Bertaux 1997, Chamberlayne et. al. 2000, Τσιώλης 2006.

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Bertaux 1997, Chamberlayne et. al. 2000, Τσιώλης 2006."

Transcript

1 1 ΨΥΧΟΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΣΥΝ ΗΛΩΣΕΙΣ ΤΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ + Τζανάκης Μανόλης *, Κατσικάρη Κική **, Μπρέκη Μαρία *** Εισαγωγή Η εργασία αποσκοπεί στην ιχνηλάτηση βασικών ψυχοκοινωνικών παραµέτρων του τρόπου µε τον οποίο βιώνεται ο καρκίνος του µαστού. Με τη χρήση υλικού το οποίο έχει προκύψει από βιογραφικές-αφηγηµατικές συνεντεύξεις, επιχειρείται µια καταγραφή του τρόπου µε τον οποίο η εµφάνιση της ασθένειας οδηγεί σε αναδιοργάνωση του βίου και σε πρακτικές διαχείρισης της κατάστασης. Τα κύρια αποτελέσµατα της έρευνας καταδεικνύουν ότι η εν λόγω ασθένεια, η οποία πλήττει το µαστό, ένα όργανο µε βαρύνοντα συµβολισµό, οδηγεί σε µια ιδιαίτερη µορφή σωµατοποίησης η οποία συνδέεται µε την επαναδιαπραγµάτευση όψεων της κοινωνικής ταυτότητας, ιδιαίτερα όσον αφορά τη σεξουαλικότητα και τη µητρότητα, των κοινωνικών σχέσεων και των προσανατολισµών του βίου. Οι γυναίκες αυτές βιώνουν µια αποτυχία ταύτισης µε τη σεξουαλική διάσταση των κυρίαρχων προτύπων γυναικείου σώµατος των σύγχρονων δυτικών κοινωνιών. Όπως καταγράφεται στις αφηγήσεις στις οποίες αναφερόµαστε, το «ακρωτηριασµένο στήθος» ενδέχεται να οδηγήσει σε µια µετουσίωση της πρότερης εικόνας περί σεξουαλικότητας, ιδιαίτερα περί µητρότητας, η οποία καθιστά δυνατό το συµβιβασµό µε τη νέα κατάσταση, γεφυρώνοντας συµβολικά το βιογραφικό ρήγµα το οποίο προκλήθηκε από την ασθένεια αλλά και τις θεραπευτικές παρεµβάσεις. **** Η βιογραφική αφήγηση είναι καθοριστική στον τρόπο µε τον οποίο ερµηνεύεται το παρελθόν, ιδιαίτερα σε περιπτώσεις βιογραφικής ρήξης, αποτελεί εποµένως ένα ενδεδειγµένο εργαλείο προκειµένου να κατανοήσουµε τον τρόπο µε τον οποίο ο καρκίνος του στήθους και οι θεραπευτικές παρεµβάσεις που ακολουθούν, της ψυχολογικής υποστήριξης και της ψυχοθεραπείας συµπεριλαµβανοµένων, επικαθορίζουν στην καθηµερινότητα, καθοδηγώντας την αναδιοργάνωσή της. Επιπλέον, ο καρκίνος του µαστού έχει κοινά ψυχοκοινωνικά χαρακτηριστικά µε πολλές χρόνιες ασθένειες, τις οποίες καλείται να αντιµετωπίσει ολοένα και περισσότερο η ψυχιατρική, ιδιαίτερα η διασυνδετική. Η κοινωνιολογική ανάλυση των ψυχοκοινωνικών επιπτώσεων των χρόνιων ασθενειών αποτελεί βασική + Υπό δηµοσίευση στα Τετράδια Ψυχιατρικής. * Λέκτορας, Τµήµα Κοινωνιολογίας Πανεπιστηµίου Κρήτης. ** Κοινωνική Λειτουργός. *** Κοινωνική Λειτουργός. **** Η έρευνα βασίστηκε σε βιογραφικές-αφηγηµατικές συνεντεύξεις, σε δείγµα 14 γυναικών, στις οποίες διεγνώσθη καρκίνος του στήθους και υποβλήθηκαν σε µερική ή ολική µαστεκτοµή, µέσης ηλικίας, οι οποίες επιπλέον παρακολούθησαν προγράµµατα ψυχολογικής υποστήριξης και αυτοβοήθειας και δραστηριοποιήθηκαν σε οµάδες εθελοντικής υποστήριξης οµοιοπαθών. Οι πρώτες έξι συνεντεύξεις διεξήχθησαν στο πλαίσιο πτυχιακής εργασίας, στο Τµήµα Κοινωνικής Εργασίας, Α.Τ.Ε.Ι. Ηρακλείου (Κατσίκαρη & Μπρέκη 2006). Το υπόλοιπο εµπειρικό υλικό συλλέχθηκε στο πλαίσιο συνεργασίας του Τµήµατος Κοινωνιολογίας του Παν/µίου Κρήτης και του Τµήµατος Ψυχολογίας του Παντείου Παν/µίου. Η έρευνα ακολούθησε τις αρχές της Grounded Theory, κυρίως ως προς τη δειγµατοληψία, όπου υιοθετήθηκε η θεωρητική δειγµατοληψία (theoretical sampling) και ως προς τη διαδικασία διεξαγωγής, όπου ακολουθήθηκε η έρευνα κατά στάδια (Glazer 1990, Strauss & Corbin 1990, Kaufmann 1996). Κριτήρια επιλογής του δείγµατος αποτέλεσαν: α) η χειρουργική αντιµετώπιση του καρκίνου, β) το πέρας εύλογου χρονικού διαστήµατος µετά την ολοκλήρωση των παρεµβατικών θεραπειών χωρίς την εµφάνιση µεταστάσεων, γ) η δραστηριοποίηση σε οµάδες αυτοβοήθειας και εθελοντικής προσφοράς σε οµοιοπαθείς, δ) ο γάµος και η ύπαρξη παιδιών, η) η ηλικία (µέση) και ζ) το κοινό κοινωνικό-πολιτισµικό απόθεµα (µεσαία κοινωνικά στρώµατα της πόλης). Για τη βιογραφική αφηγηµατική µέθοδο, ενδεικτικά βλ. Bertaux & Kohli 1984, Denzin 1989, Bertaux 1997, Chamberlayne et. al. 2000, Τσιώλης 2006.

2 2 επιστηµολογική και γνωσιοθεωρητική παρακαταθήκη για τις ψυχιατρικές παρεµβάσεις αυτού του τύπου. Ο σκοπός του άρθρου είναι να διερευνηθούν όψεις της βιωµατικής διάστασης του καρκίνου του µαστού και η καταγραφή των εγχειρηµάτων αποκατάστασης της βιογραφικής ασυνέχειας, προκειµένου να κατανοηθεί η ιδιαίτερη µορφή σωµατοποίησης των γυναικών µε ολική ή µερική µαστεκτοµή. Η ασθένεια ως κοινωνικό φαινόµενο Βασική παραδοχή της ανάλυσης που ακολουθεί είναι ότι η ασθένεια αποτελεί, εκτός από βιολογική δυσλειτουργία, σύνθετο ψυχοκοινωνικό φαινόµενο, το οποίο επηρεάζεται από τη συγκρότηση της εκάστοτε κοινωνίας και τις προτεραιότητες που αυτή θέτει. Οι κοινωνικές επιστήµες, ιδιαίτερα η κοινωνιολογία της υγείας, της ασθένειας και του σώµατος, έχουν αναδείξει την σπουδαιότητα της κοινωνικής και βιωµατικής διάστασης της ασθένειας. Η βιολογική διάσταση της ασθένειας αποτελεί µία µόνο παράµετρο βάσει της οποίας η ασθένεια ερµηνεύεται και γίνεται αντικείµενο διαχείρισης, θεσµικής και ατοµικής (Scambler 1987, Featherstone et al. 1991, Synnott 1993, Scott & Morgan 1993, Shilling 1993, Bunton et. al. 1995, Αλεξιάς 2000, 2002, Howson & Inglis 2001, Watson & Cunningham 2001, Newton 2003, Howson 2003, Cregan 2004). Η ασθένεια οδηγεί σε επαναπροσδιορισµό της σχέσης του ατόµου µε το σώµα του. Η σχέση αυτή είναι δυναµική και διαδραµατίζει καθοριστικό ρόλο στη διαµόρφωση της ατοµικής κοινωνικής ταυτότητας. Το σώµα δεν αποτελεί µια στατική βιολογική οντότητα, αλλά µια επιφάνεια πάνω στην οποία εγγράφονται ποικίλοι συµβολισµοί, η οποία αντανακλά ατοµικές και κοινωνικές επιθυµίες (Turner 1984, 1992, 1995, Frank 1991, Csordas 1994, Crossley 1995, 2001). Οι τρέχουσες κοινωνιολογικές προσεγγίσεις υιοθετούν µια ακόµα πιο δυναµική αντίληψη για το σώµα, το οποίο αντιλαµβάνονται όχι ως κάτι που κατέχεται, ούτε ως κάτι που ταυτίζεται µε το άτοµο, αλλά ως ένα σχέδιο προς υλοποίηση. Το άτοµο νοείται ως ενσώµατο κοινωνικό υποκείµενο, και η καθηµερινήβιωµατική σχέση που αναπτύσσει µε το σώµα του αποτελεί βασικό προσδιοριστικό στοιχείο της κοινωνικής συµπεριφοράς. Οι κυρίαρχες µορφές σχέσης µε το σώµα διαφοροποιούνται και στο εσωτερικό κάθε κοινωνίας, καθώς συνδέονται µε τα ιδιαίτερα κοινωνικά-πολιτισµικά χαρακτηριστικά των επιµέρους κοινωνικών οµάδων και στρωµάτων, και των αντίστοιχων σωµατικών εµπειριών (Shilling 1993, 2001, Turner 1992, 1995, 2001, Bermudez et. al. 1995, Burkitt 1999, Williams & Bendelow 1998, Μπάτλερ 2008). Σε αυτό το ερµηνευτικό πλαίσιο αποκτούν ιδιαίτερο ενδιαφέρον οι περιπτώσεις ασθενειών, ιδιαίτερα χρόνιων ασθενειών, οι οποίες οδηγούν σε µια βίαιη τροποποίηση της πρότερης σχέσης του ατόµου µε το σώµα του. Η εµφάνιση των ασθενειών αυτού του τύπου οδηγεί σε µια νέα σχέση µε το σώµα, η οποία γίνεται το βάθρο πάνω στο οποίο στηρίζεται η εκ νέου διαµορφωθείσα κοινωνική ταυτότητα (Wallach Bologh 1981, Mechanic 1986, 1995, Jackson 1994, Bendelow & Williams 1995, Kelly & Field 1996, Yardley 1997, Rumsey & Turner 2001). Ο γυναικείος µαστός είναι ένα όργανο µε έντονο συµβολισµό, όσον αφορά τη θηλυκότητα, τη µητρότητα και τη σεξουαλικότητα, θεµέλιο της γυναικείας ταυτότητας. Ως εκ τούτου, η αφαίρεσή του, ή ο χειρουργικός «τραυµατισµός» του, θέτει ζητήµατα επαναπροσδιορισµού των γυναικείων ρόλων, οδηγώντας σε µια νέα σχέση µε τον εαυτό και µε τους άλλους, όψεις της οποίας εδώ διερευνούµε. Έχει µεγάλη σηµασία να κατανοήσουµε τον τρόπο µε τον οποίο οι γυναίκες που πάσχουν από καρκίνο του στήθους και έχουν υποβληθεί σε µαστεκτοµή ή ογκεκτοµή βιώνουν

3 3 τη σχέση µε το τραυµατισµένο σώµα τους, και να γνωρίσουµε τους βασικούς µηχανισµούς στους οποίους βασίζονται προκειµένου να µπορέσουν να συµβιβαστούν µε την νέα εικόνα του εαυτού, να διαµορφώσουν, να διαχειριστούν και να συνδηµιουργήσουν µια νέα ταυτότητα, αντιµετωπίζοντας το µέλλον και επαναπροσδιορίζοντας τις σχέσεις µε τους άλλους. Ασθένεια και βιογραφία Ο καρκίνος του µαστού αποτελεί µια ασθένεια η οποία οδηγεί σε κάποιο τύπο χειρουργικής επέµβασης, ογκεκτοµή ή µαστεκτοµή. Η εξαιρετικά µεγάλη σηµασία της νόσου έγκειται στο γεγονός ότι αποτελεί το συχνότερο τύπο καρκίνου για τις γυναίκες του δυτικού κόσµου και τη συχνότερη αιτία θανάτου στις ηλικίες ετών, εφόσον περίπου µία στις εννέα γυναίκες θα προσβληθούν από αυτή. Ο καρκίνος του µαστού προκαλεί τους περισσότερους θανάτους από οποιαδήποτε άλλη µορφή καρκίνου στις γυναίκες (Lerner 2001). Παρά την σοβαρότητα της νόσου, η εκτεταµένη έρευνα των τελευταίων χρόνων, όσον αφορά την επιδηµιολογία, την αιτιολογία, τη θεραπεία και την πρόληψη, είχε ως αποτέλεσµα τη βελτίωση της επιβίωσης των γυναικών που προσβάλλονται από αυτήν. Η αύξηση του προσδόκιµου επιβίωσης έφερε στην επιφάνεια τις ψυχοκοινωνικές επιπτώσεις, οι οποίες συνδέονται τόσο µε την ασθένεια όσο και µε τη θεραπευτική αντιµετώπιση. Πέρα από τα βιολογικά προβλήµατα και τις παρενέργειες που δηµιουργεί η θεραπευτική παρέµβαση (αλωπεκία, κόπωση, στοµατικά έλκη, ναυτία και στειρότητα), ο καρκίνος αυτού του τύπου έχει µεγάλες ψυχοκοινωνικές επιπτώσεις, οι οποίες υπερβαίνουν την αρωγή την οποία προσφέρει η επιστηµονική ιατρική. Η χηµειοθεραπεία, η ακτινοβολία, η ορµονοθεραπεία κλπ. στις οποίες υποβάλλονται οι ασθενείς, προκειµένου να περιοριστούν οι πιθανότητες µετάστασης, έχουν πολλές παρενέργειες και απαιτούν µεγάλη προσπάθεια για τη διαχείριση της καθηµερινότητα. Έχει µεγάλη σηµασία ο τρόπος µε τον οποίο οι ασθενείς διαχειρίζονται τη µετάβαση από την υγεία στην ασθένεια και το αντίθετο, και επιχειρούν να αναδοµήσουν την καθηµερινότητά τους και τις σχέσεις τους µε τους άλλους. Για παράδειγµα, ένα σηµαντικό ποσοστό γυναικών µε καρκίνο του µαστού εµφανίζουν συναισθηµατικές διαταραχές και δυσκολίες σεξουαλικής προσαρµογής. Ιδιαίτερα στο πλαίσιο µιας κοινωνικής πραγµατικότητας, όπως αυτή της ύστερης νεωτερικότητας, η οποία δίνει έµφαση στην ανεξαρτησία και στο να βασίζεται κανείς στον εαυτό του, µιας τέτοιας σοβαρότητας ασθένεια απειλεί ευθέως την αυτοεκτίµηση και την αίσθηση του εαυτού, συνδέοντας το βιογραφικό σχεδιασµό µε ασυνήθιστα υψηλού επιπέδου ρίσκα (Giddens 1991). Η υπερβολική εξάρτηση από τις ιατρικές υπηρεσίες οδηγεί σε µια µορφή «ψυχολογικής αναπηρίας», τυπικής στις περιπτώσεις χρόνιων ασθενειών (Χριστοδούλου 2006). Η ψυχολογική αυτή αναπηρία αποκτά βαρύνουσα σηµασία σε µια κοινωνία η οποία προάγει την αυτόβουλη συµπεριφορά. Η προσαρµογή της ασθενούς αλλά και του οικείου περιβάλλοντος στη νέα επώδυνη κατάσταση δεν είναι στατική, τουναντίον µεταβάλλεται µε την πάροδο του χρόνου και επηρεάζεται από το κοινωνικό πλαίσιο. Οι ψυχιατρικές παρεµβάσεις καλούνται να αναπτυχθούν σε ένα πεδίο το οποίο αποτελεί σταυροδρόµι θεραπευτικών εφαρµογών και βιογραφικών αναπροσαρµογών. Ορθά επισηµαίνει ο Χριστοδούλου ότι «τα ψυχολογικά προβλήµατα που σχετίζονται µε έναν ήδη εγκατεστηµένο καρκίνο δεν εξαρτώνται µόνο από το είδος, την εντόπιση, την έκταση, το ρυθµό ανάπτυξης και την αναπηρία που προκαλεί, αλλά και από το πώς αντιλαµβάνεται κανείς την πάθησή του, δηλαδή από το βαθµό της απειλής που εκπροσωπεί η νόσος για το συγκεκριµένο άτοµο (Χριστοδούλου 2006: 450). Θα

4 4 προσθέταµε, ωστόσο, ότι αυτή η «αντίληψη» εξαρτάται από ποικίλους ψυχολογικούς και κοινωνικούς παράγοντες, οι οποίοι σχετίζονται µε τον τρόπο µε τον οποίο εννοιολογείται κοινωνικά η ασθένεια, τους συµβολισµούς µε τους οποίους αυτή συνδέεται, καθώς και από την οργάνωση της θεραπευτικής αντιµετώπισης, τη δοµή των ιατρικών υπηρεσιών, το βαθµό και το είδος της παρέµβασής τους στο οικείο οικογενειακό περιβάλλον. Η εµφάνιση της µαστεκτοµής και η άµεση απειλή της ζωής διαµορφώνει µια νέα εξαιρετικά δυσάρεστη κατάσταση, µια κατάσταση βιογραφικής ρήξης (biographical disruption). Η βιογραφική ρήξη χαρακτηρίζεται από µια αίσθηση ασυνέχειας ανάµεσα στην πρότερη παράσταση του εαυτού ως «υγιούς» και την µετέπειτα ως «ασθενούς». Η βιογραφική ρήξη είναι αποτέλεσµα της εµπειρίας της ασθένειας, της βίωσης του πάσχοντος σώµατος (Bury 1982, 2001, Williams 1984). Οι γυναίκες που έχουν υποστεί µερική ή ολική µαστεκτοµή βιώνουν µια κατάσταση η οποία διαφέρει πολύ και ουσιαστικά από την πρότερη αίσθηση του εαυτού και του σώµατος, ως υγιούς και θηλυκά άρτιου. Ως εκ τούτου, είναι αναγκασµένες να προσπαθήσουν να επουλώσουν αυτήν τη «βιογραφική ασυνέχεια», την τοµή στην ιστορία ζωής τους (Little et al. 2002). Ιστορίες ζωής και αφηγηµατικές ανασυγκροτήσεις Η παράθεση των συµπερασµάτων βασίζεται στα κοινά αφηγηµατικά µοτίβα που υιοθέτησαν οι αφηγήτριες στην προσπάθειά τους να ανασκευάσουν τη βιογραφική ρήξη που τους προκάλεσε η ασθένεια και να περιγράψουν τη διαδικασία «συµβιβασµού» µε την ολική ή µερική µαστεκτοµή. Η απουσία µεταστάσεων επιτρέπει τον εκ νέου σχεδιασµό του µέλλοντος, ενώ η παρουσία µιας απειλητικής για τη ζωή ασθένειας, στο µεταίχµιο της παραγωγικής ηλικίας, επιβάλει ένα ριζικό αναστοχασµό σε σχέση µε το σώµα, τον εαυτό και τις αξίες της ζωής. Το κοινό πολιτισµικό background (άτοµα µικροαστικής ή µεσοαστικής καταγωγής, που κατοικούν στην πόλη) κρίθηκε απαραίτητο, προκειµένου να αναδείξουµε τα κοινά σηµεία της βιογραφικής διαδροµής και των σχετικών αφηγηµατικών ανασυγκροτήσεων. ίνουµε έµφαση στα κοινά χαρακτηριστικά, θεωρώντας ότι από αυτά αναδύεται ένα πρότυπο σωµατοποίησης για τις γυναίκες µε τα χαρακτηριστικά του δείγµατός µας. Η γεφύρωση των βιογραφικών ρηγµάτων, των ασυνεχειών που προκαλεί η ασθένεια, προϋποθέτει µια νέα διήγηση της προσωπικής ιστορίας, στο πλαίσιο της οποίας ανακατασκευάζεται το παρελθόν ώστε να καταστεί, εν µέρει τουλάχιστον, συµβατό µε την νέα κατάσταση. Η διήγηση αυτή συµβάλλει στην αποκατάσταση της συνέχειας µεταξύ του υγιούς (πρότερου) και ασθενούς (σήµερα) σώµατος. Οι ασθενείς προσπαθούν να αποκαταστήσουν τη συνέχεια «εξηγώντας» τους λόγους εµφάνισης της ασθένειας, τις συνέπειες που είχε στη ζωή τους, µε ποιο τρόπο ρυθµίζουν τη ζωή τους και ενδεχοµένως τι θετικό κέρδισαν από αυτή (Adam & Herzlich 1994, Lauver et al. 1995, Katapodi et al. 2005, Facione & Facione 2006, Bell 2006, Henriksen & Hansen 2009). Τα κοινά αυτά αφηγηµατικά εγχειρήµατα υποστηρίζουµε ότι είναι αποτέλεσµα των εξής αλληλεπιδρώντων ψυχοκοινωνικών παραµέτρων: α) του κοινωνικού περιβάλλοντος, β) της εµπειρίας της ασθένειας, γ) την ένταξης σε οµάδες αυτοβοήθειας και ψυχολογικής υποστήριξης, και δ) της δραστηριοποίησης σε εθελοντικές οµάδες υποστήριξης οµοιοπαθών γυναικών. Η εµφάνιση της ασθένειας και η αφηγηµατική ανασυγκρότηση της Έχει υποστηριχτεί ότι η εµφάνιση µιας ασθένειας η οποία απειλεί ευθέως τη ζωή, όπως ο καρκίνος του στήθους, συνεπάγεται για το πάσχον άτοµο µια επαναξιολόγηση

5 5 των προτεραιοτήτων και τέτοιας έντασης ψυχολογικές επιπτώσεις που οδηγούν σε µια «υπαρξιακή δοκιµασία» (Weisman & Worden 1976). Η εµπειρία αυτή περιλαµβάνει ένα ευρύ φάσµα συναισθηµάτων, όπως είναι η αβεβαιότητα, η ευθραυστότητα, η αίσθηση της αποξένωσης, ο αναγκαστικός επαναπροσδιορισµός των στόχων της ζωής. Από βιογραφική σκοπιά η απώλεια ή ο «χειρουργικός τραυµατισµός» του µαστού φαίνεται να οδηγεί σε µια σχεδόν υποχρεωτική αναδιάταξη των προσωπικών οριζόντων των ασθενών. Ο φόβος του ενδεχόµενου θανάτου και η οριστική αλλαγή του σώµατος αναγκάζει την ασθενή να ερµηνεύσει την παρουσία του καρκίνου του µαστού ως τοµή στο χρόνο και ως ρήγµα στην προσωπική της ιστορία, το οποίο οδηγεί σε µια σειρά από επαναπροσδιορισµούς των σχέσεων µε τους άλλους, της εικόνας του εαυτού, της σεξουαλικότητας και των γενικότερων αξιών της ζωής (Kayser & Sormanti 2002). Στην πρώιµη φάση αυτό που προκύπτει είναι ότι οι περισσότερες ασθενείς, στην προσπάθειά τους να νοηµατοδοτήσουν και να εκλογικεύσουν την εµφάνιση του καρκίνου, προκειµένου να συµβιβαστούν µε αυτόν και να προσδώσουν µια λογική συνέχειας στα γεγονότα του παρελθόντος, ως άµεσα συνδεόµενα µε την εµφάνιση της ασθένειας, αναφέρουν ότι πριν την εµφάνιση της νόσου βίωναν τραυµατικά γεγονότα και υπέµεναν ψυχοφθόρες για τις ίδιες καταστάσεις. Είναι χαρακτηριστικό ότι στην προσπάθεια ανάδειξης και κατανόησης της ψυχοκοινωνικής διάστασης του καρκίνου, έχει χρησιµοποιηθεί από την πλευρά της ιατρικής και η επονοµαζόµενη «ψυχοσωµατική ιατρική», όρος ο οποίος υπονοεί ότι τέτοιες παθήσεις εκδηλώνονται, χρονίζουν ή βελτιώνονται, σε σχέση µε καταστάσεις εσωτερικής πίεσης, οι οποίες προκύπτουν από αντίξοες εσωτερικές και εξωτερικές συνθήκες. Υπ αυτή την οπτική, η ασθένεια δεν θεωρείται µόνο πάθηση κάποιων κυττάρων, αλλά συνδέεται ποικιλοτρόπως και µε µια δυσµενή επίδραση των κοινωνικών σχέσεων στον ατοµικό ψυχισµό. Υποστηρίζεται, επίσης, ότι ισχυρή επίδραση για την εµφάνιση ψυχοσωµατικών ασθενειών έχουν γεγονότα ζωής (life events), όπως τραυµατικές εµπειρίες (π.χ. θάνατοι, βαριές ασθένειες κ.ά.), σε συνδυασµό µε την προσωπικότητα του υποκειµένου. Σύµφωνα µε αυτή την οπτική, οι ατοµικές διαφορές µεταξύ των ανθρώπων, συµπεριλαµβανοµένων και των τρόπων µε τους οποίους αυτοί αντιδρούν σε καταστάσεις υψηλού ρίσκου και στρες, ενδέχεται κάτω από συγκεκριµένες προϋποθέσεις να ασκήσουν ισχυρή επίδραση στη δυσλειτουργία του ανοσοποιητικού συστήµατος, µε µεγάλη πιθανότητα κάποιοι να ασθενήσουν από καρκίνο (Cristodoulou 1987, Lavrentiadis et al. 1988, Angelopoulos et al. 1995, Tope et al. 1998). Σε κάθε περίπτωση, εξαιρετικό κοινωνιολογικό ενδιαφέρον παρουσιάζουν οι µετατοπίσεις της σύγχρονης βιοϊατρικής, από µια καθαρά βιολογική σε µια βιοψυχοκοινωνική αντιµετώπιση του καρκίνου, καθώς φαίνεται να επηρεάζουν καθοριστικά τη διαχείριση της επώδυνης καθηµερινότητας και τη συγκρότηση της βιογραφίας του πάσχοντα. Πράγµατι, οι καρκινοπαθείς του δείγµατος µας αξιολογούν ως πολύ σηµαντικό παράγοντα για την καρκινογένεση τη χρόνια καταπίεση των συναισθηµάτων και των επιθυµιών τους. Κοινό χαρακτηριστικό των αφηγητριών είναι ότι χαρακτηρίζουν τον εαυτό τους αγχώδη και τονίζουν ότι ανησυχούσαν υπερβολικά για καταστάσεις οι οποίες εκ των υστέρων αξιολογούνται ως ασήµαντες. Στην προσπάθεια τους να αποδεχτούν και να εκλογικεύσουν την εµφάνιση του καρκίνου, ανασκευάζουν το παρελθόν και το παρουσιάζουν µε τέτοιο τρόπο ώστε να φαίνεται ότι ο πρότερος βίος συµβάλει στην εµφάνιση του καρκίνου. Ανεξάρτητα από την εµπειρική επιβεβαίωση αυτής της συσχέτισης, µπορούµε στο σηµείο αυτό να διατυπώσουµε την υπόθεση ότι αυτές οι απόψεις συνιστούν δευτερογενές αποτέλεσµα της ιατρικής παρέµβασης και της ψυχολογικής

6 6 υποστήριξης. Το επιχείρηµα ότι τα άτοµα που νοσούν από καρκίνο έχουν βιώσει ψυχοτραυµατικά γεγονότα, απώλειες αγαπηµένων προσώπων, «δεν πραγµατοποίησαν τα θέλω τους» και «η ζωή τους ήταν σύµφωνη µε τις επιθυµίες άλλων ατόµων», ανεξάρτητα από την βιοϊατρική τους επιβεβαίωση, επικαθορίζουν τον τρόπο που οι επαγγελµατίες, ιδιαίτερα αυτοί που ασκούν υποστηρικτικό έργο (κοινωνικοί λειτουργοί, ψυχολόγοι, ψυχίατροι κ.ά.) θα προτείνουν στις πάσχουσες από καρκίνο του µαστού να διαχειριστούν την καθηµερινότητά τους µετά τη διάγνωση και τη θεραπεία, χτίζοντας µια νέα σχέση µε τον εαυτό. Οι οδηγίες αυτές συνδέονται µε µια αναδροµική κατασκευή του παρελθόντος, το οποίο ερµηνεύεται υπό το πρίσµα της εµφάνισης της αρρώστιας, και µε προτροπές για αναδιοργάνωση του τρόπου ζωής, όπως η διακοπή του καπνίσµατος, η προτροπή για περιορισµό της κατανάλωσης αλκοόλ και γενικότερα η υιοθέτηση µιας «υγιεινής του εαυτού» (Atkinson 1995, Morgan & Thomas 2009, Bairati et al. 2006). Από αυτές τις προτροπές προκύπτει µια «ηθική υγιεινού τρόπου ζωής», η οποία εντούτοις, πέρα από τις κανονιστικές συνδηλώσεις της, συµβάλλει στην γεφύρωση του βιογραφικού χάσµατος στην ιστορία ζωής των ασθενών. Η συσχέτιση, δηλαδή, της πρότερης ψυχολογικής κατάστασης και της καρκινογένεσης έχει µια ψυχοκοινωνική λειτουργικότητα, ανεξάρτητα από το εάν έχει εµπειρική βάση ή όχι. ιάγνωση και θεραπεία Ο τρόπος µε τον οποίο οι βιογραφούσες έµαθαν ότι πάσχουν από καρκίνο ποικίλλει (από την άµεση ενηµέρωση έως την πλήρη απόκρυψη για όσο καιρό αυτό ήταν δυνατό) και φαίνεται να παίζει σηµαντικό ρόλο για τις ίδιες στην αντιµετώπιση της νόσου και της µαστεκτοµής. Έχει υποστηριχτεί ότι η προσαρµογή είναι πάντοτε σταδιακή και φαίνεται να περιλαµβάνει τυπικά στάδια, όπως αυτό της άρνησης, της οργής, της συνεργασίας, της κατάθλιψης, κι εν τέλει της αποδοχής (Χριστοδούλου 2006). Ταυτόχρονα, αναπτύσσονται στρατηγικές αντιµετώπισης και διαχείρισης, στις οποίες εµπλέκονται άµεσα οι επαγγελµατίες (Manos & Christakis 1985). Έχουν διατυπωθεί, βεβαίως, αντικρουόµενες απόψεις για το ζήτηµα της ενηµέρωσης. Μάλιστα, έχει αναπτυχθεί ένας βιοηθικός προβληµατισµός, ο οποίος κατατείνει στο ότι κάθε θεραπευτικής παρέµβασης θα πρέπει να προηγείται η «ενήµερη συγκατάθεση» του ασθενούς, µια έννοια βεβαίως εξαιρετικά πολυσήµαντη (Ασπράκη 2007, Χριστοδούλου 2006). Οι ίδιες οι ασθενείς διατυπώνουν την άποψη ότι επιθυµούν ένα τρόπο αντιµετώπισης από τους γιατρούς βασισµένο στην ειλικρίνεια, υποστηρίζοντας ότι µπορούν να ελέγξουν τον εαυτό τους και να αντιµετωπίσουν τις επώδυνες αυτές καταστάσεις. ιατείνονται ότι για τις ίδιες η γνώση της κατάστασης είναι άκρως απαραίτητη διότι κατ αυτόν τον τρόπο αισθάνονται ότι µπορούν να συµµετέχουν ενεργά στη θεραπευτική διαδικασία και να µην αντιµετωπίζονται ως σώµατααντικείµενα αλλά ως ακέραιες προσωπικότητες µε άποψη. Στο πλαίσιο της ανακατασκευής της ταυτότητας, δηλαδή εκ των υστέρων, θεωρούν ότι µια γενναία συνειδητή στάση απέναντι στο πρόβληµα της υγείας είναι αυτή που αρµόζει στην περίπτωσή τους. Η αντίληψη που µορφοποιούν για τις ίδιες βασίζεται στην εικόνα του πλήρως ενηµερωµένου ασθενούς, ο οποίος µε γενναιότητα αντιµετωπίζει την ασθένεια. Μοιάζει σαν να στέκονται απέναντι σε έναν εχθρό τον οποίο θέλουν να γνωρίζουν και όσο πιο συνειδητά τον αντιµετωπίσουν τόσο καλύτερες πιθανότητες έχουν να νικήσουν. Από τις αφηγήσεις διαφαίνεται ότι δεν αντιµετωπίζουν όλες οι πάσχουσες µια διάγνωση καρκίνου µε τον ίδιο τρόπο. Σηµαντικό ρόλο παίζει η προσωπικότητα της ασθενούς, η στήριξη που έχει από το κοινωνικό και οικογενειακό περιβάλλον, η

7 συνεργασία της µε τον θεράποντα ιατρό, οι κοινωνικές και πολιτισµικές εµπειρίες και το κοινωνικό κεφάλαιο που διαθέτουν. Ωστόσο, στις αφηγήσεις του δείγµατός µας εµφανίζονται κοινά µοτίβα αφηγηµατικής ανασυγκρότησης της εµφάνισης της ασθένειας. Οι περισσότερες γυναίκες στο άκουσµα της διάγνωσης δηλώνουν ότι βίωσαν πολύ δυσάρεστα συναισθήµατα, κυρίως φόβο, θυµό και ενοχή, και ζήτησαν τη στήριξη των συγγενών τους. Συνήθως οι πρώτοι µήνες µετά το χειρουργείο είναι δύσκολοι από ψυχολογικής απόψεως και οι περισσότερες γυναίκες έρχονται αντιµέτωπες µε αντικρουόµενα συναισθήµατα. Λύπη, φόβος, σοκ, θυµός και από την άλλη ανακούφιση που ο καρκίνος εντοπίστηκε και αντιµετωπίστηκε. Άρνηση, µαχητικότητα, στωική αποδοχή, αγχώδης αποδοχή και θλίψη, απελπισία είναι οι βασικοί «µηχανισµοί προσαρµογής» στη νέα επώδυνη κατάσταση. Ανεξάρτητα από την προτεινοµένη τυπολογία αντιµετώπισης, σε κάθε περίπτωση, οι ατοµικές στάσεις καθορίζονται από µια ποικιλία κοινωνικών και ψυχολογικών παραγόντων, οι οποίοι καταλήγουν στην κοινωνική µορφοποίηση µηχανισµών προσαρµογής και διαχείρισης της νέας κατάστασης (Lam & Fielding 2003, Spiegel 1999, Halldorsdottir & Hamrin 1996, Lam & Fielding 2003, Landmark & Wahl 2002). Μετά τη µαστεκτοµή οι ασθενείς έρχονται αντιµέτωπες µε τη συνειδητοποίηση και αποδοχή του τροποποιηµένου σώµατος. Στη φάση αυτή έχει αποµακρυνθεί ο άµεσος κίνδυνος του θανάτου και αυτό που πρωτίστως απασχολεί είναι η διαχείριση των χηµειοθεραπειών και των επιπλοκών τους, και η συνύπαρξη µε το «νέο σώµα». Ανακαλούν τις καταστάσεις αυτές, αναδεικνύοντας επίσης µια ηρωική, στωική στάση απέναντι στις επιπλοκές και αναδεικνύοντας ως στοιχείο επανόρθωσης της ρήξης και συνέχειας «την ανάγκη να ζήσουν». Ο καρκίνος µπορεί να κλόνισε την ύπαρξή τους και η µαστεκτοµή τη γυναικεία ταυτότητα και αυτοπεποίθηση τους, αυτό που τους προσφέρει όµως πνοή και νοηµατική συνέχεια, υποστηρίζουν ότι είναι το πάθος για ζωή. Ζούσαν πριν τον καρκίνο και οφείλουν να παλέψουν να ζήσουν και µετά από αυτόν. Αυτή η αφηγηµατική ανασυγκρότηση της βιολογικής συνέχειας συνδέει το παρελθόν µε το παρόν και το µέλλον. Παρότι µε τη µαστεκτοµή έχει κλονισθεί η προηγούµενη εικόνα σώµατος και η γυναικεία ταυτότητα, η συνέχεια αποκαθιστάται µε τη συνέχεια της ζωής, ως βιολογική διαδικασία, ως φυσικό φαινόµενο. Η ένταξη της ασθένειας στην καθηµερινότητα της οικογένειας και η επανάληψη συµπεριφορών όπως η βόλτα ή το καθηµερινό χιούµορ είναι αυτά που «εξηµερώνουν» την ασθένεια, προάγοντας παράλληλα µια αίσθηση συνέχειας µεταξύ του παρελθόντος και του σήµερα. Το κοινωνικό υποστηρικτικό σύστηµα που διαθέτουν οι ασθενείς φαίνεται να παίζει κρίσιµο ρόλο στην µετάβαση. Η σχέση µε το σύζυγο ή το σύντροφο αξιολογείται ως πολύ σηµαντική διάσταση της νέας σχέσης µε το σώµα. Αν και η µαστεκτοµή δεν επηρεάζει την ικανότητα µιας γυναίκας να έχει σεξουαλική ζωή, οι παρενέργειες των θεραπειών και τα συναισθήµατα που συνοδεύουν την χειρουργική επέµβαση συνήθως επηρεάζουν τη σεξουαλικότητα της. Ο φόβος να αφήσουν το σύντροφό τους να δει ή να αγγίξει και πάλι το «τραυµατισµένο» τους σώµα πολλές φορές αποτελεί ανασταλτικό παράγοντα στο πεδίο της σεξουαλικότητας (Andersen et al. 1989, Rowland et al. 2000). Για πολλές γυναίκες, το πρώτο βήµα στο να συµφιλιωθούν µε την εικόνα του κορµιού τους είναι η συµπαράσταση που λαµβάνουν από το σύντροφό τους. Συχνά οι γυναίκες που έχουν υποβληθεί σε µαστεκτοµή δεν έχουν καµία σεξουαλική δραστηριότητα τους πρώτους µήνες µετά την εγχείρηση. Αυτό πιθανώς να οφείλεται σε µια αποτυχηµένη προσπάθεια επικοινωνίας µεταξύ των συντρόφων, αφού πάνω από το 50% των παντρεµένων ζευγαριών που η σύζυγος έχει κάνει µαστεκτοµή, νιώθουν µια 7

8 8 εντονότερη ανάγκη για στενότερη επαφή (Lam & Fielding 2003, Landmark & Wahl 2002). Η ασθένεια ως εξατοµίκευση Βασική διάσταση του κυρίαρχου σωµατότυπου στις σύγχρονες δυτικές κοινωνίες αποτελεί ο προσδιορισµός του γυναικείου σώµατος ως σεξουαλικού αντικειµένου, ως µέσου διέγερσης της σεξουαλικής επιθυµίας των ανδρών (Fausto-Sterling 2000, Gimlin 2002, Paquette & Raine 2004). εν είναι τυχαίο ότι στη λογική εµπορευµατοποίησης του σώµατος έχουν διαµορφωθεί διάφορες κοινωνικές πρακτικές, όπως η κοσµητική χειρουργική, το µπότοξ, το λίφτινγκ, η προσθετική στήθους, η λιποαναρρόφηση, και η χρήση υλικών όπως τα καλλυντικά, οι κρέµες κλπ., τα οποία συντείνου µε ένα σχεδόν πλαστικό γυναικείο πρότυπο σώµα, υπάκουο στον σεξουαλικό προσδιορισµό του (Davis 1995, 2002, Sarwer & Crerand, 2004). Τεχνικές άσκησης, δίαιτας, διατήρησης του βάρους και αποφυγής ή απόκρυψης των ρυτίδων παράγουν το νεανικό, σφριγηλό, αψεγάδιαστο σεξουαλικό σώµα σαν το πρότυπο της σύγχρονης γυναίκας (Martin 1989, Giddens, 1998). Ταυτόχρονα, όµως, το γυναικείο στήθος αποτελεί σύµβολο της µητρότητας και της σχέσης µε τα παιδιά. Ο καρκίνος του στήθους έρχεται να δηµιουργήσει εποµένως πρόβληµα ακριβώς σε ένα από τα σηµαντικότερα σωµατικά χαρακτηριστικά της σύγχρονης γυναικείας ταυτότητας. Το τελευταίο αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα αν αναλογιστεί κανείς ότι ο καρκίνος του µαστού είναι πιο συχνός σε µια ηλικία που και άλλοι παράγοντες (πχ. εµµηνόπαυση, φυσιολογική γήρανση) επιδρούν αρνητικά στην αίσθηση θηλυκότητας και ελκυστικότητας που αισθάνονται και νιώθουν οι γυναίκες. Οι αφηγήσεις καταδεικνύουν ότι η ασθένεια οδηγεί σε ένα «ξερίζωµα», σε µια αναγκαστική ατοµικοποίηση, η οποία, εντούτοις, από εξαιρετικά αρνητική µετασχηµατίζεται σε αλλαγή µε θετικό πρόσηµο. Σε αυτή την αλλαγή της αντίληψης του εαυτού, παίζει ρόλο και η παρέµβαση των ειδικών, η οποία κατατείνει σε µια κανονιστικότητα που προτρέπει σε αλλαγή τρόπου ζωής κι εντονότερης ενασχόλησης µε τον εαυτό. εν είναι τυχαίο ότι στις περισσότερες αφηγήσεις χρησιµοποιείται ένα ψυχολογικό λεξιλόγιο περί οριοθέτησης του εαυτού σε σχέση µε τα κοντινά τους πρόσωπα και αλλαγής προτεραιοτήτων έτσι ώστε οι στόχοι τους να είναι εφεξής πιο κοντά στα θέλω τους και τις προσωπικές τους αναζητήσεις. Σε ορισµένες περιπτώσεις ο καρκίνος εξιδανικεύεται, εκλογικεύεται και επαναπροσδιορίζεται συµβολικά, προκειµένου να αποτελέσει µετά τη θεραπεία ένα στοιχείο σε ένα βιογραφικό συνεχές, σε ένα εν δυνάµει θετικό στοιχείο το οποίο οδήγησε σε πραγµατική συνειδητοποίηση της ζωής και σε αλλαγή κατεύθυνσης. Συχνά οι γυναίκες αυτές υποστηρίζουν ότι έτσι συνειδητοποίησαν το «νόηµα της ζωής» και αποφάσισαν «να χαρούν πραγµατικά τη ζωή», διαµορφώνοντας πιο «ουσιαστικές» σχέσεις µε τους άλλους. Σε ορισµένες περιπτώσεις η αναγκαστική αλλαγή της καθηµερινότητας αντιµετωπίζεται και ως µια ευκαιρία για συνειδητοποίηση και τροποποίηση της προηγούµενης συµπεριφοράς, η οποία αξιολογείται αρνητικά και ως παθογενής. Η ασθένεια οδηγεί σε µια αναδροµική ερµηνεία του παρελθόντος, η οποία φαίνεται να συνδέεται µε τους πρακτικούς σκοπούς της διαχείρισης των ρίσκων της ασθένειας: η αµελής µαθήτρια, που µετά την τιµωρία, µετανοιωµένη, αποφασίζει ότι δεν θα ξανακάνει τα ίδια, εφεξής θα βάζει όρια και θα πάψει να αγχώνεται για ήσσονος σηµασίας γεγονότα. Με τον τρόπο αυτό η βιογραφική αποδιοργάνωση επαναδοµείται και η ζωή συνεχίζεται. Η ζωή αποκτά µια συνέχεια σαν µετάβαση από µια παθογενή συµπεριφορά σε µια υγιεινή του εαυτού. Σε όλες τις αφηγήσεις του δείγµατος προκύπτει αυτό το πρόταγµα αξιακού αναπροσανατολισµού. Οι αφηγήτριες ισχυρίζονται ότι πλέον εκτιµούν αγαθά που

9 9 πριν ότι δεν τα γνώριζαν καν, έµαθαν «να αγαπούν τον εαυτό τους», να τον προστατεύουν εµποδίζοντας «την καταπίεση του περιβάλλοντος τους» να εισβάλει στην εσωτερική τους αρµονία. Ψυχολογική υποστήριξη και εθελοντισµός Η εµπειρία της ασθένειας αλλά και οι παρέµβαση των ειδικών, είτε αυτοί είναι επαγγελµατίες είτε εθελοντικές οµάδες, οδηγούν σε µια ιδιάζουσα µορφή αυτογνωσίας. Σύµφωνα µε τα δικά τους λόγια επιλέγουν να µην καταπιέζουν τους εαυτούς τους και δεν αφήνουν πλέον ενοχλητικές καταστάσεις να διαιωνίζονται. Αυτού του τύπου η εξατοµίκευση δεν φαίνεται όµως να ρέπει υποχρεωτικά προς το ναρκισσισµό. Η ενίσχυση του αναστοχασµού λαµβάνει τέτοια µορφή έτσι ώστε, στην περίπτωσή µας, να παράγεται ένα δυναµικό κινητοποίησης αρωγής προς τους άλλους. Το ενδιαφέρον είναι ότι από αυτή την εµπειρία ανακύπτει ένα δυναµικό κινητοποίησης, το οποίο στη συνέχεια πολλαπλασιάζεται, στην περίπτωση που κριθούν και κρίνουν οι ίδιες τον εαυτό τους ως επιζών. Οι γυναίκες αυτές αντιλαµβάνονται τον καρκίνο σαν µια πρόκληση απέναντι στον ίδιο τους τον εαυτό. εν επιλέγουν το πένθος και τη θλίψη απέναντι στην ασθένεια αλλά συνεχίζουν τις δραστηριότητές τους, προσαρµοσµένες βέβαια στα νέα δεδοµένα, µορφοποιώντας τη µετάβαση σε µια λογική βιογραφικής συνέχειας. Από τις αφηγήσεις διαφαίνεται ότι σε αυτήν την κατηγορία ανήκουν οι περισσότερες αφηγήτριες που συµµετείχαν στην έρευνα, δεδοµένου του γεγονότος ότι το δείγµα αφορά γυναίκες που επέζησαν, δέχτηκαν ψυχολογική και ηθική υποστήριξη κι επιπλέον δραστηριοποιήθηκαν σε εθελοντικές οµάδες υποστήριξης οµοιοπαθών. Αυτό το αφηγηµατικό πρόταγµα της «θέλησης για ζωή» αποτελεί γεφυροποιό παράγοντα, ενοποιεί τους δύο ορίζοντες συγκρότησης του εαυτού, και γεφυρώνει το χάσµα της σωµατικής απώλειας. Η επιβίωση είναι αυτή που συνενώνει τις δύο περιόδους του βίου, αποτελεί την υλική προϋπόθεση αλλά και το συµβολικό απόθεµα µιας ενιαίας βιογραφίας και µιας συνεκτικής αφήγησης ζωής. Ως πολύ σηµαντικό σηµείο στη µετέπειτα ζωή των γυναικών του δείγµατός µας προβάλλεται ο εθελοντισµός, σαν προσφορά ζωής η οποία προκύπτει από τη «συνειδητοποίηση». Οι αφηγήτριες µετά το τέλος της περιπέτειά τους δήλωσαν ότι ήθελαν να µοιραστούν τους φόβους τους και τις ανησυχίες τους για το µέλλον µε οµοιοπαθείς. Μέσα από προσωπικές εµπειρίες συµµετοχής σε οµάδες αυτοβοήθειας, επέλεξαν να συνεισφέρουν και οι ίδιες σε οµοιοπαθείς, ανατροφοδοτώντας τα όσα πήραν, συµµετέχοντας ως εθελόντριες σε οργανωµένα προγράµµατα εθελοντικής προσφοράς. Πηγαίνουν στα νοσοκοµεία σε γυναίκες που µόλις έχουν χειρουργηθεί και προσπαθούν να τις εµψυχώσουν, να µετριάσουν τους φόβους τους, τις ανησυχίες τους. Έτσι, η ασθένεια, δια µέσου της εξατοµίκευσης και της υγιεινής του εαυτού που επιφέρει, παράγει στη συνέχεια ένα δυναµικό κινητοποίησης, µετατρέποντας την παθογένεια σε ενεργητική δύναµη επαναπροσδιορισµού της κοινωνικής ταυτότητας, όπου η προσφορά γίνεται η κυρίαρχη κατηγορία δόµησης της ύπαρξής τους. Όλες οι αφηγήτριες αναφέρουν ότι µετά τις θεραπείες και το χειρουργείο ένιωσαν την ανάγκη για συναισθηµατική στήριξη την οποία βρήκαν µέσα από τους ειδικούς και τις οµάδες αυτογνωσίας εθελοντικών συλλόγων. Άλλαξαν τρόπο ζωής και αντιµετωπίζουν τις καταστάσεις µε θάρρος και υποµονή. Νιώθουν δυνατές και επιθυµούν µέσα από τον εθελοντισµό να παρέχουν στήριξη σε άλλες πάσχουσες. Αντιµετωπίζουν την ασθένειά τους δηλαδή σαν κίνητρο για συµµετοχή στα κοινά και εκφράζουν το προσωπικό τους βίωµα µέσα από τις δράσεις τους στο σύλλογο, γεγονός που τις βοηθά ιδιαίτερα στο να ανακτήσουν κουράγιο και δύναµη για ζωή.

10 Με τον τρόπο αυτό η ασθένεια από τοµή γίνεται αφετηρία για δράση. Μέσω της ασθένειας υιοθετούν νέους κοινωνικούς ρόλους. ια µέσου της εθελοντικής δράσης, ενδεχοµένως και µέσω της αρωγής σε συνανθρώπους του ευρύτερου ή και του οικείου περιβάλλοντος εκτός συλλογικής δράσης, το απών ή ακρωτηριασµένο στήθος µετασχηµατίζεται από σηµείο που υποδηλώνει µια έλλειψη σε εργαλείο ανακατασκευής της γυναικείας ταυτότητας. Η «µειωµένη» σωµατικά µητρότητα, λόγω της χειρουργικής παρέµβασης, αντικαθίσταται, σε συναισθηµατικό επίπεδο, µε την ένδειξη τρυφερότητας, προστασίας και βοήθειας σε κάποιον που τη χρειάζεται. Ο µητρικός ρόλος αποκαθίσταται, καθώς δια µέσου της εθελοντικής δράσης, ο τραυµατισµένος βιολογικός µαστός µετουσιώνεται σε σύµβολο της ικανότητας αρωγής των αδύναµων άλλων. Αυτό που διαφαίνεται από την ανάλυση των συνεντεύξεων είναι µια διάσταση της εθελοντικής δράσης η οποία συνδέεται ευθέως µε τη συγκεκριµένη ασθένεια, τον καρκίνο του στήθους. Οι γυναικείοι ρόλοι, οι οποίοι αναπαράγονται παραδοσιακά από ένα αφενός µητρικό και αφετέρου σεξουαλικό σώµα, αντικαθίστανται από το ρόλο της γυναίκας-φροντιστή, η οποία φροντίζει όχι µόνο τα παιδιά της, αλλά και όσους βρίσκονται τριγύρω, ακόµα και άγνωστες οι οποίες έχουν ανάγκη βοήθειας. Ο «ακρωτηριασµένος µαστός» µοιάζει να οδηγεί στη διαµόρφωση µιας νέας ταυτότητας, εκ νέου συµβατής µε τη «γυναίκα που φροντίζει», που είναι ταγµένη να βοηθά τα παιδιά της αλλά και τους πάσχοντες. Το σεξουαλικό στοιχείο του µαστού φαίνεται να περιθωριοποιείται και να µετασχηµατίζεται σε σύµβολο µητρότηταςφροντίδας. Στις περιπτώσεις των αφηγήσεων του δείγµατός µας, η έλλειψη, ή ο τραυµατισµός του µαστού, µετουσιώνεται σε υπέρµετρη τρυφερότητα και φροντίδα των άλλων, κυρίως των οµοιοπαθών. Ότι ακρωτηριάζεται από το σώµα σε βιολογικό επίπεδο και αποτελεί στοιχείο µητρότητας µετατρέπεται συναισθηµατικά σε υπέρµετρη φροντίδα, προσφέροντας την αίσθηση της συνέχειας, αποκαθιστώντας, εν µέρει, το βιογραφικό ρήγµα. Η µητέρα που χάνει το µαστό της συνεχίζει να είναι µητέρα γιατί φροντίζει ακόµα περισσότερο όποιους έχουν την ανάγκη της, και όχι µόνο τα βιολογικά παιδιά της. Η βιολογική ανεπάρκεια για τη µητρότητα, φαίνεται να αντισταθµίζεται από τη συναισθηµατική εµπλοκή προσφέροντας ένα υποκατάστατο συνέχειας του ρόλου της µητέρας. Ωστόσο, αυτή η αποκατάσταση της συνέχειας δεν συνιστά αναπαραγωγή του παραδοσιακού καταµερισµού εργασίας µεταξύ των δύο φύλων, µια µονοσήµαντη επιστροφή στους παραδοσιακούς ρόλους της γυναίκας-τροφού, αρωγού των αδυνάτων. Η «επιστροφή» στο ρόλο του φροντιστή γίνεται στο πλαίσιο της παραγωγής ενός διαρκώς ενεργού αναστοχασµού, προϊόν αφενός της ασθένειας, ως κοινωνικού µηχανισµού εξατοµίκευσης, και αφετέρου της συµµετοχής σε µορφές συλλογικής δράσης και ψυχολογικής υποστήριξης, οι οποίες συµβάλλουν στην παραγωγή αυτού που ο Giddens προσδιορίζει ως αναστοχαστικό σχέδιο του εαυτού (reflexive project of the self), βασικό χαρακτηριστικό των κοινωνιών της ύστερης νεωτερικότητας (Giddens 1991, Beck et al. 1994). Έτσι, το πάσχον σώµα γίνεται το όχηµα για µια νέα σχέση µε τον εαυτό, για µια νέα µορφή σωµατοποίησης, η οποία, παραδόξως, γειτνιάζει σε πολύ µεγάλο βαθµό µε τις πιο µοντέρνες εκδοχές των διαδικασιών εξατοµίκευσης των δυτικών κοινωνιών, µε βασικές διαστάσεις του σύγχρονου αναστοχαστικού ατόµου. Η αρωγή αυτού του τύπου, εποµένως, δεν αφορά σε ένα εγκλωβισµό σε ένα ρεπερτόριο παραδοσιακών ρόλων, αλλά αντιθέτως συνάδει µε µια εξατοµικευµένη κοινωνικότητα, όπου άτοµα µε προσωπική ιστορία συναντούν άλλα άτοµα, τα οποία χρίζουν βοηθείας. 10

11 11 Αντί συµπερασµάτων Ο καρκίνος του µαστού αποτελεί µια εν δυνάµει θανατηφόρα ασθένεια η οποία συνδέεται µε ποικίλες συλλογικές αναπαραστάσεις. Ο καρκίνος του στήθους ειδικότερα αυτός ο οποίος έχει ως συνέπεια τη ολική µαστεκτοµή ή την ογκεκτοµή, δηµιουργεί επιπλέον προβλήµατα ταυτότητας στις γυναίκες, εφόσον πλήττει το όργανο εκείνο το οποίο συνδέεται µε τη γυναικεία υπόσταση, τόσο µε τη διάσταση της µητρότητας όσο και αυτή της σεξουαλικότητας. Η έλλειψη ή και ο µερικός ακρωτηριασµός του στήθους προκαλεί ερωτηµατικά αναφορικά µε τη συγκρότηση της κοινωνικής τους ταυτότητας και δηµιουργεί αυτό που καταγράφεται στη βιβλιογραφία ως βιογραφική ρήξη, οδηγώντας σε µια νέα πρόσληψη του εαυτού. Οι πάσχουσες µετά την εµπειρία του καρκίνου, η οποία απειλεί άµεσα τη ζωή τους, στην προσπάθειά τους να οργανώσουν την άµυνά τους απέναντι στην ασθένεια και να διαµορφώσουν µια αίσθηση συνέχειας µε την προηγούµενη βιογραφία τους, αναθεωρούν τις σχέσεις µε τους συνανθρώπους τους, αυτό που οι ίδιες περιγράφουν ως «τη στάση ζωής τους», αξιολογώντας τις κοινωνικές καταστάσεις µε την οπτική γωνία, αυτή του ατόµου «που συνειδητοποιεί ότι η κάθε στιγµή της ζωής είναι πολύτιµη», λόγω της µικρής, έστω µη δεδοµένης διάρκειάς της. Παράλληλα ανακατασκευάζουν το παρελθόν θεωρώντας ότι προηγούµενες συµπεριφορές τους (άγχος κλπ.) ήταν αυτές που συνέβαλαν στην εµφάνιση του καρκίνου. Το σηµαντικότερο είναι ότι προκειµένου να αποκατασταθεί η αίσθηση της βιογραφικής συνέχειας εννοιολογούν την ασθένεια ακόµα και θετικά. Αυτό δεν εκπλήσσει, στο βαθµό που στη σχετική βιβλιογραφία έχει διαπιστωθεί ότι η εµφάνιση του καρκίνου επιφέρει και θετικές αλλαγές στο άτοµο που πάσχει, οι οποίες περιγράφονται ως «εύρεση οφέλους», «νοηµατοδότηση», «µετατραυµατική ανάπτυξη», «προσωπική ανάπτυξη» κ.ά. (Helgeson et al. 2007, Stanton et al. 2007). Στην περίπτωσή µας, η θετική εννοιολόγηση της ασθένειας συνδέεται αφενός µε την συµµετοχή σε οµάδες αυτοβοήθειας και ψυχολογικής υποστήριξης και αφετέρου µε την εµπλοκή σε εθελοντικές δράσεις ηθικής υποστήριξης οµοιοπαθών. ια µέσου της ψυχολογικής υποστήριξης οι πάσχουσες φαίνεται να ενσωµατώνουν µια αντίληψη περί εµφάνισης και εξέλιξης του καρκίνου του στήθους συµβατή µε µια «ολιστική-βιοψυχοκοινωνική» θεώρησης της ασθένειας. Φαίνεται, ότι αυτή η µεταστροφή οφείλεται στην υιοθέτηση µιας ιδιάζουσας κανονιστικότητας, η οποία τείνει να υπευθυνοποιήσει το πάσχον άτοµο, ενισχύοντας τα στοιχεία εκείνα της κοινωνικής συµπεριφοράς που συνάδουν µε τον αναστοχασµό, τον αυτοέλεγχο, την αυτοπειθαρχία, κι εν τέλει µε την ενεργητική σχέση µε το σώµα. ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ 1. Adam P. & Herzlich C. (1994), Sociologie de la maladie et de la médecine, Paris : Nathan. 2. Angelopoulos N.V., Nikiforos V., Tzivaridou D., Nikolaou N. & Pavlidis A. N. (1995), Mental symptoms, hostility features and stressful life events in people with cancer, Acta Psychiatrica Scandinavica, 92(1): Lavrentiadis G. K. Manos N., Christakis J. & Semoglou C. (1988), The Greek cancer patient's knowledge and attitudes toward his diagnosis and prognosis, Psychotherapy & Psychosomatics, 49(3-4): Atkinson P. (1995), Medical talk and medical work, London: Sage. 5. Bairati I., Fillion L., Meyer F.-A., Hery C. & Larochelle M. (2006), Women s perceptions of events impeding or facilitating the detection,

12 investigation and treatment of breast cancer, European Journal of Cancer Care, 15(2): Beck U., Giddens A. & Lash S. (1994), Reflexive Modernization. Politics, Tradition and Aesthetics in the Modern Social Order, Cambridge : Polity. 7. Bell S. (2006), Living with breast cancer in text and image: Making art to make sense, Qualitative Research in Psychology, 3(1): Bendelow G. & Williams S.-J. (1995), Transcending the Dualisms: towards a Sociology of Pain, Sociology of Health and Illness, 17(2): Bermudez J., Marcel A. & Eilan N. (1995), The Body and the Self, MIT Press. 10. Bertaux D. (1997), Les récits de vie, Paris: Nathan. 11. Bertaux D. & Kohli M. (1984), «The Life Story Approach: A Continental View», Annual Review of Sociology, 10(1): Wallach Bologh R. (1981), «Grounding the Alienation of Self and Body: A Critical, Phenomenological Analysis of the Patient in Western Medicine», Sociology of Health & Illness, 3(2): Bunton R., Nettleton S. & Burrows R. (1995), The Sociology of Health Promotion: Critical Analysis of Consumption, Routledge. 14. Burkitt I Bodies of Thought: Embodiment, Identity and Modernity, Sage. Burkitt I Bodies of Thought: Embodiment, Identity and Modernity, Sage. 15. Bury M. (1982), Chronic Illness as biographical disruption, Sociology of Health and Illness, 4(2): Bury M. (2001), Illness narratives, fact or fiction?, Sociology of Health and Illness, 23(1): Butler J. (2008), Σώµατα µε σηµασία. Οριοθετήσεις του «φύλου» στο λόγο, Αθήνα: Εκκρεµές. 18. Chamberlayne P., Bornat J. & Wengraf T. (Eds.) (2000), The Turn to Biographical Methods in Social Science. Comparative Issues and Examples. London: Routledge. 19. Christodoulou G.-N. (1987), Psychosomatic Medicine. New York: Plenum Press. 20. Cregan K. (2004), The Body Turns the Sociology and Anthropology of Embodiment, Sage. 21. Crossley N. (2001), Embodiment, experience and Theory: a Response to Howson and Inglis, The Sociological Review, 49(3): Crossley N. (1995), Merleau-Ponty, the Elusive Body and Carnal Sociology, Body and Society, 1(1): Csordas T. (1994), Embodiment and Experience, Cambridge University Press. 24. Davis K. (1995), Reshaping the Female Body: The Dilemma of Cosmetic Surgery, Routledge. 25. Davis K. (2002), A Dubious Equality: Men, Women and Cosmetic Surgery, Body & Society, 8(1): Denzin N. (1989), Interpretative Biography, London: Sage. 27. Facione N.-C. & Facione P.-A. (2006), The cognitive structuring of patient delay in breast cancer, Social Science & Medicine, 63(12): Fausto-Sterling A. (2000), Sexing the Body: Gender Politics and the Construction of Sexuality, Basic Books. 12

13 29. Featherstone M., Hepworth M. & Turner B. (1991), The Body: Social Process and Social Theory, Sage. 30. Frank A. (1991) For a Sociology of the Body: an Analytical Review στο Featherstone M., Hepworth M. & Turner B. (eds), The Body: Social Process and Social Theory, Sage. 31. Giddens A., (1998), Sociology, Cambridge: Polity Press. 32. Giddens A. (1991) Modernity and Self-Identity. Self and Society in the Late Modern Age, Cambridge: Polity. 33. Gimlin D. (2002), Body Work: Beauty and Self-image in American Culture, Columbia University Press. 34. Glazer B., (1990), Basics of grounded theory analysis, Mill Valley: Sociology Press. 35. Halldorrsdoottir S. & Hamrin E. (1996), Experiencing existential changes: The lived experience of having cancer, Cancer Nursing, 19: Helgeson V.S., Reynolds K.A. & Tomich P.L. (2007), A meta-analytic review of benefit finding and growth, Journal of consulting and clinical psychology, 74: Henriksen N. & Hansen H.P. (2009), Marked bodies and selves: A literarysemiotic perspective on breast cancer and identity, Communication & Medicine 6(2): Howson A. (2003), The Body in Society: An Introduction, Polity Press. 39. Howson A. & Inglis D. (2001), The Body in Sociology: tensions inside and Outside Sociological Thought, The Sociological Review, 49(3). 40. Jackson J. (1994), Chronic Pain and the Tension Between the Body as Subject and Object, στο Csordas T Embodiment and Experience, Cambridge University Press. 41. Katapodi M.-C., Facione N.-C., Humphreys J. C. & Dodd M.-J. (2005), Perceived breast cancer risk: heuristic reasoning and search for a dominance structure, Social Science & Medicine, 60(2): Kaufmann J.-C., L entretien compréhensif, Παρίσι, Nathan, Kayser K. & Sormanti M. (2002), Identity and the illness experience: Issues faced by mothers with cancer, Illness, Crisis, and Loss, 10: Kelly M. & Field D. (1996), Medical Sociology, Chronic Illness and the Body, Sociology of Health & Illness, 18(2): Lam W.T. & Fielding R. (2003), The evolving experience of Illness for Chinese women with breast cancer: a qualitative study, Psychooncology, 12: Landmark B.T. & Wahl A. (2002), Living with newly diagnosed breast cancer, Joyrnal Advanced Nursing, 40: Lauver, D., Coyle, M., & Panchmatia, B. (1995), Women s reasons for and barriers to seeking care for breast cancer symptoms, Womens Health Issues, 5(1): Lerner B.-H. (2001), The Breast Cancer Wars: Hope, Fear and the Pursuit of a Cure in Twentieth-Century America, New York: Oxford University Press. 49. Little M., Paul K., Jordens C.F.C. & Sayers E. (2002), Survivorrship and discourses of identity, Psycho-oncology, 11: Manos N. & Christakis J., (1985), Coping with cancer: Psychological dimensions, Acta Psychiatrica Scandinavica, 72(1): Martin E. (1989), The Woman in the Body: A Cultural Analysis of Reproduction, Milton Keynes: Open University Press. 13

14 52. Mechanic D. (1986), The concept of illness behaviour: culture, situation and personal predisposition, Psychological Medicine, 16(1): Mechanic D. (1995), Sociological dimensions of illness behavior. Social Science & Medicine, 41(9): Morgan M., & Thomas M. (2009), Lay and professional constructions of time: implications for behaviour and management of a chronic condition, Sociology, 43: Newton T. (2003), Truly Embodied Sociology: Marrying the Social and the Biological?, The Sociological Review, vol. 51(1): Paquette M. & Raine K. (2004), Sociocultural Context of Women s Body Image, Social Science & Medicine, 59: Scambler G. (1987), Sociological Theory and Medical Sociology, Tavistock Publications. 58. Scott S. & Morgan D. (1993), Body Matters: Essays on the Sociology of the Body, Routledge. 59. Shilling C. (2001), Embodiment, Experience and Theory: in Defense of the Sociological Tradition, Sociological Review, 49(3): Shilling C. (1993), The Body and Social Theory, Sage. 61. Spiegel D. (1999), A 43-gyar-old woman coping with cancer, Journal of the American Medical Association, 281: Stanton A.L., Revenson T.A., & Tennen, H. (2007), Health psychology : Psychological adjustment to chronic disease, Annual Review of Psychology, 58: Strauss A. & Corbin J. (1990), Basics of qualitative Research. Grounded Theory procedures and techniques. Newbury Park: Sage. 64. Synnott A. (1993), The Body Social, Routledge. 65. Tope D.M., Ahles T.A. & Silberfarb P.M. (1998), Psycho-oncology, στο Fava G.A., Freyberger H. (eds), Handbook of Psychosomatic Medicine. Madison, International Universities Press. 66. Turner B. (1984), Body and Society Explorations in Social Theory, Basic Blackwell. 67. Turner B. (1992), Regulating Bodies, Routledge. 68. Turner B. (1995), Medical Power and Social Knowledge, Sage. 69. Turner B. (2001) Disability and the Sociology of the Body, στο Albrecht G. K. Seelman M. Bury Handbook of Disability Studies, Sage. 70. Watson N. & Cunningham S. (2001), Reframing the Body: Explorations in Sociology, Palgrave Macmillan. 71. Weisman A.D., & Worden J.W. (1976), The existential plight in cancer: Significance of the first 100 days international, Journal of Psychiatry and Medicine, Williams G. (1984), The genesis of chronic illness: Narrative reconstruction, Sociology of Health and Illness, 6: Williams S.-J. & Bendelow A. (1998), The Lived Body: Sociological Themes, Embodied Issues, Routledge. 74. Yardley L. (1997) Reconstructing the Body Concept, The British Journal of Psychology, 88: Αλεξιάς Γ., (2000), Λόγος περί ζωής και θανάτου, Αθήνα: Ελληνικά Γράµµατα. 14

15 76. Αλεξιάς Γ. (2002), «Η διαχείριση του θανάτου στο νοσοκοµείο: η εργαλειοποίηση της ανθρώπινης ύπαρξης», Επιθεώρηση Κοινωνικών Ερευνών, : Ασπράκη Γ. (2007), «Ενήµερη συγκατάθεση: συζήτηση περί επαγγελµατικής ηθικής και δεοντολογίας», στο Παπαϊωάννου Σ. (επιµ.), (2007), Ζητήµατα θεωρίας και µεθόδου των κοινωνικών επιστηµών, Αθήνα, Κριτική, σ Κατσίκαρη Κ.-Φ. & Μπρέκη Μ. (2006), Ιστορίες ζωής γυναικών µε καρκίνο. Αντιµετώπιση της νόσου και ψυχοκοινωνικές επιπτώσεις, Αδηµοσίευτη Πτυχιακή Εργασία, Τµήµα Κοινωνικής Εργασίας Α.Τ.Ε.Ι. Κρήτης. 79. Τσιώλης Γ., (2006), Ιστορίες ζωής και βιογραφικές αφηγήσεις. Η βιογραφική προσέγγιση στηνκοινωνιολογική ποιοτική έρευνα, Αθήνα: Κριτική. 80. Χριστοδούλου Γ. (2006), «Καρκίνος», στο Χριστοδούλου Γ. (επιµ.), Ψυχιατρική, τ. Ι, Αθήνα, Βήτα:

Βασιλική Ψάρρα, MSc Επιμελήτρια Β Ψυχιατρικής Ψυχιατρικό Νοσοκομείο Αττικής

Βασιλική Ψάρρα, MSc Επιμελήτρια Β Ψυχιατρικής Ψυχιατρικό Νοσοκομείο Αττικής Βασιλική Ψάρρα, MSc Επιμελήτρια Β Ψυχιατρικής Ψυχιατρικό Νοσοκομείο Αττικής Εισαγωγή Η διάγνωση καρκίνου του μαστού αποτελεί ιδιαίτερα τραυματικό γεγονός 1,2 Στην τελευταία έκδοση του Diagnostic and Statistical

Διαβάστε περισσότερα

ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ

ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ Φύλο (sex) Σεξουαλικότητα (sexuality) Σεξουαλική υγεία (sexual health) Κοινωνική ταυτότητα (γένος) (gender) Κοινωνική ταυτότητα φύλου (gender identity) Σεξουαλικός προσανατολισµός

Διαβάστε περισσότερα

ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΑΣΘΕΝ-Ν ΣΤΗ ΣΤΕΦΑΝΙΑΙΑ ΜΟΝΑΔΑ ΚΑΙ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤ-ΠΙΣΗ

ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΑΣΘΕΝ-Ν ΣΤΗ ΣΤΕΦΑΝΙΑΙΑ ΜΟΝΑΔΑ ΚΑΙ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤ-ΠΙΣΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΑΣΘΕΝ-Ν ΣΤΗ ΣΤΕΦΑΝΙΑΙΑ ΜΟΝΑΔΑ ΚΑΙ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤ-ΠΙΣΗ ΧΑΤΖΗΣΤΕΦΑΝΟΥ ΦΑΝΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΡΙΑ Τ.Ε. Β Γ ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΙΠΠΟΚΡΑΤΕΙΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ Η στεφανιαία µονάδα είναι ένας χώρος

Διαβάστε περισσότερα

Η αντίσταση στην ψυχοθεραπεία από ασθενείς με καρκίνο

Η αντίσταση στην ψυχοθεραπεία από ασθενείς με καρκίνο Η αντίσταση στην ψυχοθεραπεία από ασθενείς με καρκίνο Χριστιάνα Μήτση Ψυχολόγος Μsc-Ψυχοθεραπεύτρια Πανελληνίου Συλλόγου Γυναικών με Καρκίνο Μαστού «Άλμα Ζωής» ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΑ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ: Υπάρχουν

Διαβάστε περισσότερα

, Ph.D. SYLLABUS 2009-2010

, Ph.D. SYLLABUS 2009-2010 ΕΘΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΗΜΟΣΙΑΣ ΥΓΕΙΑΣ ΤΟΜΕΑΣ ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΕΣ ΣΤΙΣ ΥΠΗΡΕΣΙΕΣ ΥΓΕΙΑΣ Γ. Κουλιεράκης, Ph.D. Ψυχολόγος της Υγείας SYLLABUS Ακαδηµαϊκό Έτος 2009-2010 ΒΑΣΙΚΗ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ M. Robin DiMatteo

Διαβάστε περισσότερα

Όλγα Χ. Βερικάκη. Κλινική Κοινωνική Λειτουργός,Msc Συμβουλευτικής. Ψυχιατρικός Τομέας - Γ.Ν.Α «Ο Ευαγγελισμός»

Όλγα Χ. Βερικάκη. Κλινική Κοινωνική Λειτουργός,Msc Συμβουλευτικής. Ψυχιατρικός Τομέας - Γ.Ν.Α «Ο Ευαγγελισμός» Όλγα Χ. Βερικάκη Κλινική Κοινωνική Λειτουργός,Msc Συμβουλευτικής Ψυχιατρικός Τομέας - Γ.Ν.Α «Ο Ευαγγελισμός» Ηκοινωνικήεργασίακαλείταιναλειτουργήσεισυμπληρωματικάμετην ιατρική παρέμβαση, παρέχοντας παράλληλα

Διαβάστε περισσότερα

Γεώργιος Ν.Λυράκος Μάθηµα Ψυχολογία της Υγείας Φυσικοθεραπεία ιάλεξη 8η 2014

Γεώργιος Ν.Λυράκος Μάθηµα Ψυχολογία της Υγείας Φυσικοθεραπεία ιάλεξη 8η 2014 Γεώργιος Ν.Λυράκος Μάθηµα Ψυχολογία της Υγείας Φυσικοθεραπεία ιάλεξη 8η 2014 Τις τελευταίες τρεις δεκαετίες ένας αριθµός εναλλακτικών µοντέλων για τον πόνο πέραν του ιατρικού ενσωµατώνουν ψυχολογικούς(αντίληψη,

Διαβάστε περισσότερα

Μοντέλα Υγείας. Βασικές Αρχές Βιοϊατρικού Μοντέλου. Θετικές επιπτώσεις Βιοϊατρικής προσέγγισης. 2 Βασικές Ιδεολογίες για Υγεία & Αρρώστια

Μοντέλα Υγείας. Βασικές Αρχές Βιοϊατρικού Μοντέλου. Θετικές επιπτώσεις Βιοϊατρικής προσέγγισης. 2 Βασικές Ιδεολογίες για Υγεία & Αρρώστια ΜΟΝΤΕΛΑ ΥΓΕΙΑΣ-ΑΣΘΕΝΕΙΑΣ ΓΝΩΣΤΙΚΗ ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΗ ΑΡΡΩΣΤΙΑΣ 2 Βασικές Ιδεολογίες για Υγεία & Αρρώστια Μοντέλα Υγείας Βιοιατρικό Μοντέλο Ολιστικό, Βιοψυχοκοινωνικό Μοντέλο Αρχαία Ελλάδα (Ιπποκράτης 400π.Χ.)

Διαβάστε περισσότερα

Λαµβάνοντας τη διάγνωση: συναισθήµατα και αντιδράσεις

Λαµβάνοντας τη διάγνωση: συναισθήµατα και αντιδράσεις Λαµβάνοντας τη διάγνωση: συναισθήµατα και αντιδράσεις Πιθανότατα αισθάνεστε πολύ αναστατωµένοι αφού λάβατε µια διάγνωση καρκίνου. Συνήθως είναι δύσκολο να αποδεχθείτε τη διάγνωση αµέσως και αυτό είναι

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ (Α & Β ΚΥΚΛΟΣ) ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟΥ

ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ (Α & Β ΚΥΚΛΟΣ) ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟΥ ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ (Α & Β ΚΥΚΛΟΣ) ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟΥ Γ. ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ (Α & Β ΚΥΚΛΟΣ) Ημ/νίες Διεξαγωγής: 16-17/11, 30/11, 01/12, 07 08/12, 2013, 11-12/01, 25-26/01, 01-02/02, 15-16/02,

Διαβάστε περισσότερα

Θετική Ψυχολογία. Καρακασίδου Ειρήνη, MSc. Ψυχολόγος-Αθλητική Ψυχολόγος Υποψήφια Διδάκτωρ Κλινικής και Συμβουλευτικής Ψυχολογίας, Πάντειο Παν/μιο

Θετική Ψυχολογία. Καρακασίδου Ειρήνη, MSc. Ψυχολόγος-Αθλητική Ψυχολόγος Υποψήφια Διδάκτωρ Κλινικής και Συμβουλευτικής Ψυχολογίας, Πάντειο Παν/μιο Θετική Ψυχολογία Καρακασίδου Ειρήνη, MSc Ψυχολόγος-Αθλητική Ψυχολόγος Υποψήφια Διδάκτωρ Κλινικής και Συμβουλευτικής Ψυχολογίας, Πάντειο Παν/μιο Εισαγωγή Θετική-Αρνητική Ψυχολογία Στόχοι της Ψυχολογίας

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣΑΡΜΟΓΗ ΣΤΟ STRESS STRESS: ΠΙΕΣΗ

ΠΡΟΣΑΡΜΟΓΗ ΣΤΟ STRESS STRESS: ΠΙΕΣΗ ΠΡΟΣΑΡΜΟΓΗ ΣΤΟ STRESS STRESS: ΠΙΕΣΗ Στρεσσογόνος παράγοντας Οτιδήποτε κάνει τον άνθρωπο να βιώνει στρες Είναι μια αλλαγή στην ομοιόσταση του ατόμου Παράγοντες που προκαλούν στρες Ενδογενείς Εξωγενείς Ενδογενείς

Διαβάστε περισσότερα

ΩΣ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΚΟ ΕΡΓΑΛΕΙΟ Η ΒΙΟΓΡΑΦΙΑ ΣΤΙΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΗ-ΕΡΜΗΝΕΥΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΣ (BIOGRAPHICAL INTERPRETATIVE)

ΩΣ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΚΟ ΕΡΓΑΛΕΙΟ Η ΒΙΟΓΡΑΦΙΑ ΣΤΙΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΗ-ΕΡΜΗΝΕΥΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΣ (BIOGRAPHICAL INTERPRETATIVE) ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΗ-ΕΡΜΗΝΕΥΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΣ (BIOGRAPHICAL INTERPRETATIVE) ΕΛΛΗ ΙΩΑΝΝΙΔΗ ΚΑΠΟΛΟΥ ΔΡ. ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑΣ ΕΡΕΥΝΗΤΡΙΑ ΤΟΜΕΑΣ ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑΣ ΕΘΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΔΗΜΟΣΙΑΣ ΥΓΕΙΑΣ Η ΒΙΟΓΡΑΦΙΑ ΣΤΙΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ

Διαβάστε περισσότερα

«Μαθησιακές δυσκολίες και παραβατική συμπεριφορά»

«Μαθησιακές δυσκολίες και παραβατική συμπεριφορά» «Μαθησιακές δυσκολίες και παραβατική συμπεριφορά» Θεοδώρα Πάσχου α.μ 12181 Τμήμα Λογοθεραπείας-Τ.Ε.Ι ΗΠΕΙΡΟΥ Εισαγωγικές επισημάνσεις 1) η εκδήλωση διαταραχών στην κατάκτηση μαθησιακών δεξιοτήτων προκαλεί

Διαβάστε περισσότερα

Η Ψυχική υγεία του παιδιού και ο ρόλος του ευρύτερου περιβάλλοντος

Η Ψυχική υγεία του παιδιού και ο ρόλος του ευρύτερου περιβάλλοντος Η Ψυχική υγεία του παιδιού και ο ρόλος του ευρύτερου περιβάλλοντος Κάθε παιδί έχει το δικαίωμα να ζει και να μεγαλώνει σ ένα υγιές περιβάλλον, το οποίο θα διασφαλίζει και θα προάγει την σωματική και ψυχική

Διαβάστε περισσότερα

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΘΕΜΑ: Ο ΥΠΟΣΤΗΡΙΚΤΙΚΟΣ ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΝΟΣΗΛΕΥΤΗ ΣΕ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟ ΜΑΣΤΟΥ ΠΟΥ ΥΠΟΒΑΛΛΟΝΤΑΙ ΣΕ ΧΗΜΕΙΟΘΕΡΑΠΕΙΑ

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΘΕΜΑ: Ο ΥΠΟΣΤΗΡΙΚΤΙΚΟΣ ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΝΟΣΗΛΕΥΤΗ ΣΕ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟ ΜΑΣΤΟΥ ΠΟΥ ΥΠΟΒΑΛΛΟΝΤΑΙ ΣΕ ΧΗΜΕΙΟΘΕΡΑΠΕΙΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ: ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΘΕΜΑ: Ο ΥΠΟΣΤΗΡΙΚΤΙΚΟΣ ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΝΟΣΗΛΕΥΤΗ ΣΕ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟ ΜΑΣΤΟΥ ΠΟΥ ΥΠΟΒΑΛΛΟΝΤΑΙ ΣΕ ΧΗΜΕΙΟΘΕΡΑΠΕΙΑ ΕΠΙΒΛΕΠΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Τι είναι φόβος και τι φοβια;

Τι είναι φόβος και τι φοβια; ΦΟΒΟΙ - ΦΟΒΙΕΣ Τι είναι φόβος και τι φοβια; Φόβος: η δυσάρεστη συναισθηματική κατάσταση που δημιουργείται απέναντι σε πραγματικό κίνδυνο, ή απειλή. Φοβία: ο επίμονος φόβος που παγιδεύει το άτομο περιορίζοντας

Διαβάστε περισσότερα

Η νόσος του Parkinson δεν είναι µόνο κινητική διαταραχή. Έχει υπολογισθεί ότι µέχρι και 50% των ασθενών µε νόσο Πάρκινσον, µπορεί να βιώσουν κάποια

Η νόσος του Parkinson δεν είναι µόνο κινητική διαταραχή. Έχει υπολογισθεί ότι µέχρι και 50% των ασθενών µε νόσο Πάρκινσον, µπορεί να βιώσουν κάποια ρ ZΩΗ ΚΑΤΣΑΡΟΥ Νευρολόγος ιευθύντρια ΕΣΥ Η νόσος του Parkinson δεν είναι µόνο κινητική διαταραχή. Έχει υπολογισθεί ότι µέχρι και 50% των ασθενών µε νόσο Πάρκινσον, µπορεί να βιώσουν κάποια µορφή κατάθλιψης,

Διαβάστε περισσότερα

Η Ψυχοκοινωνική ιάσταση του Καρκίνου του Μαστού

Η Ψυχοκοινωνική ιάσταση του Καρκίνου του Μαστού 1. Εισαγωγή Η Ψυχοκοινωνική ιάσταση του Καρκίνου του Μαστού Ο καρκίνος του µαστού είναι γνωστό ότι αποτελεί έναν από τους πιο συχνούς καρκίνους στη γυναίκα. Επιδηµιολογικά στοιχεία δείχνουν ότι 1 στις

Διαβάστε περισσότερα

Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω

Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω Το όνειρο Ένα ζευγάρι περιμένει παιδί. Τότε αρχίζει να ονειρεύεται αυτό το παιδί. Κτίζει την εικόνα ενός παιδιού μέσα στο μυαλό του. Βάσει αυτής της εικόνας, κάνει

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ

ΤΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΤΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ Γνώσεις, στάσεις και ποιότητα ζωής σε ασθενείς με λέμφωμα Οι ασθενείς που πάσχουν από λέμφωμα στην Ελλάδα εμφανίζονται ελλιπώς ενημερωμένοι σχετικά με ζητήματα που αφορούν στην

Διαβάστε περισσότερα

Αποκατάσταση Καρδιοπαθούς Ασθενούς Ο ρόλος του Ψυχιάτρου

Αποκατάσταση Καρδιοπαθούς Ασθενούς Ο ρόλος του Ψυχιάτρου Αποκατάσταση Καρδιοπαθούς Ασθενούς Ο ρόλος του Ψυχιάτρου Πανταζής Α. Ιορδανίδης Διδάκτωρ Ψυχιατρικής Α.Π.Θ Καθηγητής Ψυχολογίας & Διατροφής, ΑΤΕΙ Ιορδανίδης,, 10/3/11 1 ρ.πανταζής Ιορδανίδης, 10/3/11 2

Διαβάστε περισσότερα

ψυχικής νόσου Εθνικό Ίδρυµα Ερευνών 2010

ψυχικής νόσου Εθνικό Ίδρυµα Ερευνών 2010 H ποιότητα ζωής στον αντίποδα της ψυχικής νόσου Εθνικό Ίδρυµα Ερευνών 16-2-2010 2010 Μ. Τζινιέρη Κοκκώση, Ph.D Επικ. Καθηγήτρια Κλινικής Ψυχολογίας Α Ψυχιατρική Κλινική Πανεπιστηµίου Αθηνών-Αιγινήτειο

Διαβάστε περισσότερα

ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΕΧΤΕΛΙΔΗΣ, ΥΒΟΝ ΚΟΣΜΑ

ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΕΧΤΕΛΙΔΗΣ, ΥΒΟΝ ΚΟΣΜΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η παιδική ηλικία είναι ένα ζήτημα για το οποίο η κοινωνιολογία έχει δείξει μεγάλο ενδιαφέρον τα τελευταία χρόνια. Από τις αρχές της δεκαετίας του 1980 έως σήμερα βρίσκεται υπό εξέλιξη ένα πρόγραμμα

Διαβάστε περισσότερα

Παράγοντες που ευθύνονται για τους τραυµατισµούς ΑΘΛΗΤΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ (ΜΚ 108) Θέµα διάλεξης 12 Η ψυχολογία των τραυµατισµών στον αθλητισµό

Παράγοντες που ευθύνονται για τους τραυµατισµούς ΑΘΛΗΤΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ (ΜΚ 108) Θέµα διάλεξης 12 Η ψυχολογία των τραυµατισµών στον αθλητισµό ΕΠΕΑΕΚ : AΝΑΜΟΡΦΩΣΗ A ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥ ΩΝ ΤΟΥ ΤΕΦΑΑ ΠΘ ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ ΑΘΛΗΤΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ (ΜΚ 108) Θέµα διάλεξης 12 Η ψυχολογία των τραυµατισµών στον αθλητισµό Μάριος Γούδας ΤΙΤΛΟΙ ΘΕΜΑΤΩΝ ΙΑΛΕΞΗΣ περιγραφή

Διαβάστε περισσότερα

Συµµόρφωση στη φαρµακευτική αγωγή. Ευαγγελία Χαρέλα Νοσηλεύτρια MSc Β ΚΚ Ιπποκράτειο Θεσ/νικης

Συµµόρφωση στη φαρµακευτική αγωγή. Ευαγγελία Χαρέλα Νοσηλεύτρια MSc Β ΚΚ Ιπποκράτειο Θεσ/νικης Συµµόρφωση στη φαρµακευτική αγωγή Ευαγγελία Χαρέλα Νοσηλεύτρια MSc Β ΚΚ Ιπποκράτειο Θεσ/νικης Η καρδιακή ανεπάρκεια αποτελεί ένα σύνδροµο µε ζοφερή πρόγνωση :! ΝΥΗΑ Ι-ΙΙ: 2-5% θνητότητα ανά έτος! ΝΥΗΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΚΑΚΚΑΒΑΣ ΨΥΧΙΑΤΡΟΣ

ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΚΑΚΚΑΒΑΣ ΨΥΧΙΑΤΡΟΣ ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΚΑΚΚΑΒΑΣ ΨΥΧΙΑΤΡΟΣ «Δεν ζω με την Νόσο του Crohn. Αυτή ζει μαζί μου» Amy Tracher Psy.D Ph.d, ασθενής και συγγραφέας του «Coping with Crohn s Disease: Manage Your Physical Symptoms and Overcome

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή εργασία ΑΓΧΟΣ ΚΑΙ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΣΕ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΜΑΣΤΕΚΤΟΜΗ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή εργασία ΑΓΧΟΣ ΚΑΙ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΣΕ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΜΑΣΤΕΚΤΟΜΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή εργασία ΑΓΧΟΣ ΚΑΙ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΣΕ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΜΑΣΤΕΚΤΟΜΗ ΧΡΥΣΟΒΑΛΑΝΤΗΣ ΒΑΣΙΛΕΙΟΥ ΛΕΜΕΣΟΣ 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

Σχολικό πλαίσιο Οικογένεια με αυτιστικό παιδί Δώρα Παπαγεωργίου Κλινική Ψυχολόγος

Σχολικό πλαίσιο Οικογένεια με αυτιστικό παιδί Δώρα Παπαγεωργίου Κλινική Ψυχολόγος Σχολικό πλαίσιο Οικογένεια με αυτιστικό παιδί Δώρα Παπαγεωργίου Κλινική Ψυχολόγος Η απώλεια του «ονειρεμένου παιδιού» Οι γονείς βιώνουν μιαν απώλεια. Βιώνουν την απώλεια του παιδιού που έκτισαν μέσα στο

Διαβάστε περισσότερα

«Η απασχόληση Ψυχολόγων και Παιδαγωγών στις δράσεις της Ιατρικής Παρέμβασης»

«Η απασχόληση Ψυχολόγων και Παιδαγωγών στις δράσεις της Ιατρικής Παρέμβασης» «Η απασχόληση Ψυχολόγων και Παιδαγωγών στις δράσεις της Ιατρικής Παρέμβασης» ΙΑΤΡΙΚΗ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗ Η Ιατρική Παρέμβαση (Medical Intervention -Med.In) είναι μια Ελληνική ιατρική οργάνωση αρωγής με δράσεις εντός

Διαβάστε περισσότερα

ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΦΡΟΝΤΙΣΤΕΣ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΑΝΟΙΑ. Ευγενία Β. Γκιντώνη Ψυχολόγος, MSc Επιστημονική Συνεργάτης Ψ.Ν.Τ ΚΕΔΔΥ Αρκαδίας

ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΦΡΟΝΤΙΣΤΕΣ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΑΝΟΙΑ. Ευγενία Β. Γκιντώνη Ψυχολόγος, MSc Επιστημονική Συνεργάτης Ψ.Ν.Τ ΚΕΔΔΥ Αρκαδίας ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΦΡΟΝΤΙΣΤΕΣ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΑΝΟΙΑ Ευγενία Β. Γκιντώνη Ψυχολόγος, MSc Επιστημονική Συνεργάτης Ψ.Ν.Τ ΚΕΔΔΥ Αρκαδίας ΣΧΕΔΙΟ ΔΡΑΣΗΣ Εντάσσεται στο Μέτρο 2.3 «Ενέργειες Πρόληψης Ενίσχυσης της Κοινωνικής

Διαβάστε περισσότερα

Περιγραφή ατοµικής περίπτωσης µεσήλικης γυναίκας µε Aποφευκτική ιαταραχή Προσωπικότητας και Αγοραφοβία 12ο Πανελλήνιο Συνέδριο Ψυχολογικής Έρευνας 14 17 Μαϊου 2009, Βόλος, Πανεπιστήµιο Θεσσαλίας Χ. Βαρβέρη-Γ.

Διαβάστε περισσότερα

H Πορεία προσαρµογής ή Δυσπροσαρµογής των καρκινοπαθών στην Νόσο τους. Η συνεισφορά των Επαγγελµατιών Υγείας

H Πορεία προσαρµογής ή Δυσπροσαρµογής των καρκινοπαθών στην Νόσο τους. Η συνεισφορά των Επαγγελµατιών Υγείας H Πορεία προσαρµογής ή Δυσπροσαρµογής των καρκινοπαθών στην Νόσο τους. Η συνεισφορά των Επαγγελµατιών Υγείας Γιάννης Νικολής Ψυχίατρος Ψυχαναλυτής Οµάδας Η έννοια της προσαρµογής Προσαρµογή: Εφαρµογή,

Διαβάστε περισσότερα

Ψυχοκοινωνικοί βλαπτικοί παράγοντες του εργασιακού περιβάλλοντος. Γ. Ραχιώτης Ειδικός ιατρός εργασίας Λέκτορας Επιδημιολογίας ΠΘ

Ψυχοκοινωνικοί βλαπτικοί παράγοντες του εργασιακού περιβάλλοντος. Γ. Ραχιώτης Ειδικός ιατρός εργασίας Λέκτορας Επιδημιολογίας ΠΘ Ψυχοκοινωνικοί βλαπτικοί παράγοντες του εργασιακού περιβάλλοντος Γ. Ραχιώτης Ειδικός ιατρός εργασίας Λέκτορας Επιδημιολογίας ΠΘ Η ΕΝΝΟΙΑ ΤΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Τροποποίηση της σχέσης του ανθρώπου με το περιβάλλον.

Διαβάστε περισσότερα

Αρετή Ευθυμίου. Υπεύθυνη Κέντρων Ημέρας Εταιρεία Νόσου Alzheimer & Συναφών Διαταραχών Αθηνών

Αρετή Ευθυμίου. Υπεύθυνη Κέντρων Ημέρας Εταιρεία Νόσου Alzheimer & Συναφών Διαταραχών Αθηνών Αρετή Ευθυμίου Υπεύθυνη Κέντρων Ημέρας Εταιρεία Νόσου Alzheimer & Συναφών Διαταραχών Αθηνών Ποιος είναι ο Φροντιστής Σύμφωνα με τον ορισμό που δίνει το δίκτυο EUROCARERS (www.eurocarers.org), φροντιστής

Διαβάστε περισσότερα

Η ΘΕΜΕΛΙΩΣΗ ΤΗΣ ΠΟΙΟΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΣΤΗΝ ΕΡΜΗΝΕΥΤΙΚΗ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗ ΠΑΡΑΔΟΣΗ: ΟΝΤΟΛΟΓΙΚΕΣ ΚΑΙ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΚΕΣ ΠΑΡΑΔΟΧΕΣ

Η ΘΕΜΕΛΙΩΣΗ ΤΗΣ ΠΟΙΟΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΣΤΗΝ ΕΡΜΗΝΕΥΤΙΚΗ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗ ΠΑΡΑΔΟΣΗ: ΟΝΤΟΛΟΓΙΚΕΣ ΚΑΙ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΚΕΣ ΠΑΡΑΔΟΧΕΣ 1 Η ΘΕΜΕΛΙΩΣΗ ΤΗΣ ΠΟΙΟΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΣΤΗΝ ΕΡΜΗΝΕΥΤΙΚΗ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗ ΠΑΡΑΔΟΣΗ: ΟΝΤΟΛΟΓΙΚΕΣ ΚΑΙ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΚΕΣ ΠΑΡΑΔΟΧΕΣ Η ποιοτική έρευνα έχει επιχειρηθεί να ορισθεί με αρκετούς και διαφορετικούς τρόπους εξαιτίας

Διαβάστε περισσότερα

«Παιδιά Γονείς Παππούδες» Παπαγεωργίου Γιώτα Ψυχολόγος Μέλος του Γραφείου Γυναικείων Θεμάτων κ Οικογένειας της Ι. Μ. Μεσσηνίας

«Παιδιά Γονείς Παππούδες» Παπαγεωργίου Γιώτα Ψυχολόγος Μέλος του Γραφείου Γυναικείων Θεμάτων κ Οικογένειας της Ι. Μ. Μεσσηνίας «Παιδιά Γονείς Παππούδες» Παπαγεωργίου Γιώτα Ψυχολόγος Μέλος του Γραφείου Γυναικείων Θεμάτων κ Οικογένειας της Ι. Μ. Μεσσηνίας Οι παππούδες κ οι γιαγιάδες ανά τον κόσμο Κοινό εύρημα ότι όλοι επιθυμούν

Διαβάστε περισσότερα

Η σεξουαλικότητα στον καρκίνο

Η σεξουαλικότητα στον καρκίνο Η σεξουαλικότητα στον καρκίνο Η σεξουαλικότητα είναι ένα πολύ προσωπικό ζήτηµα για όλους µας. Η σεξουαλική συµπεριφορά και η στάση απέναντι σε αυτή διαφέρει σηµαντικά από άτοµο σε άτοµο και διαµορφώνεται

Διαβάστε περισσότερα

«Το κοινωνικό στίγµα της ψυχικής ασθένειας»

«Το κοινωνικό στίγµα της ψυχικής ασθένειας» «Το κοινωνικό στίγµα της ψυχικής ασθένειας» Mαρίνα Οικονόµου-Λαλιώτη Επικ. Καθηγήτρια Ψυχιατρικής Επιστηµονικά Υπεύθυνη του Προγράµµατος «αντι-στίγµα» ΕΠΙΨΥ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΨΥΧΙΚΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Διαχείριση κρίσεων: Ψυχοκοινωνικές. Γεωργία Κιζιρίδου, Εξελικτική Σχολική Ψυχολόγος, MSc, Εκπαιδεύτρια Ενηλίκων georgiakiz@yahoo.

Διαχείριση κρίσεων: Ψυχοκοινωνικές. Γεωργία Κιζιρίδου, Εξελικτική Σχολική Ψυχολόγος, MSc, Εκπαιδεύτρια Ενηλίκων georgiakiz@yahoo. Διαχείριση κρίσεων: Ψυχοκοινωνικές Γεωργία Κιζιρίδου, Εξελικτική Σχολική Ψυχολόγος, MSc, Εκπαιδεύτρια Ενηλίκων georgiakiz@yahoo.gr Διαχείριση κρίσεων: Ψυχο-κοινωνικές «Ακόμα και οι χώρες που είναι εξοπλισμένες

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ Α ΕΞΑΜΗΝΟ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ Α ΕΞΑΜΗΝΟ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ Α ΕΞΑΜΗΝΟ ΚΑΥΚΙΑ ΘΕΟΔΩΡΑ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ 1 ο Μάθημα Προγραμματισμένα μαθήματα 2/10, 9/10, 16/10, 23/10, 30/10, 6/11, 13/11, 20/11, 27/11, 4/12, 11/12,

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΕΙΔΙΚΕΥΣΗ ΣΤΗ ΣΥΣΤΗΜΙΚΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ

ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΕΙΔΙΚΕΥΣΗ ΣΤΗ ΣΥΣΤΗΜΙΚΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΕΙΔΙΚΕΥΣΗ ΣΤΗ ΣΥΣΤΗΜΙΚΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ 1 ΕΙΔΙΚΕΥΣΗ ΣΤΗ ΣΥΣΤΗΜΙΚΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ Α. ΓΕΝΙΚΑ ΓΙΑ ΤΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ Το πρόγραμμα ειδίκευσης στη συστημική διάγνωση που προσφέρει το Λόγω Ψυχής Ινστιτούτο

Διαβάστε περισσότερα

Προσωπο-κεντρική θεωρία (person-centred) [πρώην Πελατο-κεντρική θεωρία ]

Προσωπο-κεντρική θεωρία (person-centred) [πρώην Πελατο-κεντρική θεωρία ] Προσωπο-κεντρική θεωρία (person-centred) [πρώην Πελατο-κεντρική θεωρία ] Φαινομενολογική θεωρητική κατεύθυνση η οποία υποστηρίζει ότι ο άνθρωπος διαθέτει από μόνος του την ικανότητα για προσωπική ανάπτυξη

Διαβάστε περισσότερα

Υπεύθυνη Επιστημονικού Πεδίου Χρυσή Χατζηχρήστου

Υπεύθυνη Επιστημονικού Πεδίου Χρυσή Χατζηχρήστου «ΝΕΟ ΣΧΟΛΕΙΟ (Σχολείο 21 ου αιώνα) Νέο Πρόγραμμα Σπουδών, Οριζόντια Πράξη» MIS: 295450 Υποέργο 1: «Εκπόνηση Προγραμμάτων Σπουδών Πρωτοβάθμιας και Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης και οδηγών για τον εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

ΜΟΝΤΕΛΑ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΗΣ ΑΝΤΑΠΟΚΡΙΣΗΣ. Εύη Κυράνα, MSc, PhD, Hon MJCSM ΙΜΟΠ, ΑΠΘ

ΜΟΝΤΕΛΑ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΗΣ ΑΝΤΑΠΟΚΡΙΣΗΣ. Εύη Κυράνα, MSc, PhD, Hon MJCSM ΙΜΟΠ, ΑΠΘ ΜΟΝΤΕΛΑ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΗΣ ΑΝΤΑΠΟΚΡΙΣΗΣ Εύη Κυράνα, MSc, PhD, Hon MJCSM ΙΜΟΠ, ΑΠΘ 1 ΠΟΙΟΣ ΘΑ ΝΙΚΗΣΕΙ; VS Masters & Johnson Kaplan Basson Μοντέλο: Η σχηματική περιγραφή ενός φαινομένου Τo μοντέλο σεξουαλικής ανταπόκρισης

Διαβάστε περισσότερα

Τα προγράµµατα Ενίσχυσης Πρωτοβουλιών ως προγράµ- σε θέµατα Αγωγής Υγείας» του ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΥ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ. µε φορέα υλοποίησης το

Τα προγράµµατα Ενίσχυσης Πρωτοβουλιών ως προγράµ- σε θέµατα Αγωγής Υγείας» του ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΥ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ. µε φορέα υλοποίησης το Η δηµιουργία του παρόντος υλικού έγινε στο πλαίσιο της ενέργειας 2.4.3 κατηγορία πράξεων γ του ΕΠΕΑΕΚ 2 µε τίτλο: «Προγράµµατα Ενίσχυσης Πρωτοβουλιών σε θέµατα Αγωγής Υγείας» του ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΥ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙ

Διαβάστε περισσότερα

Διαταραχές συμπεριφοράς στην Άνοια

Διαταραχές συμπεριφοράς στην Άνοια Διαταραχές συμπεριφοράς στην Άνοια Κώστας Νικολάου ψυχίατρος Παρουσίαση βασισμένη στο: BPSD Educational Pack, International Psychogeriatric Association (IPA) 2002 Τα Συμπεριφορικά και Ψυχολογικά συμπτώματα

Διαβάστε περισσότερα

Πως μπορώ να υποστηρίξω τον άνθρωπό μου. να αντιμετωπίσει το λέμφωμα;

Πως μπορώ να υποστηρίξω τον άνθρωπό μου. να αντιμετωπίσει το λέμφωμα; Πως μπορώ να υποστηρίξω τον άνθρωπό μου να αντιμετωπίσει το λέμφωμα; Το λέμφωμα είναι δυνητικά ιάσιμη νόσος Με την επιστημονική συνεργασία του Αιματολογικού Τμήματος, Γ Πανεπιστημιακής Παθολογικής Κλινικής,

Διαβάστε περισσότερα

K. Oatley & J. Jenkins, Συγκίνηση: Ερμηνείες και Κατανόηση (μεταφ. Μ. Σόλμαν, Μπ. Ντάβου) Αθήνα, Εκδόσεις Παπαζήση, 2004, σελ. 41-59.

K. Oatley & J. Jenkins, Συγκίνηση: Ερμηνείες και Κατανόηση (μεταφ. Μ. Σόλμαν, Μπ. Ντάβου) Αθήνα, Εκδόσεις Παπαζήση, 2004, σελ. 41-59. K. Oatley & J. Jenkins, Συγκίνηση: Ερμηνείες και Κατανόηση (μεταφ. Μ. Σόλμαν, Μπ. Ντάβου) Αθήνα, Εκδόσεις Παπαζήση, 2004, σελ. 41-59. Εισαγωγή Περί Μελέτης της Συγκίνησης Τα πάθη Μόνον αυτά δίνουν τη νοημοσύνη

Διαβάστε περισσότερα

πρίσμα της παραγωγικότητας Ολιστική προσέγγιση" Κρικέλλα Αλκινόη-Ιατρός Εργασίας Πετροχείλου Αικατερίνη-Κλινική Ψυχολόγος

πρίσμα της παραγωγικότητας Ολιστική προσέγγιση Κρικέλλα Αλκινόη-Ιατρός Εργασίας Πετροχείλου Αικατερίνη-Κλινική Ψυχολόγος "Η χρόνια νόσος μέσα από το πρίσμα της παραγωγικότητας Ολιστική προσέγγιση" Κρικέλλα Αλκινόη-Ιατρός Εργασίας Πετροχείλου Αικατερίνη-Κλινική Ψυχολόγος ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΥΠΗΡΕΣΙΑΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Η ιατρική ομάδα

Διαβάστε περισσότερα

V/ Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ.

V/ Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ. V/ Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ. Η συμβολή της οικογένειας στην άσκηση κοινωνικής πολιτικής είναι μεγάλη και διαχρονική. Η μορφή και το περιεχόμενο, όμως, αυτής της συμβολής

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΜΕΡΟΣ Α ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΛΟΓΙΚΗ ΤΗΣ ΠΟΙΟΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΜΕΡΟΣ Α ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΛΟΓΙΚΗ ΤΗΣ ΠΟΙΟΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΕΥΡΕΤΗΡΙΟ ΠΙΝΑΚΩΝ..................................... 13 ΕΥΡΕΤΗΡΙΟ ΣΧΗΜΑΤΩΝ................................... 14 ΠΡΟΛΟΓΟΣ............................................. 15 ΜΕΡΟΣ Α ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Διαβάστε περισσότερα

Breaking. Β Προπαιδευτική Παθολογική Νικολαΐδου Βαρβάρα Ειδικευόμενη Παθολογίας

Breaking. Β Προπαιδευτική Παθολογική Νικολαΐδου Βαρβάρα Ειδικευόμενη Παθολογίας Breaking Β Προπαιδευτική Παθολογική Νικολαΐδου Βαρβάρα Ειδικευόμενη Παθολογίας Πώς θα την προσεγγίσετε; Γυναίκα 57 ετών πρόσφατα υποβλήθηκε σε κολονοσκόπηση. Κατά την εξέταση βρέθηκε μάζα μεγέθους 2cm

Διαβάστε περισσότερα

Στυλιανή Ανή Χρόνη, Ph.D. Λέκτορας ΤΕΦΑΑ, ΠΘ, Τρίκαλα

Στυλιανή Ανή Χρόνη, Ph.D. Λέκτορας ΤΕΦΑΑ, ΠΘ, Τρίκαλα ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ & ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΤΟ ΓΥΝΑΙΚΕΙΟ ΦΥΛΟ ΣΤΟΝ ΑΘΛΗΤΙΣΜΟ Στυλιανή Ανή Χρόνη, Ph.D. Λέκτορας ΤΕΦΑΑ, ΠΘ, Τρίκαλα ΕΠΕΑΕΚ: ΠΡΟΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΘΕΜΑΤΑ ΦΥΛΟΥ ΚΑΙ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΩΣ ΜΠΟΡΩ ΝΑ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΩ ΤΟΝ ΑΝΘΡΩΠΟ ΜΟΥ ΝΑ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΕΙ ΤΟ ΛΕΜΦΩΜΑ;

ΠΩΣ ΜΠΟΡΩ ΝΑ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΩ ΤΟΝ ΑΝΘΡΩΠΟ ΜΟΥ ΝΑ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΕΙ ΤΟ ΛΕΜΦΩΜΑ; ΠΩΣ ΜΠΟΡΩ ΝΑ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΩ ΤΟΝ ΑΝΘΡΩΠΟ ΜΟΥ ΝΑ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΕΙ ΤΟ ΛΕΜΦΩΜΑ; Με την επιστημονική συνεργασία της Αιματολογικής Μονάδας, Γ Πανεπιστημιακή Παθολογική Κλινική, Ιατρική Σχολή Πανεπιστημίου Αθηνών Με

Διαβάστε περισσότερα

Ε.Κατσάµπα, Γ.Ευσταθίου

Ε.Κατσάµπα, Γ.Ευσταθίου Περιγραφή ατοµικής περίπτωσης γυναίκας µε Υποχονδρίαση και Ιδεοψυχαναγκαστική ιαταραχή και στοιχεία Ιδεοψυχαναγκαστικής ιαταραχής Προσωπικότητας 12ο Πανελλήνιο Συνέδριο Ψυχολογικής Έρευνας της Ελληνικής

Διαβάστε περισσότερα

Η ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ ΜΠΡΟΣΤΑ ΣΤΗΝ ΠΟΛΛΑΠΛΗ ΣΚΛΗΡΥΝΣΗ

Η ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ ΜΠΡΟΣΤΑ ΣΤΗΝ ΠΟΛΛΑΠΛΗ ΣΚΛΗΡΥΝΣΗ Η ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ ΜΠΡΟΣΤΑ ΣΤΗΝ ΠΟΛΛΑΠΛΗ ΣΚΛΗΡΥΝΣΗ Τρόποι θετικής προσαρμογής Ελένη Τσαχαγέα Κλινική Ψυχολόγος Επιστ. Συνεργάτης Νευρολογικό Τμήμα Γ.Ν.Α «Γιώργος Γεννηματάς» Σκοπός Ομιλίας Να παρουσιάσει το

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΣΕ ΑΣΘΕΝΗ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟ ΟΥΡΟΠΟΙΗΤΙΚΟΥ

ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΣΕ ΑΣΘΕΝΗ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟ ΟΥΡΟΠΟΙΗΤΙΚΟΥ ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΣΕ ΑΣΘΕΝΗ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟ ΟΥΡΟΠΟΙΗΤΙΚΟΥ ΜΠΑΡΚΟΥ ΑΝΑΣΤΑΣΙΑ ΑΝ Α Π Λ Η Ρ Ω Τ Ρ Ι Α Π Ρ Ο Ϊ Σ ΤΑΜ Ε Ν Η ΟΥ Ρ ΟΛΟ Γ Ι ΚΟΥ- Ο Γ ΚΟΛΟ Γ Ι ΚΟΥ Τ Μ Η Μ ΑΤΟ Σ ΑΝ Θ «Θ Ε ΑΓ Ε Ν Ε Ι Ο» ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ Βασική

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή Συμπεριφορικοί παράγοντες στα προβλήματα της σχέσης του ζευγαριού Συμπεριφορικές παρεμβάσεις Συμπεράσματα

Εισαγωγή Συμπεριφορικοί παράγοντες στα προβλήματα της σχέσης του ζευγαριού Συμπεριφορικές παρεμβάσεις Συμπεράσματα Εισαγωγή Συμπεριφορικοί παράγοντες στα προβλήματα της σχέσης του ζευγαριού Συμπεριφορικές παρεμβάσεις Συμπεράσματα ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η συμπεριφορική θεραπεία ζεύγους συνδέεται με ορισμένες τεχνικές οι οποίες βασίζονται

Διαβάστε περισσότερα

«Ενημερωθείτε για την Υγεία σας, Ζήστε καλύτερα! Άνοια Νευροπαθητικός Πόνος λόγω Σακχαρώδη Διαβήτη Σεξουαλική Ζωή στην Τρίτη Ηλικία - Ακράτεια»

«Ενημερωθείτε για την Υγεία σας, Ζήστε καλύτερα! Άνοια Νευροπαθητικός Πόνος λόγω Σακχαρώδη Διαβήτη Σεξουαλική Ζωή στην Τρίτη Ηλικία - Ακράτεια» Το Εθνικό Διαδημοτικό Δίκτυο Υγιών Πόλεων Προαγωγής Υγείας και οι Δήμος Νεάπολης-Συκεών, στα πλαίσια της συνεργασίας τους για την έγκυρη ενημέρωση των πολιτών σε θέματα Υγείας και Πρόληψης, διοργάνωσαν

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΑΣΘΕΝΟΥΣ ΣΤΗ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΤΗΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΤΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΑΣΘΕΝΟΥΣ ΣΤΗ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΤΗΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΤΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΑΣΘΕΝΟΥΣ ΣΤΗ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΤΗΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΤΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Κυρίες και κύριοι Ο σύλλογος Ευ ζω με τον καρκίνο ιδρύθηκε στο Ηράκλειο της Κρήτης, πριν δέκα χρόνια, με σκοπό τη στήριξη ασθενών και

Διαβάστε περισσότερα

Είναι υποειδικότητα της ψυχιατρικής που διαμεσολαβεί μεταξύ της ψυχιατρικής και υπόλοιπης ιατρικής Αντικείμενο της ο ασθενής του γενικού νοσοκομείου

Είναι υποειδικότητα της ψυχιατρικής που διαμεσολαβεί μεταξύ της ψυχιατρικής και υπόλοιπης ιατρικής Αντικείμενο της ο ασθενής του γενικού νοσοκομείου Είναι υποειδικότητα της ψυχιατρικής που διαμεσολαβεί μεταξύ της ψυχιατρικής και υπόλοιπης ιατρικής Αντικείμενο της ο ασθενής του γενικού νοσοκομείου που αντιμετωπίζει ψυχικά προβλήματα λόγω της σωματικής

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΤΗΛΕΦΩΝΙΚΗΣ ΓΡΑΜΜΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΤΟΥ ΝΑΥΤΙΚΟΥ ΣΤΗΝ ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΩΝ ΨΥΧΙΚΩΝ ΔΙΑΤΑΡΑΧΩΝ & ΤΗΝ ΠΡΟΑΓΩΓΗ ΤΗΣ ΨΥΧΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΤΗΛΕΦΩΝΙΚΗΣ ΓΡΑΜΜΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΤΟΥ ΝΑΥΤΙΚΟΥ ΣΤΗΝ ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΩΝ ΨΥΧΙΚΩΝ ΔΙΑΤΑΡΑΧΩΝ & ΤΗΝ ΠΡΟΑΓΩΓΗ ΤΗΣ ΨΥΧΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΤΗΛΕΦΩΝΙΚΗΣ ΓΡΑΜΜΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΤΟΥ ΝΑΥΤΙΚΟΥ ΣΤΗΝ ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΩΝ ΨΥΧΙΚΩΝ ΔΙΑΤΑΡΑΧΩΝ & ΤΗΝ ΠΡΟΑΓΩΓΗ ΤΗΣ ΨΥΧΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ 1 Με τον όρο «Τηλεφωνική Γραμμή Άμεσης Ψυχολογικής Υποστήριξης», νοείται η

Διαβάστε περισσότερα

Η Θεωρία Αυτο-κατηγοριοποίησης (ΘΑΚ) Από Χαντζή, Α. (υπό δηµοσίευση)

Η Θεωρία Αυτο-κατηγοριοποίησης (ΘΑΚ) Από Χαντζή, Α. (υπό δηµοσίευση) 18 Η Θεωρία Αυτο-κατηγοριοποίησης (ΘΑΚ) Από Χαντζή, Α. (υπό δηµοσίευση) Στις αρχές της δεκαετίας του 1980, ο John Turner και οι συνεργάτες του (Turner, 1985, Turner et al. 1987), θεωρητικοί και ερευνητές

Διαβάστε περισσότερα

Διπολική διαταραχή μανιοκατάθλιψη,

Διπολική διαταραχή μανιοκατάθλιψη, ΨΥΧΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ Ο όρος ψυχική διαταραχή περιλαμβάνει ένα μεγάλο εύρος προβλημάτων που έχουν σχέση με την ψυχική κατάσταση και την συμπεριφορά ενός ατόμου. Οι διάφορες ψυχικές διαταραχές εκδηλώνονται

Διαβάστε περισσότερα

Κλινικό Φροντιστήριο «Εφαρμόζοντας τις Κατευθυντήριες Οδηγίες για την Αρτηριακή Υπέρταση στο Σχεδιασμό της Νοσηλευτικής Φροντίδας»

Κλινικό Φροντιστήριο «Εφαρμόζοντας τις Κατευθυντήριες Οδηγίες για την Αρτηριακή Υπέρταση στο Σχεδιασμό της Νοσηλευτικής Φροντίδας» Κλινικό Φροντιστήριο «Εφαρμόζοντας τις Κατευθυντήριες Οδηγίες για την Αρτηριακή Υπέρταση στο Σχεδιασμό της Νοσηλευτικής Φροντίδας» Παρουσίαση Κλινικής Περίπτωσης : Χατζοπούλου Μ., Νοσηλεύτρια ΠΕ, MSc,

Διαβάστε περισσότερα

Από τον Κώστα κουραβανα

Από τον Κώστα κουραβανα Από τον Κώστα κουραβανα Περιεχόμενα Γενικός ορισμός παχυσαρκίας Ορμονικοί-Γονιδιακοί-παράγοντες Επιπτώσεις στην υγεία Θεραπεία-Δίαιτα Γενικός ορισμός παχυσαρκίας Παχυσαρκία είναι κλινική κατάσταση στην

Διαβάστε περισσότερα

ψυχοσεξουαλικές «παράπλευρες» απώλειες της HPV λοίµωξης Λουκάς Αθανασιάδης επ. καθηγητής ψυχιατρικής-ψυχοσεξουαλικότητας ΑΠΘ

ψυχοσεξουαλικές «παράπλευρες» απώλειες της HPV λοίµωξης Λουκάς Αθανασιάδης επ. καθηγητής ψυχιατρικής-ψυχοσεξουαλικότητας ΑΠΘ ψυχοσεξουαλικές «παράπλευρες» απώλειες της HPV λοίµωξης Λουκάς Αθανασιάδης επ. καθηγητής ψυχιατρικής-ψυχοσεξουαλικότητας ΑΠΘ στρογγυλή τράπεζa: HPV λοίµωξη:µια νέα παράµετρος στην καθηµερινή ζωή 6η Σύνοδος

Διαβάστε περισσότερα

Οδηγός για τους φροντιστές ασθενών και των οικογενειών

Οδηγός για τους φροντιστές ασθενών και των οικογενειών Greek Rights and Responsibilities Οδηγός για τους φροντιστές ασθενών και των οικογενειών Περιεχόμενα Η Περίθαλψη της Υγείας σας Τα Δικαιώματα & οι Υποχρεώσεις σας...3 Πρόσβαση Έχετε το δικαίωμα σε υγειονομική

Διαβάστε περισσότερα

1η συνάντηση: Γνωριμία, σπάσιμο πάγου, αυτοπαρουσίαση μελών ομάδας, κανόνες λειτουργίας ομάδας, ονοματοδοσία ομάδας.

1η συνάντηση: Γνωριμία, σπάσιμο πάγου, αυτοπαρουσίαση μελών ομάδας, κανόνες λειτουργίας ομάδας, ονοματοδοσία ομάδας. Από τον Σεπτέμβριο του 2011 συγκροτούνται ομάδες αυτοβοήθειας ψυχικά ασθενών (πχ πάσχοντες από κατάθλιψη, διάφορα είδη σχιζοφρένειας, σχιζοσυναισθηματική διαταραχή, διάφορα είδη διπολικής διαταραχής ή

Διαβάστε περισσότερα

Π ε ρ ι ε χ ό μ ε ν α

Π ε ρ ι ε χ ό μ ε ν α ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΟ ΕΝΤΥΠΟ Π ε ρ ι ε χ ό μ ε ν α 1. Πρόλογος 2. Τι είναι η Κατά Πλάκας Σκλήρυνση/Πολλαπλή Σκλήρυνση 3. Λίγα λόγια για τον Παγκύπριο Σύνδεσμο Πολλαπλής Σκλήρυνσης Π ρ ό λ ο γ ο ς Ο λόγος της σύνταξης

Διαβάστε περισσότερα

Ποιοτικές Μέθοδοι Έρευνας

Ποιοτικές Μέθοδοι Έρευνας Ελληνική Εταιρία Νοσηλευτικής Έρευνας και Εκπαίδευσης Ποιοτικές Μέθοδοι Έρευνας Ερμηνευτική Φαινομενολογική Ανάλυση (IPA) TEI Κρήτης Τμήμα Νοσηλευτικής 23-24 Μαρτίου 2012 Δρ. Εύα Φραγκιαδάκη, ΜSc, PsychD

Διαβάστε περισσότερα

Καρκίνος του Μαστού: Οι παράγοντες που επηρεάζουν τη ψυχοσωματική υγεία των γυναικών που υποβλήθηκαν σε μαστεκτομή και ο ρόλος του νοσηλευτή.

Καρκίνος του Μαστού: Οι παράγοντες που επηρεάζουν τη ψυχοσωματική υγεία των γυναικών που υποβλήθηκαν σε μαστεκτομή και ο ρόλος του νοσηλευτή. ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ Πτυχιακή Εργασία Καρκίνος του Μαστού: Οι παράγοντες που επηρεάζουν τη ψυχοσωματική υγεία των γυναικών που υποβλήθηκαν σε μαστεκτομή

Διαβάστε περισσότερα

Greek Leadership Diabetes Forum 11-April 2014

Greek Leadership Diabetes Forum 11-April 2014 Greek Leadership Diabetes Forum 11-April 2014 MΟΥΣΕΙΟ ΑΚΡΟΠΟΛΕΩΣ Σ.Ι.Παππάς «Το Ελληνικό Σχέδιο Δράσης για την αντιμετώπιση του ΣΔτ2. Ο Διαβήτης ως πρότυπο χρόνιων νόσων» ΠΡΟΒΛΗΜΑ ΒΙΩΣIΜΟΤΗΤΑΣ Ελλάδα:

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΑΡΝΗΤΙΚΩΝ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΩΝ. Negative feelings management

ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΑΡΝΗΤΙΚΩΝ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΩΝ. Negative feelings management ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΑΡΝΗΤΙΚΩΝ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΩΝ Negative feelings management Στόχος του Προγράμματος Το πρόγραμμα για την Διαχείριση Αρνητικών Συναισθημάτων είναι μα πλήρης, αυτόνομη και ολοκληρωμένη εκπαιδευτική ενότητα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑΣ ΕΡΕΥΝΑΣ: ΠΟΙΟΤΙΚΕΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ

ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑΣ ΕΡΕΥΝΑΣ: ΠΟΙΟΤΙΚΕΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΤΙΤΛΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑΣ ΕΡΕΥΝΑΣ: ΠΟΙΟΤΙΚΕΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ ΔΙΔΑΣΚΟΥΣΑ: ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ ΤΣΕΛΙΟΥ Κωδικός μαθήματος: ΒΠΟ815 (3Ω/Υ) Εξάμηνο

Διαβάστε περισσότερα

διαρκεί ένα µικρό χρονικό διάστηµα 2. Τέτοιες ασθένειες είναι σοβαρές καταστάσεις για την υγεία

διαρκεί ένα µικρό χρονικό διάστηµα 2. Τέτοιες ασθένειες είναι σοβαρές καταστάσεις για την υγεία Σας παρακαλούµε να µας πείτε πόσο συµφωνείτε ή διαφωνείτε µε τις ακόλουθες προτάσεις σχετικά µε ασθένειες, όπως ο καρκίνος µαστού σηµειώνοντας ένα a στο αντίστοιχο κουτάκι. ΟΙ ΑΠΟΨΕΙΣ ΣΑΣ ΓΙΑ ΑΣΘΕΝΕΙΕΣ,

Διαβάστε περισσότερα

Τρίτη 7 Οκτωβρίου 2008

Τρίτη 7 Οκτωβρίου 2008 ΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ - ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΜΑΣΤΟΥ Τρίτη 7 Οκτωβρίου 2008 Ο καρκίνος του µαστού είναι ο συχνότερος καρκίνος στις γυναίκες. Οι Ελληνίδες φαίνεται να ανησυχούν αρκετά για το ενδεχόµενο να νοσήσουν οι ίδιες, χωρίς

Διαβάστε περισσότερα

ΤΙΤΛΟΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΝΕΥΡΙΚΗ ΑΝΟΡΕΞΙΑ ΦΟΙΤΗΤΡΙΕΣ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΡΟΓΙΑΝΝΗ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ ΜΑΥΡΙΔΟΥ ΠΑΡΘΕΝΑ

ΤΙΤΛΟΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΝΕΥΡΙΚΗ ΑΝΟΡΕΞΙΑ ΦΟΙΤΗΤΡΙΕΣ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΡΟΓΙΑΝΝΗ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ ΜΑΥΡΙΔΟΥ ΠΑΡΘΕΝΑ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΜΑΘΗΜΑ : ΚΟΙΝΟΤΙΚΗ ΝΟΣ/ΚΗ ΙΙ ΥΠ. ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ : ΚΥΠΑΡΙΣΗ ΤΙΤΛΟΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΝΕΥΡΙΚΗ ΑΝΟΡΕΞΙΑ ΦΟΙΤΗΤΡΙΕΣ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΡΟΓΙΑΝΝΗ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ ΜΑΥΡΙΔΟΥ ΠΑΡΘΕΝΑ ΛΑΡΙΣΑ 2010 1 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. Εισαγωγή

Διαβάστε περισσότερα

Παρουσίαση Αποτελεσμάτων Έρευνας Αγοράς Ανάμεσα σε με Ιδιοπαθή Φλεγμονώδη. Ασθενείς με. Νοσήματα του Εντέρου. Αθήνα, Μάιος 2011. Ετοιμάστηκε για την:

Παρουσίαση Αποτελεσμάτων Έρευνας Αγοράς Ανάμεσα σε με Ιδιοπαθή Φλεγμονώδη. Ασθενείς με. Νοσήματα του Εντέρου. Αθήνα, Μάιος 2011. Ετοιμάστηκε για την: Παρουσίαση Αποτελεσμάτων Έρευνας Αγοράς Ανάμεσα σε με Ιδιοπαθή Φλεγμονώδη Ασθενείς με Νοσήματα του Εντέρου Ετοιμάστηκε για την: Αθήνα, Μάιος 2011 Ταυτότητα Έρευνας Μεθοδολογία: Κοινό-στόχος στόχος: 1.

Διαβάστε περισσότερα

Ψυχολογική προσέγγιση του ασθενή 26 Σεπτεµβρίου 2009,Κέντρο Ιστορίας Θεσσαλονίκης

Ψυχολογική προσέγγιση του ασθενή 26 Σεπτεµβρίου 2009,Κέντρο Ιστορίας Θεσσαλονίκης employ ΣΥΜΒΟΥΛΟΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΚΑΙ ΣΤΑΔΙΟΣΡΟΜΙΑΣ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΕΠΙΜΟΡΦΩΤΙΚΟ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ Ψυχολογική προσέγγιση του ασθενή 26 Σεπτεµβρίου 2009,Κέντρο Ιστορίας Θεσσαλονίκης ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟΥ Επιστηµονική Επιµέλεια:

Διαβάστε περισσότερα

Άσκηση Υγεία και Ποιότητα Ζωής. Εισαγωγή. Γιάννης Θεοδωράκης Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας

Άσκηση Υγεία και Ποιότητα Ζωής. Εισαγωγή. Γιάννης Θεοδωράκης Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας Άσκηση Υγεία και Ποιότητα Ζωής Εισαγωγή Γιάννης Θεοδωράκης Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας Θέματα που θα μελετηθούν Ορισμοί σχετικοί με την ψυχολογία άσκησης, την ψυχική υγεία, κλπ. Ποια πρέπει να είναι τα χαρακτηριστικά

Διαβάστε περισσότερα

ΑΓΧΟΣ ΣΤΡΕΣ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗ ΦΟΙΤΗΤΡΙΕΣ: ΑΜΑΞΟΠΟΥΛΟΥ ΘΕΟΔΩΡΑ ΑΝΕΒΛΑΒΗ ΣΟΦΙΑ

ΑΓΧΟΣ ΣΤΡΕΣ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗ ΦΟΙΤΗΤΡΙΕΣ: ΑΜΑΞΟΠΟΥΛΟΥ ΘΕΟΔΩΡΑ ΑΝΕΒΛΑΒΗ ΣΟΦΙΑ ΑΓΧΟΣ ΣΤΡΕΣ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗ ΦΟΙΤΗΤΡΙΕΣ: ΑΜΑΞΟΠΟΥΛΟΥ ΘΕΟΔΩΡΑ ΑΝΕΒΛΑΒΗ ΣΟΦΙΑ ΟΡΙΣΜΟΣ Το άγχος είναι μια επώδυνη συναισθηματική εμπειρία εσωτερικής δυσφορίας, απροσδιόριστης προέλευσης όπου κυριαρχεί

Διαβάστε περισσότερα

Η ανάλυση Oncotype DX για τον καρκίνο του προστάτη βοηθά εσάς και τον γιατρό σας να αποφασίσετε με αυτοπεποίθηση.

Η ανάλυση Oncotype DX για τον καρκίνο του προστάτη βοηθά εσάς και τον γιατρό σας να αποφασίσετε με αυτοπεποίθηση. ΕΝΕΡΓΗ ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗ Ή ΑΜΕΣΗ ΘΕΡΑΠΕΊA; Η ανάλυση Oncotype DX για τον καρκίνο του προστάτη βοηθά εσάς και τον γιατρό σας να αποφασίσετε με αυτοπεποίθηση. Για περισσότερες πληροφορίες επισκεφθείτε το OncotypeDX.com.

Διαβάστε περισσότερα

Τόπος: Children s Hospital Los Angeles Children s Hospital San Diego

Τόπος: Children s Hospital Los Angeles Children s Hospital San Diego Συγγραφείς & έτος 2004 Kathleen Meeske et al. 2009 Sung L. et al Σκοπός & επιμέρους στόχοι Σκοπός της μελέτης αυτής είναι να εξετάσει την ποιότητα ζωής και τα επίπεδα κούρασης παιδιών που διαγνώστηκαν

Διαβάστε περισσότερα

«ΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΤΗΣ ΣΤΕΛΕΧΩΣΗΣ ΤΩΝ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΤΩΝ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΩΝ ΤΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ»

«ΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΤΗΣ ΣΤΕΛΕΧΩΣΗΣ ΤΩΝ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΤΩΝ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΩΝ ΤΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ» «ΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΤΗΣ ΣΤΕΛΕΧΩΣΗΣ ΤΩΝ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ : Κωνσταντινίδου Εύα Επιβλέπουσα καθηγήτρια : ηµητριάδου Αλεξάνδρα ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ 2007 1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Στις µέρες µας επικρατεί µια παγκόσµια

Διαβάστε περισσότερα

Η ηθική της ευθύνης στην Ελλάδα της χρεοκοπίας

Η ηθική της ευθύνης στην Ελλάδα της χρεοκοπίας Η ηθική της ευθύνης στην Ελλάδα της χρεοκοπίας Χαρίδημος Κ. Τσούκας Καθηγητής Στρατηγικής Διοίκησης στην Έδρα Columbia Ship Management, Πανεπιστήμιο Κύπρου & Διακεκριμένος Ερευνητής Καθηγητής Οργανωσιακών

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΙΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΕΣ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ

ΣΤΙΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΕΣ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ Ο ΡΟΛΟΣ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΓΝΩΣΤΙΚΩΝ ΜΟΝΤΕΛΩΝ ΣΤΙΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΕΣ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ Θέµατα που θα αναπτυχθούν Οι λόγοι για τους οποίους ανέκυψε η ανάγκη χρησιµοποίησης των κοινωνικο-γνωστικών µοντέλων για την ερµηνεία

Διαβάστε περισσότερα

Ευριπίδης Παπαδηµητρίου Επ. καθηγητής ηµοκρίτειο Πανεπιστήµιο Θράκης ----------------------

Ευριπίδης Παπαδηµητρίου Επ. καθηγητής ηµοκρίτειο Πανεπιστήµιο Θράκης ---------------------- Ευριπίδης Παπαδηµητρίου Επ. καθηγητής ηµοκρίτειο Πανεπιστήµιο Θράκης ---------------------- Τελικό κείµενο επιστηµονικής εισήγησης Τίτλος: Εκπαίδευση µε στόχο την αειφόρο ανάπτυξη: Τι πρέπει να καλλιεργήσουµε

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνιολογία της Υγείας

Κοινωνιολογία της Υγείας Ελληνική Δημοκρατία Τεχνολογικό Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Ηπείρου Κοινωνιολογία της Υγείας Ενότητα 11 : Η εμπειρία της χρόνια ασθένειας Μέρος Α Μαίρη Γκούβα 1 Ανοιχτά Ακαδημαϊκά Μαθήματα στο ΤΕΙ Ηπείρου Τμήμα

Διαβάστε περισσότερα

Social Media World 26/6/2014. Προσεγγίσεις της τεχνολογίας από τη σκοπιά των σπουδών Επιστήμης, Τεχνολογίας, Κοινωνίας (STS Studies)

Social Media World 26/6/2014. Προσεγγίσεις της τεχνολογίας από τη σκοπιά των σπουδών Επιστήμης, Τεχνολογίας, Κοινωνίας (STS Studies) Social Media World 26/6/2014 Προσεγγίσεις της τεχνολογίας από τη σκοπιά των σπουδών Επιστήμης, Τεχνολογίας, Κοινωνίας (STS Studies) 1.Τι είναι τα STS; Σπουδές Επιστήμης, Τεχνολογίας, Κοινωνίας (STS) προσεγγίζουν

Διαβάστε περισσότερα

Δρ. Ευριπιδου Πολυκαρπος Παθολογος-Διαβητολογος C.D.A. College Limassol

Δρ. Ευριπιδου Πολυκαρπος Παθολογος-Διαβητολογος C.D.A. College Limassol Δρ. Ευριπιδου Πολυκαρπος Παθολογος-Διαβητολογος C.D.A. College Limassol ΧΕΙΜΕΡΙΝΟ ΕΞΑΜΗΝΟ 2014 ΘΕΜΑ:Παραγοντες που επηρεαζουν την υγεια. Το 1948 με την ιδρυση του Π.Ο.Υ. τεθηκαν επισημως τα θεμελια για

Διαβάστε περισσότερα

«Σκλήρυνση κατά πλάκας, μια συνηθισμένη αλλά ακόμη άγνωστη ασθένεια» «Σκλήρυνση κατά πλάκας και η πρόταση της αυτοβοήθειας»,

«Σκλήρυνση κατά πλάκας, μια συνηθισμένη αλλά ακόμη άγνωστη ασθένεια» «Σκλήρυνση κατά πλάκας και η πρόταση της αυτοβοήθειας», Ενημερωτική ημερίδα με θέμα: «Σκλήρυνση κατά πλάκας, μια συνηθισμένη αλλά ακόμη άγνωστη ασθένεια», Τετάρτη 29 Μαΐου 2013, Αίθουσα Δημοτικού Συμβουλίου Καστοριάς «Σκλήρυνση κατά πλάκας και η πρόταση της

Διαβάστε περισσότερα

μαθημα δεύτερο: Βασικοί ορισμοί και κανόνεσ 9 MAΘΗΜΑ ΤΡΙΤΟ: Το συναισθηματικό μας υπόβαθρο 16

μαθημα δεύτερο: Βασικοί ορισμοί και κανόνεσ 9 MAΘΗΜΑ ΤΡΙΤΟ: Το συναισθηματικό μας υπόβαθρο 16 περιεχόμενα μάθημα πρώτο: αστρολογία & σχέσεις 6 μαθημα δεύτερο: Βασικοί ορισμοί και κανόνεσ 9 MAΘΗΜΑ ΤΡΙΤΟ: Το συναισθηματικό μας υπόβαθρο 16 ΜΑΘΗΜΑ ΤΕΤΑΡΤΟ: με ποιον τρόπο αγαπάμε 42 ΜΑΘΗΜΑ ΠΕΜΠΤΟ: με

Διαβάστε περισσότερα

Η Επιστήµη της Κοινωνιολογίας

Η Επιστήµη της Κοινωνιολογίας ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ Η Επιστήµη της Κοινωνιολογίας 1. Ορισµός και αντικείµενο της Κοινωνιολογίας 1.1. Κοινωνιολογία και κοινωνία Ερωτήσεις του τύπου «σωστό λάθος» Να χαρακτηρίσετε τις προτάσεις ως Σωστές ή Λανθασµένες,

Διαβάστε περισσότερα

ΙΕΚ ΜΥΤΙΛΗΝΗΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 ΑΙΤΙΕΣ ΚΑΙ ΠΡΟΛΗΨΗ ΑΤΥΧΗΜΑΤΩΝ

ΙΕΚ ΜΥΤΙΛΗΝΗΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 ΑΙΤΙΕΣ ΚΑΙ ΠΡΟΛΗΨΗ ΑΤΥΧΗΜΑΤΩΝ ΙΕΚ ΜΥΤΙΛΗΝΗΣ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΑ: Βοηθός Φαρμακείου Ημ/νια: 26/11/2013 ΕΞΑΜΗΝΟ: Α Χειμερινό Εισηγητής : Εμμανουήλ Ε. Νικόλαος Μάθημα: Ασφάλεια και Υγιεινή Ενότητα: Κεφάλαιο 1 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 ΑΙΤΙΕΣ ΚΑΙ ΠΡΟΛΗΨΗ ΑΤΥΧΗΜΑΤΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΘΗΛΥΚΟΤΗΤΑ ΑΝΔΡΟΠΡΕΠΕΙΑ ΑΝΑΖΗΤΗΣΗ ΤΟΥ ΕΑΥΤΟΥ ΑΥΤΟ-ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΗ ΑΥΤΟΠΡΟΣΩΠΟΓΡΑΦΙΑ/ΑΥΤΟΠΟΡΤΡΕΤΟ

ΘΗΛΥΚΟΤΗΤΑ ΑΝΔΡΟΠΡΕΠΕΙΑ ΑΝΑΖΗΤΗΣΗ ΤΟΥ ΕΑΥΤΟΥ ΑΥΤΟ-ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΗ ΑΥΤΟΠΡΟΣΩΠΟΓΡΑΦΙΑ/ΑΥΤΟΠΟΡΤΡΕΤΟ ΜΕΤΑΜΦΙΕΣΕΙΣ ΘΗΛΥΚΟΤΗΤΑ ΑΝΔΡΟΠΡΕΠΕΙΑ ΑΝΑΖΗΤΗΣΗ ΤΟΥ ΕΑΥΤΟΥ ΑΥΤΟ-ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΗ ΑΥΤΟΠΡΟΣΩΠΟΓΡΑΦΙΑ/ΑΥΤΟΠΟΡΤΡΕΤΟ ΑΠΕΙΚΟΝΙΣΕΙΣ ΤΟΥ ΕΑΥΤΟΥ ΜΕΣΩ ΤΟΥ ΑΛΛΟΥ ΑΝΑΖΗΤΗΣΗ ΤΗΣ ΤΑΥΤΟΤΗΤΑΣ Το φύλο δεν είναι ένα απλό γεγονός

Διαβάστε περισσότερα

Dr Marios Vryonides. Curriculum Vitae I. PERSONAL DETAILS.. 2 II. EDUCATION... 3 III. WORK EXPERIENCE. 4

Dr Marios Vryonides. Curriculum Vitae I. PERSONAL DETAILS.. 2 II. EDUCATION... 3 III. WORK EXPERIENCE. 4 Curriculum Vitae Dr Marios Vryonides I. PERSONAL DETAILS.. 2 II. EDUCATION.... 3 III. WORK EXPERIENCE. 4 IV. PRESENTATIONS IN CONFERENCES AND SEMINARS... 5 V. PUBLICATIONS.... 6-1 - I. PERSONAL DETAILS

Διαβάστε περισσότερα