτηση του ενός ή και των δυο συντρόφων, η ζήλια κλπ Έλεγχος γονιμότητας ( αντισύλληψη, προγεννητικός έλεγχος, αντιμετώπιση δυσκολιών στη σύλληψη ) Αποφυγή σεξουαλικών μεταδιδόμενων νοσημάτων Κατανόηση και αντιμετώπιση προβλημάτων σεξουαλικής ανταπόκρισης β. Σεξουαλική αγωγή στην οικογένεια

43 Η σεξουαλική αγωγή πρέπει να αρχίζει όταν το παιδί αντιλαμβάνεται τον εαυτό του και όχι κατά την εφηβεία. Οι γονείς χρειάζεται να μιλήσουν στα παιδιά με ειλικρίνεια και με απλά μηνύματα στην αρχή και με πιο σύνθετα στη συνέχεια. Σε αυτήν την προσπάθεια οι γονείς μπορούν να χρησιμοποιήσουν κάποιο βιβλίο από αυτά που κυκλοφορούν στην αγορά. Σημαντικό είναι οι γονείς να ξέρουν ότι το σεξ δεν θα πρέπει να παρουσιάζεται ως ταμπού, ως κάτι βρώμικο, ανήθικο ή επικίνδυνο. Αν όμως οι γονείς δεν έχουν μιλήσει ποτέ στα παιδιά τους για αυτό το θέμα θα πρέπει να ξεκινήσουν να το κάνουν η μητέρα στο κορίτσι και ο πατέρας στο αγόρι λίγο πριν ξεκινήσει η εφηβεία χωρίς περιστροφές. Οι γονείς δεν πρέπει να περιμένουν να γίνει το παιδί τους σεξουαλικά ενεργό ή να αποκτήσει κάποια σχέση. Όσο πιο μεγάλος είναι ο έφηβος, τόσο πιο δύσκολο να μιλήσει ο γονέας για σεξ μαζί του. Συνήθως ο νέος υιοθετεί αμυντική στάση, εκλαμβάνοντας οποιοδήποτε σχόλιο των γονιών ως προσωπική επίθεση και αντιδρά απότομα. Ωστόσο, ακόμα κι αν οι γονείς δεν μιλήσουν έγκαιρα, είναι πάντα καλύτερα να μιλούν, ακόμα και με κάποια καθυστέρηση, παρά να μη μιλούν καθόλου. Αυτό που μας κάνει εντύπωση είναι ότι στην πλειοψηφία τους, οι γονείς δεν τολμούν να μιλήσουν στο παιδί τους για το σεξ. Αυτό συμβαίνει επειδή φοβούνται ότι αν το παιδί τους ξέρει πολλά, θα γίνει χαλαρών ηθών. Επιπλέον τρομάζουν στην ιδέα των περίεργων ερωτήσεων που κάνουν τα παιδιά, οι οποίες πολλές φορές τους φέρνουν σε δύσκολη θέση. Τέλος, θεωρούν ότι τα παιδιά δεν είναι αρκετά ώριμα για να καταλάβουν τέτοια ζητήματα και αποφεύγουν να τα θορυβήσουν. γ. Σεξουαλική αγωγή στο σχολείο Η Ελλάδα είναι από τις λίγες χώρες που δεν έχει συγκεκριμένη πολιτική στο θέμα της σεξουαλικής διαπαιδαγώγησης. Το μάθημα της σεξουαλικής αγωγής χωρίς να είναι απαγορευμένο, πρακτικά δεν γίνεται. Στις παρυφές κάποιων μαθημάτων ( Βιολογία, Ανθρωπολογία, Θρησκευτικά ) υπάρχουν κάποια στοιχεία πάνω στο θέμα, αλλά και αυτά πολλές Εικόνα 26. IFortune, Teenage Dream φορές καταχωνιασμένα στο τέλος των βιβλίων δεν διδάσκονται. Κατά καιρούς διατίθενται φυλλάδια ενημερωτικά ή διεξάγονται ενημερώσεις για επίκαιρα θέματα από το Υπουργείο Παιδείας ( πχ AIDS ), ενέργειες όμως που προφανώς δεν είναι αρκετές. Από την άλλη, σχεδόν όλες οι Ευρωπαϊκές χώρες έχουν εμπειρίες στα θέματα σεξουαλικής διαπαιδαγώγησης. Έχουν δοκιμαστεί πολλά μοντέλα για την εισαγωγή του μαθήματος στα σχολεία με μεγάλη επιτυχία. Αυτή η εμπειρία μπορεί να αποτελέσει καλό εφόδιο για την επεξεργασία συνολικής πολιτικής πάνω στο ζήτημα στην Ελλάδα, και να εισαχθεί τελικά η σεξουαλική διαπαιδαγώγηση στα αναλυτικά προγράμματα. Όλες όμως οι απόπειρες θα αποτύχουν αν δεν γίνουν δύο βασικά βήματα ταυτόχρονα. 43

44 Πρώτα πρέπει να απαγκιστρωθεί το εκπαιδευτικό σύστημα από τον αποκλειστικό στόχο της επαγγελματικής αποκατάστασης του μαθητή και να δώσει περισσότερη σημασία στις ανθρώπινες σχέσεις, την συναισθηματική ωρίμανση και την ολοκλήρωση της προσωπικότητας του μαθητή. Δεύτερον χρειάζεται εντατικοποίηση στην εκπαίδευση των εκπαιδευτικών πάνω στο ζήτημα. Το θέμα είναι διεπιστημονικό και σιγά σιγά είναι αναγκαίο όλοι οι εκπαιδευτικοί να αποκτήσουν συγκροτημένη στάση στο ζήτημα αυτό. δ. Η Σεξουαλική Αγωγή στα ελληνικά σχολεία Το Υπουργείο Παιδείας είχε την πρόθεση πριν μερικά χρόνια να εισάγει το μάθημα της σεξουαλικής αγωγής στο Λύκειο. Και ετοιμάστηκε και το σχετικό εγχειρίδιο με τίτλο «Σεξουαλική αγωγή και διαφυλικές σχέσεις». Το περιεχόμενο του εγχειριδίου περιλαμβάνει τις παρακάτω ενότητες: -Σεξουαλική Αγωγή και Υγεία. -Τι πρέπει να προσέχω κατά τη σεξουαλική επαφή; -Οι επισκέψεις μου στο γιατρό. -Η δική μου σεξουαλικότητα και η «πρώτη φορά». Εκδότης: Υπουργείο Εθνικής Παιδείας και Θρησκευμάτων / Γραφείο Αγωγής Υγείας Συγγραφείς: Κώστας Γκοτζαμάνης & Ζήσης Παπαθανασίου Μπορεί κανείς να το διαβάσει ή να το κατεβάσει εδώ: Η τελευταία ενημέρωση σχετικά με το επίμαχο θέμα είναι πρόσφατη: Στις 14 Απριλίου 2013 απαντώντας σε ερώτηση 29 βουλευτών κόμματος της Βουλής που αφορά την εισαγωγή του μαθήματος της Σεξουαλικής αγωγής στα σχολεία ο Υφυπουργός Παιδείας Θεόδωρος Παπαθεοδώρου τονίζει ότι το Υπουργείο υλοποιεί προγράμματα Αγωγής Υγείας, συνεργάζεται με τα δημόσια νοσοκομεία και κέντρα υγείας διοργανώνοντας ενημερωτικές παρεμβάσεις στα σχολεία, ενώ αναφορά σε θέματα σεξουαλικής αγωγής γίνεται και στα μαθήματα της Βιολογίας και της Οικιακής Οικονομίας. Από την Απάντηση είναι σαφές ότι το Υπουργείο δεν σχεδιάζει την εισαγωγή χωριστού μαθήματος Σεξουαλικής Αγωγής στα σχολεία. Το επισυναπτόμενο έγγραφο περιγράφει την εικόνα της σεξουαλικής αγωγής στα σχολεία σήμερα. Δείτε την απάντηση του υπουργού εδώ: 44 ΜΗΝ ΞΕΧΝΑΣ (Για κορίτσια) 1) Δε θα πρέπει να έχεις κανέναν ενδοιασμό, έχεις το δικαίωμα να πεις όχι! 2) Μείνε μακριά από αγόρια που θέλουν να επιβάλλονται, που ζηλεύουν, που είναι κτητικά ή που κακοποιούν λεκτικά ή σωματικά. 3) Πρέπει να απαιτείς από το φίλο σου να σου δείχνει την ίδια φροντίδα και προσοχή που του δείχνεις εσύ. 4) Θέλεις να ξέρεις περισσότερα για το σώμα σου και το σεξ ; Μην ντρέπεσαι, μίλα στο γιατρό σου, στην οικογένεια σου ή ακόμα ψάξε στη βιβλιοθήκη ή και στο διαδίκτυο 5) Σεβάσου το σώμα σου, μην αφήσεις κανέναν να σε εκμεταλλευτεί. 6) Τα αγόρια έρχονται και φεύγουν. Οι φίλες μας όμως συχνά μένουν για πάντα. Να νοιάζεσαι για τις φίλες σου!

45 45 ΜΗΝ ΞΕΧΝΑΣ( Για αγόρια ) 1) Να έχεις αυτοπεποίθηση στις σχέσεις σου και μη φοβάσαι να παίρνεις πρωτοβουλίες. 2) Παίρνε υπόψη σου τα αισθήματα της κοπέλας σου και σεβάσου το «όχι» 3) Να είσαι πάντα σε ετοιμότητα ( αντισυλληπτική μέθοδος) 4) Ανέλαβε την ευθύνη των σεξουαλικών σου σχέσεων 5) Να είσαι ειλικρινής και να μην ντρέπεσαι να μιλήσεις για τους φόβους και τις απορίες σου στο κορίτσι σου. 6) Μην επηρεάζεσαι και μην πιέζεσαι από τους φίλους σου οι οποίοι έχουν προχωρήσει. Συμπεράσματα 5.5 Η Έρευνα μας Τα παρακάτω είναι τα συμπεράσματα μιας έρευνας που πραγματοποιήθηκε μεταξύ 75 μαθητών της Β Λυκείου και 10 μαθητών της Ά Λυκείου του 1 ΟΥ Γενικού Λυκείου Σπάρτης. α. Το 70% των αγοριών θεωρεί καταλληλότερη ηλικία για την έναρξη της σεξουαλικής ζωής τα 16 17, ενώ το 58% των κοριτσιών τα Τα κορίτσια στην πλειοψηφία τους πιστεύουν ότι καλό θα ήταν να περιμένουν (γραφ. 1) Κορίτσια 15% 15% 2% % % 40% Γράφημα 1. Πότε πιστεύεις ότι είναι η καταλληλότερη ηλικία για την έναρξη των σεξουαλικών σχέσεων; β. Στην ερώτηση αν νιώθουν έτοιμοι ψυχολογικά όσον αφορά τη σεξουαλική επαφή, το συντριπτικό ποσοστό 92 % των αγοριών απάντησε θετικά, ενώ μόνο το 8% απάντησε όχι. Απ την άλλη, στην ερώτηση αυτή τα κορίτσια διχάζονται με το 54 % να νιώθουν έτοιμες και το 46% να νιώθουν ανασφαλείς. (γραφ. 2)

46 46 αγόρια Κορίτσια 8% ΝΑΙ ΌΧΙ 54% 46% ΝΑΙ ΌΧΙ 92% Γράφημα 2. Νιώθετε έτοιμοι ψυχολογικά όσον αφορά την σεξουαλική επαφή; γ. Επί του πρακτέου, τα στοιχεία δείχνουν ότι τα κορίτσια δεν βιάζονται. Το 80% των κοριτσιών της Β Λυκείου δεν έχουν ολοκληρωμένη σεξουαλική επαφή ακόμη. Αντιθέτως η πλειοψηφία των αγοριών μ ένα ποσοστό 68% έχει πραγματοποιήσει ήδη σεξουαλικές επαφές. (γραφ. 3) Αγόρια Κορίτσια ΝΑΙ ΌΧΙ 32% 20% ΝΑΙ ΌΧΙ 68% 80% Γράφημα 3. Έχετε αρχίσει την σεξουαλική σας ζωή; δ. Όσον αφορά την ασφάλεια και τη προστασία κατά τη σεξουαλική πράξη, και τα δύο φύλα, περισσότερο τα αγόρια, δηλώνουν ότι χρησιμοποίησαν προφυλακτικό την πρώτη τους φορά. Αξιοπρόσεκτο είναι το ποσοστό του 33% των κοριτσιών που απάντησαν όχι, περίπου δηλαδή το 1/3 των ερωτηθεισών. Το ενθαρρυντικό σ αυτήν την υπόθεση είναι ότι και τα δύο φύλα σε πολύ μεγάλο ποσοστό άρχισαν ή και συνεχίζουν να χρησιμοποιούν προφυλακτικό στις επόμενες φορές τους. (Γραφ. 4 και 5) Σε σχέση με την ενημέρωση τους θεωρούν πως έχουν επαρκή γνώση σε συντριπτικό ποσοστό πάνω από 70% (γράφ. 6)

47 47 Αγόρια ΝΑΙ ΌΧΙ Κορίτσια ΝΑΙ ΌΧΙ 19% 33% 81% 67% Γράφημα 4. Χρησιμοποιήσατε προφυλακτικό την πρώτη σας φορά; Αγόρια ΝΑΙ ΌΧΙ κορίτσια ΝΑΙ ΌΧΙ 24% 30% 76% 70% Γράφημα 5. Συνεχίζετε να χρησιμοποιείτε προφυλακτικό στις επαφές σας; αγόρια Κορίτσια ΝΑΙ 24% ΝΑΙ 23% ΌΧΙ 76% ΌΧΙ 77% Γράφημα 6. Νιώθετε αρκετά ενημερωμένοι σε θέματα που αφορούν το σεξ και τις προφυλάξεις; ζ. Σε σχέση με τις πηγές ενημέρωσης διαπιστώνουμε ότι ένα μεγάλο ποσοστό αγοριών 44% ενημερώνεται από τα πορνογραφικά περιοδικά και τα κορίτσια προτιμούν

48 κυρίως να μαθαίνουν από τους φίλους (51%) και τους γονείς (42%). Συνολικά οι φίλοι φαίνεται να είναι η κύρια πηγή πληροφόρησης των εφήβων, ενώ λιγότερο οι γονείς σε μικρό ποσοστό19%. (γράφ. 7) 48 Αγόρια Κορίτσια 7% 44% 29% 27% Φίλους Γονείς Πορνογρ. 42% 51% φίλους γονείς πορνογρ. Γενικό 19% 37% 44% φίλους γονείς πορνογρ Γράφημα 7. Από πού ενημερώνεστε για το σεξ; η. Συνεχίζοντας περνάμε στο θέμα της ενημέρωσης. Και τα δύο φύλα θεωρούν ότι είναι αρκετά ενημερωμένοι για τα θέματα του έρωτα και των προφυλάξεων (γραφ. 6). Ωστόσο βλέπουμε ότι είναι ιδιαίτερα επιφυλακτικοί στο να συζητήσουν αυτά τα θέματα με τους γονείς τους και περισσότερο τα κορίτσια. (γραφ. 8) Αγόρια Κορίτσια ΝΑΙ ΌΧΙ ΝΑΙ ΌΧΙ 48% 52% 54% 46%

49 49 Αγόρια και κορίτσια ναι όχι 46% 54% Γράφημα 8. Μιλάτε άνετα με τους γονείς σου για το σεξ; θ. Τέλος, κλείνουμε μ ένα διάγραμμα που θα πρέπει όλους μας να μας προβληματίσει, αυτό που αφορά την ύπαρξη μαθήματος σεξουαλικής αγωγής στο σχολείο. Βλέπουμε λοιπόν, ότι η συντριπτική πλειοψηφία των μαθητών, 92%, θεωρεί ότι είναι επιτακτική ανάγκη να καθιερωθεί ένα μάθημα με τέτοιο περιεχόμενο στο πρόγραμμα σπουδών της δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης. 8% ΝΑΙ ΌΧΙ 92% Γράφημα 9. Πιστεύετε ότι πρέπει να υπάρχει το μάθημα της σεξουαλικής ζωής στα σχολεία;

ΑΓΓΕΛΙΚΗ ΑΝΤΩΝΑΚΟΠΟΥΛΟΥ, Μ.Α. ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ

ΑΓΓΕΛΙΚΗ ΑΝΤΩΝΑΚΟΠΟΥΛΟΥ, Μ.Α. ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ Ενισχύστε την Αυτοπεποίθηση των Παιδιών Βελτιώνοντας & Μαθαίνοντας τον Γονεϊκό Τύπο!!! ΑΓΓΕΛΙΚΗ ΑΝΤΩΝΑΚΟΠΟΥΛΟΥ, Μ.Α. ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ Κλεισθένους 12 (Στοά Κοββατζή) 1 ος όροφος Τηλ.: 2742029421 Κιν.: 6979985566

Διαβάστε περισσότερα

Εφηβεία και Πρότυπα. 2)Τη στάση του απέναντι στους άλλους, ενήλικες και συνομηλίκους

Εφηβεία και Πρότυπα. 2)Τη στάση του απέναντι στους άλλους, ενήλικες και συνομηλίκους Εφηβεία και Πρότυπα Τι σημαίνει εφηβεία; Η εφηβεία είναι η περίοδος της ζωής του ανθρώπου που αρχίζει με το τέλος της παιδικής ηλικίας και οδηγεί στην ενηλικίωση. Είναι μια εξελικτική φάση που κατά τη

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΓΟΝΙΟΥ ΣΗΜΕΡΑ ΚΑΙ ΟΙ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΕΣ ΑΝΑΓΚΕΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΓΟΝΙΟΥ ΣΗΜΕΡΑ ΚΑΙ ΟΙ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΕΣ ΑΝΑΓΚΕΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΓΟΝΙΟΥ ΣΗΜΕΡΑ ΚΑΙ ΟΙ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΕΣ ΑΝΑΓΚΕΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ Το να είσαι γονιός δεν είναι εύκολο πράγμα. Δεν υπάρχει ευκαιρία για πρόβα, δεν υπάρχουν σχολεία. Το μόνο που κουβαλάμε

Διαβάστε περισσότερα

Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω

Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω Το όνειρο Ένα ζευγάρι περιμένει παιδί. Τότε αρχίζει να ονειρεύεται αυτό το παιδί. Κτίζει την εικόνα ενός παιδιού μέσα στο μυαλό του. Βάσει αυτής της εικόνας, κάνει

Διαβάστε περισσότερα

«Εθισμός και εξάρτηση από το διαδίκτυο»

«Εθισμός και εξάρτηση από το διαδίκτυο» «Εθισμός και εξάρτηση από το διαδίκτυο» Σχολείο: Γενικό Λύκειο Παραλίας Τάξη: Α 4 Σχ.Έτος:2012 Ομάδα: 4 η Μέλη υποομάδας: 1.Κοντοπούλου Σωτηρία 2.Μπαζάρογλου Γεωργία 3.Μπόμπου Μαρία 4.Φιλιποππούλου Αγγελική

Διαβάστε περισσότερα

«Μαθησιακές δυσκολίες και παραβατική συμπεριφορά»

«Μαθησιακές δυσκολίες και παραβατική συμπεριφορά» «Μαθησιακές δυσκολίες και παραβατική συμπεριφορά» Θεοδώρα Πάσχου α.μ 12181 Τμήμα Λογοθεραπείας-Τ.Ε.Ι ΗΠΕΙΡΟΥ Εισαγωγικές επισημάνσεις 1) η εκδήλωση διαταραχών στην κατάκτηση μαθησιακών δεξιοτήτων προκαλεί

Διαβάστε περισσότερα

«Εφηβεία από το Α έως το Ω» Μια Ακαδημία για Γονείς

«Εφηβεία από το Α έως το Ω» Μια Ακαδημία για Γονείς «Εφηβεία από το Α έως το Ω» Μια Ακαδημία για Γονείς Ξενοδοχείο President 18 Νοεμβρίου 2015 1 η Συνάντηση Άρτεμις Κ. Τσίτσικα Επικ. Καθηγήτρια Παιδιατρικής-Εφηβικής Ιατρικής Επιστ. Υπεύθυνος Μονάδας Εφηβικής

Διαβάστε περισσότερα

Η Ψυχολογική Διάσταση της Κώφωσης. Ελενα Τρύφωνος Εκπαιδευτική Ψυχολόγος Υπηρεσία Εκπαιδευτικής Ψυχολογίας Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού

Η Ψυχολογική Διάσταση της Κώφωσης. Ελενα Τρύφωνος Εκπαιδευτική Ψυχολόγος Υπηρεσία Εκπαιδευτικής Ψυχολογίας Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού Η Ψυχολογική Διάσταση της Κώφωσης Ελενα Τρύφωνος Εκπαιδευτική Ψυχολόγος Υπηρεσία Εκπαιδευτικής Ψυχολογίας Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού Η κάθε αναπηρία ή η κάθε ιδιαιτερότητα συνήθως έχει επιπτώσεις

Διαβάστε περισσότερα

Τα προγράµµατα Ενίσχυσης Πρωτοβουλιών ως προγράµ- σε θέµατα Αγωγής Υγείας» του ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΥ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ. µε φορέα υλοποίησης το

Τα προγράµµατα Ενίσχυσης Πρωτοβουλιών ως προγράµ- σε θέµατα Αγωγής Υγείας» του ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΥ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ. µε φορέα υλοποίησης το Η δηµιουργία του παρόντος υλικού έγινε στο πλαίσιο της ενέργειας 2.4.3 κατηγορία πράξεων γ του ΕΠΕΑΕΚ 2 µε τίτλο: «Προγράµµατα Ενίσχυσης Πρωτοβουλιών σε θέµατα Αγωγής Υγείας» του ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΥ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙ

Διαβάστε περισσότερα

Έφηβος και Διαδίκτυο Ο Ρόλος του Γονέα

Έφηβος και Διαδίκτυο Ο Ρόλος του Γονέα Έφηβος και Διαδίκτυο Ο Ρόλος του Γονέα 22 Μαρτίου 2014 Ανδρέας Ευαγόρου Ψυχολόγος Εφηβεία Ψυχική και σωματική ανάπτυξη Πέρασμα από την παιδική στην ενήλικη ζωή Ενδοψυχικές αναδομήσεις Ανάγκη αυτονομίας

Διαβάστε περισσότερα

Ενδοσχολική Βία. Εργασία του τμήματος Β 5 του 6ου Γυμνασίου Ηρακλείου. Υπεύθυνη καθηγήτρια: Μπαλαμούτσου Μαγδαληνή

Ενδοσχολική Βία. Εργασία του τμήματος Β 5 του 6ου Γυμνασίου Ηρακλείου. Υπεύθυνη καθηγήτρια: Μπαλαμούτσου Μαγδαληνή Ενδοσχολική Βία Εργασία του τμήματος Β 5 του 6ου Γυμνασίου Ηρακλείου. Υπεύθυνη καθηγήτρια: Μπαλαμούτσου Μαγδαληνή Ορισμός Πώς μεταφράζεται ο όρος Bullying ; Σχολικός Εκφοβισμός Τι σημαίνει ο όρος Εκφοβισμός

Διαβάστε περισσότερα

Θετική Ψυχολογία. Καρακασίδου Ειρήνη, MSc. Ψυχολόγος-Αθλητική Ψυχολόγος Υποψήφια Διδάκτωρ Κλινικής και Συμβουλευτικής Ψυχολογίας, Πάντειο Παν/μιο

Θετική Ψυχολογία. Καρακασίδου Ειρήνη, MSc. Ψυχολόγος-Αθλητική Ψυχολόγος Υποψήφια Διδάκτωρ Κλινικής και Συμβουλευτικής Ψυχολογίας, Πάντειο Παν/μιο Θετική Ψυχολογία Καρακασίδου Ειρήνη, MSc Ψυχολόγος-Αθλητική Ψυχολόγος Υποψήφια Διδάκτωρ Κλινικής και Συμβουλευτικής Ψυχολογίας, Πάντειο Παν/μιο Εισαγωγή Θετική-Αρνητική Ψυχολογία Στόχοι της Ψυχολογίας

Διαβάστε περισσότερα

Συμπτώματα συνεξάρτησης

Συμπτώματα συνεξάρτησης Συμπτώματα συνεξάρτησης Οι συνεξαρτητικές συμπεριφορές είναι αυτοκαταστροφικές συμπεριφορές. Το συνεξαρτητικό άτομο προσπαθεί να βοηθήσει τους άλλους καταστρέφοντας τον εαυτό του. Τέτοιου είδους συμπεριφορές

Διαβάστε περισσότερα

«τι συμβαίνει στην εφηβεία;»

«τι συμβαίνει στην εφηβεία;» «τι συμβαίνει στην εφηβεία;» ΕΚΦΟΒΙΣΜOΣ ΑΣΚΗΣΗ ΒΙΑΣ ΜΟΝΑΔΑ ΕΦΗΒΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ (Μ.Ε.Υ.) Β ΠΑΙΔΙΑΤΡΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΠΑΙΔΩΝ «Π. & Α. ΚΥΡΙΑΚΟΥ» Διευθύντρια : Καθηγήτρια Μαρίζα Τσολιά

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ (για τους μαθητές Γυμνασίων, ΓΕ.Λ., ΕΠΑ.Λ, ΕΠΑ.Σ, Καλλιτεχνικών, Μουσικών, Πρότυπων Πειραματικών Σχολείων.)

ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ (για τους μαθητές Γυμνασίων, ΓΕ.Λ., ΕΠΑ.Λ, ΕΠΑ.Σ, Καλλιτεχνικών, Μουσικών, Πρότυπων Πειραματικών Σχολείων.) Ημερομηνία:.. Σχολείο:. Τάξη:. ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ (για τους μαθητές Γυμνασίων, ΓΕ.Λ., ΕΠΑ.Λ, ΕΠΑ.Σ, Καλλιτεχνικών, Μουσικών, Πρότυπων Πειραματικών Σχολείων.) Πρόλογος Αγαπητέ/ή μαθητή/τρια, Το ερωτηματολόγιο

Διαβάστε περισσότερα

Διπολική διαταραχή μανιοκατάθλιψη,

Διπολική διαταραχή μανιοκατάθλιψη, ΨΥΧΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ Ο όρος ψυχική διαταραχή περιλαμβάνει ένα μεγάλο εύρος προβλημάτων που έχουν σχέση με την ψυχική κατάσταση και την συμπεριφορά ενός ατόμου. Οι διάφορες ψυχικές διαταραχές εκδηλώνονται

Διαβάστε περισσότερα

Θέμα πτυχιακής Μαθησιακές δυσκολίες και Κακοποίηση παιδιών

Θέμα πτυχιακής Μαθησιακές δυσκολίες και Κακοποίηση παιδιών Θέμα πτυχιακής Μαθησιακές δυσκολίες και Κακοποίηση παιδιών Ορισμός μαθησιακών διαταραχών Η αδυναμία των μαθητών να ανταποκριθούν στις απαιτήσεις ενός κανονικού σχολείου. Τα μαθησιακά προβλήματα ΔΕΝ οφείλονται

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ (Α & Β ΚΥΚΛΟΣ) ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟΥ

ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ (Α & Β ΚΥΚΛΟΣ) ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟΥ ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ (Α & Β ΚΥΚΛΟΣ) ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟΥ Γ. ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ (Α & Β ΚΥΚΛΟΣ) Ημ/νίες Διεξαγωγής: 16-17/11, 30/11, 01/12, 07 08/12, 2013, 11-12/01, 25-26/01, 01-02/02, 15-16/02,

Διαβάστε περισσότερα

«Παιδιά Γονείς Παππούδες» Παπαγεωργίου Γιώτα Ψυχολόγος Μέλος του Γραφείου Γυναικείων Θεμάτων κ Οικογένειας της Ι. Μ. Μεσσηνίας

«Παιδιά Γονείς Παππούδες» Παπαγεωργίου Γιώτα Ψυχολόγος Μέλος του Γραφείου Γυναικείων Θεμάτων κ Οικογένειας της Ι. Μ. Μεσσηνίας «Παιδιά Γονείς Παππούδες» Παπαγεωργίου Γιώτα Ψυχολόγος Μέλος του Γραφείου Γυναικείων Θεμάτων κ Οικογένειας της Ι. Μ. Μεσσηνίας Οι παππούδες κ οι γιαγιάδες ανά τον κόσμο Κοινό εύρημα ότι όλοι επιθυμούν

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΑΝΑΤΡΟΦΗΣ ΣΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΚΑΙ ΤΩΝ ΕΦΗΒΩΝ. Ελευθέριος Μουτσάνας Παιδίατρος Παλαμάς 18/03/2012

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΑΝΑΤΡΟΦΗΣ ΣΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΚΑΙ ΤΩΝ ΕΦΗΒΩΝ. Ελευθέριος Μουτσάνας Παιδίατρος Παλαμάς 18/03/2012 Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΑΝΑΤΡΟΦΗΣ ΣΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΚΑΙ ΤΩΝ ΕΦΗΒΩΝ Ελευθέριος Μουτσάνας Παιδίατρος Παλαμάς 18/03/2012 Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΑΝΑΤΡΟΦΗΣ ΣΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΚΑΙ ΤΩΝ ΕΦΗΒΩΝ Γεννιόμαστε ή γινόμαστε;

Διαβάστε περισσότερα

«τ ι σ υ μ β α ί ν ε ι σ τ η ν εφηβεία;»

«τ ι σ υ μ β α ί ν ε ι σ τ η ν εφηβεία;» «τ ι σ υ μ β α ί ν ε ι σ τ η ν εφηβεία;» ΔΙΑΔΙΚΤΥΟ μαζί για την εφηβική υγεία μαζί για την εφηβική υγεία ΜΑΖΙγια τηνεφηβικηυγεία ΜΟΝΑΔΑ ΕΦΗΒΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ (Μ.Ε.Υ.) Β ΠΑΙΔΙΑΤΡΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Β ΑΡΣΑΚΕΙΟ ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΨΥΧΙΚΟΥ ΜΑΘΗΜΑ: ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ (PROJECT) ΤΑΞΗ: Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΕΡΕΥΝΑ ΔΗΜΟΣΚΟΠΗΣΗΣ ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΚΑΠΝΙΣΜΑ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ

Β ΑΡΣΑΚΕΙΟ ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΨΥΧΙΚΟΥ ΜΑΘΗΜΑ: ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ (PROJECT) ΤΑΞΗ: Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΕΡΕΥΝΑ ΔΗΜΟΣΚΟΠΗΣΗΣ ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΚΑΠΝΙΣΜΑ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ [1] Β ΑΡΣΑΚΕΙΟ ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΨΥΧΙΚΟΥ ΜΑΘΗΜΑ: ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ (PROJECT) ΤΑΞΗ: Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΕΡΕΥΝΑ ΔΗΜΟΣΚΟΠΗΣΗΣ «ΙΝΔΙΑΝΩΝ ΣΗΜΕΙΑ! ΚΑΠΝΙΣΜΑ;» Παρακαλούμε να απαντήσετε στο παρακάτω ερωτηματολόγιο με ειλικρίνεια.

Διαβάστε περισσότερα

Πρόληψη Ατυχημάτων για την Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση

Πρόληψη Ατυχημάτων για την Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση Πρόληψη Ατυχημάτων για την Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση Γυθείου 1 Α, 152 31 Χαλάνδρι Τηλ.: 210-6741 933, 210-6740 118, Fax: 210-6724 536 e-mail: info@pedtrauma.gr www.pedtrauma.gr Γιατί Πρόληψη Παιδικών Ατυχημάτων;

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ. Απαντήσεις Θεμάτων Πανελληνίων Εξετάσεων Ημερησίων Επαγγελματικών Λυκείων (ΟΜΑΔΑ Α )

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ. Απαντήσεις Θεμάτων Πανελληνίων Εξετάσεων Ημερησίων Επαγγελματικών Λυκείων (ΟΜΑΔΑ Α ) 29 Μαΐου 2014 ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Απαντήσεις Θεμάτων Πανελληνίων Εξετάσεων Ημερησίων Επαγγελματικών Λυκείων (ΟΜΑΔΑ Α ) Α1. Ο συγγραφέας αναφέρεται στο φαινόμενο της έξαρσης της νεανικής εγκληματικότητας

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ Γ: ΠΑΙΔΙΚΗ ΕΠΙΘΕΤΙΚΟΤΗΤΑ-ΠΑΙΔΙΚΟΙ ΦΟΒΟΙ

ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ Γ: ΠΑΙΔΙΚΗ ΕΠΙΘΕΤΙΚΟΤΗΤΑ-ΠΑΙΔΙΚΟΙ ΦΟΒΟΙ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ Γ: ΠΑΙΔΙΚΗ ΕΠΙΘΕΤΙΚΟΤΗΤΑ-ΠΑΙΔΙΚΟΙ ΦΟΒΟΙ ΠΑΙΔΙΚΗ ΕΠΙΘΕΤΙΚΟΤΗΤΑ: ΕΓΓΕΝΗΣ Η ΕΠΙΚΤΗΤΗ; Η επιθετικότητα είναι η πιο κοινή συναισθηματική αντίδραση του νηπίου. Διαφορετικές απόψεις έχουν διατυπωθεί

Διαβάστε περισσότερα

«Η απασχόληση Ψυχολόγων και Παιδαγωγών στις δράσεις της Ιατρικής Παρέμβασης»

«Η απασχόληση Ψυχολόγων και Παιδαγωγών στις δράσεις της Ιατρικής Παρέμβασης» «Η απασχόληση Ψυχολόγων και Παιδαγωγών στις δράσεις της Ιατρικής Παρέμβασης» ΙΑΤΡΙΚΗ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗ Η Ιατρική Παρέμβαση (Medical Intervention -Med.In) είναι μια Ελληνική ιατρική οργάνωση αρωγής με δράσεις εντός

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΕΥΝΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΤΗΣ Α ΤΑΞΗΣ ΜΕ ΘΕΜΑ «ΤΟ ΚΑΠΝΙΣΜΑ ΚΑΙ ΟΙ ΝΕΟΙ» ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ

ΕΡΕΥΝΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΤΗΣ Α ΤΑΞΗΣ ΜΕ ΘΕΜΑ «ΤΟ ΚΑΠΝΙΣΜΑ ΚΑΙ ΟΙ ΝΕΟΙ» ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΕΠΑΛ ΜΑΡΚΟΠΟΥΛΟΥ ΩΡΩΠΟΥ ΕΡΕΥΝΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΤΗΣ Α ΤΑΞΗΣ ΜΕ ΘΕΜΑ «ΤΟ ΚΑΠΝΙΣΜΑ ΚΑΙ ΟΙ ΝΕΟΙ» Παρακαλούμε να απαντήσετε ανώνυμα ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ 1.Καπνίζεις; Αν ναι γιατί; 2. Αν καπνίζεις πότε

Διαβάστε περισσότερα

ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΦΡΟΝΤΙΣΤΕΣ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΑΝΟΙΑ. Ευγενία Β. Γκιντώνη Ψυχολόγος, MSc Επιστημονική Συνεργάτης Ψ.Ν.Τ ΚΕΔΔΥ Αρκαδίας

ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΦΡΟΝΤΙΣΤΕΣ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΑΝΟΙΑ. Ευγενία Β. Γκιντώνη Ψυχολόγος, MSc Επιστημονική Συνεργάτης Ψ.Ν.Τ ΚΕΔΔΥ Αρκαδίας ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΦΡΟΝΤΙΣΤΕΣ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΑΝΟΙΑ Ευγενία Β. Γκιντώνη Ψυχολόγος, MSc Επιστημονική Συνεργάτης Ψ.Ν.Τ ΚΕΔΔΥ Αρκαδίας ΣΧΕΔΙΟ ΔΡΑΣΗΣ Εντάσσεται στο Μέτρο 2.3 «Ενέργειες Πρόληψης Ενίσχυσης της Κοινωνικής

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ. Κεφάλαιο 3 ο

ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ. Κεφάλαιο 3 ο ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: ΝΙΚΟΛΑΟΣ Χ. ΤΖΟΥΜΑΚΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΟΛΟΓΟΣ Κεφάλαιο 3 ο Διεύθυνση-Παρακίνηση 3.1. Ηγεσία-Βασικές έννοιες Η επιτυχία των επιχειρήσεων ή των οργανισμών

Διαβάστε περισσότερα

ΛΕΟΝΤΕΙΟ ΛΥΚΕΙΟ ΠΑΤΗΣΙΩΝ ΟΜΑΔΑ ΕΝΑΝΤΙΑ ΣΤΟ ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΚΦΟΒΙΣΜΟ

ΛΕΟΝΤΕΙΟ ΛΥΚΕΙΟ ΠΑΤΗΣΙΩΝ ΟΜΑΔΑ ΕΝΑΝΤΙΑ ΣΤΟ ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΚΦΟΒΙΣΜΟ ΛΟΝΤΙΟ ΛΥΚΙΟ ΠΤΗΣΙΩΝ ΟΜΔ ΝΝΤΙ ΣΤΟ ΣΧΟΛΙΚΟ ΚΦΟΙΣΜΟ ΡΩΤΗΜΤΟΛΟΙΟ ΔΙΡΥΝΗΣΗΣ 009-00 Μια από τις πρώτες δράσεις της Ομάδας νάντια στο Σχολικό κφοβισμό σχεδόν μόλις αυτή συστάθηκε ήταν η εκπόνηση ενός ερωτηματολογίου

Διαβάστε περισσότερα

Ανάπτυξη ψυχολογικών δεξιοτήτων μέσα από τον αθλητισμό. Ψούνη Λίνα ΚΦΑ, Ψυχολόγος. MSc, υποψήφια διδάκτωρ Πανεπιστημίου Θεσσαλίας

Ανάπτυξη ψυχολογικών δεξιοτήτων μέσα από τον αθλητισμό. Ψούνη Λίνα ΚΦΑ, Ψυχολόγος. MSc, υποψήφια διδάκτωρ Πανεπιστημίου Θεσσαλίας Ανάπτυξη ψυχολογικών δεξιοτήτων μέσα από τον αθλητισμό Ψούνη Λίνα ΚΦΑ, Ψυχολόγος. MSc, υποψήφια διδάκτωρ Πανεπιστημίου Θεσσαλίας Ποιες είναι οι ψυχολογικές Ο όρος «Εξάσκηση Ψυχολογικών Δεξιοτήτων» χρησιμοποιείται

Διαβάστε περισσότερα

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ. το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ. @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης.

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ. το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ. @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης. ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης ί>ηγο^η 26 Επιστήμες της Αγωγής 26 ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ ΤΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΟΡΙΣΜΟΣ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΑΝΑΔΡΟΜΗ

ΟΡΙΣΜΟΣ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΑΝΑΔΡΟΜΗ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ Η κοινωνία μας περνά ένα στάδιο ταχύτατων μεταλλαγών και ανακατατάξεων, όπου αμφισβητούνται αξίες και θεσμοί. Σήμερα οι θεσμοί έχουν γίνει πολύμορφοι και σύνθετοι, ενώ ταυτόχρονα όσοι άντεξαν

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΖΩΗΣ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ. Σακελλαρίου Κίμων Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα

ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΖΩΗΣ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ. Σακελλαρίου Κίμων Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα ΕΠΕΑΕΚ: ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΥ ΤΕΦΑΑ, ΠΘ - ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΖΩΗΣ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ Σακελλαρίου Κίμων Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα ΘΕΜΑΤΑ ΤΗΣ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗΣ Τι είναι

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΓΧΡΟΝΑ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΝΩΤΑΤΗ ΣΧΟΛΗ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΘΕΜΑΤΑ ΕΝΟΤΗΤΑΣ

ΣΥΓΧΡΟΝΑ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΝΩΤΑΤΗ ΣΧΟΛΗ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΘΕΜΑΤΑ ΕΝΟΤΗΤΑΣ ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΑΝΩΤΑΤΗ ΣΧΟΛΗ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΥΓΧΡΟΝΑ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΕΦΗΒΩΝ ΘΕΜΑΤΑ ΕΝΟΤΗΤΑΣ ΕΥΑΝΘΙΑ ΜΑΚΡΗ-ΜΠΟΤΣΑΡΗ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟΣ ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ ΕΝΟΤΗΤΑΣ «ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή. Τι είναι ''social media''; Τι είναι ο εθισμός; Τι είναι εθισμός στο διαδίκτυο;

Εισαγωγή. Τι είναι ''social media''; Τι είναι ο εθισμός; Τι είναι εθισμός στο διαδίκτυο; Εισαγωγή Τι είναι ''social media''; Ως μέσα κοινωνικής δικτύωσης (social media) ορίζονται τα μέσα, τα οποία αλληλεπιδρούν μεταξύ ομάδων ανθρώπων μέσω των διαδικτυακών κοινοτήτων. Υπάρχουν διάφορες μορφές

Διαβάστε περισσότερα

Cyber bullying ή ηλεκτρονικός εκφοβισμός

Cyber bullying ή ηλεκτρονικός εκφοβισμός Cyber bullying ή ηλεκτρονικός εκφοβισμός Μια νέα μορφή εφηβικής παραβατικότητας και τρόποι αντιμετώπισης Θώμη Τσομπανίδου, εκπ/κός ΠΕ 05 Υπεύθυνη Συμβουλευτικού Σταθμού Νέων ΔΔΕ Αρκαδίας Σχολικός εκφοβισμός(school

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΣΧΟΛΙΚΗ ΕΠΙΔΟΣΗ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ. Νιάκα Ευγενία Σχολική Σύμβουλος

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΣΧΟΛΙΚΗ ΕΠΙΔΟΣΗ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ. Νιάκα Ευγενία Σχολική Σύμβουλος Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΣΧΟΛΙΚΗ ΕΠΙΔΟΣΗ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ Νιάκα Ευγενία Σχολική Σύμβουλος ΤΙ ΡΟΛΟ ΠΑΙΖΕΙ Η ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ ΣΤΗ ΣΧΟΛΙΚΗ ΕΠΙΔΟΣΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ Η ανατροφή των παιδιών, οι αξίες, τα κίνητρα που δίνει

Διαβάστε περισσότερα

Σχολικός εκφοβισμός(bullying). Η περίπτωση της ΔΔΕ Α Αθήνας

Σχολικός εκφοβισμός(bullying). Η περίπτωση της ΔΔΕ Α Αθήνας Σχολικός εκφοβισμός(bullying). Η περίπτωση της ΔΔΕ Α Αθήνας Χιόνη Μαρία, MSc Προαγωγής & Αγωγής Υγείας Ιατρικής Σχολής ΕΚΠΑ Υπεύθυνη Αγωγής Υγείας Δ. Δ. Ε. Α Αθήνας Αθήνα, 25/11/2014 Χαρακτηριστικά σχολικού

Διαβάστε περισσότερα

Αποσπάσµατα από την οµιλία στο ηµοτικό Σχολείο Γουβών, 15 Νοεµβρίου 2014, µε τίτλο: ΣΧΟΛΙΚΟΣ ΕΚΦΟΒΙΣΜΟΣ: Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΚΑΙ ΤΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ

Αποσπάσµατα από την οµιλία στο ηµοτικό Σχολείο Γουβών, 15 Νοεµβρίου 2014, µε τίτλο: ΣΧΟΛΙΚΟΣ ΕΚΦΟΒΙΣΜΟΣ: Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΚΑΙ ΤΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ Αποσπάσµατα από την οµιλία στο ηµοτικό Σχολείο Γουβών, 15 Νοεµβρίου 2014, µε τίτλο: ΣΧΟΛΙΚΟΣ ΕΚΦΟΒΙΣΜΟΣ: Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΚΑΙ ΤΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ Οι όροι «εκφοβισµός» (bullying) και «θυµατοποίηση» (victimization)

Διαβάστε περισσότερα

Ασφαλής χρήση διαδικτύου και κινητού τηλεφώνου σε παιδιά και εφήβους

Ασφαλής χρήση διαδικτύου και κινητού τηλεφώνου σε παιδιά και εφήβους Ασφαλής χρήση διαδικτύου και κινητού τηλεφώνου σε παιδιά και εφήβους Ι. Τσιάντης MD, DPM, FRC Psych. Αν. Καθηγητής Παιδοψυχιατρικής Επιστημονικός Υπεύθυνος ΕΨΥΠΕ Ψυχαναλυτικός Ψυχοθεραπευτής Πρόεδρος Ιατρικών

Διαβάστε περισσότερα

www.synodoiporos,weebly.com Page 1

www.synodoiporos,weebly.com Page 1 ΓΡΑΦΟΝΤΑΣ ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΚΕΙΜΕΝΟΥ Σε πρώτη φάση διαβάζουμε τουλάχιστον 2 φορές ολόκληρο το κείμενο και φροντίζουμε να το κατανοήσουμε πλήρως. Προσέχουμε ιδιαίτερα τη στάση - άποψη του συγγραφέα και το σκοπό

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΠΑΙΔΙΩΝ ΜΕ ΔΕΠ-Υ

ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΠΑΙΔΙΩΝ ΜΕ ΔΕΠ-Υ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΠΑΙΔΙΩΝ ΜΕ ΔΕΠ-Υ ΣΤΑΥΡΟΥΛΑ ΣΙΑΠΑΤΗ Δρ.Σχολικής Ψυχολογίας Παν/μιου Αθηνών Εκπαιδευτικός Ειδικής Αγωγής & Οικογενειακή Θεραπεύτρια ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΣΤΗ ΔΕΠ-Υ Ευρήματα μελετών (Ηannafin

Διαβάστε περισσότερα

Υπεύθυνη Επιστημονικού Πεδίου Χρυσή Χατζηχρήστου

Υπεύθυνη Επιστημονικού Πεδίου Χρυσή Χατζηχρήστου «ΝΕΟ ΣΧΟΛΕΙΟ (Σχολείο 21 ου αιώνα) Νέο Πρόγραμμα Σπουδών, Οριζόντια Πράξη» MIS: 295450 Υποέργο 1: «Εκπόνηση Προγραμμάτων Σπουδών Πρωτοβάθμιας και Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης και οδηγών για τον εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ Δ: ΕΠΙΔΡΑΣΕΙΣ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ

ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ Δ: ΕΠΙΔΡΑΣΕΙΣ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ Δ: ΕΠΙΔΡΑΣΕΙΣ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΑ ΣΧΟΛΙΑ ΓΙΑ ΤΗ ΜΕΛΕΤΗ ΤΩΝ ΕΠΙΔΡΑΣΕΩΝ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ Η οικογένεια αποτελεί τεράστια μορφοποιό δύναμη για την ανάπτυξη του παιδιού, γιατί το άτομο

Διαβάστε περισσότερα

ΩΡΑ ΓΙΑ ΚΙΝΟΥΜΕΝΑ ΣΧΕΔΙΑ ΕΠΙΡΡΟΗ ΚΙΝΟΥΜΕΝΩΝ ΣΧΕΔΙΩΝ ΣΤΗ ΠΑΙΔΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ

ΩΡΑ ΓΙΑ ΚΙΝΟΥΜΕΝΑ ΣΧΕΔΙΑ ΕΠΙΡΡΟΗ ΚΙΝΟΥΜΕΝΩΝ ΣΧΕΔΙΩΝ ΣΤΗ ΠΑΙΔΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ 9 ο ΓΕΛ Πατρών ΩΡΑ ΓΙΑ ΚΙΝΟΥΜΕΝΑ ΣΧΕΔΙΑ ΕΠΙΡΡΟΗ ΚΙΝΟΥΜΕΝΩΝ ΣΧΕΔΙΩΝ ΣΤΗ ΠΑΙΔΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΚΑΡΑΚΙΤΣΟΥ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ ΚΟΛΙΑΒΡΑ ΦΩΤΕΙΝΗ ΚΥΡΙΑΚΟΠΟΥΛΟΥ ΦΩΤΕΙΝΗ ΣΥΛΑΙΔΟΥ ΑΝΑΣΤΑΣΙΑ ΟΜΑΔΑ: Tom&Jerry Υπεύθυνοι καθηγητές:

Διαβάστε περισσότερα

Η χρήση εξαρτησιογόνων ουσιών είναι από τα σημαντικότερα κοινωνικά προβλήματα.

Η χρήση εξαρτησιογόνων ουσιών είναι από τα σημαντικότερα κοινωνικά προβλήματα. Η χρήση εξαρτησιογόνων ουσιών είναι από τα σημαντικότερα κοινωνικά προβλήματα. Το ΚΕΣΑΝ - Κέντρο Πρόληψη Ηρακλείου, σε συνεργασία με τον ΟΚΑΝΑ, λειτουργεί με σκοπό την πρόληψη της χρήσης ψυχοδραστικών

Διαβάστε περισσότερα

ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΟΣ ΕΚΦΟΒΙΣΜΟΣ (CYBERBULLYING)

ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΟΣ ΕΚΦΟΒΙΣΜΟΣ (CYBERBULLYING) ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΟΣ ΕΚΦΟΒΙΣΜΟΣ (CYBERBULLYING) ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ - ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΣ ΗΛΙΑΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ ΠΕ19 Ζητούμενο η θετική στάση... Λοιπον σήµερα ο µπαµπάς θα σε προστατέψει απο τον ηλεκτρονικό

Διαβάστε περισσότερα

Σύγχρονες όψεις της σχολικής βίας και του εκφοβισμού στο ελληνικό σχολείο μέσα από την οπτική των εκπαιδευτικών και των γονέων

Σύγχρονες όψεις της σχολικής βίας και του εκφοβισμού στο ελληνικό σχολείο μέσα από την οπτική των εκπαιδευτικών και των γονέων Σύγχρονες όψεις της σχολικής βίας και του εκφοβισμού στο ελληνικό σχολείο μέσα από την οπτική των εκπαιδευτικών και των γονέων Η σχολική βία και εκφοβισμός δεν είναι φαινόμενα άγνωστα στο ελληνικό σχολείο,

Διαβάστε περισσότερα

Εφηβεία και Εξαρτήσεις Τρόποι αντιμετώπισης και παρέμβασης

Εφηβεία και Εξαρτήσεις Τρόποι αντιμετώπισης και παρέμβασης Εφηβεία και Εξαρτήσεις Τρόποι αντιμετώπισης και παρέμβασης Όπως όλοι γνωρίζουμε η εφηβεία είναι η περίοδος μετάβασης από την παιδική ηλικία στην ενήλικη ζωή. Γίνονται γρήγορες αλλαγές στο σώμα και στο

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΟΛΙΑΤΡΙΚΗ ΥΠΗΡΕΣΙΑ

ΣΧΟΛΙΑΤΡΙΚΗ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΣΧΟΛΙΑΤΡΙΚΗ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΥΓΕΙΑΣ ΙΑΤΡΙΚΕΣ ΥΠΗΡΕΣΙΕΣ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΕΣ ΔΗΜΟΣΙΑΣ ΥΓΕΙΑΣ 1449 ΛΕΥΚΩΣΙΑ ΔΙΑΛΕΞΕΙΣ ΚΑΙ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΜΕΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΠΟΥ ΕΦΑΡΜΟΖΟΝΤΑΙ ΑΠΟ ΣΧΟΛΙΑΤΡΙΚΗ ΥΠΗΡΕΣΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΕΘΙΣΜΟΣ ΣΤΟ ΔΙΑΔΙΚΤΥΟ

Ο ΕΘΙΣΜΟΣ ΣΤΟ ΔΙΑΔΙΚΤΥΟ Ο ΕΘΙΣΜΟΣ ΣΤΟ ΔΙΑΔΙΚΤΥΟ Η Έρευνα μας Ο Εθισμός στο Διαδίκτυο 2008-2010 Γενικότερα τι σημαίνει ο εθισμός, ειδικότερα τι σημαίνει εθισμός στο Διαδίκτυο και πως αυτό ορίζεται; Ως εθισμός αντιμετωπίζεται

Διαβάστε περισσότερα

Αλκοόλ, Εθεβεία & Εγκέθαλορ. Γιώργος Παναγής Πανεπιστήμιο Κρήτης Τμήμα Ψυχολογίας Εργαστήριο Νευροεπιστημών & Συμπεριφοράς

Αλκοόλ, Εθεβεία & Εγκέθαλορ. Γιώργος Παναγής Πανεπιστήμιο Κρήτης Τμήμα Ψυχολογίας Εργαστήριο Νευροεπιστημών & Συμπεριφοράς Αλκοόλ, Εθεβεία & Εγκέθαλορ Γιώργος Παναγής Πανεπιστήμιο Κρήτης Τμήμα Ψυχολογίας Εργαστήριο Νευροεπιστημών & Συμπεριφοράς Κατανάλωση οινοπνευματωδών στους Έλληνες μαθητές (2011) Στην Ελλάδα, τα αγόρια

Διαβάστε περισσότερα

Βία και επιθετική συμπεριφορά από τους εφήβους.

Βία και επιθετική συμπεριφορά από τους εφήβους. Βία και επιθετική συμπεριφορά από τους εφήβους. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Πρόβλημα: Κατά την έρευνα αυτή θα εξεταστεί κατά το πόσο οι έφηβοι εκδηλώνονται με βίαιη κ επιθετική συμπεριφορά. Υπόθεση: Υποθέτω ότι οι έφηβοι

Διαβάστε περισσότερα

Περιγραφή ατοµικής περίπτωσης µεσήλικης γυναίκας µε Aποφευκτική ιαταραχή Προσωπικότητας και Αγοραφοβία 12ο Πανελλήνιο Συνέδριο Ψυχολογικής Έρευνας 14 17 Μαϊου 2009, Βόλος, Πανεπιστήµιο Θεσσαλίας Χ. Βαρβέρη-Γ.

Διαβάστε περισσότερα

Κάθε χρόνο ένας σηµαντικός αριθµός παιδιών, ακόµα και της πιο τρυφερής βρεφικής ηλικίας, παραπέµπονται σε παιδιατρικά νοσοκοµεία µε ανεξήγητους

Κάθε χρόνο ένας σηµαντικός αριθµός παιδιών, ακόµα και της πιο τρυφερής βρεφικής ηλικίας, παραπέµπονται σε παιδιατρικά νοσοκοµεία µε ανεξήγητους ΠΑΙ ΙΚΗ ΣΩΜΑΤΙΚΗ ΚΑΚΟΠΟΙΗΣΗ Κάθε χρόνο ένας σηµαντικός αριθµός παιδιών, ακόµα και της πιο τρυφερής βρεφικής ηλικίας, παραπέµπονται σε παιδιατρικά νοσοκοµεία µε ανεξήγητους σωµατικούς τραυµατισµούς που

Διαβάστε περισσότερα

Οι σχέσεις των εφήβων

Οι σχέσεις των εφήβων Οι σχέσεις των εφήβων «Το πρόσωπο με τις πολλές στιγμές, συγκινήσεις και φορτίσεις, που ζει το σήμερα» Δρ. Θάνος Ε. Ασκητής Νευρολόγος-Ψυχίατρος Πρόεδρος του Ινστιτούτου Ψυχικής και Σεξουαλικής Υγείας

Διαβάστε περισσότερα

Ενδοσχολική βία - Σχολικός εκφοβισμός και ηλεκτρονικά μέσα

Ενδοσχολική βία - Σχολικός εκφοβισμός και ηλεκτρονικά μέσα 24 ο ΓΕΛ Αθηνων Σχ.Έτος 2012-2013 Τμήμα Α3 Ερευνητική εργασία - Project Ενδοσχολική βία - Σχολικός εκφοβισμός και ηλεκτρονικά μέσα Σκοπός της έρευνας Ο σκοπός της έρευνας μας είναι να ευαισθητοποιήσουμε

Διαβάστε περισσότερα

Λαµβάνοντας τη διάγνωση: συναισθήµατα και αντιδράσεις

Λαµβάνοντας τη διάγνωση: συναισθήµατα και αντιδράσεις Λαµβάνοντας τη διάγνωση: συναισθήµατα και αντιδράσεις Πιθανότατα αισθάνεστε πολύ αναστατωµένοι αφού λάβατε µια διάγνωση καρκίνου. Συνήθως είναι δύσκολο να αποδεχθείτε τη διάγνωση αµέσως και αυτό είναι

Διαβάστε περισσότερα

Η ευθραστότητα της εφηβείας

Η ευθραστότητα της εφηβείας Η ευθραστότητα της εφηβείας Άννα Κοκκέβη Αναπλ. Καθηγήτρια Α Ψυχιατρικής Κλινικής Παν/µίου Αθηνών Εθνικό Ίδρυµα Ερευνών 16 Φεβρουαρίου 2010 Tυπικά χαρακτηριστικά της εφηβείας που κάνουν το άτοµο ευάλωτο

Διαβάστε περισσότερα

Διαδικτυακός Εκφοβισμός. Cyberbullying

Διαδικτυακός Εκφοβισμός. Cyberbullying Διαδικτυακός Εκφοβισμός Cyberbullying Ο όρος Διαδικτυακός εκφοβισμός (Cyber-bullying) αφορά τον εκφοβισμό, την απειλή, την ταπείνωση ή την παρενόχληση παιδιών, προεφήβων και εφήβων που δέχονται μέσω της

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΑ ΓΙΑ ΑΣΕΠ ΝΗΠΙΑΓΩΓΩΝ

ΘΕΜΑΤΑ ΓΙΑ ΑΣΕΠ ΝΗΠΙΑΓΩΓΩΝ ΘΕΜΑΤΑ ΓΙΑ ΑΣΕΠ ΝΗΠΙΑΓΩΓΩΝ Στις ερωτήσεις πολλαπλών επιλογών για την ειδικότητα των νηπιαγωγών των εκπαιδευτικών πρέπει να δοθεί ιδιαίτερη έμφαση, ακριβώς λόγω του μεγάλου ανταγωνισμού και των υψηλών βαθμολογιών

Διαβάστε περισσότερα

12/5/2015 Ι ΙΑΙΤΕΡΟΤΗΤΕΣ ΚΑΙ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΤΗΣ ΕΦΗΒΕΙΑΣ

12/5/2015 Ι ΙΑΙΤΕΡΟΤΗΤΕΣ ΚΑΙ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΤΗΣ ΕΦΗΒΕΙΑΣ Ι ΙΑΙΤΕΡΟΤΗΤΕΣ ΚΑΙ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΤΗΣ ΕΦΗΒΕΙΑΣ 1 ΕΦΗΒΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ 2 Εφηβεία είναι η περίοδος της αύξησης και της ανάπτυξης του ατόμου κατά την ο- ποία συμβαίνουν σημαντικές μεταβολές στο σώμα, στη συμπεριφορά

Διαβάστε περισσότερα

Διάλεξη 6η Διαταραχές Συμπεριφοράς

Διάλεξη 6η Διαταραχές Συμπεριφοράς ΕΠΕΑΕΚ: ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΥ ΤΕΦΑΑ, ΠΘ ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ Διάλεξη 6η Διαταραχές Συμπεριφοράς Κοκαρίδας Δημήτριος Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα Διαταραχές Συμπεριφοράς Ο όρος σημαίνει

Διαβάστε περισσότερα

Εάν απαντήσατε "ναι" σε 3 ή περισσότερες ερωτήσεις, συμβουλευτείτε το έντυπο αυτό, το οποίο περιέχει πληροφορίες που μπορούν να σας βοηθήσουν.

Εάν απαντήσατε ναι σε 3 ή περισσότερες ερωτήσεις, συμβουλευτείτε το έντυπο αυτό, το οποίο περιέχει πληροφορίες που μπορούν να σας βοηθήσουν. Βήχετε μερικές φορές τις περισσότερες μέρες; Έχετε συχνά πτύελα (φλέματα) όταν βήχετε; Είστε άνω των 40 ετών; Αναπνέετε με δυσκολία σε σύγκριση με τους συνομήλικους σας; Καπνίζετε ή είστε πρώην καπνιστής/καπνίστρια;

Διαβάστε περισσότερα

Το διαδίκτυο και ο σχολικός εκφοβισμός

Το διαδίκτυο και ο σχολικός εκφοβισμός Το διαδίκτυο και ο σχολικός εκφοβισμός Πλαγεράς Αντώνιος Τεχνολόγος Εκπαιδευτικός Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης ΠΕ 17 03 Υπεύθυνος Συμβουλευτικού Σταθμού Δ.Δ.Ε. Ν. Μαγνησίας Επιστημονικός Συνεργάτης ΑΣΠΑΙΤΕ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΝΕΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΕΠΑ.Λ. Α ΟΜΑΔΑΣ (ΗΜΕΡΗΣΙΑ) ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2014

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΝΕΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΕΠΑ.Λ. Α ΟΜΑΔΑΣ (ΗΜΕΡΗΣΙΑ) ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2014 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΝΕΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΕΠΑ.Λ. Α ΟΜΑΔΑΣ (ΗΜΕΡΗΣΙΑ) ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2014 Α1. Ο συγγραφέας αναφέρεται στο πρόβλημα της νεανικής εγκληματικότητας. Αρχικά επισημαίνει πως η αύξηση του φαινομένου οφείλεται

Διαβάστε περισσότερα

Παιδαγωγική Ψυχολογία Βιομηχανική Ψυχολογία

Παιδαγωγική Ψυχολογία Βιομηχανική Ψυχολογία ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΤΟΥ ΟΑΕΔ Παιδαγωγική Ψυχολογία Βιομηχανική Ψυχολογία ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΑΝΩΤΑΤΗ ΣΧΟΛΗ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟΣ ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ ΕΝΟΤΗΤΑΣ: Μαρμαρινός Ιωάννης

Διαβάστε περισσότερα

Τα παιδιά βιώνουν παιχνίδια από το παρελθόν με τους παππούδες ΦΑΝΗ ΧΡΗΣΤΟΥ ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ-ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΣΥΝΕΡΓΑΤΗΣ ΙΝΕ/ΓΣΕΕ

Τα παιδιά βιώνουν παιχνίδια από το παρελθόν με τους παππούδες ΦΑΝΗ ΧΡΗΣΤΟΥ ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ-ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΣΥΝΕΡΓΑΤΗΣ ΙΝΕ/ΓΣΕΕ Τα παιδιά βιώνουν παιχνίδια από το παρελθόν με τους παππούδες ΦΑΝΗ ΧΡΗΣΤΟΥ ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ-ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΣΥΝΕΡΓΑΤΗΣ ΙΝΕ/ΓΣΕΕ Τα παιχνίδια είναι δημιουργήματα του Ελληνικού πολιτισμού με ρίζες που φτάνουν στην

Διαβάστε περισσότερα

Η συγγραφέας και ψυχολόγος Γιούλη Μιγγείρου στο agrinio-life Μαμά, μπαμπά σας χρειάζομαι!

Η συγγραφέας και ψυχολόγος Γιούλη Μιγγείρου στο agrinio-life Μαμά, μπαμπά σας χρειάζομαι! Η συγγραφέας και ψυχολόγος Γιούλη Μιγγείρου στο agrinio-life Μαμά, μπαμπά σας χρειάζομαι! Με ένα πραγματικά απλό και κατανοητό λόγο, η κυρία Μιγγείρου στο νέο της βιβλίο Μαμά, μπαμπά σας χρειάζομαι, που

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ. Ηγεσία

ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ. Ηγεσία ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ Ηγεσία Διδάσκουσα: Αφροδίτη Δαλακούρα ΔΙΟΙΚΗΣΗ: ΟΙ ΡΟΛΟΙ ΤΟΥ ΠΡΟΪΣΤΑΜΕΝΟΥ ΗΓΕΤΗΣ MANAGER COACH 1 Κλασική-μηχανιστική αντίληψη Το παλιό μοντέλο διοίκησης: οικονομικές-υλικές

Διαβάστε περισσότερα

Κορδερά Ειρήνη Ψυχολόγος. MSc Ψυχολογία Υγείας MSc Ψυχολογία Παιδιού & Εφήβου Συστημική Ψυχοθεραπεία

Κορδερά Ειρήνη Ψυχολόγος. MSc Ψυχολογία Υγείας MSc Ψυχολογία Παιδιού & Εφήβου Συστημική Ψυχοθεραπεία Κορδερά Ειρήνη Ψυχολόγος MSc Ψυχολογία Υγείας MSc Ψυχολογία Παιδιού & Εφήβου Συστημική Ψυχοθεραπεία Πώς καταλαβαίνουμε ότι μια πράξη συνιστά εκφοβισμό; Το σύνηθες πείραγμα των παιδιών μεταξύ τους. Οι περιστασιακοί

Διαβάστε περισσότερα

ΣΚΟΠΟΙ ΚΑΙ ΚΑΘΟΡΙΣΜΟΣ ΣΤΟΧΩΝ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ. Σακελλαρίου Κίμων Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα

ΣΚΟΠΟΙ ΚΑΙ ΚΑΘΟΡΙΣΜΟΣ ΣΤΟΧΩΝ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ. Σακελλαρίου Κίμων Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα ΕΠΕΑΕΚ: ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΥ ΤΕΦΑΑ, ΠΘ - ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ ΣΚΟΠΟΙ ΚΑΙ ΚΑΘΟΡΙΣΜΟΣ ΣΤΟΧΩΝ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ Σακελλαρίου Κίμων Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα ΘΕΜΑΤΑ ΤΗΣ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΥΑΙΣΘΗΤΟΠΟΙΗΣΗ ΣΕ ΘΕΜΑΤΑ. Συντάκτριες - ηµιουργοί: Αγγέλου ήµητρα Ζορµπά Βασιλική

ΕΥΑΙΣΘΗΤΟΠΟΙΗΣΗ ΣΕ ΘΕΜΑΤΑ. Συντάκτριες - ηµιουργοί: Αγγέλου ήµητρα Ζορµπά Βασιλική ΕΥΑΙΣΘΗΤΟΠΟΙΗΣΗ ΣΕ ΘΕΜΑΤΑ ΙΣΟΤΗΤΑΣ ΤΩΝ ΦΥΛΩΝ Συντάκτριες - ηµιουργοί: Αγγέλου ήµητρα Ζορµπά Βασιλική ΙΣΟΤΗΤΑ ΤΩΝ ΦΥΛΩΝ ΣΤΕΡΕΟΤΥΠΑ ΤΑΥΤΟΤΗΤΕΣ ΦΥΛΟΥ ΣΤΗΝ ΕΦΗΒΕΙΑ ΒΙΑ ΚΑΙ ΕΠΙΘΕΤΙΚΟΤΗΤΑ ΡΟΛΟΙ ΣΤΗΝ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

e-seminars Αναπτύσσομαι 1 Προσωπική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων

e-seminars Αναπτύσσομαι 1 Προσωπική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων e-seminars Πρωτοποριακή Συνεχής Επαγγελματική και Προσωπική Εκπαίδευση Προσωπική Βελτίωση Αναπτύσσομαι 1 e Seminars Copyright Seminars & Consulting Page 1 Περιεχόμενα 1. Γιατί είναι απαραίτητη η ανάπτυξη

Διαβάστε περισσότερα

Μοναδικά εκπαιδευτικά προγράμματα για τη συναισθηματική ανάπτυξη των παιδιών

Μοναδικά εκπαιδευτικά προγράμματα για τη συναισθηματική ανάπτυξη των παιδιών Μοναδικά εκπαιδευτικά προγράμματα για τη συναισθηματική ανάπτυξη των παιδιών Γιατί ακόμα και όταν η αγάπη είναι δεδομένη, η επικοινωνία είναι κάτι που μαθαίνεται* *Προγράμματα βασισμένα στην «Επικοινωνία

Διαβάστε περισσότερα

Κυρίες και Κύριοι, Σας ευχαριστώ πάρα πολύ για την τιμή που μου κάνετε να απευθύνω χαιρετισμό στο συνέδριό σας για την «Οικογένεια στην κρίση», για

Κυρίες και Κύριοι, Σας ευχαριστώ πάρα πολύ για την τιμή που μου κάνετε να απευθύνω χαιρετισμό στο συνέδριό σας για την «Οικογένεια στην κρίση», για Κυρίες και Κύριοι, Σας ευχαριστώ πάρα πολύ για την τιμή που μου κάνετε να απευθύνω χαιρετισμό στο συνέδριό σας για την «Οικογένεια στην κρίση», για ένα τόσο εξαιρετικά σημαντικό θέμα που αγγίζει και αφορά

Διαβάστε περισσότερα

Ενσωματωμένες υπηρεσίες Συμπεριφορικής Υγείας στις δομές υγείας. Β Μέρος

Ενσωματωμένες υπηρεσίες Συμπεριφορικής Υγείας στις δομές υγείας. Β Μέρος Ενσωματωμένες υπηρεσίες Συμπεριφορικής Υγείας στις δομές υγείας Β Μέρος Κατάθλιψη Αξιολόγηση Χρήση ψυχομετρικών εργαλείων Ερωτήσειςγια: Συναίσθημα Ύπνο Ενδιαφέροντα Ενοχή Ενέργεια Συγκέντρωση Όρεξη Ψυχοκοινωνική

Διαβάστε περισσότερα

Βία + Εκφοβισμός στο σχολείο συζήτηση με αφορμή την ημέρα αντιμετώπισης της ενδοσχολικής βίας

Βία + Εκφοβισμός στο σχολείο συζήτηση με αφορμή την ημέρα αντιμετώπισης της ενδοσχολικής βίας Βία + Εκφοβισμός στο σχολείο συζήτηση με αφορμή την ημέρα αντιμετώπισης της ενδοσχολικής βίας 6 Μαρτίου 2013 Τελευταίο Θρανίο Καθηγητές Εν Δράσει Κόσμος Χωρίς Πολέμους και Βία ΟΜΟΦΟΒΙΚΑ ΠΕΡΙΣΤΑΤΙΚΑ ΤΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑΚΟΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΣ

ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑΚΟΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΣ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑΚΟΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΣ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2014 HMEΡΗΣΙΩΝ ΚΑΙ ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑΔΑ A ) ΚΑΙ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΑΣ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑΔΑ Β ) ΗΜΕΡΗΣΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΗ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΑΣΘΕΝ-Ν ΣΤΗ ΣΤΕΦΑΝΙΑΙΑ ΜΟΝΑΔΑ ΚΑΙ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤ-ΠΙΣΗ

ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΑΣΘΕΝ-Ν ΣΤΗ ΣΤΕΦΑΝΙΑΙΑ ΜΟΝΑΔΑ ΚΑΙ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤ-ΠΙΣΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΑΣΘΕΝ-Ν ΣΤΗ ΣΤΕΦΑΝΙΑΙΑ ΜΟΝΑΔΑ ΚΑΙ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤ-ΠΙΣΗ ΧΑΤΖΗΣΤΕΦΑΝΟΥ ΦΑΝΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΡΙΑ Τ.Ε. Β Γ ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΙΠΠΟΚΡΑΤΕΙΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ Η στεφανιαία µονάδα είναι ένας χώρος

Διαβάστε περισσότερα

Αντιμετώπιση και διαχείριση άγχους για τα παιδιά

Αντιμετώπιση και διαχείριση άγχους για τα παιδιά Αντιμετώπιση και διαχείριση άγχους για τα παιδιά Άρτεμις Τσίτσικα Επίκ. Καθηγήτρια Παιδιατρικής-Εφηβικής Ιατρικής Παν/μιου Αθηνών Επιστ. Υπεύθυνος Μονάδας Εφηβικής Υγείας (ΜΕΥ) Β Παιδιατρική Κλινική Πανεπιστημίου

Διαβάστε περισσότερα

Ερωτηματολόγιο γονέων παιδιών με αναπηρία

Ερωτηματολόγιο γονέων παιδιών με αναπηρία Εισαγωγή Το ΑΝΑΠΗΡΙΑ ΤΩΡΑ σε συνεργασία με ευρωπαϊκούς φορείς συμμετέχει σε ένα πρόγραμμα για την υποστήριξη δημιουργίας θετικού οικογενειακού κλίματος σε οικογένειες με παιδιά με και ευνοϊκών συνθηκών

Διαβάστε περισσότερα

ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ

ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ Φύλο (sex) Σεξουαλικότητα (sexuality) Σεξουαλική υγεία (sexual health) Κοινωνική ταυτότητα (γένος) (gender) Κοινωνική ταυτότητα φύλου (gender identity) Σεξουαλικός προσανατολισµός

Διαβάστε περισσότερα

Έρευνα: Γνώσεις και στάσεις των μαθητών/τριών του Λυκείου Αγίου Γεωργίου Λακατάμειας σχετικά με την σεξουαλική και αναπαραγωγική τους υγεία.

Έρευνα: Γνώσεις και στάσεις των μαθητών/τριών του Λυκείου Αγίου Γεωργίου Λακατάμειας σχετικά με την σεξουαλική και αναπαραγωγική τους υγεία. Έρευνα: Γνώσεις και στάσεις των μαθητών/τριών του Λυκείου Αγίου Γεωργίου Λακατάμειας σχετικά με την σεξουαλική και αναπαραγωγική τους υγεία. Οικογενειακή Αγωγή Ι Σχολική Χρονιά: 2007 2008 Καθηγήτρια Οικιακής

Διαβάστε περισσότερα

G.J. Craig, D. Baucum. (2007). Η ανάπτυξη του ανθρώπου. (Επιμέλεια μετάφρασης Α. Ιωαννίδου), τ. Α, 656-657. Αθήνα: Παπαζήση (διασκευή).

G.J. Craig, D. Baucum. (2007). Η ανάπτυξη του ανθρώπου. (Επιμέλεια μετάφρασης Α. Ιωαννίδου), τ. Α, 656-657. Αθήνα: Παπαζήση (διασκευή). ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Κείμενο 1 [Η φιλία] Τα παιδιά ωφελούνται πολύ από στενές φιλικές σχέσεις στις οποίες υπάρχει αμοιβαία εμπιστοσύνη. Οι φιλίες τα βοηθούν να συνειδητοποιήσουν κοινωνικές έννοιες, να συνυπάρχουν

Διαβάστε περισσότερα

Οδηγός γονέων Διαταραχή Ελλειμματικής προσοχής με ή χωρίς υπερκινητικότητα (ΔΕΠ/Υ)

Οδηγός γονέων Διαταραχή Ελλειμματικής προσοχής με ή χωρίς υπερκινητικότητα (ΔΕΠ/Υ) Οδηγός γονέων Διαταραχή Ελλειμματικής προσοχής με ή χωρίς υπερκινητικότητα (ΔΕΠ/Υ) ΤΙ ΕΙΝΑΙ Η ΔΕΠΥ; Αποτελεί μια ομάδα διαταραχών όπου τα συμπτώματα εμφανίζονται πριν από την ηλικία των 12 ετών. Τα κυριότερα

Διαβάστε περισσότερα

Οδηγός εκπαιδευτή. Ενότητα κατάρτισης. Ένταξη και αποδοχή. Επιμέλεια Miguel Santos. Συγγραφείς Stefano Cobello Roberto Grison Maria Rosa Aldrighetti

Οδηγός εκπαιδευτή. Ενότητα κατάρτισης. Ένταξη και αποδοχή. Επιμέλεια Miguel Santos. Συγγραφείς Stefano Cobello Roberto Grison Maria Rosa Aldrighetti Οδηγός εκπαιδευτή Ενότητα κατάρτισης Ένταξη και αποδοχή Επιμέλεια Miguel Santos Συγγραφείς Stefano Cobello Roberto Grison Maria Rosa Aldrighetti 1 ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ Ενότητα κατάρτισης για γονείς και

Διαβάστε περισσότερα

Βασικό εργαλείο αυτοαξιολόγησης Ερωτηματολόγιο για γονείς και κηδεμόνες

Βασικό εργαλείο αυτοαξιολόγησης Ερωτηματολόγιο για γονείς και κηδεμόνες Βασικό εργαλείο αυτοαξιολόγησης Ερωτηματολόγιο για γονείς και κηδεμόνες Σημερινή ημερομηνία Παρακαλείσθε όπως συμπληρώσετε. Αριθμός ερωτηματολογίου Συμπληρώνεται από το σχολείο. Αγαπητοί γονείς, αγαπητοί

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΓΡΑΠΤΟΥ ΛΟΓΟΥ ΩΣ ΜΕΣΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΗΣ ΜΗ ΒΙΑΣ ΤΩΝ ΑΛΛΟΔΑΠΩΝ ΚΑΙ ΓΗΓΕΝΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΣΤΟ ΣΧΟΛΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ

ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΓΡΑΠΤΟΥ ΛΟΓΟΥ ΩΣ ΜΕΣΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΗΣ ΜΗ ΒΙΑΣ ΤΩΝ ΑΛΛΟΔΑΠΩΝ ΚΑΙ ΓΗΓΕΝΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΣΤΟ ΣΧΟΛΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΓΡΑΠΤΟΥ ΛΟΓΟΥ ΩΣ ΜΕΣΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΗΣ ΜΗ ΒΙΑΣ ΤΩΝ ΑΛΛΟΔΑΠΩΝ ΚΑΙ ΓΗΓΕΝΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΣΤΟ ΣΧΟΛΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ Νικόλαος Χ. Μπέκας Greek classroom of Masterστην "Κοινωνική Παιδαγωγική και μάχη ενάντια στη νεανική

Διαβάστε περισσότερα

Αποτελέσματα Ερωτηματολογίου Γυναικείας Κακοποίησης

Αποτελέσματα Ερωτηματολογίου Γυναικείας Κακοποίησης Αποτελέσματα Ερωτηματολογίου Γυναικείας Κακοποίησης Στα πλαίσια του προγράμματος "EU Parliament: A different perspective" αποφασίστηκε όπως διεξαχθεί έρευνα σχετικά με τη γυναικεία κακοποίηση στην περιοχή

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟΛΟΓΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΠΟΔΟΧΗ ΤΗΣ ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΤΗΣ ΨΥΧΙΚΗΣ ΝΟΣΟΥ ΣΤΟ 46 ο ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΘΗΝΩΝ.

ΑΠΟΛΟΓΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΠΟΔΟΧΗ ΤΗΣ ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΤΗΣ ΨΥΧΙΚΗΣ ΝΟΣΟΥ ΣΤΟ 46 ο ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΘΗΝΩΝ. 22-3-2011 ΑΠΟΛΟΓΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΠΟΔΟΧΗ ΤΗΣ ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΤΗΣ ΨΥΧΙΚΗΣ ΝΟΣΟΥ ΣΤΟ 46 ο ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΘΗΝΩΝ. 1. Εισαγωγή 2. Η Πρώτη Συνάντηση της Ομάδας Μαθητών. 3. Η Δεύτερη

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ ΕΝΤΥΠΟ 1

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ ΕΝΤΥΠΟ 1 1 ΥΕΨ(Δημ) 1 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ ΕΝΤΥΠΟ 1 Nέα Διαδικασία Παρέμβασης στο Σχολείο για Χειρισμό Παιδιού με Πιθανές Μαθησιακές, Συναισθηματικές ή άλλες Δυσκολίες

Διαβάστε περισσότερα

Χρήστος Μαναριώτης Σχολικός Σύμβουλος 4 ης Περιφέρειας Ν. Αχαϊας Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΣΚΕΦΤΟΜΑΙ ΚΑΙ ΓΡΑΦΩ ΣΤΗΝ Α ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ

Χρήστος Μαναριώτης Σχολικός Σύμβουλος 4 ης Περιφέρειας Ν. Αχαϊας Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΣΚΕΦΤΟΜΑΙ ΚΑΙ ΓΡΑΦΩ ΣΤΗΝ Α ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΣΚΕΦΤΟΜΑΙ ΚΑΙ ΓΡΑΦΩ ΣΤΗΝ Α ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ Η καλλιέργεια της ικανότητας για γραπτή έκφραση πρέπει να αρχίζει από την πρώτη τάξη. Ο γραπτός λόγος χρειάζεται ως μέσο έκφρασης. Βέβαια,

Διαβάστε περισσότερα

Α Ο Π ΤΕΛΕΣΜ Σ ΑΤ Α Α Τ Α ΤΗΣ Η Σ ΕΡΕ Ρ ΥΝΑ Ν Σ Α

Α Ο Π ΤΕΛΕΣΜ Σ ΑΤ Α Α Τ Α ΤΗΣ Η Σ ΕΡΕ Ρ ΥΝΑ Ν Σ Α ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΓΙΑ ΤΙΣ ΣΧΕΣΕΙΣ ΠΟΥ ΕΧΟΥΝ ΟΙ ΕΦΗΒΟΙ ΕΧΟΥΝ ΜΕΤΑΞΥ ΤΟΥΣ Λυκειο Παλαιομετόχου Υπεύθυνη Καθηγήτρια Παναγιώτα Αποστόλου Αυγουστή Μαθητές που εργάστηκαν Α6 Χριστίνα Αντρέου Γιώργος Μαρκου

Διαβάστε περισσότερα

Γλωσσάρι Το γλωσσάρι του MATURE Ανδραγωγική Άτομα μεγαλύτερης ηλικίας Δεξιότητες Δέσμευση

Γλωσσάρι Το γλωσσάρι του MATURE Ανδραγωγική Άτομα μεγαλύτερης ηλικίας Δεξιότητες Δέσμευση Γλωσσάρι Η ομάδα MATURE διαθέτει σημαντική εμπειρία στη διαχείριση και υλοποίηση Ευρωπαϊκών προγραμμάτων και γνωρίζει ότι τα ζητήματα επικοινωνίας ενδέχεται να προκαλέσουν σύγχυση. Προκειμένου να ελαχιστοποιηθεί

Διαβάστε περισσότερα

ΑΙΘΟΥΣΑ 4. ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 2 Θετικές σχέσεις: θεωρία και πράξη

ΑΙΘΟΥΣΑ 4. ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 2 Θετικές σχέσεις: θεωρία και πράξη TETARTH 15 ΜΑΪΟΥ 2013 14.00-15.00 ΠΡΟΣΕΛΕΥΣΗ ΣΥΝΕΔΡΩΝ-ΕΓΓΡΑΦΕΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΑΓΩΓΗΣ, ΝΕΑ ΧΗΛΗ ΚΑΡΑΘΕΟΔΩΡΗ ΑΜΦΙΘΕΑΤΡΟ ΑΙΘΟΥΣΑ 9 ΑΙΘΟΥΣΑ 10 ΑΙΘΟΥΣΑ ΣΥΝΕΛΕΥΣΕΩΝ 15.00-17.00 ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 1 Σκέφτομαι & Πράττω

Διαβάστε περισσότερα