Μουσικοθεραπεία για ηλικιωμένους

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Μουσικοθεραπεία για ηλικιωμένους"

Transcript

1 Πτυχιακή εργασία : Μουσικοθεραπεία για ηλικιωμένους Όνομα : Στυλιανού Ζωή Αρ.Μητρώου : 43/08 Επιβλέπουσα καθηγήτρια : κ.ανδριανοπούλου Μόνικα Εαρινό εξάμηνο 2012 Page 1

2 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ...4 KΑΙΦΑΛΑΙΟ 1 Ανθρώπινος εγκέφαλος...6 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 Σχέση μουσικής και εγκεφάλου- Πώς τον επηρεάζει; Μπορεί η μουσική να βοηθήσει σε όλες αυτές τις ασθένειες και να βελτιώσει τη λειτουργία του εγκεφάλου;...8 Μουσική Εικόνα...9 Σωματική και συναισθηματική επίδραση μουσικής...10 Συμπέρασμα...12 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 Μουσικοθεραπεία Τί είναι και από πότε άρχισε να χρησιμοποιείται;...13 Μουσικοθεραπευτές...14 Μελέτες για μουσικοθεραπευτές...16 Εφαρμογές της σχέσης μουσικής και συναισθήματος στη μουσικοθεραπεία...18 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4 Γεροντολογία...22 Page 2

3 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5 Μουσική και Ηλικιωμένοι...25 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 6 Τεχνικές Μουσικοθεραπείας σε Ηλικιωμένους...29 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 7 Μουσικοθεραπεία για Ηλικιωμένους- Μελέτες Aphasia (αφασία) και μουσικοθεραπεία...32 Πάρκινσον και μουσικοθεραπεία...33 Dementia και μουσικοθεραπεία...34 Η μελέτη της περίπτωσης του κύριου B ( Case Study of Mr.B ) που έπασχε από άνοια...35 Γνωστά ομαδικά τραγούδια : Στοχεύοντας τη διάθεση και την κοινωνική συμπεριφορά των ασθενών με άνοια που παρουσιάζουν Sundowning...37 Μουσικές στρατηγικές σε άτομα που πάσχουν από άνοια από τους κατ οίκον φροντιστών τους οι οποίοι τις περισσότερες φορές είναι συγγενικά άτομα...41 ΕΠΙΛΟΓΟΣ...44 ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ...46 Page 3

4 Εισαγωγή: Η μουσική αναμφίβολα επιδρά στη ψυχική διάθεση του ανθρώπου. Παράλληλα όμως η ψυχική διάθεση του ανθρώπου επιδρά στην ψυχική και σωματική του υγεία. Ο άνθρωπος σήμερα αντιμετωπίζει διάφορες ψυχικές και σωματικές ασθένειες στα διάφορα στάδια της ζωής του. Η τρίτη ηλικία είναι αυτή με τις περισσότερες και σοβαρότερες ασθένειες λόγω της γήρανσης των ατόμων και διαφόρων βλαβών του εγκεφάλου τους. Οι ασθένειες που προκαλούνται από τις βλάβες του εγκεφάλου δεν αντιμετωπίζονται εύκολα από την συμβατική ιατρική και πολλές από αυτές παραμένουν ανίατες και έχουν σαν αποτέλεσμα την σημαντική μείωση της ποιότητας ζωής των ατόμων που η μοίρα τους φέρνει αντιμέτωπους με αυτές. Η σημερινή επιστήμη έχοντας υπόψη την επίδραση της μουσικής στον ανθρώπινο εγκέφαλο έχει αναπτύξει εδώ και πάνω από μισό αιώνα την μουσικοθεραπεία, δηλαδή τη θεραπεία ή την αποκατάσταση ή την βελτίωση της ποιότητας ζωής των ασθενών μέσω της μουσικής. Η πτυχιακή εργασία μου ασχολείται με τις δυνατότητες της μουσικοθεραπείας σε άτομα της τρίτης ηλικίας που αντιμετωπίζουν διάφορες ασθένειες. Περιγράφει τη σχέση μουσικής και εγκεφάλου και τους τρόπους με τους οποίους η μουσική επηρεάζει τον εγκέφαλο. Όπως θα δούμε, η μουσική επηρεάζει θετικά τον εγκέφαλο και τα συναισθήματα που προκαλούνται από αυτή και κατ επέκταση αυτή η θετική επίδραση επιφέρει ευεργετικά αποτελέσματα στην αντιμετώπιση των διαφόρων ασθενειών και στη βελτίωση της ποιότητας ζωής των ασθενών. Γίνεται αναφορά στην έννοια της μουσικοθεραπείας, τον ορισμό της και από πότε άρχισε να χρησιμοποιείται επιστημονικά καθώς και στα προσόντα των μουσικοθεραπευτών και τι αναμένεται από αυτούς λαμβάνοντας υπόψη ότι πρέπει να εφαρμόσουν διάφορες μεθόδους μουσικού προσανατολισμού με στόχο τη θεραπεία των ατόμων. Page 4

5 Οι ικανότητες και οι δεξιότητες που πρέπει να αναπτύξει ένας μουσικοθεραπευτής είναι πράγματι πολύπλοκές αφού στοχεύουν στην θετική επίδραση του εγκεφάλου μέσω της μουσικής. Επιπρόσθετα πρέπει οι μουσικοθεραπευτές να έχουν τη ικανότητα να αντιλαμβάνονται τη διαφορετική ψυχοσύνθεση των ατόμων αφού πολλές φορές άτομα με την ίδια ασθένεια μπορεί να αντιδράσουν διαφορετικά στην ίδια μουσικοθεραπευτική μέθοδο. Στη συνέχεια η μελέτη επικεντρώνεται στη μουσικοθεραπευτική αντιμετώπιση των ασθενειών των ατόμων της τρίτης ηλικίας κάνοντας αναφορά στη γεροντολογία και στις ασθένειες των ηλικιωμένων ανθρώπων. Η εξέταση των δυνατοτήτων της μουσικής σε σχέση με τους ηλικιωμένους και ειδικότερα αυτούς που αντιμετωπίζουν διάφορες χρόνιες ασθένειες αποτελεί σημαντικό μέρος της πτυχιακής εργασίας με αναφορά σε διάφορες επιστημονικές μελέτες και στα ευρήματά τους. Τέλος εξετάζονται οι διάφορες τεχνικές μουσικοθεραπείας σε ηλικιωμένους με ειδική αναφορά στις τεχνικές, Remotivation, Reality Orientation, Reminiscence και Sensory Training. Οι ηλικιωμένοι σήμερα αντιμετωπίζουν διάφορες ασθένειες, πολλές από τις οποίες είτε είναι χρόνιες, είτε είναι ανίατες και τους δημιουργούν αρκετά προβλήματα στην καθημερινή τους ζωή, με τη συμβατική ιατρική να μην μπορεί πάντοτε να τους προσφέρει ένα ικανοποιητικό βιοτικό επίπεδο. Στην αναζήτηση μεθόδων απάμβλυνσης αυτών των προβλημάτων εντάσσεται και η μουσικοθεραπεία για ηλικιωμένους που αναπτύχθηκε σχετικά πρόσφατα και που πιστεύουμε ότι έχει σημαντικά περιθώρια βελτίωσης, φτάνει οι διάφοροί εμπλεκόμενοι φορείς να πιστέψουν στις δυνατότητες της και να την εντάξουν μέσα στα απαραίτητα προγράμματα θεραπείας διάφορων ασθενειών. Page 5

6 Α. Ο ανθρώπινος εγκέφαλος Ο εγκέφαλος αποτελεί το μεγαλύτερο και σπουδαιότερο τμήμα του Κεντρικού Νευρικού Συστήματος. Αποτελείται από δύο ημισφαίρια από τα οποία στο αριστερό κυριαρχούν οι λεκτικές και γνωστικές ικανότητες που χρησιμοποιούνται στην απομνημόνευση, στην ικανότητα ομιλίας και στην ορθολογική οργάνωση της καλλιτεχνικής δημιουργίας. Στο δεξί ημισφαίριο κυριαρχεί η διαισθητική, ενορατική λειτουργία, η φαντασία και η υποσυνείδητη επεξεργασία των δημιουργικών ιδεών (M.Diserens & H.Fine 1939). Η συνολική λειτουργία του εγκεφάλου αλληλοσυνδέεται με τη λειτουργία των βασικών του επιμέρους μονάδων οι οποίες είναι : το κυτταρικό σώμα, οι δενδρίτες και τα νευράζονα (νευρώνες που μεταδίδουν διάφορα ερεθίσματα όπως άγχος, χαρά και θλίψη). Τίθεται όμως το ερώτημα, Μπορεί ο ανθρώπινος εγκέφαλος μετά από κάποια ηλικία να μη λειτουργεί σωστά; Η αλήθεια είναι ότι με το πέρασμα των χρόνων στους περισσότερους ανθρώπους και κυρίως σε άτομα τρίτης ηλικίας ο εγκέφαλος δε λειτουργεί όπως θα έπρεπε. Για παράδειγμα, πολλά κύτταρα του εγκεφάλου συρρικνώνονται ή εξαφανίζονται με αποτέλεσμα ένα μη φυσιολογικό υλικό να συγκεντρώνεται ως «μάζα» στο κέντρο των εγκεφαλικών κυττάρων και να δημιουργούνται «πλάκες» έξω από τα εγκεφαλικά κύτταρα. Έτσι, δημιουργείται βλάβη στη σύνδεση των εγκεφαλικών κυττάρων με αποτέλεσμα σιγά σιγά να πεθαίνουν. Αυτό οδηγεί στη μείωση της ικανότητας μας να θυμόμαστε (Γιακούμη, 2003) που αποτελεί και την πιο συχνή ασθένεια σε ηλικιωμένους. Η βλάβη του ανθρώπινου εγκεφάλου προκαλεί εκτός από την αμνησία και πολλές άλλες ασθένειες όπως θα εξετάσουμε σε επόμενο κεφάλαιο. Page 6

7 Page 7

8 Β. Σχέση μουσικής και εγκεφάλου Πώς τον επηρεάζει; α) Μπορεί η μουσική να βοηθήσει σε όλες αυτές τις ασθένειες και να βελτιώσει τη λειτουργία του εγκεφάλου; Με την μουσική πρακτική αναπτύσσεται ο αριστερός κροταφικός λοβός (βλ.σελ.2) ο οποίος είναι υπεύθυνος να επεξεργάζεται τις ηχητικές πληροφορίες που εισέρχονται στον εγκέφαλο. Παράλληλα αναπτύσσεται και το μέρος του εγκεφάλου που είναι υπεύθυνο για την προφορική μνήμη (Kirkweg,2009). Σύμφωνα με ερευνητές του Νευρολογικού Ιδρύματος στο Πανεπιστήμιο McGill του Μόντρεαλ το άκουσμα αγαπημένης μουσικής εκκρίνει δοπαμίνη i (ουσία) που ενεργοποιεί τον κερκοφόρο πυρήνα, μια περιοχή του εγκεφάλου που οδηγεί στην αποκορύφωση απόλαυσης. Στην έρευνά τους, ο Cochrane και οι συνεργάτες του (Cochrane et al, 2006) απέδειξαν ότι απέδειξαν ότι η μουσική μπορεί να ελαττώσει την ένταση του πόνου και την ανάγκη μεγάλων δόσεων αναλγητικών για την αντιμετώπισή του. Σύμφωνα με αυτούς η μουσική αποσπά την προσοχή από τον πόνο γιατί δημιουργεί ευχάριστα συναισθήματα, χαλαρώνει το σώμα και προκαλεί έκλυση ενδορφίνης (εσωτερική φυσική ορμόνη του οργανισμού) που έχει ισχυρή αναλγητική δράση. Έτσι, ακούγοντας, συνθέτοντας, τραγουδώντας, παίζοντας μουσική προκαλούνται: Α. Μείωση του άγχους Β. Μείωση συναισθηματικής φόρτισης Γ. Απόκτηση θετικής και αισιόδοξης διάθεσης Δ. Μείωση μυϊκής σύσπασης Ε. Χαλάρωση Στ. Βελτίωση ποιότητας ύπνου Page 8

9 Η. Βελτίωση ποιότητας ζωής Επίσης η μουσική ελαττώνει την ποσότητα κορτιζόνης (ορμόνη) στο σώμα με αποτέλεσμα τη μείωση του άγχους (Music and Stress Reduction, 1998). β) Μουσική Εικόνα Εκτός από την κάθε είδους εξωτερική μουσική δραστηριότητα (ακρόαση, εκτέλεση κτλ) σε όλους τους ανθρώπους υπάρχει αυτό που ονομάζεται «μουσική εικόνα» (Sacks, 2008) δηλαδή το «αποτύπωμα», η ανάμνηση της μουσικής μέσα στο μυαλό μας. Η μουσική εικόνα είναι η ανάκληση ενός τραγουδιού ή μιας μελωδίας μέσα στο μυαλό χωρίς να ακούγεται εκείνη τη στιγμή από το εξωτερικό περιβάλλον. Για παράδειγμα, τα τραγούδια των διαφημίσεων συχνά μένουν στο αυτί μας και τα ανακαλούμε συχνά στο μυαλό μας (εξάλλου τα τραγούδια αυτά είναι φτιαγμένα για να «πιάσουν» στον ακροατή). Ακόμη ένα πολύ καλό παράδειγμα αυτής της μουσικής εικόνας είναι ο Γερμανός συνθέτης και πιανίστας Ludwig Van Beethoven που άκουγε τη μουσική από μέσα του ώστε να μπορεί να συνθέτει ολόκληρα συμφωνικά έργα όντας κωφός για το τελευταίο διάστημα της ζωής του. Ο William Kelley (Sacks,2008) και οι συνάδελφοι του στο Dartmouth χρησιμοποίησαν μαγνητική τομογραφία για να εξετάσουν πώς αντιδρά το μέρος του εγκεφάλου που είναι υπεύθυνο για την επεξεργασία του ήχου σε γνωστά και μη γνωστά τραγούδια τα οποία περιείχαν μικρές ενότητες από κενά (σιωπή). Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι τα κενά δεν ήταν αντιληπτά κυρίως στα γνωστά κομμάτια και αυτό γιατί οι συμμετέχοντες στο πείραμα συνέχιζαν τη μελωδία από μέσα τους, στο μυαλό τους (μουσική εικόνα). Έτσι, σε πολλές περιπτώσεις (ή σε όλες;) δεν μπόρεσαν να καταλάβουν ότι τα κομμάτια περιείχαν κενά. Μ αυτό μπορούμε να πούμε πως αποδεικνύεται η ύπαρξη της λεγόμενης μουσικής εικόνας στον ανθρώπινο εγκέφαλο. Σύμφωνα με τον ψυχίατρο Anthony Storr (1989) η μουσική εικόνα έχει θετική επίδραση γιατί αμβλύνει την άνοια, μειώνει την κόπωση και αναπτερώνει το ηθικό. Με λίγα λόγια παρέχει τις ίδιες επιδράσεις όπως όταν ακούμε μουσική από έξω. Κατά τα δικά του λόγια, musical Page 9

10 imagery is beneficent and biologically adaptive ( η μουσική εικόνα είναι ευεργετική και βιολογικά προσαρμοστική ). γ) Σωματική και συναισθηματική επίδραση μουσικής Έτσι, βλέπουμε ότι η μουσική από οπουδήποτε και αν προέρχεται, εσωτερικά ή εξωτερικά, εξαιτίας του δυναμικού της χαρακτήρα ασκεί μεγάλη σωματική και συναισθηματική επίδραση στους ανθρώπους. Σωματική γιατί ταξιδεύει μέσα από τον αέρα με μοριακά ωστικά κύματα που γίνονται αισθητά σε σωματικό επίπεδο και συναισθηματική γιατί δημιουργεί ένα περιβάλλον που υποβάλλει διαθέσεις στις οποίες εμείς αποκρινόμαστε σε υποσυνείδητο, μη λεκτικό επίπεδο. Έτσι, διαμορφώνεται η διανοητική και πνευματική στάση και δημιουργείται βάση αισθητικής απόλαυσης. Όταν η μουσική εισχωρήσει στα αυτιά μας οι ήχοι μετατρέπονται σε ερεθίσματα που ταξιδεύουν από τα ακουστικά νεύρα (νευρώνες που είδαμε πιο πάνω) στο θάλαμο του εγκεφάλου, τον σταθμό αναμετάδοσης των συναισθημάτων και αισθήσεων (βλ.σελ.2- αισθητική περιοχή). Γίνεται διέγερση του θαλάμου αυτού, δραστηριοποιείται ο φλοιός του εγκέφαλου που εκπέμπει ερεθίσματα στο θάλαμο και έτσι δημιουργείται ένα κύκλωμα δονήσεων που ενισχύεται όσο διαρκεί η μουσική. Ακούγοντας μουσική, μπορεί να εκδηλώσουμε τα λεγόμενα «θαλαμικά αντανακλαστικά δηλαδή εξωτερικές σωματικές εκδηλώσεις που μπορεί να έχουν τη μορφή ρυθμικού χτυπήματος του ποδιού, λικνίσματος, κουνήματος του κεφαλιού ή ρυθμικών κινήσεων των χεριών. (McClellan, 1991) Σύμφωνα με τη μελέτη των (Diserens & Fine, 1939) όταν δημιουργούμε, εκτελούμε ή ακούμε μουσική δραστηριοποιούνται και τα δύο ημισφαίρια του εγκεφάλου. Για παράδειγμα όταν συγκεντρωνόμαστε στην ανάλυση της μουσικής δηλαδή στην αρμονία, την κίνηση, τη δομή, βασιζόμαστε στις λειτουργίες του αριστερού ημισφαιρίου. Όταν όμως αφήσουμε παθητικά τους ήχους να κυλήσουν μέσα μας για να νιώσουμε την «αίσθηση της μουσικής, μάλλον ακούμε με το διαισθητικό, δηλαδή το δεξί ημισφαίριο. Όταν στοχεύουμε στην χαλάρωση, θα πρέπει να προτιμάμε να ακούμε με το δεξί ημισφαίριο πράγμα που διευκολύνει η επιβράδυνση της αναπνευστικής λειτουργίας γιατί έτσι καταλαγιάζει η λεκτική Page 10

11 δραστηριότητα του αριστερού ημισφαίριου και ενθαρρύνεται η δημιουργία νοερών εικόνων. Επίσης, η μελέτη αυτή αναφέρει ότι η μουσική μειώνει την κόπωση ή καθυστερεί την εμφάνιση της, αυξάνει τη μυϊκή αντοχή και επηρεάζει την ηλεκτρική αγωγιμότητα του σώματος, όπως φανερώνει η αύξηση των ψυχογαλβανικών αντανακλαστικών ii. Συνοπτικά, σύμφωνα με την εν λόγω μελέτη, η μουσική : 1. Δεν προκαλεί σημαντικές αλλαγές του καρδιακού ρυθμού 2. Επηρεάζει το ρυθμό αναπνοής άλλοτε αυξάνοντας και άλλοτε μειώνοντας τον 3. Η μουσική που χαρακτηρίζεται ως «διεγερτική» προκαλεί μείωση της γαλβανικής αντίδρασης του δέρματος, ενώ η ηρεμιστική μουσική είτε προκαλεί αύξηση είτε δεν προκαλεί καμία μεταβολή 4. Προκαλεί μείωση της πίεσης του αίματος 5. Αυξάνει ή μειώνει το μεταβολισμό του σώματος, ανάλογα με το ρυθμό της 6. Επηρεάζει τη μυϊκή ενέργεια και μπορεί να μειώσει ή να επιβραδύνει την εμφάνιση σωματικής κόπωσης και άγχους 7. Χαμηλώνει το κατώφλι των αισθητηριακών ερεθισμάτων είτε αναστέλλει είτε προκαλεί το σχηματισμό νοερών εικόνων 8. Μπορεί να διευκολύνει τη ροή σωματικής ενέργειας μέσω των θαλαμικών αντανακλαστικών. Όπως βλέπουμε η μουσική ασκεί μεγάλη επίδραση στον άνθρωπο. «Οι περισσότερες έρευνες δείχνουν πως η επίδραση της μουσικής είναι μεγαλύτερη όταν αυτή έχει κάποιο νόημα για τον ακροατή» σύμφωνα με τον Paul Farnsworth, (McClellan,1991) ομότιμο καθηγητή ψυχολογίας του πανεπιστημίου του Stanford. Page 11

12 Συμπέρασμα Με βάση τα παραπάνω καταλήγουμε στο συμπέρασμα ότι εφόσον οι περισσότερες ασθένειες προκαλούνται από βλάβη του εγκεφάλου και η μουσική επηρεάζει θετικά τον εγκέφαλο σε μεγάλο βαθμό, όπως τον επηρεάζουν θετικά και τα συναισθήματα που προκαλούνται από αυτήν, και εφόσον τα θετικά συναισθήματα επηρεάζουν με τη σειρά τους θετικά τον άνθρωπο που πάσχει από διάφορες ασθένειες, άρα και η μουσική μπορεί να επιδράσει θετικά - θεραπευτικά στις ασθένειες των ατόμων. Έτσι καταλήγουμε στη λεγόμενη Μουσικοθεραπεία η οποία όπως συμπεραίναμε έχει παρά πολλές πιθανότητες να βελτιώσει πιθανές βλάβες του εγκεφάλου και κατά συνέπεια τη ζωή των ατόμων που πάσχουν από αυτές. Page 12

13 Β. Μουσικοθεραπεία α) Τί είναι και από πότε άρχισε να χρησιμοποιείται; Η μουσικοθεραπεία ορίζεται από την American Music Therapy Association (AMTA) ως the clinical and evidence-based use of music interventions to accomplish individuals goals within a therapeutic relationship by a credentialed professional who has completed an approved music program ( η κλινική και τεκμηριωμένη χρήση μουσικών παρεμβάσεων για να επιτευχθούν ατομικοί στόχοι μέσα από μια θεραπευτική σχέση, από ένα προσοντούχο επαγγελματία που έχει ολοκληρώσει ένα επικυρωμένο πρόγραμμα μουσικοθεραπείας). Η μουσικοθεραπεία στις ΗΠΑ έχει χρονικά τις ρίζες της από τον 2 ο παγκόσμιο πόλεμο, όπου οι μουσικοί έπαιζαν τα όργανά τους στα νοσοκομεία στους βετεράνους που έπασχαν από φυσικά και συναισθηματικά τραύματα από τον πόλεμο. Η μουσική τους είχε θετικά αποτελέσματα και έτσι το ιατρικό προσωπικό άρχισε να ζητά από τα νοσοκομεία να προσλαμβάνει μουσικούς. Οι μέθοδοι μουσικοθεραπείας σύμφωνα με το AMTA είναι δύο: η ενεργητική (το άτομο κάνει κάτι με τη μουσική) και η παθητική (λαμβάνει μουσικά ερεθίσματα με κάποιο τρόπο). Όμως, ο Bruscia (1998) την χωρίζει σε τέσσερις προσεγγίσεις : τον αυτοσχεδιασμό, την παρουσίαση, την σύνθεση και την ακρόαση μουσικής. Η βασική αρχή της μουσικοθεραπείας είναι πως πρωταρχική αιτία κάθε ασθένειας είναι η συναισθηματική ένταση και ο αρνητικός τρόπος σκέψης, που δημιουργούν ενεργειακές ανισορροπίες και εμπλοκές. Η μουσική μπορεί να διευκολύνει την έκφραση των συναισθημάτων αυτών και να συμβάλλει γενικότερα στην υγεία, ακόμα και όταν δεν υπάρχει κάποια ασθένεια (McClellan, 1991). Θα μπορούσαμε εδώ να αναφέρουμε τα λόγια του σούφι Ιναγιάτ Χαν, ο οποίος είπε ότι «μπορούμε να πούμε πως η ύπαρξη μιας αρρώστιας στο κορμί είναι η σκιά της αληθινής αρρώστιας που κρύβει ο άνθρωπος στο μυαλό του. Με τη δύναμη της μουσικής το μυαλό μπορεί να επιτύχει τέτοια ανάσταση ώστε να ανυψωθεί πάνω από τη σκέψη της αρρώστιας. Τότε η αρρώστια ξεχνιέται!» (McClellan, op.cit). Page 13

14 Σύμφωνα με τον Randall McClellan (ibid), η μουσικοθεραπεία χρησιμοποιούταν 30 χιλιάδες χρόνια πριν. Όταν κάποιος αρρώσταινε έπρεπε επειγόντως να ιατρευτεί, καθώς προκαλούσε απειλή και για την επιβίωση της ομάδας αν δεν ήταν ικανός να κάνει κάτι. Έτσι χρησιμοποιούσαν το τραγούδι, τον χορό και συγκεκριμένες λειτουργίες για να φύγει το «κακό πνεύμα» (η αρρώστια). Ακόμη, λυρικοί ποιητές όπως ο Τέρπανδρος και ο Αρίων θεράπευαν τους Ίωνες με τα τραγούδια τους, ενώ οι αρχαίοι Έλληνες με την λατρεία τους στο θεό Απόλλωνα ο οποίος συνδύαζε την ιατρική με την μουσική έδειχναν την μεγάλη εκτίμηση που είχαν για τη μουσική. Στη συνέχεια όταν οι Ρωμαίοι κυρίευσαν την Ευρώπη και τη Δυτική Ασία ενσωμάτωσαν στην κουλτούρα τους τη μουσική και τις θεραπευτικές πρακτικές των Ελλήνων (π.χ. τη λατρεία του θεού Απόλλωνα). Με την πτώση της Ρωμαϊκής αυτοκρατορίας ήλθε και το τέλος του αρχαίου κόσμου και κατά συνέπεια και της μουσικοθεραπείας. Για αιώνες η έννοια και η πρακτική της μουσικοθεραπείας φαίνεται πως ξεχάστηκαν, έως το τέλος του 20 ου αιώνα που εμφανίζεται ξανά ο όρος το 1926 με το βιβλίο της Alice Bailey Esoteric Healing, που περιγράφει τη μουσική ως κύριο μέσο θεραπείας. Το 1919 στο πανεπιστήμιο της Κολούμπια διεξάγεται το πρώτο μάθημα μουσικοθεραπείας και το 1944 στο πανεπιστήμιο του Michigan εμφανίζεται ο πρώτος τεταρτοετής κύκλος σπουδών που εξειδικεύεται στην μουσικοθεραπεία. Στη συνέχεια δημιουργείται το National Association of Music Therapy (NAMT- Εθνική Ένωση Μουσικών Θεραπευτών) και το American Association of Music Therapy (AAMT- Αμερικάνικη Ένωση Μουσικοθεραπείας). Από το 1970 η μουσικοθεραπεία γνώρισε μεγάλη ανάπτυξη και πολλά πανεπιστήμια άρχισαν να συμπεριλαμβάνουν αυτόν τον κλάδο στα τμήματα σπουδών τους. Μέχρι και σήμερα συνεχίζεται η γραμμή εξέλιξης της μουσικοθεραπείας. β) Μουσικοθεραπευτές Αυτοί που ασχολούνται με τη μουσικοθεραπεία, οι λεγόμενοι μουσικοθεραπευτές, χρησιμοποιούν τη μουσική και μουσικές δραστηριότητες για να διευκολύνουν τη θεραπευτική πορεία και πρόοδο του ασθενή (NAMT 1960). Ο μουσικοθεραπευτής σύμφωνα με το AMTA (1998) πρέπει να είναι και πολύ καλός μουσικός και πολύ καλός θεραπευτής : Page 14

15 Ως Μουσικός να έχει μουσικές ικανότητες (π.χ. οργανοπαίχτης), να έχει ευρεία γνώση για τα διάφορα στυλ μουσικής και να είναι ικανός να χρησιμοποιεί τη μουσική άνετα, δημιουργικά και σε ένα αισθητικά ικανοποιητικό τρόπο. Ως Θεραπευτής να έχει καλή φυσική κατάσταση και αντοχή, καθώς και συναισθηματική σταθερότητα εφόσον πρέπει να προσαρμόζεται αποτελεσματικά με διάφορους τύπους ανθρώπων όλων των ηλικιών και να αποτελεί πολύ καλό παράδειγμα για αυτούς. Επίσης πρέπει να έχει ένα ειλικρινές ενδιαφέρον για τους ασθενείς, να έχει υπομονή, να είναι τακτικός, να κατανοεί και να έχει καλή αίσθηση του χιούμορ. Ακόμη πρέπει να είναι ευγενικός, ηθικός και ειλικρινής. Οι θεραπευτικοί στόχοι που θα επιλεχθούν και οι παρεμβάσεις που θα χρησιμοποιηθούν επηρεάζονται από τις ανάγκες του κάθε ασθενή ξεχωριστά. Οι μουσικοθεραπευτές πρέπει να ειδικευτούν εκτός από τις βασικές μεθόδους μουσικοθεραπείας, και σε τεχνικές εφαρμογής για συγκεκριμένους πελάτες (Davis, 1999). Έρευνα που έχει διεξαχθεί από την American Music Therapy Association (1998) έδειξε με ποιούς πληθυσμούς δουλεύουν οι περισσότεροι μουσικοθεραπευτές : σχεδόν το 40% είναι ηλικιωμένοι, αναπτυξιακά ανάπηροι και άτομα με ειδικές ανάγκες. Το υπόλοιπο 60% διαμοιράζεται σε άτομα με σωματική αναπηρία, άτομα που κάνουν κατάχρηση ουσιών, και άτομα με αισθητηριακές και νευρικές διαταραχές. Στις τελευταίες δύο δεκαετίες αυξήθηκε ο αριθμός μουσικοθεραπευτών που δουλεύουν με ηλικιωμένους. Κάποιοι μουσικοθεραπευτές εργάζονται σε νοσοκομεία, κλινικές, σπίτια, φυλακές, σχολεία και κέντρα ψυχικής υγείας. Κάποιοι άλλοι δουλεύουν μόνοι σαν θεραπευτές ή σαν σύμβουλοι, και άλλοι διδάσκουν. Η πλειοψηφία όμως δουλεύει σε ψυχιατρεία εσωτερικής παραμονής, σχολεία, οίκους ευημερίας, γηροκομεία κτλ. Page 15

16 Στις μουσικές δραστηριότητες που χρησιμοποιούν οι μουσικοθεραπευτές πολύ μεγάλο ρόλο παίζει ο αυτοσχεδιασμός. Oι Behrens & Green (1993) σημειώνουν ορισμένα πλεονεκτήματα βασικά χαρακτηριστικά στον αυτοσχεδιασμό του θεραπευτή: 1. Δεν θα έχει ομοιότητα με άλλους 2. Το αίσθημα που θέλει να βγάλει του είναι γνωστό από πριν 3. Το μήκος θα είναι ελεγχόμενο 4. Θα παρουσιάζει μια ολοκληρωμένη μουσική ιδέα 5. Το οπτικό μέρος της παρουσίασης (δηλαδή αυτό που βλέπουν οι άλλοι να κάνει) παίζει σημαντικό ρόλο στο να καταλάβουν το αίσθημα που θέλει να βγάλει. γ ) Μελέτες για μουσικοθεραπευτές Παρ όλα αυτά όμως μπορεί ο θεραπευτής να βγάλει με σαφήνεια το ανάλογο αίσθημα; Μπορεί με το να ακούσει άλλον θεραπευτή να καταλάβει αυτό που θέλει να βγάλει προς τα έξω; Ποιές μουσικές παραμέτρους θα χρειαστεί; Για όλα τα πιο πάνω ερωτήματα διεξήχθη ένα πείραμα από τους Gabrielson and Juslin το 1996, όπου πήραν μέρος δύο ομάδες μουσικοθεραπευτών. Η πρώτη ομάδα περιελάμβανε 13 μαθητές μουσικοθεραπείας στα τελευταία τους στάδια εκπαίδευσης οι οποίοι χωρίζονταν σε δύο επιμέρους ομάδες των 6 και των 7 μαθητών, και η δεύτερη ομάδα αποτελείτο από 11 ερευνητές και καθηγητές της μουσικοθεραπείας. Πέντε αισθήματα - χαρά, θυμός, λύπη, τρυφερότητα και φόβος - ήταν γραμμένα ξεχωριστά σε χαρτιά γυρισμένα ανάποδα σε ένα τραπέζι. Ατομικά ο κάθε θεραπευτής διάλεγε τυχαία ένα χαρτί και στη συνέχεια έπρεπε να αυτοσχεδιάσει μπροστά στους υπόλοιπους ακροατές πάνω στο αίσθημα που ήταν γραμμένο στο χαρτί, μέσα σε 2 λεπτά. Μπορούσε να διαλέξει από μελωδικά και μη- κρουστά (ξυλόφωνο, ντραμς, καμπάνες) ή ακόμα και το όργανο στο οποίο ειδικευόταν ο ίδιος (κάποιοι διάλεξαν το τραγούδι). Ο θεραπευτής πριν διαλέξει το όργανο έπρεπε να συγκεντρωθεί για μερικά Page 16

17 δευτερόλεπτα για να μπορέσει να «μπει» στο ανάλογο αίσθημα. Στο τέλος κάθε παρουσίασης, οι θεραπευτές που άκουγαν έπρεπε να βαθμολογήσουν τον παρουσιαστή από το 0-4 (0: δεν εκφράστηκε 4: εκφράστηκε πολύ καλά). Συνολικά υπήρξαν 26 αυτοσχεδιασμοί. Τα αποτελέσματα ήταν ότι η χαρά και ο θυμός είχαν τις μεγαλύτερες αποδόσεις στο να μεταδοθούν ως συναισθήματα. Υπήρχαν και μερικά που αλληλοεπιδρούσαν μεταξύ τους όπως η τρυφερότητα και η λύπη. Γενικά οι θεραπευτές πέτυχαν στο να μεταδώσουν το εκάστοτε συναίσθημα στους ακροατές και αντίστοιχα οι ακροατές να καταλάβουν το συναίσθημα που περιέγραφαν οι θεραπευτές. Επίσης, οι οπτικές υποδείξεις διευκόλυναν τους ακροατές. Μερικοί έπαιζαν μουσική μαζί με τους ακροατές, πράγμα που γενικά φέρνει τον ακροατή πιο κοντά στο συναίσθημα που θέλουμε να του μεταδώσουμε (ανήκει στους τρόπους ενεργούς μουσικής δραστηριότητας). Επιπλέον, σύμφωνα με τον Odell-Miller (1988) ο μουσικοθεραπευτής πρέπει να αναγνωρίζει τον «κλινικό αυτοσχεδιασμό» και τον μη κλινικό. Ο κλινικός αυτοσχεδιασμός χωρίζεται σε δύο κατηγορίες : 1. τον μουσικό που αποτελείται από το ρυθμό και τη δημιουργία ενός μουσικού συμβάντος στο μυαλό από το θεραπευτή και 2. το διαπροσωπικό που αποτελείται από τον παλμό, το ρυθμό και τη δυναμική του τρόπου που παίζει ο ασθενής (τρυφερά, λυπημένα κτλ). Ο διαπροσωπικός κλινικά αυτοσχεδιασμός θα μπορούσε να παραλληλιστεί με την επικοινωνία μεταξύ μητέρας και παιδιού όπου διαβάζει ο ένας τις πράξεις του άλλου, ως συναισθήματα και επικοινωνία. Ο ασθενής εκφράζεται με τη μουσική αλλά όταν ενώνεται μουσικά μαζί του ο θεραπευτής, τον απελευθερώνει ακόμα πιο πολύ στο να εκφράσει συναισθήματα που δεν ένοιωσε προηγουμένως. Ο θεραπευτής βρίσκει τους ρυθμούς του ασθενή όταν παίζει, δημιουργεί μοτίβα βασισμένα στο αίσθημα του ασθενή και μόλις συγχρονιστεί μαζί του δίνει νέα σχήματα, νέες μορφές έτσι ώστε να του μεταφέρει ένα άλλο είδος συναισθήματος. Page 17

18 δ) Εφαρμογές της σχέσης μουσικής και συναισθήματος στη μουσικοθεραπεία Η Kate Hevner (1935) επέλεξε 60 επίθετα τα οποία κατέταξε και συσχέτισε μεταξύ τους με βάση την καταλληλότητα τους για το χαρακτηρισμό της μουσικής. Τα επίθετα αυτά ταξινομήθηκαν σύμφωνα με 8 κύριες ποιότητες διαθέσεων. Ο σκοπός αυτού του πίνακα ήταν η συστηματοποίηση της σχέσης ψυχικών διαθέσεων και μουσικής, και η διευκόλυνση της ομαλής μετάβασης από το ένα είδος διάθεσης στο άλλο. Για παράδειγμα, ένας συναισθηματικά διαταραγμένος ασθενής σε κατάσταση μελαγχολίας θεωρείται ότι μπορεί να απομακρυνθεί σταδιακά από τη διάθεση αυτή ακούγοντας μια προσεκτική επιλογή μουσικών κομματιών, αρχικά αντίστοιχων προς τη μελαγχολική του διάθεση, τα οποία θα διαδεχτούν επιλογές από τις επόμενες κατά σειρά ομάδες διαθέσεων (θα εξεταστούν πιο κάτω). Η τελειοποίηση και η διάδοση αυτής της κατάταξης έγινε αργότερα από τη Helen Bonny, μουσικοθεραπεύτρια και ιδρύτρια του Institute for Consciousness and Music, και αποτέλεσε σημαντικό παράγοντα για την ανάπτυξη της τεχνικής υποβολής νοερών εικόνων δια της μουσικής. Το έργο της Hevner προορίζεται για θεραπευτική εφαρμογή σε κλινικό περιβάλλον ενώ η Helen Bonny ασχολήθηκε κυρίως με την ανακούφιση του καθημερινού στρες και την ανάπτυξη της ατομικής δημιουργικότητας. Page 18

19 Κατάταξη Επιθέτων για τη μουσική με Βάση τη διάθεση που υποβάλλει (6) Χαρούμενη (7) Εύθυμη (5) Δραματική Κεφάτη Ανάλαφρη Αναζωογονητική Φαιδρή Παιχνιδιάρικη Υψιπετής Ιλαρή Καπριτσιόζικη Θριαμβευτική Σπιρτόζικη Ευφάνταστη Περιπαθής Αλλόκοτη Αισθησιακή Ζωηρή Ταραγμένη Εκλεπτυσμένη Εξημμένη Χαριτωμένη Παράφορη Ανήσυχη (8) (4) Μεγαλοπρεπής Γαλήνια Σφριγηλή Λυρική Ρωμαλέα Αβίαστη Εμφατική (1) (3) Ικανοποιητική Πολεμική Σοβαρή Τρυφερή Ήρεμη Πομπώδης Πνευματική (2) Συγκαταβατική Ήσυχη Μεταρσιωτική Υψηλή Τραγική Ονειροπόλα Παρηγορητική Υποβλητική Παθητική Συναισθηματική Αξιοπρεπής Πένθιμη Επιθυμητική Ιερή Θλιβερή Παθιασμένη Μετριοπαθής Μελαγχολική Παρακλητική Επίσημη Απογοητευτική Παραπονιάρικη Καταθλιπτική Ζοφερή Βαριά Σκοτεινή Page 19

20 Όπως βλέπουμε πιο πάνω, οι ομάδες διαφοροποιούνται ελαφρά από παρακείμενες ομάδες, ενώ ομάδες που είναι τοποθετημένες απέναντι η μία από την άλλη εκφράζουν αντίθετες διαθέσεις. Για να βρούμε όμως κομμάτια που να ταιριάζουν στην κάθε διάθεση πρέπει πρώτα να ορίσουμε κοινές μουσικές παραμέτρους μέσα από τις οποίες εκφράζεται μουσικά η κάθε διάθεση. Αυτές λοιπόν σύμφωνα με την Helen Bonny είναι: Δυναμική Επίπεδο, ένταση. Αν αλλάζει, αν είναι σταθερό κτλ Τέμπο Παλμοί ή «χτύποι» ανά λεπτό Μελωδία Θέμα. Αν είναι στατική, ξέφρενη κτλ. Μελωδική κίνηση Ρυθμός Ξέφρενος, ήρεμος κτλ Ρυθμική Ανάπτυξη Φράσεις, επαναλαμβανόμενα θέματα Κίνηση/Ανάπτυξη Στατική, δυναμική, γοργή ανάπτυξη κτλ Σύσταση Μονοφωνία, Πολυφωνία κτλ Ποιότητα Ηχόχρωμα. Έγχορδα, πνευστά, κρουστά κτλ Έτσι, Για να βρούμε τη μουσική που αναλογεί σε κάθε διάθεση: 1. Ακούμε και παρατηρούμε ποιά κομμάτια μας προκαλούν αυτή τη διάθεση (διάρκειας 6 λεπτών) 2. Βρίσκουμε 2-3 κομμάτια που μας προκαλούν την ίδια διάθεση Ψάχνουμε για ομοιότητες στις μουσικές παραμέτρους. Μ αυτόν τον τρόπο θα έχουμε μια πιο ολοκληρωμένη εικόνα ώστε να χαρακτηρίσουμε σε κάθε περίπτωση τα κομμάτια που προκαλούν την ανάλογη διάθεση. Page 20

21 Έτσι, για να εκφράσουμε πλήρως ένα συναίσθημα ή μια διάθεση, επιλέγουμε μουσική όσο το δυνατόν πλησιέστερη σ αυτό. Στη συνέχεια, για να αλλάξουμε διάθεση, πρέπει να επιλέξουμε μουσική που εκφράζει την αντίθετη διάθεση από αυτήν που βρισκόμαστε. Αν όμως το συναίσθημα που θέλουμε να «εξορκίσουμε» είναι πολύ έντονο, πρέπει πρώτα να βάλουμε μουσική που να εκφράζει όσο το δυνατόν ακριβέστερα το συγκεκριμένο αυτό ήδη υπάρχον αίσθημα και στη συνέχεια να τροποποιήσουμε σταδιακά το χαρακτήρα της, διαλέγοντας μουσικά κομμάτια από τις διπλανές ομάδες διαθέσεων κατά σειρά, ώστε να διευκολύνουμε την ομαλή αλλαγή της συναισθηματικής μας κατάστασης (ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗ ΕΦΑΡΜΟΓΗ). Οι θεραπευτικές εφαρμογές λοιπόν της μουσικής επικεντρώνονται στα συναισθήματα, στο πνεύμα, στο νου και στο ηλεκτρομαγνητικό πεδίο, τα οποία χρησιμοποιούνται ως μέσα για να ασκηθεί επίδραση στο σώμα. Page 21

22 Γ) Γεροντολογία Όπως είδαμε και πιο πάνω το μεγαλύτερο ποσοστό των μουσικοθεραπευτών εκτός από τα άτομα με αναπηρία και με ειδικές ανάγκες ασχολούνται και με ηλικιωμένους. Τι είναι όμως αυτό που κατατάσσει ένα άτομο ως ηλικιωμένο και τί είναι η γεροντολογία; Η γεροντολογία απέκτησε μεγάλο ενδιαφέρον και συγκέντρωσε προσοχή από το 1900 κι έπειτα, ειδικότερα όμως τα τελευταία είκοσι χρόνια (Berrin & Clayton 1975). Σύμφωνα με τον Spense (1989,1) η γεροντολογία ορίζεται ως the scientific study of the phenomena of aging, involving the processes of ageing and senescence and including the related problems and achievements of older people ( η επιστημονική μελέτη των φαινόμενων της γήρανσης, που αφορούν τις διαδικασίες γήρανσης και του γήρατος iii και συμπεριλαμβανομένων των σχετικών προβλημάτων και των επιτευγμάτων των ηλικιωμένων ). Αυτό όμως που δεν έχει ακόμα εξακριβωθεί σύμφωνα με την Alicia Clair Gibbons (1977) είναι πότε κάποιος μπορεί να ονομασθεί ηλικιωμένος και σε τί στηρίζεται αυτό. Στην Αμερική, κάποιος θεωρείται ηλικιωμένος όταν φτάσει στην σύνταξη, στο χρονικό σημείο δηλαδή όπου μειώνεται η παραγωγικότητα του. Αυτό γίνεται όταν κάποιος φτάσει στα 65 περίπου χρόνια ζωής του. Οι Birren and Schaie (1996), όμως, καθώς και ο Lewis (1989), πιστεύουν ότι υπάρχουν τρία στάδια ηλικίας που καθιστούν ένα άτομο ηλικιωμένο: 1. primary aging (πρώτου σταδίου γήρανση) οπότε υπάρχει μείωση της λειτουργικότητας του σώματος 2. secondary aging (δεύτερου σταδίου γήρανση) κατά την οποία επικρατεί το άγχος και η ασθένεια 3. tertiary aging (τρίτου σταδίου γήρανση) που αφορά τις αλλαγές που πραγματοποιούνται στους πολύ μεγάλους ανθρώπους. Το σύνολο βαθμών των πιο πάνω σταδίων συνιστά ένα ηλικιωμένο άτομο. Page 22

23 Η διάμεση ηλικία νοσηλείας ηλικιωμένων είναι 81 χρονών, όπου το 1.4% είναι χρονών, το 6.8% και το 21.6% είναι ηλικίας 85 και άνω. Η αναλογία γυναικών και ανδρών είναι 3:1. Πολλοί από αυτούς πάσχουν από μια τουλάχιστον χρονιαία φυσική ή διανοητική ανικανότητα (Lipson & Patee, 1989). Αυτοί που νοσηλεύονται χάνουν την αυτοεκτίμηση τους και νιώθουν ότι δεν είναι ξεχωριστοί, αλλά ανήκουν σε μια ομάδα όπου όλοι είναι ίδιοι. Η μουσικοθεραπεία μπορεί να κάνει ένα απρόσωπο περιβάλλον (όπως τα νοσηλευτικά κέντρα) λιγότερο εκφοβιστικό, να βελτιώσει την κοινωνική συμμετοχή και να ελαττώσει το αίσθημα της απομόνωσης (Bright, 1972, Clair, 1996). Οι ηλικιωμένοι μπορεί να πάσχουν από διάφορες ασθένειες όπως οι πιο κάτω : Dementia (Άνοια) Χαρακτηρίζεται από πολλαπλά γνωστικά ελλείμματα και περιλαμβάνει πάνω από 12 παρόμοιες καταστάσεις που έχουν διαφορετικές αιτίες. Προκαλείται από το Alzheimer, από κατάχρηση ουσιών, από την ασθένεια πάρκινσον ή από καρδιακή ασθένεια. Η ασθένεια αυτή έρχεται είτε ξαφνικά είτε σταδιακά. Το άτομο που πάσχει από αυτήν δεν μπορεί να μάθει καινούργιες πληροφορίες, να θυμηθεί παλιές γνωστές πληροφορίες, ή και τα δύο. Έχει επίσης βλαφθεί η ικανότητά του για ομιλία, γραφή και αναγνώριση γνωστών ανθρώπων ή αντικειμένων. Το ποσοστό των ασθενών με dementia διπλασιάζεται ανά 5 χρόνια και αφορά άτομα ηλικίας 75 και πάνω (Papalia et al. 1996). Alzheimer Είναι η 4 η αιτία θανάτου ανάμεσα στους ηλικιωμένους στις ΗΠΑ και επηρεάζει περίπου 4 εκατομμύρια Αμερικανών (δηλ ζωές κάθε χρόνο) (Gwyther, 1985). Το 2-10% αφορά ηλικίες άνω των 65 και το 13-50% ηλικίες άνω των 85. Πήρε το όνομά της από τον Alois Alzheimer, ο οποίος ήταν ο πρώτος που την περιέγραψε. (Papalia et al. 1996). Με την ασθένεια Alzheimer προκαλείται σταδιακή μείωση της γνωστικής λειτουργίας εξαιτίας των διαρθρωτικών αλλαγών στον εγκέφαλο. Οι ασθενείς δεν μπορούν να κρίνουν, δημιουργούνται παράξενα μοτίβα σκέψεων και αλλαγές στο χαρακτήρα τους. Αποπροσανατολίζονται, έχουν άγχος και κατάθλιψη ενώ στη συνέχεια καταλήγουν να μην Page 23

Μουσικοθεραπεία ΟΙ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ, ΧΡΗΣΙΜΑ ΕΡΓΑΛΕΙΑ ΤΗΣ ΜΟΥΣΙΚΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ

Μουσικοθεραπεία ΟΙ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ, ΧΡΗΣΙΜΑ ΕΡΓΑΛΕΙΑ ΤΗΣ ΜΟΥΣΙΚΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ Μουσικοθεραπεία Ντόρα Ψαλτοπούλου Μουσικοθεραπεύτρια MA-CMT Master of Arts, New York University να τσιγγάνικο ρητό λέει ότι «όποιος πόνο έχει, μιλιά δεν έχει». Κι ένας Κινέζος ποιητής θα πει ότι «χτυπάμε

Διαβάστε περισσότερα

ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΑΣΘΕΝ-Ν ΣΤΗ ΣΤΕΦΑΝΙΑΙΑ ΜΟΝΑΔΑ ΚΑΙ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤ-ΠΙΣΗ

ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΑΣΘΕΝ-Ν ΣΤΗ ΣΤΕΦΑΝΙΑΙΑ ΜΟΝΑΔΑ ΚΑΙ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤ-ΠΙΣΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΑΣΘΕΝ-Ν ΣΤΗ ΣΤΕΦΑΝΙΑΙΑ ΜΟΝΑΔΑ ΚΑΙ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤ-ΠΙΣΗ ΧΑΤΖΗΣΤΕΦΑΝΟΥ ΦΑΝΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΡΙΑ Τ.Ε. Β Γ ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΙΠΠΟΚΡΑΤΕΙΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ Η στεφανιαία µονάδα είναι ένας χώρος

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ Α ΕΞΑΜΗΝΟ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ Α ΕΞΑΜΗΝΟ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ Α ΕΞΑΜΗΝΟ ΚΑΥΚΙΑ ΘΕΟΔΩΡΑ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ 1 ο Μάθημα Προγραμματισμένα μαθήματα 2/10, 9/10, 16/10, 23/10, 30/10, 6/11, 13/11, 20/11, 27/11, 4/12, 11/12,

Διαβάστε περισσότερα

Θετική Ψυχολογία. Καρακασίδου Ειρήνη, MSc. Ψυχολόγος-Αθλητική Ψυχολόγος Υποψήφια Διδάκτωρ Κλινικής και Συμβουλευτικής Ψυχολογίας, Πάντειο Παν/μιο

Θετική Ψυχολογία. Καρακασίδου Ειρήνη, MSc. Ψυχολόγος-Αθλητική Ψυχολόγος Υποψήφια Διδάκτωρ Κλινικής και Συμβουλευτικής Ψυχολογίας, Πάντειο Παν/μιο Θετική Ψυχολογία Καρακασίδου Ειρήνη, MSc Ψυχολόγος-Αθλητική Ψυχολόγος Υποψήφια Διδάκτωρ Κλινικής και Συμβουλευτικής Ψυχολογίας, Πάντειο Παν/μιο Εισαγωγή Θετική-Αρνητική Ψυχολογία Στόχοι της Ψυχολογίας

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ, ΕΞΕΛΙΞΗ ΚΑΙ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ

ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ, ΕΞΕΛΙΞΗ ΚΑΙ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ, ΕΞΕΛΙΞΗ ΚΑΙ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ 5ο μάθημα Διδάσκουσα Δήμητρα Ιορδάνογλου ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΣΤΡΕΣ Διεθνές Εθνικό Οργανισμού Πανεπιστημίου Διαπροσωπικό Ατομικό ΜΕΡΙΚΟΙ ΟΡΙΣΜΟΙ ΑΓΧΟΣ: Ένας "μη

Διαβάστε περισσότερα

Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω

Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω Το όνειρο Ένα ζευγάρι περιμένει παιδί. Τότε αρχίζει να ονειρεύεται αυτό το παιδί. Κτίζει την εικόνα ενός παιδιού μέσα στο μυαλό του. Βάσει αυτής της εικόνας, κάνει

Διαβάστε περισσότερα

Λαµβάνοντας τη διάγνωση: συναισθήµατα και αντιδράσεις

Λαµβάνοντας τη διάγνωση: συναισθήµατα και αντιδράσεις Λαµβάνοντας τη διάγνωση: συναισθήµατα και αντιδράσεις Πιθανότατα αισθάνεστε πολύ αναστατωµένοι αφού λάβατε µια διάγνωση καρκίνου. Συνήθως είναι δύσκολο να αποδεχθείτε τη διάγνωση αµέσως και αυτό είναι

Διαβάστε περισσότερα

Εντυπώσεις μαθητών σεμιναρίου Σώμα - Συναίσθημα - Νούς

Εντυπώσεις μαθητών σεμιναρίου Σώμα - Συναίσθημα - Νούς Εντυπώσεις μαθητών σεμιναρίου Σώμα - Συναίσθημα - Νούς A...Τα αισθήματα και η ενεργεία που δημιουργήθηκαν μέσα μου ήταν μοναδικά. Μέσα στο γαλάζιο αυτό αυγό, ένιωσα άτρωτος, γεμάτος χαρά και αυτοπεποίθηση.

Διαβάστε περισσότερα

Διαταραχές Μνήμης. Πιλοτική μετάφραση και απόδοση του εγχειριδίου: Treating Memory Impairments

Διαταραχές Μνήμης. Πιλοτική μετάφραση και απόδοση του εγχειριδίου: Treating Memory Impairments Διαταραχές Μνήμης. Πιλοτική μετάφραση και απόδοση του εγχειριδίου: Treating Memory Impairments ΜΑΝΤΖΑΚΙΔΟΥ ΣΟΦΙΑ Α.Μ. 11523 ΕΠΙΒΛΕΠΟΥΣΑ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ: ΖΑΚΟΠΟΥΛΟΥ ΒΙΚΤΩΡΙΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η δυνατότητα που έχουμε

Διαβάστε περισσότερα

Πιστοποιημένες εξ αποστάσεως εκπαιδεύσεις από την Βρετανική Ένωση Ψυχολόγων

Πιστοποιημένες εξ αποστάσεως εκπαιδεύσεις από την Βρετανική Ένωση Ψυχολόγων Πιστοποιημένες εξ αποστάσεως εκπαιδεύσεις από την Βρετανική Ένωση Ψυχολόγων Εισαγωγή στην Κλινική Νευροψυχολογία της Μείζωνος Κατάθλιψης & της Σχιζοφρένειας (ONLINE CLINICAL SEMINAR) Εισηγητής: Δρ. Αλεξάνδρα

Διαβάστε περισσότερα

χρόνιου πόνου κι των συναισθημάτων. Μάλιστα, μεγάλο μέρος αυτού

χρόνιου πόνου κι των συναισθημάτων. Μάλιστα, μεγάλο μέρος αυτού Το μαιτεχμιακό σύστημα συνδέεται με τμήματα του μετωπιαίου κι κροταφικού λοβού ( τμήματα των εγκεφαλικών ημισφαιρίων,ονομασμένα σύμφωνα με το κρανιακό οστό που τα καλύπτει). Το ίδιο σχετίζεται με τον έλεγχο

Διαβάστε περισσότερα

ΑΘΛΗ ΤΙΣΜ ΟΣ ΚΑΙ ΙΑΤΡ ΙΚΗ

ΑΘΛΗ ΤΙΣΜ ΟΣ ΚΑΙ ΙΑΤΡ ΙΚΗ ΑΘΛΗ ΤΙΣΜ ΟΣ ΚΑΙ ΙΑΤΡ ΙΚΗ ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΣ Από τους αρχαϊκούς ήδη χρόνους η Μουσική άρχισε να αποκτά ένα όλο και πιο σύνθετο χαρακτήρα και ρόλο, με αποκορύφωμα την δημιουργία Μουσικών Αγώνων σε πολλές πόλεις.

Διαβάστε περισσότερα

Μουσική Παιδαγωγική. Μουσικοκινητική Αγωγή. Α εξάμηνο Θεωρία. Εισαγωγικές έννοιες μουσικής παιδαγωγικής. Τι είναι Μουσική Παιδαγωγική

Μουσική Παιδαγωγική. Μουσικοκινητική Αγωγή. Α εξάμηνο Θεωρία. Εισαγωγικές έννοιες μουσικής παιδαγωγικής. Τι είναι Μουσική Παιδαγωγική Μουσικοκινητική Αγωγή Α εξάμηνο Θεωρία Μίχα Παρασκευή, PhD Μουσικολόγος, Μουσικοπαιδαγωγός 1 Μουσικοκινητική Αγωγή (Θ) - ΜΙΧΑ Παρασκευή 1 Μουσική Παιδαγωγική Εισαγωγικές έννοιες μουσικής παιδαγωγικής Μουσικοκινητική

Διαβάστε περισσότερα

Διαταραχές συμπεριφοράς στην Άνοια

Διαταραχές συμπεριφοράς στην Άνοια Διαταραχές συμπεριφοράς στην Άνοια Κώστας Νικολάου ψυχίατρος Παρουσίαση βασισμένη στο: BPSD Educational Pack, International Psychogeriatric Association (IPA) 2002 Τα Συμπεριφορικά και Ψυχολογικά συμπτώματα

Διαβάστε περισσότερα

ΚΟΙΝΟΤΙΚΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΙΙ ΙΔΡΥΜΑΤΑ 7 ου ΕΞΑΜΗΝΟΥ

ΚΟΙΝΟΤΙΚΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΙΙ ΙΔΡΥΜΑΤΑ 7 ου ΕΞΑΜΗΝΟΥ Τ.Ε.Ι. ΛΑΡΙΣΑΣ Σ.Ε.Υ.Π. ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΚΟΙΝΟΤΙΚΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΙΙ ΙΔΡΥΜΑΤΑ 7 ου ΕΞΑΜΗΝΟΥ Ονοματεπώνυμο φοιτητριών: ΤΣΙΜΗΤΡΑ ΔΕΣΠΟΙΝΑ ΤΣΙΩΡΑ ΓΕΩΡΓΙΑ Υπεύθυνη καθηγήτρια: κ. ΚΥΠΑΡΙΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

Η νόσος του Parkinson δεν είναι µόνο κινητική διαταραχή. Έχει υπολογισθεί ότι µέχρι και 50% των ασθενών µε νόσο Πάρκινσον, µπορεί να βιώσουν κάποια

Η νόσος του Parkinson δεν είναι µόνο κινητική διαταραχή. Έχει υπολογισθεί ότι µέχρι και 50% των ασθενών µε νόσο Πάρκινσον, µπορεί να βιώσουν κάποια ρ ZΩΗ ΚΑΤΣΑΡΟΥ Νευρολόγος ιευθύντρια ΕΣΥ Η νόσος του Parkinson δεν είναι µόνο κινητική διαταραχή. Έχει υπολογισθεί ότι µέχρι και 50% των ασθενών µε νόσο Πάρκινσον, µπορεί να βιώσουν κάποια µορφή κατάθλιψης,

Διαβάστε περισσότερα

Γενικά. Πειράματα έδειξαν ότι εκείνα τα νεογέννητα που είχαν περισσότερα χάδια, αναπτύσσονταν και μάθαιναν γρηγορότερα.

Γενικά. Πειράματα έδειξαν ότι εκείνα τα νεογέννητα που είχαν περισσότερα χάδια, αναπτύσσονταν και μάθαιναν γρηγορότερα. Stress και Δέρμα Γενικά Το δέρμα, ως όργανο αισθητήριο της αφής, θερμοκρασίας, πόνου, ερωτογόνος ζώνης, έχει μεγάλη σημασία σε όλες τις ηλικίες. Είναι όργανο συναισθηματικής έκφρασης και τόπος αποφόρτισης

Διαβάστε περισσότερα

Όλοι καλούμαστε να αντιμετωπίσουμε διάφορα συναισθήματα και διαθέσεις. Ορισμένες φορές νιώθουμε ευτυχισμένοι και ενθουσιασμένοι.

Όλοι καλούμαστε να αντιμετωπίσουμε διάφορα συναισθήματα και διαθέσεις. Ορισμένες φορές νιώθουμε ευτυχισμένοι και ενθουσιασμένοι. Μελαγχολία Το φυλλάδιο θα σου φανεί χρήσιμο στην περίπτωση που νιώθεις θλίψη ή μελαγχολία. Θα σε βοηθήσει να καταλάβεις αν έχεις συμπτώματα κατάθλιψης και πώς μπορείς να βοηθήσεις τον εαυτό σου ή κάποιον

Διαβάστε περισσότερα

ψυχικής νόσου Εθνικό Ίδρυµα Ερευνών 2010

ψυχικής νόσου Εθνικό Ίδρυµα Ερευνών 2010 H ποιότητα ζωής στον αντίποδα της ψυχικής νόσου Εθνικό Ίδρυµα Ερευνών 16-2-2010 2010 Μ. Τζινιέρη Κοκκώση, Ph.D Επικ. Καθηγήτρια Κλινικής Ψυχολογίας Α Ψυχιατρική Κλινική Πανεπιστηµίου Αθηνών-Αιγινήτειο

Διαβάστε περισσότερα

σόκ. Σιώπησε και έφυγε μετανιωμένος χωρίς να πει τίποτα, ούτε μια λέξη.» Σίμος Κάρμιος Λύκειο Λειβαδιών Σεπτέμβριος 2013

σόκ. Σιώπησε και έφυγε μετανιωμένος χωρίς να πει τίποτα, ούτε μια λέξη.» Σίμος Κάρμιος Λύκειο Λειβαδιών Σεπτέμβριος 2013 Εμπειρίες που αποκόμισα από το Διήμερο Σεμινάριο που αφορά στην ένταξη Παιδιών με Απώλεια Ακοής στη Μέση Γενική και Μέση Τεχνική και Επαγγελματική Εκπαίδευση Είχα την τύχη να συμμετάσχω στο διήμερο σεμινάριο

Διαβάστε περισσότερα

ΠΩΣ ΜΠΟΡΩ ΝΑ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΩ ΤΟΝ ΑΝΘΡΩΠΟ ΜΟΥ ΝΑ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΕΙ ΤΟ ΛΕΜΦΩΜΑ;

ΠΩΣ ΜΠΟΡΩ ΝΑ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΩ ΤΟΝ ΑΝΘΡΩΠΟ ΜΟΥ ΝΑ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΕΙ ΤΟ ΛΕΜΦΩΜΑ; ΠΩΣ ΜΠΟΡΩ ΝΑ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΩ ΤΟΝ ΑΝΘΡΩΠΟ ΜΟΥ ΝΑ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΕΙ ΤΟ ΛΕΜΦΩΜΑ; Με την επιστημονική συνεργασία της Αιματολογικής Μονάδας, Γ Πανεπιστημιακή Παθολογική Κλινική, Ιατρική Σχολή Πανεπιστημίου Αθηνών Με

Διαβάστε περισσότερα

Προβλήματα ομιλίας στην παιδική ηλικία

Προβλήματα ομιλίας στην παιδική ηλικία Προβλήματα ομιλίας στην παιδική ηλικία Το μικρό μας δεν μιλάει όπως τα άλλα παιδιά της ηλικίας του. Τι μπορεί να συμβαίνει; Το κοινωνικό περιβάλλον, οι συνθήκες ζωής, και οι παραδόσεις επηρεάζουν θετικά

Διαβάστε περισσότερα

Αντιμετώπιση και διαχείριση άγχους για τα παιδιά

Αντιμετώπιση και διαχείριση άγχους για τα παιδιά Αντιμετώπιση και διαχείριση άγχους για τα παιδιά Άρτεμις Τσίτσικα Επίκ. Καθηγήτρια Παιδιατρικής-Εφηβικής Ιατρικής Παν/μιου Αθηνών Επιστ. Υπεύθυνος Μονάδας Εφηβικής Υγείας (ΜΕΥ) Β Παιδιατρική Κλινική Πανεπιστημίου

Διαβάστε περισσότερα

Αναπαραγωγή και stop/pause έτοιμων ηχητικών clips

Αναπαραγωγή και stop/pause έτοιμων ηχητικών clips Αναπαραγωγή και stop/pause έτοιμων ηχητικών clips Το scratch διαθέτει αρκετά μεγάλη ποικιλία έτοιμων ενσωματωμένων ηχητικών clips τα οποία θα βρείτε πολύ ενδιαφέροντα και θα σας βάλουν σε πειρασμό να πειραματιστείτε

Διαβάστε περισσότερα

Μουσικοκινητική αγωγή

Μουσικοκινητική αγωγή Μουσικοκινητική Αγωγή Α εξάμηνο Θεωρία Μίχα Παρασκευή, PhD Μουσικολόγος, Μουσικοπαιδαγωγός 1 Μουσικοκινητική Αγωγή (Θ) - ΜΙΧΑ Παρασκευή 1 Μουσικοκινητική αγωγή Η μουσικότητα των ήχων και της ανθρώπινης

Διαβάστε περισσότερα

Πως μπορώ να υποστηρίξω τον άνθρωπό μου. να αντιμετωπίσει το λέμφωμα;

Πως μπορώ να υποστηρίξω τον άνθρωπό μου. να αντιμετωπίσει το λέμφωμα; Πως μπορώ να υποστηρίξω τον άνθρωπό μου να αντιμετωπίσει το λέμφωμα; Το λέμφωμα είναι δυνητικά ιάσιμη νόσος Με την επιστημονική συνεργασία του Αιματολογικού Τμήματος, Γ Πανεπιστημιακής Παθολογικής Κλινικής,

Διαβάστε περισσότερα

Αρετή Ευθυμίου. Υπεύθυνη Κέντρων Ημέρας Εταιρεία Νόσου Alzheimer & Συναφών Διαταραχών Αθηνών

Αρετή Ευθυμίου. Υπεύθυνη Κέντρων Ημέρας Εταιρεία Νόσου Alzheimer & Συναφών Διαταραχών Αθηνών Αρετή Ευθυμίου Υπεύθυνη Κέντρων Ημέρας Εταιρεία Νόσου Alzheimer & Συναφών Διαταραχών Αθηνών Ποιος είναι ο Φροντιστής Σύμφωνα με τον ορισμό που δίνει το δίκτυο EUROCARERS (www.eurocarers.org), φροντιστής

Διαβάστε περισσότερα

Αλκοόλ, Εθεβεία & Εγκέθαλορ. Γιώργος Παναγής Πανεπιστήμιο Κρήτης Τμήμα Ψυχολογίας Εργαστήριο Νευροεπιστημών & Συμπεριφοράς

Αλκοόλ, Εθεβεία & Εγκέθαλορ. Γιώργος Παναγής Πανεπιστήμιο Κρήτης Τμήμα Ψυχολογίας Εργαστήριο Νευροεπιστημών & Συμπεριφοράς Αλκοόλ, Εθεβεία & Εγκέθαλορ Γιώργος Παναγής Πανεπιστήμιο Κρήτης Τμήμα Ψυχολογίας Εργαστήριο Νευροεπιστημών & Συμπεριφοράς Κατανάλωση οινοπνευματωδών στους Έλληνες μαθητές (2011) Στην Ελλάδα, τα αγόρια

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 1 ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΝΕΥΡΟΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ

Κεφάλαιο 1 ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΝΕΥΡΟΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ Κεφάλαιο 1 ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΝΕΥΡΟΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ 1.1. Εισαγωγή Ο ζωντανός οργανισµός έχει την ικανότητα να αντιδρά σε µεταβολές που συµβαίνουν στο περιβάλλον και στο εσωτερικό του. Οι µεταβολές αυτές ονοµάζονται

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΙΚΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΑΣΚΛΗΠΙΕΙΟ ΒΟΥΛΑΣ ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΔΙΕΥΘΥΝΤΗΣ : ΚΑΘ. ΑΘ.ΜΑΝΩΛΗΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΠΡΙΝ ΤΗΝ ΕΜΦΥΤΕΥΣΗ ΒΗΜΑΤΟΔΟΤΗ

ΓΕΝΙΚΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΑΣΚΛΗΠΙΕΙΟ ΒΟΥΛΑΣ ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΔΙΕΥΘΥΝΤΗΣ : ΚΑΘ. ΑΘ.ΜΑΝΩΛΗΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΠΡΙΝ ΤΗΝ ΕΜΦΥΤΕΥΣΗ ΒΗΜΑΤΟΔΟΤΗ ΓΕΝΙΚΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΑΣΚΛΗΠΙΕΙΟ ΒΟΥΛΑΣ ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΔΙΕΥΘΥΝΤΗΣ : ΚΑΘ. ΑΘ.ΜΑΝΩΛΗΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΠΡΙΝ ΤΗΝ ΕΜΦΥΤΕΥΣΗ ΒΗΜΑΤΟΔΟΤΗ COPYRIGHT 2008 ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΒΗΜΑΤΟΔΟΤΗ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΠΡΙΝ ΤΗΝ ΕΜΦΥΤΕΥΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

Μορφές επικοινωνίας. Λεκτική Μη λεκτική (γλώσσα του σώματος) Άγγιγμα

Μορφές επικοινωνίας. Λεκτική Μη λεκτική (γλώσσα του σώματος) Άγγιγμα ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ Η διεργασία της ανταλλαγής ή μεταφοράς στους άλλους σκέψεων και αισθημάτων. Η πράξη του να δίνει και να παίρνει κάποιος πληροφορίες Η διεργασία μεταβίβασης πληροφοριών Μορφές επικοινωνίας Λεκτική

Διαβάστε περισσότερα

Παιχνίδι - Τραγούδι ΠΑΙΧΝΙΔΙ - ΤΡΑΓΟΥΔΙ. Αρχική Σελίδα Περιεχόμενα CD Rom Θέματα 1ου Κεφαλαίου

Παιχνίδι - Τραγούδι ΠΑΙΧΝΙΔΙ - ΤΡΑΓΟΥΔΙ. Αρχική Σελίδα Περιεχόμενα CD Rom Θέματα 1ου Κεφαλαίου 1o ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΑΙΧΝΙΔΙ - ΤΡΑΓΟΥΔΙ Αρχική Σελίδα Περιεχόμενα CD Rom Θέματα 1ου Κεφαλαίου Το παιχνίδι Οξύνεται η παρατηρητικότητα του, αναπτερώνεται η φαντασία του, αναπτύσσεται η πρωτοβουλία και η κοινωνικότητα

Διαβάστε περισσότερα

διοτι ολος ο νομος εις εναν λογο συμπληρουται εις τον θελεις αγαπα τον πλησιον σου ως σεαυτον Γαλάτας, κεφ. Ε, εδ. 14

διοτι ολος ο νομος εις εναν λογο συμπληρουται εις τον θελεις αγαπα τον πλησιον σου ως σεαυτον Γαλάτας, κεφ. Ε, εδ. 14 διοτι ολος ο νομος εις εναν λογο συμπληρουται εις τον θελεις αγαπα τον πλησιον σου ως σεαυτον Γαλάτας, κεφ. Ε, εδ. 14 το όραμα φιλοδοξούμε σε ένα κόσμο που η ανθρωπότητα πλήγεται καθημερινά από ασθένειες,

Διαβάστε περισσότερα

Εγκέφαλος-Αισθητήρια Όργανα και Ορμόνες. Μαγδαληνή Γκέιτς Α Τάξη Γυμνάσιο Αμυγδαλεώνα

Εγκέφαλος-Αισθητήρια Όργανα και Ορμόνες. Μαγδαληνή Γκέιτς Α Τάξη Γυμνάσιο Αμυγδαλεώνα Εγκέφαλος-Αισθητήρια Όργανα και Ορμόνες O εγκέφαλος Ο εγκέφαλος είναι το κέντρο ελέγχου του σώματος μας και ελέγχει όλες τις ακούσιες και εκούσιες δραστηριότητες που γίνονται μέσα σε αυτό. Αποτελεί το

Διαβάστε περισσότερα

ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΦΡΟΝΤΙΣΤΕΣ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΑΝΟΙΑ. Ευγενία Β. Γκιντώνη Ψυχολόγος, MSc Επιστημονική Συνεργάτης Ψ.Ν.Τ ΚΕΔΔΥ Αρκαδίας

ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΦΡΟΝΤΙΣΤΕΣ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΑΝΟΙΑ. Ευγενία Β. Γκιντώνη Ψυχολόγος, MSc Επιστημονική Συνεργάτης Ψ.Ν.Τ ΚΕΔΔΥ Αρκαδίας ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΦΡΟΝΤΙΣΤΕΣ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΑΝΟΙΑ Ευγενία Β. Γκιντώνη Ψυχολόγος, MSc Επιστημονική Συνεργάτης Ψ.Ν.Τ ΚΕΔΔΥ Αρκαδίας ΣΧΕΔΙΟ ΔΡΑΣΗΣ Εντάσσεται στο Μέτρο 2.3 «Ενέργειες Πρόληψης Ενίσχυσης της Κοινωνικής

Διαβάστε περισσότερα

Ψυχολογική Προετοιμασία Αθλητών Τσορμπατζούδης Χαράλαμπος ΤΕΦΑΑ-Α.Π.Θ.

Ψυχολογική Προετοιμασία Αθλητών Τσορμπατζούδης Χαράλαμπος ΤΕΦΑΑ-Α.Π.Θ. Ψυχολογική Προετοιμασία Αθλητών Τσορμπατζούδης Χαράλαμπος ΤΕΦΑΑ-Α.Π.Θ. Προσοχή - Συγκέντρωση Η συγκέντρωση αναφέρεται στην ικανότητα συνειδητής κατεύθυνσης της προσοχής σε ένα συγκεκριμένο μέρος του πεδίου

Διαβάστε περισσότερα

Σχολικό πλαίσιο Οικογένεια με αυτιστικό παιδί Δώρα Παπαγεωργίου Κλινική Ψυχολόγος

Σχολικό πλαίσιο Οικογένεια με αυτιστικό παιδί Δώρα Παπαγεωργίου Κλινική Ψυχολόγος Σχολικό πλαίσιο Οικογένεια με αυτιστικό παιδί Δώρα Παπαγεωργίου Κλινική Ψυχολόγος Η απώλεια του «ονειρεμένου παιδιού» Οι γονείς βιώνουν μιαν απώλεια. Βιώνουν την απώλεια του παιδιού που έκτισαν μέσα στο

Διαβάστε περισσότερα

Εφηβεία και Πρότυπα. 2)Τη στάση του απέναντι στους άλλους, ενήλικες και συνομηλίκους

Εφηβεία και Πρότυπα. 2)Τη στάση του απέναντι στους άλλους, ενήλικες και συνομηλίκους Εφηβεία και Πρότυπα Τι σημαίνει εφηβεία; Η εφηβεία είναι η περίοδος της ζωής του ανθρώπου που αρχίζει με το τέλος της παιδικής ηλικίας και οδηγεί στην ενηλικίωση. Είναι μια εξελικτική φάση που κατά τη

Διαβάστε περισσότερα

Εργάστηκαν οι: Δαρειώτη Φωτεινή, 111320130032 Κανέλλη Ζωή-Ειρήνη, 11320130041 Έλενα Τσιάρλεστον, 113201300163

Εργάστηκαν οι: Δαρειώτη Φωτεινή, 111320130032 Κανέλλη Ζωή-Ειρήνη, 11320130041 Έλενα Τσιάρλεστον, 113201300163 ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ Εργάστηκαν οι: Δαρειώτη Φωτεινή, 111320130032 Κανέλλη Ζωή-Ειρήνη, 11320130041 Έλενα Τσιάρλεστον, 113201300163 Υπεύθυνη Καθηγήτρια: Ζαχαρούλα

Διαβάστε περισσότερα

ΣΑΥΤΡΡΤΘΜΑ ΕΜΙΝΑΡΙΑ/ΕΡΓΑΣΗΡΙΑ ΓΙΑ ΤΓΓΕΝΕΙ ΚΑΙ ΠΕΡΙΘΑΛΠΟΝΣΕ ΗΛΙΚΙΩΜΕΝΩΝ ΚΑΙ ΑΘΕΝΩΝ ΜΕ ΑΝΟΙΑ

ΣΑΥΤΡΡΤΘΜΑ ΕΜΙΝΑΡΙΑ/ΕΡΓΑΣΗΡΙΑ ΓΙΑ ΤΓΓΕΝΕΙ ΚΑΙ ΠΕΡΙΘΑΛΠΟΝΣΕ ΗΛΙΚΙΩΜΕΝΩΝ ΚΑΙ ΑΘΕΝΩΝ ΜΕ ΑΝΟΙΑ ΣΑΥΤΡΡΤΘΜΑ ΕΜΙΝΑΡΙΑ/ΕΡΓΑΣΗΡΙΑ ΓΙΑ ΤΓΓΕΝΕΙ ΚΑΙ ΠΕΡΙΘΑΛΠΟΝΣΕ ΗΛΙΚΙΩΜΕΝΩΝ ΚΑΙ ΑΘΕΝΩΝ ΜΕ ΑΝΟΙΑ Το Πανελλήνιο Ινστιστούτο Νευροεκφυλιστικών Νοσημάτων (P.I.N.Dis) σε συνεργασία με την Ελληνική Εταιρεία Νόσου

Διαβάστε περισσότερα

ΝΟΣΟΣ ALZHEIMER. της Σταυρούλας Β. Α1

ΝΟΣΟΣ ALZHEIMER. της Σταυρούλας Β. Α1 ΝΟΣΟΣ ALZHEIMER της Σταυρούλας Β. Α1 Σε αυτήν την εργασία θα μελετήσουμε τη νόσο του Alzheimer απαντώντας στα παρακάτω ερωτήματα: Τι είναι η νόσος του Alzheimer;...3 Ποια είναι τα αίτια εμφάνισής της;...6

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΚΑΤΑΠΛΗΚΤΙΚΟ ΜΑΣ ΤΑΞΙΔΙ ΣΤΗ ΘΑΛΑΣΣΑ ΤΩΝ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΩΝ ΜΙΑ ΦΑΝΤΑΣΤΙΚΗ ΠΕΡΙΠΕΤΕΙΑ

ΤΟ ΚΑΤΑΠΛΗΚΤΙΚΟ ΜΑΣ ΤΑΞΙΔΙ ΣΤΗ ΘΑΛΑΣΣΑ ΤΩΝ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΩΝ ΜΙΑ ΦΑΝΤΑΣΤΙΚΗ ΠΕΡΙΠΕΤΕΙΑ ΤΟ ΚΑΤΑΠΛΗΚΤΙΚΟ ΜΑΣ ΤΑΞΙΔΙ ΣΤΗ ΘΑΛΑΣΣΑ ΤΩΝ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΩΝ ΜΙΑ ΦΑΝΤΑΣΤΙΚΗ ΠΕΡΙΠΕΤΕΙΑ Με τους μαθητές τις μαθήτριες και τη δασκάλα της P2ELa 2013-2014 Η ΑΝΑΧΩΡΗΣΗ- ΟΙ ΣΤΟΧΟΙ Μια μέρα ξεκινήσαμε από τις Βρυξέλλες

Διαβάστε περισσότερα

Συνιστώνται για... Οι δονήσεις είναι αποτελεσματικές...

Συνιστώνται για... Οι δονήσεις είναι αποτελεσματικές... ΠΕΔΙΑ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ Εκφυλιστικές αλλοιώσεις Αγγειακές παθήσεις Παθολογίες των πνευμόνων Ουρο-γυναικολογικές διαταραχές Καρδιακές παθήσεις Παθολογίες σπονδυλικής στήλης Παθολογίες αρθρώσεων Παθολογίες συνδέσμων

Διαβάστε περισσότερα

«Βασιλιάς των Ξωτικών» ( Erlkonig ) Κατηγορία: Lied Στίχοι: Goethe Μουσική: Schubert

«Βασιλιάς των Ξωτικών» ( Erlkonig ) Κατηγορία: Lied Στίχοι: Goethe Μουσική: Schubert 1 «Βασιλιάς των Ξωτικών» ( Erlkonig ) Κατηγορία: Lied Στίχοι: Goethe Μουσική: Schubert Το τραγούδι αυτό θεωρείται ένα από τα αριστουργήµατα (ίσως και το πιο σπουδαίο) του Γερµανικού lied, και ανήκει στην

Διαβάστε περισσότερα

ΑΓΧΟΣ ΣΤΡΕΣ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗ ΦΟΙΤΗΤΡΙΕΣ: ΑΜΑΞΟΠΟΥΛΟΥ ΘΕΟΔΩΡΑ ΑΝΕΒΛΑΒΗ ΣΟΦΙΑ

ΑΓΧΟΣ ΣΤΡΕΣ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗ ΦΟΙΤΗΤΡΙΕΣ: ΑΜΑΞΟΠΟΥΛΟΥ ΘΕΟΔΩΡΑ ΑΝΕΒΛΑΒΗ ΣΟΦΙΑ ΑΓΧΟΣ ΣΤΡΕΣ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗ ΦΟΙΤΗΤΡΙΕΣ: ΑΜΑΞΟΠΟΥΛΟΥ ΘΕΟΔΩΡΑ ΑΝΕΒΛΑΒΗ ΣΟΦΙΑ ΟΡΙΣΜΟΣ Το άγχος είναι μια επώδυνη συναισθηματική εμπειρία εσωτερικής δυσφορίας, απροσδιόριστης προέλευσης όπου κυριαρχεί

Διαβάστε περισσότερα

Χάρτινη Αγκαλιά Συγγραφέας: Ιφιγένεια Μαστρογιάννη

Χάρτινη Αγκαλιά Συγγραφέας: Ιφιγένεια Μαστρογιάννη Χάρτινη Αγκαλιά Συγγραφέας: Ιφιγένεια Μαστρογιάννη Επιμέλεια εργασίας: Παναγιώτης Γιαννόπουλος Περιεχόμενα Ερώτηση 1 η : σελ. 3-6 Ερώτηση 2 η : σελ. 7-9 Παναγιώτης Γιαννόπουλος Σελίδα 2 Ερώτηση 1 η Η συγγραφέας

Διαβάστε περισσότερα

Η ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ ΣΕ ΠΑΙΔΙΑ ΜΕ ΜΑΘΗΣΙΑΚΕΣ ΔΥΣΚΟΛΙΕΣ ΜΙΑ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗ ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ Σπουδάστριες: Καρατζά Ευαγγελία Φερεντίνου Στεφανία

Η ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ ΣΕ ΠΑΙΔΙΑ ΜΕ ΜΑΘΗΣΙΑΚΕΣ ΔΥΣΚΟΛΙΕΣ ΜΙΑ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗ ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ Σπουδάστριες: Καρατζά Ευαγγελία Φερεντίνου Στεφανία Η ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ ΣΕ ΠΑΙΔΙΑ ΜΕ ΜΑΘΗΣΙΑΚΕΣ ΔΥΣΚΟΛΙΕΣ ΜΙΑ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗ ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ Σπουδάστριες: Καρατζά Ευαγγελία Φερεντίνου Στεφανία Αναφορές υπάρχουν από την Αρχαία Ελλάδα Απρίλιο 1963 : Εμφάνιση

Διαβάστε περισσότερα

Χρήστος Μαναριώτης Σχολικός Σύμβουλος 4 ης Περιφέρειας Ν. Αχαϊας Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΣΚΕΦΤΟΜΑΙ ΚΑΙ ΓΡΑΦΩ ΣΤΗΝ Α ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ

Χρήστος Μαναριώτης Σχολικός Σύμβουλος 4 ης Περιφέρειας Ν. Αχαϊας Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΣΚΕΦΤΟΜΑΙ ΚΑΙ ΓΡΑΦΩ ΣΤΗΝ Α ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΣΚΕΦΤΟΜΑΙ ΚΑΙ ΓΡΑΦΩ ΣΤΗΝ Α ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ Η καλλιέργεια της ικανότητας για γραπτή έκφραση πρέπει να αρχίζει από την πρώτη τάξη. Ο γραπτός λόγος χρειάζεται ως μέσο έκφρασης. Βέβαια,

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΤΕΣ ΜΕ ΧΡΟΝΙΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΚΑΙ Η ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΕΩΝ ΤΗΣ ΣΥΝΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ

ΜΑΘΗΤΕΣ ΜΕ ΧΡΟΝΙΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΚΑΙ Η ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΕΩΝ ΤΗΣ ΣΥΝΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΜΑΘΗΤΕΣ ΜΕ ΧΡΟΝΙΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΚΑΙ Η ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΕΩΝ ΤΗΣ ΣΥΝΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ Κων/νος Καλέμης, Άννα Κωσταρέλου, Μαρία Αγγελική Καλέμη Εισαγωγή H σύγχρονη τάση που επικρατεί

Διαβάστε περισσότερα

Ανάπτυξη Χωρικής Αντίληψης και Σκέψης

Ανάπτυξη Χωρικής Αντίληψης και Σκέψης Ανάπτυξη Χωρικής Αντίληψης και Σκέψης Clements & Sarama, 2009; Sarama & Clements, 2009 Χωρική αντίληψη και σκέψη Προσανατολισμός στο χώρο Οπτικοποίηση (visualization) Νοερή εικονική αναπαράσταση Νοερή

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟΛΟΓΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΠΟΔΟΧΗ ΤΗΣ ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΤΗΣ ΨΥΧΙΚΗΣ ΝΟΣΟΥ ΣΤΟ 46 ο ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΘΗΝΩΝ.

ΑΠΟΛΟΓΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΠΟΔΟΧΗ ΤΗΣ ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΤΗΣ ΨΥΧΙΚΗΣ ΝΟΣΟΥ ΣΤΟ 46 ο ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΘΗΝΩΝ. 22-3-2011 ΑΠΟΛΟΓΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΠΟΔΟΧΗ ΤΗΣ ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΤΗΣ ΨΥΧΙΚΗΣ ΝΟΣΟΥ ΣΤΟ 46 ο ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΘΗΝΩΝ. 1. Εισαγωγή 2. Η Πρώτη Συνάντηση της Ομάδας Μαθητών. 3. Η Δεύτερη

Διαβάστε περισσότερα

ΜΟΥΣΙΚΟΚΙΝΗΤΙΚΗ ΑΓΩΓΗ ΚΑΙ ΣΧΟΛΙΚΗ ΠΡΑΞΗ. Εισηγήτρια : Ζέρβα Ζ. Αντιγόνη καθηγήτρια φυσικής αγωγής

ΜΟΥΣΙΚΟΚΙΝΗΤΙΚΗ ΑΓΩΓΗ ΚΑΙ ΣΧΟΛΙΚΗ ΠΡΑΞΗ. Εισηγήτρια : Ζέρβα Ζ. Αντιγόνη καθηγήτρια φυσικής αγωγής ΚΑΙ ΣΧΟΛΙΚΗ ΠΡΑΞΗ Εισηγήτρια : Ζέρβα Ζ. Αντιγόνη καθηγήτρια φυσικής αγωγής ΣΚΟΠΟΣ Σκοπός της παρούσας εργασίας είναι η καταγραφή των απόψεων σχετικά µε το µάθηµα της φυσικής αγωγής σε δηµοτικά σχολεία

Διαβάστε περισσότερα

Η σταδιακή ανάπτυξη της δοµής του, ήταν και το µοντέλο για όλα τα πρώτα ανάλογα εργαστήρια του Θεοδώρου, τα οποία κινούνταν σε αυτήν την θεµατική.

Η σταδιακή ανάπτυξη της δοµής του, ήταν και το µοντέλο για όλα τα πρώτα ανάλογα εργαστήρια του Θεοδώρου, τα οποία κινούνταν σε αυτήν την θεµατική. ΠΟΛΥΤΕΧΝΟ από το 2000 µέχρι σήµερα ένα εργαστήρι σκηνικής έκφρασης και δηµιουργίας, ή µια πρόταση ασκήσεων δηµιουργικής φαντασίας -------------------------------------------- (α) αντικείµενο και ιστορικό

Διαβάστε περισσότερα

Μοντέλα Υγείας. Βασικές Αρχές Βιοϊατρικού Μοντέλου. Θετικές επιπτώσεις Βιοϊατρικής προσέγγισης. 2 Βασικές Ιδεολογίες για Υγεία & Αρρώστια

Μοντέλα Υγείας. Βασικές Αρχές Βιοϊατρικού Μοντέλου. Θετικές επιπτώσεις Βιοϊατρικής προσέγγισης. 2 Βασικές Ιδεολογίες για Υγεία & Αρρώστια ΜΟΝΤΕΛΑ ΥΓΕΙΑΣ-ΑΣΘΕΝΕΙΑΣ ΓΝΩΣΤΙΚΗ ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΗ ΑΡΡΩΣΤΙΑΣ 2 Βασικές Ιδεολογίες για Υγεία & Αρρώστια Μοντέλα Υγείας Βιοιατρικό Μοντέλο Ολιστικό, Βιοψυχοκοινωνικό Μοντέλο Αρχαία Ελλάδα (Ιπποκράτης 400π.Χ.)

Διαβάστε περισσότερα

Η Ψυχολογική Διάσταση της Κώφωσης. Ελενα Τρύφωνος Εκπαιδευτική Ψυχολόγος Υπηρεσία Εκπαιδευτικής Ψυχολογίας Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού

Η Ψυχολογική Διάσταση της Κώφωσης. Ελενα Τρύφωνος Εκπαιδευτική Ψυχολόγος Υπηρεσία Εκπαιδευτικής Ψυχολογίας Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού Η Ψυχολογική Διάσταση της Κώφωσης Ελενα Τρύφωνος Εκπαιδευτική Ψυχολόγος Υπηρεσία Εκπαιδευτικής Ψυχολογίας Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού Η κάθε αναπηρία ή η κάθε ιδιαιτερότητα συνήθως έχει επιπτώσεις

Διαβάστε περισσότερα

Δημιουργικό Παιχνίδι ΕΝΣΩΜΑΤΩΣΗ ΤΩΝ ΠΑΙΧΝΙΔΙΩΝ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΗΣ Φ.Α. Διάλεξη 3η

Δημιουργικό Παιχνίδι ΕΝΣΩΜΑΤΩΣΗ ΤΩΝ ΠΑΙΧΝΙΔΙΩΝ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΗΣ Φ.Α. Διάλεξη 3η Δημιουργικό Παιχνίδι ΕΝΣΩΜΑΤΩΣΗ ΤΩΝ ΠΑΙΧΝΙΔΙΩΝ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΗΣ Φ.Α. Διάλεξη 3η Σκοποί της παρουσίασης Εξέταση των προϋποθέσεων καταλληλότητας των παιχνιδιών σε σχέση με τα προγράμματα Φ.Α. Εισαγωγή στα

Διαβάστε περισσότερα

TEACCH: ΘΕΡΑΠΕΙΑ & ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΠΑΙΔΙΩΝ ΜΕ ΑΥΤΙΣΜΟ & ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ. Β. Α. Παπαγεωργίου Παιδοψυχίατρος

TEACCH: ΘΕΡΑΠΕΙΑ & ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΠΑΙΔΙΩΝ ΜΕ ΑΥΤΙΣΜΟ & ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ. Β. Α. Παπαγεωργίου Παιδοψυχίατρος TEACCH: ΘΕΡΑΠΕΙΑ & ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΠΑΙΔΙΩΝ ΜΕ ΑΥΤΙΣΜΟ & ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ Β. Α. Παπαγεωργίου Παιδοψυχίατρος Τι Είναι ο Αυτισμός; 1. Διαταραχή Επικοινωνίας: Επηρεάζει την κατανόηση και τη χρήση όλων των

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΡΕΣ ΚΑΙ ΕΓΚΕΦΑΛΟΣ ΜΑΡΓΑΡΙΤΑ ΜΑΝΩΛΙΑ ΑΦΡΟΔΙΤΗ ΟΙΚΟΝΟΜΟΥ ΣΤΕΛΛΑ ΠΑΝΑΓΟΥΛΗ ΕΥΗ ΡΕΜΕΔΙΑΚΗ

ΣΤΡΕΣ ΚΑΙ ΕΓΚΕΦΑΛΟΣ ΜΑΡΓΑΡΙΤΑ ΜΑΝΩΛΙΑ ΑΦΡΟΔΙΤΗ ΟΙΚΟΝΟΜΟΥ ΣΤΕΛΛΑ ΠΑΝΑΓΟΥΛΗ ΕΥΗ ΡΕΜΕΔΙΑΚΗ ΣΤΡΕΣ ΚΑΙ ΕΓΚΕΦΑΛΟΣ ΜΑΡΓΑΡΙΤΑ ΜΑΝΩΛΙΑ ΑΦΡΟΔΙΤΗ ΟΙΚΟΝΟΜΟΥ ΣΤΕΛΛΑ ΠΑΝΑΓΟΥΛΗ ΕΥΗ ΡΕΜΕΔΙΑΚΗ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Το στρες Πρώτη νευροενδοκρινολογική απάντηση Δεύτερη νευροενδοεκρινολογική απάντηση Ο υποθάλαμος Κορτιζόλη

Διαβάστε περισσότερα

The Keele STarT Back Screening Tool

The Keele STarT Back Screening Tool The Keele STarT Back Screening Tool Σκεπτόμενος (-η) τις 2 τελευταίες εβδομάδες σημειώστε την απάντησή σας στα ακόλουθα ερωτήματα: Διαφωνώ Συμφωνώ 0 1 1 Ο πόνος στην μέση μου απλώθηκε κάτω στο (-α) πόδι

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΤΥΠΟ ΓΙΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΣΧΕΔΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ

ΠΡΟΤΥΠΟ ΓΙΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΣΧΕΔΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΠΡΟΤΥΠΟ ΓΙΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΣΧΕΔΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΤΙΤΛΟΣ: ΗΧΟΣ+ ΣΗΜΕΙΟΓΡΑΦΙΑ Όνομα συγγραφέα: Γεωργία Κυριακίδου Νεοφύτου ΔΙΑΡΚΕΙΑ: 45 λεπτά (1 περίοδος) ΤΑΞΗ: Α Γυμνασίου ΔΙΔΑΚΤΙΚΟΙ ΜΑΘΗΣΙΑΚΟΙ ΣΤΟΧΟΙ: γνωριμία με

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΣΥΓΧΡΟΝΟΣ ΠΡΟΠΟΝΗΤΗΣ ΣΤΙΣ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΕΣ ΗΛΙΚΙΕΣ

Ο ΣΥΓΧΡΟΝΟΣ ΠΡΟΠΟΝΗΤΗΣ ΣΤΙΣ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΕΣ ΗΛΙΚΙΕΣ Ο ΣΥΓΧΡΟΝΟΣ ΠΡΟΠΟΝΗΤΗΣ ΣΤΙΣ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΕΣ ΗΛΙΚΙΕΣ Ο ΚΥΚΛΟΣ ΤΟΥ ΠΟΔΟΣΦΑΙΡΟΥ ΚΑΛΥΤΕΡΟ ΠΟΔΟΣΦΑΙΡΟ ΚΑΛΥΤΕΡΟΙ ΠΑΙΚΤΕΣ ΚΑΛΥΤΕΡΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΚΑΛΥΤΕΡΟΣ ΠΡΟΠΟΝΗΤΗΣ Ο ΠΡΟΠΟΝΗΤΗΣ ΣΗΜΕΡΑ Εμπειρικές γνώσεις Έλλειψη μεθοδολογίας

Διαβάστε περισσότερα

5 Ψυχολόγοι Προτείνουν Τις 5 Πιο Αποτελεσματικές Τεχνικές Μάθησης

5 Ψυχολόγοι Προτείνουν Τις 5 Πιο Αποτελεσματικές Τεχνικές Μάθησης 5 Ψυχολόγοι Προτείνουν Τις 5 Πιο Αποτελεσματικές Τεχνικές Μάθησης Μια πολύ ενδιαφέρουσα συζήτηση για τις πιο αποτελεσματικές στρατηγικές και τεχνικές μάθησης για τους μαθητές όλων των ηλικιών ανοίγουν

Διαβάστε περισσότερα

Προτάσεις για τις προαγωγικές και απολυτήριες ενδοσχολικές εξετάσεις μαθητών/τριών με ΕΕΑ ή και αναπηρία:

Προτάσεις για τις προαγωγικές και απολυτήριες ενδοσχολικές εξετάσεις μαθητών/τριών με ΕΕΑ ή και αναπηρία: Προτάσεις για τις προαγωγικές και απολυτήριες ενδοσχολικές εξετάσεις μαθητών/τριών με ΕΕΑ ή και αναπηρία: 1. Η διαφοροποιημένη αντιμετώπιση κατά τη διαδικασία εξέτασης των μαθητών/τριών με ΕΕΑ ή και αναπηρία

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ «ΒΙΤΑΜΙΝΕΣ ΓΙΑ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΕΥΕΞΙΑ»

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ «ΒΙΤΑΜΙΝΕΣ ΓΙΑ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΕΥΕΞΙΑ» ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ «ΒΙΤΑΜΙΝΕΣ ΓΙΑ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΕΥΕΞΙΑ» Σκοπός της εκπόνησης του Προγράμματος Αγωγής Υγείας ήταν Να γνωρίσουν τα παιδιά το σώμα τους και βασικές του λειτουργίες. Nα γνωρίσουν

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ (ΦΑΣΗ 1 η )

ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ (ΦΑΣΗ 1 η ) ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ (ΦΑΣΗ 1 η ) 1 ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ΤΟΥ JACKSON POLLOCK ΣΤΟΝ ΔΗΜΟΣΙΟΓΡΑΦΟ WILLIAM WRIGHT ΤΟ ΚΑΛΟΚΑΙΡΙ ΤΟΥ 1950. Το καλοκαίρι του 1950 o δημοσιογράφος William Wright πήρε μια πολύ ενδιαφέρουσα ηχογραφημένη

Διαβάστε περισσότερα

Click to add text. Ζωή Διονυσίου Επίκ. Καθηγήτρια Τμήμα Μουσικών Σπουδών Ιόνιο Πανεπιστήμιο dionyssiou@gmail.com

Click to add text. Ζωή Διονυσίου Επίκ. Καθηγήτρια Τμήμα Μουσικών Σπουδών Ιόνιο Πανεπιστήμιο dionyssiou@gmail.com 27ο Συνέδριο Κοινωνικής Παιδιατρικής 9-10 Οκτωβρίου 2015, Σπάρτη - Μονεμβασιά Μουσική επικοινωνία στην οικογένεια: στόχοι και πρακτικές του προγράμματος μουσικής αγωγής για βρέφη και νήπια του Ιονίου Πανεπιστημίου

Διαβάστε περισσότερα

Τι είναι φόβος και τι φοβια;

Τι είναι φόβος και τι φοβια; ΦΟΒΟΙ - ΦΟΒΙΕΣ Τι είναι φόβος και τι φοβια; Φόβος: η δυσάρεστη συναισθηματική κατάσταση που δημιουργείται απέναντι σε πραγματικό κίνδυνο, ή απειλή. Φοβία: ο επίμονος φόβος που παγιδεύει το άτομο περιορίζοντας

Διαβάστε περισσότερα

Ν Η Π Ι Α Γ Ω Γ Ε Ι Ο

Ν Η Π Ι Α Γ Ω Γ Ε Ι Ο ΙΔΙΩΤΙΚΟ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ «Ο ΑΓΙΟΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ» Ν Η Π Ι Α Γ Ω Γ Ε Ι Ο ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΣ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ Α. ΣΚΟΠΟΣ ΤΟΥ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟΥ Σκοπός του Νηπιαγωγείου είναι να βοηθήσει τα παιδιά να αναπτυχθούν σωματικά, συναισθηματικά,

Διαβάστε περισσότερα

Η σχέση της μουσικής στη θεραπεία παιδιών με αυτισμό. Φοιτήτρια: Αντωνιάδου Σάρρα - Μαρτίνα Α.Μ 10474 Ιωάννινα, Νοέμβριος 2011

Η σχέση της μουσικής στη θεραπεία παιδιών με αυτισμό. Φοιτήτρια: Αντωνιάδου Σάρρα - Μαρτίνα Α.Μ 10474 Ιωάννινα, Νοέμβριος 2011 Η σχέση της μουσικής στη θεραπεία παιδιών με αυτισμό. Φοιτήτρια: Αντωνιάδου Σάρρα - Μαρτίνα Α.Μ 10474 Ιωάννινα, Νοέμβριος 2011 Περιεχόμενα Εισαγωγή Ιστορική αναδρομή Ορισμός Μουσικοθεραπείας Αξιώματα Τα

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑ ΝΑΝΟΥΡΙΣΜΑΤΑ ΚΑΙ Η ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΟΥΣ ΣΤΑ ΠΑΙΔΙΑ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ:ΚΟΝΙΑΡΗ ΧΡΙΣΤΙΝΑ ΕΠΟΠΤΗΣ:ΡΑΠΤΗΣ ΘΕΟΧΑΡΗΣ

ΤΑ ΝΑΝΟΥΡΙΣΜΑΤΑ ΚΑΙ Η ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΟΥΣ ΣΤΑ ΠΑΙΔΙΑ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ:ΚΟΝΙΑΡΗ ΧΡΙΣΤΙΝΑ ΕΠΟΠΤΗΣ:ΡΑΠΤΗΣ ΘΕΟΧΑΡΗΣ ΤΑ ΝΑΝΟΥΡΙΣΜΑΤΑ ΚΑΙ Η ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΟΥΣ ΣΤΑ ΠΑΙΔΙΑ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ:ΚΟΝΙΑΡΗ ΧΡΙΣΤΙΝΑ ΕΠΟΠΤΗΣ:ΡΑΠΤΗΣ ΘΕΟΧΑΡΗΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Σχέση μητέρας-παιδιού Η μητέρα φέρνει το παιδί σε επαφή με την μητρική γλώσσα, το ρυθμικό ήχο,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΕΥΝΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΥΓΕΙΑ ΙΟΥΝΙΟΣ 2009

ΕΡΕΥΝΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΥΓΕΙΑ ΙΟΥΝΙΟΣ 2009 EUFAMI ΕΡΕΥΝΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΥΓΕΙΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΙΟΥΝΙΟΣ 2009 Επιμέλεια Πανελ. Συλ. Οικογ. για την Ψυχική Ύγεία ΣΟΨΥ 1 1 Σκοποί της έρευνας To 2008, η EUFAMI έκανε μια έρευνα σε 11 Ευρωπαϊκές χώρες, για να αξιολογήσει:

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΛΥΣΗ ΑΡΘΡΟΥ ΜΕ ΘΕΜΑ: ΟΙ ΙΔΕΕΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΟ

ΑΝΑΛΥΣΗ ΑΡΘΡΟΥ ΜΕ ΘΕΜΑ: ΟΙ ΙΔΕΕΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΟ ΑΝΑΛΥΣΗ ΑΡΘΡΟΥ ΜΕ ΘΕΜΑ: ΟΙ ΙΔΕΕΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΟ ΦΩΣ ΚΑΙ ΤΗΝ ΟΡΑΣΗ. Το άρθρο αυτό έχει ως σκοπό την παράθεση των αποτελεσμάτων πάνω σε μια έρευνα με τίτλο, οι ιδέες των παιδιών σχετικά με το

Διαβάστε περισσότερα

Θα σε βοηθούσε για παράδειγμα να γράψεις και εσύ μια λίστα με σκέψεις σαν αυτή που έκανε η Ζωή και εμφανίστηκε ο «Αγχολέων»!

Θα σε βοηθούσε για παράδειγμα να γράψεις και εσύ μια λίστα με σκέψεις σαν αυτή που έκανε η Ζωή και εμφανίστηκε ο «Αγχολέων»! Η Ζωή είναι 8 χρονών και πριν 3 χρόνια ο παιδιάτρος και οι γονείς της, της εξήγησαν πως έχει Νεανική Ιδιοπαθή Αρθρίτιδα. Από τότε η Ζωή κάνει όλα αυτά που τη συμβούλεψε ο παιδορευματολόγος της και είναι

Διαβάστε περισσότερα

Πληροφορίες για το νέο HSK

Πληροφορίες για το νέο HSK Πληροφορίες για το νέο HSK Μετάφραση από την ιστοσελίδα http://www.chinesetesting.cn/gosign.do?id=1&lid=0# Το νέο HSK δημιουργήθηκε από το Χανπάν σε μια προσπάθεια καλύτερης εξυπηρέτησης των σπουδαστών

Διαβάστε περισσότερα

ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ

ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ Φύλο (sex) Σεξουαλικότητα (sexuality) Σεξουαλική υγεία (sexual health) Κοινωνική ταυτότητα (γένος) (gender) Κοινωνική ταυτότητα φύλου (gender identity) Σεξουαλικός προσανατολισµός

Διαβάστε περισσότερα

ΚΡΑΤΗΣΤΕ ΤΟ ΜΥΑΛΟ ΣΑΣ ΣΕ ΦΟΡΜΑ!

ΚΡΑΤΗΣΤΕ ΤΟ ΜΥΑΛΟ ΣΑΣ ΣΕ ΦΟΡΜΑ! > της Νεκταρίας Καρακώστα ΟΛΓΑ ΛΥΜΠΕΡΟΠΟΥΛΟΥ ΚΡΑΤΗΣΤΕ ΤΟ ΜΥΑΛΟ ΣΑΣ ΣΕ ΦΟΡΜΑ! 16 Άνοια/Alzheimer: Γιατί λαμβάνουν επιδημικές διαστάσεις; Η άνοια και το Alzheimer είναι δύο όροι αλληλένδετοι, αλλά όχι ταυτόσημοι,

Διαβάστε περισσότερα

Π ε ρ ι ε χ ό μ ε ν α

Π ε ρ ι ε χ ό μ ε ν α ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΟ ΕΝΤΥΠΟ Π ε ρ ι ε χ ό μ ε ν α 1. Πρόλογος 2. Τι είναι η Κατά Πλάκας Σκλήρυνση/Πολλαπλή Σκλήρυνση 3. Λίγα λόγια για τον Παγκύπριο Σύνδεσμο Πολλαπλής Σκλήρυνσης Π ρ ό λ ο γ ο ς Ο λόγος της σύνταξης

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ 10ο ΜΕΡΟΣ Γ ΜΑΘΗΣΗ ΚΑΙ ΜΝΗΜΗ

ΜΑΘΗΜΑ 10ο ΜΕΡΟΣ Γ ΜΑΘΗΣΗ ΚΑΙ ΜΝΗΜΗ ΜΑΘΗΜΑ 10ο ΜΕΡΟΣ Γ ΜΑΘΗΣΗ ΚΑΙ ΜΝΗΜΗ ΜΑΘΗΣΗ ΚΑΙ ΜΝΗΜΗ Πρόσφατες εργασίες έχουν αποδείξει ότι στη μνήμη παρεμβαίνουν πολλές περιοχές του εγκεφάλου Παρ όλα αυτά, υπάρχουν διαφορετικοί τύποι μνήμης και ορισμένες

Διαβάστε περισσότερα

Δεν υπάρχουν καλοί και κακοί μαθητές.

Δεν υπάρχουν καλοί και κακοί μαθητές. ΟΔΗΓΟΣ ΜΕΛΕΤΗΣ Δεν υπάρχουν καλοί και κακοί μαθητές. Είναι οι τεχνικές που εφαρμόζουν κατά τη διάρκεια της μελέτης που τους κάνουν να διαφέρουν, αλλά και η αυτοπεποίθηση που έχει ο κάθε μαθητής. Στόχοι

Διαβάστε περισσότερα

Γεώργιος Ν.Λυράκος Μάθηµα Ψυχολογία της Υγείας Φυσικοθεραπεία ιάλεξη 8η 2014

Γεώργιος Ν.Λυράκος Μάθηµα Ψυχολογία της Υγείας Φυσικοθεραπεία ιάλεξη 8η 2014 Γεώργιος Ν.Λυράκος Μάθηµα Ψυχολογία της Υγείας Φυσικοθεραπεία ιάλεξη 8η 2014 Τις τελευταίες τρεις δεκαετίες ένας αριθµός εναλλακτικών µοντέλων για τον πόνο πέραν του ιατρικού ενσωµατώνουν ψυχολογικούς(αντίληψη,

Διαβάστε περισσότερα

ΜΙΙΙ ΓΑΤΣΙΑ ΕΥΦΡΟΣΥΝΗ ΔΗΜΗΤΡΑ ΜΙΙ ΑΣΗΜΑΚΟΠΟΥΛΟΣ ΙΩΑΝΝΗΣ

ΜΙΙΙ ΓΑΤΣΙΑ ΕΥΦΡΟΣΥΝΗ ΔΗΜΗΤΡΑ ΜΙΙ ΑΣΗΜΑΚΟΠΟΥΛΟΣ ΙΩΑΝΝΗΣ ΜIV ΜΗΛΙΩΝΗ ΑΓΓΕΛΙΚΗ ΜΙΙΙ ΓΑΤΣΙΑ ΕΥΦΡΟΣΥΝΗ ΔΗΜΗΤΡΑ ΜΙΙ ΑΣΗΜΑΚΟΠΟΥΛΟΣ ΙΩΑΝΝΗΣ Παγκόσμια Ημέρα Alzheimer Η Παγκόσμια Ημέρα Αlzheimer γιορτάζεται κάθε χρόνο στις 21 Σεπτεμβρίου. Σκοπόs: ευαισθητοποίηση της

Διαβάστε περισσότερα

Το Βιολί. Πασχαλιά-Μπρέντα Νίκη. Μαθήτρια Α2 Γυμνασίου, Ελληνικό Κολλέγιο Θεσσαλονίκης. Επιβλέπων Καθηγητής: Κωνσταντίνος Παρασκευόπουλος

Το Βιολί. Πασχαλιά-Μπρέντα Νίκη. Μαθήτρια Α2 Γυμνασίου, Ελληνικό Κολλέγιο Θεσσαλονίκης. Επιβλέπων Καθηγητής: Κωνσταντίνος Παρασκευόπουλος Το Βιολί Πασχαλιά-Μπρέντα Νίκη Μαθήτρια Α2 Γυμνασίου, Ελληνικό Κολλέγιο Θεσσαλονίκης Επιβλέπων Καθηγητής: Κωνσταντίνος Παρασκευόπουλος Καθηγητής Πληροφορικής Ελληνικού Κολλεγίου Θεσσαλονίκης Περίληψη Στην

Διαβάστε περισσότερα

«Η επίδραση της μουσικής στην ψυχολογία και στην επαγγελματική αποκατάσταση των νέων»

«Η επίδραση της μουσικής στην ψυχολογία και στην επαγγελματική αποκατάσταση των νέων» Σχολείο: 52 ο ΓΕΛ Αθηνών Σχολικό έτος: 2013-2014 Τετράμηνο: Β Μάθημα: Ερευνητική Εργασία Τμήμα: Α 4 «Η επίδραση της μουσικής στην ψυχολογία και στην επαγγελματική αποκατάσταση των νέων» Ομάδα Εργασίας:

Διαβάστε περισσότερα

e-seminars Αναπτύσσομαι 1 Προσωπική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων

e-seminars Αναπτύσσομαι 1 Προσωπική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων e-seminars Πρωτοποριακή Συνεχής Επαγγελματική και Προσωπική Εκπαίδευση Προσωπική Βελτίωση Αναπτύσσομαι 1 e Seminars Copyright Seminars & Consulting Page 1 Περιεχόμενα 1. Γιατί είναι απαραίτητη η ανάπτυξη

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ. Η ψυχολογία των αθλητών και η άμεση σχέση της με την προπόνηση και τη φυσικοθεραπεία

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ. Η ψυχολογία των αθλητών και η άμεση σχέση της με την προπόνηση και τη φυσικοθεραπεία ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ 1. Κριτήρια Επιλογής Θέματος キ キ キ キ ενδιαφέρον απόκτηση γνώσεων και πληροφοριών διαμόρφωση απόψεων για το θέμα φιλομάθεια για τη ψυχολογία των αθλητών 2. Τίτλος της έρευνας Η ψυχολογία

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣΑΡΜΟΓΗ ΣΤΟ STRESS STRESS: ΠΙΕΣΗ

ΠΡΟΣΑΡΜΟΓΗ ΣΤΟ STRESS STRESS: ΠΙΕΣΗ ΠΡΟΣΑΡΜΟΓΗ ΣΤΟ STRESS STRESS: ΠΙΕΣΗ Στρεσσογόνος παράγοντας Οτιδήποτε κάνει τον άνθρωπο να βιώνει στρες Είναι μια αλλαγή στην ομοιόσταση του ατόμου Παράγοντες που προκαλούν στρες Ενδογενείς Εξωγενείς Ενδογενείς

Διαβάστε περισσότερα

Η ΓΛΩΣΣΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΓΕΝΝΗΣΗ 6 ΕΤΩΝ ΓΛΩΣΣΙΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ

Η ΓΛΩΣΣΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΓΕΝΝΗΣΗ 6 ΕΤΩΝ ΓΛΩΣΣΙΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ Η ΓΛΩΣΣΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΓΕΝΝΗΣΗ 6 ΕΤΩΝ ΗΛΙΚΙΑ γέννηση ΓΛΩΣΣΙΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ Αναγνωρίζει και προτιμά τη φωνή της μητέρας καθώς και ήχους της γλώσσας. Μιμείται ήχους της γλώσσας. 2 μηνών Συνδυάζει

Διαβάστε περισσότερα

Ανάπτυξη ψυχολογικών δεξιοτήτων μέσα από τον αθλητισμό. Ψούνη Λίνα ΚΦΑ, Ψυχολόγος. MSc, υποψήφια διδάκτωρ Πανεπιστημίου Θεσσαλίας

Ανάπτυξη ψυχολογικών δεξιοτήτων μέσα από τον αθλητισμό. Ψούνη Λίνα ΚΦΑ, Ψυχολόγος. MSc, υποψήφια διδάκτωρ Πανεπιστημίου Θεσσαλίας Ανάπτυξη ψυχολογικών δεξιοτήτων μέσα από τον αθλητισμό Ψούνη Λίνα ΚΦΑ, Ψυχολόγος. MSc, υποψήφια διδάκτωρ Πανεπιστημίου Θεσσαλίας Ποιες είναι οι ψυχολογικές Ο όρος «Εξάσκηση Ψυχολογικών Δεξιοτήτων» χρησιμοποιείται

Διαβάστε περισσότερα

e-seminars Πουλάω 1 Επαγγελματική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων

e-seminars Πουλάω 1 Επαγγελματική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων e-seminars Πρωτοποριακή Συνεχής Επαγγελματική και Προσωπική Εκπαίδευση Επαγγελματική Βελτίωση Πουλάω 1 e Seminars Copyright Seminars & Consulting Page 1 Περιεχόμενα 1. Η καταναλωτική συμπεριφορά των πελατών

Διαβάστε περισσότερα

ΛΟΓΟΙ ΚΑΤΑΝΑΛΩΣΗΣ ΑΛΚΟΟΛΗΣ

ΛΟΓΟΙ ΚΑΤΑΝΑΛΩΣΗΣ ΑΛΚΟΟΛΗΣ ΑΛΚΟΟΛ ΛΟΓΟΙ ΚΑΤΑΝΑΛΩΣΗΣ ΑΛΚΟΟΛΗΣ v Μεταξύ ατόμων ηλικίας από 15 μέχρι 25 ετών βγήκαν τα ακόλουθα συμπεράσματα: Κοινωνικότητα (71%) Τους αρέσει η γεύση (51%) Δημιουργεί αίσθημα χαλάρωσης (12%) Προκαλεί

Διαβάστε περισσότερα

Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΗΣ ΝΕΥΡΟΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ ΣΤΗΝ ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗ. Ευανθία Σούμπαση. Απαρτιωμένη Διδασκαλία

Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΗΣ ΝΕΥΡΟΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ ΣΤΗΝ ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗ. Ευανθία Σούμπαση. Απαρτιωμένη Διδασκαλία Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΗΣ ΝΕΥΡΟΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ ΣΤΗΝ ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗ Ευανθία Σούμπαση Απαρτιωμένη Διδασκαλία ΠΕΔΙΟ ΝΕΥΡΟΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ ΟΡΙΣΜΟΣ Η επιστήμη που ασχολείται με τον προσδιορισμό της λειτουργικής κατάστασης του εγκεφάλου

Διαβάστε περισσότερα

Δημιουργική Μέθοδος ρυθμικού και θεατρικού παιχνιδιού

Δημιουργική Μέθοδος ρυθμικού και θεατρικού παιχνιδιού Δημιουργική Μέθοδος ρυθμικού και θεατρικού παιχνιδιού ΕΝΟΤΗΤΑ 6: ΔΟΜΙΚΗ ΣΥΓΚΡΟΤΗΣΗ ΘΕΑΤΡΙΚΟΥ ΠΑΙΧΝΙΔΙΟΥ-ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΟ ΣΥΜΒΑΝ Γαλάνη Μαρία (Μάρω) PhD Παιδαγωγικό Τμήμα Δημοτικής Εκπαίδευσης 1 Σκοποί ενότητας

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΤΟΥ ΥΠΝΟΥ. Εμμ. Μ. Καραβιτάκης Παιδίατρος

ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΤΟΥ ΥΠΝΟΥ. Εμμ. Μ. Καραβιτάκης Παιδίατρος ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΤΟΥ ΥΠΝΟΥ Εμμ. Μ. Καραβιτάκης Παιδίατρος ΥΠΝΟΣ αναζωογόνηση του οργανισμού επηρεάζει την καθημερινή λειτουργικότητα επηρεάζει τη σωματική και διανοητική υγεία ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΟΥ ΥΠΝΟΥ τακτική,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ (με βάση το παράθεμα σελ.157 του σχολικού βιβλίου) Η νόσος Alzheimer

ΕΡΓΑΣΙΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ (με βάση το παράθεμα σελ.157 του σχολικού βιβλίου) Η νόσος Alzheimer ΕΠΩΝΥΜΟ: Κ. ΟΝΟΜΑ: ΒΑΣΙΛΕΙΑ ΤΑΞΗ-ΤΜΗΜΑ: Α 1 ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 26/3/2014 ΕΡΓΑΣΙΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ (με βάση το παράθεμα σελ.157 του σχολικού βιβλίου) Η νόσος Alzheimer Η νόσος Alzheimer είναι η πιο συχνή μορφή άνοιας,

Διαβάστε περισσότερα

Στάδια Ανάπτυξης Λόγου και Οµιλίας

Στάδια Ανάπτυξης Λόγου και Οµιλίας Στάδια Ανάπτυξης Λόγου και Οµιλίας Το παιδί ξεδιπλώνει τις γλωσσικές ικανότητες του µε το χρόνο. Όλα τα παιδιά είναι διαφορετικά µεταξύ τους και το κάθε ένα έχει το δικό του ρυθµό. Τα στάδια ανάπτυξης

Διαβάστε περισσότερα

Άν καπνίζεις... Η ιστορία του καπνίσματος

Άν καπνίζεις... Η ιστορία του καπνίσματος Άν καπνίζεις... Η ιστορία του καπνίσματος Οι πρώτοι που ανακάλυψαν τις χαλαρωτικές ιδιότητες του καπνού ήταν οι Ινδιάνοι. Συνήθιζαν να καπνίζουν πίπα ή πούρο. Με την άφιξη των πρώτων ευρωπαίων στην αμερικανική

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΟ ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ

ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΟ ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΟ ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΑΡΜΟΝΙΑ-ΟΣΤΙΝΑΤΟ (2) ΣΧΟΛΕΙΟ/ΤΑΞΗ: Α ΑΡ. ΜΑΘΗΤΩΝ: ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: ΠΕΡΙΟΔΟΣ: ΣΤΟΧΟΙ: ΑΚΡΟΑΣΗΣ: Επίπεδο 1ο Επίπεδο 2ο Επίπεδο 3ο Επίπεδο 4ο Επίπεδο 5ο Ακούσουν το τραγούδι

Διαβάστε περισσότερα

FOUNDERS CLUB. Πλήρες Εκπαιδευτικό Πρόγραμμα για Τελειόφοιτους & Νέους Επαγγελματίες Λογοθεραπευτές

FOUNDERS CLUB. Πλήρες Εκπαιδευτικό Πρόγραμμα για Τελειόφοιτους & Νέους Επαγγελματίες Λογοθεραπευτές FOUNDERS CLUB Πλήρες Εκπαιδευτικό Πρόγραμμα για Τελειόφοιτους & Νέους Επαγγελματίες Λογοθεραπευτές Το Πρόγραμμα Founders Club είναι το πληρέστερο πρόγραμμα ιδιωτικής εκπαίδευσης Λογοθεραπείας που υπάρχει.

Διαβάστε περισσότερα

Πρόληψη Ατυχημάτων για την Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση

Πρόληψη Ατυχημάτων για την Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση Πρόληψη Ατυχημάτων για την Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση Γυθείου 1 Α, 152 31 Χαλάνδρι Τηλ.: 210-6741 933, 210-6740 118, Fax: 210-6724 536 e-mail: info@pedtrauma.gr www.pedtrauma.gr Γιατί Πρόληψη Παιδικών Ατυχημάτων;

Διαβάστε περισσότερα

Τίτλος εργασίας: Θεραπευτικές παρεμβάσεις στη διαταραχή του αυτιστικού φάσματος: βιβλιογραφική ανασκόπηση

Τίτλος εργασίας: Θεραπευτικές παρεμβάσεις στη διαταραχή του αυτιστικού φάσματος: βιβλιογραφική ανασκόπηση Τίτλος εργασίας: Θεραπευτικές παρεμβάσεις στη διαταραχή του αυτιστικού φάσματος: βιβλιογραφική ανασκόπηση Επιβλέπων καθηγητής: ΝΑΣΙΟΣ ΓΡΗΓΟΡΙΟΣ ΠΑΠΑΓΑΛΟΥ ΑΓΛΑΪΑ Α.Μ: 12514 Τι είναι ο αυτισμός; Είναι μία

Διαβάστε περισσότερα