ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΚΑΙ ΓΝΩΣΤΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΣΤΗ ΝΟΣΟ ΤΟΥ ΠΑΡΚΙΝΣΟΝ. ΜΕΛΕΤΗ ΜΕ ΝΕΥΡΟΨΥΧΟΛΟΓΙΚΕΣ ΚΑΙ ΨΥΧΟΦΥΣΙΟΛΟΓΙΚΕΣ ΜΕΘΟΔΟΥΣ. ΒΑΣΙΛΕΙΟΥ ΣΤΕΡΓΙΟΥ - ΨΥΧΙΑΤΡΟΥ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΚΑΙ ΓΝΩΣΤΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΣΤΗ ΝΟΣΟ ΤΟΥ ΠΑΡΚΙΝΣΟΝ. ΜΕΛΕΤΗ ΜΕ ΝΕΥΡΟΨΥΧΟΛΟΓΙΚΕΣ ΚΑΙ ΨΥΧΟΦΥΣΙΟΛΟΓΙΚΕΣ ΜΕΘΟΔΟΥΣ. ΒΑΣΙΛΕΙΟΥ ΣΤΕΡΓΙΟΥ - ΨΥΧΙΑΤΡΟΥ"

Transcript

1 ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΙΑΤΡΙΚΗΣ-ΤΟΜΕΑΣ ΝΕΥΡΟΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΚΛΙΝΙΚΗΣ ΝΕΥΡΟΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ ΔΙΕΥΘΥΝΤΡΙΑ: ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΚΑΡΛΟΒΑΣΙΤΟΥ-ΚΟΝΙΑΡΗ ΑΝΝΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΟ ΕΤΟΣ: ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΚΑΙ ΓΝΩΣΤΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΣΤΗ ΝΟΣΟ ΤΟΥ ΠΑΡΚΙΝΣΟΝ. ΜΕΛΕΤΗ ΜΕ ΝΕΥΡΟΨΥΧΟΛΟΓΙΚΕΣ ΚΑΙ ΨΥΧΟΦΥΣΙΟΛΟΓΙΚΕΣ ΜΕΘΟΔΟΥΣ. ΒΑΣΙΛΕΙΟΥ ΣΤΕΡΓΙΟΥ - ΨΥΧΙΑΤΡΟΥ ΔΙΔΑΚΤΟΡΙΚΗ ΔΙΑΤΡΙΒΗ ΥΠΟΒΛΗΘΗΚΕ ΣΤΟ ΤΜΗΜΑ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΤΟΥ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟΥ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ 2010

2 Η ΤΡΙΜΕΛΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΦΩΤΙΟΣ ΦΩΤΙΟΥ - ΟΜΟΤΙΜΟΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ ΚΑΡΑΒΑΤΟΣ ΟΜΟΤΙΜΟΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΦΩΚΑΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ Η ΕΠΤΑΜΕΛΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΦΩΤΙΟΣ ΦΩΤΙΟΥ - ΟΜΟΤΙΜΟΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ ΚΑΡΑΒΑΤΟΣ ΟΜΟΤΙΜΟΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΦΩΚΑΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΑΝΝΑ ΚΑΡΛΟΒΑΣΙΤΟΥ ΚΟΝΙΑΡΗ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΚΑΠΡΙΝΗΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΙΩΑΝΝΗΣ ΝΗΜΑΤΟΥΔΗΣ ΑΝΑΠΛΗΡΩΤΗΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΣΕΒΑΣΤΗ ΜΠΟΝΣΤΑΝΤΖΟΠΟΥΛΟΥ ΑΝΑΠΛΗΡΩΤΡΙΑ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ 2

3 Στη μνήμη του πατέρα μου Στη μητέρα μου 3

4 ΕΥΧΑΡΙΣΤΙΕΣ Νιώθω χρέος μου να ευχαριστήσω πρωταρχικά το δάσκαλο και μέντορα μου, ομότιμο καθηγητή Νευρολογίας και τέως διευθυντή του εργαστηρίου κλινικής νευροφυσιολογίας κ ο Φωτίου Φώτιο για τη καθοδήγηση και αμέριστη συμπαράστασή του. Χωρίς την αποφασιστική του συμβολή, η εκπόνηση της διδακτορικής μου διατριβής θα ήταν αδύνατη. Θερμές ευχαριστίες οφείλω να αποδώσω στη καθηγήτρια Νευρολογίας, νυν διευθύντρια του εργαστηρίου κλινικής νευροφυσιολογίας και μέλους της επταμελούς επιτροπής κ α Καρλοβασίτου Κόνιαρη Άννα, της οποίας έχω τη τιμή να είμαι συνεργάτης. Επίσης σημαντικά συνέβαλαν οι κάτωθι: Τα υπόλοιπα μέλη της επταμελούς επιτροπής κ.κ: Καράβατος Αθανάσιος, ομότιμος καθηγητής Ψυχιατρικής, Φωκάς Κωνσταντίνος, καθηγητής Ψυχιατρικής, Καπρίνης Γεώργιος καθηγητής Ψυχιατρικής, Μποσταντζοπούλου Σεβαστή, καθηγήτρια Νευρολογίας και Νηματούδης Ιωάννης, αναπληρωτής καθηγητής Ψυχιατρικής με τις πολύτιμες και ουσιαστικές συμβουλές και παρεμβάσεις. Ο καθηγητής Νευρολογίας και διευθυντής της Α Πανεπιστημιακής Νευρολογικής κλινικής του νοσοκομείου ΑΧΕΠΑ κ ου Μπαλογιάννης Σταύρος και η επίκουρος Νευρολογίας κ ας Αρναούτογλου Μαριάνθη, οι οποίοι παραχώρησαν προς εξέταση και μελέτη ένα σημαντικό αριθμό ασθενών από το εξωτερικό ιατρείο νόσου του Πάρκινσον της Α Πανεπιστημιακής Νευρολογικής Κλινικής. Οι συνάδελφοι-συνεργάτες του εργαστηρίου κλινικής νευροφυσιολογίας κ.κ. Φωτίου Δημήτριος, λέκτορας Νευρολογίας, Τσίπτσιος Δημήτριος, Νάκου Μαρία, Παρτσαφυλίδης Δημήτριος, Καλιόλια Ειρήνη, Τυχάλας Αθανάσιος, Γκίζα Ευαγγελία, Τσαλέρας Γεώργιος, Γιαντσελίδης Χαράλαμπος, Γιαννοπούλου Αμαλία με την αμέριστη συμπαράσταση και επιστημονική υποστήριξη. Οι κ.κ. Πίττα Ρία και Λαζαρίδου Ελένη νευροψυχολόγων, οι οποίες ανέλαβαν την εκπαίδευσή μου στη νευροψυχολογική δοκιμασία Wechsler II. 4

5 ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ Εισαγωγή 7 Γενικό μέρος 10 Η νόσος του Πάρκινσον 11 Ιστορικά στοιχεία 11 Επιδημιολογικά στοιχεία-αιτιολογικές υποθέσεις 14 Κλινική εικόνα 16 Διάγνωση-Διαφορική Διάγνωση 22 Παθολογική ανατομική-παθογένεια 26 Θεραπεία 30 Κατάθλιψη και λοιπές ψυχικές διαταραχές 33 Εισαγωγή 33 Ορισμοί 34 Επιδημιολογία 35 Κλινική εικόνα 37 Αιτιολογία-Παθογένεια-Παθοφυσιολογία 40 Θεραπεία 43 Ψύχωση 46 Ψυχικές διαταραχές οφειλόμενες σε μακρόχρονη χρήση levodopa 48 5

6 Άνοια και γνωστικές διαταραχές 49 Εισαγωγή 49 Διαγνωστικά κριτήρια-επιδημιολογικά στοιχεία 50 Κλινικοί χαρακτήρες 55 Παθογένεια-Παθοφυσιολογία 58 Διάγνωση 60 Θεραπεία 62 Στοιχεία ανατομικής και φυσιολογίας του αντανακλαστικού της κόρης 63 Αναφορά στις νευροψυχολογικές και ψυχοφυσιολογικές δοκιμασίες 66 Κλίμακες και νευροψυχολογικές δοκιμασίες 66 Νευροφυσιολογικές και ψυχοφυσιολογικές δοκιμασίες 74 Τα Οπτικά Δυναμικά (ΟΠΔ) 74 Το Ηλεκτροαμφιβληστροειδογράφημα (ΗΑΓ) 76 Η Κορημετρία 78 Ειδικό μέρος 83 Υλικό και Μέθοδος 84 Στατιστική Ανάλυση 87 Αποτελέσματα 88 Συζήτηση-Συμπεράσματα 105 6

7 Η Κατάθλιψη στη νόσο του Πάρκινσον 105 Γνωστικές διαταραχές και άνοια στη νόσο του Πάρκινσον 109 Μελέτη με κορημετρία 114 Περίληψη 127 Summary 132 Βιβλιογραφία 136 7

8 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Το 1817, όταν ο James Parkinson αρχικά περιέγραψε την «τρομώδη παράλυση» ανέφερε ότι οι γνωστικές μεταβολές εμφανίζονται μόνο στα τελικά στάδια της νόσου. Εντούτοις, η νόσος του Πάρκινσον (Parkinson Disease, PD), εκτός από τα κλασσικά κινητικά συμπτώματα: τρόμος ηρεμίας, βραδυκινησία, δυσκαμψία δίκην «οδοντωτού τροχού», εμφανίζεται συχνά με ποικίλες ψυχικές διαταραχές, γνωστικά ελείμματα και διαταραχές από το αυτόνομο νευρικό σύστημα (ΑΝΣ), συχνά από τα πρώιμα στάδια. Εκτός από τήν γνωστή απώλεια ντοπαμινεργικών νευρώνων από τη μέλαινα ουσία με αποτέλεσμα την έκπτωση των ντοπαμινεργικών προβολών στο ραβδωτό σώμα, παθολογοανατομικές αλλοιώσεις συμβαίνουν και σε άλλους σχηματισμούς: φλοιώδεις (προμετωπιαίος φλοιός και συνδέσεις αυτού με το ραβδωτό σώμα) και υποφλοιώδεις (υπομέλας τόπος, θάλαμος, κοιλιακή περιοχή της καλύπτρας, βασικός πυρήνας του Meynert, ιππόκαμπος, παραϊπποκάμπειος έλικα, σεροτονινεργικοί πυρήνες της ραφής), με αποτέλεσμα την εμφάνιση διαταραχών σε επίπεδο πολλών νευροδιαβιβαστών: ντοπαμίνης, ακετυλοχολίνης, νοραδρεναλίνης, σεροτονίνης. Οι σύνθετες συνδέσεις των βασικών γαγγλίων με τα φλοιικά, μεταιχμιακά, θαλαμικά κυκλώματα συνδέουν τις κινητικές εκδηλώσεις με τις διαταραχές στις γνωστικές λειτουργίες και τη διάθεση, οι οποίες παρατηρούνται στη νόσο του Πάρκινσον. Η κατάθλιψη αποτελεί τη συχνότερη ψυχική διαταραχή στη νόσο του Πάρκινσον, μια που προσβάλλει περίπου το 40% των ασθενών. Συχνά είναι δυσχερής η διάγνωσή της, διότι τα συμπτώματα και σημεία των δύο διαταραχών (κινητικά και καταθλιπτικά) αλληλοεπικαλύπτονται οπότε και υποδιαγιγνώσκεται. Έχουν χρησιμοποιήθει μη ομοιόμορφα διαγνωστικά κριτήρια και διάφορες κλίμακες κατάθλιψης, όπως η Hamilton Rating Scale for Depression (HAMD), η Montgomery-Åsberg Depression Scale (MADRS) και η Beck Depression Inventory (BDI). Οι παραπάνω κλίμακες δεν είναι προσαρμοσμένες στις ιδιαιτερότητες των παρκινσονικών ασθενών με αποτέλεσμα να οδηγούμαστε συχνά σε ψευδώς θετικά αποτελέσματα. Η παρουσία κατάθλιψης, σχετίζεται με βαρύτερου βαθμού λειτουργική αναπηρία και περιορισμένη ποιότητα ζωής. Τα παλαιότερα αιτιολογικά μοντέλα είχαν θεωρήσει ότι η ανάπτυξη της κατάθλιψης στη νόσο του Πάρκινσον ήταν απλά μία ψυχολογική αντίδραση στις σοβαρές κινητικές εκδηλώσεις που επιφέρει η νόσος. Εντούτοις, ο Robins το 1976 ανέφερε πολύ υψηλότερα ποσοστά κατάθλιψης μεταξύ των ασθενών με νόσο του Πάρκινσον σε σχέση με αντίστοιχους ασθενείς, οι οποίοι είχαν τον ίδιο βαθμό αναπηρίας και που οφειλόταν σε περιφερικά αίτια. Τα σύγχρονα δεδομένα των νευροβιολογικων θεωριών δεικνύουν ότι η κατάθλιψη στη νόσο του Πάρκινσον σχετίζεται με συγκεκριμένη απώλεια της ντοπαμινεργικής, νοραδρενεργικής και σεροτονινεργικής εννεύρωσης σε φλοιώδεις και υποφλοιώδεις δομές. Η παρουσία γνωστικών διαταραχών είναι ιδιαίτερα συχνή στη νόσο του Πάρκινσον και ανέρχεται σε ποσοστό 93% των παρκινσονικών ασθενών, σύμφωνα με αρκετούς μελετητές. Τα γνωστικά ελλείμματα μπορεί να γίνουν αντιληπτά ακόμα και στα αρχικά στάδια ή να μην είναι εμφανή και να ανιχνεύονται μόνο με κατάλληλες νευροψυχολογικές δοκιμασίες. Κυρίως σχετίζονται με την ανεπαρκή χρήση των μνημονικών αποθηκών και την εκδήλωση ενός «δυσεκτελεστικού» 8

9 συνδρόμου. Σοβαρή σφαιρική γνωστική έκπτωση ή άνοια παρουσιάζεται πολύ λιγότερο συχνά. Οι γνωστικές διαταραχές είναι ήπιες σε άνω του 50% των παρκινσονικών ασθενών, οι οποίοι αναπτύσσουν αποτελεσματικές στρατηγικές αναπλήρωσης και προσαρμογής. Συχνότερα ακολουθούν ένα υποφλοιώδες πρότυπο. Ο στόχος της παρούσας διατριβής είναι η μελέτη των διαταραχών της διάθεσης και των γνωστικών διαταραχών σε δείγμα ασθενών με διαπιστωμένη νόσο του Πάρκινσον ύπο φαρμακευτική αγωγή με νευροψυχολογικές και ψυχοφυσιολογικές μεθόδους. Το σύνολο των ασθενών εξετάσθηκε με τη κλίμακα UPDRS και ομαδοποιήθηκε με βάση το βαθμό της κινητικής έκπτωσης. Για τη μελέτη των διαταραχών της διάθεσης χρησιμοποιήθηκε η κλίμακα Hamilton Depression Scale (HAMD- 17 ), ενώ για τη διερεύνηση των πιθανών γνωστικών ελλειμμάτων χρησιμοποιήθηκαν οι δοκιμασίες MMSE και Wechsler II. Οι ασθενείς μελετήθησαν με τις εξής οπτικές ψυχοφυσιολογικές δοκιμασίες: οπτικά προκλητά δυναμικά (ΟΠΔ) και ηλεκτροαμφιβληστροειδογράφημα (ΗΑΓ), οπότε αποκλείσθησαν διαταραχές ως προς τη λειτουργία του αμφιβληστροειδή ή την οπτική οδό. Στη συνέχεια, πραγματοποιήθηκε μελέτη με τη μέθοδο της κορημετρίας, όπου διαπιστώθηκαν διαταραχές ως προς το αντανακλαστικό της κόρης σε σχέση με την ομάδα των υγειών μαρτύρων, ιδιαίτερα όσον αφορά τους ασθενείς με γνωστικά ελλείμματα. Στη νόσο του Πάρκινσον, τα δεδομένα που υπάρχουν σχετικά με τη διαταραχή του αντανακλαστικού της κόρης στο φως είναι πολύ περιορισμένα και δεν καταλήγουν σε σαφή συμπεράσματα. Παλαιότερες μελέτες δεικνύουν ποικίλες, μη ειδικές διαταραχές χωρίς όμως να έχει πραγματοποιηθεί ενδελεχής ομαδοποίηση και διαχωρισμός των συγκεκριμένων ασθενών σχετικά με το βαθμό της κινητικής έκπτωσης, τη παρουσία ψυχικών διαταραχών ή γνωστικών ελλειμμάτων. Το κενό αυτό καλείται να καλύψει η παρούσα διατριβή. Επομένως, μέσα από τη παραπάνω δοκιμασίες αποσκοπούμε στην ανεύρεση αξιόπιστων εργαστηριακών δεικτών για τη μελέτη της πορείας της νόσου και την εξακρίβωση της παρουσίας δαιταραχών της διάθεσης και γνωστικής έκπτωσης, ιδιαίτερα στα αρχικά στάδια αυτής. 9

10 10 ΓΕΝΙΚΟ ΜΕΡΟΣ

11 Η ΝΟΣΟΣ ΤΟΥ ΠΑΡΚΙΝΣΟΝ ΙΣΤΟΡΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ Οι διαταραχές της κίνησης έχουν περιγραφεί τόσο σε ιατρικά όσο και σε μη ιατρικά ιστορικά γραπτά κείμενα. Πρώιμες αιτιολογικές ερμηνείες αντανακλούν τις πεποιθήσεις και προκαταλήψεις της εκάστοτε εποχής. Το 1817, ο James Parkinson δημοσίευσε τη περίφημη αναφορά του: «Ένα άρθρο πάνω στην τρομώδη παράλυση» («An Essay on the Shaking Palsy»), περιγράφοντας τα συμπτώματα τα οποία πλέον φέρουν στο σύνολό τους το όνομα του. Αν και αρκετοί ερευνητές στα προηγούμενα χρόνια είχαν περιγράψει ποικίλες παραμέτρους κινητικής δυσλειτουργίας, ο Parkinson ήταν αυτός που τα ομαδοποίησε σε ένα ενιαίο σύνδρομο. Η εξήντα σελίδων αναφορά του περιελάμβανε 5 κεφάλαια στα οποία περιέγραφε τα συμπτώματα, τη διαφορική διάγνωση, την πιθανή αιτιολογία, πιθανούς τρόπους αντιμετώπισης και προοπτικές για μελλοντική μελέτη. Αυτό που είναι αξιοπρόσεκτο όσον αφορά την ανάλυση του Parkinson, εκτός από την εξαιρετική του ακρίβεια, είναι το γεγονός ότι οι κλινικές του παρατηρήσεις και αναφορές στηρίχθηκαν στη παρατήρηση της κίνησης μόνο 6 ηλικιωμένων ανδρών στους δρόμους του Λονδίνου. (Jankovic J et.al; 1999). Ιδιαίτερο ενδιαφέρον έχει η περιγραφή του Parkinson όσον αφορά το τρόπο έναρξης και τη πορεία της νόσου. Θεώρησε ορθώς ότι πρόκειται για μία νόσο με μακρόχρονη πορεία και με προοδευτική επιδείνωση, η οποία οδηγεί σε σοβαρού βαθμού αναπηρία. Για να γίνει κατανοητή η φυσική της πορεία, θα πρέπει να παρακολουθούνται οι ασθενείς για μεγάλο χρονικό διάστημα ή να εξετάζονται ασθενείς που βρίσκονται σε διαφορετικά στάδια της νόσου ή να ληφθεί αναδρομικά ένα λεπτομερές ιστορικό (Factor S.A et.al; 2008). Στα πρώτα δύο κεφάλαια της πραγματείας του, ο Parkinson δίνει τη κλινική περιγραφή της νόσου, θεωρώντας ότι τα δύο βασικά παθογνωμονικά χαρακτηριστικά αυτής είναι ο τρόμος και η διαταραχή της βάδισης. Προχωρά μάλιστα στη διαφορική διάγνωση του τρόμου. Στη συνέχεια περιγράφει ανάγλυφα τη φυσική εξέλιξη της νόσου, τονίζοντας κάποια άλλα συμπτώματα και σημεία, όπως είναι το ανέκφραστο προσωπείο, οι διαταραχές ύπνου, οι διαταραχές λόγου και γραφής, η δυσκαταποσία, η σιελόρροια και η δυσκοιλιότητα. Όπως χαρακτηριστικά περιγράφει: «Τόσο ελαφρά και σχεδόν ανεπαίσθητη είναι η εισβολή αυτής της νόσου και τόσο εξαιρετικά βραδεία η πορεία της...ώστε ο ασθενής να μην μπορεί να ανακαλέσει την έναρξή της. Τα πρώτα συμπτώματα που γίνονται αντιληπτά είναι μία ήπια αίσθηση αδυναμίας με τάση προς τρόμο... συνηθέστερα σε ένα χέρι ή άνω άκρο.», «... σε λιγότερο από 12 μήνες ή 11

12 12 περισσότερο, η επίδραση της νόσου γίνεται αντιληπτή σε κάποιο άλλο τμήμα.», «Μετά από μερικούς ακόμα μήνες ο ασθενής δυσκολεύεται να διατηρεί την όρθια στάση», «Καθώς η ασθένεια προχωρά... τα χέρια αποτυγχάνουν να υπακούσουν τις εντολές της θέλησης. Το βάδισμα μετατρέπεται σε λειτουργία η οποία δεν δύναται να επιτελεσθεί δίχως αξιοσημείωτη προσοχή... απαιτείται ιδιαίτερη φροντίδα για να αποφευχθούν οι συχνές πτώσεις.» «Η ασθένεια προχωρά και οι δυσχέρειες αυξάνουν: το γράψιμο τώρα με δυσκολία μπορεί να επιτελεσθεί και η ανάγνωση, λόγω της τρομώδους κίνησης, επιτυγχάνεται με κάποια δυσκολία.» Αργότερα «η τάση για πρόσθια κλίση γίνεται ακατανίκητη και ο ασθενής αναγκάζεται να βαδίζει στα δάκτυλα ή στα πρόσθια τμήματα των ποδιών του... εξαναγκασμένος να εκτελεί πολύ ταχεία και μικρότερα βήματα και έτσι να υϊοθετήσει έναν τρέχοντα βηματισμό.»...» «Η εξώθηση των κοπράνων απαιτεί πλέον μηχανική βοήθεια.» Τελικά «οι λέξεις του είναι πλέον μόλις καταληπτές... δεν μπορεί να σιτισθεί από μόνος του... η σίελος διαρκώς εξέρχεται από το στόμα του αναμεμειγμένη με τροφή χωρίς πλέον να μπορεί να καθαρίσει από το περιεχόμενο του στοματός του.» Στα τελικά στάδια επέρχεται «εξάντληση» με «ακράτεια και αδυναμία μάσησης.» «Η αισθητικότητα και η νοϋμοσύνη παραμένουν ανεπηρέαστες.». Ο Parkinson στην αναφορά του δεν αναφέρεται στη δυσκαμψία και τη βραδύτητα των κινήσεων, θεώρησε λανθασμένα ότι βασικό κλινικό χαρακτηριστικό αποτελεί η μείωση της μυϊκής ισχύος και παρέβλεψε τις ψυχικές διαταραχές και τη γνωστική έκπτωση που μπορεί να συνοδεύουν τη νόσο ή υπονόησε ότι αυτές παρουσιάζονται σε προχωρημένα στάδια αυτής. Στο τρίτο κεφάλαιο αναφέρεται στη διαφορική διάγνωση της τρομώδους παράλυσης. Στο τέταρτο κεφάλαιο εικάζει ότι η γενεσιουργός βλάβη εντοπίζεται στην ανώτερη μοίρα του νωτιαίου μυελού και ότι αυτή «επεκτείνεται προς το προμήκη μυελό, αλλά όχι στον εγκέφαλο». Οι αρχικές του σκέψεις σχετικά με την αιτιολογία της νόσου αφορούσαν τη φλεγμονή ή το τραυματισμό του αυχένα, αν και, όπως παρατήρησε, κανένας από τους εξεταζόμενους ασθενείς δεν είχε ιστορικό σοβαρού τραυματισμού. Τέλος, στο πέμπτο κεφάλαιο ασχολείται με πιθανές θεραπείες και μάλιστα είναι αξιοσημείωτο ότι αναφέρει ότι η θεραπεία των ασθενών αυτών μπορεί να καθυστερήσει λόγω της αργής εξέλιξης της νόσου και της καλοήθους φύσης των αρχικών συμπτωμάτων (Factor S.A et.al; 2008, Nikolai J.P; 2005, Parkinson J; 1817, 2007, Pierce J.M.S; 1989). Ένας σημαντικός αριθμός δημοσιεύσεων (Elliotson 1827, 1830 και 1833, Hall 1838 και 1841, Thompson 1842, Paget 1855) ακολούθησε τη πραγματεία του Parkinson, οι οποίες αποτελούσαν μία απλή επανάληψη των αρχικών περιγραφών. Μάλιστα ο όρος «τρομώδης παράλυση» χρησιμοποιήθηκε καταχρηστικά για ποικίλες νευρολογικές διαταραχές, όπως εντοπίστηκε με ακρίβεια από τον Sanders το 1865: «Όσον αφορά τη τρομώδη παράλυση, πρέπει να τονισθεί ότι αυτός ο όρος εφαρμόζεται μερικές φορές λανθασμένα και με μικρή ακρίβεια». Σαφής διαχωρισμός μεταξύ των σημείων της πυραμιδικής και της εξωπυραμιδικής δυσλειτουργίας έγινε από τον Charcot το Ο Charcot διαχώρισε τα 4 κύρια συμπτώματα της νόσου: α) τον τρόμο. Αναγνώρισε ότι ο τρόμος είναι βραδύς (4-6 ταλαντώσεις) και ότι εμφανίζεται κατά την ηρεμία, β) τη δυσκαμψία με ή χωρίς συνοδεία τρόμου, γ) τη βραδυκινησία και δ) τις διαταραχές στάσης και βάδιση (προσθιοώθηση ή οπισθιοώθηση) (Louis E.D; 2008). Ο ίδιος ερευνητής καθώς και ο Trousseau διαπίστωσαν τη συνοδό εμφάνιση γνωστικών διαταραχών. Συγκεκριμένα, ανέφεραν τα εξής: «η νόησή τους εκπίπτει στα τελικά στάδια. Ο ασθενής χάνει τη μνήμη του και οι οικείοι του παρατηρούν σε

13 σύντομο χρονικό διάστημα ότι το πνεύμα του δεν είναι τόσο διαυγές. Τελικά εγκαθίσταται πρώιμη άνοια». Ο Charcot διατύπωσε επίσης την άποψη ότι στη τρομώδη παράλυση πρέπει να δοθεί το όνομα του Parkinson (Goetz C.G; 2008, Nikolai J.P; 2005). Το 1893, ο Brissaud υπέθεσε ότι η μέλαινα ουσία μπορεί να αποτελεί την υποκείμενη περιοχή βλάβης. Το 1912, ο Friedrich Lewy περιέγραψε τα ενδοκυτταροπλασματικά ηωσινοφιλικά έγκλειστα στο ραχιαίο πυρήνα του πνευμονογαστρικού, τα οποία έλαβαν αργότερα την ονομασία σωμάτια Lewy, μέσα στα πλαίσια των ιστοπαθολογικών αλλοιώσεων που χαρακτηρίζουν τη νόσο. Το 1957 ανακαλύφθηκε ότι τα πρόδρομα μόρια της ντοπαμίνης αναστρέφουν τον οφειλόμενο στη ρεσερπίνη παρκινσονισμό, ενώ στη δεκαετία του1960 ξεκίνησαν οι προσπάθειες θεραπείας της νόσου με τη levodopa. Την ίδια δεκαετία αναγνωρίσθηκε ο αιτιοπαθογενετικός ρόλος της ένδειας κατεχολαμινών από τους Ehringer και Hornykiewicz και περιγράφηκε η μελαινοραβδωτή και η φλοιοραβδωτή εκφύλιση. Τη δεκαετία του 1970 ανακαλύφθηκαν οι υποδοχείς της ντοπαμίνης και έκτοτε σημειώθηκε μία έντονη εξέλιξη στους τομείς της διερεύνησης της αιτιοπαθογένειας και της φαρμακοθεραπείας της νόσου (Jankovic J et.al; 1999, Weiner W.J et.al; 2008). Εικόνα 1: Ο Jean-Martin Charcot ( ) Ο Friedrich Heinrich Lewy ( ) 13

14 ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΑΙΤΙΟΛΟΓΙΚΕΣ ΥΠΟΘΕΣΕΙΣ Η νόσος του Πάρκινσον προσβάλλει περίπου το 1% των αμερικανών ηλικίας άνω των 50 ετών, ενώ είναι ασυνήθης σε άτομα μικρότερα των 40 ετών (Adams R.D et.al; 1993). Ο αριθμός των ασθενών με νόσο του Πάρκινσον στις ΗΠΑ εκτιμάται στο 1 εκατομύριο (περίπου 1 στους 272 ή 0,37%) και κάθε έτος διαγιγνώσκονται νέες περιπτώσεις. Ο συνολικός επιπολασμός της νόσου κυμαίνεται από 70 μέχρι 180 περιπτώσεις ανά κατοίκους και υπολογίζεται περίπου στο 0,2%. Είναι προφανές ότι αυξάνει με την παρέλευση της ηλικίας, προσβάλλοντας περίπου το 0,5-2% των ατόμων άνω των 70 ετών. Σε μια επιδημιολογική έρευνα των Scrag et.al, η οποία διενεργήθηκε το 2000 σε ασθενείς του Λονδίνου φάνηκε ότι ο επιπολασμός της νόσου έχει παραμείνει σταθερός τα τελευταία 30 έτη παρά τη μείωση της θνησιμότητας, για τους ασθενείς ηλικίας κάτω των 75 ετών. Η επίπτωση της νόσου ανέρχεται περίπου στις 20 νέες περιπτώσεις ανά κατοίκους ανά έτος. Αδιάγνωστα πρώιμα συμπτώματα είναι παρόντα σε ένα ποσοστό περίπου 10% ατόμων ηλικίας άνω των 60 ετών. Σε ένα σημαντικό επομένως ποσοστό, το οποίο υπολογίζεται στο 10-20% όλων των ασθενών της κοινότητας, η νόσος παραμένει αδιάγνωστη. Σε νεκροτομικές μελέτες φαίνεται ότι περίπου 10% των ατόμων άνω των 70 δεικνύουν στοιχεία υποκλινικής νόσου. Ο επιπολασμός ποικίλλει στις διάφορες περιοχές του κόσμου από 14/ στη Κίνα ως 328/ στη Βομβάη της Ινδίας. Οι ασιάτες και οι μαύροι αφρικανοί εμφανίζουν μικρότερη επίπτωση σε σχέση με τους μαύρους αμερικανούς και ιδιαίτερα με τους λευκούς. Παλαιότερα θεωρούταν ότι η νόσος προσβάλλει σχεδόν αποκλειστικά λευκούς, αλλά πρόσφατες έρευνες έχουν επιδείξει παρόμοια ποσοστά επιπολασμού μεταξύ αφροαμερικανών και λευκών που διαβιούν στην ίδια γεωγραφική περιοχή. Οι διαφοροποιήσεις ως προς τον επιπολασμό της νόσου στις ίδιες φυλετικές ομάδες που διαβιούν σε διαφορετικές γεωγραφικές περιοχές έχουν διαμορφώσει την υπόθεση ότι άτομα που είναι εγκατεστημένα σε αγροτικές περιοχές εμφανίζουν αυξημένο κίνδυνο εμφάνισης της νόσου εξαιτίας της έκθεσης σε γεωργικά φάρμακα και εντομοκτόνα (Alves G et.al; 2008, Gancher S.T; 2005, Hain T.C; 2005, Marder K.S et.al; 1997, Μυλωνάς Ι; 1991, Shrag A et.al; 1998, Wilkey N; 2005, Young R; 1999). Η πρώιμης έναρξης νόσος του Πάρκινσον, η οποία εμφανίζεται σε ηλικίες κάτω των 40 ετών είναι σπάνια και αφορά περίπου το 5% όλων των περιπτώσεων. Η ιδιοπαθής νόσος του Πάρκινσον που ξεκινά πριν από την ηλικία των 21 ετών είναι εξαιρετικά σπάνια και υποκρύπτει δύο ξεχωριστές, διακριτές καταστάσεις: το νεανικό παρκινσονισμό και την ανταποκρινόμενη στη dopa δυστονία. Ο νεανικός παρκινσονισμός εμφανίζεται συχνότερα στην Ιαπωνία (Gancher S.T; 2005). Όσον αφορά το φύλο, συχνότερα προσβάλονται οι άνδρες σε σχέση με τις γυναίκες σε συχνότητα 3 προς 2 (Shrag A et.al; 2000). Πριν από την ανακάλυψη της 14

15 15 levodopa, η νόσος σχετιζόταν με υψηλό ποσοστό θνησιμότητας με μέσο προσδόκιμο ηλικίας τα 10 έτη. Μετά την ανακάλυψη της levodopa και άλλων αντιπαρκινσονικών φαρμάκων, το προσδόκιμο επιβίωσης έχει αυξηθεί σημαντικά πλησιάζοντας σχεδόν τα φυσιολογικά όρια. Αν και ποικίλοι περιβαλλοντικοί και κληρονομικοί παράγοντες έχουν ενοχοποιηθεί για την παθογένεση της νόσου δεν έχει ανευρεθεί ως τώρα κάποιο συγκεκριμένο αίτιο. Η σποραδική μορφή της νόσου, η οποία εμφανίζεται συχνότερα πιθανόν οφείλεται σε συνδυασμό γενετικών και περιβαλλοντικών τοξικών παραγόντων (Young R; 1999). Σε αρκετές μελέτες έχει δειχθεί ότι αυξημένος κίνδυνος εμφάνισης σχετίζεται με την ύπαρξη θετικού οικογενειακού ιστορικού, την έκθεση σε εντομοκτόνα, ζιζανιοκτόνα (παρακουάτ) και βαρέα μέταλλα (σίδηρος, υδράργυρος, μαγνήσιο, μαγγάνιο), τη διαβίωση σε αγροτικές περιοχές, τη κατανάλωση ύδατος από πηγάδια και τη συστηματική βρώση ξηρών καρπών και σπόρων. Πολλές αναφορές διατυπώνουν την υπόθεση ότι η συχνότητα της νόσου του Πάρκινσον είναι μειωμένη σε άτομα με ιστορικό καπνίσματος, αλλά τα στοιχεία αυτά γενικά αμφισβητούνται (Jankovic J et.al; 1999, Young R; 1999).

16 ΚΛΙΝΙΚΗ ΕΙΚΟΝΑ Κάποιοι άνθρωποι ζουν τα τελευταία χρόνια της ζωής τους σε γυάλινα κουτιά. Είναι ικανοί να παρατηρούν το κόσμο έξω, αλλά τους είναι αδύνατο να τον προσεγγίσουν. Τα συναισθήματά τους δεν μπορούν να γίνουν αντιληπτά μέσω της έκφρασης των προσώπων τους και, καθώς η κατάστασή τους επιδεινώνεται, ο λόγος τους γίνεται δυσχερής ή και αδύνατος (Deters M; 2005). Η παραπάνω περιγραφή αποδίδει με περιληπτικό τρόπο την τραγική εικόνα στα τελικά στάδια της νόσου του Πάρκινσον. Μέχρι και σήμερα, η διάγνωση της νόσου του Πάρκινσον στηρίζεται σχεδόν αποκλειστικά σε κλινικά κριτήρια με αποτέλεσμα να είναι δυσχερής, ιδιαίτερα στα αρχικά στάδια. Η αναγνώριση των πρώιμων συμπτωμάτων μπορεί να διαφύγει της προσοχής και του πλέον έμπειρου κλινικού, ιδιαίτερα εάν ο τρόμος δεν είναι εμφανής. Έχει ειπωθεί ότι σε μερικές περιπτώσεις η διάγνωση θα διαφύγει, παρά τη λεπτομερή εξέταση, εκτός αν γίνει καθώς ο ασθενής εισέρχεται στο εξεταστικό δωμάτιο. Τα πρώιμα συμπτώματα και σημεία μπορούν συχνά να αποδοθούν στο φυσιολογικό γήρας. Στο φυσιολογικό γήρας τα άκρα και η σπονδυλική στήλη καθίστανται λιγότερο εύκαμπτα, το βάδισμα γίνεται προοδευτικά βραδύτερο και η φωνή αποκτά χαμηλή ένταση. Η διάγνωση τίθεται εφόσον υπάρχουν τουλάχιστον δύο από τα τρία κύρια κλινικά χαρακτηριστικά της νόσου: βραδυκινησία (ή ακινησία ή υποκινησία), δυσκαμψία και τρόμος ηρεμίας. Επιπρόσθετα, οι περισσότεροι ασθενείς εμφανίζουν διαταραχές στην όρθια στάση και έκπτωση στα επανορθωτικά αντανακλαστικά (Adams R.D et.al; 1993, Walton Sir John; 1985). Η Βαθμονομημένη Κλίμακα Αξιολόγησης για τη νόσο του Πάρκινσον (Unified Rating Scale for Parkinson Disease, UPDRS) είναι ιδιαίτερα βοηθητική για την εκτίμηση της βαρύτητας και της πορείας της νόσου, ιδιαίτερα για τα κινητικές διαταραχές αυτής (Fahn S et.al; 1987). Τα αρχικά συμπτώματα συνήθως είναι αβληχρά και εξελίσσονται αργά με την πρόοδο των εβδομάδων ή μηνών. Αυτό το αργό, προοδευτικό πρότυπο εγκατάστασης είναι χαρακτηριστικό της νόσου. Επομένως, ο ασθενής μπορεί να μην αντιληφθεί την εισβολή της νόσου για μακρό χρονικό διάστημα. Τα πρόδρομα συμπτώματα μπορεί να περιλαμβάνουν: 1) Τοπικά άλγη στον αυχένα, τη σπονδυλική στήλη, τους ώμους ή τα ισχία 2) Αισθητικά συμπτώματα, όπως άλγος, αίσθημα καύσου ή ψύχους ή αιμωδίες που συχνά αποδίδονται λανθασμένα σε θυλακίτιδα ή αρθρίτιδα. 3) Ψυχικές διαταραχές, κυρίως εικόνα κατάθλιψης ή ανηδονίας ή απάθειας. 4) Γνωστική επιβράδυνση και βραδύτητα λόγου χωρίς εγκατάσταση άνοιας. Η πρώιμη εγκατάσταση άνοιας απομακρύνει τη διάγνωση από αυτή της νόσου του Πάρκινσον και περισσότερο μας προσανατολίζει προς ένα Parkinson-plus σύνδρομο (συνήθως άνοια με σωμάτια Lewy). 5) Ακαθόριστο αίσθημα κόπωσης ή εξάντλησης. 16

17 6) Διαταραχές ύπνου με συχνή πρώιμη εμφάνιση REM συμπεριφορικής διαταραχής. 7) Διαταραχές όσφρησης με υποσμία ή ανοσμία 8) Οπτικές διαταραχές με ήπια έκπτωση της οπτικής οξύτητας, δυσχέρεια στη χρωματική διάκριση, μείωση του σκαρδαμυσμού και βλεφαρόπτωση. 9) Συμπτώματα από το αυτόνομο νευρικό σύστημα (ΑΝΣ), κυρίως δυσκοιλιότητα. Η πρώιμη εκδήλωση σοβαρών αυτονομικών εκδηλώσεων όπως για παράδειγμα ορθοστατική υπόταση ή συγκοπτικές κρίσεις είναι ασυνήθης στη νόσο του Πάρκινσον. Στη περίπτωση αυτή η διάγνωση στρέφεται προς το σύνδρομο Shy-Drager (Deters M; 2005, Jankovic J et.al; 1999). Ο μειωμένος σκαρδαμυσμός είναι συχνά ένα πρώιμο σημείο. Ταυτόχρονα παρατηρείται ήπια διεύρυνση των μεσοβλεφάριων σχισμών, με αποτέλεσμα την εγκατάσταση «επίμονης ματιάς» (σημείο Stellwag) και μείωση των κινήσεων των μιμικών μυών του προσώπου. Ο περιορισμένος σκαρδαμυσμός συνοδεύεται από ανικανότητα αναστολής αυτού σε απάντηση στην πλήξη της γέφυρας της ρινός ή το μεσόφρυο (σημείο Myerson). Ιδιαίτερα χαρακτηριστική είναι η τάση για σκαρδαμυσμό καθώς ο ασθενής μετακινεί το βλέμμα του από τη μία πλευρά του οπτικού πεδίου στην άλλη. Η προς τα άνω βλεμματική κίνηση και σύγκλειση είναι περιορισμένη (Adams R.D et.al; 1993). Στις περισσότερες των περιπτώσεων η συμπτωματολογία-σημειολογία αρχίζει ετερόπλευρα ή προεξάρχει η ετερόπλευρη εντόπιση με αδεξιότητα ενός χεριού ή ελαφρά δυσχέρεια στη κίνηση ενός κάτω άκρου. Στις περιπτώσεις αυτές η νόσος εμφανίζεται ως ένα προοδευτικό ημιπαρκινσονικό σύνδρομο (Walton Sir John; 1985, Weiner W.J et.al; 1989). Σε νεαρούς ασθενείς συχνά εμφανίζεται ως πρώιμο σύμπτωμα η δυστονία, η οποία προκαλεί επώδυνους μυϊκούς σπασμούς ή άλγος, καθώς και έσω κάμψη του άκρου ποδός ή ραχιαία κάμψη του μεγάλου δακτύλου του ποδός. Το άνω άκρο ή ο αγκώνας μπορεί να βρίσκεται σε προσαγωγή με αποτέλεσμα η άκρα χείρα να βρίσκεται μπροστά από το θώρακα ή τη κοιλιακή χώρα (Shrag A et.al; 1998). Ο τρόμος αποτελεί το πιο συχνό αρχικό σύμπτωμα. Τυπικά, η μία πλευρά του σώματος προσβάλλεται πρωϊμότερα από την άλλη με αποτέλεσμα ο τρόμος να είναι αρχικά ασύμμετρος, ενώ τελικά καθίσταται συνήθως αμφοτερόπλευρος. Ο τρόμος δεν αποτελεί σταθερό σύμπτωμα της νόσου, μια που υπολογίζεται ότι το 25% των ασθενών δεν εκδηλώνουν ποτέ τρόμο. Συχνά περιγράφεται από τους ασθενείς ως νευρικότητα ή τρεμούλα. Πρόκειται για τρόμο ηρεμίας, ο οποίος πρωταρχικά προσβάλλει τα άκρα: τις άκρες χείρες και βραχίονες, τους άκρους πόδες, τη κάτω γνάθο, τα χείλη, τη γλώσσα, τα βλέφαρα ενώ σπάνια περιλαμβάνει την ίδια την κεφαλή. Έχει χαρακτηριστικά υψηλό εύρος και σταθερή συχνότητα της τάξης των 4-6 Hz. Στο 20-25% των περιπτώσεων, ο τρόμος είναι ήπιος και διαλείπων ή εμφανής μόνο σε ένα δάκτυλο ή σε μία άκρα χείρα. Ο τρόμος του αντίχειρα και των δακτύλων με μορφή «μέτρησης κερμάτων» συναντάται σε μικρό αριθμό ασθενών και τυπικά παρουσιάζεται όταν το χέρι είναι ακίνητο, δηλαδή δεν χρησιμοποιείται στην επιτέλεση εκούσιας κίνησης. Η πλήρης χαλάρωση (π.χ κατά τον ύπνο) μειώνει σημαντικά ή καταργεί τον τρόμο και η εκούσια κίνηση τον αμβλύνει στιγμιαία. Μπορεί να εκλύεται ή να επιδεινώνεται με το στρες, το άγχος ή τη κόπωση ή να εμφανίζεται κατά τη στήριξη βάρους με το πάσχον άκρο, όπως για παράδειγμα η εμφάνιση τρόμου στο βραχίονα κατά την έγερση από βαθύ κάθισμα. Γίνεται συχνά εμφανής κατά τη βάδιση, ενώ μπορεί να γίνει εντονότερος εφόσον ζητηθεί από τον ασθενή να εκτελέσει ταχείες κινήσεις με το αντίθετο άκρο (π.χ ταχεία σύσφιξη και 17

18 διάνοιξη της γροθιάς). Ο τρόμος θεωρείται ότι προέρχεται από την δράση «ταλάντωσης» των θαλαμοφλοιϊκών κυκλωμάτων, η οποία είναι ανεξάρτητη από το κύκλωμα των βασικών γαγγλίων. Πρόσφατα ευρήματα εμπλέκουν και τον υποθαλάμιο πυρήνα (Bass J; 2005, Walton Sir John; 1985). Επιπρόσθετα του τρόμου ηρεμίας, οι περισσότεροι ασθενείς εκδηλώνουν και στατικό τρόμο, ο οποίος είναι εμφανής όταν τα άνω άκρα βρίσκονται σε έκταση. Αυτή η μορφή τρόμου πιθανόν αποτελεί επανεργοποίηση του τρόμου ηρεμίας. Οι Lance et.al θεωρούν ότι πρόκειται για ένα άλλο τύπο τρόμου, συχνότητας 7-8 Hz ανά δευτερόλεπτο, ο οποίος είναι ελαφρά ακανόνιστος. Ο τρόμος αυτός επιμένει κατά την εκούσια κίνηση, δεν είναι εμφανής όταν το άκρο βρίσκεται σε θέση ηρεμίας και καταστέλλεται εύκολα με τη χαλάρωση. Ο ασθενής μπορεί να έχει τον ένα ή και τους δύο τύπους τρόμου (Jankovic J et.al; 1999, Poston K.I et.al; 2008, Wilkinson I et.al; 2005). Πολλοί ασθενείς παραπονούνται για ελάττωση της μυϊκής τους ισχύος. Εντούτοις, έχει βρεθεί ότι η μυϊκή ισχύς στη νόσο του Πάρκινσον παραμένει ανεπηρέαστη. Αυτή η αίσθηση μυϊκής αδυναμίας μπορεί να αποδοθεί στη μυϊκή δυσκαμψία, η οποία είναι παρούσα σε όλους σχεδόν τους ασθενείς. Συνήθως εμφανίζεται αργότερα στη πορεία της νόσου σε σχέση με τον τρόμο, τη βραδυκινησία ή την ακινησία. Η δυσκαμψία ορίζεται ως «η αντίσταση στη παθητική κίνηση», η οποία προκαλεί αύξηση του μυϊκου τόνου σε όλο το εύρος της κίνησης της άρθρωσης.η δυσκαμψία στη νόσο του Πάρκινσον παρουσιάζει μεγάλη ποικιλία στη σοβαρότητα και την κατανομή της. Μπορεί να είναι ελαφρά και εντοπισμένη σε ένα βραχίονα ή μια κνήμη ή να είναι βαρειά και γενικευμένη, καθιστώντας τον ασθενή εντελώς ακίνητο. Προσβάλλει τυπικά τους καμπτήρες και τους εκτείνοντες μύες στον ίδιο βαθμό και μπορεί να είναι «πλαστική» ή τύπου «μολυβδοσωλήνα», δηλαδή να είναι ομοιόμορφου βαθμού σε όλη τη διάρκεια της παθητικής κίνησης, ή τύπου «οδοντωτού τροχού», δηλαδή να υποχωρεί και να επανέρχεται σε όλη την έκταση της κίνησης. Ο «οδοντωτός τροχός» είναι ουσιαστικά μία κυμαινόμενη αύξηση του μυϊκού τόνου, της οποίας ο ρυθμός ανταποκρίνεται μάλλον στη συχνότητα του στατικού τρόμου και όχι του τρόμου ηρεμίας. Η δυσκαμψία «δίκην μολυβδοσωλήνα» παρουσιάζεται επί απουσίας εμφανούς τρόμου. Η δυσκαμψία εκτιμάται καλύτερα κλινικά στον αυχένα και στους καρπούς. Εφοσόν είναι μόλις διακριτή, μπορεί να εκλυθεί μέσω της ενεργοποίησης μυών από κάποιο άλλο τμήμα του σώματος. Για παράδειγμα μπορεί να εκλυθεί στον καρπό εάν ζητηθεί από τον ασθενή να κινήσει ταυτόχρονα το αντίθετο άκρο (π.χ να σχεδιάσει ένα φανταστικό κύκλο στον αέρα ή να αγγίξει ξεχωριστά το κάθε δάκτυλο με τον αντίχειρα). Κατά την ορθοστάτιση, η υπερτονία κυριαρχεί στους καμπτήρες του κορμού και των άκρων με αποτέλεσμα την εμφάνιση της χαρακτηριστικής καμπτικής στάσης του ασθενούς. Το κέντρο βάρους φαίνεται να έχει μετατοπιστεί προς τα εμπρός προκαλώντας αδυναμία στον ασθενή να σταθεί όρθιος χωρίς να παραπαίει. Συχνά τα τενόντια αντανακλαστικά είναι αυξημένα σε μέτρια δύσκαμπτα άκρα (Alves G et.al; 2008, Deters M; 2005, Walton Sir John; 1985, Wilkey N; 2005, Young R; 1999). Τα συμπτώματα της βραδυκινησίας επίσης ποικίλλουν. Αρχικά, οι ασθενείς μπορεί να παραπονούνται για αίσθημα κοπώσεως, για απώλεια της ικανότητας επιτέλεσης επιτήδειων κινήσεων ή ελέγχου των κινήσεων, την οποία συχνά περιγράφουν ως την αίσθηση ότι «το μήνυμα δεν φθάνει στο μέλος» και για άλγος κατά την επιτέλεση επαναλαμβανόμενων κινήσεων. Ο περιορισμός αυτός ως προς την εκτέλεση κινήσεων οφείλεται στη βραδυκινησία και όχι στη δυσκαμψία, όπου είχε αποδοθεί παλαιότερα. 18

19 Βραδυκινησία είναι η βραδύτητα στην έναρξη και εκτέλεση της κίνησης. Ο ακραίος βαθμός της βραδυκινησίας είναι η ακινησία. Συνήθως, η βραδυκινησία είναι ασύμμετρη κατά την έναρξη της νόσου. Η συμμετοχή των άνω άκρων οδηγεί στην επιβράδυνση των λεπτών, επιδέξιων κινήσεων. Οι ασθενείς αναφέρουν μεταβολή στη ταχύτητα ένδυσης και σιτισής τους. Παρατηρείται βραδύτητα ή δυσχέρεια στην έγερση από την καθιστική θέση, τη μεταβολή της θέσης του σώματος στη κλίνη και τη βάδιση. Υπάρχει τυπική έλλειψη των αυτόματων κινήσεων αιώρησης των άνω άκρων και περιορισμένη ικανότητα προσαρμογών της θέσης του σώματος και των άκρων. Ο ασθενής βαδίζει με μικρά συρόμενα βήματα (μικροβηματισμός) και απαιτούνται περισσότερα βήματα για την επίτευξη αλλαγής κατεύθυνσης. Καθώς η νόσος επιδεινώνεται, παρατηρείται απώλεια της κορμικής περιστροφής όταν ο ασθενής αλλάζει κατεύθυνση. Υπάρχεί ακούσια επιτάχυνση της βάδισης με μικρούς βηματισμούς, δίνοντας την εντύπωση ότι ο ασθενής «κυνηγά το βήμα του» (προσθιοώθηση). Η έκπτωση των αντανακλαστικών ορθοστάτισης αποτελεί χαρακτηριστικό εύρημα στη νόσο του Πάρκινσον και οδηγεί στην εμφάνιση καμπτικής στάσης του σώματος και στην ολοένα αυξανόμενη δυσχέρεια διατήρησης της όρθιας στάσης κατά την απότομη ώθηση του ασθενούς προς τα εμπρός ή προς τα πίσω. Αυτό είναι ιδιαίτερα εμφανές κατά το απότομο τράβηγμα του ασθενούς από τους ώμους, ενώ ο εξεταστής βρίσκεται πίσω από αυτόν. Οι ασθενείς παρουσιάζουν επίσης διαταραχές των διορθωτικών τους αντιδράσεων με αποτέλεσμα να χάνουν την ισορροπία τους με μία απλή ώθηση και να εμφανίζουν συχνές πτώσεις. Σε προχωρημένα στάδια παρατηρείται «πάγωμα» της κίνησης (freezing), δηλαδή παροδική αδυναμία κίνησης των κάτω άκρων, η οποία είναι περισσότερο εμφανής όταν ο ασθενής πρόκειται να διέλθει από στενές εισόδους ή διαδρόμους με αποτέλεσμα συχνά να εγκλωβίζεται πίσω από έπιπλα. Στα αρχικά στάδια, το «πάγωμα» μπορεί επίσης να γίνει αντιληπτό ως ήπιος δισταγμός ή αναποφασιστικότητα στην έναρξη της κίνησης. Κάποιες φορές εντούτοις, υπό το κράτος συγκινησιακά φορτισμένων καταστάσεων, οι ασθενείς είναι ικανοί για βραχεία αλλά εξαιρετικά αποτελεσματική κίνηση (παράδοξη κινητικότητα). Η πλήρης ακινησία εμφανίζεται συνήθως στα τελικά στάδια. Σπανιότερα εγκαθίσταται ακαθησία, δηλαδή κινητική ανησυχία και ακαταμάχητη τάση για κίνηση (Bass J; 2005, Deters M; 2005, Jankovic J et.al; 1999, Weiner W.J et.al; 1989, Wilkinson I et.al; 2005). Η μάσηση είναι βραδεία και οι καταποτικές κινήσεις πραγματοποιούνται λιγότερο συχνά. Η γραφή γίνεται με μικρά γράμματα (μικρογραφία) και είναι τρομώδης. Η ένταση της φωνής μειώνεται και η ομιλία γίνεται μονότονη και ψιθυριστή. Η διαταραχή αυτή του λόγου που παρατηρείται στη νόσο του Πάρκινσον είναι γνωστή και ως «υποκινητική δυσαρθρία». Σπάνια, σε προχωρημένα στάδια, μπορεί να λάβει τη μορφή παλιλαλίας. (Adams R.D et.al; 1993, Weiner W.J et.al; 1989). Η νόσος του Πάρκινσον επιφέρει επίσης δυσλειτουργία του ΑΝΣ, μερικές φορές ακόμα και από τα πρώιμα στάδια, η οποία συνήθως επιδεινώνεται με την πρόοδο της νόσου. Η συχνότερη διαταραχή που παρατηρείται από το ΑΝΣ είναι η γαστρεντερική δυσλειτουργία που εκδηλώνεται κυρίως με δυσφαγία, μειωμένη κινητικότητα εντέρου και δυσκοιλιότητα. Τα συμπτώματα αυτά συνήθως υποχωρούν με την αλλαγή των διαιτητικών συνηθειών ή με τη χρήση καθαρτικών, αλλά θα πρέπει ορισμένες φορές να διερευνάται η πιθανή συμμετοχή του πνευμονογαστρικού νεύρου και του ραχιαίου πυρήνα αυτού. Η σιελόρροια είναι ένα συχνό όψιμο σύμπτωμα. Οφείλεται πιθανόν στην απώλεια του αυτόνομης ικανότητας κατάποσης, οπότε μπορεί να αποδοθεί στην γενικότερη υποκινησία. Σε προχωρημένες περιπτώσεις, η δυσχέρεια κατάποσης θα 19

20 πρέπει να αντιμετωπισθεί με τη χορήγηση φαρμάκων που ρευστοποιούν τη σίελο. Οι ασθενείς παρουσιάζουν επίσης υπερβολική εφίδρωση, όπως εξάλλου φαίνεται από τον έλεγχο της λειτουργίας της εφίδρωσης μέσω της συμπαθητικής δερματικής ανταπόκρισης, καθώς και σμηγματόρροια. Από το καρδιαγγειακό σύστημα, ήδη από τα αρχικά στάδια, παρατηρείται συμπαθητική, αυτονομική δυσλειτουργία με διατήρηση της ευαισθησίας του αντανακλαστικού των τασεοϋποδοχέων. Το αντανακλαστικό αυτό παραβλάπτεται με την πρόοδο της νόσου. Έτσι εμφανίζεται ορθοστατική υπόταση, η οποία συχνά εγκυμονεί τον κίνδυνο συγκοπτικού επεισοδίου. Η υπόταση εμφανίζεται συχνότερα μετά τα γεύματα και μπορεί επίσης να προκληθεί από την αντιπαρκινσονική αγωγή (βρωμοκρυπτίνη, σελεγιλίνη). Σπανιότερα παρατηρούνται καρδιακές αρρυθμίες. Εντούτοις, όπως αναφέρθηκε, η πρώιμη εμφάνιση σοβαρών συμπτωμάτων από το ΑΝΣ, όπως για παράδειγμα είναι η ορθοστατική υπόταση και τα συγκοπτικά επεισόδια, περισσότερο προσανατολίζει τη διάγνωση προς ένα Parkinson-plus σύνδρομο, όπως το σύνδρομο Shy-Drager (Haapaniemi T; 2001, Korczyn, A.D; 1990, Oka H et.al; 2001, Siddiqui MF et.al; 2002). Στη νόσο του Πάρκινσον έχουν παρατηρηθεί ποικίλλες, μη ειδικές διαταραχές όσον αφορά την όραση όπως: α) Η μείωση της ικανότητας φωτεινής αντίθεσης, ιδιαίτερα όσον αφορά τα κινούμενα αντικείμενα (Harris J.P; 1998) β) Η δυσχέρεια ως προς τη διάκριση των χρωμάτων με συνοδό μείωση της χρωματικής απόκρισης (Buettner T, et.al; 1995) γ) Η μείωση της οπτικής οξύτητας σε ποσοστό που φθάνει ως και το 25% κάτω από το φυσιολογικό όριο (Jones R.D, et.al; 1992) δ) Ο περιορισμός στην οπτική αντίληψη και την οπτικοαντιληπτική επεξεργασία ερεθισμάτων (Uc E.Y et al; 2005). ε) Η δυσχέρεια στην ορθή αντίληψη του βάθους και των διαστάσεων του χώρου (Γεωργιάδης Μ.Σ; 2006). στ) Διαταραχές στις οφθαλμικές κινήσεις. Παρατηρείται γενικά καθυστέρηση στην έναρξη της στροφής του βλέμματος, μειωμένο εύρος και μειωμένη σακκαδική ταχύτητα, διαφοροποίηση της λανθάνουσας περιόδου σακκαδικών κινήσεων και καταστολή του οφθαλμοκινητικού αντανακλαστικού (vestibule-ocular reflex,vor). Επίσης αποδείχθηκε ότι υπάρχει σαφής συσχέτιση ανάμεσα στις μεταβολές των οφθαλμικών κινήσεων και τη βαρύτητα-στάδιο της νόσου. Αυτό είναι αναμενόμενο μια που οι οφθαλμικές κινήσεις είναι ενδεικτικές της γενικότερης κινητικής λειτουργίας. Σε αρκετούς ασθενείς, τα οπτικά προκλητά δυναμικά (ΟΠΔ) παρουσιάζουν μεγαλύτερη καθυστέρηση της P100 σε σχέση με φυσιολογικά άτομα της ίδιας ηλικίας. Παρατηρείται καθυστέρηση της πρώιμης αλλά και της πρώτης βαθιάς θετικής απάντησης. Η καθυστέρηση αυτή πιθανόν οφείλεται στην ύπαρξη ντοπαμινεργικών νευρώνων στον αμφιβληστροειδή, όπως επίσης και εξωπυραμιδικών συνδέσεων με τον οπτικό φλοιό, ενώ δεν θα πρέπει να αγνοηθεί και η ύπαρξη κάποιας φλοιϊκής ατροφίας (Rascol O. et. al; 1989, Φωτίου Φ;1999, Φωτίου Φ et.al; 1981). Πρώιμο σύμπτωμα, το οποίο συχνά διαφεύγει της προσοχής των ασθενών και των εξεταστών αποτελεί η εκδήλωση οσφρητικής δυσλειτουργίας, υποσμίας και ρινόρροιας. Υπολογίζεται ότι ένα ποσοστό 90% των ασθενών με νόσο του Πάρκινσον παρουσιάζει οσφρητική δυσλειτουργία και φαίνεται ότι υπάρχει μία σαφής συσχέτιση ανάμεσα στην αρχικά διαγνωθείσα ιδιοπαθή ανοσμία και τη μετέπειτα εξέλιξη σε νόσο του Πάρκινσον. 20

Εργασία Βιολογίας Α' Λυκείου με θέμα: Μάριος Μ., Α'2. Νόσος του Πάρκινσον

Εργασία Βιολογίας Α' Λυκείου με θέμα: Μάριος Μ., Α'2. Νόσος του Πάρκινσον Εργασία Βιολογίας Α' Λυκείου με θέμα: Μάριος Μ., Α'2 Νόσος του Πάρκινσον Τρόπος αντιμετώπισης νόσου Πάρκινσον. Η νόσος του Πάρκινσον (Parkinson) είναι νευροεκφυλιστική ασθένεια της μέλαινας ουσίας με συχνότητα

Διαβάστε περισσότερα

Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΗΣ ΝΕΥΡΟΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ ΣΤΗΝ ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗ. Ευανθία Σούμπαση. Απαρτιωμένη Διδασκαλία

Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΗΣ ΝΕΥΡΟΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ ΣΤΗΝ ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗ. Ευανθία Σούμπαση. Απαρτιωμένη Διδασκαλία Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΗΣ ΝΕΥΡΟΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ ΣΤΗΝ ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗ Ευανθία Σούμπαση Απαρτιωμένη Διδασκαλία ΠΕΔΙΟ ΝΕΥΡΟΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ ΟΡΙΣΜΟΣ Η επιστήμη που ασχολείται με τον προσδιορισμό της λειτουργικής κατάστασης του εγκεφάλου

Διαβάστε περισσότερα

Εγκέφαλος και Έλεγχος της Κίνησης. 4 διακριτά υποσυστήματα που αλληλεπιδρούν

Εγκέφαλος και Έλεγχος της Κίνησης. 4 διακριτά υποσυστήματα που αλληλεπιδρούν Τα Βασικά Γάγγλια Εγκέφαλος και Έλεγχος της Κίνησης 4 διακριτά υποσυστήματα που αλληλεπιδρούν Εγκέφαλος και Έλεγχος της Κίνησης 4 διακριτά υποσυστήματα που αλληλεπιδρούν Εγκέφαλος και Έλεγχος της Κίνησης

Διαβάστε περισσότερα

Εργαστηριακη διάγνωση Νευροεκφυλιστικων νοσημάτων. Χρυσούλα Νικολάου

Εργαστηριακη διάγνωση Νευροεκφυλιστικων νοσημάτων. Χρυσούλα Νικολάου Εργαστηριακη διάγνωση Νευροεκφυλιστικων νοσημάτων Χρυσούλα Νικολάου Νευροεκφυλιστικά Νοσήματα Νοσολογικές οντότητες, συχνά κληρονομικής αρχής, με προσβολή συγκεκριμένων ανατομικών δομών του Ν.Σ, (επηρεάζουν

Διαβάστε περισσότερα

Παρκινσονισµός, ακούσιες κινήσεις και αταξία

Παρκινσονισµός, ακούσιες κινήσεις και αταξία ΠΑΡΚΙΝΣΟΝΙΣΜΟΣ, ΑΚΟΥΣΙΕΣ ΚΙΝΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΑΤΑΞΙΑ 67 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5 5 Παρκινσονισµός, ακούσιες κινήσεις και αταξία Εισαγωγή Ένας ηλικιωµένος άνδρας έρχεται στο ιατρείο σας αναφέροντας ότι κατά τους τελευταίους

Διαβάστε περισσότερα

K. I. Boυμβουράκης Αν. Καθηγητής Νευρολογίας Β Νευρολογική Κλινική Πανεπιστημίου Αθηνών Π.Γ.Ν. ΑΤΤΙΚΟΝ

K. I. Boυμβουράκης Αν. Καθηγητής Νευρολογίας Β Νευρολογική Κλινική Πανεπιστημίου Αθηνών Π.Γ.Ν. ΑΤΤΙΚΟΝ K. I. Boυμβουράκης Αν. Καθηγητής Νευρολογίας Β Νευρολογική Κλινική Πανεπιστημίου Αθηνών Π.Γ.Ν. ΑΤΤΙΚΟΝ κατάσταση ετοιμότητος του μυός ενός βαθμού μόνιμης σύσπασης που διατηρούν οι μύες στην ηρεμία αποτελεί

Διαβάστε περισσότερα

To «πρόσωπο του γιγαντιαίου πάντα» και το. «πρόσωπο του μικροσκοπικού πάντα» στη νόσο του Wilson

To «πρόσωπο του γιγαντιαίου πάντα» και το. «πρόσωπο του μικροσκοπικού πάντα» στη νόσο του Wilson To «πρόσωπο του γιγαντιαίου πάντα» και το «πρόσωπο του μικροσκοπικού πάντα» στη νόσο του Wilson Ζήκου Αναστασία, Μούκα Βασιλική, Μούκα Γεωργία, Κώστα Παρασκευή, Ξύδης Βασίλειος, Αργυροπούλου Ι. Μαρία.

Διαβάστε περισσότερα

Αντιμετώπιση της νόσου Πάρκινσον: Νευρολογική Θεραπεία. Ιωάννης Ελλούλ Επίκουρος Καθηγητής Νευρολογίας Παν/μίου Πατρών

Αντιμετώπιση της νόσου Πάρκινσον: Νευρολογική Θεραπεία. Ιωάννης Ελλούλ Επίκουρος Καθηγητής Νευρολογίας Παν/μίου Πατρών Αντιμετώπιση της νόσου Πάρκινσον: Νευρολογική Θεραπεία Ιωάννης Ελλούλ Επίκουρος Καθηγητής Νευρολογίας Παν/μίου Πατρών Φυσική ιστορία της νόσου Πάρκινσον Διάγνωση 5 έτη 10 έτη 15 έτη Εξέλιξη Δυσκαμψία Βραδυκινησία

Διαβάστε περισσότερα

Προσυναπτικά: 1.δυναµικό παλµού 2.σύνθεση νευροδιαβιβαστών 3.µεταβολισµός 4.έκκριση 5.επαναπρόσληψη 6.διάσπαση

Προσυναπτικά: 1.δυναµικό παλµού 2.σύνθεση νευροδιαβιβαστών 3.µεταβολισµός 4.έκκριση 5.επαναπρόσληψη 6.διάσπαση Επίδραση Φαρµάκων στο ΚΝΣ Προσυναπτικά: 1.δυναµικό παλµού 2.σύνθεση νευροδιαβιβαστών 3.µεταβολισµός 4.έκκριση 5.επαναπρόσληψη 6.διάσπαση Μετασυναπτικά: 7.σύνδεση µε τον υποδοχέα 8.µεταβολές διαπερατότητας

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΤΟΥ ΥΠΝΟΥ. Εμμ. Μ. Καραβιτάκης Παιδίατρος

ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΤΟΥ ΥΠΝΟΥ. Εμμ. Μ. Καραβιτάκης Παιδίατρος ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΤΟΥ ΥΠΝΟΥ Εμμ. Μ. Καραβιτάκης Παιδίατρος ΥΠΝΟΣ αναζωογόνηση του οργανισμού επηρεάζει την καθημερινή λειτουργικότητα επηρεάζει τη σωματική και διανοητική υγεία ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΟΥ ΥΠΝΟΥ τακτική,

Διαβάστε περισσότερα

Ο καλόςύπνος μαζίμετησωστή διατροφή και την άσκηση είναι απαραίτητος για τη διατήρηση της υγείας

Ο καλόςύπνος μαζίμετησωστή διατροφή και την άσκηση είναι απαραίτητος για τη διατήρηση της υγείας Ο καλόςύπνος μαζίμετησωστή διατροφή και την άσκηση είναι απαραίτητος για τη διατήρηση της υγείας εγρήγορση Στάδιο ύπνου ώρες H AΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚH ΤΟΥ ΥΠΝΟΥ Υπνικοί κύκλοι διάρκειας 90 λεπτών Υπνοςμη-REM Στάδιο1-στάδιο4

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΘΕΝΕΙΕΣ ΤΟΥ ΝΕΥΡΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ

ΑΣΘΕΝΕΙΕΣ ΤΟΥ ΝΕΥΡΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ ΑΣΘΕΝΕΙΕΣ ΤΟΥ ΝΕΥΡΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ ΕΡΓΑΣΙΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ 2013-2014 ΚΑΛΛΟΥ ΣΤΥΛΙΑΝΗ ΑΝΤΩΝΙΑ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΡΑΡΚΙΝSON ΜΗΝΙΓΓΙΤΙΔΑ ΑLZHEIMER ΕΠΙΛΗΨΙΑ ΣΚΛΗΡΥΝΣΗ ΚΑΤΑ ΠΛΑΚΑΣ GUILLIAN BARRE ΕΓΚΕΦΑΛΙΤΙΔΑ ΝΩΤΙΑΙΑ ΜΥΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑΞΙΝΟΜΗΣΗ - ΜΟΡΦΕΣ ΤΗΣ ΕΓΚΕΦΑΛΙΚΗΣ ΠΑΡΑΛΥΣΗΣ. Ηµιπληγία, ιπληγία, Τετραπληγία, Αθετωσική Ε.Π. (έξω πυραµιδική) και Αταξική Ε.Π. 1.

ΤΑΞΙΝΟΜΗΣΗ - ΜΟΡΦΕΣ ΤΗΣ ΕΓΚΕΦΑΛΙΚΗΣ ΠΑΡΑΛΥΣΗΣ. Ηµιπληγία, ιπληγία, Τετραπληγία, Αθετωσική Ε.Π. (έξω πυραµιδική) και Αταξική Ε.Π. 1. ΤΑΞΙΝΟΜΗΣΗ - ΜΟΡΦΕΣ ΤΗΣ ΕΓΚΕΦΑΛΙΚΗΣ ΠΑΡΑΛΥΣΗΣ Μια γενικώς αποδεκτή ταξινόµηση είναι σήµερα του HAGBERG που στηρίζεται στην κλινική εικόνα και την τοπογραφική κατανοµή των κινητικών αναπηριών όπου διακρίνονται

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ 3ο ΜΕΡΟΣ Γ ΝΕΥΡΟΔΙΑΒΙΒΑΣΤΕΣ

ΜΑΘΗΜΑ 3ο ΜΕΡΟΣ Γ ΝΕΥΡΟΔΙΑΒΙΒΑΣΤΕΣ ΜΑΘΗΜΑ 3ο ΜΕΡΟΣ Γ ΝΕΥΡΟΔΙΑΒΙΒΑΣΤΕΣ ΝΕΥΡΟΔΙΑΒΙΒΑΣΤΕΣ Ορίζουμε ως διαβιβαστή μια ουσία που απελευθερώνεται από έναν νευρώνα σε μια σύναψη και που επηρεάζει ένα άλλο κύτταρο, είτε έναν νευρώνα είτε ένα κύτταρο

Διαβάστε περισσότερα

Αθλητική ταξινόμηση. Κατηγορία 1. Κατηγορία ΙΙ (κάτω άκρα) Κατηγορία ΙΙ (άνω άκρα) Β έτος

Αθλητική ταξινόμηση. Κατηγορία 1. Κατηγορία ΙΙ (κάτω άκρα) Κατηγορία ΙΙ (άνω άκρα) Β έτος ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ Τμήμα Επιστήμης Φυσικής Αγωγής και Αθλητισμού Β έτος Αθλητική ταξινόμηση Κατηγορία 1 Κατηγορία ΙΙ (κάτω άκρα) Κατηγορία ΙΙ (άνω άκρα) 1 .. Κατηγορία ΙΙΙ Κατηγορία IV.. Κατηγορία

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΝΤΡΙΚΟ ΝΕΥΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ

ΚΕΝΤΡΙΚΟ ΝΕΥΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΚΕΝΤΡΙΚΟ ΝΕΥΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ Εγκέφαλος Μεγάλη αιµάτωση, πολύ σηµαντική για την λειτουργία του Επικοινωνία µε το περιβάλλον Χρησιµοποιεί το 20% του Ο 2 και ως πηγή ενέργειας γλυκόζη Στις χειρουργικές επεµβάσεις

Διαβάστε περισσότερα

χρόνιου πόνου κι των συναισθημάτων. Μάλιστα, μεγάλο μέρος αυτού

χρόνιου πόνου κι των συναισθημάτων. Μάλιστα, μεγάλο μέρος αυτού Το μαιτεχμιακό σύστημα συνδέεται με τμήματα του μετωπιαίου κι κροταφικού λοβού ( τμήματα των εγκεφαλικών ημισφαιρίων,ονομασμένα σύμφωνα με το κρανιακό οστό που τα καλύπτει). Το ίδιο σχετίζεται με τον έλεγχο

Διαβάστε περισσότερα

Οσφυαλγία-Ισχιαλγία ( Πόνος στη µέση )

Οσφυαλγία-Ισχιαλγία ( Πόνος στη µέση ) Οσφυαλγία-Ισχιαλγία ( Πόνος στη µέση ) Συντηρητική ή Χειρουργική Αντιµετώπιση Γ. Στράντζαλης Νευροχειρουργική Κλινική, Πανεπιστήµιο Αθηνών, Θεραπευτήριο Ευαγγελισµός ΓΕΝΙΚΑ Η οσφυo-ισχιαλγία ή ο «πόνος

Διαβάστε περισσότερα

«Αξιολόγηση της Κίνησης σε Ασθενή με τη Νόσο του Parkinson και Βασικές Αρχές Αποκατάστασης»

«Αξιολόγηση της Κίνησης σε Ασθενή με τη Νόσο του Parkinson και Βασικές Αρχές Αποκατάστασης» ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΝΟΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΦΥΣΙΚΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία «Αξιολόγηση της Κίνησης σε Ασθενή με τη Νόσο του Parkinson και Βασικές Αρχές Αποκατάστασης»

Διαβάστε περισσότερα

Σύνδροµο Μηροκοτυλιαίας Πρόσκρουσης Femoroacetabular Impingement Syndrome (FAI)

Σύνδροµο Μηροκοτυλιαίας Πρόσκρουσης Femoroacetabular Impingement Syndrome (FAI) Σύνδροµο Μηροκοτυλιαίας Πρόσκρουσης Femoroacetabular Impingement Syndrome (FAI) Τι είναι το σύνδροµο µηροκοτυλιαίας πρόσκρουσης; Φυσιολογικά, η κεφαλή του ισχίου δεν προσκρούει στο χείλος της κοτύλης κατά

Διαβάστε περισσότερα

Ύπνος. Στάδια συνείδησης

Ύπνος. Στάδια συνείδησης Ύπνος Εγρήγορση Στάδια συνείδησης Ύπνος Τι συµβαίνει όταν κοιµόµαστε; (νευρώνες που αυξάνουν 5 µε 10 φορές τη συχνότητα δηµιουργίας δυναµικών ενεργείας κατά τη διάρκεια του ύπνου) Γιατί κοιµόµαστε; Ποιοι

Διαβάστε περισσότερα

διοτι ολος ο νομος εις εναν λογο συμπληρουται εις τον θελεις αγαπα τον πλησιον σου ως σεαυτον Γαλάτας, κεφ. Ε, εδ. 14

διοτι ολος ο νομος εις εναν λογο συμπληρουται εις τον θελεις αγαπα τον πλησιον σου ως σεαυτον Γαλάτας, κεφ. Ε, εδ. 14 διοτι ολος ο νομος εις εναν λογο συμπληρουται εις τον θελεις αγαπα τον πλησιον σου ως σεαυτον Γαλάτας, κεφ. Ε, εδ. 14 το όραμα φιλοδοξούμε σε ένα κόσμο που η ανθρωπότητα πλήγεται καθημερινά από ασθένειες,

Διαβάστε περισσότερα

Charles-Bonnet σύνδρομο σε άτομα με αυξημένη ινσουλινοαντίσταση και παθολογική υπεργλυκαιμία

Charles-Bonnet σύνδρομο σε άτομα με αυξημένη ινσουλινοαντίσταση και παθολογική υπεργλυκαιμία Charles-Bonnet σύνδρομο σε άτομα με αυξημένη ινσουλινοαντίσταση και παθολογική υπεργλυκαιμία Σπύρος Καραμαγκιώλης, Ελένη Παπαγεωργίου, Ελένη Γεωργιάδη, Γεωργία Λιμπανοβνού, Έρβιν Κωστάκης, Κωνσταντίνος

Διαβάστε περισσότερα

Κίνηση των οφθαλμών και Οφθαλμοπληγία ΔΕΡΜΙΤΖΑΚΗΣ ΜΑΝΩΛΗΣ ΝΕΥΡΟΛΟΓΟΣ

Κίνηση των οφθαλμών και Οφθαλμοπληγία ΔΕΡΜΙΤΖΑΚΗΣ ΜΑΝΩΛΗΣ ΝΕΥΡΟΛΟΓΟΣ Κίνηση των οφθαλμών και Οφθαλμοπληγία ΔΕΡΜΙΤΖΑΚΗΣ ΜΑΝΩΛΗΣ ΝΕΥΡΟΛΟΓΟΣ Γιατί μιλάμε για συζυγείς κινήσεις των οφθαλμών? Αν τα μάτια δεν παρουσίαζαν «συζυγή», δηλ. σύγχρονη κίνηση θα κινούνταν άσκοπα προς

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΠΑΡΚΙΝΣΟΝΙΚΩΝ ΑΣΘΕΝΩΝ ΚΑΙ ΦΙΛΩΝ ΒΟΡΕΙΟΥ ΕΛΛΑΔΟΣ. Η Χειρουργική Αντιμετώπιση της Νόσου Πάρκινσον

ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΠΑΡΚΙΝΣΟΝΙΚΩΝ ΑΣΘΕΝΩΝ ΚΑΙ ΦΙΛΩΝ ΒΟΡΕΙΟΥ ΕΛΛΑΔΟΣ. Η Χειρουργική Αντιμετώπιση της Νόσου Πάρκινσον ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΠΑΡΚΙΝΣΟΝΙΚΩΝ ΑΣΘΕΝΩΝ ΚΑΙ ΦΙΛΩΝ ΒΟΡΕΙΟΥ ΕΛΛΑΔΟΣ Η Χειρουργική Αντιμετώπιση της Νόσου Πάρκινσον Θεσσαλονίκη, Σεπτέμβριος 2013 Εισαγωγή Η χειρουργική της νόσου Πάρκινσον ξεκίνησε με τις τεχνικές

Διαβάστε περισσότερα

Τ.Ε.Ι. ΗΠΕΙΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΝΟΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΛΟΓΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ. Επιβλέπουσα: Ζακοπούλου Βικτωρία.

Τ.Ε.Ι. ΗΠΕΙΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΝΟΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΛΟΓΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ. Επιβλέπουσα: Ζακοπούλου Βικτωρία. Τ.Ε.Ι. ΗΠΕΙΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΝΟΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΛΟΓΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΘΕΜΑ: «Εγκεφαλική Παράλυση στην παιδική ηλικία». Εκπόνηση εργασίας: Παπαδοπούλου Ειρήνη Α.Μ. 12148 Επιβλέπουσα:

Διαβάστε περισσότερα

Διάλεξη 12η Τραυματισμοί Νωτιαίου Μυελού

Διάλεξη 12η Τραυματισμοί Νωτιαίου Μυελού ΕΠΕΑΕΚ: ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΥ ΤΕΦΑΑ, ΠΘ ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ Διάλεξη 12η Τραυματισμοί Νωτιαίου Μυελού Κοκαρίδας Δημήτριος Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα Τραυματισμοί του Νωτιαίου Μυελού

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΥΤΙΚΗ ΔΥΣΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ.

ΣΤΥΤΙΚΗ ΔΥΣΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ. ΣΤΥΤΙΚΗ ΔΥΣΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ. Η στυτική δυσλειτουργία είναι ένα από τα συχνότερα νοσήματα των ανδρών στην σημερινή εποχή.σε νεαρότερες ηλικίες το 30% οφείλεται σε οργανικές αιτίες και το 70 % σε ψυχολογικά αίτια

Διαβάστε περισσότερα

Διαταραχές συμπεριφοράς στην Άνοια

Διαταραχές συμπεριφοράς στην Άνοια Διαταραχές συμπεριφοράς στην Άνοια Κώστας Νικολάου ψυχίατρος Παρουσίαση βασισμένη στο: BPSD Educational Pack, International Psychogeriatric Association (IPA) 2002 Τα Συμπεριφορικά και Ψυχολογικά συμπτώματα

Διαβάστε περισσότερα

Επίπεδο της συνείδησης

Επίπεδο της συνείδησης Καθηγητής ρ. Λάζαρος Ι. Τσούσκας ΠΡΩΤΕΣ ΒΟΗΘΕΙΕΣ Θεσσαλονίκη 2003: 20-25 Επίπεδο της συνείδησης Η µερική ή ολική απώλεια της συνείδησης του πάσχοντος είναι µια σοβαρή κατάσταση, κατά την οποία διαταράσσεται

Διαβάστε περισσότερα

Υποφλοιϊκοί και στελεχιαίοι πυρήνες

Υποφλοιϊκοί και στελεχιαίοι πυρήνες Υποφλοιϊκοί και στελεχιαίοι πυρήνες Σχεδιασµός κινήσεων Παρακολούθηση της κίνησης ηµιουργία κινητικών προγραµµάτων Εκµάθηση επιδέξιων κινήσεων Βασικά γάγγλια κέλυφος Κερκοφόρος πυρήνας Ωχρά σφαίρα Ωχρά

Διαβάστε περισσότερα

Σύναψη µεταξύ της απόληξης του νευράξονα ενός νευρώνα και του δενδρίτη ενός άλλου νευρώνα.

Σύναψη µεταξύ της απόληξης του νευράξονα ενός νευρώνα και του δενδρίτη ενός άλλου νευρώνα. ΟΙ ΝΕΥΡΩΝΕΣ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΟΥΝ ΜΕΣΩ ΤΗΣ ΣΥΝΑΨΗΣ Άντα Μητσάκου Αναπληρώτρια Καθηγήτρια, Ιατρική Σχολή, Πανεπιστήµιο Πατρών Γνωρίζουµε ότι είµαστε ικανοί να εκτελούµε σύνθετες νοητικές διεργασίες εξαιτίας της

Διαβάστε περισσότερα

Αγόρι 8 ετών, από τη Χαρά της Θάλασσας στο Κέντρο Αποκατάστασης

Αγόρι 8 ετών, από τη Χαρά της Θάλασσας στο Κέντρο Αποκατάστασης Αγόρι 8 ετών, από τη Χαρά της Θάλασσας στο Κέντρο Αποκατάστασης Στέλλα Σταμπουλή Παιδίατρος Επιμελήτρια ΜΕΘ Παίδων ΓΝΘ Ιπποκράτειο Αγόρι ηλικίας 8 ετών Πνιγμός σε θαλασσινό νερό Άγνωστο το χρονικό διάστηµα

Διαβάστε περισσότερα

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΑΣΚΗΣΗ: ΑΣΦΑΛΕΙΑ ΚΑΙ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΙΙ

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΑΣΚΗΣΗ: ΑΣΦΑΛΕΙΑ ΚΑΙ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΙΙ ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΑΣΚΗΣΗ: ΑΣΦΑΛΕΙΑ ΚΑΙ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΙΙ ΚΑΘΗΓΗΤΕΣ: ΤΣΟΥΚΑ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ, ΑΠΟΣΤΟΛΟΠΟΥΛΟΣ ΞΕΝΟΦΩΝ. (ΜΕΡΟΣ 1ο) ΚΕΝΤΡΙΚΟ ΝΕΥΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ (ΚΝΣ): Το ΚΝΣ εξετάζει, αξιολογεί και επεξεργάζεται

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΤΟΥ ΙΛΙΓΓΟΥ ΣΤΗΝ ΕΠΕΙΓΟΥΣΑ ΝΕΥΡΟΛΟΓΙΑ

ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΤΟΥ ΙΛΙΓΓΟΥ ΣΤΗΝ ΕΠΕΙΓΟΥΣΑ ΝΕΥΡΟΛΟΓΙΑ ΣΤΗΝ ΕΠΕΙΓΟΥΣΑ Νευρολογική Κλινική Γενικού Νοσοκομείου «Πολυκλινική», Αθήνα. Εισαγωγή Ο ίλιγγος, ένα συνηθέστατο αίτιο προσέλευσης ασθενών στο ιατρείο της εφημερίας, συχνά υποκρύπτει επείγουσες καταστάσεις

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΟ Α ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ 1. Γαστροοισοφαγική παλινδρόµηση (ΓΟΠ) Η συχνότητα της ΓΟΠ σε παιδιά µε ΕΠ αναφέρεται από 26% - 75%, ενώ σε φυσιολογικά παιδιά και βρέφη εκτιµάται περίπου στο 7-8% (Cadman και συν. 1978,

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΑΠΝΟΙΑ ΥΠΝΟΥ

ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΑΠΝΟΙΑ ΥΠΝΟΥ ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΑΠΝΟΙΑ ΥΠΝΟΥ ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ Η κεντρική υπνική άπνοια (central sleep apnea - CSA) συναντάται σε ποσοστό 5-10% όλων των ασθενών με διαταραχή της αναπνοής στον ύπνο (sleep-disordered breathing

Διαβάστε περισσότερα

Οπτική οδός. Έξω γονατώδες σώµα. Οπτική ακτινοβολία

Οπτική οδός. Έξω γονατώδες σώµα. Οπτική ακτινοβολία Όραση Γ Όραση Οπτική οδός Έξω γονατώδες σώµα Οπτική ακτινοβολία Οπτικό χίασµα: Οι ίνες από το ρινικό ηµιµόριο περνούν στην αντίπλευρη οπτική οδό ενώ τα κροταφικά ηµιµόρια δεν χιάζονται. Εποµένως κάθε οπτική

Διαβάστε περισσότερα

ΣΠΟΝΔΥΛΙΚΗ ΟΣΦΥΙΚΗ ΣΤΕΝΩΣΗ ΣΥΝΤΗΡΗΤΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΕΛΙΝΑ ΕΥΣΤΑΘΙΟY ΦΥΣΙΚΟΘΕΡΑΠΕΥΤΡΙΑ

ΣΠΟΝΔΥΛΙΚΗ ΟΣΦΥΙΚΗ ΣΤΕΝΩΣΗ ΣΥΝΤΗΡΗΤΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΕΛΙΝΑ ΕΥΣΤΑΘΙΟY ΦΥΣΙΚΟΘΕΡΑΠΕΥΤΡΙΑ ΣΠΟΝΔΥΛΙΚΗ ΟΣΦΥΙΚΗ ΣΤΕΝΩΣΗ ΣΥΝΤΗΡΗΤΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΕΛΙΝΑ ΕΥΣΤΑΘΙΟY ΦΥΣΙΚΟΘΕΡΑΠΕΥΤΡΙΑ Μία από της σημαντικότερες παθήσεις που αλλοιώνουν την ποιότητα της ζωής του ανθρώπου, στην ώριμη ηλικία, είναι και η σπονδυλική

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΥΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ. Κάντε κλικ για να επεξεργαστείτε τον υπότιτλο του υποδείγματος

ΝΕΥΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ. Κάντε κλικ για να επεξεργαστείτε τον υπότιτλο του υποδείγματος ΝΕΥΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ Κάντε κλικ για να επεξεργαστείτε τον υπότιτλο του υποδείγματος ΝΕΥΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ Το νευρικό σύστημα θέτει σε επικοινωνία τον οργανισμό μας με τον έξω κόσμο. Μοιάζει με τηλεφωνικό δίκτυο,

Διαβάστε περισσότερα

Διάλεξη 13η Πολιομυελίτιδα - Ακρωτηριασμοί

Διάλεξη 13η Πολιομυελίτιδα - Ακρωτηριασμοί ΕΠΕΑΕΚ: ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΥ ΤΕΦΑΑ, ΠΘ ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ Διάλεξη 13η Πολιομυελίτιδα - Ακρωτηριασμοί Κοκαρίδας Δημήτριος Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα Πολιομυελίτιδα Νόσος που οφείλεται

Διαβάστε περισσότερα

ΜΙΙΙ ΓΑΤΣΙΑ ΕΥΦΡΟΣΥΝΗ ΔΗΜΗΤΡΑ ΜΙΙ ΑΣΗΜΑΚΟΠΟΥΛΟΣ ΙΩΑΝΝΗΣ

ΜΙΙΙ ΓΑΤΣΙΑ ΕΥΦΡΟΣΥΝΗ ΔΗΜΗΤΡΑ ΜΙΙ ΑΣΗΜΑΚΟΠΟΥΛΟΣ ΙΩΑΝΝΗΣ ΜIV ΜΗΛΙΩΝΗ ΑΓΓΕΛΙΚΗ ΜΙΙΙ ΓΑΤΣΙΑ ΕΥΦΡΟΣΥΝΗ ΔΗΜΗΤΡΑ ΜΙΙ ΑΣΗΜΑΚΟΠΟΥΛΟΣ ΙΩΑΝΝΗΣ Παγκόσμια Ημέρα Alzheimer Η Παγκόσμια Ημέρα Αlzheimer γιορτάζεται κάθε χρόνο στις 21 Σεπτεμβρίου. Σκοπόs: ευαισθητοποίηση της

Διαβάστε περισσότερα

11/6/2015 TA KATAΓΜΑΤΑ ΤΗΣ ΣΠΟΝΔΥΛΙΚΗΣ ΣΤΗΛΗΣ. Στοιχεία ανατομίας και φυσιολογίας της σπονδυλικής στήλης και του νωτιαίου μυελού. Εισαγωγικά στοιχεία

11/6/2015 TA KATAΓΜΑΤΑ ΤΗΣ ΣΠΟΝΔΥΛΙΚΗΣ ΣΤΗΛΗΣ. Στοιχεία ανατομίας και φυσιολογίας της σπονδυλικής στήλης και του νωτιαίου μυελού. Εισαγωγικά στοιχεία TA KATAΓΜΑΤΑ ΤΗΣ ΣΠΟΝΔΥΛΙΚΗΣ ΣΤΗΛΗΣ Στοιχεία ανατομίας και φυσιολογίας της σπονδυλικής στήλης και του νωτιαίου μυελού Σπονδυλική στήλη: 7 αυχενικοί, 12 θωρακικοί, 5 οσφυϊκοί, 5 ιεροί και 4-5 κοκκυγικοί

Διαβάστε περισσότερα

Συνιστώνται για... Οι δονήσεις είναι αποτελεσματικές...

Συνιστώνται για... Οι δονήσεις είναι αποτελεσματικές... ΠΕΔΙΑ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ Εκφυλιστικές αλλοιώσεις Αγγειακές παθήσεις Παθολογίες των πνευμόνων Ουρο-γυναικολογικές διαταραχές Καρδιακές παθήσεις Παθολογίες σπονδυλικής στήλης Παθολογίες αρθρώσεων Παθολογίες συνδέσμων

Διαβάστε περισσότερα

ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΑΣΘΕΝ-Ν ΣΤΗ ΣΤΕΦΑΝΙΑΙΑ ΜΟΝΑΔΑ ΚΑΙ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤ-ΠΙΣΗ

ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΑΣΘΕΝ-Ν ΣΤΗ ΣΤΕΦΑΝΙΑΙΑ ΜΟΝΑΔΑ ΚΑΙ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤ-ΠΙΣΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΑΣΘΕΝ-Ν ΣΤΗ ΣΤΕΦΑΝΙΑΙΑ ΜΟΝΑΔΑ ΚΑΙ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤ-ΠΙΣΗ ΧΑΤΖΗΣΤΕΦΑΝΟΥ ΦΑΝΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΡΙΑ Τ.Ε. Β Γ ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΙΠΠΟΚΡΑΤΕΙΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ Η στεφανιαία µονάδα είναι ένας χώρος

Διαβάστε περισσότερα

Κύκλος βάδισης ΠΑΤΗΜΑ ΠΤΕΡΝΑΣ ΠΑΤΗΜΑ ΠΕΛΜΑΤΟΣ ΜΕΣΗ ΣΤΑΣΗ ΚΙΝΗΣΗ ΕΜΠΡΟΣ ΕΠΙΤΑΧΥΝΣΗ ΜΕΣΗ ΑΙΩΡΗΣΗ ΕΠΙΒΡΑΔΥΝΣΗ

Κύκλος βάδισης ΠΑΤΗΜΑ ΠΤΕΡΝΑΣ ΠΑΤΗΜΑ ΠΕΛΜΑΤΟΣ ΜΕΣΗ ΣΤΑΣΗ ΚΙΝΗΣΗ ΕΜΠΡΟΣ ΕΠΙΤΑΧΥΝΣΗ ΜΕΣΗ ΑΙΩΡΗΣΗ ΕΠΙΒΡΑΔΥΝΣΗ Κύκλος βάδισης ΠΑΤΗΜΑ ΠΤΕΡΝΑΣ ΠΑΤΗΜΑ ΠΕΛΜΑΤΟΣ ΜΕΣΗ ΣΤΑΣΗ ΚΙΝΗΣΗ ΕΜΠΡΟΣ ΕΠΙΤΑΧΥΝΣΗ ΜΕΣΗ ΑΙΩΡΗΣΗ ΕΠΙΒΡΑΔΥΝΣΗ Φάση στάσης Φάση αιώρησης Πάτημα πτέρνας Πάτημα πέλματος Μέση στάση Κίνηση εμπρός Επιτάχυνση Μέση

Διαβάστε περισσότερα

Η Λευκή Ουσία του Νωτιαίου Μυελού

Η Λευκή Ουσία του Νωτιαίου Μυελού Η Λευκή Ουσία του Νωτιαίου Μυελού λκλλκλκλλκκκκ Εισαγωγή Ανιόντα Δεµάτια του Νωτιαίου Μυελού Ανιόντα Δεµάτια της Πρόσθιας Δέσµης Ανιόντα Δεµάτια της Πλάγιας Δέσµης Ανιόντα Δεµάτια της Οπίσθιας Δέσµης Κατιόντα

Διαβάστε περισσότερα

Αλκοόλ, Εθεβεία & Εγκέθαλορ. Γιώργος Παναγής Πανεπιστήμιο Κρήτης Τμήμα Ψυχολογίας Εργαστήριο Νευροεπιστημών & Συμπεριφοράς

Αλκοόλ, Εθεβεία & Εγκέθαλορ. Γιώργος Παναγής Πανεπιστήμιο Κρήτης Τμήμα Ψυχολογίας Εργαστήριο Νευροεπιστημών & Συμπεριφοράς Αλκοόλ, Εθεβεία & Εγκέθαλορ Γιώργος Παναγής Πανεπιστήμιο Κρήτης Τμήμα Ψυχολογίας Εργαστήριο Νευροεπιστημών & Συμπεριφοράς Κατανάλωση οινοπνευματωδών στους Έλληνες μαθητές (2011) Στην Ελλάδα, τα αγόρια

Διαβάστε περισσότερα

Η νόσος του Parkinson δεν είναι µόνο κινητική διαταραχή. Έχει υπολογισθεί ότι µέχρι και 50% των ασθενών µε νόσο Πάρκινσον, µπορεί να βιώσουν κάποια

Η νόσος του Parkinson δεν είναι µόνο κινητική διαταραχή. Έχει υπολογισθεί ότι µέχρι και 50% των ασθενών µε νόσο Πάρκινσον, µπορεί να βιώσουν κάποια ρ ZΩΗ ΚΑΤΣΑΡΟΥ Νευρολόγος ιευθύντρια ΕΣΥ Η νόσος του Parkinson δεν είναι µόνο κινητική διαταραχή. Έχει υπολογισθεί ότι µέχρι και 50% των ασθενών µε νόσο Πάρκινσον, µπορεί να βιώσουν κάποια µορφή κατάθλιψης,

Διαβάστε περισσότερα

Σύνδροµο Καρπιαίου Σωλήνα

Σύνδροµο Καρπιαίου Σωλήνα Σύνδροµο Καρπιαίου Σωλήνα Το σύνδροµο του καρπιαίου σωλήνα είναι µία συνήθης αιτία πόνου και διαταραχής της αισθητικότητας στα χέρια. Οφείλεται σε πίεση του µέσου νεύρου στην περιοχή του καρπού. Στην περιοχή

Διαβάστε περισσότερα

Μήπως έχω µεγαλακρία; Πώς θα το καταλάβω;

Μήπως έχω µεγαλακρία; Πώς θα το καταλάβω; Μήπως έχω µεγαλακρία; Πώς θα το καταλάβω; MegalakriaBroshure.indd 1 17/11/2010 1:27:39 μμ Η Πανελλήνια Ένωση Σπανίων Παθήσεων (Π.Ε.Σ.ΠΑ) είναι ο μόνος φορέας, μη κερδοσκοπικό σωματείο, συλλόγων ασθενών

Διαβάστε περισσότερα

Το γόνατο ως στόχος ρευματικών νοσημάτων

Το γόνατο ως στόχος ρευματικών νοσημάτων Το γόνατο ως στόχος ρευματικών νοσημάτων Χ. Μ. ΜουτσόπουΛος Αντεπιστέλλον μέλος της Ακαδημίας Αθηνών, Καθηγητής Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών α ρευματικά νοσήματα είναι ασθένειες που προσβάλλουν

Διαβάστε περισσότερα

Κίνηση. Α.Καραπέτσας 2015-2016

Κίνηση. Α.Καραπέτσας 2015-2016 Κίνηση Α.Καραπέτσας 2015-2016 Ο Ρόλος του νωτιαίου μυελού Ο νωτιαίος μυελός ελέγχει κατά μεγάλο μέρος το τρέξιμο και τη βάδιση. Επίσης, ο νωτιαίος και ο προμήκης μυελός έχουν αυτόνομα κινητικά προγράμματα

Διαβάστε περισσότερα

Βογιατζόγλου E, Βογιατζόγλου Δ. Γενικό Νοσοκομείο «Αμαλία. Δόνου Α.,

Βογιατζόγλου E, Βογιατζόγλου Δ. Γενικό Νοσοκομείο «Αμαλία. Δόνου Α., ΠΡΟΛΗΨΗ ΚΑΙ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΔΙΑΒΗΤΙΚΟΥ ΠΟΔΙΟΥ. Η ΕΜΠΕΙΡΙΑ ΜΑΣ ΣΤΟ ΙΑΤΡΕΙΟ ΦΡΟΝΤΙΔΑΣ ΔΙΑΒΗΤΙΚΟΥ ΠΟΔΙΟΥ, ΣΤΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ «ΑΜΑΛΙΑ ΦΛΕΜΙΝΓΚ». Μεϊμέτη Ε., Καφαντάρης Ι., Δόνου Α., Βογιατζόγλου E, Βογιατζόγλου Δ.

Διαβάστε περισσότερα

ΝΟΣΟΣ ALZHEIMER. της Σταυρούλας Β. Α1

ΝΟΣΟΣ ALZHEIMER. της Σταυρούλας Β. Α1 ΝΟΣΟΣ ALZHEIMER της Σταυρούλας Β. Α1 Σε αυτήν την εργασία θα μελετήσουμε τη νόσο του Alzheimer απαντώντας στα παρακάτω ερωτήματα: Τι είναι η νόσος του Alzheimer;...3 Ποια είναι τα αίτια εμφάνισής της;...6

Διαβάστε περισσότερα

Δυσκοίλιο, θεωρούμε ένα άτομο όταν εμφανίζει δύο τουλάχιστον από τα παρακάτω προβλήματα για 3 ή περισσότερους μήνες:

Δυσκοίλιο, θεωρούμε ένα άτομο όταν εμφανίζει δύο τουλάχιστον από τα παρακάτω προβλήματα για 3 ή περισσότερους μήνες: Δυσκοιλιότητα. Η δυσκοιλιότητα αποτελεί ένα από τα πιο συχνά συμπτώματα του κατώτερου πεπτικού σωλήνα, επηρεάζοντας κάθε χρόνο ένα μεγάλο αριθμό ασθενών, κυρίως των χωρών του δυτικού κόσμου. Εικόνα 1.

Διαβάστε περισσότερα

ΚΛΙΝΙΚΗ ΕΞΕΤΑΣΗ ΟΜΣΣ- ΚΑΤΩ ΑΚΡΩΝ. ΤΣΑΟΥΣΗΣ Θ. ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ Ειδικευόμενος Ιατρός

ΚΛΙΝΙΚΗ ΕΞΕΤΑΣΗ ΟΜΣΣ- ΚΑΤΩ ΑΚΡΩΝ. ΤΣΑΟΥΣΗΣ Θ. ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ Ειδικευόμενος Ιατρός ΚΛΙΝΙΚΗ ΕΞΕΤΑΣΗ ΟΜΣΣ- ΚΑΤΩ ΑΚΡΩΝ ΤΣΑΟΥΣΗΣ Θ. ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ Ειδικευόμενος Ιατρός ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΑ ΟΣΦΥΑΛΓΙΑΣ Η ΠΙΟ ΚΟΙΝΗ ΜΥΟΣΚΕΛΕΤΙΚΗ ΔΙΑΤΑΡΑΧΗ ΣΤΟ ΔΥΤΙΚΟ ΚΟΣΜΟ Η ΠΙΟ ΚΟΙΝΗ ΑΙΤΙΑ ΑΝΙΚΑΝΟΤΗΤΑΣ ΣΕ ΑΤΟΜΑ

Διαβάστε περισσότερα

Η ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΚΑΙ ΤΑ ΣΥΓΧΡΟΝΑ ΤΑΞΙΝΟΜΙΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ

Η ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΚΑΙ ΤΑ ΣΥΓΧΡΟΝΑ ΤΑΞΙΝΟΜΙΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ Η ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΚΑΙ ΤΑ ΣΥΓΧΡΟΝΑ ΤΑΞΙΝΟΜΙΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΓΕΩΡΓΙΛΑ ΕΛΕΝΗ Απαρτιωμένη Διδασκαλία ΕΙΣΑΓΩΓΗ Διάγνωση: είναι η πολύπλοκη διαδικασία αναγνώρισης και ταυτοποίησης μιας διαταραχής που γίνεται

Διαβάστε περισσότερα

ιαταραχές Κινητικότητας Λεωνίδας Στεφανής Καθηγητής Νευρολογίας Β Νευρολογική Κλινική ΕΚΠΑ Οι ιαταραχές Κινητικότητας (Movement Disorders) είναι νευρολογικά σύνδροµα όπου υπάρχει είτε µία υπερβολή (υπερκινησία)

Διαβάστε περισσότερα

Κλινική εξέταση. Πλήρης κλινική εξέταση Πολλά περιστατικά δεν είναι νευρολογικά

Κλινική εξέταση. Πλήρης κλινική εξέταση Πολλά περιστατικά δεν είναι νευρολογικά ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΝΕΥΡΙΚΟΥ Έκταση και σημασία Στα μικρά μηρυκαστικά πολύ συχνές Για 2005 το 50 % στην κλινική Ιάσιμες και μη ιάσιμες Χρόνιες εγκεφαλoπάθειες - εγκεφαλίτιδες Ζωοανθρωπονόσοι Ιστορικό α) Είδος, ηλικία,

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ 10ο ΜΕΡΟΣ Γ ΜΑΘΗΣΗ ΚΑΙ ΜΝΗΜΗ

ΜΑΘΗΜΑ 10ο ΜΕΡΟΣ Γ ΜΑΘΗΣΗ ΚΑΙ ΜΝΗΜΗ ΜΑΘΗΜΑ 10ο ΜΕΡΟΣ Γ ΜΑΘΗΣΗ ΚΑΙ ΜΝΗΜΗ ΜΑΘΗΣΗ ΚΑΙ ΜΝΗΜΗ Πρόσφατες εργασίες έχουν αποδείξει ότι στη μνήμη παρεμβαίνουν πολλές περιοχές του εγκεφάλου Παρ όλα αυτά, υπάρχουν διαφορετικοί τύποι μνήμης και ορισμένες

Διαβάστε περισσότερα

ΟΡΙΣΜΟΣ Η Νόσος Alzheimerή γεροντική άνοια είναι µια χρόνια νευροεκφυλιστικήασθένεια του Κεντρικού Νευρικού Συστήµατος, που χαρακτηρίζεται στην ήπια µορφή της από σταδιακή απώλεια της µνήµης και περιορισµό

Διαβάστε περισσότερα

Μήπως έχω Σκληρόδερµα;

Μήπως έχω Σκληρόδερµα; Μήπως έχω Σκληρόδερµα; Για να πληροφορηθώ µýëïò ôçò Σπάνιος ναι... Μόνος όχι Η Πανελλήνια Ένωση Σπανίων Παθήσεων (Π.Ε.Σ.ΠΑ) είναι ο μόνος φορέας, μη κερδοσκοπικό σωματείο, συλλόγων ασθενών σπανίων παθήσεων

Διαβάστε περισσότερα

ΛΟΓΟΙ ΚΑΤΑΝΑΛΩΣΗΣ ΑΛΚΟΟΛΗΣ

ΛΟΓΟΙ ΚΑΤΑΝΑΛΩΣΗΣ ΑΛΚΟΟΛΗΣ ΑΛΚΟΟΛ ΛΟΓΟΙ ΚΑΤΑΝΑΛΩΣΗΣ ΑΛΚΟΟΛΗΣ v Μεταξύ ατόμων ηλικίας από 15 μέχρι 25 ετών βγήκαν τα ακόλουθα συμπεράσματα: Κοινωνικότητα (71%) Τους αρέσει η γεύση (51%) Δημιουργεί αίσθημα χαλάρωσης (12%) Προκαλεί

Διαβάστε περισσότερα

Γλαύκωμα. www.ophthalmica.gr IΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΟΦΘΑΛΜΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΜΙΚΡΟΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗΣ

Γλαύκωμα. www.ophthalmica.gr IΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΟΦΘΑΛΜΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΜΙΚΡΟΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗΣ Γλαύκωμα www.ophthalmica.gr IΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΟΦΘΑΛΜΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΜΙΚΡΟΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗΣ Τι ακριβώς είναι το γλαύκωμα; Ο όρος γλαύκωμα ορίζει μια ομάδα παθήσεων που τις χαρακτηρίζει μια σταδιακή καταστροφή του οπτικού

Διαβάστε περισσότερα

Λέξεις ευρετηρίου: νόσος του Πάρκινσον, µείζων κατάθλιψη, δυσθυµία, διαταραχές διάθεσης, άνοια.

Λέξεις ευρετηρίου: νόσος του Πάρκινσον, µείζων κατάθλιψη, δυσθυµία, διαταραχές διάθεσης, άνοια. ιαταραχές της διάθεσης και άνοια σε παρκινσονικούς ασθενείς Ε. Πάλλης, 1 Ι. Πεδιαδίτης, 2 Ε. Καναβάκης, 3 Η. Πρασσάς 1 1 Νευρολογικό, 2 Παθολογικό, 3 ΨυχιατρικόΤµήµα Βενιζελείου Περιφερειακού Γενικού Νοσοκοµείου

Διαβάστε περισσότερα

FOUNDERS CLUB. Πλήρες Εκπαιδευτικό Πρόγραμμα για Τελειόφοιτους & Νέους Επαγγελματίες Λογοθεραπευτές

FOUNDERS CLUB. Πλήρες Εκπαιδευτικό Πρόγραμμα για Τελειόφοιτους & Νέους Επαγγελματίες Λογοθεραπευτές FOUNDERS CLUB Πλήρες Εκπαιδευτικό Πρόγραμμα για Τελειόφοιτους & Νέους Επαγγελματίες Λογοθεραπευτές Το Πρόγραμμα Founders Club είναι το πληρέστερο πρόγραμμα ιδιωτικής εκπαίδευσης Λογοθεραπείας που υπάρχει.

Διαβάστε περισσότερα

Γνωστική Ψυχολογία Ι (ΨΧ32)

Γνωστική Ψυχολογία Ι (ΨΧ32) Γνωστική Ψυχολογία Ι (ΨΧ32) Διάλεξη 6 Μηχανισμοί επεξεργασίας οπτικού σήματος Οι άλλες αισθήσεις Πέτρος Ρούσσος Η αντιληπτική πλάνη του πλέγματος Hermann 1 Πλάγια αναστολή Η πλάγια αναστολή (lateral inhibition)

Διαβάστε περισσότερα

15λεπτη Προετοιμασία του φοιτητή για την παρακολούθηση του μαθήματος νευροουρολογίας, γυναικολογικής ουρολογίας και ακράτειας ούρων.

15λεπτη Προετοιμασία του φοιτητή για την παρακολούθηση του μαθήματος νευροουρολογίας, γυναικολογικής ουρολογίας και ακράτειας ούρων. 15λεπτη Προετοιμασία του φοιτητή για την παρακολούθηση του μαθήματος νευροουρολογίας, γυναικολογικής ουρολογίας και ακράτειας ούρων. Η ουροδόχος κύστη δεν είναι απλά μία κοιλότητα η οποία γεμίζει απλά

Διαβάστε περισσότερα

Η ζωή είναι άδικη. Μερικοί είναι άρρωστοι, ενώ άλλοι είναι υγιείς John F. Kennedy, 1962 ΡΕΜΠΕΛΟΥ ΕΛΕΝΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ: ΝΟΣΟΣ ADDISON Daniel Davies [Ιατρός] Ιατρός], 1947 Αυτός ο νεαρός φίλος σου δεν

Διαβάστε περισσότερα

Σακχαρώδης Διαβήτης και Ανοια. Κωνσταντίνος Σ. Πετσάνης Νευρολόγος

Σακχαρώδης Διαβήτης και Ανοια. Κωνσταντίνος Σ. Πετσάνης Νευρολόγος Σακχαρώδης Διαβήτης και Ανοια Κωνσταντίνος Σ. Πετσάνης Νευρολόγος ΑΝΟΙΑ Η απώλεια, συνήθως προιούσα,των νοητικών λειτουργιών, χωρίςδιαταραχήτηςαντίληψηςκαι του επιπέδου συνείδησης ΚΡΙΤΗΡΙΑ ΑΝΟΙΑΣ ΚΑΤA

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΧΝΕΣ ΠΑΘΟΛΟΓΙΚΕΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ ΤΗΣ ΤΡΙΤΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ. Άσκηση και τρίτη ηλικία Μάθημα Επιλογής Κωδικός: 005 Εαρινό εξάμηνο 2015

ΣΥΧΝΕΣ ΠΑΘΟΛΟΓΙΚΕΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ ΤΗΣ ΤΡΙΤΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ. Άσκηση και τρίτη ηλικία Μάθημα Επιλογής Κωδικός: 005 Εαρινό εξάμηνο 2015 ΣΥΧΝΕΣ ΠΑΘΟΛΟΓΙΚΕΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ ΤΗΣ ΤΡΙΤΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ Άσκηση και τρίτη ηλικία Μάθημα Επιλογής Κωδικός: 005 Εαρινό εξάμηνο 2015 ΑΣΚΗΣΗ ΚΑΙ ΤΡΙΤΗ ΗΛΙΚΙΑ Περιεχόμενα προηγούμενης διάλεξης Περιγραφή παθολογιών

Διαβάστε περισσότερα

Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ. νεφρά

Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ. νεφρά Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ νεφρά νεφρών Η υψηλή αρτηριακή πίεση (υπέρταση) είναι ένα από τα δύο κύρια αίτια χρόνιας νεφρικής νόσου παγκοσμίως (το άλλο είναι ο διαβήτης). Επίσης, τα νεφρά έχουν βασικό ρόλο στη

Διαβάστε περισσότερα

Η ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΚΗ ΒΑΔΙΣΗ ΚΑΙ ΟΙ ΤΥΠΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΤΗΣ ΣΤΗΝ ΕΓΚΕΦΑΛΙΚΗ ΠΑΡΑΛΥΣΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ

Η ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΚΗ ΒΑΔΙΣΗ ΚΑΙ ΟΙ ΤΥΠΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΤΗΣ ΣΤΗΝ ΕΓΚΕΦΑΛΙΚΗ ΠΑΡΑΛΥΣΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ Η ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΚΗ ΒΑΔΙΣΗ ΚΑΙ ΟΙ ΤΥΠΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΤΗΣ ΣΤΗΝ ΕΓΚΕΦΑΛΙΚΗ ΠΑΡΑΛΥΣΗ ΚΥΡΙΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΤΗΣ ΠΟΔΟΚΝΗΜΙΚΗΣ Φυσιολογική κίνηση ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΚΥΡΙΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΤΗΣ ΠΟΔΟΚΝΗΜΙΚΗΣ ΚΥΡΙΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ

Διαβάστε περισσότερα

Διαταραχές Μνήμης, Νόησης και Συμπεριφοράς. Σωκράτης Γ. Παπαγεωργίου Επ. Καθ. Νευρολογίας ΕΚΠΑ

Διαταραχές Μνήμης, Νόησης και Συμπεριφοράς. Σωκράτης Γ. Παπαγεωργίου Επ. Καθ. Νευρολογίας ΕΚΠΑ Διαταραχές Μνήμης, Νόησης και Συμπεριφοράς Σωκράτης Γ. Παπαγεωργίου Επ. Καθ. Νευρολογίας ΕΚΠΑ Δυσαρθρία ΟΜΙΛΙΑ Φλοιός Υποφλοιικοί σχηματισμοί (βασικά γάγγλια, νευρωνικά δίκτυα) Νεύρα, μύες Δυσαρθρία- βλάβες:

Διαβάστε περισσότερα

Κατερίνα Τυλιγάδα Επίκουρη Καθηγήτρια Φαρµακολογίας ΚΤ 2008. Αντικαταθλιπτικά

Κατερίνα Τυλιγάδα Επίκουρη Καθηγήτρια Φαρµακολογίας ΚΤ 2008. Αντικαταθλιπτικά Κατερίνα Τυλιγάδα Επίκουρη Καθηγήτρια Φαρµακολογίας ΚΤ 2008 Αντικαταθλιπτικά ΚΤ 2008 Vincent van Gogh, 1890 ιαταραχές σε Συναίσθηµα Όρεξη Ύπνο Ενεργητικότητα lipido Μονοπολική Μείζων κατάθλιψη θλίψη -

Διαβάστε περισσότερα

Ο όρος διάχυτες αναπτυξιακές διαταραχές (αυτισμός) αναφέρεται σε μια αναπτυξιακή διαταραχή κατά την οποία το άτομο παρουσιάζει μειωμένες ικανότητες

Ο όρος διάχυτες αναπτυξιακές διαταραχές (αυτισμός) αναφέρεται σε μια αναπτυξιακή διαταραχή κατά την οποία το άτομο παρουσιάζει μειωμένες ικανότητες Ο όρος διάχυτες αναπτυξιακές διαταραχές (αυτισμός) αναφέρεται σε μια αναπτυξιακή διαταραχή κατά την οποία το άτομο παρουσιάζει μειωμένες ικανότητες στην επικοινωνία, κοινωνικότητα και συμπεριφορά, καθώς

Διαβάστε περισσότερα

ΑΥΤΟΝΟΜΟ ΝΕΥΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ (ΑΝΣ) ΠΑΥΛΟΣ Γ. ΚΑΤΩΝΗΣ ΑΝΑΠΛ. ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΚΡΗΤΗΣ

ΑΥΤΟΝΟΜΟ ΝΕΥΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ (ΑΝΣ) ΠΑΥΛΟΣ Γ. ΚΑΤΩΝΗΣ ΑΝΑΠΛ. ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΚΡΗΤΗΣ ΑΥΤΟΝΟΜΟ ΝΕΥΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ (ΑΝΣ) ΠΑΥΛΟΣ Γ. ΚΑΤΩΝΗΣ ΑΝΑΠΛ. ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΚΡΗΤΗΣ ΑΥΤΟΝΟΜΟ ΝΕΥΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ (ΑΝΣ) ΑΝΣ ΚΙΝΗΤΙΚΑ ΝΕΥΡΑ (λείοι μύες, καρδιακός μυς, αδένες) (Σπλαχνικά Νεύρα)

Διαβάστε περισσότερα

ΥΔΡΟΚΗΛΗ ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΟΣΧΕΟΥ - ΥΔΡΟΚΗΛΗ - ΚΙΡΣΟΚΗΛΗ - ΣΥΣΤΡΟΦΗ ΣΠΕΡΜΑΤΙΚΟΥ ΤΟΝΟΥ - ΚΥΣΤΗ ΕΠΙΔΙΔΥΜΙΔΑΣ - ΣΠΕΡΜΑΤΟΚΥΣΤΗ - ΚΥΣΤΕΣ ΟΣΧΕΟΥ

ΥΔΡΟΚΗΛΗ ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΟΣΧΕΟΥ - ΥΔΡΟΚΗΛΗ - ΚΙΡΣΟΚΗΛΗ - ΣΥΣΤΡΟΦΗ ΣΠΕΡΜΑΤΙΚΟΥ ΤΟΝΟΥ - ΚΥΣΤΗ ΕΠΙΔΙΔΥΜΙΔΑΣ - ΣΠΕΡΜΑΤΟΚΥΣΤΗ - ΚΥΣΤΕΣ ΟΣΧΕΟΥ ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΟΣΧΕΟΥ - ΥΔΡΟΚΗΛΗ - ΚΙΡΣΟΚΗΛΗ - ΣΥΣΤΡΟΦΗ ΣΠΕΡΜΑΤΙΚΟΥ ΤΟΝΟΥ - ΚΥΣΤΗ ΕΠΙΔΙΔΥΜΙΔΑΣ - ΣΠΕΡΜΑΤΟΚΥΣΤΗ - ΚΥΣΤΕΣ ΟΣΧΕΟΥ ΥΔΡΟΚΗΛΗ Είναι η συλλογή υγρού μεταξύ των πετάλων του ιδίως ελυτροειδούς χιτώνα

Διαβάστε περισσότερα

Εγκεφαλικές συζυγίες. Μαρία Σουλή Παθολόγος-Λοιμωξιολόγος

Εγκεφαλικές συζυγίες. Μαρία Σουλή Παθολόγος-Λοιμωξιολόγος Εγκεφαλικές συζυγίες Μαρία Σουλή Παθολόγος-Λοιμωξιολόγος ΙΙ. Οπτικό νεύρο οπτική οξύτητα (φώς, αντικείμενα, ειδικοί πίνακες) ΔΔ Διαθλαστικές ανωμαλίες Ελάττωση της διαφάνειας των διαθλαστικών μέσων Βλάβη

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ (με βάση το παράθεμα σελ.157 του σχολικού βιβλίου) Η νόσος Alzheimer

ΕΡΓΑΣΙΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ (με βάση το παράθεμα σελ.157 του σχολικού βιβλίου) Η νόσος Alzheimer ΕΠΩΝΥΜΟ: Κ. ΟΝΟΜΑ: ΒΑΣΙΛΕΙΑ ΤΑΞΗ-ΤΜΗΜΑ: Α 1 ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 26/3/2014 ΕΡΓΑΣΙΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ (με βάση το παράθεμα σελ.157 του σχολικού βιβλίου) Η νόσος Alzheimer Η νόσος Alzheimer είναι η πιο συχνή μορφή άνοιας,

Διαβάστε περισσότερα

Ηλίας Κουρής - Ρευματολόγος. www.rheuma,gr

Ηλίας Κουρής - Ρευματολόγος. www.rheuma,gr Πολλες από τις ρευματικες παθησεις των ενηλικων προσβαλουν και τα παιδια,αν και σε μικροτερη συχνοτητα. Επιπλεον καποιες παθησεις όπως είναι ο συστηματικης έναρξης ή ο ολιγοαρθρικος τυπος εναρξης της Νεανικης

Διαβάστε περισσότερα

9. ΝΕΥΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΔΟΜΗ ΚΑΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΤΩΝ ΝΕΥΡΙΚΩΝ. Νευρώνες

9. ΝΕΥΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΔΟΜΗ ΚΑΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΤΩΝ ΝΕΥΡΙΚΩΝ. Νευρώνες 9. ΝΕΥΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ Το νευρικό σύστημα μαζί με το σύστημα των ενδοκρινών αδένων συμβάλλουν στη διατήρηση σταθερού εσωτερικού περιβάλλοντος (ομοιόσταση), ελέγχοντας και συντονίζοντας τις λειτουργίες των

Διαβάστε περισσότερα

Άσκηση και Καρδιοπάθειες

Άσκηση και Καρδιοπάθειες Συμμαχία για την υγεία - Άσκηση Άσκηση και Καρδιοπάθειες Συγγραφική ομάδα: Φλουρής Ανδρέας, Ερευνητής Βογιατζής Ιωάννης, Αναπληρωτής Καθηγητής ΤΕΦΑΑ, ΕΚΠΑ Σταυρόπουλος- Καλίνογλου Αντώνης, Ερευνητής Σύγχρονες

Διαβάστε περισσότερα

Εργαστήριο Ανατοµίας Ιατρική Σχολή Πανεπιστήµιο Αθηνών

Εργαστήριο Ανατοµίας Ιατρική Σχολή Πανεπιστήµιο Αθηνών Εργαστήριο Ανατοµίας Ιατρική Σχολή Πανεπιστήµιο Αθηνών ΣΥΝΟΠΤΙΚΕΣ ΣΗΜΕΙΏΣΕΙΣ ΑΝΑΤΟΜΙΑΣ Το Μυοσκελετικό Σύστηµα Δρ. Ε. Τζόνσον Αναπληρώτρια Καθηγήτρια Αθήνα 2012 2 ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΑΝΑΤΟΜΙΑ Ι. Α. Τα µέρη και

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΚΟΘΕΡΑΠΕΙΑ ΣΕ ΕΙΔΙΚΟΥΣ ΠΛΗΘΥΣΜΟΥΣ ΤΡΙΤΗ ΗΛΙΚΙΑ

ΦΥΣΙΚΟΘΕΡΑΠΕΙΑ ΣΕ ΕΙΔΙΚΟΥΣ ΠΛΗΘΥΣΜΟΥΣ ΤΡΙΤΗ ΗΛΙΚΙΑ ΦΥΣΙΚΟΘΕΡΑΠΕΙΑ ΣΕ ΕΙΔΙΚΟΥΣ ΠΛΗΘΥΣΜΟΥΣ ΤΡΙΤΗ ΗΛΙΚΙΑ Μπίλλη Ευδ. Επ. Καθηγήτρια, Τμ. Φυσικοθεραπείας, ΤΕΙ Δυτική Ελλάδας Γήρανση - ορισμός Σαφής ορισμός του γήρατος δεν υπάρχει Σύμφωνα με τον Shock, το γήρας

Διαβάστε περισσότερα

Υγεία και Άσκηση Ειδικών Πληθυσμών ΜΚ0958

Υγεία και Άσκηση Ειδικών Πληθυσμών ΜΚ0958 ΣΧΟΛΙΑΣΜΟΣ ΠΡΟΟΔΟΥ ΛΑΝΘΑΣΜΕΝΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΥΠΟΓΛΥΚΑΙΜΙΑ ΕΙΝΑΙ Η ΜΕΓΑΛΗ ΠΡΟΣΛΗΨΗ ΣΑΚΧΑΡΩΝ-ΠΡΟΤΕΙΝΕΤΑΙ ΑΣΚΗΣΗ ΣΕ ΑΛΜΥΡΟ ΝΕΡΟ ΥΠΟΓΛΥΚΑΙΜΙΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑ ΑΡΤΗΡΙΑΚΗ ΥΠΕΡΤΑΣΗΣ ΑΣΚΗΣΗ ΣΤΟΝ ΣΔ -ΜΕΙΩΣΗ ΥΠΕΡΒΟΛΙΚΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Θεραπευτικές Παρεμβάσεις στην Πολλαπλή Σκλήρυνση

Θεραπευτικές Παρεμβάσεις στην Πολλαπλή Σκλήρυνση 1 Θεραπευτικές Παρεμβάσεις στην Πολλαπλή Σκλήρυνση Τα θεραπευτικά σχήματα τα οποία περιγράφονται παρακάτω είναι βασισμένα σε κλινικές μελέτες Φάσης ΙΙΙ και στις εγκρίσεις θεραπειών από τους Οργανισμό Φαρμάκων

Διαβάστε περισσότερα

Αισθήσεις Ψευδαισθήσεις Παραισθήσεις. Είναι ο κόσμος μας όπως τον αντιλαμβανόμαστε;

Αισθήσεις Ψευδαισθήσεις Παραισθήσεις. Είναι ο κόσμος μας όπως τον αντιλαμβανόμαστε; Αισθήσεις Ψευδαισθήσεις Παραισθήσεις Είναι ο κόσμος μας όπως τον αντιλαμβανόμαστε; Οι Αισθήσεις Οι αισθήσεις είναι η πηγή όλων των γνώσεων μας για την υλική εξωτερική πραγματικότητα. Οι αισθήσεις (του

Διαβάστε περισσότερα

Φαρμακευτική Θεραπεία Νόσου του Πάρκινσον

Φαρμακευτική Θεραπεία Νόσου του Πάρκινσον Φαρμακευτική Θεραπεία Νόσου του Πάρκινσον Η νόσος του Πάρκινσον είναι μία συχνή εκφυλιστική νόσος του Κεντρικού Νευρικού Συστήματος η οποία εκδηλώνεται με κινητικά και μη κινητικά συμπτώματα. Μέχρι σήμερα

Διαβάστε περισσότερα

«Η ομορφιά εξαρτάται από τα μάτια εκείνου που τη βλέπει»

«Η ομορφιά εξαρτάται από τα μάτια εκείνου που τη βλέπει» «Η ομορφιά εξαρτάται από τα μάτια εκείνου που τη βλέπει» Γνωστική Νευροεπιστήμη Πώς γίνεται αντιληπτή η αισθητική πληροφορία; Πώς σχηματίζονται οι μνήμες; Πώς μετασχηματίζονται σε λόγο οι αντιλήψεις και

Διαβάστε περισσότερα

AΙΣΘΗΤΙΚΟΤΗΤΑ 1. ΑΙΣΘΗΤΙΚΟΤΗΤΑ-ΑΙΣΘΗΤΙΚΕΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ-ΑΙΣΘΗΤΙΚΟΙ ΥΠΟΔΟΧΕΙΣ- ΑΙΣΘΗΣΗ

AΙΣΘΗΤΙΚΟΤΗΤΑ 1. ΑΙΣΘΗΤΙΚΟΤΗΤΑ-ΑΙΣΘΗΤΙΚΕΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ-ΑΙΣΘΗΤΙΚΟΙ ΥΠΟΔΟΧΕΙΣ- ΑΙΣΘΗΣΗ AΙΣΘΗΤΙΚΟΤΗΤΑ 1. ΑΙΣΘΗΤΙΚΟΤΗΤΑ-ΑΙΣΘΗΤΙΚΕΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ-ΑΙΣΘΗΤΙΚΟΙ ΥΠΟΔΟΧΕΙΣ- ΑΙΣΘΗΣΗ Αισθητικότητα ονομάζεται η ικανότητα να αντιλαμβανόμαστε αφενός το εξωτερικό μας περιβάλλον και το ίδιο μας το σώμα,

Διαβάστε περισσότερα

Φυσικοθεραπευτική Παρέμβαση σε Ασθενή με Κάκωση Νωτιαίου Μυελού: Αποκατάσταση Κινητικότητας. Καρανίκας Απόστολος, Φυσικοθεραπευτής Γ.Ν.

Φυσικοθεραπευτική Παρέμβαση σε Ασθενή με Κάκωση Νωτιαίου Μυελού: Αποκατάσταση Κινητικότητας. Καρανίκας Απόστολος, Φυσικοθεραπευτής Γ.Ν. Φυσικοθεραπευτική Παρέμβαση σε Ασθενή με Κάκωση Νωτιαίου Μυελού: Αποκατάσταση Κινητικότητας. Καρανίκας Απόστολος, Φυσικοθεραπευτής Γ.Ν. ΚΑΤ Κάκωση Νωτιαίου Μυελού. Σοβαρός ο Αντίχτυπος στη Ζωή του Ασθενή.

Διαβάστε περισσότερα

Καθορίζει η νευρολογική κατάσταση μετά την ΚΑΡΠΑ την έκβαση του θύματος της ανακοπής;

Καθορίζει η νευρολογική κατάσταση μετά την ΚΑΡΠΑ την έκβαση του θύματος της ανακοπής; Καθορίζει η νευρολογική κατάσταση μετά την ΚΑΡΠΑ την έκβαση του θύματος της ανακοπής; Δήμητρα Κοντογιάννη Καρδιολόγος-Εντατικολόγος Επιμελήτρια Α Γενικό Νοσοκομείο Δυτικής Αττικής Εισαγωγή 80% ανακοπών

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ Α ΕΞΑΜΗΝΟ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ Α ΕΞΑΜΗΝΟ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ Α ΕΞΑΜΗΝΟ ΚΑΥΚΙΑ ΘΕΟΔΩΡΑ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ 1 ο Μάθημα Προγραμματισμένα μαθήματα 2/10, 9/10, 16/10, 23/10, 30/10, 6/11, 13/11, 20/11, 27/11, 4/12, 11/12,

Διαβάστε περισσότερα

Α Μέρος (από 2) Οστά του Κορμού (Σπονδυλική Στήλης, Θώρακα, Κρανίου)

Α Μέρος (από 2) Οστά του Κορμού (Σπονδυλική Στήλης, Θώρακα, Κρανίου) Α Μέρος (από 2) Οστά του Κορμού (Σπονδυλική Στήλης, Θώρακα, Κρανίου) 01/35 Το Ερειστικό Σύστημα αποτελείται από: 1. Τα Οστά 2. Τις Αρθρώσεις 3. Τους Συνδέσμους 02/35 ΟΣΤΑ ΤΟΥ ΣΚΕΛΕΤΟΥ Σύνολο: 285 οστά

Διαβάστε περισσότερα

ΟΣΦΥΑΛΓΙΑ ΟΣΦΥΑΛΓΙΑ ΟΣΦΥΑΛΓΙΑ ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΠΟΥ ΠΡΟΚΑΛΟΥΝ ΟΣΦΥΑΛΓΙΑ. 08/Φεβ/2013 ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΑ -- ΕΠΙΚΡΑΤΗΣΗ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΚΙΝΔΥΝΟΥ

ΟΣΦΥΑΛΓΙΑ ΟΣΦΥΑΛΓΙΑ ΟΣΦΥΑΛΓΙΑ ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΠΟΥ ΠΡΟΚΑΛΟΥΝ ΟΣΦΥΑΛΓΙΑ. 08/Φεβ/2013 ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΑ -- ΕΠΙΚΡΑΤΗΣΗ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΚΙΝΔΥΝΟΥ ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΑ -- ΕΠΙΚΡΑΤΗΣΗ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΝΙΚΟΣ ΠΑΠΑΛΟΥΚΑΣ Ορθοπαιδικός Χειρουργός Πολυκλινική Λευκωσίας 1 2 ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΑ -- ΕΠΙΚΡΑΤΗΣΗ- ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΝΙΚΟΣ ΠΑΠΑΛΟΥΚΑΣ Ορθοπαιδικός Χειρουργός Πολυκλινική Λευκωσίας

Διαβάστε περισσότερα

Μια ενημέρωση για ασθενείς και παρόχους φροντίδας

Μια ενημέρωση για ασθενείς και παρόχους φροντίδας Μια ενημέρωση για ασθενείς και παρόχους φροντίδας Τι είναι το FoundationOne ; Το FoundationOne είναι μια εξέταση που ανιχνεύει γενωμικές μεταβολές (π.χ. μεταλλάξεις) που είναι γνωστό ότι σχετίζονται με

Διαβάστε περισσότερα

Η ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΟΥ ΑΠΑΡΤΙΩΤΙΚΟΥ ΨΥΧΟΛΟΓΙΚΟΥ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ (Ι.Ρ.Τ.) ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ

Η ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΟΥ ΑΠΑΡΤΙΩΤΙΚΟΥ ΨΥΧΟΛΟΓΙΚΟΥ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ (Ι.Ρ.Τ.) ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ Η ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΟΥ ΑΠΑΡΤΙΩΤΙΚΟΥ ΨΥΧΟΛΟΓΙΚΟΥ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ (Ι.Ρ.Τ.) ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ Ε. Σαββίδου¹, Ε. Σπηλιώτη ¹, Ε. Κάττουλας², Λ. Μαντωνάκης ², Ε. Ανυφαντή ², Ν. Σμυρνής ¹ ² 1. Ερευνητικό Πανεπιστημιακό

Διαβάστε περισσότερα

ΓΝΩΣΤΙΚΕΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΕΣ ΚΑΙ ΑΛΛΑΓΗ ΤΟΥΣ ΜΕ ΤΗΝ ΗΛΙΚΙA

ΓΝΩΣΤΙΚΕΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΕΣ ΚΑΙ ΑΛΛΑΓΗ ΤΟΥΣ ΜΕ ΤΗΝ ΗΛΙΚΙA ΓΝΩΣΤΙΚΕΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΕΣ ΚΑΙ ΑΛΛΑΓΗ ΤΟΥΣ ΜΕ ΤΗΝ ΗΛΙΚΙA Γνωστικές λειτουργίες Γνωστική λειτουργία (cognition) είναι ο τρόπος με τον οποίο ένα άτομο αντιλαμβάνεται τον κόσμο και δρα μέσα σε αυτόν. Είναι το

Διαβάστε περισσότερα