Γαστρεντερολογία Ηπατολογία

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Γαστρεντερολογία Ηπατολογία"

Transcript

1 9 η ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΔΙΗΜΕΡΙΔΑ ΕξελΙξεις στη ΓαστρεντερολογIα & ΗπατολογIα ΠΡΑΚΤΙΚΑ ΔΙΗΜΕΡΙΔΑΣ 9 η & 9 η ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΔΙΗΜΕΡΙΔΑ Εξελίξεις στη Γαστρεντερολογία Ηπατολογία 7-8 Φεβρουαρίου 2014 Ξενοδοχείο Royal Olympic Athens ΠΡΑΚΤΙΚΑ ΔΙΗΜΕΡΙΔΑΣ

2 Ελληνικό Ίδρυμα Γαστρεντερολογίας & Διατροφής (ΕΛ.Ι.ΓΑΣΤ.) Πατριάρχου Ιωακείμ 30-32, Αθήνα Τηλ./fax:

3 9 η Εκπαιδευτική Διημερίδα Εξελίξεις στη Γαστρεντερολογία - Ηπατολογία 7-8 Φεβρουαρίου 2014 Ξενοδοχείο Royal Olympic Athens Πρακτικά Διημερίδας 1

4 2

5 3

6

7 ΟΡΓΑΝΩΤΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ Πρόεδρος: Νικόλαος Βιάζης Αντιπρόεδρος: Ιωάννης Κουτρουμπάκης Γεν. Γραμματέας: Κωνσταντίνος Κατσάνος Ταμίας: Μαρία Τζουβαλά Μέλη: Περικλής Αποστολόπουλος Εμμανουήλ Αρχαύλης Ευανθία Ζαμπέλη Γεώργιος Μπάμιας Δημήτριος Πολύμερος ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ Αναγνωστόπουλος Γεώργιος Βάρδας Εμμανουήλ Βασιλειάδης Κωνσταντίνος Ζαχαράκης Γεώργιος Θωμόπουλος Κωνσταντίνος Καμπέρογλου Δημήτριος Καραγιάννης Δημήτριος Καραμανώλης Γεώργιος Καρμίρης Κωνσταντίνος Καρούμπαλης Ιωάννης Κασαπίδης Παναγιώτης Καψωριτάκης Ανδρέας Κυρλαγκίτσης Ιωάννης Λιάτσος Χρήστος Μάθου Νικολέτα Μανιός Ιωάννης Μανουσάκης Κωνσταντίνος Μάρης Θεοφάνης Μελά Μαρία Μιμίδης Κωνσταντίνος Μυλωνάκη Μαρία Παπαχρήστος Παρασκευάς Πρωτοπαπάς Ανδρέας Σουφλέρης Κωνσταντίνος Συμβουλάκης Εμμανουήλ Τριμπόνιας Γεώργιος Τσιρώνη Ευτυχία Χριστοδούλου Δημήτριος ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΕΛ.Ι.ΓΑΣΤ. Πρόεδρος: Δημήτριος Παπαπαναγιώτου Διευθυντής: Κωνσταντίνος Αρβανιτάκης Γεν. Γραμματέας: Δημήτριος Γ. Καραμανώλης Ταμίας: Νικόλαος Βιάζης Μέλη: Νικόλαος Θεοδωρίδης Ιωάννης Καραγιάννης Γεώργιος Παπαθεοδωρίδης Παρασκευάς Παπαχρήστος Γρηγόριος Πασπάτης Χαράλαμπος Τζάθας Επαμεινώνδας Β. Τσιάνος 5

8

9 Βάρδας Εμμανουήλ ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΟΜΙΛΗΤΩΝ Επιμελητής Γαστρεντερολογίας, Βενιζέλειο - Πανάνειο Γ. Ν. Ηρακλείου Κρήτης σελ. 77 Βασιλάκου Δέσποινα MD, MSc, Ιατρός - Κλινικός Διαιτολόγος 39 Γιαννακόπουλος Αθανάσιος Γούλας Σπυρίδων Επιμελητής Α, Γαστρεντερολόγος, Γ.Ν. Νέας Ιωνίας «Η Αγία Όλγα» Γαστρεντερολόγος, Επιμελητής Α, Νοσοκομείο «Έλενα Βενιζέλου» Ηλιοπούλου Ηλιάνα Κλινική Διαιτολόγος Διατροφολόγος 14 Θεοχάρης Γεώργιος Γαστρεντερολόγος, Π.Ν.Π. Ρίο 67 Καλαντζής Χρυσόστομος Γαστρεντερολόγος - Διδάκτωρ Πανεπιστημίου Αθηνών, Επιμελητής Γαστρεντερολογικής Κλινικής ΝΙΜΤΣ 103 Καλαποθάκος Παναγιώτης Επιμελητής Α, Γ.Ν. Σπάρτης 60 Καλαφάτη Νάνα Καμπέρογλου Δημήτριος Καπετάνος Δημήτριος Μάθου Νικολέττα Διαιτολόγος-Διατροφολόγος, M.Sc., Ph.D. Can., Πτυχιούχος και Υποψ. Διδάκτωρ Χαροκοπείου Πανεπιστημίου Αθηνών, Master of Science (M.Sc.) University College London, Υπεύθυνη Επιστημονικής Υποστήριξης mednutrition.gr Γαστρεντερολόγος, Π. Γαστρεντερολογική Κλινική, Γ.Ν.Α. "Λαϊκό" Επιμελητής Γαστρεντερολογικής Κλινικής, Γ. Νοσοκομείο «Γεώργιος Παπανικολάου» Επιμελήτρια Α', Γαστρεντερολόγος, «Κωσταντοπούλειο» Γ.Ν.Ν. Ιωνίας Μανούσου Πηνελόπη Royal College of London 139 Μπομπότση Πανάγια Γαστρεντερολόγος - Ηπατολόγος 93 Ντετοπούλου Παρασκευή Κλινική Διαιτολόγος, PhD, Γ.Ν.Α. Κοργιαλένειο-Μπενάκειο 47 Ξηρουχάκης Ηλίας Γαστρεντερολογική, Ιατρικό Κέντρο Π. Φαλήρου 120 Παπανικολάου Ιωάννης Ηπατογαστρεντερολογική Μονάδα, Β' Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική Πανεπιστημίου Αθηνών, Π.Γ.Ν. «Αττικόν» 115 Πολύμερος Δημήτριος Γαστρεντερολόγος, Επιμελητής Α', Π.Γ.Ν. «Αττικόν» 23 7

10 Πρωτοπαπάς Ανδρέας Επιμελητής Α' ΕΣΥ, Π.Γ.Ν. "ΑΧΕΠΑ" 9 Ρούσσος Αναστάσιος Γαστρεντερολόγος 53 Σαμωνάκης Δημήτριος Τριάντος Χρήστος Τσιαούση Ελένη Χριστοδούλου Δημήτριος Γαστρεντερολόγος - Ηπατολόγος, Γαστρεντερολογική Κλινική, Πανεπιστημίου Κρήτης Επιμελητής Α, ΕΣΥ, Πανεπιστημιακό Νοσοκομείο Πάτρα Γαστρεντερολόγος, Επιστημονικός Συνεργάτης Β Παθολογικής Κλινικής Α.Π.Θ. Επίκουρος Καθηγητής Γαστρεντερολογίας, Ιατρική Σχολή Πανεπιστημίου Ιωαννίνων

11 Χρόνια Δυσκοιλιότητα Ανδρέας Πρωτοπαπάς Η χρόνια δυσκοιλιότητα είναι πολύ συχνή διαταραχή και επιβαρυντική για την ποιότητα ζωής των πασχόντων. Η χρήση του όρου δυσκοιλιότητα από τους ασθενείς αλλά και μεταξύ των γιατρών γίνεται με διαφορετικό τρόπο δημιουργώντας γενική σύγχυση. To 1/4 του γενικού πληθυσμού αναμένεται να παρουσιάσει κατά την διάρκεια της ζωής του δυσκοιλιότητα. Μελέτες υπολογίζουν την συχνότητα της στο γενικό πληθυσμό περίπου 12 έως 19% 1.2. Η επίπτωση αυξάνει με την ηλικία, είναι συχνότερη στις γυναίκες 1, επίσης σε ιδρυματοποιημένα υπερήλικα άτομα έναντι των υπερηλίκων που διαβιούν στην κοινότητα 3.4. Μελέτη στο ελληνικό γενικό πληθυσμό προσδιορίζει την συχνότητα σε ποσοστό 15% με αυξημένη συχνότητα στις γυναίκες και στους ηλικιωμένους 5. Η δυσκοιλιότητα αποτελεί κλινικό σύνδρομο που χαρακτηρίζεται από μη ικανοποιητική κένωση του εντέρου ως αποτέλεσμα δυσκολίας κατά την κένωση, σπάνιες κενώσεις, σκληρά κόπρανα, αίσθημα ατελούς κένωσης η οποία εμφανίζεται πρωτογενώς ή δευτερογενώς ως αποτέλεσμα υποκείμενης νόσου πχ νόσος Parkinson, κατά τους τελευταίους 3 έως 12 μήνες 6. Πολλοί γιατροί ορίζουν την δυσκοιλιότητα ως την μη κένωση του εντέρου, ενώ άλλοι ως έντονη προσπάθεια προς αφόδευση πολύ σκληρών κοπράνων 7. Σύμφωνα με τα αναθεωρημένα κριτήρια Ρώμης III της χρόνιας λειτουργικής δυσκοιλιότητας όπου έχουν ενσωματωθεί σημαντικά συμπτώματα από κατώτερο πεπτικό σωλήνα, η διάγνωση των διαφόρων διαταραχών της κένωσης απαιτεί την παρουσία παθολογικών ορθοπρωκτικών δοκιμασιών. Το σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου με δυσκοιλιότητα χαρακτηρίζεται από αίσθημα δυσφορίας που συνοδεύεται από παροδικά συμπτώματα τουλάχιστον δύο από τα πιο κάτω τρία κριτήρια όπως η ύφεση των συμπτωμάτων μετά την αφόδευση, σκληρά κόπρανα ή σπάνιες κενώσεις. Παράγοντες κινδύνου αποτελούν η χαμηλή κοινωνικοοικονομική κατάσταση, η χαμηλή εκπαίδευση των γονέων, η μη ικανοποιητική φυσική κατάσταση των ατόμων, η λήψη φαρμάκων, η κατάθλιψη, η σωματική και σεξουαλική κακοποίηση και το άγχος Συχνά παρατηρείται σε άτομα με φτωχή διατροφή σε φυτικές ίνες χωρίς όμως να αποτελεί και την αιτία αυτής. Ο ρόλος των φυτικών ινών ως σημαντικού γενεσιουργού παράγοντα δεν επιβεβαιώνεται από τις μελέτες 13,14. Μικρός αριθμός ατόμων με δυσκοιλιότητα αναζητά ιατρική βοήθεια, μόνο το 22% των ερωτώμενων αμερικανών, ενώ οι δαπάνες αντιμετώπισης είναι σημαντικές λόγω της αυξημένης επίπτωσης της 15. Η δυσκοιλιότητα αποτελεί την 5 η συχνότερη διάγνωση στα γαστρεντερολογικά ιατρεία, το δε άμεσο ετήσιο κόστος αντιμετώπισης της δυσκοιλιότητας ανέρχεται στο ύψος 9

12 ΤΟΜΟΣ ΠΡΑΚΤΙΚΩΝ 9 ης Διημεριδασ ΕΛΙΓΑΣΤ των 230 εκατομμύριων δολαρίων 16. Η πλειοψηφία των μελετών παθοφυσιολογίας της χρόνιας δυσκοιλιότητας γίνονται σε επιλεγμένους ασθενείς από εξειδικευμένα κέντρα και πολύ σπανιότερα σε μη επιλεγμένους ασθενείς της κοινότητας 17,18. Παρά την από χρόνια προτροπή προς τους ασθενείς με δυσκοιλιότητα να καταναλώνουν αυξημένες ποσότητες φυτικών ινών, οι αποδείξεις ως προς την ωφελιμότητα τους είναι περιορισμένες. Οι φυτικές ίνες χρησιμοποιούνται εμπειρικά σε διάφορες παθήσεις όπως δυσκοιλιότητα, διάρροια, ελκώδης κολίτιδα, παχυσαρκία στα παιδιά και τους έφηβους, υπερχοληστεριναιμία και σακχαρώδη διαβήτη. Ενώ συστήνεται ημερήσια κατανάλωση 20-35g φυτικών ινών, η μέση ημερήσια κατανάλωση στον δυτικό κόσμο δεν υπερβαίνει τα 12-18g. Δεν υπάρχει αποδεκτός όρος για τις διαιτητικές φυτικές ίνες, γενικώς ο όρος περιλαμβάνει υδατάνθρακες που δεν υδρολύονται ή δεν απορροφώνται στο ανώτερο τμήμα του γαστρεντερικού συστήματος. Θα πρέπει να γίνεται διαχωρισμός ως προς τους μη απορροφήσιμους υδατάνθρακες από τους απορροφήσιμους, γλυκαιμικούς υδατάνθρακες όπως τα σάκχαρα και τα άμυλα. Για την καλύτερη κλινική εκτίμηση της δυσκοιλιότητας θα πρέπει να διαχωρίζεται σε πρωτογενή και δευτερογενή τύπο. Η πρωτογενής δυσκοιλιότητα ταξινομείται ως α) δυσκοιλιότητα βραδείας κένωσης του παχέος εντέρου που χαρακτηρίζονται από παρατεταμένη εντερική διάβαση β) διαταραχές κενώσεων που χαρακτηρίζονται από δυσκολία εξόδου των κοπράνων από το ορθό ως αποτέλεσμα δυσυνέργειας της κένωσης γ) σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου με δυσκοιλιότητα. Στη καθημερινή κλινική πράξη υπάρχει υπερκάλυψη των διαφορών μορφών δυσκοιλιότητας 19. Μεγάλος αριθμός αιτίων προκαλούν δυσκοιλιότητα όπως λήψη φαρμάκων (αντιόξινα, αντικαταθλιπτικά, διουρητικά, οπιούχα), απόφραξη του εντέρου (καρκίνος παχέος εντέρου, μεγάκολον, ορθοκήλη, ραγάδα πρωκτού), μεταβολικά νοσήματα (σακχαρώδης διαβήτης, υποθυρεοειδισμός, υπερασβεστιαιμία, υποκαλιαιμία, υπομαγνησιαιμία, ουραιμία), μυοπάθειες (αμυλοείδοση, σκληρόδερμα), νευροπάθειες (νόσος Parkinson, βλάβες ή όγκοι σπονδυλικής στήλης, πολλαπλή σκλήρυνση) που πρέπει να λαμβάνει υπόψη στη διαγνωστική προσπέλαση της δυσκοιλιότητας. Κατά την κλινική εκτίμηση θα πρέπει να δίνεται μεγάλη σημασία στα συμπτώματα της δυσκοιλιότητας, ειδικότερα σε αυτά τα οποία ταλαιπωρούν τον ασθενή, φάρμακα τα οποία πιθανόν την προκαλούν ή την καταλληλότητα των φαρμάκων που λαμβάνει για να ανακουφιστεί. Η παρουσία συμπτωμάτων συναγερμού όπως απότομη αλλαγή των εντερικών συνηθειών μετά την ηλικία των 50 ετών, απώλεια αίματος, αναιμία, απώλεια βάρους καθώς επίσης το οικογενειακό ιστορικό καρκίνου παχέος εντέρου, θα πρέπει να οδηγούν σε περεταίρω έλεγχο. Η καλύτερη επιλογή των ασθενών που χρήζουν περεταίρω διαγνωστικής έρευνας, από τους γαστρεντερολόγους, μειώνει σημαντικά το οικονομικό κόστος παρακολούθησης της δυσκοιλιότητας. Ο χρόνος και ο τρόπος εμφάνισης της δυσκοιλιότητας θα πρέπει να λαμβάνεται ιδιαίτερα υπόψη, ειδικότερα δε παρουσία δυνητικών παραγόντων κινδύνου όπως εμφάνιση κατά την παιδική ηλικία, χρήση συνταγογραφούμενων και μη φαρμάκων, ανεπαρκής λήψη φυτικών ινών, το ιστορικό τοκετών αλλά και το ιστορικό κατάχρησης ουσιών. Θα πρέπει να αξιολογείται εν γένει η συμπεριφορά των εντερικών κενώσεων. Ερωτήματα τα οποία πρέπει να διευκρινιστούν είναι αν η έπειξη προς κένωση είναι μεταγευματική, αν αρχίζει με κοιλιακή δυσφορία και/ή με αίσθημα προς κένωση στον πρωκτό, εάν είναι κάθε φορά 10

13 διατροφη αποτελεσματική; ποιούς χειρισμούς προκαλεί ο ασθενής για αποτελεσματική κένωση όπως έντονη προσπάθεια στη αρχή και/ή στο τέλος της κένωσης. Περεταίρω διερεύνηση των ασθενών με δυσκοιλιότητα πρέπει να γίνεται σε αυτούς που δεν βελτιώθηκαν μετά από αυξημένη χρήση διαιτητικών φυτικών ινών, συνήθων καθαρτικών και αποκλεισμό οργανικών παθήσεων. Η ορθοπρωκτική μανομετρία και η δοκιμασία εξώθησης μπαλονιού αποτελούν τις εξετάσεις εκλογής στους ασθενείς με έντονη υποψία παρουσίας διαταραχών αφόδευσης. Δοκιμασία εξώθησης μπαλονιού είναι απλή εξέταση που εκτιμά την ικανότητα του ασθενούς να αποβάλει το μπαλόνι πλήρους υγρού. Η ορθοπρωκτική μανομετρία είναι υψίστης σημασίας αποκλεισμού του συνδρόμου Hirschsprung αλλά και αυξάνει την υποψία παρουσία διαταραχών της αφόδευσης. Η συμπεριφορική αλλαγή αποτελεί την πρώτη γραμμή αντιμετώπισης της συμπτωματικής χρόνιας δυσκοιλιότητας, σε αποτυχία αυτής καταφεύγουμε στα διάφορα διαθέσιμα φάρμακα. Οι αλλαγές συμπεριφοράς βασίζονται κατά κύριο λόγο στη επικρατούσα άποψη ότι η δυσκοιλιότητα οφείλεται στη μειωμένη φυσική δραστηριότητα, απροθυμία να αφοδεύσει το άτομο κάθε φορά που υπάρχει ανάγκη και η ανεπαρκής πρόσληψη υγρών. Από επιδημιολογικές μελέτες φαίνεται ότι η δυσκοιλιότητα είναι συχνότερη σε άτομα με καθιστική ζωή 20. Η φυσική δραστηριότητα αυξάνει την εντερική διάβαση και αρκετά συμπτώματα της δυσκοιλιότητας βελτιώνονται στα ηλικιωμένα άτομα μετά από αυξημένη φυσική δραστηριότητα 21,22. Συστήνεται η κένωση του εντέρου να γίνεται κάθε φορά που χρειάζεται και να μην αναβάλλεται, να γίνεται κάθε ημέρα την ίδια ώρα, και κυρίως μετά την πρωινή αφύπνιση μετά από γεύματα, όταν η εντερική κινητικότητα είναι αυξημένη. Αυτή σύσταση πηγάζει από την παρατήρηση ότι άτομα με φυσιολογική εντερική κινητικότητα ενεργούντα σταθερά την ίδια ώρα καθημερινώς 23. Είναι γενικώς αποδεκτό ότι η αυξημένη λήψη υγρών βελτιώνει την δυσκοιλιότητα. Σε μια μελέτη με υγιείς εθελοντές έλαβαν αυξημένες ποσότητες υγρών 2 λίτρα ή και περισσότερο. Αυξήθηκε η παραγωγή ούρων χωρίς να παρατηρηθεί καμία αλλαγή στις εντερικές κενώσεις 24. Τα ευρήματα αυτά δεν αποτελούν έκπληξη διότι η απορροφητική ικανότητα του λεπτού εντέρου κυμαίνεται έως 10 λίτρα ημερησίως. Δεν υπάρχουν ισχυρά δεδομένα ότι η αυξημένη λήψη υγρών βελτιώνει την δυσκοιλιότητα εκτός εάν ο ασθενής είναι αφυδατωμένος 25. Η αύξηση των φυτικών ινών με ακατέργαστα δημητριακά κάνει τα κόπρανα πιο ογκώδη, μαλακότερα και ευκολότερα στη διάβαση και μπορούν να ανακουφίσουν την δυσκοιλιότητα. Βελτίωση παρατηρείται και στη έπειξη προς αφόδευση. Η ποσότητα των φυτικών ινών πρέπει να είναι σταδιακά αυξανόμενη προς αποφυγή του μετεωρισμού και των αερίων που προκαλούν στα αρχικά στάδια της θεραπείας. Αρκετά διαθέσιμα φάρμακα βελτιώνουν τα συμπτώματα της δυσκοιλιότητας, αλλά εκτεταμένες μελέτες δεν υπάρχουν 26,27. Η βελτίωση των συμπτωμάτων που σχετίζονται με την δυσκοιλιότητα είναι ο κυριότερος θεραπευτικός στόχος μιας σύνθετης κατάστασης με σκληρά κόπρανα, έντονη προσπάθεια, ατελή κένωση, μετεωρισμό και κοιλιακή δυσφορία. Πληθώρα φαρμάκων χρησιμοποιείται στη αντιμετώπιση της όπως καθαρτικά που αυξάνουν τον όγκο των κοπράνων, που αυξάνουν την ολισθηρότητα των κοπράνων, ωσμωτικά καθαρτικά, χημικά διεγερτικά της κένωσης αλλά και διάφορα κινητικά φάρμακα ή αγωνιστές των σεροτονινικών υποδοχέων 28,29. Οι ασθενείς θα πρέπει να παραπέμπονται για χειρουργική αντιμετώπιση εφόσον εξαντληθεί κάθε άλλο διαθέσιμο θεραπευτικό μέσο και η δυσκοιλιότητα αποτελεί σημαντικό παράγοντα 11

14 ΤΟΜΟΣ ΠΡΑΚΤΙΚΩΝ 9 ης Διημεριδασ ΕΛΙΓΑΣΤ διαταραχής της ποιότητας ζωής του ασθενούς. Η υφολική κολεκτομή και η ειλεοορθική αναστόμωση αποτελεί την χειρουργική επέμβαση εκλογής στη περίπτωση που δεν συνυπάρχουν διαταραχές των κενώσεων και διάχυτη διαταραχή κινητικότητας του ανωτέρου πεπτικού συστήματος. Θα πρέπει να διευκρινίζεται εξαρχής στο πάσχοντα η υφολική κολεκτομή με ειλεορθική αναστόμωση βελτιώνει τα συμπτώματα της δυσκοιλιότητας, αλλά δεν θα βελτιώσει συμπτώματα όπως μετεωρισμός κοιλίας και κοιλιακό άλγος τα οποία ο ασθενής συνδέει με την δυσκοιλιότητα που δεν υποχωρούν μετά την χειρουργική αντιμετώπιση 30,31. Μετά από την αρχική εκτίμηση και κλινική εξέταση θα πρέπει ο ασθενής να εντάσσεται σε κάποια από τις υποομάδες δυσκοιλιότητας, να γίνεται πλήρης αιματολογικός έλεγχος όπως γενική αίματος, ορμόνες θυρεοειδούς, ηλεκτρολυτών και ανατομική διερεύνηση του παχέος εντέρου προς αποκλεισμό οργανικής βλάβης ειδικότερα σε άτομα υψηλού κινδύνου. Εάν η εκτίμηση αυτή είναι αρνητική, η εφαρμογή εμπειρικής δίαιτας πλούσιας σε φυτικές ίνες και/ή διαιτητικές αλλαγές με συνήθη οσμωτικά ή διεγερτικά καθαρτικά αποτελεί την αρχική αντιμετώπιση. Σε μεγάλο ποσοστό ασθενών παρατηρείται σημαντική βελτίωση των συμπτωμάτων που μπορεί να συνεχιστεί μακροχρόνια με ασφάλεια. Ασθενείς που δεν ανταποκρίνονται είναι υποψήφιοι για περαιτέρω διαγνωστική προσπέλαση. Βιβλιογραφία 1. Higgins PD et al. Epidemiology of constipation in North America: a systematic review. Am J Gastroenterol 2004 ; 99 : Locke III GR et al. AGA technical review on constipation. American Gastroenterological Association.Gastroenterology 2000 ; 119 : Harari D et al. (eds). Hazzard s Geriatric Medicine and Gerontology. 6th edn, McGraw-Hill Companies : New York, USA, 2009, pp Harris LA. Prevalence and ramifi cations of chronic constipation. Manag Care Interface 2005 ; 18 : Papatheodoridis GV et al: A Greek survey of community prevalence and characteristics of constipation. Eur J Gastroenterol Hepatol. 2010;22(3): Belsey J et al. Systematic review: impact of constipation on quality of life in adults and children. Aliment PharmacolTh er 2010 ; 31: Sandler RS et al. Bowel habits in young adults not seeking health care. Dig Dis Sci 1987;32: Wald A et al. A multinational survey of prevalence and patterns of laxative use among adults with self-defined constipation. Aliment Pharmacol Ther 2008;28: Sandler RS et al. Demographic and dietary determinants of constipation in the US population. Am J Public Health 1990;80: Everhart JE et al. A longitudinal survey of self-reported bowel habits in the United States. Dig Dis Sci 1989;34: Dukas L et al. Association between physical activity, fiber intake, and other lifestyle variables and constipation in a study of women. Am J Gastroenterol 2003;98: Donald IP et al. A study of constipation in the elderly living at home. Gerontology 1985;31: Campbell AJ et al. Factors associated with constipation in a community based sample of people aged 70 years and over. J Epidemiol Community Health 1993;47: Drossman DA et al. U.S. householder survey of functional gastrointestinal disorders. Prevalence, sociodemography, and health impact. Dig Dis Sci 1993;38:

15 διατροφη 15. Sonnenberg A et al. Epidemiology of constipation in the United States. Dis Colon Rectum 1989;32: Pemberton JH et al. Evaluation and surgical treatment of severe chronic constipation. Ann Surg 1991;214: ; discussion Mertz H et al. Physiology of refractory chronic constipation. Am J Gastroenterol 1999;94: Foxx-Orenstein AE et al. Update on constipation: onetreatment does not fi t all. Cleve Clin J Med 2008 ; 75 : Whitehead WE et al. Constipation in the elderly living at home.definition, prevalence, and relationship to lifestyle and health status. J Am Geriatr Soc 1989; 37: Rao SS et al. Effects of acute graded exercise on human colonic motility.am J Physiol 1999; 276: G1221-G De Schryver AM et al. Effects of regular physical activity on defecation pattern in middle-aged patients complaining of chronic constipation.scand J Gastroenterol 2005; 40: Heaton KW et al. The call to stool and its relationship to constipation: a community study. Eur J Gast Hepatol 1994; 6: Chung BD et al. Effect of increased fluid intake on stool output in normal healthy volunteers. J Clin Gastroenterol 1999; 28: Müller-Lissner SA et al. Myths and misconceptions about chronic constipation. Am JGastroenterol 2005; 100: Brandt LJ et al. Systematic review on the management of chronic constipation in North America. Am J Gastroenterol2005; 100 Suppl 1: S5-S Johanson JFet al. Chronic constipation: a survey of the patient perspective. Aliment Pharmacol Ther 2007; 25: Glia A et al. Quality of life in patients with different types of functional constipation. Scand J Gastroenterol 1997; 32: Irvine EJ et al. Health-related quality of life in functional GI disorders:focus on constipation and resource utilization. Am J Gastroenterol 2002; 97: Wald A. Chronic constipation: advances in management. Neurogastroenterol Motil 2007; 19: Pemberton JH et al. Evaluation and surgical treatment of severe chronic constipation. Ann Surg 1991;214: ; discussion Hassan I et al. Ileorectal anastomosis for slow transit constipation: long-term functional and quality of life results. J Gastrointest Surg 2006;10: ; discussion

16 Διατροφική Αντιμετώπιση της Δυσκοιλιότητας Ηλιάνα Ηλιοπούλου Η δυσκοιλιότητα αφορά μεγάλο ποσοστό του πληθυσμού, αυξάνει την επικινδυνότητα για εμφάνιση καρκίνου του εντέρου και επηρεάζει την γενικότερη ποιότητα ζωής του ασθενούς. Φαίνεται ότι επιδρά και επηρεάζει περίπου το 2-27% του πληθυσμού παγκοσμίως, ένα ποσοστό που εξαρτάται από τον ορισμό και την αξιολόγηση που χρησιμοποιείται για τον προσδιορισμό της. Ωστόσο το συνολικό ποσοστό της νόσου μπορεί και να υποεκτιμάται, καθώς ένας μεγάλος αριθμός ασθενών δεν αναζητούν βοήθεια και ιατρική συμβουλή και αντιμετωπίζουν την κατάσταση τους λαμβάνοντας με δική τους πρωτοβουλία καθαρτικές ουσίες. Όσο αφορά τα αίτια της δυσκοιλιότητας μπορεί να είναι ενδοκρινικοί και μεταβολικοί παράγοντες, νευρολογικές και ψυχολογικές ασθένειες, συνεχής φαρμακοθεραπεία, ανισορροπία ηλεκτρολυτών, ακινησία, μειωμένο αίσθημα της δίψας, μειωμένη πρόσληψη νερού και φυτικών ινών. Μόνο σε περιπτώσεις μειωμένης πρόσληψης φυτικών ινών και νερού, καθώς και μειωμένων επιπέδων φυσικής δραστηριότας, έχει παρατηρηθεί βελτίωση των συμπτωμάτων της νόσου με την αντίστοιχη αύξησή τους, ύστερα από κατάλληλη σύσταση. Γενικά η αύξηση των φυτικών ινών, της φυσικής δραστηριότητας και της κατανάλωσης νερού συστήνεται ως η πρώτη γραμμή άμυνας και αντιμετώπισης της δυσκοιλιότητας, αν και η αποδεδειγμένη αποτελεσματικότητα τους μέσω των ερευνών είναι περιορισμένη. Σύμφωνα με τα κριτήρια της Ρώμης η δυσκοιλιότητα μπορεί να χωριστεί σε εκείνη που χαρακτηρίζει τους ασθενείς με φυσιολογικό χρόνο κένωσης του εντέρου, με καθυστερημένο χρόνο κένωσης, καθώς και σε ανωμαλίες ή δυσμορφίες αυτού. Οι παραπάνω συστάσεις πρώτης γραμμής άμυνας που αναφέραμε, συνήθως συνίστανται σε ασθενείς που δεν εμφανίζουν δευτεροπαθή αίτια για την εμφάνιση της νόσου. Πολλές φορές μόνο μικρό ποσοστό των ασθενών παρουσιάζει βελτίωση από τις αλλαγές αυτές, καθώς οι κλινικές έρευνες που να υποστηρίζουν την επαρκή αποτελεσματικότητά τους είναι περιορισμένες, ειδικά σε ασθενείς με χρόνια δυσκοιλιότητα. Η σύσταση για αύξηση των φυτικών ινών είναι πρωτίστης σημασίας. Με τον όρο διαιτητικές ίνες εννοούμε μια ποικιλία από συναφή και μερικώς πεπτούμενα συστατικά των τροφίμων, τα οποία κατά βάσει αποτελούνται από μη αμυλούχους πολυσακχαρίτες, και τα οποία καθυστερούν την γαστρική κένωση και την εντερική απορρόφηση των θρεπτικών συστατικών στο λεπτό έντερο. Λόγω αυτής της καθυστέρησης που 14

17 διατροφη προκαλούν χρησιμοποιούνται για τον καλύτερο γλυκαιμικό έλεγχο στους διαβητικούς ασθενείς και παράλληλα χρησιμοποιούνται για την ανακούφιση από τα συμπτώματα της δυσκοιλιότητας. Οι ίδιες οι φυτικές ίνες δεν επιδρούν στην διαχείριση της δυσκοιλιότητας, αλλά όταν αυτές ζυμωθούν από τη βακτηριακή χλωρίδα του εντέρου βοηθούν στον πολλαπλασιασμό της, προκαλώντας με τον τρόπο αυτό αύξηση του όγκου των κοπράνων. Ο διατροφικός έλεγχος της δυσκοιλιότητας έγκειται στο ότι αυξάνει τη συχνότητα των κενώσεων και την ποσότητα των κοπράνων. Οι φυτικές ίνες δεσμεύουν νερό, αλλά το χάνουν καθώς απορροφώνται και διασπώνται. Γι αυτό μόνο όσες ίνες δεν διασπώνται πλήρως αλλά μερικώς από τα βακτήρια μπορούν να συγκρατούν αυτήν την ιδιότητα. Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι οι φυτικές ίνες αυξάνουν τον όγκο των κοπράνων και την συχνότητα παραγωγής τους, μειώνοντας την στασιμότητα και τη διατήρηση τους στο έντερο, σε υγιείς άνθρώπους. Η μελέτη των φυτικών ινών για την δυσκοιλιότητα έχει απασχολήσει πολύ την επιστημονική κοινότητα. Υπάρχει μια σύγχυση σχετικά με το ποιος τύπος φυτικών ινών είναι εκείνος που βοηθάει στην αντιμετώπιση της δυσκοιλιότητας και κατά συνέπεια πρέπει να συνίσταται. Οι διαλυτές φυτικές ίνες απορροφούν νερό, σχηματίζοντας μια ζελατίνη στο έντερο και επιπλέον ζυμώνονται από τα βακτήρια του εντέρου. Οι αδιάλυτες φυτικές ίνες προκαλούν αύξηση του όγκου των κοπράνων. Οι διαλυτές φυτικές ίνες έχει αποδειχθεί από πολλές μελέτες ότι αυξάνουν τη συχνότητα των κενώσεων, μειώνουν τις κενές μέρες μεταξύ αυτών, μειώνουν τον πόνο κατά την κένωση και βελτιώνουν συνολικά τα συμπτώματα της νόσου. Αντίθετα η επίδραση των αδιάλυτων φυτικών ινών είναι, βάσει των δεδομένων από τις μελέτες, υπό έρευνα και συζήτηση. Και αυτό διότι οι μελέτες που αφορούν τις αδιάλυτες φυτικές ίνες δίνουν αντικρουόμενα αποτελέσματα ως προς την ευεργετικότητα τους στην αντιμετώπιση της δυσκοιλιότητας, καθιστώντας έτσι την ανάγκη για περισσότερες και καλύτερες ποιοτικά μελέτες, ώστε να υπάρξουν πιο αξιόπιστα αποτελέσματα. Ωστόσο, μεγάλες ποσότητες αδιάλυτων φυτικών ινών, όπως αυτές που περιέχονται στα φρούτα και στα λαχανικά, μπορεί να οδηγήσουν σε περαιτέρω χειροτέρευση των συμπτωμάτων που εκδηλώνονται από το γαστρεντερικό, όπως είναι το φούσκωμα και ο πόνος. Καλύτερα αποτελέσματα μπορεί να επιτευχθούν με τις διαλυτές φυτικές ίνες, όπως είναι το ψύλλιο. Ανάμεσα στις ουσίες με καθαρτική δράση, είναι εκείνη που έχει μελετηθεί περισσότερο διότι έχει την μεγαλύτερη ευεργετική δράση με τις λιγότερες ανεπιθύμητες ενέργειες. Η συμπληρωματική λήψη φυτικών ινών μέσω της διατροφής πρέπει να γίνεται όταν είναι απαραίτητη. Ο ασθενής οφείλει να συνειδητοποιήσει ότι όπως το πρόβλημα που τον ταλαιπωρεί είναι χρόνιο και τον έχει απασχολήσει για μεγάλες χρονικές περιόδους στη ζωή του, έτσι και η λύση του απαιτεί υπομονή χρονικά και οργάνωση. Μάλιστα οι ασθενείς αυτοί οφείλουν να περιμένουν 2-3 μήνες προτού δούν τα πρώτα σημάδια ανακούφισης των συμπτωμάτων της νόσου. Η σύσταση για λήψη 25-35γρ φυτικών ινών την ημέρα καλό είναι να γίνεται σταδιακά, δηλαδή μια αύξηση 3γρ/εβδομάδα για τις 4 πρώτες εβδομάδες μειώνει τις ανεπιθύμητες συνέπειες της απότομης αύξησης που μπορεί να είναι κοιλιακό άλγος ή παραγωγή αερίων. Ωστόσο, μια σύσταση δεν ταιριάζει σε όλους και αυτό διότι η δυσκοιλιότητα 15

18 ΤΟΜΟΣ ΠΡΑΚΤΙΚΩΝ 9 ης Διημεριδασ ΕΛΙΓΑΣΤ εμφανίζεται εξαιτίας πολλών παραγόντων. Η αυξημένη λήψη φυτικών ινών μπορεί να βοηθήσει κάποιους ασθενείς, αλλά μπορεί να χειροτερέψει την κατάσταση σε ασθενείς που εμφανίζουν δυσκοιλιότητα λόγω είτε του αργού ρυθμού μετακίνησης του περιεχομένου του εντέρου είτε της αχαλασίας των μυών της πυελικής χώρας. Αυτό μπορεί να συμβεί σε όλες τις ηλικιακές ομάδες, αλλά είναι περισσότερο συχνό σε άτομα μεγαλύτερα από 65 χρόνων ή μικρότερα από 4 χρόνων. Η μείωση ή η αποχή από την κατανάλωση φυτικών ινών μπορεί να μειώσει τα συμπτώματα της δυσκοιλιότητας; Είναι ένα ερώτημα που ποτέ δεν θα περιμέναμε να έχει θετική απάντηση και όμως μελέτη το υποστηρίζει. Το αποτέλεσμα της μελέτης έρχεται σε σύγκρουση με το καλά εδραιωμένο δεδομένο που υπάρχει στο μυαλό μας από τόσες έρευνες, ότι η αύξηση των φυτικών ινών είναι ευεργετική, υποστηρίζοντας ότι κάτι τέτοιο είναι μύθος! Η μελέτη υποστηρίζει ότι σε έναν ασθενή με ιδιοπαθή δυσκοιλιότητα που έχει δυσκολία εκκένωσης με αποτέλεσμα τη συσσώρευση των κοπράνων στο κόλον, η μείωση των φυτικών ινών θα μειώσει τον όγκο και την ποσότητα αυτών των κοπράνων, και θα κάνει την εκκένωση των μικρότερων σε όγκο και μέγεθος κοπράνων πιο εύκολη. Και αυτό γιατί η προσθήκη φυτικών ινών σε ένα τέτοιο ασθενή θα έχει σαν αποτέλεσμα την περαιτέρω αύξηση του όγκου και της ποσότητας των κοπράνων κάτι που δεν θα διευκολύνει την εκκένωσή τους. Γενικά οι φυτικές ίνες συστήνονται από τους θεραπευτές υγείας σαν λύση για την δυσκοιλιότητα αν και σε έρευνα ρωτώντας διακόσιους θεραπευτές, φάνηκε ότι μόνο στο 1/3 των ασθενών τους με δυσκοιλιότητα παρατηρήθηκε βελτίωση από την κατανάλωση τους. Οι φυτικές ίνες δεν αποτελούν την αιτία πρόκλησης δυσκοιλιότητας, αλλά η έλλειψη τους αποτελεί επιβαρυντικό παράγοντα σε κάποιες ομάδες ασθενών. Ωστόσο, συνεχίζουμε να συστήνουμε την κατανάλωση φυτικών ινών για την αντιμετώπιση της δυσκοιλιότητας, εξαιτίας του χαμηλού κινδύνου και επίσης του χαμηλού κόστους, σε σχέση με τα καθαρτικά. Και επειδή οι περισσότεροι ασθενείς συνήθως έχουν προσπαθήσει να αυξήσουν την ποσότητα των φυτικών ινών που λαμβανουν λόγω προτύστερων συστάσεων είναι σημαντικο να αξιολογήσουμε την αύξηση που έχουν κάνει και την παρούσα πρόσληψη τους προτού συστήσουμε περαιτέρω αύξηση των ινών. Οι συστάσεις προτείνουν καθημερινή κατανάλωση 20-30γρ στους ενήλικες και στα παιδια η σύσταση είναι η ηλικία τους +5γρ. Σχετικά με την πρόσληψη νερού, το ερώτημα είναι μπορεί η έλλειψη πρόσληψης νερού να προκαλεί δυσκοιλιότητα και επιπλέον η επαρκής κατανάλωση του βοηθάει στην αντιμετώπιση της; Η χαμηλή πρόσληψη νερού μπορεί να οδηγήσει σε μειωμένη περιεκτικότητα του στα κόπρανα, κάτι που μπορεί με τη σειρά του να οδηγήσει σε δυσκοιλιότητα, παρά το γεγονός ότι μια πιθανή αύξηση της κατανάλωσης νερού δεν είναι απόλυτα βέβαιο ότι θα οδηγήσει σε βελτίωση της δυσκοιλιότητας. Τα σκληρά κόπρανα μπορεί να μαλακώσουν με την αύξηση της κατανάλωσης υγρών και παράλληλα μπορεί να επιτευχθεί και αύξηση του όγκου τους. Καθώς η πρόσληψη υγρών μπορεί να μεταβληθεί από ml ημερισίως σε υγιή άτομα, μπορεί έτσι να μεταβληθεί και ο αριθμός των κενώσεων ανά βδομάδα, αλλά και το βαρος των κοπράνων. Σύμφωνα με τα αποτελέσματα ερευνών, η κατανάλωση υγρών διαδραματίζει ουσιαστικό ρόλο στην μείωση της δυσκοιλιότητας ειδικότερα σε καταστάσεις που το άτομο είναι αφυδατωμένο ή καταναλώνει πολύ μικρές ποσότητες υγρών συνολικά ημερησίως (~500ml). 16

19 διατροφη Επιπλέον η επίδραση της λήψης υγρών στην αποτελεσματικότητα της λήψης των φυτικών ινών δεν είναι απόλυτα ξεκαθαρισμένη από τις έρευνες, αν και ορισμένες υποστηρίζουν ότι ο συνδυασμός τους μπορεί να επιφέρει μια μικρή αλλαγή στο χρόνο διέλευσης στο έντερο και στην συχνότητα κενώσεων. Τα επιπλέον υγρά που απαιτούνται σε συνάρτηση με τις φυτικές ίνες που λαμβάνονται δεν είναι προσδιορισμένα επαρκώς, αλλά ακόμα και μια λήψη 2 λίτρων ημερησίως δεν μπορούν να εγγυηθούν την συνέπεια των κενώσεων ακόμα και στα υγιή άτομα. Και αυτό διότι σύμφωνα με μελέτη που έγινε σε υγιείς που κατανάλωναν μέχρι 2 λίτρα νερό την ημέρα, βρέθηκε αύξηση της παραγωγής ούρων, αλλά η συχνότητα της κένωσης δεν άλλαξε. Αυτό δεν προκαλεί έκπληξη αν σκεφτούμε ότι η απορροφητική ικανότητα του εντέρου είναι 7-10 λίτρα ημερησίως. Ωστόσο την επίδραση της χαμηλής πρόσληψης υγρών και φυτικών ινών στην εμφάνιση δυσκοιλιότητας τη μελέτησε και η ΝΗΑΝΕS από το , η οποία υποστηρίζει ότι η χαμηλή πρόσληψη υγρών αποτελεί έναν παράγοντα πρόβλεψης για εμφάνιση δυσκοιλιότητας, σε αντίθεση με την έλλειψη άσκησης ή την μειωμένη πρόσληψη φυτικών ινών που δεν αποτελούν αντίστοιχο παράγοντα. Στην ποσότητα των υγρών που υπολογίστηκαν στην έρευνα, συμπεριλήφθηκαν και τα υγρά τα οποία καταναλώνονταν μέσω φαγητού, καθώς και η υγρασία των τροφίμων. Όταν αξιολογήθηκε η συνολική πρόσληψη υγρών και φυτικών ινών από τα τρόφιμα που καταναλώνονταν, βρέθηκε ότι τα υψηλότερα ποσοστά εμφάνισης της νόσου ήταν στα άτομα που κατανάλωναν φυτικές ίνες <10γρ/ημέρα και υγρά <1882ml/ημέρα και στα δύο φύλα. Σε μια μεγάλη μελέτη Ιαπωνέζων μαθητών βρέθηκε ότι ούτε η συνολική πρόσληψη διαιτητικών ινών ούτε η συνολική πρόσληψη νερού και άλλων υγρών σχετίζεται με την εμφάνιση δυσκοιλιότητας. Αντίθετα, η μειωμένη πρόσληψη υγρών που περιέχονται στα τρόφιμα συσχετίζεται με αυξημένη εμφάνιση της δυσκοιλιότητας. Επιπλέον, αυτό που έδειξε η συγκεκριμένη μελέτη ήταν ότι και η μειωμένη πρόσληψη μαγνησίου σχετίζεται με αυξημένη εμφάνιση δυσκοιλιότητας. Το μαγνήσιο μπορεί να σχηματίσει κιτρικά άλατα και να προάγει έτσι την διατήρηση υγρών στο γαστρεντερικό σωλήνα, αλλάζοντας έμμεσα την κινητικότητα του εντέρου και δρώντας έτσι σαν ήπιο καθαρτικό. Ωστόσο δεν υπάρχουν μελέτες που να έχουν μελετήσει εκτενώς την αποτελεσματικότητα της πρόσληψης νερού και μαγνησίου στην δυσκοιλιότητα. Συμπερασματικά λοιπόν, δεν υπάρχουν πολλές έρευνες που να μελετούν το αν η δυσκοιλιότητα σε ασθενείς βελτιώνεται με την κατανάλωση περισσότερων υγρών και τα αποτελέσματα όσων έχουν δημοσιευθεί είναι ανεπαρκή για να υποστηρίξουν μια βέβαιη και ισχυρή αιτιολογική σχέση μεταξύ της πρόσληψης υγρών και της εμφάνισης της νόσου. Αναφορικά με τη φυσική δραστηριότητα, φαίνεται ότι επιδρά στην κινητικότητα του εντέρου. Γενικά η σύσταση για φυσική δραστηριότητα σε όσους εμφανίζουν δυσκοιλιότητα έγκειται στη παραδοχή ότι η άσκηση βοηθάει μειώνοντας την ταχύτητα διέλευσης στο γαστρεντερικό σωλήνα. Ωστόσο η επίδραση της άσκησης είναι ακόμα σε ένα βαθμό αδιευκρίνιστη, όπως φαίνεται, γιατί τα αποτελέσματα των μελετών είναι αντιφατικά. Σε υγιείς κατά την διάρκεια του ύπνου το έντερο είναι σε ηρεμία, ενώ η κινητικότητα του ξεκινάει μετά το ξύπνημα όπως έχει βρεθεί. Κατά την διάρκεια της ημέρας γίνεται το 80% των περιστατικών κινήσεων του εντέρου, το μεγαλύτερο ποσοστό αυτών γίνονται μετά τα γεύματα και μετά την πρωινή ανάκληση. Φαίνεται από τις έρευνες ότι όσοι 17

20 ΤΟΜΟΣ ΠΡΑΚΤΙΚΩΝ 9 ης Διημεριδασ ΕΛΙΓΑΣΤ κάνουν περισσότερη άσκηση εμφανίζουν σε μικρότερο ποσοστό δυσκοιλιότητα, χωρίς να είναι αποδεδειγμένο ότι υπάρχει αιτιατή σχέση μεταξύ αυτών των δύο παραγόντων. Γενικά από έρευνες υποστηρίζεται ότι όσοι έχουν μέτρια φυσική δραστηριότητα σε σχέση με όσους κάνουν καθιστική ζωή, εμφανίζουν χαμηλότερα ποσοστά της νόσου. Επιπλέον η ακινησία, όπως έχει μελετηθεί στους ηλικιωμένους, αυξάνει τον χρόνο διέλευσης των κοπράνων από το έντερο, σε σχέση με μια βασική καθημερινή φυσική δραστηριότητα. Στους υγιείς η μέτρια φυσική δραστηριότητα δε φαίνεται να επιδρά στην λειτουργία του εντέρου, ενώ αντίθετα η πολύ έντονη φυσικη δραστηριότητα, όπως στο μαραθώνιο, έχει έντονη θετική επίδραση. Η μέτρια φυσική δραστηριότητα φαίνεται ότι βοηθάει τους άσθενεις που έχουν ήπιας μορφής δυσκοιλιότητα και όχι όσους εμφανίζουν σοβαρότερης μορφής. Συμπερασματικά, η δυσκοιλιότητα με την άσκηση φαίνεται ότι συσχετίζονται σε ένα βαθμό, κυρίως στους ηλικιωμένους, χωρίς όμως η έλλειψη της να αποτελεί την αιτία της δυσκοιλιότητας. Η διατροφή, η προσωπικότητα του ασθενούς και η φαρμακευτική αγωγή μπορεί να παίζει επίσης ρόλο στην εμφάνιση της νόσου. Η συστηματική άσκηση, καθώς και οι συστάσεις για αύξηση της φυσικής δραστηριότητας δεν αποτελουν τη λύση και τη θεραπεία για τα άτομα που εμφανίζουν χρόνια ιδιοπαθή δυσκοιλιότητα, αλλά μπορεί να συσταθεί η ένταξη της ούτως ή άλλως στα πλαίσια της βελτίωσης της ποιότητα ζωής και της υγείας τους. Αυτό που υποστηρίζουν οι έρευνες είναι ότι φαίνεται πως δεν σχετίζεται το αν ασκείται ή όχι το άτομο στην εμφάνιση δυσκοιλιότητας σε αυτό, αλλά αν ένα άτομο ακολουθεί κάποιο πρόγραμμα φυσικής δραστηριότητας εμφανίζει καλύτερα σκορ στα ερωτηματολόγια ποιότητας ζωής σε σχέση με όσους δεν ασκούνται. Επίσης πολύς λόγος γίνεται για την επίδραση των προβιοτικών και των πρεβιοτικών στην δυσκοιλιότητα. Τα προβιοτικά στελέχη είναι βακτήρια που μάχονται με επιβλαβείς παθογόνους οργανισμούς στην επιφάνεια των εντεροκυττάρων συνεισφέροντας στην υγεία του γαστρεντερικού και έχει βρεθεί ότι ο αριθμός τους είναι μικρότερος στα άτομα με δυσκοιλιότητα. Τα προβιοτικά όταν βρίσκονται σε επαρκείς ποσότητες, προσφέρουν προαγωγή της υγείας στον ξενιστή. Τα πιο ευρέως μελετημένα είδη είναι τα Bifidbacterium και Lactobacillus. Πρόσφατη έρευνα που διεξάχθηκε για να αξιολογήσει την επίδραση των προβιοτικών στην αντιμετώπιση της δυσκοιλιότητας, συμπεριλαμβάνοντας αποτελέσματα τυχαιοποιημένων κλινικών δοκιμών, βρήκε ότι βελτιώνουν στατιστικά σημαντικά την υφή των κοπράνων και την συχνότητα των κενώσεων. Τα προβιοτικά μειώνουν το ph στο κόλον, η μείωση του οποίου επιτυγχάνεται με την βακτηριακή παραγωγή λιπαρών οξέων μικρής αλύσου. Το χαμηλότερο ph, βελτιώνει την περίσταλση στο κόλον και μειώνει επαρκώς το χρόνο μεταφοράς. Η ασφάλεια των προβιοτικών φαίνεται να είναι καλή και γενικώς δεν εμφανίζουν ανεπιθύμητα αποτελέσματα στις μελέτες. Ωστόσο, η χορήγηση τους σε πληθυσμούς αυξημένου κινδύνου μπορεί να είναι επικίνδυνη και όχι ευεργετική. Οι περισσότερες επιπλοκές έχουν παρατηρηθεί σε ανοσοκατεσταλμένους ασθενείς. Ωστόσο η επιβίωση και η διαθεσιμότητα αυτών των βακτηριακών στελεχών όταν καταναλώνονται μέσω εμποροβιομηχανοποιημένου προϊόντος χρειάζεται ακόμα διερεύνηση για να μπορέσει να προκύψει μια ασφαλής και έγκυρη σύσταση. Εξαιτίας της έλλειψης και της χαμηλής ποιότητας των δεδομένων από τις έρευνες για τα προβιοτικά δεν μπορούν ακόμα να εξαχθούν ασφαλή αποτελέσματα και η χρήση τους παραμένει περισσότερο πειραματική στην αντιμετώπιση της χρόνιας δυσκοιλιότητας, μέχρι να 18

Γαστρεντερολογία Ηπατολογία

Γαστρεντερολογία Ηπατολογία 9 η & 9 η ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΔΙΗΜΕΡΙΔΑ Εξελίξεις στη Γαστρεντερολογία Ηπατολογία 7-8 Φεβρουαρίου 2014 Ξενοδοχείο Royal Olympic Athens Θα χορηγηθούν μόρια Συνεχιζόμενης Ιατρικής Εκπαίδευσης (CME Credits) ΠΡΟΚΑΤΑΡΚΤΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

(dietary fiber, nonnutritive fiber)

(dietary fiber, nonnutritive fiber) KΥΤΤΑΡΙΝΗ - ΦΥΤΙΚΕΣ ΙΝΕΣ Στα τρόφιμα, παράλληλα με τους υδατάνθρακες που πέπτονται στον ανθρώπινο οργανισμό (δηλαδή που υδρολύονται, απορροφώνται και μεταβολίζονται κατά τα γνωστά), υπάρχουν και υδατάνθρακες

Διαβάστε περισσότερα

Συνέντευξη Τύπου Παγκόσμια Ημέρα Συνέντευξη Υγείας Πεπτικού Τύπου Συστήματος. Παγκόσμια Ημέρα Υγείας Πεπτικού Συστήματος

Συνέντευξη Τύπου Παγκόσμια Ημέρα Συνέντευξη Υγείας Πεπτικού Τύπου Συστήματος. Παγκόσμια Ημέρα Υγείας Πεπτικού Συστήματος Συνέντευξη Τύπου Παγκόσμια Ημέρα Συνέντευξη Υγείας Πεπτικού Τύπου Συστήματος Παγκόσμια Ημέρα Υγείας Πεπτικού Συστήματος ΟΜΙΛΗΤΕΣ - Μερκούρης Μποδοσάκης, Πρόεδρος της Ελληνικής Εταιρείας Γενικής Ιατρικής

Διαβάστε περισσότερα

Χρόνια Δυσκοιλιότητα. Ανδρέας Πρωτοπαπάς Ειδικός Γαστρεντερολόγος Α Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική ΑΠΘ ΓΝΠ Θεσσαλονίκης «ΑΧΕΠΑ»

Χρόνια Δυσκοιλιότητα. Ανδρέας Πρωτοπαπάς Ειδικός Γαστρεντερολόγος Α Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική ΑΠΘ ΓΝΠ Θεσσαλονίκης «ΑΧΕΠΑ» Χρόνια Δυσκοιλιότητα Ανδρέας Πρωτοπαπάς Ειδικός Γαστρεντερολόγος Α Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική ΑΠΘ ΓΝΠ Θεσσαλονίκης «ΑΧΕΠΑ» Ορισμός δυσκοιλιότητας Ασθενής: Σπάνιες κενώσεις ή σκληρά κόπρανα Γιατρός:

Διαβάστε περισσότερα

Δυσκοίλιο, θεωρούμε ένα άτομο όταν εμφανίζει δύο τουλάχιστον από τα παρακάτω προβλήματα για 3 ή περισσότερους μήνες:

Δυσκοίλιο, θεωρούμε ένα άτομο όταν εμφανίζει δύο τουλάχιστον από τα παρακάτω προβλήματα για 3 ή περισσότερους μήνες: Δυσκοιλιότητα. Η δυσκοιλιότητα αποτελεί ένα από τα πιο συχνά συμπτώματα του κατώτερου πεπτικού σωλήνα, επηρεάζοντας κάθε χρόνο ένα μεγάλο αριθμό ασθενών, κυρίως των χωρών του δυτικού κόσμου. Εικόνα 1.

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΚΑΤΑΡΚΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ

ΠΡΟΚΑΤΑΡΚΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ 11 η ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΣΥΝΑΝΤΗΣΗ Εξελίξεις στη Γαστρεντερολογία & Ηπατολογία ΔΩΡΕΑΝ ΣΥΜΜΕΤΟΧΗ 12-13 Φεβρουαρίου 2016 Ξενοδοχείο Royal Olympic Athens Θα χορηγηθούν μόρια Συνεχιζόμενης Ιατρικής Εκπαίδευσης (CME

Διαβάστε περισσότερα

Περιεχόμενα. Σύνδρομο Ευερέθιστου Εντέρου. Πόσο συχνό είναι; Πώς εκδηλώνεται το Σύνδρομο Ευερέθιστου Εντέρου;

Περιεχόμενα. Σύνδρομο Ευερέθιστου Εντέρου. Πόσο συχνό είναι; Πώς εκδηλώνεται το Σύνδρομο Ευερέθιστου Εντέρου; Σύνδρομο Ευερέθιστου Εντέρου Περιεχόμενα Σύνδρομο Ευερέθιστου Εντέρου Πόσο συχνό είναι; Πώς εκδηλώνεται το Σύνδρομο Ευερέθιστου Εντέρου; Γιατί και με ποιό μηχανισμό εμφανίζονται τα συμπτώματα του ΣΕΕ;

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΚΑΤΑΡΚΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ

ΠΡΟΚΑΤΑΡΚΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ 11 η ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΣΥΝΑΝΤΗΣΗ Εξελίξεις στη Γαστρεντερολογία & Ηπατολογία ΔΩΡΕΑΝ ΣΥΜΜΕΤΟΧΗ 12-13 Φεβρουαρίου 2016 Ξενοδοχείο Royal Olympic Athens Θα χορηγηθούν μόρια Συνεχιζόμενης Ιατρικής Εκπαίδευσης (CME

Διαβάστε περισσότερα

Βάρος κοπράνων σε διάφορους λαούς

Βάρος κοπράνων σε διάφορους λαούς Δυσκοιλιότητα Κενώσεις λιγότερες από τρεις την εβδομάδα σε άτομα που σιτίζονται με δίαιτες δυτικού τύπου Δυσκολία κατά την αφόδευση Ιδιαίτερη σημασία έχει η εμφάνιση δυσκοιλιότητας σε άτομα με φυσιολογική

Διαβάστε περισσότερα

Γαστρεντερολογία Ηπατολογία

Γαστρεντερολογία Ηπατολογία 10 η ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΣΥΝΑΝΤΗΣΗ Εξελίξεις στη Γαστρεντερολογία Ηπατολογία & 6-7 Φεβρουαρίου 2015 Ξενοδοχείο Royal Olympic Athens ΔΩΡΕΑΝ ΣΥΜΜΕΤΟΧΗ ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΟΡΓΑΝΩΤΙΚΗ ΧΑΙΡΕΤΙΣΜΟΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗ Αγαπητοί Φίλοι,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΚΟΛΠΩΜΑΤΩΣΗ. Σπήλιος Μανωλακόπουλος

ΕΚΚΟΛΠΩΜΑΤΩΣΗ. Σπήλιος Μανωλακόπουλος ΕΚΚΟΛΠΩΜΑΤΩΣΗ Σπήλιος Μανωλακόπουλος Εισαγωγή Η συχνότερη πάθηση του ΠΕ στη Δύση 1849, Jean Cruveilhier Ασθένεια του 20 ου αιώνα Το φάσμα ευρύ ασυμπτωματική εως αιμορραγία και φλεγμονή Επιδημιολογία Σχέση

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΣΧΕΤΙΣΗ ΤΗΣ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗΣ ΜΕ ΤΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΗΛΙΚΙΩΜΕΝΩΝ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ 2.

ΣΥΣΧΕΤΙΣΗ ΤΗΣ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗΣ ΜΕ ΤΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΗΛΙΚΙΩΜΕΝΩΝ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ 2. ΣΥΣΧΕΤΙΣΗ ΤΗΣ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗΣ ΜΕ ΤΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΗΛΙΚΙΩΜΕΝΩΝ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ 2. Χαράλαμπος Ταμβάκος, Αναστάσιος Κουτσοβασίλης, Αλέξης Σωτηρόπουλος, Μαρία Παππά, Ουρανία Αποστόλου,

Διαβάστε περισσότερα

Νομίζετε ότι είστε φουσκωμένοι από σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου (σπαστική κολίτιδα );

Νομίζετε ότι είστε φουσκωμένοι από σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου (σπαστική κολίτιδα ); ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΕΥΕΡΕΘΙΣΤΟΥ ΕΝΤΕΡΟΥ ή SIBO Νομίζετε ότι είστε φουσκωμένοι από σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου (σπαστική κολίτιδα ); Θα μπορούσε απλώς να είναι μια εντερική βακτηριακή υπερανάπτυξη του λεπτού εντέρου

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΩΝ ΜΑΚΡΟΘΡΕΠΤΙΚΩΝ ΣΥΣΤΑΤΙΚΩΝ ΣΤΗΝ ΑΝΤΙΣΤΑΣΗ ΣΤΗΝ ΙΝΣΟΥΛΙΝΗ ΚΑΙ ΤΙΣ ΑΠΑΙΤΗΣΕΙΣ ΣΕ ΙΝΣΟΥΛΙΝΗ

ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΩΝ ΜΑΚΡΟΘΡΕΠΤΙΚΩΝ ΣΥΣΤΑΤΙΚΩΝ ΣΤΗΝ ΑΝΤΙΣΤΑΣΗ ΣΤΗΝ ΙΝΣΟΥΛΙΝΗ ΚΑΙ ΤΙΣ ΑΠΑΙΤΗΣΕΙΣ ΣΕ ΙΝΣΟΥΛΙΝΗ ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΩΝ ΜΑΚΡΟΘΡΕΠΤΙΚΩΝ ΣΥΣΤΑΤΙΚΩΝ ΣΤΗΝ ΑΝΤΙΣΤΑΣΗ ΣΤΗΝ ΙΝΣΟΥΛΙΝΗ ΚΑΙ ΤΙΣ ΑΠΑΙΤΗΣΕΙΣ ΣΕ ΙΝΣΟΥΛΙΝΗ ΠΗΝΕΛΟΠΗ ΔΟΥΒΟΓΙΑΝΝΗ Κ Λ Ι Ν Ι Κ Η Δ Ι Α Ι Τ Ο Λ Ο Γ Ο Σ - Δ Ι ΑΤ Ρ Ο Φ Ο Λ Ο Γ Ο Σ M S C, R D Περίληψη

Διαβάστε περισσότερα

ΕΦΑΡΜΟΓΗ HACCP ΣΤΗΝ ΚΟΥΖΙΝΑ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟΥ ΕΙΔΙΚΕΣ ΔΙΑΙΤΕΣ. Ελπίδα Παπαδοπούλου Διαιτολόγος, Ε. Α. Ν. Πειραιά «ΜΕΤΑΞΑ»

ΕΦΑΡΜΟΓΗ HACCP ΣΤΗΝ ΚΟΥΖΙΝΑ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟΥ ΕΙΔΙΚΕΣ ΔΙΑΙΤΕΣ. Ελπίδα Παπαδοπούλου Διαιτολόγος, Ε. Α. Ν. Πειραιά «ΜΕΤΑΞΑ» ΕΦΑΡΜΟΓΗ HACCP ΣΤΗΝ ΚΟΥΖΙΝΑ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟΥ ΕΙΔΙΚΕΣ ΔΙΑΙΤΕΣ Ελπίδα Παπαδοπούλου Διαιτολόγος, Ε. Α. Ν. Πειραιά «ΜΕΤΑΞΑ» ΣΧΕΣΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ ΚΑΙ ΥΓΕΙΑΣ Πρόληψη εμφάνισης νοσημάτων Θεραπεία ασθενών στο χώρο του νοσοκομείου

Διαβάστε περισσότερα

OΤΑΝ Ο ΠΕΛAΤΗΣ ΜΟΥ. παραπονιέται. έντερό του ΓΙΑ. Νικολέτα Γεωργιάδου, Διαιτολόγος-Διατροφολόγος. mednutrition PUBLICATIONS

OΤΑΝ Ο ΠΕΛAΤΗΣ ΜΟΥ. παραπονιέται. έντερό του ΓΙΑ. Νικολέτα Γεωργιάδου, Διαιτολόγος-Διατροφολόγος. mednutrition PUBLICATIONS OΤΑΝ Ο ΠΕΛAΤΗΣ ΜΟΥ παραπονιέται ΓΙΑ έντερό του ΤΟ Νικολέτα Γεωργιάδου, Διαιτολόγος-Διατροφολόγος mednutrition - 1 - PUBLICATIONS Εισαγωγή Πόσες φορές σε ένα διαιτολογικό γραφείο έχετε δει άτομα να υπομένουν

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΠΑΧΕΟΣ ΕΝΤΕΡΟΥ

ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΠΑΧΕΟΣ ΕΝΤΕΡΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΑΣΤΡΕΝΤΕΡΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗ ΕΝΩΣΗ ΓΑΣΤΡΕΝΤΕΡΟΛΟΓΩΝ ΕΛΛΑΔΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΓΑΣΤΡΕΝΤΕΡΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΠΑΧΕΟΣ ΕΝΤΕΡΟΥ ΑΘΗΝΑ 2008 ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

11 η. Γαστρεντερολογία & Ηπατολογία ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΣΥΝΑΝΤΗΣΗ. Εξελίξεις στη Φεβρουαρίου 2016 ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ. Ξενοδοχείο Royal Olympic Athens

11 η. Γαστρεντερολογία & Ηπατολογία ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΣΥΝΑΝΤΗΣΗ. Εξελίξεις στη Φεβρουαρίου 2016 ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ. Ξενοδοχείο Royal Olympic Athens 11 η ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΣΥΝΑΝΤΗΣΗ Εξελίξεις στη Γαστρεντερολογία & Ηπατολογία ΔΩΡΕΑΝ ΣΥΜΜΕΤΟΧΗ 12-13 Φεβρουαρίου 2016 Ξενοδοχείο Royal Olympic Athens Θα χορηγηθούν 9 μόρια Συνεχιζόμενης Ιατρικής Εκπαίδευσης

Διαβάστε περισσότερα

Μοντέλα πρόγνωσης. του Σακχαρώδη Διαβήτη. Ηλιάδης Φώτης. Επίκουρος Καθηγητής Παθολογίας-Διαβητολογίας ΑΠΘ Α ΠΡΠ, Νοσοκοµείο ΑΧΕΠΑ

Μοντέλα πρόγνωσης. του Σακχαρώδη Διαβήτη. Ηλιάδης Φώτης. Επίκουρος Καθηγητής Παθολογίας-Διαβητολογίας ΑΠΘ Α ΠΡΠ, Νοσοκοµείο ΑΧΕΠΑ Μοντέλα πρόγνωσης του Σακχαρώδη Διαβήτη Ηλιάδης Φώτης Επίκουρος Καθηγητής Παθολογίας-Διαβητολογίας ΑΠΘ Α ΠΡΠ, Νοσοκοµείο ΑΧΕΠΑ IDF Diabetes Atlas 5th Edition 2012 Update 3.8 million men and women worldwide

Διαβάστε περισσότερα

«Πρόληψη υποτροπών και επιπλοκών της κοιλιοκάκης» 12 η Εκπαιδευτική Διημερίδα της ΕΠΕΓΕ Αθήνα 2014

«Πρόληψη υποτροπών και επιπλοκών της κοιλιοκάκης» 12 η Εκπαιδευτική Διημερίδα της ΕΠΕΓΕ Αθήνα 2014 «Πρόληψη υποτροπών και επιπλοκών της κοιλιοκάκης» 12 η Εκπαιδευτική Διημερίδα της ΕΠΕΓΕ Αθήνα 2014 Κοιλιοκάκη Ι Η κοιλιοκάκη είναι ανοσολογική πάθηση, που προκαλεί κυρίως βλάβες στο λεπτό έντερο αλλά και

Διαβάστε περισσότερα

Γαστρεντερολογία Ηπατολογία

Γαστρεντερολογία Ηπατολογία 10 η ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΣΥΝΑΝΤΗΣΗ Εξελίξεις στη Γαστρεντερολογία Ηπατολογία & 6-7 Φεβρουαρίου 2015 Ξενοδοχείο Royal Olympic, Αθήνα ΔΩΡΕΑΝ ΣΥΜΜΕΤΟΧΗ Θα χορηγηθούν 7 μόρια Συνεχιζόμενης Ιατρικής Εκπαίδευσης (CME

Διαβάστε περισσότερα

Στην τρέχουσα παρουσίαση δεν υφίσταται σύγκρουση συμφερόντων

Στην τρέχουσα παρουσίαση δεν υφίσταται σύγκρουση συμφερόντων Δοκιμασίες κοπράνων Γιώργος Χουλιάρας, Παιδογαστρεντερολόγος, Πανεπιστημιακός Υπότροφος, Υπεύθυνος Ενδοσκοπήσεων & Ιατρείου Ιδιοπαθών Φλεγμονωδών Nοσημάτων του Εντέρου Μονάδα Γαστρεντερολογίας και Διατροφής

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΝΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΠΡΟΛΗΨΗΣ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΠΑΧΕΟΣ ΕΝΤΕΡΟΥ ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΠΑΧΕΟΣ ΕΝΤΕΡΟΥ

ΕΘΝΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΠΡΟΛΗΨΗΣ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΠΑΧΕΟΣ ΕΝΤΕΡΟΥ ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΠΑΧΕΟΣ ΕΝΤΕΡΟΥ ΕΘΝΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΠΡΟΛΗΨΗΣ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΠΑΧΕΟΣ ΕΝΤΕΡΟΥ ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΠΑΧΕΟΣ ΕΝΤΕΡΟΥ ΑΘΗΝΑ 2015 ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΠΑΧΕΟΣ ΕΝΤΕΡΟΥ Τι είναι και πόσο συχνός είναι ο καρκίνος του παχέος εντέρου;

Διαβάστε περισσότερα

σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου επί τουλάχιστον 3

σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου επί τουλάχιστον 3 Το σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου (ΣΕΕ) ανήκει σε μια ομάδα λειτουργικών διαταραχών του πεπτικού σωλήνα. Το κοιλιακό άλγος, ο μετεωρισμός και η εναλλαγή των συνηθειών του εντέρου αποτελούν τυπικά συμπτώματα.

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕ ΑΦΟΡΜΗ ΤΗ ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΕΠΙΔΗΜΙΑ ΔΙΑΒΗΤΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΠΡΟΣΒΟΛΗ ΑΠ ΑΥΤΟΝ ΑΤΟΜΩΝ ΝΕΑΡΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ

ΜΕ ΑΦΟΡΜΗ ΤΗ ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΕΠΙΔΗΜΙΑ ΔΙΑΒΗΤΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΠΡΟΣΒΟΛΗ ΑΠ ΑΥΤΟΝ ΑΤΟΜΩΝ ΝΕΑΡΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ ΜΕ ΑΦΟΡΜΗ ΤΗ ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΕΠΙΔΗΜΙΑ ΔΙΑΒΗΤΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΠΡΟΣΒΟΛΗ ΑΠ ΑΥΤΟΝ ΑΤΟΜΩΝ ΝΕΑΡΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ Δρ Γεώργιος Ι Κούρτογλου Παθολόγος-Διαβητολόγος Διδάκτωρ Ιατρικής ΑΠΘ Εκρηκτικές διαστάσεις λαμβάνει πλέον ο σακχαρώδης

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΕΙΣ ΠΑΙΔΙΑΤΡΙΚΩΝ ΠΕΡΙΠΤΩΣΕΩΝ. Μεταβολικό Σύνδρομο. Νεδελκοπούλου Ναταλία Τριανταφύλλου Παναγιώτα

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΕΙΣ ΠΑΙΔΙΑΤΡΙΚΩΝ ΠΕΡΙΠΤΩΣΕΩΝ. Μεταβολικό Σύνδρομο. Νεδελκοπούλου Ναταλία Τριανταφύλλου Παναγιώτα ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΕΙΣ ΠΑΙΔΙΑΤΡΙΚΩΝ ΠΕΡΙΠΤΩΣΕΩΝ 9 Μεταβολικό Σύνδρομο Νεδελκοπούλου Ναταλία Τριανταφύλλου Παναγιώτα Εισαγωγή Το Μεταβολικό Σύνδρομο (ΜΣ) αποτελεί ένα οργανικό σύνδρομο που χαρακτηρίζεται από την

Διαβάστε περισσότερα

Σακχαρώδης Διαβήτης. Είναι η πιο συχνή μεταβολική νόσος στον άνθρωπο. Γανωτάκης Εμμανουήλ Καθηγητής Παθολογίας Πανεπιστήμιο Κρήτης

Σακχαρώδης Διαβήτης. Είναι η πιο συχνή μεταβολική νόσος στον άνθρωπο. Γανωτάκης Εμμανουήλ Καθηγητής Παθολογίας Πανεπιστήμιο Κρήτης Σακχαρώδης Διαβήτης Είναι η πιο συχνή μεταβολική νόσος στον άνθρωπο. Γανωτάκης Εμμανουήλ Καθηγητής Παθολογίας Πανεπιστήμιο Κρήτης Number of people with diabetes by IDF Region, 2013 IDF Diabetes Atlas.

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΗΓΙΕΣ/ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΑ ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΑ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΑΣΘΕΝΩΝ ΜΕ ΧΝΝ ΣΕ ΕΞΩΝΕΦΡΙΚΗ ΚΑΘΑΡΣΗ*

ΟΔΗΓΙΕΣ/ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΑ ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΑ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΑΣΘΕΝΩΝ ΜΕ ΧΝΝ ΣΕ ΕΞΩΝΕΦΡΙΚΗ ΚΑΘΑΡΣΗ* ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΝΕΦΡΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΜΑΙΑΝΔΡΟΥ 15 11528 ΑΘΗΝΑ ΤΗΛ.: 2107298586 FAX: 2107237705 E-mail: nefreter@otenet.gr HELLENIC SOCIETY OF NEPHROLOGY 15 MEANDROU STR. ATHENS, 11528 GREECE TEL.: (+3021) 07298586

Διαβάστε περισσότερα

Ο ρόλος του διαιτολόγου στην πρόληψη και αντιμετώπιση της σχετιζόμενης με τη διατροφή νόσο σε ηλικιωμένα άτομα

Ο ρόλος του διαιτολόγου στην πρόληψη και αντιμετώπιση της σχετιζόμενης με τη διατροφή νόσο σε ηλικιωμένα άτομα Ο ρόλος του διαιτολόγου στην πρόληψη και αντιμετώπιση της σχετιζόμενης με τη διατροφή νόσο σε ηλικιωμένα άτομα Οι διαιτολόγοι, ως μέλη ολοκληρωμένων διεπιστημονικών και πολυεπιστημονικών ομάδων, διαδραματίζουν

Διαβάστε περισσότερα

Καρκίνος του παχέος εντέρου

Καρκίνος του παχέος εντέρου Καρκίνος τι Πρ έπ ει να ''ξέρω... του Π. Πετρίδη* Παχύ έντερο Το παχύ έντερο είναι το τελευταίο τμήμα του πεπτικού συστήματος και αποτελεί τη συνέχεια του λεπτού εντέρου. Αποτελείται από 6 τμήματα που

Διαβάστε περισσότερα

Μεσογειακή Διατροφή Τι γνωρίζουμε για αυτή;

Μεσογειακή Διατροφή Τι γνωρίζουμε για αυτή; Μεσογειακή Διατροφή Τι γνωρίζουμε για αυτή; Στις αρχές της δεκαετίας του 1950 ξεκίνησε μία μεγάλη έρευνα, γνωστή ως η μελέτη των 7 χωρών, όπου μελετήθηκαν οι διατροφικές συνήθειες ανθρώπων από τις εξής

Διαβάστε περισσότερα

Χρονία δυσκοιλιότητα. Ορισμός. Δυσλειτουργία του πεπτικού συστήματος: δυσκοιλιότητα

Χρονία δυσκοιλιότητα. Ορισμός. Δυσλειτουργία του πεπτικού συστήματος: δυσκοιλιότητα Δυσλειτουργία του πεπτικού συστήματος: δυσκοιλιότητα Βασίλειος Παντερής, MD, FEBG γαστρεντερολόγος, επιμελητής Γαστρεντερολογικού Τμήματος Γ. Ν. Νικαίας «Άγιος Παντελεήμων» e-mail: skepsios@soon.com Χρονία

Διαβάστε περισσότερα

ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΚΕΣ ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΠΕΠΤΙΚΟΥ

ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΚΕΣ ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΠΕΠΤΙΚΟΥ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗ ΕΝΩΣΗ ΓΑΣΤΡΕΝΤΕΡΟΛΟΓΩΝ ΕΛΛΑΔΑΣ 13 η ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΔΙΗΜΕΡΙΔΑ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΚΕΣ ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΠΕΠΤΙΚΟΥ 5 & 6 Δεκεμβρίου 2015 Αθήνα, Ξενοδοχείο Divani-Caravel, Αίθουσα ΙΛΙΣΣΟΣ Χορηγούνται μόρια Σεμινάριο

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στη Διατροφή

Εισαγωγή στη Διατροφή Εισαγωγή στη Διατροφή Ενότητα 6 η ΥΔΑΤΑΝΘΡΑΚΕΣ Όνομα καθηγητή: Μ. ΚΑΨΟΚΕΦΑΛΟΥ Όνομα καθηγητή: Α. ΖΑΜΠΕΛΑΣ Τμήμα: Επιστήμης τροφίμων και διατροφής του ανθρώπου ΣΤΟΧΟΙ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ Η δομή των υδατανθράκων

Διαβάστε περισσότερα

MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΔΙΑΒΗΤΗΣ. ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C.

MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΔΙΑΒΗΤΗΣ. ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C. MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΔΙΑΒΗΤΗΣ ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C.S Στόχοι για την αντιμετώπιση του Γνώση Δεξιότητες Πηγές Υποστήριξη

Διαβάστε περισσότερα

Αρχικά θα πρέπει να προσδιορίσουμε τι είναι η παχυσαρκία.

Αρχικά θα πρέπει να προσδιορίσουμε τι είναι η παχυσαρκία. Αρχικά θα πρέπει να προσδιορίσουμε τι είναι η παχυσαρκία. Παχυσαρκία είναι η παθολογική αύξηση του βάρους του σώματος, που οφείλεται σε υπερβολική συσσώρευση λίπους στον οργανισμό. Παρατηρείται γενικά

Διαβάστε περισσότερα

Με ποια συμπτώματα μπορεί να εκδηλώνεται η κοιλιοκάκη;

Με ποια συμπτώματα μπορεί να εκδηλώνεται η κοιλιοκάκη; ΚΟΙΛΙΟΚΑΚΗ Σαββίδου Αβρόρα Η κοιλιοκάκη είναι η δυσανεξία (κάτι που ο οργανισμός δεν ανέχεται) στη γλουτένη, πρωτεΐνη που υπάρχει στο σιτάρι, το κριθάρι, τη βρώμη και τη σίκαλη. Η αντίδραση του οργανισμού

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή αιτιολογία παθολογία

Εισαγωγή αιτιολογία παθολογία Εισαγωγή αιτιολογία παθολογία Ορέστης Μανούσος Ομοτ. Καθηγητής Πανεπιστημίου Κρήτης ΔΙΑΓΝΩΣΗ λοι οι ασθενείς με συμπτώματα από την κάτω κοιλία πρέπει να υποβάλλονται σε λεπτομερή λήψη ιστορικού, επιμελή

Διαβάστε περισσότερα

Από τον Κώστα κουραβανα

Από τον Κώστα κουραβανα Από τον Κώστα κουραβανα Περιεχόμενα Γενικός ορισμός παχυσαρκίας Ορμονικοί-Γονιδιακοί-παράγοντες Επιπτώσεις στην υγεία Θεραπεία-Δίαιτα Γενικός ορισμός παχυσαρκίας Παχυσαρκία είναι κλινική κατάσταση στην

Διαβάστε περισσότερα

Πέμπτη, 5 Δεκεμβρίου 2013

Πέμπτη, 5 Δεκεμβρίου 2013 Πέμπτη, 5 Δεκεμβρίου 2013 17.00-18.00 Έναρξη Συνεδρίου - Χαιρετισμοί 18.00-18.30 ΕΝΑΡΚΤΗΡΙΑ ΔΙΑΛΕΞΗ Η παραδοσιακή μας διατροφή : Το χτες ως πρότυπο για το αύριο 18.30-19.45 ΣΤΡΟΓΓΥΛΟ ΤΡΑΠΕΖΙ Κοιλιοκάκη

Διαβάστε περισσότερα

Είδη Γιαουρτιού. Ανάλογα με την παρασκευή του διακρίνεται σε: Κανονικό : Παράγεται με όλα του τα συστατικά

Είδη Γιαουρτιού. Ανάλογα με την παρασκευή του διακρίνεται σε: Κανονικό : Παράγεται με όλα του τα συστατικά ΓΕΝΙΚΑ Το γιαούρτι προέρχεται από το αγελαδινό, κατσικίσιο ή πρόβειο γάλα, το οποίο βράζεται και αργότερα, όταν η θερμοκρασία του κατέβει στους 40 50 ο C προστίθεται η μαγιά και αφήνεται να πήξει. Αποτελεί

Διαβάστε περισσότερα

«Τρώτε μήλα για δέκα λόγους υγείας!», από την Χριστίνα Ι. Μπουντούρη, Γενικό Οικογενειακό Ιατρό και τo iatropedia.gr!

«Τρώτε μήλα για δέκα λόγους υγείας!», από την Χριστίνα Ι. Μπουντούρη, Γενικό Οικογενειακό Ιατρό και τo iatropedia.gr! «Τρώτε μήλα για δέκα λόγους υγείας!», από την Χριστίνα Ι. Μπουντούρη, Γενικό Οικογενειακό Ιατρό και τo iatropedia.gr! Όλοι γνωρίζουν την παροιμία»ένα μήλο την ημέρα τον γιατρό τον κάνει πέρα». Πλέον έχει

Διαβάστε περισσότερα

Εικόνες ζωής. Στάση πρόληψης.

Εικόνες ζωής. Στάση πρόληψης. Εικόνες ζωής. Στάση πρόληψης. Αν είστε 55-70 ετών ελάτε και εσείς για ΔΩΡΕΑΝ προληπτικές εξετάσεις για τον καρκίνο παχέος εντέρου, από 1-31 Μαρτίου σε Αθήνα-Πειραιά, Θεσσαλονίκη, Πάτρα και Ηράκλειο. Πληροφορίες

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΙΚΑ ΓΙΑ ΤΗ ΝΕΦΡΟΛΙΘΙΑΣΗ

ΓΕΝΙΚΑ ΓΙΑ ΤΗ ΝΕΦΡΟΛΙΘΙΑΣΗ 1 ΓΕΝΙΚΑ ΓΙΑ ΤΗ ΝΕΦΡΟΛΙΘΙΑΣΗ Κυριακή Σταματέλου Ειδικός Νεφρολόγος, MBA Τι είναι η νεφρολιθίαση; Η νεφρολιθίαση λέγεται κοινά «πέτρες στα νεφρά» και είναι γνωστή στην ανθρωπότητα από τα αρχαία χρόνια.

Διαβάστε περισσότερα

ΥΔΑΤΑΝΘΡΑΚΕΣ. Τι είναι οι υδατάνθρακες;

ΥΔΑΤΑΝΘΡΑΚΕΣ. Τι είναι οι υδατάνθρακες; ΥΔΑΤΑΝΘΡΑΚΕΣ Τι είναι οι υδατάνθρακες; Οι υδατάνθρακες είναι τα νομίσματα ενέργειας του σώματός μας. Τα περισσότερα τρόφιμα που τρώμε καθημερινά αποτελούνται από υδατάνθρακες. Ο οργανισμός μας, σπα τους

Διαβάστε περισσότερα

ΔΥΣΛΙΠΙΔΑΙΜΙΑ. Νικολούδη Μαρία. Ειδικ. Παθολόγος, Γ.Ν.Θ.Π. «Η Παμμακάριστος»

ΔΥΣΛΙΠΙΔΑΙΜΙΑ. Νικολούδη Μαρία. Ειδικ. Παθολόγος, Γ.Ν.Θ.Π. «Η Παμμακάριστος» ΔΥΣΛΙΠΙΔΑΙΜΙΑ Νικολούδη Μαρία Ειδικ. Παθολόγος, Γ.Ν.Θ.Π. «Η Παμμακάριστος» Ο όρος δυσλιπιδαιμία εκφράζει τις ποσοτικές και ποιοτικές διαταραχές των λιπιδίων του αίματος. Τα λιπίδια όπως η χοληστερόλη και

Διαβάστε περισσότερα

Douni Health Products & ΕΛ.Ι.ΓΑΣΤ.

Douni Health Products & ΕΛ.Ι.ΓΑΣΤ. Douni Health Products & ΕΛ.Ι.ΓΑΣΤ. Ενώνουν τις δυνάμεις τους και ενημερώνουν για την υγεία του γαστρεντερικού και το ρόλο των προβιοτικών στην καλή λειτουργία του! Η Douni Health Products (αποκλειστικός

Διαβάστε περισσότερα

Πέμπτη, 5 Δεκεμβρίου 2013

Πέμπτη, 5 Δεκεμβρίου 2013 ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ Πέμπτη, 5 Δεκεμβρίου 2013 17.00-18.00 Έναρξη Συνεδρίου - Χαιρετισμοί 18.00-18.30 ΕΝΑΡΚΤΗΡΙΑ ΔΙΑΛΕΞΗ Η παραδοσιακή μας διατροφή : Το χτες ως πρότυπο για το αύριο 18.30-19.45 ΣΤΡΟΓΓΥΛΟ

Διαβάστε περισσότερα

Σύνδρομο Ευερέθιστου Εντέρου Όσο αθώο, άλλο τόσο ενοχλητικό και επιβαρυντικό για την ποιότητα ζωής μας

Σύνδρομο Ευερέθιστου Εντέρου Όσο αθώο, άλλο τόσο ενοχλητικό και επιβαρυντικό για την ποιότητα ζωής μας Σύνδρομο Ευερέθιστου Εντέρου Όσο αθώο, άλλο τόσο ενοχλητικό και επιβαρυντικό για την ποιότητα ζωής μας Το σύνδρομο του ευερέθιστου εντέρου (ΣΕΕ) αποτελεί τη συχνότερη λειτουργική κλινική οντότητα στη γαστρεντερολογία.

Διαβάστε περισσότερα

Ηπατίτιδα C και Σακχαρώδης διαβήτης. Όλγα Ι. Γιουλεμέ Γαστρεντερολόγος, Λέκτορας Α.Π.Θ. Α Προπ. Παθολογική Κλινική ΑΧΕΠΑ

Ηπατίτιδα C και Σακχαρώδης διαβήτης. Όλγα Ι. Γιουλεμέ Γαστρεντερολόγος, Λέκτορας Α.Π.Θ. Α Προπ. Παθολογική Κλινική ΑΧΕΠΑ Ηπατίτιδα C και Σακχαρώδης διαβήτης Όλγα Ι. Γιουλεμέ Γαστρεντερολόγος, Λέκτορας Α.Π.Θ. Α Προπ. Παθολογική Κλινική ΑΧΕΠΑ HCV σοβαρό πρόβλημα δημόσιας υγείας σε παγκόσμιο επίπεδο 170 εκατομμύρια (2-3% παγκ.

Διαβάστε περισσότερα

Αγακίδης Χαράλαμπος Παιδογαστρεντερολόγος Πανεπιστημιακός Υπότροφος Α Παιδιατρικής Κλινικής Α.Π.Θ. 11 η Μετεκπαιδευτική Ημερίδα Νεογνολογίας

Αγακίδης Χαράλαμπος Παιδογαστρεντερολόγος Πανεπιστημιακός Υπότροφος Α Παιδιατρικής Κλινικής Α.Π.Θ. 11 η Μετεκπαιδευτική Ημερίδα Νεογνολογίας Αγακίδης Χαράλαμπος Παιδογαστρεντερολόγος Πανεπιστημιακός Υπότροφος Α Παιδιατρικής Κλινικής Α.Π.Θ. 11 η Μετεκπαιδευτική Ημερίδα Νεογνολογίας «Αναπνευστικά και Γαστρεντερικά Προβλήματα Νεογνών» Θεσσαλονίκη

Διαβάστε περισσότερα

Σ. Τσοτουλίδης, Ζ. Κοντονίνας, Μ. Μπούλμπου, Χ. Μαργαριτίδης, Ι. Κελεγκούρης, Κ. Τζιόμαλος, Τ. Διδάγγελος.

Σ. Τσοτουλίδης, Ζ. Κοντονίνας, Μ. Μπούλμπου, Χ. Μαργαριτίδης, Ι. Κελεγκούρης, Κ. Τζιόμαλος, Τ. Διδάγγελος. ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΧΟΡΗΓΗΣΗΣ ΒΙΤΑΜΙΝΗΣ B12 PER OS ΣΕ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΜΕ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ 2 ΥΠΟ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΜΕ ΜΕΤΦΟΡΜΙΝΗ ΓΙΑ ΜΙΑ ΤΕΤΡΑΕΤΙΑ ΤΟ ΕΛΑΧΙΣΤΟΝ Σ. Τσοτουλίδης, Ζ. Κοντονίνας, Μ. Μπούλμπου, Χ.

Διαβάστε περισσότερα

Γαστροστομία. Αθηνά Καπράλου,MD. Γενικός Χειρουργός. Δεκέμβριος, 2013

Γαστροστομία. Αθηνά Καπράλου,MD. Γενικός Χειρουργός. Δεκέμβριος, 2013 Γαστροστομία Αθηνά Καπράλου,MD Γενικός Χειρουργός Δεκέμβριος, 2013 ΕΠΙΛΟΓΗ ΑΣΘΕΝΩΝ ΓΙΑ ΓΑΣΤΡΟΣΤΟΜΙΑ Νευρολογικές παθήσεις Ογκολογικές παθήσεις Άλλες κλινικές καταστάσεις Α.Ε.Ε. Όγκοι ώτων Ανορεξία/ Άρνηση

Διαβάστε περισσότερα

Η ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΣΤΑ ΠΛΑΙΣΙΑ ΤΗΣ ΙΔΙΟΠΑΘΟΥΣ ΥΠΕΡΤΑΣΗΣ: ΜΕΓΑΛΥΤΕΡΗ ΠΡΟΣΟΧΗ ΣΤΗΝ ΣΥΝΝΟΣΗΡΟΤΗΤΑ ΑΠΌ ΑΛΛΟΥΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΟΥ ΚΙΝΔΥΝΟΥ

Η ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΣΤΑ ΠΛΑΙΣΙΑ ΤΗΣ ΙΔΙΟΠΑΘΟΥΣ ΥΠΕΡΤΑΣΗΣ: ΜΕΓΑΛΥΤΕΡΗ ΠΡΟΣΟΧΗ ΣΤΗΝ ΣΥΝΝΟΣΗΡΟΤΗΤΑ ΑΠΌ ΑΛΛΟΥΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΟΥ ΚΙΝΔΥΝΟΥ Η ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΣΤΑ ΠΛΑΙΣΙΑ ΤΗΣ ΙΔΙΟΠΑΘΟΥΣ ΥΠΕΡΤΑΣΗΣ: ΜΕΓΑΛΥΤΕΡΗ ΠΡΟΣΟΧΗ ΣΤΗΝ ΣΥΝΝΟΣΗΡΟΤΗΤΑ ΑΠΌ ΑΛΛΟΥΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΟΥ ΚΙΝΔΥΝΟΥ Καρδιολογικό τμήμα, Ιπποκράτειο Νοσοκομείο Ψυχιατρική Κλινική Πανεπιστημίου

Διαβάστε περισσότερα

ΣΚΟΠΟΣ. Να δημιουργηθούν πρακτικές κατευθυντήριες οδηγίες σχετικά με την αλλεργία στο γάλα κατάλληλες για την πρωτοβάθμια περίθαλψη στη Μ. Βρετανία.

ΣΚΟΠΟΣ. Να δημιουργηθούν πρακτικές κατευθυντήριες οδηγίες σχετικά με την αλλεργία στο γάλα κατάλληλες για την πρωτοβάθμια περίθαλψη στη Μ. Βρετανία. ΣΚΟΠΟΣ Να δημιουργηθούν πρακτικές κατευθυντήριες οδηγίες σχετικά με την αλλεργία στο γάλα κατάλληλες για την πρωτοβάθμια περίθαλψη στη Μ. Βρετανία. ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ Ανασκοπήθηκαν όλες οι υπάρχουσες κατευθυντήριες

Διαβάστε περισσότερα

επιδόρπια γιαουρτιού & γιαούρτι ροφήματα κεφίρ η καλή ζωή έχει ωραίες γεύσεις! Μπανάνα, Φοινίκι & Γαρίφαλο Μήλο, Σταφίδες & Κανέλα

επιδόρπια γιαουρτιού & γιαούρτι ροφήματα κεφίρ η καλή ζωή έχει ωραίες γεύσεις! Μπανάνα, Φοινίκι & Γαρίφαλο Μήλο, Σταφίδες & Κανέλα επιδόρπια γιαουρτιού & γιαούρτι Μπανάνα, Φοινίκι & Γαρίφαλο Μήλο, Σταφίδες & Κανέλα Στραγγιστό γιαούρτι functionalitie that naturallys ροφήματα κεφίρ Ανανάς, Παπάγια, & Μάνγκο Mπανάνα, Βανίλια & Μέλι N.Θ.

Διαβάστε περισσότερα

Άλλες λέξεις που χρησιμοποιούνται: Συμπληρώματα διατροφής, λειτουργικά τρόφιμα.

Άλλες λέξεις που χρησιμοποιούνται: Συμπληρώματα διατροφής, λειτουργικά τρόφιμα. Τι είναι τα Neutracuticals Καλυβιανάκης ηµήτρης Ουρολόγος L/O/G/O ήλωση συµφερόντων Καµία L/O/G/O Ορισμός Άλλες λέξεις που χρησιμοποιούνται: Συμπληρώματα διατροφής, λειτουργικά τρόφιμα. Προέρχεται από

Διαβάστε περισσότερα

Βασιλική Ψάρρα, MSc Επιμελήτρια Β Ψυχιατρικής Ψυχιατρικό Νοσοκομείο Αττικής

Βασιλική Ψάρρα, MSc Επιμελήτρια Β Ψυχιατρικής Ψυχιατρικό Νοσοκομείο Αττικής Βασιλική Ψάρρα, MSc Επιμελήτρια Β Ψυχιατρικής Ψυχιατρικό Νοσοκομείο Αττικής Εισαγωγή Η διάγνωση καρκίνου του μαστού αποτελεί ιδιαίτερα τραυματικό γεγονός 1,2 Στην τελευταία έκδοση του Diagnostic and Statistical

Διαβάστε περισσότερα

Μαρία Καράντζα- Χαρώνη, MD, FAAP Διευθύντρια Ενδοκρινολογικής Κλινικής- Ιατρείου Ελέγχου Βάρους «Παίδων Μητέρα»

Μαρία Καράντζα- Χαρώνη, MD, FAAP Διευθύντρια Ενδοκρινολογικής Κλινικής- Ιατρείου Ελέγχου Βάρους «Παίδων Μητέρα» Μαρία Καράντζα- Χαρώνη, MD, FAAP Διευθύντρια Ενδοκρινολογικής Κλινικής- Ιατρείου Ελέγχου Βάρους «Παίδων Μητέρα» Πως υπολογίζουµε εάν ένα παιδί έχει φυσιολογικό βάρος ; ΒΜΙ = Βάρος/Ύψος² (σε kg/m²) Χρησιμοποιείται

Διαβάστε περισσότερα

«Μεσογειακή δίαιτα και υγεία»

«Μεσογειακή δίαιτα και υγεία» «Μεσογειακή δίαιτα και υγεία» «Μεσογειακή δίαιτα και υγεία» Μερόπη Κοντογιάννη Επίκουρη Καθηγήτρια Επίκουρη Καθηγήτρια Τμήμα Επιστήμης Διαιτολογίας Διατροφής ρ ήμ Χαροκόπειο Πανεπιστήμιο Μεσογειακή δίαιτα

Διαβάστε περισσότερα

Ηθέσητωναντι-TNF παραγόντων στην θεραπεία της περιεδρικής νόσου Crohn. Χρηστίδου Αγγελική Γαστρεντερολόγος ΓΝΑ ΠΟΛΥΚΛΙΝΙΚΗ

Ηθέσητωναντι-TNF παραγόντων στην θεραπεία της περιεδρικής νόσου Crohn. Χρηστίδου Αγγελική Γαστρεντερολόγος ΓΝΑ ΠΟΛΥΚΛΙΝΙΚΗ Ηθέσητωναντι-TNF παραγόντων στην θεραπεία της περιεδρικής νόσου Crohn Χρηστίδου Αγγελική Γαστρεντερολόγος ΓΝΑ ΠΟΛΥΚΛΙΝΙΚΗ ΓΑΣΤΡΕΝΤΕΡΟΛΟΓΟΣ CROHN ΣΥΡΙΓΓΙΟ Τα συρίγγια είναι συχνή εκδήλωση της ν.crohn (17%-

Διαβάστε περισσότερα

Η Παιδική Παχυσαρκία στην Κύπρο. Σάββας Χρ Σάββα MD, PhD Ερευνητικό και Εκπαιδευτικό Ινστιτούτο Υγεία του Παιδιού

Η Παιδική Παχυσαρκία στην Κύπρο. Σάββας Χρ Σάββα MD, PhD Ερευνητικό και Εκπαιδευτικό Ινστιτούτο Υγεία του Παιδιού Η Παιδική Παχυσαρκία στην Κύπρο Σάββας Χρ Σάββα MD, PhD Ερευνητικό και Εκπαιδευτικό Ινστιτούτο Υγεία του Παιδιού Επιδημία Παχυσαρκίας Source: IASOWebsite 2013 Αν δεν πάρουμε σύντομα αποτελεσματικά μέτρα,

Διαβάστε περισσότερα

Ενδείξεις της δοκιμασίας κόπωσης σε παιδιά με χρόνια αναπνευστικά προβλήματα. Θ. Τσιλιγιάννης

Ενδείξεις της δοκιμασίας κόπωσης σε παιδιά με χρόνια αναπνευστικά προβλήματα. Θ. Τσιλιγιάννης Ενδείξεις της δοκιμασίας κόπωσης σε παιδιά με χρόνια αναπνευστικά προβλήματα Θ. Τσιλιγιάννης Παιδίατρος Εξειδικευμένος Παιδοπνευμονολόγος Διευθυντής Παιδοπνευμονολογικού Παιδιατρική Κλινική ΜΗΤΕΡΑ Φυσική

Διαβάστε περισσότερα

Βρεφικά γάλατα για ειδικές καταστάσεις. Dr Καραγκιόζογλου- Λαμπούδη Θωμαή Παιδογαστρεντερολόγος Καθηγήτρια Κλινικής Διατροφής ΑΤΕΙ Θεσσαλονίκης

Βρεφικά γάλατα για ειδικές καταστάσεις. Dr Καραγκιόζογλου- Λαμπούδη Θωμαή Παιδογαστρεντερολόγος Καθηγήτρια Κλινικής Διατροφής ΑΤΕΙ Θεσσαλονίκης Βρεφικά γάλατα για ειδικές καταστάσεις Dr Καραγκιόζογλου- Λαμπούδη Θωμαή Παιδογαστρεντερολόγος Καθηγήτρια Κλινικής Διατροφής ΑΤΕΙ Θεσσαλονίκης Δεν αναφερόμαστε σε εμπλουτισμό που γίνεται για ν ανταποκριθούν

Διαβάστε περισσότερα

ΟΜΙΛΗΤΕΣ-ΠΡΟΕΔΡΟΙ-ΣΥΝΤΟΝΙΣΤΕΣ

ΟΜΙΛΗΤΕΣ-ΠΡΟΕΔΡΟΙ-ΣΥΝΤΟΝΙΣΤΕΣ ΟΜΙΛΗΤΕΣ-ΠΡΟΕΔΡΟΙ-ΣΥΝΤΟΝΙΣΤΕΣ Γανωτάκης Ε. Γκόγκου Α. Καλογεράκη Λ. Καριπίδου Μ. Κεφαλογιάννης Ν. Λιάτης Σ. Καθηγητής Παθολογίας, Ιατρική Σχολή Πανεπιστημίου Κρήτης Παθολόγος - Διαβητολόγος, Επιμελήτρια

Διαβάστε περισσότερα

«Θεραπευτικός αλγόριθµος ADA/EASD 2012»

«Θεραπευτικός αλγόριθµος ADA/EASD 2012» «Θεραπευτικός αλγόριθµος ADA/EASD 2012» ΕΤΟΣ ΙΔΡΥΣΕΩΣ 1942 Ηλίας Ν. Μυγδάλης Συντονιστής Διευθυντής Β Παθολογική Κλινική και Διαβητολογικό Κέντρο, Γενικό Νοσοκοµείο ΝΙΜΤΣ, Αθήνα 9o Πανελλήνιο Συνέδριο

Διαβάστε περισσότερα

Τα οφέλη της λαπαροσκοπικής χολοκυστεκτομής στην πράξη - Ο Δρόμος για την Θεραπεία Δευτέρα, 27 Δεκέμβριος :17

Τα οφέλη της λαπαροσκοπικής χολοκυστεκτομής στην πράξη - Ο Δρόμος για την Θεραπεία Δευτέρα, 27 Δεκέμβριος :17 Απαντά ο κ. Θεμιστοκλής Ευκαρπίδης, Γενικός Χειρουργός Ίσως λίγοι από εμάς να είμαστε ενημερωμένοι για τη σπουδαία εργασία που εκτελεί στο σώμα μας, ένα από τα όργανα του, η χοληδόχος κύστη. Εκεί μέσα

Διαβάστε περισσότερα

Η θέση της χημειοθεραπείας σε ασθενείς 3 ης ηλικίας. Θωμάς Μακατσώρης Λέκτορας Παθολογίας-Ογκολογίας Πανεπιστήμιο Πατρών 23-10-2010

Η θέση της χημειοθεραπείας σε ασθενείς 3 ης ηλικίας. Θωμάς Μακατσώρης Λέκτορας Παθολογίας-Ογκολογίας Πανεπιστήμιο Πατρών 23-10-2010 Η θέση της χημειοθεραπείας σε ασθενείς 3 ης ηλικίας Θωμάς Μακατσώρης Λέκτορας Παθολογίας-Ογκολογίας Πανεπιστήμιο Πατρών 23-10-2010 Το πεδίο αλλάζει Αύξηση του προσδόκιμου επιβίωσης παγκοσμίως Καλύτερη

Διαβάστε περισσότερα

ΕΤΗΣΙΑ ΗΜΕΡΙΔΑ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΩΝ ΤΜΗΜΑΤΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΑΣΤΡΕΝΤΕΡΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ Τ Ε Λ Ι Κ Ο Π Ρ Ο Γ Ρ Α Μ Μ Α

ΕΤΗΣΙΑ ΗΜΕΡΙΔΑ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΩΝ ΤΜΗΜΑΤΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΑΣΤΡΕΝΤΕΡΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ Τ Ε Λ Ι Κ Ο Π Ρ Ο Γ Ρ Α Μ Μ Α ΕΤΗΣΙΑ ΗΜΕΡΙΔΑ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΩΝ ΤΜΗΜΑΤΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΑΣΤΡΕΝΤΕΡΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ Σάββατο 4 Απριλίου 2015 Αθήνα Ξενοδοχείο Crowne Plaza Aίθουσα Ballroom Τ Ε Λ Ι Κ Ο Π Ρ Ο Γ Ρ Α Μ Μ Α Π Ρ Ο Λ Ο Γ Ο Σ Αγαπητοί

Διαβάστε περισσότερα

Επιτροπές Οργανωτική Επιτροπή

Επιτροπές Οργανωτική Επιτροπή Επιτροπές Οργανωτική Επιτροπή Πρόεδρος: Δ. Πεκτασίδης Μέλη: Σ. Ντουράκης Ι. Κοσκίνας Δ. Βασιλόπουλος Επιστημονική Επιτροπή Πρόεδρος: Γ. Παπαθεοδωρίδης Μέλη: Μ. Deutsch Α. Αλεξοπούλου Α. Θανοπούλου Γ. Θεοδοσιάδης

Διαβάστε περισσότερα

Σύγχρονες απόψεις για τη διάγνωση και αντιμετώπιση του συνδρόμου ευερέθιστου εντέρου

Σύγχρονες απόψεις για τη διάγνωση και αντιμετώπιση του συνδρόμου ευερέθιστου εντέρου 3η Επιστημονική Διημερίδα «Αιχμές στην Παθολογία», Μάρτιος 2013 Σύγχρονες απόψεις για τη διάγνωση και αντιμετώπιση του συνδρόμου ευερέθιστου εντέρου Γεώργιος Π. Καραμανώλης Επίκουρος Καθηγητής Γαστρεντερολογίας

Διαβάστε περισσότερα

Η σημασία του προληπτικού ελέγχου για τον ΚΠΕ. Όλγα Ι Γιουλεμέ Επίκουρη Καθηγήτρια Γαστρεντερολογίας ΑΠΘ Β Προπ. Παθολογική Κλινική ΓΠΝΘ ΙΠΠΟΚΡΑΤΕΙΟ

Η σημασία του προληπτικού ελέγχου για τον ΚΠΕ. Όλγα Ι Γιουλεμέ Επίκουρη Καθηγήτρια Γαστρεντερολογίας ΑΠΘ Β Προπ. Παθολογική Κλινική ΓΠΝΘ ΙΠΠΟΚΡΑΤΕΙΟ Η σημασία του προληπτικού ελέγχου για τον ΚΠΕ Όλγα Ι Γιουλεμέ Επίκουρη Καθηγήτρια Γαστρεντερολογίας ΑΠΘ Β Προπ. Παθολογική Κλινική ΓΠΝΘ ΙΠΠΟΚΡΑΤΕΙΟ καρκίνος παχέος εντέρου (ΚΠΕ) Ευρώπη: 2 η αιτία θανάτου

Διαβάστε περισσότερα

ΕΤΗΣΙΑ ΗΜΕΡΙΔΑ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΩΝ ΤΜΗΜΑΤΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΑΣΤΡΕΝΤΕΡΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ. Σάββατο 4 Απριλίου 2015 Ξενοδοχείο Crowne Plaza, Aίθουσα Socrates, Αθήνα

ΕΤΗΣΙΑ ΗΜΕΡΙΔΑ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΩΝ ΤΜΗΜΑΤΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΑΣΤΡΕΝΤΕΡΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ. Σάββατο 4 Απριλίου 2015 Ξενοδοχείο Crowne Plaza, Aίθουσα Socrates, Αθήνα ΕΤΗΣΙΑ ΗΜΕΡΙΔΑ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΩΝ ΤΜΗΜΑΤΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΑΣΤΡΕΝΤΕΡΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ Σάββατο 4 Απριλίου 2015 Ξενοδοχείο Crowne Plaza, Aίθουσα Socrates, Αθήνα ΤΕΛΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΧΟΡΗΓΟΥΝΤΑΙ 6 ΜΟΡΙΑ ΣΥΝΕΧΙΖΟΜΕΝΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Οσφυαλγία-Ισχιαλγία ( Πόνος στη µέση )

Οσφυαλγία-Ισχιαλγία ( Πόνος στη µέση ) Οσφυαλγία-Ισχιαλγία ( Πόνος στη µέση ) Συντηρητική ή Χειρουργική Αντιµετώπιση Γ. Στράντζαλης Νευροχειρουργική Κλινική, Πανεπιστήµιο Αθηνών, Θεραπευτήριο Ευαγγελισµός ΓΕΝΙΚΑ Η οσφυo-ισχιαλγία ή ο «πόνος

Διαβάστε περισσότερα

Το θωρακικό άλγος, όχι σπάνιο

Το θωρακικό άλγος, όχι σπάνιο Προσέγγιση του παιδιού με θωρακικό άλγος Steven M. Selbst, MD Pediatr Clin N Am 57 (2010) 1221 1234 Παρουσίαση : Νίκος Α. Καρανταγλής Επιστημονικός Συνεργάτης Γ ΠΔ Α.Π.Θ. 10/01/2011 www.pd3.gr Το θωρακικό

Διαβάστε περισσότερα

Κορινθιακή σταφίδα, ένα «παραδοσιακό» τρόφιμο

Κορινθιακή σταφίδα, ένα «παραδοσιακό» τρόφιμο ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΝΩΣΗ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΤΑΜΕΙΟ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ Υπουργείο Παιδείας και Θρησκευμάτων, Πολιτισμού και Αθλητισμού ΓΓΕΤ ΕΥΔΕ-ΕΤΑΚ Ε. Π. Ανταγωνιστικότητα και Επιχειρηματικότητα (ΕΠΑΝ ΙΙ), ΠΕΠ Μακεδονίας

Διαβάστε περισσότερα

Η ΔΙΑΤΟΦΗ ΤΟΥ ΣΗΜΕΡΑ. Μαθητές: Τάτσιου Ελενη,ΖάχουΚατερίνα,Κοκκινίδου Αθανασία,Καρπόζηλος Κωνσταντίνος. Καθηγητής: κ. Παπαμήτσος

Η ΔΙΑΤΟΦΗ ΤΟΥ ΣΗΜΕΡΑ. Μαθητές: Τάτσιου Ελενη,ΖάχουΚατερίνα,Κοκκινίδου Αθανασία,Καρπόζηλος Κωνσταντίνος. Καθηγητής: κ. Παπαμήτσος Η ΔΙΑΤΟΦΗ ΤΟΥ ΣΗΜΕΡΑ Μαθητές: Τάτσιου Ελενη,ΖάχουΚατερίνα,Κοκκινίδου Αθανασία,Καρπόζηλος Κωνσταντίνος Καθηγητής: κ. Παπαμήτσος ΔΙΑΤΡΟΦH Η διατροφή στην ζωή του ανθρώπου παίζει τον μεγαλύτερο ρόλο. Για

Διαβάστε περισσότερα

Πόσο μπορούμε να εξατομικεύσουμε ένα διατροφικό πρόγραμμα απώλειας βάρους; Γιάννης Δημακόπουλος, RD, MSc

Πόσο μπορούμε να εξατομικεύσουμε ένα διατροφικό πρόγραμμα απώλειας βάρους; Γιάννης Δημακόπουλος, RD, MSc Πόσο μπορούμε να εξατομικεύσουμε ένα διατροφικό πρόγραμμα απώλειας βάρους; Γιάννης Δημακόπουλος, RD, MSc Χωρίς εξατομίκευση (ισορροπημένο) Δεν χρειάζεται να γνωρίζουμε το άτομο. Φύλο Ηλικία Σωματικό βάρος

Διαβάστε περισσότερα

Η παιδική παχυσαρκία στην Ελλάδα/ Συµπεράσµατα συνεδρίου

Η παιδική παχυσαρκία στην Ελλάδα/ Συµπεράσµατα συνεδρίου Η παιδική παχυσαρκία στην Ελλάδα/ Συµπεράσµατα συνεδρίου Χριστιάνα Γ. Παυλίδου D.U., MSc Κλινικός ιατροφολόγος ιαιτολόγος Επιστηµονικός σύµβουλος ΠΑΙ ΕΙΑΤΡΟΦΗ by Epode Παιδική παχυσαρκία στην Ελλάδα Το

Διαβάστε περισσότερα

Υπέρταση. Τι Είναι η Υπέρταση; Από Τι Προκαλείται η Υπέρταση; Ποιοι Είναι Οι Παράγοντες Κινδύνου Για Την Υπέρταση;

Υπέρταση. Τι Είναι η Υπέρταση; Από Τι Προκαλείται η Υπέρταση; Ποιοι Είναι Οι Παράγοντες Κινδύνου Για Την Υπέρταση; Υπέρταση Τι Είναι η Υπέρταση; Η πίεση του αίματος είναι η δύναμη που ασκεί το αίμα στις αρτηρίες όταν μεταφέρεται από την καρδιά στην κυκλοφορία. Η σταθερά αυξημένη πίεση, άνω των φυσιολογικών ορίων, αποκαλείται

Διαβάστε περισσότερα

Κατευθυντήριες οδηγίες για την αλλεργία στο αυγό(bsaci)

Κατευθυντήριες οδηγίες για την αλλεργία στο αυγό(bsaci) Κατευθυντήριες οδηγίες για την αλλεργία στο αυγό(bsaci) Clinical & Experimental Allergy 2010(40):1116-1129 Παρουσίαση : Αντιγόνη Μαυρουδή, Λέκτορας Παιδιατρικής Αλλεργιολογίας, Γ ΠΔ Α.Π.Θ. ΕΙΣΑΓΩΓΗ: ΤΥΠΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΕΣ ΠΑΘΗΣΕΙΣ Ι

ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΕΣ ΠΑΘΗΣΕΙΣ Ι ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΕΣ ΠΑΘΗΣΕΙΣ Ι MK1118 ΑΣΚΗΣΗ ΣΕ ΚΛΙΝΙΚΟΥΣ ΠΛΗΘΥΣΜΟΥΣ ΔΙΑΛΕΞΗ 4 ΑΝΤΩΝΙΑ ΚΑΛΤΣΑΤΟΥ, PHD ΣΥΓΧΡΟΝΕΣ ΑΙΤΙΕΣ ΘΝΗΤΟΤΗΤΑΣ ΑΡΙΘΜΟΣ ΘΑΝΑΤΩΝ 450,000 400,000 350,000 300,000 250,000 200,000 150,000 100,000

Διαβάστε περισσότερα

Συμμόρφωση στη δίαιτα, ποιότητα ζωής, έρευνα Ο ρόλος του διαιτολόγου. Δρ. Μερόπη Κοντογιάννη Λέκτορας «Κλινικής Διατροφής» Χαροκόπειο Πανεπιστήμιο

Συμμόρφωση στη δίαιτα, ποιότητα ζωής, έρευνα Ο ρόλος του διαιτολόγου. Δρ. Μερόπη Κοντογιάννη Λέκτορας «Κλινικής Διατροφής» Χαροκόπειο Πανεπιστήμιο Συμμόρφωση στη δίαιτα, ποιότητα ζωής, έρευνα Ο ρόλος του διαιτολόγου Δρ. Μερόπη Κοντογιάννη Λέκτορας «Κλινικής Διατροφής» Χαροκόπειο Πανεπιστήμιο 6 σημεία κλειδιά στην αντιμετώπιση ασθενών με κοιλιοκάκη

Διαβάστε περισσότερα

Θρεπτικές Γλυκαντικές Ύλες. Είναι όλες ασφαλείς; Τι πρέπει να προσέχουμε;

Θρεπτικές Γλυκαντικές Ύλες. Είναι όλες ασφαλείς; Τι πρέπει να προσέχουμε; Θρεπτικές Γλυκαντικές Ύλες. Είναι όλες ασφαλείς; Τι πρέπει να προσέχουμε; 2009-12-08 12:00:01 H συχνότητα του Σακχαρώδη Διαβήτη αυξάνεται με γρήγορους ρυθμούς παγκοσμίως. Επιδημιολογικές μελέτες έδειξαν

Διαβάστε περισσότερα

Δυσλιπιδαιμίες αντιμετώπιση. Κωνσταντίνος Τζιόμαλος Λέκτορας Παθολογίας ΑΠΘ Α Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική ΑΠΘ, Νοσοκομείο ΑΧΕΠΑ

Δυσλιπιδαιμίες αντιμετώπιση. Κωνσταντίνος Τζιόμαλος Λέκτορας Παθολογίας ΑΠΘ Α Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική ΑΠΘ, Νοσοκομείο ΑΧΕΠΑ Δυσλιπιδαιμίες αντιμετώπιση Κωνσταντίνος Τζιόμαλος Λέκτορας Παθολογίας ΑΠΘ Α Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική ΑΠΘ, Νοσοκομείο ΑΧΕΠΑ Δυσλιπιδαιμίες LDL-C HDL-C < 40 mg/dl Τριγλυκερίδια 150-199 mg/dl : οριακά

Διαβάστε περισσότερα

Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ. νεφρά

Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ. νεφρά Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ νεφρά νεφρών Η υψηλή αρτηριακή πίεση (υπέρταση) είναι ένα από τα δύο κύρια αίτια χρόνιας νεφρικής νόσου παγκοσμίως (το άλλο είναι ο διαβήτης). Επίσης, τα νεφρά έχουν βασικό ρόλο στη

Διαβάστε περισσότερα

Σχεδιασμός, εφαρμογή και καθοδήγηση προγραμμάτων άσκησης

Σχεδιασμός, εφαρμογή και καθοδήγηση προγραμμάτων άσκησης ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ Σχεδιασμός, εφαρμογή και καθοδήγηση προγραμμάτων άσκησης Ενότητα 1: Η επίδραση της άσκησης στην υγεία Γεροδήμος Βασίλειος, Καρατράντου Κωνσταντίνα Τμήμα Επιστήμης Φυσικής Αγωγής

Διαβάστε περισσότερα

Παράρτημα ΙΙΙ. Τροποποιήσεις στις σχετικές παραγράφους της Περίληψης των Χαρακτηριστικών του Προϊόντος και τα Φύλλα Οδηγιών Χρήσης

Παράρτημα ΙΙΙ. Τροποποιήσεις στις σχετικές παραγράφους της Περίληψης των Χαρακτηριστικών του Προϊόντος και τα Φύλλα Οδηγιών Χρήσης Παράρτημα ΙΙΙ Τροποποιήσεις στις σχετικές παραγράφους της Περίληψης των Χαρακτηριστικών του Προϊόντος και τα Φύλλα Οδηγιών Χρήσης Σημείωση : Οι τροποποιήσεις στην Περίληψη των Χαρακτηριστικών του Προϊόντος

Διαβάστε περισσότερα

Ηλίας Ν. Μυγδάλης. Β Παθολογική Κλινική και Διαβητολογικό Κέντρο, Γενικό Νοσοκομείο ΝΙΜΤΣ, Αθήνα

Ηλίας Ν. Μυγδάλης. Β Παθολογική Κλινική και Διαβητολογικό Κέντρο, Γενικό Νοσοκομείο ΝΙΜΤΣ, Αθήνα ΕΤΟΣ ΙΔΡΥΣΕΩΣ 1942 «Έναρξη ινσουλίνης στα άτομα με σακχαρώδη διαβήτη τύπου 2: πότε και πως ;» Ηλίας Ν. Μυγδάλης Β Παθολογική Κλινική και Διαβητολογικό Κέντρο, Γενικό Νοσοκομείο ΝΙΜΤΣ, Αθήνα Ειδικό φροντιστήριο

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΟ ΣΥΝΔΡΟΜΟ. ΣΤΥΛΙΑΝΟΣ Μ. ΧΑΝΤΑΝΗΣ Διευθυντής Καρδιολογίας Τζάνειο Νοσοκομείο Πειραιάς

ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΟ ΣΥΝΔΡΟΜΟ. ΣΤΥΛΙΑΝΟΣ Μ. ΧΑΝΤΑΝΗΣ Διευθυντής Καρδιολογίας Τζάνειο Νοσοκομείο Πειραιάς ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΟ ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΣΤΥΛΙΑΝΟΣ Μ. ΧΑΝΤΑΝΗΣ Διευθυντής Καρδιολογίας Τζάνειο Νοσοκομείο Πειραιάς Μεταβολικό Σύνδρομο Γλυκόζης νηστείας 110mg/dl Σπλαχνική παχυσαρκία [>102cm (m) >88cm (f)] TG 150mg/dl αρτηριακή

Διαβάστε περισσότερα

Διαιτητικές οδηγίες για το ΣΔ. Κατευθυντήριες οδηγίες για τη Διαχείριση του Διαβητικού Ασθενούς

Διαιτητικές οδηγίες για το ΣΔ. Κατευθυντήριες οδηγίες για τη Διαχείριση του Διαβητικού Ασθενούς ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΙ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟΙ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΟΙ ΟΠΟΙΟΙ ΚΑΘΟΡΙΖΟΥΝ ΤΟ ΕΠΙΠΕΔΟ ΜΕΣΟΓΕΙΑΚΗΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ ΚΑΙ ΑΣΚΗΣΗΣ ΣΕ ΑΤΟΜΑ ΤΡΙΤΗΣ ΚΑΙ ΤΕΤΑΡΤΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ ΜΕ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ 2 Αναστάσιος Κουτσοβασίλης, Μαρία

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΓΑΣΤΡΕΝΤΕΡΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ. «Καούρα» «Ξινίλες» ΑΘΗΝΑΙ 2008

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΓΑΣΤΡΕΝΤΕΡΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ. «Καούρα» «Ξινίλες» ΑΘΗΝΑΙ 2008 ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΓΑΣΤΡΕΝΤΕΡΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ & «Καούρα» «Ξινίλες» ΑΘΗΝΑΙ 2008 Γαστροοισοφαγική Παλινδρομική Νόσος Απλό κάψιμο στο στήθος και ξινίλα ή κάτι περισσότερο; Τι είναι και πως εκδηλώνεται η

Διαβάστε περισσότερα

ΓΙΑ ΟΣΟΥΣ ΘΕΛΟΥΝ ΝΑ ΜΑΘΟΥΝ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΗΝ ΑΚΡΑΤΕΙΑ

ΓΙΑ ΟΣΟΥΣ ΘΕΛΟΥΝ ΝΑ ΜΑΘΟΥΝ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΗΝ ΑΚΡΑΤΕΙΑ ΓΙΑ ΟΣΟΥΣ ΘΕΛΟΥΝ ΝΑ ΜΑΘΟΥΝ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΗΝ ΑΚΡΑΤΕΙΑ Κείμενο: Κέντρο ακράτειας Västra Götaland Φωτογραφίες: Kajsa Lundberg Σχεδιασμός: Svensk Information Σας είναι δύσκολο να ελέγξετε την ουροδόχο

Διαβάστε περισσότερα

Η δημιουργία και η πιλοτική εφαρμογή ενός πρωτοκόλλου αξιολόγησης νευρογενών διαταραχών κατάποσης.

Η δημιουργία και η πιλοτική εφαρμογή ενός πρωτοκόλλου αξιολόγησης νευρογενών διαταραχών κατάποσης. Α.Τ.Ε.Ι. ΗΠΕΙΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΝΟΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΛΟΓΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ Η δημιουργία και η πιλοτική εφαρμογή ενός πρωτοκόλλου αξιολόγησης νευρογενών διαταραχών κατάποσης. Σπουδαστές: Κάτανα Ελευθερία

Διαβάστε περισσότερα

Κλινικό Φροντιστήριο «Εφαρμόζοντας τις Κατευθυντήριες Οδηγίες για την Αρτηριακή Υπέρταση στο Σχεδιασμό της Νοσηλευτικής Φροντίδας»

Κλινικό Φροντιστήριο «Εφαρμόζοντας τις Κατευθυντήριες Οδηγίες για την Αρτηριακή Υπέρταση στο Σχεδιασμό της Νοσηλευτικής Φροντίδας» Κλινικό Φροντιστήριο «Εφαρμόζοντας τις Κατευθυντήριες Οδηγίες για την Αρτηριακή Υπέρταση στο Σχεδιασμό της Νοσηλευτικής Φροντίδας» Παρουσίαση Κλινικής Περίπτωσης : Χατζοπούλου Μ., Νοσηλεύτρια ΠΕ, MSc,

Διαβάστε περισσότερα

Διάγνωση και θεραπεία του συνδρόμου του ευερέθιστου εντέρου

Διάγνωση και θεραπεία του συνδρόμου του ευερέθιστου εντέρου Διάγνωση και θεραπεία του συνδρόμου του ευερέθιστου εντέρου Απόστολος Μαντίδης Πλοίαρχος (ΥΙ), Γαστρεντερολόγος, Διευθυντής Γαστρεντερολογικής Κλινικής Ναυτικού Νοσοκομείου Αθηνών, Διδάκτωρ του Πανεπιστημίου

Διαβάστε περισσότερα

Μέχρι σήµερα γνωρίζατε ότι η κατανάλωση ψωµιού είναι µία απολαυστική και θρεπτική συνήθεια. Από σήµερα η αγαπηµένη σας αυτή καθηµερινή συνήθεια µπορεί να παρέχει στον οργανισµό ακόµη περισσότερα θρεπτικά

Διαβάστε περισσότερα

διαιτητικές συνήθειες εμβρυϊκή εφηβείας ψυχογενής ανορεξία

διαιτητικές συνήθειες εμβρυϊκή εφηβείας ψυχογενής ανορεξία ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΥΓΕΙΑ Οι σωστές διατροφικές συνήθειες συμβάλλουν σημαντικά στην προαγωγή της υγείας και στην πρόληψη χρόνιων νοσημάτων. Όσο πιο νωρίς αποκτάμε συνήθειες που προάγουν την υγεία μας τόσο λιγότερα

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ 5: ΓΑΣΤΡΕΝΤΕΡΟΛΟΓΙΚΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΙΔΙΟΠΑΘΗΣ ΦΛΕΓΜΟΝΩΔΗΣ ΝΟΣΟΣ ΤΟΥ ΕΝΤΕΡΟΥ

ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ 5: ΓΑΣΤΡΕΝΤΕΡΟΛΟΓΙΚΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΙΔΙΟΠΑΘΗΣ ΦΛΕΓΜΟΝΩΔΗΣ ΝΟΣΟΣ ΤΟΥ ΕΝΤΕΡΟΥ ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ 5: ΓΑΣΤΡΕΝΤΕΡΟΛΟΓΙΚΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΙΔΙΟΠΑΘΗΣ ΦΛΕΓΜΟΝΩΔΗΣ ΝΟΣΟΣ ΤΟΥ ΕΝΤΕΡΟΥ Νόσος Crohn ΕΝΔΕΙΞΕΙΣ Πρόληψη και αντιμετώπιση της κακής θρέψης Πρόληψη της απώλειας

Διαβάστε περισσότερα