Το Μεταναστευτικό Ταξίδι των Πουλιών στα Ιόνια Νησιά

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Το Μεταναστευτικό Ταξίδι των Πουλιών στα Ιόνια Νησιά"

Transcript

1 Το Μεταναστευτικό Ταξίδι των Πουλιών στα Ιόνια Νησιά ΥΛΙΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ ΓΙΑ ΠΑΙ ΙΑ ΗΛΙΚΙΑΣ 4-16 ΕΤΩΝ Ο ΗΓΟΣ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΟΥΣ

2 Οδηγός για τους Εκπαιδευτικούς

3 Επιμέλεια έκδοσης Ευγενία Πανώριου Παιδαγωγικές Δραστηριότητες Συγγραφή: Ευγενία Πανώριου, Παρασκευή Καρακίτσιου Επιστημονική επιμέλεια: Χρήστος Μπαρμπούτης, Κώστας Παπακωνσταντίνου Οδηγός για τον Εκπαιδευτικό Συγγραφή: Κοσμάς Απέργης, Μαλαμώ Κορμπέτη, Χρήστος Μπαρμπούτης, Ευγενία Πανώριου, Γιώργος Υφαντής CD με υποστηρικτικό υλικό Συλλογή υλικού, παρουσίαση: Ευγενία Πανώριου Βιντεοσκόπηση οπτικοακουστικού υλικού: Artcut για την Ελληνική Ορνιθολογική Εταιρεία Επιμέλεια κειμένου Δήμητρα Καρανικολού Σκίτσα Αγγελική Γουναρίδη, Βασίλης Χατζηρβασάνης Γραφιστική επιμέλεια Λέανδρος Κατσούρης Ελληνική Ορνιθολογική Εταιρεία 2014 Θεμιστοκλέους 80, Αθήνα, Tηλ./ Fax: , Κομνηνών 23, Θεσσαλονίκη, Τηλ./ Fax: ISBN: Προτεινόμενη βιβλιογραφική αναφορά: Πανώριου Ευγενία & Καρακίτσιου Παρασκευή (συγγρ.) (2014). Φτερωτοί ταξιδιώτες: Το μεταναστευτικό ταξίδι των πουλιών στα Ιόνια νησιά. Υλικό Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης για παιδιά ηλικίας 4-16 ετών. Ελληνική Ορνιθολογική Εταιρεία, Αθήνα. LIFE11INF/IT/253 Το Υλικό Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης «Φτερωτοί ταξιδιώτες: Το μεταναστευτικό ταξίδι των πουλιών στα Ιόνια νησιά» έχει δημιουργηθεί στο πλαίσιο του Προγράμματος LIFE+ Information and Communication «Ασφαλή καταφύγια για τα άγρια πουλιά: Αλλάζοντας κοινωνικές αντιλήψεις για το παράνομο κυνήγι στη Βόρεια Μεσόγειο για την προστασία της ευρωπαϊκής Βιοποικιλότητας». Το πρόγραμμα υλοποιείται κατά την περίοδο από την Ελληνική Ορνιθολογική Εταιρεία, τις ορνιθολογικές οργανώσεις της Ιταλίας (LIPU) και Ισπανίας (SEO), εταίροι της BirdLife International και τη διαφημιστική εταιρία JWT, με τη συνεισφορά του χρηματοδοτικού μέσου LIFE+ της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

4 Περιεχόμενα Μέρος Α Το Εκπαιδευτικό Πρόγραμμα «Φτερωτοί ταξιδιώτες: Το μεταναστευτικό ταξίδι των πουλιών στα Ιόνια νησιά» 1. Εισαγωγή Σκοπός και στόχοι του Εκπαιδευτικού Προγράμματος Δομή του Εκπαιδευτικού Υλικού Τρόποι χρήσης του Εκπαιδευτικού Υλικού Η Ελληνική Ορνιθολογική Εταιρεία Ασφαλή καταφύγια για τα μεταναστευτικά πουλιά 12 Μέρος Β Φύλλα Πληροφοριών Α. Γνωριμία με τα μεταναστευτικά πουλιά 16 Α1. Βασικά χαρακτηριστικά των πουλιών 16 Α2. Ταξινόμηση των πουλιών 17 Α3. Μεταναστευτικά πουλιά στην Ελλάδα 17 Α4. Πουλιά στο εκπαιδευτικό υλικό 18 Β. Η μετανάστευση των πουλιών 20 Β1. Γιατί μεταναστεύουν τα πουλιά; 20 Β2. Το ετήσιο μεταναστευτικό ταξίδι των πουλιών 20 Β3. Μελέτη της μετανάστευσης 22 Β4. Οι κίνδυνοι της μετανάστευσης 23 Β5. Προστασία των μεταναστευτικών πουλιών 25 Γ. Η σημασία του Ιονίου για τα μεταναστευτικά πουλιά 26 Λεξικό εννοιών 27 Παράρτημα 28 Βιβλιογραφία 30

5

6 Μέρος Α Το Εκπαιδευτικό Πρόγραμμα «Φτερωτοί ταξιδιώτες: Το μεταναστευτικό ταξίδι των πουλιών στα Ιόνια νησιά» Το Μεταναστευτικό Ταξίδι των Πουλιών στα Ιόνια Νησιά

7 6 1. Εισαγωγή Η μετανάστευση των πουλιών αποτελεί ένα εκπληκτικό φαινόμενο που λαμβάνει χώρα ετησίως εδώ και εκατομμύρια χρόνια. Το «γιατί» τα πουλιά μεταναστεύουν ήταν και είναι ένα από τα πιο συναρπαστικά ερωτήματα από την αρχαιότητα έως και σήμερα. Παλαιότερα, η μυστηριώδης εξαφάνιση κάποιων πουλιών μπέρδευε τον άνθρωπο Τα πουλιά ταξίδευαν ή έπεφταν σε χειμερία νάρκη; Ο Αριστοτέλης είχε καταλάβει ότι οι πελαργοί ταξιδεύουν από τις στέπες της Ασίας στους βάλτους του Νείλου, ωστόσο πίστευε ότι τα μικρά πουλιά έπεφταν σε χειμερία νάρκη. Σήμερα είναι γνωστό ότι κάθε φθινόπωρο δισεκατομμύρια πουλιά αφήνουν την Ευρώπη και την Ασία για να κατευθυνθούν προς την Αφρική και ένας αντίστοιχος αριθμός αφήνει τη Βόρεια Αμερική για την Κεντρική και Νότια Αμερική. Σκοπός τους; Να εκμεταλλευτούν τη διαθέσιμη τροφή και να βρουν το κατάλληλο μέρος για να φωλιάσουν. Το ταξίδι απαιτεί μεγάλη φυσική αντοχή εκ μέρους των πουλιών. Μπορούν να ταξιδεύουν χωρίς στάσεις πάνω από ωκεανούς ή ερήμους. Να ταξιδεύουν πάνω από στεριά χωρίς ή με ελάχιστες στάσεις διανύοντας χιλιάδες χιλιόμετρα. Σε ένα τόσο μεγάλο ταξίδι, οι δυσκολίες για τα πουλιά είναι πολλές. Πάνω από τα μισά μικροπούλια του Βόρειου Ημισφαιρίου δεν επιστρέφουν ποτέ από τη μετανάστευσή τους προς τα νότια. Η εξάντληση, οι δύσκολες καιρικές συνθήκες, οι θηρευτές, η απώλεια βιοτόπων είναι κάποιοι από τους κινδύνους που καλούνται να αντιμετωπίσουν. Πολλά ωδικά και αρπακτικά πουλιά παγιδεύονται ή θανατώνονται παράνομα στη Νότια Ευρώπη (Ελλάδα, Ισπανία, Ιταλία, Κύπρος, Μάλτα) στην προσπάθειά τους αυτή. Στην Ελλάδα, κατά την ανοιξιάτικη μετανάστευση, χιλιάδες από τα δυνατότερα πουλιά που επιβιώνουν από το ταξίδι, θανατώνονται παράνομα στην πρώτη τους στάση για ξεκούραση στα Ιόνια νησιά με αποτέλεσμα να μη φτάσουν ποτέ στη Βόρεια Ευρώπη για να αναπαραχθούν. Μία από τις μεγαλύτερες δυσκολίες που υπάρχει στην ευαισθητοποίηση των πολιτών και κυρίως των παιδιών απέναντι σε αυτό το πρόβλημα, είναι ότι η δραστηριότητα αυτή είναι μία πολιτισμικά αποδεκτή πρακτική. Συνεπώς, για να επιτευχθεί ουσιαστική αλλαγή στη στάση των παιδιών απέναντι σε αυτό το πρόβλημα χρειάζεται η υλοποίηση ενός εκπαιδευτικού προγράμματος αφενός σε τοπικό επίπεδο και αφετέρου σε ετήσια βάση ώστε τα αποτελέσματα να επηρεάσουν πέρα από το γνωστικό επίπεδο, τη στάση, τη συμπεριφορά αλλά και τον τρόπο αντίληψης των παιδιών. Το τμήμα Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης της Ελληνικής Ορνιθολογικής Εταιρείας, στο πλαίσιο του Προγράμματος LIFE + Information and Communication «Ασφαλή καταφύγια για τα άγρια πουλιά: Αλλάζοντας κοινωνικές αντιλήψεις για το παράνομο κυνήγι στη Βόρεια Μεσόγειο για την προστασία της ευρωπαϊκής Βιοποικιλότητας», σχεδίασε ένα ετήσιο Πρόγραμμα Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης επιχειρώντας να ικανοποιήσει τον παραπάνω στόχο. Το εκπαιδευτικό υλικό που διαμορφώθηκε αφορά σ ένα σύνολο εκπαιδευτικών δραστηριοτήτων που μπορούν να υλοποιηθούν σε ετήσια βάση, κατά τη διάρκεια της σχολικής χρονιάς ενώ εστιάζει στη γνωριμία των παιδιών με τα μεταναστευτικά πουλιά και το δύσκολο ταξίδι της μετανάστευσης. Η προσπάθεια των άγριων πουλιών να ολοκληρώσουν το μεταναστευτικό τους ταξίδι και η ανάγκη τους για ασφαλή καταφύγια γίνονται τα μέσα προκειμένου να προσεγγιστεί εκπαιδευτικά το πρόβλημα της παράνομης θανάτωσής τους κατά την ανοιξιάτικη μετανάστευση. Η βασική θεματολογία αναλύεται σε τρεις κεντρικούς άξονες: 1) τα μεταναστευτικά πουλιά, 2) το ταξίδι της μετανάστευσης και 3) η μελέτη της μετανάστευσης. Ένα από τα είδη πουλιών που απαντάται συχνά στο εκπαιδευτικό υλικό είναι το Τρυγόνι (Streptopelia turtur) του οποίου ο ευρωπαϊκός πληθυσμός έχει υποστεί μείωση 70% από το 1980 (Pan-European Common Birds Monitoring Scheme). Η πτωτική αυτή τάση οφείλεται στην υποβάθμιση των αγροτικών οικοσυστημάτων στην Ευρώπη και την Αφρική και τη λαθροθηρία κατά την ανοιξιάτικη μετανάστευση. Εκτός από το Τρυγόνι, μέσα από την υλοποίηση των εκπαιδευτικών δραστηριοτήτων, τα παιδιά γνωρίζουν και άλλα μεταναστευτικά είδη πουλιών όπως ο Κούκος, το Σταβλοχελίδονο, ο Μελισσοφάγος, ο Συκοφάγος, ο Τσαλαπετεινός, ο Γκιώνης κ.ά.

8 οδηγοσ για τουσ εκπαιδευτικουσ 7 2. Σκοπός και στόχοι του Εκπαιδευτικού Προγράμματος Σκοπός του Προγράμματος είναι να υποστηρίξει τους εκπαιδευτικούς της Πρωτοβάθμιας και Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης να διαμορφώσουν μια ατμόσφαιρα τέτοια που να καλλιεργεί το οικολογικό πνεύμα και να δημιουργήσουν τις κατάλληλες συνθήκες για την ενασχόληση και ευαισθητοποίηση των μαθητών σχετικά με την προστασία των μεταναστευτικών πουλιών. Κεντρικός άξονας του υλικού αποτελεί η γνωριμία των παιδιών με τα μεταναστευτικά πουλιά και το δύσκολο ταξίδι της μετανάστευσης γενικά αλλά και ειδικότερα στην περιοχή των Ιόνιων νησιών. Αυτό επιχειρείται μέσα από τη συμβολή στην ανάπτυξη δεξιοτήτων στους εξής τομείς: Γνωστικός Κοινωνικοσυναισθηματικός Ψυχοκινητικός και Αισθητικός Οι δραστηριότητες που προτείνονται αφορούν στα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά και στη συμπεριφορά των άγριων πουλιών εστιάζοντας σε συγκεκριμένα είδη μεταναστευτικών πουλιών ενώ ταυτόχρονα δίνουν την ευκαιρία για την ανάπτυξη ποικίλλων περιβαλλοντικών θεμάτων. Μέσα από την υλοποίηση των δραστηριοτήτων τα παιδιά συνεργάζονται, αναπτύσσουν και μοιράζονται τις ιδέες τους, προβληματίζονται σε θέματα περιβαλλοντικής προστασίας και προτείνουν λύσεις στα προβλήματα που αντιμετωπίζουν τα μεταναστευτικά πουλιά. Σε ένα πλαίσιο παιγνιώδες και ασφαλές καλούμε τα παιδιά να ευαισθητοποιηθούν, να ενημερωθούν, να εκφραστούν, να δημιουργήσουν, να ενεργοποιηθούν και να διαμορφώσουν θέση σε σχέση με την προστασία των μεταναστευτικών πουλιών. Οι αναλυτικοί παιδαγωγικοί στόχοι του Προγράμματος μπορούν να αναζητηθούν στο τέλος της τρέχουσας ενότητας. Σε μια πρόθεσή μας να αφήσουμε δημιουργικό χώρο για εξατομικευμένη διδασκαλία και προσαρμογή του υλικού, στην περιγραφή των δραστηριοτήτων επιλέξαμε να χρησιμοποιούμε τον όρο του εμψυχωτή. Σας ευχόμαστε ο παράγοντας αυτός να σας εμπνεύσει κατά την παιδαγωγική διαδικασία και να αποτελέσει αναπόσπαστο κομμάτι στην εφαρμογή του υλικού. Είμαστε στη διάθεσή σας σε περίπτωση που χρειαστεί να επικοινωνήσετε με την Ελληνική Ορνιθολογική Εταιρεία για υποστήριξη κατά τη διάρκεια του Προγράμματος. Αναλυτικοί στόχοι του Προγράμματος Γνωστικοί Στόχοι Να γνωρίσουν και να έρθουν σε επαφή με τα άγρια πουλιά και τις ανάγκες τους και να κατανοήσουν τη σύνδεση μεταξύ είδους και βιότοπου, την έννοια της προσαρμογής των ειδών Να γνωρίσουν χαρακτηριστικά είδη μεταναστευτικών πουλιών και το μεταναστευτικό τους ταξίδι Να γνωρίσουν τις στρατηγικές μετανάστευσης που ακολουθούν τα πουλιά στο ταξίδι τους και τον τρόπο με τον οποίο αυτά προσανατολίζονται Να γνωρίσουν βασικές μεταναστευτικές διαδρομές στην Ελλάδα και να κατανοήσουν τη σημασία των στάσεων κατά το μεταναστευτικό ταξίδι Να κατανοήσουν την ιδιαιτερότητα του Ιονίου γενικότερα και της δικής τους περιοχής (του νησιού τους) ειδικότερα για τα μεταναστευτικά πουλιά Να έρθουν σε επαφή με τις δυσκολίες που συναντούν τα μεταναστευτικά πουλιά Να κατανοήσουν τις αιτίες μείωσης των πληθυσμών μεταναστευτικών πουλιών και τις συνέπειες που έχουν οι απώλειες κατά τη διάρκεια της μετανάστευσης για τον συνολικό πληθυσμό του κάθε είδους Το Μεταναστευτικό Ταξίδι των Πουλιών στα Ιόνια Νησιά

9 8 Να έρθουν σε επαφή με δράσεις παρακολούθησης των μεταναστευτικών πουλιών και να κατανοήσουν τη συμβολή τους στην προστασία τους Κοινωνικοσυναισθηματικοί Στόχοι Να αναπτύξουν θετικά συναισθήματα για τα μεταναστευτικά πουλιά τόσο για τα επιτεύγματα της μετανάστευσης (τεράστιες αποστάσεις, ταχύτητα ταξιδιού, προσανατολισμός), όσο και για τις δυσκολίες που αυτή συνεπάγεται (καιρικές συνθήκες, οικολογικά εμπόδια, ανθρωπογενείς κίνδυνοι κ.λπ.) Να ευαισθητοποιηθούν σχετικά με την ιδιαιτερότητα και τη σημασία της δικής τους περιοχής για τα μεταναστευτικά πουλιά Να συμμετάσχουν σε συζητήσεις και να προβληματιστούν σχετικά με τις απειλές των μεταναστευτικών πουλιών Να αναπτύξουν διάθεση για συμμετοχή και σχεδιασμό δράσεων προστασίας των μεταναστευτικών πουλιών Να αισθανθούν την επίδραση της λαθροθηρίας και της ανθρώπινης δραστηριότητας στον πληθυσμό των μεταναστευτικών πουλιών και του Τρυγονιού ειδικότερα Να προβληματιστούν για την επιλογή προστασίας των μεταναστευτικών πουλιών Να αναπτύξουν κοινωνικές δεξιότητες (λειτουργία ομάδας, επίτευξη κοινών στόχων κ.λπ.) και να έρθουν σε επαφή με την ομάδα σε ένα ασφαλές περιβάλλον παιχνιδιού και αποδοχής με κοινό στόχο την προστασία των μεταναστευτικών πουλιών Να βελτιώσουν και να εμπλουτίσουν τον προφορικό τους λόγο αξιοποιώντας στοιχεία και πληροφορίες που περιλαμβάνει το υλικό Ψυχοκινητικοί και Αισθητικοί Στόχοι Να ενεργοποιήσουν τη σκέψη τους έτσι ώστε να μπορούν να πάρουν μέρος σε καταιγισμό ιδεών και να αξιολογούν τις ιδέες αυτές Να προτείνουν δράσεις και λύσεις για την προστασία των μεταναστευτικών πουλιών Να αποκτήσουν δεξιότητες ενασχόλησης με την άγρια φύση (παρατήρηση, καταγραφή, συλλογή και επεξεργασία στοιχείων, μελέτη, φωτογράφηση κ.λπ.) Να αναπτύξουν δεξιότητες παρακολούθησης και καταγραφής των μεταναστευτικών πουλιών χρησιμοποιώντας συγκεκριμένη μεθοδολογία, να συνδεθούν με το περιβάλλον και τις πληροφορίες που μπορούν να αντλήσουν από αυτό Να εφαρμόσουν ερευνητικές μεθόδους σχετικά με τη σύνδεση των μεταναστευτικών πουλιών με τον τόπο τους Να αναπτύξουν καλλιτεχνικές δεξιότητες αξιοποιώντας και εξελίσσοντας ήδη υπάρχουσες γνώσεις και αναπτύσσοντας νέες γνώσεις με ποικίλα εκφραστικά μέσα Να συμμετάσχουν σε αισθησιοκινητικά παιχνίδια, να εξοικειωθούν με παιχνίδια ρόλων, να εκφραστούν μέσω δραστηριοτήτων που περιλαμβάνουν δρώμενα Θεατρικού Παιχνιδιού, Εικαστικά, Λογοτεχνία κ.ά. Να έρθουν σε επαφή με αισθητικά ερεθίσματα που αναπλαισιώνουν τις πληροφορίες που συναντούν τα παιδιά κατά τη διάρκεια του προγράμματος Να σχεδιάζουν δράσεις προβολής με σκοπό την προστασία των μεταναστευτικών πουλιών 3. Δομή του Εκπαιδευτικού Υλικού Το εκπαιδευτικό υλικό έχει δομηθεί βάσει των διαφορετικών επιπέδων αντίληψης και οικοδόμησης της γνώσης που υπάρχει σε κάθε ηλικία. Οι δραστηριότητες απευθύνονται σε παιδιά ηλικίας 4-8, 9-12 και ετών. Συνολικά διαμορφώθηκαν 27 δραστηριότητες. Στο εκπαιδευτικό υλικό «Φτερωτοί ταξιδιώτες: Το μεταναστευτικό ταξίδι των πουλιών στα Ιόνια νησιά», οι δραστηριότητες που είναι κατάλληλες για κάθε ομάδα ηλικίας φέρουν την αντίστοιχη επισήμανση (κατάλληλη για παιδιά ηλικίας: 4-8, 4-12, 4-16, 9-12, 9-16 ετών). Στον πίνακα «Δραστηριότητες ανά ομάδα ηλικίας» του Παραρτήματος, αναγράφονται οι τίτλοι των δραστηριοτήτων καθώς και ο συνολικός αριθμός δραστηριοτήτων ανά ομάδα ηλικίας.

10 οδηγοσ για τουσ εκπαιδευτικουσ 9 Το υλικό αφορά κυρίως τις περιοχές όπου εντοπίζεται το πρόβλημα της ανοιξιάτικης λαθροθηρίας, προκειμένου τα παιδιά να διαδραματίσουν καθοριστικό ρόλο και να λειτουργήσουν θετικά στην επίλυση του προβλήματος σε τοπικό επίπεδο. Το υλικό αφορά κυρίως την περιοχή του Ιονίου (και ειδικότερα: Ζάκυνθος, Κέρκυρα, Οθωνοί, Παξοί και Αντίπαξοι, Στροφάδια). Μπορεί όμως να εφαρμοστεί σε κάθε άλλη περιοχή της Ελλάδας που φιλοξενεί μεταναστευτικά είδη πουλιών. Φύλλα Δραστηριότητας Στις περισσότερες περιπτώσεις, κάθε δραστηριότητα παρουσιάζεται σε δύο μέρη. Το πρώτο μέρος προορίζεται για τον εμψυχωτή ενώ στο δεύτερο παρατίθενται σελίδες που μπορούν να χρησιμοποιηθούν από τα παιδιά. Φύλλα Δραστηριότητας για τον εμψυχωτή Η κάθε δραστηριότητα περιλαμβάνει την περιγραφή της, όπου ο εμψυχωτής μπορεί να κατατοπιστεί σύντομα για τη ροή της. Μπορεί επίσης να βρει πρόσθετες πληροφορίες που θα βοηθήσουν στην εκπαιδευτική διαδικασία. Ειδικά συνοδευτικά και επιγραμματικά κείμενα βοηθούν τον εμψυχωτή να κατατοπιστεί γρήγορα και να επιλέξει εκείνες τις δραστηριότητες που ταιριάζουν στους στόχους που έχει θέσει ο ίδιος. Συγκεκριμένα, περιγράφονται τα εξής: Με λιγα λογια Τα παιδιά καλούνται να εξοικειωθούν με την αναγνώριση ειδών, συνθέτοντας με συνεργατικό τρόπο τη δική τους διχοτομική κλείδα αναγνώρισης για είδη που συναντούν στην περιοχή τους. Στη συνέχεια, αφού έχουν εξοικειωθεί με τα είδη της δραστηριότητας, τα ζωγραφίζουν με βάση το φύλλο που τους δίνεται (για τους μαθητές του Δημοτικού). στοχοι Οι μαθητές/τριες να εξοικειωθούν με τις διχοτομικές κλείδες αναγνώρισης, να σχεδιάζουν κλείδες αναγνώρισης, να επιλέγουν τις διαφορές και ομοιότητες των ειδών ως κριτήρια για την αναγνώρισή τους, να μπορούν να αναγνωρίζουν και να ονοματίζουν είδη πουλιών της περιοχής τους, να ψυχαγωγηθούν. [9-16 ετων] ΠερΙγράφη Τα παιδιά χωρίζονται σε 3-4 ομάδες και φτιάχνουν τη δική τους κλείδα αναγνώρισης για 8 είδη πουλιών που είτε είναι περαστικά από το Ιόνιο κατά τη μετανάστευση είτε μένουν όλο τον χρόνο στην περιοχή τους. κλειδεσ άνάγνωρισησ Ενημερώνει τα παιδιά ότι οι επιστήμονες χρησιμοποιούν κλείδες για να ξεχωρίζουν τα είδη μεταξύ τους, καθώς είναι ιδιαίτερα δύσκολο να αναγνωρίζουν και να θυμούνται λεπτομέρειες για όλα τα είδη. Οι κλείδες μάς οδηγούν σε κάθε βήμα να επιλέξουμε κάποιο χαρακτηριστικό που έχει ή δεν έχει η ομάδα πουλιών που μελετάμε, ώστε να οδηγηθούμε στο επόμενο βήμα και να καταλήξουμε τελικά σε μία και μοναδική λύση. Αν οι επιλογές που δίνονται σε κάθε βήμα είναι δύο, τότε η κλείδα ονομάζεται διχοτομική. Εξηγεί στα παιδιά ότι κάθε κλείδα βασίζεται στην περιγραφή των ιδιαίτερων χαρακτηριστικών των ειδών. Μια κλείδα αναγνώρισης ξεκινάει από την περιγραφή κάποιου χαρακτηριστικού γνωρίσματος ενός είδους ή μιας ομάδας ειδών (π.χ. γκρίζο κεφάλι) και, με βάση αυτό, τα είδη χωρίζονται σε δύο κατηγορίες (π.χ. σε αυτά που έχουν γκρίζο κεφάλι και σε αυτά που δεν έχουν). Στη συνέχεια, επιλέγεται επόμενο γνώρισμα από κάθε νέα κατηγορία (π.χ. μακρύ ράμφος), τα είδη χωρίζονται ξανά σε επιμέρους κατηγορίες κ.ο.κ. Τα παιδιά επιλέγουν εκείνα τα γνωρίσματα που διαφοροποιούν τα είδη μεταξύ τους. υλικά φωτοτυπίες φύλλων δραστηριότητας, έγχρωμα αντίγραφα φύλλου δραστηριότητας από το Υποστηρικτικό Υλικό, ψαλίδι, λευκές κόλλες, ξυλομπογιές, μολύβια. ΠουλΙά στά ΙονΙά νησιά 06 ΔΙάρκεΙά άριθμοσ άτομων 2 διδακτικές ώρες Όλη η τάξη, χωρισμένη σε ομάδες και τους αφήνει περίπου 20 λεπτά να συζητήσουν και να φτιάξουν τη δική τους κλείδα σε μία λευκή κόλλα. Για να βρουν ποιο είδος αντιστοιχεί σε κάθε κάρτα, ανατρέχουν στο φύλλο «Ονομασίες πουλιών του Ιονίου». Ο εμψυχωτής μπορεί υποστηρικτικά να χρησιμοποιήσει το παράδειγμα κλείδας για τα συγκεκριμένα είδη που θα βρει στο τέλος της δραστηριότητας. Αφού τελειώσουν, μαζεύει τα φύλλα με τις ονομασίες των πουλιών. Στη συνέχεια, κάθε ομάδα σημειώνει στην κλείδα της το όνομά της και τη δίνει στη διπλανή ομάδα, ώστε κάθε ομάδα να έχει την κλείδα της άλλης ομάδας. Κάθε ομάδα, χρησιμοποιώντας τις κάρτες, επιλέγει ποιο είδος θα προσπαθήσει να αναγνωρίσει, και ξεκινά. Μόλις τελειώσει, σημειώνει τα σχόλιά της για τη συγκεκριμένη κλείδα (αν ήταν εύχρηστη ή δύσχρηστη και γιατί) και δίνει την κλείδα στην επόμενη ομάδα. Αυτό συνεχίζεται μέχρι κάθε ομάδα να πάρει τη δική της κλείδα στο χέρι. Έπειτα, όλοι μαζί σχολιάζουν τις κλείδες που έφτιαξαν οι ομάδες και καταλήγουν στα στοιχεία εκείνα που κάνουν λειτουργική ή δυσλειτουργική μια κλείδα. Μόλις ολοκληρώσουν, γίνεται συζήτηση: Σε ποια είδη δυσκολεύτηκαν περισσότερο; Ποια είχαν έντονες ομοιότητες; Ποια από τα είδη παρατηρούν όλο τον χρόνο και ποια ανά εποχές; Ποια εποχή συναντούν το κάθε είδος; Γνωρίζουν ποια από αυτά είναι μεταναστευτικά; Με λίγα λόγια: δίνεται σύντομη περιγραφή της δραστηριότητας προκειμένου να κατατοπιστεί γρήγορα ο εμψυχωτής για το περιεχόμενο της δραστηριότητας. Βασικοί στόχοι: διατυπώνονται οι βασικοί στόχοι της δραστηριότητας. Ο εμψυχωτής θα εντοπίσει, εφαρμόζοντας τη δραστηριότητα, συμπληρωματικούς στόχους σε ψυχοκινητικό και κοινωνικοσυναισθηματικό επίπεδο ενώ μπορεί να θέσει και δικούς του στόχους προσαρμόζοντας τη δραστηριότητα. Υλικά: αναφέρονται τα βασικά υλικά που θα χρειαστεί να έχει ο εμψυχωτής για την υλοποίηση της δραστηριότητας. Αφορούν κυρίως σε υλικά που χρησιμοποιούνται συνήθως σε μία τάξη, στα απαιτούμενα φύλλα δραστηριότητας, καθώς και σε συμπληρωματικές πληροφορίες που θα βρει στο Υποστηρικτικό Υλικό (όπου απαιτείται). Αριθμός ατόμων: επεξηγεί αν η δραστηριότητα είναι κατά κύριο λόγο ατομική, αν αναφέρεται σε όλη την τάξη ενώ συστήνεται κατά περίπτωση η δημιουργία ομάδων. Διάρκεια: αναφέρονται οι απαιτούμενες διδακτικές ώρες για την υλοποίηση της δραστηριότητας. Η διάρκεια είναι ενδεικτική και εξαρτάται κάθε φορά από τον αριθμό των παιδιών, την ηλικία τους και την έμφαση που θέλει να δώσει ο εμψυχωτής σε κάθε σκέλος της. Ο εμψυχωτής καλό είναι να συνυπολογίσει και την απαιτούμενη ώρα προετοιμασίας πριν από κάθε δραστηριότητα. Τέλος, στην ενότητα «Ένα βήμα παραπέρα» περιγράφονται εν συντομία συμπληρωματικές δραστηριότητες και ιδέες που μπορεί να εφαρμόσει ο εμψυχωτής με την ομάδα του, εφόσον υπάρχει ο διαθέσιμος χρόνος και επιθυμία από την ομάδα. Ψαλιδίζει τις αριθμημένες κάρτες του φύλλου «Κλείδα αναγνώρισης», που θα βρει στο Υποστηρικτικό Υλικό, και μοιράζει στις ομάδες από ένα σετ, καθώς και ένα αντίγραφο του φύλλου «Ονομασίες πουλιών του Ιονίου». Επιλέγει τα πρώτα 8 είδη του φύλλου. Για να αυξήσει το επίπεδο δυσκολίας, μπορεί να συνεχίσει και με τα υπόλοιπα 4 είδη του φύλλου. Καλεί τα παιδιά να παρατηρήσουν τα εξωτερικά γνωρίσματα κάθε είδους 17 Το Μεταναστευτικό Ταξίδι των Πουλιών στα Ιόνια Νησιά

11 10 Φύλλα Δραστηριότητας για τα παιδιά Τα φύλλα δραστηριότητας για τα παιδιά ακολουθούν το φύλλο δραστηριότητας για τον εμψυχωτή. Στα φύλλα αυτά, τα παιδιά θα βρουν συμπληρωματικές πληροφορίες για τη δραστηριότητα, κατασκευές με θέμα τα άγρια πουλιά, φύλλα καταγραφής των μεταναστευτικών πουλιών ενώ σε κάποια άλλα το ίδιο το περιβαλλοντικό σκίτσο αποτελεί αφόρμηση για τη δραστηριότητα και τη δημιουργία ερωτημάτων στα παιδιά. Ο εμψυχωτής μπορεί να παράγει ασπρόμαυρα αντίγραφα, συνήθως ανά ομάδα παιδιών και σπανιότερα ανά παιδί, ενώ σε πολύ συγκεκριμένες περιπτώσεις που απαιτούνται έγχρωμα αντίγραφα, ο εμψυχωτής παραπέμπεται στο Υποστηρικτικό Υλικό που θα βρει στο CD που περιλαμβάνεται στο υλικό. Πληροφοριών ανά Δραστηριότητα» προτείνονται τα Φύλλα Πληροφοριών τα οποία μπορεί να συμβουλεύεται ο εμψυχωτής ανά δραστηριότητα. Στον ίδιο πίνακα αναφέρεται εάν υπάρχουν ή όχι, πρόσθετες πληροφορίες στα Φύλλα Δραστηριότητας για τον εμψυχωτή. Ο εμψυχωτής μπορεί να ανατρέξει στα φύλλα ελεύθερα, ανάλογα με τις ανάγκες του και τους στόχους που θέτει κάθε φορά. Θεματικές ενότητες Φύλλων Πληροφοριών: Α. Γνωριμία με τα μεταναστευτικά πουλιά Β. Η μετανάστευση των πουλιών Μάσκά ΤσάλάπεΤεινού 09 Γ. Η σημασία του Ιονίου για τα μεταναστευτικά πουλιά CD με Υποστηρικτικό Υλικό Το CD «Φτερωτοί ταξιδιώτες: Το μεταναστευτικό ταξίδι των πουλιών στα Ιόνια νησιά» περιλαμβάνει: Φύλλα Πληροφοριών Στην αντίστοιχη ενότητα αυτού του τεύχους, ο εμψυχωτής θα βρει ενημερωτικά κείμενα προκειμένου να εμπλουτίσει τις γνώσεις του σχετικά με τις θεματικές του τρέχοντος υλικού. Σε αυτά θα μπορεί να ανατρέχει ανάλογα με τις ανάγκες της κάθε δραστηριότητας σε γνωστικό επίπεδο. Για τις ανάγκες του υλικού διαμορφώθηκαν 3 ενότητες Φύλλων Πληροφοριών και ένα Λεξικό Εννοιών. Στον πίνακα «Ευρετήριο Φύλλων Το σύνολο του υλικού (φύλλα δραστηριότητας για τον εμψυχωτή και τα παιδιά, φύλλα πληροφοριών για τον εμψυχωτή) Υποστηρικτικό Υλικό: Έγχρωμα φύλλα δραστηριοτήτων για τα παιδιά καθώς και έγχρωμα σκίτσα μεταναστευτικών πουλιών για επιλεγμένες δραστηριότητες Ήχοι πουλιών για τη δραστηριότητα «Τιτιβίσματα!» που απευθύνεται σε παιδιά ηλικίας 4-8 ετών

12 οδηγοσ για τουσ εκπαιδευτικουσ 11 Οπτικοακουστικό υλικό για τη δραστηριότητα «Οι φτερωτοί ταξιδιώτες» που απευθύνεται σε παιδιά ηλικίας 4-8 ετών καθώς και για τη δραστηριότητα «Ταξίδι με επιστροφή!» που απευθύνεται σε παιδιά 9-12 ετών Συμπληρωματικό υλικό για ελεύθερη χρήση από τον εμψυχωτή (ενημερωτική παρουσίαση με θέμα τη μετανάστευση των πουλιών, έγχρωμα σκίτσα πουλιών του εκπαιδευτικού υλικού) 4. Τρόποι χρήσης του Εκπαιδευτικού Υλικού Υλοποίηση Ετήσιου Προγράμματος Το υλικό έχει σχεδιασθεί έτσι ώστε να λειτουργεί στο πλαίσιο ενός ετήσιου Προγράμματος Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης, προκειμένου να επηρεάσει πέρα από το γνωστικό επίπεδο, τη στάση, τη συμπεριφορά αλλά και τον τρόπο αντίληψης των παιδιών όπως προαναφέρθηκε. Τα παιδιά έρχονται σε επαφή με τους τρεις θεματικούς άξονες του προγράμματος: 1) τα μεταναστευτικά πουλιά, 2) το ταξίδι της μετανάστευσης και 3) η μελέτη της μετανάστευσης. Οι δραστηριότητες είναι πλούσιες σε αριθμό και υλικό, έτσι ώστε να υλοποιηθούν κατά τη διάρκεια μίας σχολικής χρονιάς. Εφαρμογή μέρους του Εκπαιδευτικού Υλικού Σε κάθε περίπτωση, υπάρχει η δυνατότητα για ελεύθερη επιλογή από το σύνολο των δραστηριοτήτων με βάση τις ανάγκες και τις επιθυμίες της κάθε ομάδας και το παιδαγωγικό πλαίσιο στο οποίο γίνεται η εφαρμογή του υλικού. Διακρατική Συνεργασία Η παράνομη θανάτωση άγριων πουλιών δεν λαμβάνει χώρα μόνο στην Ελλάδα, αλλά σχεδόν σε όλη τη Μεσόγειο (Ελλάδα, Ιταλία, Ισπανία, Κύπρο, Μάλτα). Το πλαίσιο συνεργασίας που υπάρχει μεταξύ των χωρών του Προγράμματος LIFE+ για την προστασία των μεταναστευτικών πουλιών (Ελλάδα, Ιταλία, Ισπανία) μπορεί να επεκταθεί εμπλέκοντας την εκπαιδευτική και μαθητική κοινότητα. Η θεματολογία του υλικού αλλά και το ίδιο το υλικό μπορούν να αποτελέσουν τη βάση για τη δημιουργία σχολικών συμπράξεων μεταξύ εκπαιδευτικών ιδρυμάτων διαφορετικών χωρών. Μπορούν να αξιοποιηθούν οι δυνατότητες του τομεακού Προγράμματος Comenius, το οποίο από τον Ιανουάριο του 2014 εντάσσεται στο Πρόγραμμα Erasmus+, και δίνει σε μαθητές και εκπαιδευτικούς από διαφορετικές χώρες την ευκαιρία να συνεργαστούν σε θέματα κοινού ενδιαφέροντος. Περισσότερες πληροφορίες είναι διαθέσιμες στην ιστοσελίδα του Ιδρύματος Κρατικών Υποτροφιών: 5. Η Ελληνική Ορνιθολογική Εταιρεία Η Ελληνική Ορνιθολογική Εταιρεία είναι περιβαλλοντική, μη κερδοσκοπική οργάνωση με σκοπό τη μελέτη και προστασία των άγριων πουλιών και των βιοτόπων τους στην Ελλάδα. Από το 1982 εργάζεται με σκοπό να διασφαλίσει ένα βιώσιμο περιβάλλον τόσο για τα πουλιά, όσο και για τον άνθρωπο. Το έργο της περιλαμβάνει ευρύ φάσμα δράσεων: από την προστασία και τη μελέτη, ως την ενημέρωση, την εκπαίδευση, αλλά και τις παρεμβάσεις για κρίσιμα θέματα του φυσικού περιβάλλοντος. Η Ορνιθολογική είναι εταίρος της BirdLife International, της μεγαλύτερης παγκόσμιας ομοσπονδίας για την προστασία των πουλιών και των βιοτόπων τους. Άλλωστε, τα προβλήματα των πουλιών δεν γνωρίζουν σύνορα Το Μεταναστευτικό Ταξίδι των Πουλιών στα Ιόνια Νησιά

13 12 Υποστηρικτές της Ορνιθολογικής μπορούν να γίνουν όλοι όσοι ενδιαφέρονται για τα πουλιά και τους βιοτόπους τους, χωρίς να είναι απαραίτητη η ειδική γνώση στα θέματα αυτά. Δραστηριοποίηση της Ορνιθολογικής στην Περιβαλλοντική Εκπαίδευση Η Ελληνική Ορνιθολογική Εταιρεία έκανε τα πρώτα της βήματα στον χώρο της Περιβαλλοντικής Ευαισθητοποίησης και Εκπαίδευσης, μόλις τέσσερα χρόνια μετά την ίδρυσή της το 1982, με την υποστήριξη της τότε Διεύθυνσης Περιβάλλοντος της Ε.Ο.Κ. Έπειτα από πολλές δράσεις για την προστασία του φυσικού περιβάλλοντος και την ενημέρωση δεκάδων χιλιάδων παιδιών, συνεχίζουμε την προσπάθειά μας με αμείωτη όρεξη, θέτοντας υψηλότερους στόχους και ελπίζοντας ότι συμβάλλουμε έστω και λίγο στη διαμόρφωση ενός καλύτερου κόσμου. Δραστηριότητες Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης Σκοπός των δραστηριοτήτων Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης της Ορνιθολογικής είναι να δημιουργηθούν οι κατάλληλες συνθήκες για την ενασχόληση και ευαισθητοποίηση των παιδιών σχετικά με την προστασία των άγριων πουλιών αλλά και γενικότερα με θέματα προστασίας του φυσικού περιβάλλοντος. Οι δραστηριότητες Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης έχουν δημιουργηθεί έτσι ώστε να προάγουν συνειδητοποίηση, γνώσεις, στάσεις, δεξιότητες, ικανότητες και συμμετοχή. Προγράμματα και Υλικό Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης α) Δραστηριότητες σε αστική περιοχή για τη γνωριμία και εξοικείωση των παιδιών με το φυσικό περιβάλλον (Πάρκο Περιβαλλοντικής Ευαισθητοποίησης «Αντώνης Τρίτσης» - Ίλιον Αττικής, Δίκτυο Αδόμητων Χώρων - Αθήνα & Θεσσαλονίκη). β) Ετήσια προγράμματα για την ανάπτυξη δραστηριοτήτων από τους εκπαιδευτικούς («Ταξιδεύοντας με τη Νανόχηνα στους ελληνικούς υγρότοπους», «Φτερωτοί ταξιδιώτες: Το μεταναστευτικό ταξίδι των πουλιών στα Ιόνια νησιά»). γ) Δραστηριότητες σε περιοχές που προστατεύονται για τον φυσικό τους πλούτο, όπου εφαρμόζεται Πρόγραμμα Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης σε καθημερινή βάση (Υγρότοπος Βραυρώνας - Μαρκόπουλο Αττικής). δ) Φορητά εκπαιδευτικά πακέτα για την ανάπτυξη δραστηριοτήτων από τους εκπαιδευτικούς: «Πουλιά των κήπων και πάρκων», «Ταξιδεύοντας με τον Αιγαιόγλαρο και τον Θαλασσοκόρακα στις ελληνικές θάλασσες», «Ο Μαυροπετρίτης μας ταξιδεύει στο Αιγαίο», «Ταξιδεύοντας με το Κιρκινέζι στους οικισμούς της Θεσσαλίας», «Γνωριμία με το Φυσικό Περιβάλλον του Πάρνωνα», «Εξόρμηση στη φύση του Ταΰγετου», σειρά πακέτων «Γνωριμία με τη φύση των προστατευόμενων περιοχών» (Λίμνες Κορώνεια-Βόλβη, Υγρότοποι Κοτυχίου - Στροφυλιάς, Εθνικός Δρυμός Ολύμπου, Χελμός - Βουραϊκός, Λίμνη Κερκίνη, Υγρότοπος Άγρα - Βρυτών - Νησίου, Κάρπαθος - Σαρία, Εθνικός Δρυμός Αίνου, Σκύρος). Βρείτε περισσότερες πληροφορίες για τα Προγράμματα και το Υλικό Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης της Ορνιθολογικής στην ιστοσελίδα μας: 6. Ασφαλή καταφύγια για τα μεταναστευτικά πουλιά Σκοπός του προγράμματος LIFE+ είναι να μειωθεί η παράνομη θανάτωση των προστατευόμενων άγριων πουλιών σε τρεις χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης όπου η παράνομη θανάτωση και αιχμαλωσία παραμένει ένα αρκετά κοινό φαινόμενο: την Ιταλία (Σαρδηνία), την Ελλάδα (Ζάκυνθος, Κέρκυρα, Οθωνοί, Παξοί και Αντίπαξοι, Στροφάδια) και την Ισπανία (Καταλονία, Βαλένθια και Νοτιοανατολική Αραγκόν).

14 οδηγοσ για τουσ εκπαιδευτικουσ 13 Το Πρόγραμμα θα επιτύχει τους στόχους του μέσα από μία τριετή εκστρατεία ενημέρωσης, ευαισθητοποίησης και εκπαίδευσης. Η εκστρατεία αυτή απευθύνεται στα κέντρα λήψης αποφάσεων, τις τοπικές αρχές και τις αρχές για την πάταξη της λαθροθηρίας, καθώς και στις τοπικές κοινωνίες και ιδιαίτερα στη νέα γενιά. Για τον τελευταίο αυτό λόγο, δηλαδή την αλλαγή της πολιτισμικής αντίληψης της νέας γενιάς για την παράνομη θανάτωση και αιχμαλωσία των άγριων πουλιών, δημιουργήθηκε και το υλικό Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης που κρατάτε στα χέρια σας και αφορά παιδιά (4-12 ετών) και εφήβους (13-16 ετών). Οι Εταίροι του Προγράμματος Ιταλική περιβαλλοντική οργάνωση Lega Italiana Protezione Uccelli LIPU (BirdLife στην Ιταλία) Ελληνική Ορνιθολογική Εταιρεία (BirdLife στην Ελλάδα) Για να ενημερωθείτε αναλυτικά για την εκστρατεία «Το Ταξίδι είναι Ζωή» και να βρείτε επικοινωνιακό και εκπαιδευτικό υλικό επισκεφτείτε την ιστοσελίδα του Προγράμματος: Ξέρατε ότι Κάθε άνοιξη τα άγρια πουλιά κάνουν ένα δύσκολο ταξίδι χιλιάδων χιλιομέτρων από την Αφρική προς την Ελλάδα με σχεδόν καμία στάση για ύπνο, ξεκούραση, νερό ή τροφή. Ένα σημαντικό ποσοστό δεν καταφέρνει να φτάσει στον προορισμό του λόγω εξάντλησης και πείνας. Κάθε άνοιξη τα πουλιά που επιβιώνουν στο ταξίδι τους και σταθμεύουν στα πιο όμορφα Ιόνια νησιά θανατώνονται από πυροβολισμούς και ποτέ δεν φτάνουν στη Βόρεια Ευρώπη για να αναπαραχθούν. Το κυνήγι την άνοιξη έχει απαγορευτεί από το Sociedad Espanola ~ de Ornitologia SEO (BirdLife στην Ισπανία) J. Walter Thompson Italia, JWT LIFE11INF/IT/253 Το Προγραμμα LIFE+ Information and Communication «Ασφαλή καταφύγια για τα άγρια πουλιά: Αλλάζοντας κοινωνικές αντιλήψεις για το παράνομο κυνήγι στη Βόρεια Μεσόγειο για την προστασία της ευρωπαϊκής Βιοποικιλότητας» υλοποιείται κατά την περίοδο με τη συνεισφορά του χρηματοδοτικού μέσου LIFE+ της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Το Μεταναστευτικό Ταξίδι των Πουλιών στα Ιόνια Νησιά

15

16 Μέρος B Φύλλα Πληροφοριών Το Μεταναστευτικό Ταξίδι των Πουλιών στα Ιόνια Νησιά

17 16 A. Γνωριμία με τα μεταναστευτικά πουλιά Τα άγρια πουλιά Τα άγρια πουλιά, εκφραστές της ομορφιάς και της ελευθερίας της Φύσης, απαντώνται σε όλα τα μήκη και τα πλάτη της γης, σε όλα τα οικοσυστήματα και αποτελούν έναν από τους σημαντικότερους δείκτες της ποιότητας του περιβάλλοντος. Η Ελλάδα είναι μια ιδιαίτερα σημαντική χώρα σε διεθνές επίπεδο, τόσο για τα ενδημικά όσο και για τα μεταναστευτικά είδη πουλιών. Στο σταυροδρόμι τριών ηπείρων και με απίστευτη ποικιλία φυσικού περιβάλλοντος, κατέχει μία προνομιακή θέση για τη ζωή εκατοντάδων ειδών. Ως χερσόνησος, διευκολύνει το ταξίδι εκατομμυρίων πτηνών πάνω από τη Μεσόγειο, ενώ η θέση της στη νότια Ευρώπη αποτελεί φιλόξενο τόπο για είδη του βορρά που χρειάζονται ηπιότερο χειμώνα. Α1. Βασικά χαρακτηριστικά των πουλιών Τα πουλιά διακρίνονται από τα υπόλοιπα ζώα από την ύπαρξη φτερώματος. Τα περισσότερα έχουν την ικανότητα να πετούν και διαθέτουν ειδικές προσαρμογές γι αυτό. Υπάρχουν και είδη που δεν πετούν (π.χ. Στρουθοκάμηλος) που προέρχονται όμως από προγονικά είδη που πετούσαν. Αρχαιοπτέρυγας Το σώμα τους καλύπτεται από φτέρωμα (πούπουλα και φτερά), το οποίο είναι πολύ ελαφρύ, παρέχει μόνωση και εξυπηρετεί στην πτήση. Σε πολλά είδη τα φτερά έχουν έντονα χρώματα και σχήματα και ποικίλλουν ανάλογα με το φύλο και την εποχή. Βοηθούν στην προσέλκυση άλλων ατόμων για αναπαραγωγή, στη διάκριση ατόμων του ίδιου είδους, αλλά και στο καμουφλάρισμα για την αποφυγή ή παραπλάνηση εχθρών. Την πτήση εξυπηρετούν επίσης ο ελαφρύς σκελετός, το αεροδυναμικό σχήμα του σώματος και οι δυνατοί μύες που κινούν τις φτερούγες. Οι φτερούγες εξασφαλίζουν τόσο την άνωση όσο και την προώθηση κατά την πτήση, ενώ η ουρά λειτουργεί ως πηδάλιο. Η καρδιά των πουλιών είναι σχετικά μεγάλη και χτυπά πολύ γρήγορα για να ανταποκρίνεται στις αναπνευστικές ανάγκες κατά το πέταγμα. Έχουν ράμφος από κερατίνη που είναι ελαφρύ και ισχυρό. Το ράμφος είναι από τα κυριότερα «εργαλεία» ενός πουλιού. Το χρησιμοποιεί για να πιάσει την τροφή του αλλά και για να καθαρίσει τα φτερά του, να αμυνθεί, να φτιάξει τη φωλιά του, να προσελκύσει το ταίρι του. Ράμφος έχει και ένα περίεργο θηλαστικό που ζει στην Αυστραλία ο Ορνιθόρυγχος ή Πλατύπους (Ornithorhynchus anatinus). Είναι ωοτόκα, δηλαδή γεννούν αβγά. Έχουν υψηλό μεταβολικό ρυθμό και είναι ομοιόθερμα, δηλαδή η θερμοκρασία του σώματος παραμένει σταθερή κατά τη διάρκεια της ζωής τους. Το εύρος των θερμοκρασιών κυμαίνεται από 40 έως 43οC. Δεν διαθέτουν επιδερμικούς αδένες εκτός από τον ουροπηγικό που εκκρίνει λιπώδη ουσία για την αδιαβροχοποίηση του φτερώματος.

18 οδηγοσ για τουσ εκπαιδευτικουσ 17 Α2. Ταξινόμηση των πουλιών Όλοι οι ζωντανοί οργανισμοί κατατάσσονται ιεραρχικά σε ευρύτερες και στενότερες ομάδες που αντικατοπτρίζουν τις εξελικτικές και μορφολογικές τους σχέσεις. Με πορεία από το γενικό προς το ειδικό οι ομάδες αυτές ονομάζονται: Βασίλειο, Φύλο, Κλάση, Τάξη, Οικογένεια, Γένος, Είδος. Τα πουλιά αποτελούν κλάση του βασιλείου των ζώων. Όσο προχωρούμε από το βασίλειο προς το είδος, οι οργανισμοί έχουν περισσότερα κοινά χαρακτηριστικά και μοιάζουν περισσότερο μεταξύ τους. Σε όλο τον κόσμο ζουν περίπου είδη πουλιών. Στην Ελλάδα έχουν καταγραφεί ως σήμερα (2014) 446 είδη πουλιών. Η ταξινόμηση των οργανισμών και των πουλιών ειδικότερα σε διαφορετικές ομάδες (τάξεις, οικογένειες, γένη, είδη) βασίζεται κυρίως σε ανατομικά (π.χ. σχήμα, μέγεθος οστών) και μορφολογικά (π.χ. χρώμα φτερώματος, ράμφος, πόδια) χαρακτηριστικά. Χρησιμοποιούνται επίσης οικολογικά χαρακτηριστικά (π.χ. ενδιαίτημα), χαρακτήρες συμπεριφοράς (π.χ. κελάηδημα) αλλά και γενετικοί χαρακτήρες (DNA). Οι κοινές ομαδοποιήσεις των πουλιών μπορεί να αντιστοιχούν σε μια τάξη (όπως παρυδάτια, στρουθιόμορφα) ή σε περισσότερες από μια τάξεις (π.χ. αρπακτικά, θαλασσοπούλια, υδρόβια, καλοβατικά). Παραδείγματα ομάδων πουλιών που αναφέρονται στις δραστηριότητες του υλικού είναι οι εξής: Αρπακτικά: Σαρκοφάγα πουλιά με ιδιαίτερα χαρακτηριστικά για να εντοπίζουν, συλλαμβάνουν και θανατώνουν τη λεία τους. Διαθέτουν οξύτατη όραση για να εντοπίζουν την τροφή τους από απόσταση, δυνατά πόδια με μακριά και γερά νύχια για να την κρατούν και δυνατό και γαμψό ράμφος για να κόβουν τη σάρκα. Τα αρπακτικά (αετοί, γεράκια, κουκουβάγιες) κυνηγούν τη λεία τους, εκτός από τους γύπες οι οποίοι τρέφονται μόνο με ψοφίμια. Καλαμοκίρκος Για την αναγνώριση μιας ταξινομικής ομάδας (οικογένεια, γένος, είδος) χρησιμοποιούμε τις «κλείδες αναγνώρισης». Οι κλείδες μας οδηγούν σε κάθε βήμα να επιλέξουμε κάποιο χαρακτηριστικό που έχει ή δεν έχει η ταξινομική ομάδα ώστε να οδηγηθούμε στο επόμενο βήμα και να καταλήξουμε τελικά σε μια μοναδική λύση. Αν οι επιλογές που δίνονται σε κάθε βήμα είναι δυο, τότε η κλείδα ονομάζεται διχοτομική. Στρουθιόμορφα: Πουλιά της τάξης των Passeriformes η οποία περιλαμβάνει περισσότερα από τα μισά είδη πουλιών. Είναι η μεγαλύτερη ομάδα χερσαίων πουλιών, τα οποία έχουν συνήθως μικρό και μέσο μέγεθος (π.χ. χελιδόνια, σπουργίτια, τσίχλες, σποροφάγα, ωδικά πτηνά κ.λπ.). Παίρνει το όνομά της από την αρχαία ελληνική λέξη για τον Σπουργίτη, στρουθός - στρουθίο. Υφάντρα ΣΤΑΒΛΟΧΕΛΙΔΟΝΟ Α3. Μεταναστευτικά πουλιά στην Ελλάδα Το φθινόπωρο καταφτάνουν από τις βορειότερες περιοχές αναπαραγωγής πουλιά για να ξεχειμωνιάσουν, ενώ αποδημούν όσα πουλιά φωλιάζουν στην Ελλάδα για να περάσουν τον χειμώνα τους σε μικρότερα γεωγραφικά πλάτη (σε εύκρατες περιοχές). Μόλις έρθει η άνοιξη, επιστρέφουν πάλι πίσω στις περιοχές φωλιάσματος. Υπάρχουν, όμως, και είδη που χρησιμοποιούν την Ελλάδα σαν «γέφυρα» κατά το ταξίδι τους από τη Βαλκανική προς την Αφρική και πάλι προς τα πίσω. Αυτά παρατηρούνται μόνο κατά τις μεταναστευτικές περιόδους και χαρακτηρίζονται ως διερχόμενοι μετανάστες. Το Μεταναστευτικό Ταξίδι των Πουλιών στα Ιόνια Νησιά

19 18 Οι χειμερινοί επισκέπτες μπορεί να ανήκουν στα επιδημητικά είδη ενισχύοντας έτσι τους ντόπιους πληθυσμούς (Κότσυφας, Κοκκινολαίμης, Αλκυόνη, Νανοβουτηχτάρι, Πρασινοκέφαλη Πάπια, Σταχτοτσικνιάς και τα παγκόσμιου ενδιαφέροντος Αργυροτσικνιάς, Βαλτόπαπια, Λαγγόνα, Αργυροπελεκάνος) ή να ανήκουν στα 55 αποκλειστικά χειμερινά είδη, όπως η Κεδρότσιχλα, η Μπεκάτσα, η Τουρλίδα, η Λασποσκαλίδρα, ο Καπακλής, το Σφυριχτάρι, η Ψαλίδα, το Γκισάρι, ο Στικταετός και η παγκοσμίως απειλούμενη Νανόχηνα. ΒΑΛΤΟΠΑΠΙΑ Στους καλοκαιρινούς επισκέπτες ανήκουν τουλάχιστον 96 είδη. Μερικά από αυτά είναι οι Σταχτάρες και τα χελιδόνια, απειλούμενα αρπακτικά, όπως το Κιρκινέζι και ο Μαυροπετρίτης, το τοπικής σημασίας θαλασσοπούλι Αρτέμης, πολλά μικρόπουλα, όπως ποταμίδες, μυγοχάφτες, φυλλοσκόποι, στριτσίδες, τσιροβάκοι, κεφαλάδες. Άλλα πιο γνωστά πουλιά είναι ο Αμπελουργός, ο Τσαλαπετεινός, ο Μελισσοφάγος, ο Κούκος, το Αηδόνι, το Ορτύκι και το Τρυγόνι που μεταναστεύει παραδοσιακά στη δυτική Ελλάδα. Κάποια λιγότερο γνωστά είναι ο Καστανολαίμης, ο Στραβολαίμης, ο Σταχτοπετρόκλης, η Ωχροκελάδα, η Κιτρινοσουσουράδα και ο Πυρροκότσυφας. Α4. Πουλιά στο εκπαιδευτικό υλικό Γκιώνης (Otus scops): Νυκτόβιο αρπακτικό που συναντούμε συνήθως το καλοκαίρι σε ανοιχτά δάση, ελαιώνες αλλά και κοντά σε οικισμούς σε συστάδες δέντρων και πάρκα. Φωλιάζει σε τρύπες δέντρων ή κτισμάτων και τρέφεται κυρίως με μεγάλα έντομα. Κοινό πουλί στην Ελλάδα, ιδίως κατά τη μετανάστευση. Τον χειμώνα, οι περισσότεροι Γκιώνηδες αναχωρούν για την Αφρική. Καλαμόκιρκος (Circus aeroginosus): Αρπακτικό πουλί των υγροτόπων. Όπως φανερώνει και το όνομά του τον συναντούμε σε καλαμώνες ή άλλη παρόμοια υδρόφιλη βλάστηση, πάνω από την οποία πετά χαρακτηριστικά με αραιά φτεροκοπήματα αναζητώντας τη λεία του. Τρέφεται με μικρά θηλαστικά και πουλιά (υδρόβια και στρουθιόμορφα) που πιάνει με απότομες εφορμήσεις. Στη χώρα μας παρατηρείται πιο συχνά κατά τον χειμώνα και κατά την ανοιξιάτικη μετανάστευση. Σταβλοχελίδονο (Hirundo rustica): Συνώνυμο με τον ερχομό της άνοιξης, το Σταβλοχελίδονο επισκέπτεται τη χώρα μας τον Μάρτιο και φεύγει μέχρι τις αρχές Οκτωβρίου. Ξεχωρίζει από τον συγγενή του, το Σπιτοχελίδονο από την πιο μακριά και ψαλιδωτή ουρά του και από τον κεραμιδί λαιμό του. Χτίζει τη φωλιά του κοντά στον άνθρωπο, μέσα σε κτίρια, κάτω από σκεπές κ.λπ. Η φωλιά του είναι ένα ανοιχτό κύπελλο από λάσπη και χόρτα. Το συναντούμε σε αγροτικές περιοχές, χωριά αλλά και σε πόλεις. Τρέφεται καθώς πετάει με ιπτάμενα έντομα, κυρίως κουνούπια. ΚΙΤΡΙΝΟΣΟΥΣΟΥΡΑΔΑ Τουλάχιστον 52 είδη της ελληνικής ορνιθοπανίδας ανήκουν στους διερχόμενους μετανάστες. Σε αυτά ανήκουν τα ευρωπαϊκού ενδιαφέροντος αρπακτικά Στεπόκιρκος και Μαυροκιρκίνεζο καθώς και η παγκοσμίως απειλούμενη Λεπτομύτα. Κούκος (Cuculus canorus): Γνωστός ως περαστικό πουλί στη χώρα μας, κυρίως την άνοιξη και λιγότερο το φθινόπωρο. Ίσως το μόνο πουλί που τρέφεται σε μεγάλες ποσότητες με τις κάμπιες που μαστίζουν τα πεύκα. Τρέφεται επίσης με έντομα, σπόρους και μικρούς καρπούς. Ζει σε δάση και ανοιχτά θαμνώδη μέρη. Οι Κούκοι δεν

20 οδηγοσ για τουσ εκπαιδευτικουσ 19 φτιάχνουν δική τους φωλιά αλλά εναποθέτουν το αβγό τους σε φωλιά άλλου πουλιού το οποίο και θα κλωσήσει το αβγό σαν δικό του. Τσαλαπετεινός (Upupa epops): Βασικό του χαρακτηριστικό, το λοφίο στο κεφάλι το οποίο μερικές φορές ανοίγει σαν βεντάλια. Έρχεται στη χώρα μας νωρίς την άνοιξη (Μάρτιος) και φεύγει στις αρχές του φθινοπώρου (Σεπτέμβριος). Αναζητά την τροφή του στο έδαφος καθώς τρέφεται με έντομα, κάμπιες εντόμων και σκουλήκια τα οποία πιάνει με το μακρύ του ράμφος. Φτιάχνει τη φωλιά του σε τρύπες δέντρων, τοίχων, ξερολιθιές. Θα τον συναντήσουμε σε αγροτικές περιοχές, βοσκότοπους, ελαιώνες κ.ά. αλλά και σε μεγάλα πάρκα πόλεων. Μελισσοφάγος (Merops apiaster): Εύκολα τον αναγνωρίζει κανείς από τα πλούσια και λαμπερά του χρώματα. Είναι καλοκαιρινός επισκέπτης. Έρχεται στη χώρα μας τον Απρίλιο και φεύγει μέσα Σεπτεμβρίου ενώ χαρακτηριστικά είναι και τα περαστικά κοπάδια τον Μάιο. Σε αντίθεση με το όνομά του, δεν τρώει μονάχα μέλισσες αλλά και πολλούς εχθρούς των μελισσών όπως σφήκες και άλλα έντομα τα οποία πιάνει με το μακρύ και κυρτό του ράμφος. Θα τον συναντήσουμε σε ανοιχτές περιοχές, καλλιέργειες, βοσκοτόπια αλλά και συχνά, κοντά σε ποταμούς. Συκοφάγος (Oriolus oriolus): Επισκέπτεται τη χώρα μας μέσα Απρίλη και φεύγει τον Σεπτέμβριο (καλοκαιρινός επισκέπτης). Ζει σε πυκνά δάση κοντά σε περιοχές με νερό και σε άλση. Ξεχωρίζει -όχι πάντα εύκολα- ανάμεσα από τις φυλλωσιές όπου κρύβεται, από το έντονο κίτρινο χρώμα του. Τρέφεται με έντομα και φρούτα. Τρυγόνι (Streptopelia turtur): Καλοκαιρινός επισκέπτης που φεύγει το φθινόπωρο για να ξεχειμωνιάσει στην Αφρική. Κατά την ανοιξιάτικη μετανάστευση διασχίζουν τη χώρα μας μεγάλες ομάδες στον δρόμο για τις χώρες αναπαραγωγής τους (Β. Ευρώπη). Αναζητά την τροφή του στο έδαφος καθώς τρέφεται κυρίως με σπόρους αλλά και με έντομα και σαλιγκάρια. Φωλιάζει σε περιοχές με δέντρα, σε αγροτικές και άλλες ανοιχτές περιοχές. Δεκοχτούρα (Streptopelia decaocto): Εύκολα αναγνωρίσιμη από το μαύρο σημάδι σαν δαχτυλίδι στον λαιμό της. Παραμένει στη χώρα μας όλον τον χρόνο. Κοινό είδος σε πόλεις, χωριά και όπου υπάρχουν δέντρα όπου φωλιάζει. Τρέφεται με σπόρους, έντομα και σαλιγκάρια. Αγριοπερίστερο (Columbia livia): Επιδημητικό είδος που φωλιάζει σε βράχια, συνήθως κοντά σε ακτές αλλά και σε απότομα βράχια στην ηπειρωτική χώρα. Τρέφεται με σπόρους και ξερά φρούτα. Θεωρείται ο πρόγονος του Ήμερου Περιστεριού. Στραβολαίμης (Jynx torquilla): Ένας από τους δρυοκολάπτες που συναντούμε στη χώρα μας. Γνωστός και ως μυρμηγκοφάγος καθώς τρέφεται κυρίως με μυρμήγκια. Καλοκαιρινός επισκέπτης που θα τον συναντήσουμε σε περιοχές με δέντρα, ελαιώνες αλλά και σε άλση και πάρκα. Φωλιάζει σε τρύπες δέντρων ενώ μπορεί να κατοικήσει και τεχνητή φωλιά. Σταχτομυγοχάφτης (Muscicapa striata): Επισκέπτεται τη χώρα μας τον Μάρτιο ενώ φεύγει τον Οκτώβριο (καλοκαιρινός επισκέπτης). Κατά τη μετανάστευση είναι πολύ κοινό είδος, θα τον συναντήσουμε ακόμα και σε πάρκα πόλεων. Τρέφεται με έντομα τα οποία πιάνει με το αρκετά δυνατό του ράμφος. Φωλιάζει σε τρύπες δέντρων, σε εσοχές κτιρίων αλλά και σε κλαδιά αναρριχώμενων φυτών. Το Μεταναστευτικό Ταξίδι των Πουλιών στα Ιόνια Νησιά

www.ornithologiki.gr Θεμιστοκλέους 80, 10681 Αθήνα, Tηλ. Fax: 210 8228704, 210 8227937 Κομνηνών 23, 54624 Θεσσαλονίκη, Τηλ.

www.ornithologiki.gr Θεμιστοκλέους 80, 10681 Αθήνα, Tηλ. Fax: 210 8228704, 210 8227937 Κομνηνών 23, 54624 Θεσσαλονίκη, Τηλ. Επιμέλεια έκδοσης: Ευγενία Πανώριου Εικονογράφηση: Βασίλης Χατζηρβασάνης Γραφιστική επιμέλεια: Sandipo Όλγα Βλάχου Εκτύπωση: COLORPRINT - Τσεκούρας Ε.Π.Ε. ISBN: 978-960 - 6861-29 -1 Ελληνική Ορνιθολογική

Διαβάστε περισσότερα

Με λιγα λογια. [4-12 ετων] Διάρκεια. Αριθμός ατόμων. Περιγραφή

Με λιγα λογια. [4-12 ετων] Διάρκεια. Αριθμός ατόμων. Περιγραφή Μάσκα Τσαλαπετεινού 09 Με λιγα λογια Τα παιδιά, μέσα από συζήτηση, αναπτύσσουν προβληματισμούς για τις διαφορές μεταξύ των ειδών πουλιών αλλά και τις αιτίες των διαφορών αυτών. Στη συνέχεια, διακρίνουν

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΩΝ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ 2014 2015

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΩΝ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ 2014 2015 ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΩΝ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ 2014 2015 Περιεχόμενα 1. Αναλυτικός Πίνακας Δραστηριοτήτων Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης για το Σχολικό Έτος 2014-15... 3 2. Εισαγωγή...

Διαβάστε περισσότερα

ΗΤΑΝ ΚΑΠΟΤΕ ΕΝΑ ΝΤΟΝΤΟ

ΗΤΑΝ ΚΑΠΟΤΕ ΕΝΑ ΝΤΟΝΤΟ ΗΤΑΝ ΚΑΠΟΤΕ ΕΝΑ ΝΤΟΝΤΟ Το κιρκινέζι που το κυνηγούσαν οι Κινέζοι, όλα τα πουλιά του βιβλίου κι εγώ ευχαριστούμε την Ελληνική Ορνιθολογική Εταιρεία για τις συμβουλές και τη βοήθειά της στον εμπλουτισμό

Διαβάστε περισσότερα

Ελληνικοί Βιότοποι. Τάξη Οδηγίες Μάθημα Ε Δημοτικού Πώς συμπληρώνουμε τα φύλλα εργασίας Γεωγραφία

Ελληνικοί Βιότοποι. Τάξη Οδηγίες Μάθημα Ε Δημοτικού Πώς συμπληρώνουμε τα φύλλα εργασίας Γεωγραφία Τάξη Οδηγίες Μάθημα Ε Δημοτικού Πώς συμπληρώνουμε τα φύλλα εργασίας Γεωγραφία Στόχος της δραστηριότητας αυτής είναι να γνωρίσουμε και να καταγράψουμε τους ελληνικούς βιότοπους και να εντοπίσουμε τα ζώα

Διαβάστε περισσότερα

Π ε ρ ι ε χ ό μ ε ν α Μέρος Α Το Εκπαιδευτικό Πρόγραμμα «Ταξιδεύοντας με τη Νανόχηνα στους ελληνικούς υγρότοπους» Μέρος Β Φύλλα Πληροφοριών

Π ε ρ ι ε χ ό μ ε ν α Μέρος Α Το Εκπαιδευτικό Πρόγραμμα «Ταξιδεύοντας με τη Νανόχηνα στους ελληνικούς υγρότοπους» Μέρος Β Φύλλα Πληροφοριών Περιεχόμενα Μέρος Α Το Εκπαιδευτικό Πρόγραμμα «Ταξιδεύοντας με τη Νανόχηνα στους ελληνικούς υγρότοπους» 3 1. Εισαγωγή 4 2. Σκοπός και στόχοι του Εκπαιδευτικού Προγράμματος 5 3. Δομή του Εκπαιδευτικού Υλικού

Διαβάστε περισσότερα

Το Μεταναστευτικό Ταξίδι των Πουλιών στα Ιόνια Νησιά

Το Μεταναστευτικό Ταξίδι των Πουλιών στα Ιόνια Νησιά Το Μεταναστευτικό Ταξίδι των Πουλιών στα Ιόνια Νησιά ΥΛΙΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ ΓΙΑ ΠΑΙ ΙΑ ΗΛΙΚΙΑΣ 4-16 ΕΤΩΝ ΦΥΛΛΑ ΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΩΝ ΦΥΛΛΑ ραστηριοτήτων Επιμέλεια έκδοσης Ευγενία Πανώριου Παιδαγωγικές

Διαβάστε περισσότερα

Τα πουλιά της Άνδρου και οι δράσεις για τη μελέτη και προστασία τους

Τα πουλιά της Άνδρου και οι δράσεις για τη μελέτη και προστασία τους Τα πουλιά της Άνδρου και οι δράσεις για τη μελέτη και προστασία τους Ρούλα Τρίγκου ασολόγος MSc Συντονίστρια Ενημέρωσης ράσεων ιατήρησης ΘΕΡΙΝΟ ΣΧΟΛΕΙΟ 28 ΙΟΥΝΙΟΥ- 1 ΙΟΥΛΙΟΥ 2013, ΑΝ ΡΟΣ ιαχρονική παρουσία

Διαβάστε περισσότερα

«Εθνικό Πάρκο Δέλτα Αξιού: 12 χρόνια δράσεις για τη φύση και τον άνθρωπο»

«Εθνικό Πάρκο Δέλτα Αξιού: 12 χρόνια δράσεις για τη φύση και τον άνθρωπο» «Εθνικό Πάρκο Δέλτα Αξιού: 12 χρόνια δράσεις για τη φύση και τον άνθρωπο» 10 Οκτωβρίου 2015 Μέγαρο Μουσικής Θεσσαλονίκης «Τα πουλιά: οι πρωταγωνιστές του Εθνικού Πάρκου» Εύα Κατράνα Βιολόγος Msc Εθνικό

Διαβάστε περισσότερα

Υλικό περιβαλλοντικής ενημέρωσης για σχολικές ομάδες: Ανακαλύπτοντας τη φύση της λίμνης Κάρλας και του Μαυροβουνίου

Υλικό περιβαλλοντικής ενημέρωσης για σχολικές ομάδες: Ανακαλύπτοντας τη φύση της λίμνης Κάρλας και του Μαυροβουνίου Υλικό περιβαλλοντικής ενημέρωσης για σχολικές ομάδες: Ανακαλύπτοντας τη φύση της λίμνης Κάρλας και του Μαυροβουνίου Ευγενία Πανώριου Υπεύθυνη Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης Ελληνική Ορνιθολογική Εταιρεία

Διαβάστε περισσότερα

Γιώργος Μάρλης, Γεωργία Κοντονή, Κωνσταντίνα Παλαιοθοδώρου

Γιώργος Μάρλης, Γεωργία Κοντονή, Κωνσταντίνα Παλαιοθοδώρου H Γ τάξη του 6 ου Δημοτικού Σχολείου Ζακύνθου Στα πλαίσια της ευέλικτης ζώνης μελέτησε το θέμα: «Χλωρίδα και πανίδα της Ζακύνθου» Εκπαιδευτικοί: Γιώργος Μάρλης, Γεωργία Κοντονή, Κωνσταντίνα Παλαιοθοδώρου

Διαβάστε περισσότερα

Προγραμματισμός 2015

Προγραμματισμός 2015 Προγραμματισμός 2015 Το 2015 προβλέπεται να παραμείνει μια χρονιά εξαιρετικά δύσκολη και με ιδιαίτερα αυξημένες απαιτήσεις για την Ορνιθολογική. Το συνολικό οικονομικό και πολιτικό περιβάλλον στο οποίο

Διαβάστε περισσότερα

Ελληνικό Παιδικό Μουσείο Κυδαθηναίων 14, 105 58 Αθήνα Τηλ.: 2103312995, Fax: 2103241919 E-Mail: info@hcm.gr, www.hcm.gr

Ελληνικό Παιδικό Μουσείο Κυδαθηναίων 14, 105 58 Αθήνα Τηλ.: 2103312995, Fax: 2103241919 E-Mail: info@hcm.gr, www.hcm.gr Ελληνικό Παιδικό Μουσείο Κυδαθηναίων 14, 105 58 Αθήνα Τηλ.: 2103312995, Fax: 2103241919 E-Mail: info@hcm.gr, www.hcm.gr Το έργο υλοποιείται με δωρεά από το ΕΠΜ_2014 Εκπαιδευτικό Έργο «Το Κινητό Μουσείο»

Διαβάστε περισσότερα

Μικρά ζώα, μικρές δράσεις

Μικρά ζώα, μικρές δράσεις Με τη συνεισφορά του χρηματοδοτικού μέσου LIFE της Ευρωπαϊκής Κοινότητας Μικρά ζώα, μικρές δράσεις Η Κύπρος είναι νησί και η θάλασσα τη χωρίζει από Ασία Ευρώπη Αφρική Χάρη στην απομόνωση εξελίχτηκαν μοναδικά

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΕΔΙΟ ΔΡΑΣΗΣ ΓΙΑ ΤΗ ΒΙΟΠΟΙΚΙΛΟΤΗΤΑ

ΣΧΕΔΙΟ ΔΡΑΣΗΣ ΓΙΑ ΤΗ ΒΙΟΠΟΙΚΙΛΟΤΗΤΑ ΣΧΕΔΙΟ ΔΡΑΣΗΣ ΓΙΑ ΤΗ ΒΙΟΠΟΙΚΙΛΟΤΗΤΑ ΣΧΟΛΕΙΟ: Δημοτικό Σχολείο Παλώδιας ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: 2011-2012 Αρ. Μαθητών που συμμετέχουν στο πρόγραμμα: 38 Αρ. Εκπαιδευτικών που συμμετέχουν στο πρόγραμμα: 7 Εκπαιδευτικοί:

Διαβάστε περισσότερα

Πες μου για τα ζώα που κάνουν αυγά μεγάλα και μικρά

Πες μου για τα ζώα που κάνουν αυγά μεγάλα και μικρά Πες μου για τα ζώα που κάνουν αυγά μεγάλα και μικρά Όλα τα πουλιά γεννούν αυγά. Δεν είναι όμως μόνο αυτά! Και άλλα από τα ζώα κάνουνε αυγά. Θα σου πω για μερικά Η κότα Κάθε μέρα η κότα γεννάει ένα με δύο

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΑΝΑΣΤΕΥΣΗ ΚΑΙ ΙΑΣΠΟΡΑ ΤΩΝ ΕΝΤΟΜΩΝ ΣΕ ΜΕΣΟΓΕΙΑΚΟΥ ΤΥΠΟΥ ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΑ

ΜΕΤΑΝΑΣΤΕΥΣΗ ΚΑΙ ΙΑΣΠΟΡΑ ΤΩΝ ΕΝΤΟΜΩΝ ΣΕ ΜΕΣΟΓΕΙΑΚΟΥ ΤΥΠΟΥ ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΜΕΤΑΝΑΣΤΕΥΣΗ ΚΑΙ ΙΑΣΠΟΡΑ ΤΩΝ ΕΝΤΟΜΩΝ ΣΕ ΜΕΣΟΓΕΙΑΚΟΥ ΤΥΠΟΥ ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΑ Α. Λεγάκις* & Π.Β. Πετράκης** * Ζωολογικό Μουσείο Πανεπιστημίου Αθηνών ** ΕΘΙΑΓΕ, Ινστιτούτο Μεσογειακών Οικοσυστημάτων 11 ο Πανελλήνιο

Διαβάστε περισσότερα

Ελληνικό Παιδικό Μουσείο Κυδαθηναίων 14, 105 58 Αθήνα Τηλ.: 2103312995, Fax: 2103241919 E-Mail: info@hcm.gr, www.hcm.gr

Ελληνικό Παιδικό Μουσείο Κυδαθηναίων 14, 105 58 Αθήνα Τηλ.: 2103312995, Fax: 2103241919 E-Mail: info@hcm.gr, www.hcm.gr Ελληνικό Παιδικό Μουσείο Κυδαθηναίων 14, 105 58 Αθήνα Τηλ.: 2103312995, Fax: 2103241919 E-Mail: info@hcm.gr, www.hcm.gr Το έργο υλοποιείται με δωρεά από το Σύντομη περιγραφή Το Ελληνικό Παιδικό Μουσείο

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. ΛΙΓΑ ΛΟΓΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΤΟΥΝ ΡΑ (ΣΕΛ. 3) 2. ΠΟΣΟΙ ΤΥΠΟΙ ΤΟΥΝ ΡΑΣ ΥΠΑΡΧΟΥΝ ΚΑΙ 3. ΖΩΑ ΚΑΙ ΦΥΤΑ ΠΟΥ ΜΠΟΡΟΥΝ ΝΑ 4. ΜΕΙΟΝΕΚΤΗΜΑΤΑ (ΣΕΛ.

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. ΛΙΓΑ ΛΟΓΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΤΟΥΝ ΡΑ (ΣΕΛ. 3) 2. ΠΟΣΟΙ ΤΥΠΟΙ ΤΟΥΝ ΡΑΣ ΥΠΑΡΧΟΥΝ ΚΑΙ 3. ΖΩΑ ΚΑΙ ΦΥΤΑ ΠΟΥ ΜΠΟΡΟΥΝ ΝΑ 4. ΜΕΙΟΝΕΚΤΗΜΑΤΑ (ΣΕΛ. ΟΝΟΜΑ: ΧΡΙΣΤΙΝΑ ΚΥΠΡΗ ΤΑΞΗ: Β 1 ΜΑΘΗΜΑ: ΓΕΩΓΡΑΦΙΑ Θέµα: Τούνδρα 1 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. ΛΙΓΑ ΛΟΓΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΤΟΥΝ ΡΑ (ΣΕΛ. 3) 2. ΠΟΣΟΙ ΤΥΠΟΙ ΤΟΥΝ ΡΑΣ ΥΠΑΡΧΟΥΝ ΚΑΙ ΠΟΙΟΙ ΕΙΝΑΙ; (ΣΕΛ. 4-7) 3. ΖΩΑ ΚΑΙ ΦΥΤΑ ΠΟΥ ΜΠΟΡΟΥΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΩΓΡΑΦΙΑ ΜΕ ΤΟ GOOGLE EARTH: Η ΕΥΡΩΠΗ

ΓΕΩΓΡΑΦΙΑ ΜΕ ΤΟ GOOGLE EARTH: Η ΕΥΡΩΠΗ 1 ΓΕΩΓΡΑΦΙΑ ΜΕ ΤΟ GOOGLE EARTH: Η ΕΥΡΩΠΗ ΦΥΛΛΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΜΑΘΗΤΗ Κώστας Κύρος ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ 1 1. Ανοίξτε το λογισμικό Google Earth και προσπαθήστε να εντοπίσετε τη θέση της Ευρώπης στη Γη. Κατόπιν για να

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΤΥΠΟ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ- ΜΑΘΗΜΑ 1. Σχολείο: Περιφερειακό Δημοτικό Σχολείου Καλού Χωριού Λεμεσού

ΕΝΤΥΠΟ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ- ΜΑΘΗΜΑ 1. Σχολείο: Περιφερειακό Δημοτικό Σχολείου Καλού Χωριού Λεμεσού ΕΝΤΥΠΟ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ- ΜΑΘΗΜΑ 1 Όνομα Εκπαιδευτικού: Θεοδοσία Βασιλείου Σχολείο: Περιφερειακό Δημοτικό Σχολείου Καλού Χωριού Λεμεσού Ζήτημα της Αειφόρου Περιβαλλοντικής Εκπαιδευτικής Πολιτικής: Ανάληψη

Διαβάστε περισσότερα

Τουρισμός για παρατήρηση πουλιών στην Κεφαλονιά: Ένας δυναμικός τομέας εναλλακτικών μορφών τουρισμού

Τουρισμός για παρατήρηση πουλιών στην Κεφαλονιά: Ένας δυναμικός τομέας εναλλακτικών μορφών τουρισμού Τουρισμός για παρατήρηση πουλιών στην Κεφαλονιά: Ένας δυναμικός τομέας εναλλακτικών μορφών τουρισμού Δρ. Μιχαήλ Ξανθάκης Συντονιστής Φορέα Διαχείρισης Ε.Δ. Αίνου Αργοστόλι, 15 Νοεμβρίου 2014 Οικοτουρισμός

Διαβάστε περισσότερα

WWW.KINDYKIDS.GR. Όταν η ζωή στο νηπιαγωγείο γίνεται παιχνίδι! Το Site για γονείς και νηπιαγωγούς

WWW.KINDYKIDS.GR. Όταν η ζωή στο νηπιαγωγείο γίνεται παιχνίδι! Το Site για γονείς και νηπιαγωγούς WWW.KINDYKIDS.GR Όταν η ζωή στο νηπιαγωγείο γίνεται παιχνίδι! Το Site για γονείς και νηπιαγωγούς Το υλικό αυτό αποτελεί πνευματική ιδιοκτησία του KindyKids.gr και διανέμεται δωρεάν. ΖΩΑ ΠΟΥ ΚΙΝΔΥΝΕΥΟΥΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΣΟΓΕΙΑΚΗ ΦΩΚΙΑ. (Monachus monachus)

ΜΕΣΟΓΕΙΑΚΗ ΦΩΚΙΑ. (Monachus monachus) ΑΠΕΙΛΟΥΜΕΝΑ ΕΙ Η ΜΕΣΟΓΕΙΑΚΗ ΦΩΚΙΑ (Monachus monachus) Η Μεσογειακή Φώκια είναι το µόνο είδος φώκιας που συναντάται στη Μεσόγειο και αποτελεί ένα από τα πλέον απειλούµενα είδη θαλάσσιων θηλαστικών στον

Διαβάστε περισσότερα

Χατζηνικολάκη Ελένη Μουσείο Φυσικής Ιστορίας Κρήτης. 250579 Natural Europe CIP-ICT PSP-2009-3

Χατζηνικολάκη Ελένη Μουσείο Φυσικής Ιστορίας Κρήτης. 250579 Natural Europe CIP-ICT PSP-2009-3 Χατζηνικολάκη Ελένη Μουσείο Φυσικής Ιστορίας Κρήτης 250579 Natural Europe CIP-ICT PSP-2009-3 Πώς προσαρμόζονται οι οργανισμοί στις αλλαγές του περιβάλλοντος (τροφή, κλίμα κ. ά.); Κληρονομώντας ευνοϊκά

Διαβάστε περισσότερα

Πρόγραμμα Σπουδών Φυσικών Επιστημών. Θέμα: Εφαρμογή του ΑΠ των Φυσικών Επιστημών

Πρόγραμμα Σπουδών Φυσικών Επιστημών. Θέμα: Εφαρμογή του ΑΠ των Φυσικών Επιστημών Πρόγραμμα Σπουδών Φυσικών Επιστημών Θέμα: Εφαρμογή του ΑΠ των Φυσικών Επιστημών Κατά τη Β Φάση της Διαμόρφωσης των ΑΠ, το Πρόγραμμα Σπουδών των Φυσικών Επιστημών, το οποίο θα εφαρμοστεί κατά τη φετινή

Διαβάστε περισσότερα

Θ Δημοτικό Σχολείο Πάφου. «Κουπάτειο» Τάξη : Δ

Θ Δημοτικό Σχολείο Πάφου. «Κουπάτειο» Τάξη : Δ Θ Δημοτικό Σχολείο Πάφου «Κουπάτειο» Τάξη : Δ Σχολική χρονιά 2013-2014 αγρινό: Είναι το μεγαλύτερο χερσαίο θηλαστικό και ενδημικό είδος στην Κύπρο. Χαρακτηρίζεται ως ο σημαντικότερος εκπρόσωπος της πανίδας

Διαβάστε περισσότερα

epanoriou@ornithologiki.gr Σερρών, serreschools@gmail.com Σερρών sofiaeft@gmail.com ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: Δίκτυα ΠΕ και Σχολικά Προγράμματα ΠΕ

epanoriou@ornithologiki.gr Σερρών, serreschools@gmail.com Σερρών sofiaeft@gmail.com ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: Δίκτυα ΠΕ και Σχολικά Προγράμματα ΠΕ Ο σχεδιασμός Προγράμματος ΠΕ για την προστασία ενός απειλούμενου είδους και η συμβολή του θεσμού των Δικτύων. Το Τοπικό Θεματικό Δίκτυο ΠΕ «Η Νανόχηνα στην Κερκίνη» Ευγενία Πανώριου 1, Ιωάννης Πούλιος

Διαβάστε περισσότερα

Ζώα υπό εξαφάνιση - Το Γιγάντιο Πάντα

Ζώα υπό εξαφάνιση - Το Γιγάντιο Πάντα Ζώα του δάσους υπό εξαφάνιση Τμήμα Α4 Σχ. Έτος 2012-20132013 Α τετράμηνο Είναι διεθνές σύμβολο της WWF. Τ α υ τ ό τ η τ α Όνομα : Γιγάντιο Πάντα Βάρος : 86-125 κιλά Ύψος : 1.20-1.90μ. Βιότοπος, εξάπλωση

Διαβάστε περισσότερα

Ας προσπαθήσουμε όλοι να μη χαθεί κανένα είδος ζώου από την Κύπρο

Ας προσπαθήσουμε όλοι να μη χαθεί κανένα είδος ζώου από την Κύπρο ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΓΕΩΡΓΙΑΣ, ΦΥΣΙΚΩΝ ΠΟΡΩΝ ΚΑΙ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ Ας προσπαθήσουμε όλοι να μη χαθεί κανένα είδος ζώου από την Κύπρο Ξέρεις ότι: Πανίδα ονομάζουμε όλα τα ζώα μιας περιοχής. Αυτά

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΘΕΣΗ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ

ΕΚΘΕΣΗ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗ Δ/ΝΣΗ Π.Ε. & Δ.Ε. ΙΟΝΙΩΝ ΝΗΣΩΝ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ 20.06.2014 Δ/ΝΣΗ Π.Ε. Ν.ΚΕΦΑΛΛΗΝΙΑΣ Ταχ. Δ/νση(προσωρινή): Ηλία Ζερβού 10 Ταχ. Κώδικας : 28100

Διαβάστε περισσότερα

Η οµαδοποίηση των ζώων

Η οµαδοποίηση των ζώων ΣΧΕ ΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ Η οµαδοποίηση των ζώων ENOTHTA: Η οµαδοποίηση των ζώων ΜΑΘΗΜΑ: Επιστήµη ΤΑΞΗ: Β ΣΚΟΠΟΣ Οι µαθητές καλούνται να οργανώσουν µε βάση διαφορετικά κριτήρια κάθε φορά, πληροφορίες που είδη γνωρίζουν.

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΓΙΑ ΤΟ ΘΑΛΑΣΣΙΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΛΙΕΙΑ «Η θάλασσα κοινό μας σπίτι»

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΓΙΑ ΤΟ ΘΑΛΑΣΣΙΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΛΙΕΙΑ «Η θάλασσα κοινό μας σπίτι» ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ LIFE «Μεσογειακή φώκια και Αλιεία: Αντιμετωπίζοντας τη σχέση ανταγωνισμού και αλληλεπίδρασης στις ελληνικές θάλασσες» ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΓΙΑ ΤΟ ΘΑΛΑΣΣΙΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΛΙΕΙΑ «Η θάλασσα

Διαβάστε περισσότερα

Ερώτηση 1 Πώς ονομάζεται το πουλί που φαίνεται στο σκίτσο του έργου για την προστασία της λίμνης της Ορόκλινης;

Ερώτηση 1 Πώς ονομάζεται το πουλί που φαίνεται στο σκίτσο του έργου για την προστασία της λίμνης της Ορόκλινης; Ερώτηση 1 Πώς ονομάζεται το πουλί που φαίνεται στο σκίτσο του έργου για την προστασία της λίμνης της Ορόκλινης; Ερώτηση 2 Με ποιο τρόπο βοηθά το πρόγραμμα LIFE τις χώρες που προσπαθούν να προστατέψουν

Διαβάστε περισσότερα

Φορέας ιαχείρισης Υγροτόπων Κοτυχίου Στροφυλιάς Καραµπέρου Γεωργία, ασολόγος-συντονίστρια έργου Αρετή Ζαχαροπούλου, Περιβαλλοντολόγος Βασιλική

Φορέας ιαχείρισης Υγροτόπων Κοτυχίου Στροφυλιάς Καραµπέρου Γεωργία, ασολόγος-συντονίστρια έργου Αρετή Ζαχαροπούλου, Περιβαλλοντολόγος Βασιλική Εθνικό Πάρκο Υγροτόπων ΚοτυχίουΚοτυχίου Στροφυλιάς Φορέας ιαχείρισης Υγροτόπων Κοτυχίου Στροφυλιάς Καραµπέρου Γεωργία, ασολόγος-συντονίστρια έργου Αρετή Ζαχαροπούλου, Περιβαλλοντολόγος Βασιλική Ορφανού,

Διαβάστε περισσότερα

Πώς και γιατί μετακινούμαστε;

Πώς και γιατί μετακινούμαστε; Πώς και γιατί μετακινούμαστε; Διδακτική πρόταση 1: Συνοπτικό πλαίσιο μετακίνησης και εγκατάστασης Ερωτήματα-κλειδιά Γιατί και πώς μετακινούμαστε από τα πολύ παλιά χρόνια μέχρι σήμερα; Πού μένουμε από τα

Διαβάστε περισσότερα

Φύση και Σχολικοί Κήποι. Δρ. Αλέξανδρος Παπαχατζής Αναπληρωτής Καθηγητής Δενδροκομίας ΤΕΙ Θεσσαλίας e-mail: papachad@teilar.gr

Φύση και Σχολικοί Κήποι. Δρ. Αλέξανδρος Παπαχατζής Αναπληρωτής Καθηγητής Δενδροκομίας ΤΕΙ Θεσσαλίας e-mail: papachad@teilar.gr Φύση και Σχολικοί Κήποι Δρ. Αλέξανδρος Παπαχατζής Αναπληρωτής Καθηγητής Δενδροκομίας ΤΕΙ Θεσσαλίας e-mail: papachad@teilar.gr Ιστορικά στοιχεία Η «μόρφωση» του ανθρώπου άρχισε άτυπα από την επαφή του με

Διαβάστε περισσότερα

Παρακολούθηση και αξιολόγηση της κατάστασης. του Εθνικού Πάρκου Χελμού-Βουραϊκού Μ. Τζάλη, Ν. Προμπονάς, Τ. Δημαλέξης, J. Fric

Παρακολούθηση και αξιολόγηση της κατάστασης. του Εθνικού Πάρκου Χελμού-Βουραϊκού Μ. Τζάλη, Ν. Προμπονάς, Τ. Δημαλέξης, J. Fric Παρακολούθηση και αξιολόγηση της κατάστασης διατήρησης της ορνιθοπανίδας του Εθνικού Πάρκου Χελμού-Βουραϊκού Μ. Τζάλη, Ν. Προμπονάς, Τ. Δημαλέξης, J. Fric Εθνικό Πάρκο Χελμού Βουραϊκού, «Βιοποικιλότητα

Διαβάστε περισσότερα

ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΗ ΨΥΧΑΓΩΓΙΑ ΓΙΑ ΠΑΙΔΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΜΕΣΑ ΑΠΟ ΤΟ ΠΑΙΧΝΙΔΙ

ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΗ ΨΥΧΑΓΩΓΙΑ ΓΙΑ ΠΑΙΔΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΜΕΣΑ ΑΠΟ ΤΟ ΠΑΙΧΝΙΔΙ ΑΘΗΝΑ ΤΟ ΠΟΛΥΤΕΧΝΟ ΧΩΡΟΣ ΠΑΙΔΙΚΗΣ ΚΑΛΛΙΤΕΧΝΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ Το πολύτεχνο είναι ένα καλλιτεχνικό εργαστήριο που προσφέρει εκπαιδευτικά και καλλιτεχνικά προγράμματα σε μαθητές ηλικίας 2 έως 9 ετών τα οποία είναι

Διαβάστε περισσότερα

Αναγνώριση φύλου στα καναρίνια

Αναγνώριση φύλου στα καναρίνια Αναγνώριση φύλου στα καναρίνια Η διάκριση του φύλου στα καναρίνια αποτελούσε και αποτελεί ένα πάγιο ερώτημα των ερασιτεχνών εκτροφέων καναρινιών. Πόσοι από μας που ερασιτεχνικά και μόνο από αγάπη εκτρέφουμε

Διαβάστε περισσότερα

a. Οι βαθιές θάλασσες της Ευρώπης δημιουργήθηκαν όταν έλιωσαν οι παγετώνες. β. Η Νορβηγική Θάλασσα βρέχει τις βορειοανατολικές ακτές

a. Οι βαθιές θάλασσες της Ευρώπης δημιουργήθηκαν όταν έλιωσαν οι παγετώνες. β. Η Νορβηγική Θάλασσα βρέχει τις βορειοανατολικές ακτές EΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΟ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ Επαναληπτικό διαγώνισμα στα μαθήματα 12-18 1. Χαρακτήρισε τις παρακάτω προτάσεις με το γράμμα (Σ), αν είναι σωστές, και a. Οι βαθιές θάλασσες της Ευρώπης δημιουργήθηκαν όταν έλιωσαν

Διαβάστε περισσότερα

Northern Aegean Dolphin Project

Northern Aegean Dolphin Project Northern Aegean Dolphin Project Corporate Traveling Πρόταση Συνεργασίας MOm / Εταιρεία για τη Μελέτη και Προστασία της Μεσογειακής φώκιας Γενική Περίληψη του Προγράμματος: Το Northern Aegean Dolphin Project

Διαβάστε περισσότερα

Ο όρος Π.Ε. στην Ελλάδα άρχισε να χρησιμοποιείται από το 1976 και έπειτα. Όπως προκύπτει από τα στοιχεία που υπάρχουν, η ανάπτυξη της Π.Ε.

Ο όρος Π.Ε. στην Ελλάδα άρχισε να χρησιμοποιείται από το 1976 και έπειτα. Όπως προκύπτει από τα στοιχεία που υπάρχουν, η ανάπτυξη της Π.Ε. Ο όρος Π.Ε. στην Ελλάδα άρχισε να χρησιμοποιείται από το 1976 και έπειτα. Όπως προκύπτει από τα στοιχεία που υπάρχουν, η ανάπτυξη της Π.Ε. στην Ελλάδα σχετίζεται καθαρά με τις δραστηριότητες διεθνών οργανισμών

Διαβάστε περισσότερα

Δακτυλιώσεις πουλιών στο Ινστιτούτο Δασικών Ερευνών

Δακτυλιώσεις πουλιών στο Ινστιτούτο Δασικών Ερευνών Δακτυλιώσεις πουλιών στο Ινστιτούτο Δασικών Ερευνών Δρ Σάββας Καζαντζίδης, Εντεταλμένος Ερευνητής Ινστιτούτο Δασικών Ερευνών Ένα ζευγάρι Κότσυφες (το αρσενικό δεξιά). Η δακτυλίωση είναι μια μέθοδος για

Διαβάστε περισσότερα

Οι οργανισμοί προσαρμόζονται στο περιβάλλον τους. Ηθολογικές Μορφολογικές Φυσιολογικές Αποκρίσεις. Προσαρμογές

Οι οργανισμοί προσαρμόζονται στο περιβάλλον τους. Ηθολογικές Μορφολογικές Φυσιολογικές Αποκρίσεις. Προσαρμογές Οι οργανισμοί προσαρμόζονται στο περιβάλλον τους Ηθολογικές Μορφολογικές Φυσιολογικές Αποκρίσεις Προσαρμογές Οι οργανισμοί διαφοροποιούν το περιβάλλον τους Παραδείγματα προσαρμογών Αποκρίσεις των τωνοργανισμών

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗΣ ΤΟΥ ΠΛΗΘΥΣΜΟΥ ΤΩΝ ΑΝΑΠΑΡΑΓΟΜΕΝΩΝ ΚΟΙΝΩΝ ΕΙΔΩΝ ΠΟΥΛΙΩΝ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗΣ ΤΟΥ ΠΛΗΘΥΣΜΟΥ ΤΩΝ ΑΝΑΠΑΡΑΓΟΜΕΝΩΝ ΚΟΙΝΩΝ ΕΙΔΩΝ ΠΟΥΛΙΩΝ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗΣ ΤΟΥ ΠΛΗΘΥΣΜΟΥ ΤΩΝ ΑΝΑΠΑΡΑΓΟΜΕΝΩΝ ΚΟΙΝΩΝ ΕΙΔΩΝ ΠΟΥΛΙΩΝ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ HELLENIC COMMON BREEDING BIRD MONITORING SCHEME ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΟΡΝΙΘΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ, 2013 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Εισαγωγή...

Διαβάστε περισσότερα

Η ΖΩΗ ΣΤΑ ΤΡΟΠΙΚΑ ΔΑΣΗ

Η ΖΩΗ ΣΤΑ ΤΡΟΠΙΚΑ ΔΑΣΗ Η ΖΩΗ ΣΤΑ ΤΡΟΠΙΚΑ ΔΑΣΗ Οι περιοχές των τροπικών δασών όπως βλέπεις και στον παραπάνω παγκόσμιο χάρτη, βρίσκονται στη Νότια Αμερική(γύρω από τον ισημερινό), στη Βόρεια Αμερική(ανάμεσα από τον Τροπικό του

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΜΗ ΤΥΠΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ ΓΙΑ ΤΗ ΒΙΩΣΙΜΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ

ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΜΗ ΤΥΠΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ ΓΙΑ ΤΗ ΒΙΩΣΙΜΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΜΗ ΤΥΠΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ ΓΙΑ ΤΗ ΒΙΩΣΙΜΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ Ταξίδι στο κέντρο της γης Ο κόσµος των εντόµων Είµαι ο σπόρος Το παιχνίδι της χαµένης Θη-Σάυρας Υπεύθυνοι Εκπαιδευτικών Προγραµµάτων:

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΩΝ ΝΥΧΤΕΡΙΔΩΝ ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΑ

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΩΝ ΝΥΧΤΕΡΙΔΩΝ ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΑ Ο ΡΟΛΟΣ ΤΩΝ ΝΥΧΤΕΡΙΔΩΝ ΣΤΑ ΦΥΣΙΚΑ ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΑ Γεωργιακάκης Παναγιώτης Βιολόγος Μουσείο Φυσικής Ιστορίας Κρήτης Γιατί δεν συμπαθούμε τις νυχτερίδες; Δραστηριοποίηση τη νύχτα Ενεργητική πτήση Κινέζοι,

Διαβάστε περισσότερα

Για να περιγράψουμε την ατμοσφαιρική κατάσταση, χρησιμοποιούμε τις έννοιες: ΚΑΙΡΟΣ. και ΚΛΙΜΑ

Για να περιγράψουμε την ατμοσφαιρική κατάσταση, χρησιμοποιούμε τις έννοιες: ΚΑΙΡΟΣ. και ΚΛΙΜΑ Το κλίμα της Ευρώπης Το κλίμα της Ευρώπης Για να περιγράψουμε την ατμοσφαιρική κατάσταση, χρησιμοποιούμε τις έννοιες: ΚΑΙΡΟΣ και ΚΛΙΜΑ Καιρός: Οι ατμοσφαιρικές συνθήκες που επικρατούν σε μια περιοχή, σε

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ e-school by Agronomist.gr

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ e-school by Agronomist.gr 2012 ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ e-school by Agronomist.gr ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ E-school by Agronomist.gr ΜΑΡΤΙΟΣ 2012 2 ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ ΓΕΩΡΓΙΑ, ΚΤΗΝΟΤΡΟΦΙΑ ΚΑΙ ΑΛΙΕΙΑ 3 Σαλιγκαροτροφία Η αναζήτηση καινοτόμων δραστηριοτήτων

Διαβάστε περισσότερα

Η Περιβαλλοντική Εκπαίδευση ως μέσο προστασίας

Η Περιβαλλοντική Εκπαίδευση ως μέσο προστασίας Η Περιβαλλοντική Εκπαίδευση ως μέσο προστασίας Ρούλα Τρίγκου Συντονίστρια Ενημέρωσης ράσεων ιατήρησης Μέλος Εκπαιδευτικής Ομάδας Ορνιθολογικής ΘΕΡΙΝΟ ΣΧΟΛΕΙΟ 28 ΙΟΥΝΙΟΥ -1 ΙΟΥΛΙΟΥ 2013, ΑΝ ΡΟΣ Γιατί Περιβαλλοντική

Διαβάστε περισσότερα

Αξιοποιώντας τη μελέτη πεδίου και τη δυναμική της κοινότητας για την προστασία ενός απειλούμενου είδους. Η περίπτωση του Κιρκινεζιού στη Θεσσαλία

Αξιοποιώντας τη μελέτη πεδίου και τη δυναμική της κοινότητας για την προστασία ενός απειλούμενου είδους. Η περίπτωση του Κιρκινεζιού στη Θεσσαλία Αξιοποιώντας τη μελέτη πεδίου και τη δυναμική της κοινότητας για την προστασία ενός απειλούμενου είδους. Η περίπτωση του Κιρκινεζιού στη Θεσσαλία Παναγιώτης Λατσούδης 1, Ευγενία Πανώριου 2 1 Δασολόγος

Διαβάστε περισσότερα

Διαχείριση περιοχών Δικτύου Natura 2000. Μαρίνα Ξενοφώντος Λειτουργός Περιβάλλοντος Τμήμα Περιβάλλοντος

Διαχείριση περιοχών Δικτύου Natura 2000. Μαρίνα Ξενοφώντος Λειτουργός Περιβάλλοντος Τμήμα Περιβάλλοντος Διαχείριση περιοχών Δικτύου Natura 2000 Μαρίνα Ξενοφώντος Λειτουργός Περιβάλλοντος Τμήμα Περιβάλλοντος Το Δίκτυο Natura 2000 Πανευρωπαϊκό Δίκτυο Οικολογικών Περιοχών το οποίο δημιουργήθηκε το 1992 με την

Διαβάστε περισσότερα

Scratch Δημοτικό 2 : Εισαγωγή στις βασικές εντολές και λειτουργίες της Scratch

Scratch Δημοτικό 2 : Εισαγωγή στις βασικές εντολές και λειτουργίες της Scratch Scratch Δημοτικό 2 : Εισαγωγή στις βασικές εντολές και λειτουργίες της Scratch Εκτιμώμενη διάρκεια: Δύο διδακτικές ώρες Ένταξη στο πρόγραμμα σπουδών Στο Πρόγραμμα Σπουδών του Ολοήμερου Δημοτικού (ΦΕΚ 1139/28-7-2010)

Διαβάστε περισσότερα

Η Λίμνη. Κείμενο: Μαρίνα Μιχαηλίδου - Καδή Εικονογράφηση: Ελίζα Βαβούρη

Η Λίμνη. Κείμενο: Μαρίνα Μιχαηλίδου - Καδή Εικονογράφηση: Ελίζα Βαβούρη Η Λίμνη Κείμενο: Μαρίνα Μιχαηλίδου - Καδή Εικονογράφηση: Ελίζα Βαβούρη Κείμενο Μαρίνα Μιχαηλίδου - Καδή Εικονογράφηση Ελίζα Βαβούρη Γραφιστική επιμέλεια Χριστιάνα Χαραλάμπους Επιμέλεια κειμένου και εικόνων

Διαβάστε περισσότερα

Βελτίωση της κατάστασης διατήρησης των οικοτόπων προτεραιότητας *1520 και *5220 στο Εθνικό Δασικό Πάρκο Ριζοελιάς

Βελτίωση της κατάστασης διατήρησης των οικοτόπων προτεραιότητας *1520 και *5220 στο Εθνικό Δασικό Πάρκο Ριζοελιάς Τεύχος 1 Σεπτέμβριος 2014 Βελτίωση της κατάστασης διατήρησης των οικοτόπων προτεραιότητας *1520 και *5220 στο Εθνικό Δασικό Πάρκο Ριζοελιάς LIFE12NAT/CY/000758 Περιεχόµενα Περισσότερες πληροφορίες www.life-rizoelia.eu

Διαβάστε περισσότερα

ΖΩΝΗ ΕΙΔΙΚΗΣ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ «ΧΑ-ΠΟΤΑΜΙ» ΟΡΝΙΘΟΠΑΝΙΔΑ ΚΑΙ ΒΙΟΤΟΠΟΙ

ΖΩΝΗ ΕΙΔΙΚΗΣ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ «ΧΑ-ΠΟΤΑΜΙ» ΟΡΝΙΘΟΠΑΝΙΔΑ ΚΑΙ ΒΙΟΤΟΠΟΙ ΕΤΟΙΜΑΣΙΑ ΣΤΟΧΩΝ ΔΙΑΤΗΡΗΣΗΣ & ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΤΙΚΩΝ ΣΧΕΔΙΩΝ ΓΙΑ ΤΙΣ ΖΩΝΕΣ ΕΙΔΙΚΗΣ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ (ΖΕΠ) ΠΟΥ ΕΧΟΥΝ ΚΑΘΟΡΙΣΤΕΙ ΣΤΗΝ ΚΥΠΡΟ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΗΝ ΟΔΗΓΙΑ ΓΙΑ ΤΑ ΑΓΡΙΑ ΠΤΗΝΑ (2009/147/ΕΚ) ΖΩΝΗ ΕΙΔΙΚΗΣ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΠΟΙΚΙΛΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΤΕΧΝΗΤΕΣ ΛΙΜΝΕΣ ΤΗΣ ΔΕΗ

ΒΙΟΠΟΙΚΙΛΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΤΕΧΝΗΤΕΣ ΛΙΜΝΕΣ ΤΗΣ ΔΕΗ ΒΙΟΠΟΙΚΙΛΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΤΕΧΝΗΤΕΣ ΛΙΜΝΕΣ ΤΗΣ ΔΕΗ 1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Από τα μέσα της δεκαετίας του 50 μέχρι σήμερα, έχουν κατασκευαστεί από τη ΔΕΗ Α.Ε. και βρίσκονται σε λειτουργία, 15 μεγάλα και 9 μικρά Υδροηλεκτρικά

Διαβάστε περισσότερα

Α. Δραστηριότητες σε αστική περιοχή

Α. Δραστηριότητες σε αστική περιοχή Περιεχόμενα 1. Εισαγωγή... 2 2. Αναλυτικός πίνακας δραστηριοτήτων Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης για το σχολικό έτος 2010 2011... 3 3. ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ... 8 Α. ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΣΕ ΑΣΤΙΚΗ ΠΕΡΙΟΧΗ... 8 Α.1 Πάρκο

Διαβάστε περισσότερα

Η ΘΑΛΑΣΣΑ ΜΙΑ ΧΩΜΑΤΕΡΗ

Η ΘΑΛΑΣΣΑ ΜΙΑ ΧΩΜΑΤΕΡΗ Η ΘΑΛΑΣΣΑ ΜΙΑ ΧΩΜΑΤΕΡΗ Το Πρόβλημα Το περιβαλλοντικό πρόβλημα που εξετάζεται από το πρόγραμμα θάλασσα είναι ο άμεσος κίνδυνος επιβίωσης που αντιμετωπίζουν τα θαλάσσια θηλαστικά που ζουν στις ελληνικές

Διαβάστε περισσότερα

Νιώθω, νιώθεις, νιώθει.νιώθουμε ΟΜΑΔΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΣΧΟΛΕΙΟ. Χανιά

Νιώθω, νιώθεις, νιώθει.νιώθουμε ΟΜΑΔΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΣΧΟΛΕΙΟ. Χανιά Νιώθω, νιώθεις, νιώθει.νιώθουμε ΟΜΑΔΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ Σμαράγδα Τσιραντωνάκη, ΠΕ70 ΣΧΟΛΕΙΟ Ιδιωτικά Εκπαιδευτήρια Θεοδωρόπουλου Χανιά Μάϊος 2015 Σελίδα 1 από 10 1. Συνοπτική περιγραφή της καλής πρακτικής Η παρούσα

Διαβάστε περισσότερα

Η Διημερίδα υλοποείται στο πλαίσιο της Πράξης «Δράσεις Δια Βίου Μάθησης για το Περιβάλλον και την Αειφορία», μέσω του Επιχειρησιακού Προγράμματος

Η Διημερίδα υλοποείται στο πλαίσιο της Πράξης «Δράσεις Δια Βίου Μάθησης για το Περιβάλλον και την Αειφορία», μέσω του Επιχειρησιακού Προγράμματος Η Διημερίδα υλοποείται στο πλαίσιο της Πράξης «Δράσεις Δια Βίου Μάθησης για το Περιβάλλον και την Αειφορία», μέσω του Επιχειρησιακού Προγράμματος «Εκπαίδευση και Δια Βίου Μάθηση», με τη συγχρηματοδότηση

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟ ΤΗΝ ΟΥΔΕΤΕΡΗ ΜΑΣΚΑ ΣΤΗΝ ΘΕΑΤΡΙΚΗ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑ

ΑΠΟ ΤΗΝ ΟΥΔΕΤΕΡΗ ΜΑΣΚΑ ΣΤΗΝ ΘΕΑΤΡΙΚΗ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΟΥΔΕΤΕΡΗ ΜΑΣΚΑ ΣΤΗΝ ΘΕΑΤΡΙΚΗ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑ ΥΛΙΚΟ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟΥ με τον ΚΩΣΤΑ ΦΙΛΙΠΠΟΓΛΟΥ ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΣ ΜΑΡΤΙΟΣ 2002 Κατέγραψε η Ελένη Σαματά 3 Από την Ουδέτερη Μάσκα στη Θεατρική Δημιουργία Υλικό Σεμιναρίου

Διαβάστε περισσότερα

Ταυτότητα της Έρευνας... σελ. 4

Ταυτότητα της Έρευνας... σελ. 4 ΕΚΘΕΣΗ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ: Ταυτότητα της Έρευνας... σελ. 4 ΜΕΡΟΣ Α : Στοιχεία για τους επισκέπτες της Ελλάδας 1. Αριθμός ημερών παραμονής στην Ελλάδα... 7 2. Αριθμός επισκέψεων στην Ελλάδα για διακοπές...

Διαβάστε περισσότερα

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ ΔΕΥΤΕΡΗ ΣΕΙΡΑ Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 02

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ ΔΕΥΤΕΡΗ ΣΕΙΡΑ Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 02 Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ ΔΕΥΤΕΡΗ ΣΕΙΡΑ Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 5 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ 1 Y Π Ο Υ Ρ Γ Ε Ι Ο Π Α Ι Δ Ε Ι Α Σ Κ Α Ι Θ Ρ Η Σ Κ Ε Υ Μ Α Τ Ω Ν

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑΤΩΝ

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑΤΩΝ Κείμενο 1 Τοποθέτηση πομπού σε έναν από τους τελευταίους Ασπροπάρηδες στα Βαλκάνια Οι άνθρωποι παγιδεύουν εδώ και χιλιάδες χρόνια τα πουλιά για τροφή, για το πολύχρωμο φτέρωμά

Διαβάστε περισσότερα

Επιμέλεια: Χριστίνα Τσώτα

Επιμέλεια: Χριστίνα Τσώτα ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΣ ΟΜΙΛΟΣ ΙΔΙΩΤΙΚΟ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΠΕΙΡΑΙΚΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΗΡΙΑ Σχολ. Έτος: 2011 2012 Επιμέλεια: Χριστίνα Τσώτα ΦΩΚΙΑ ΜΟΝΑΧΟΥΣ - ΜΟΝΑΧΟΥΣ Κοινό όνομα: Μεσογειακή φώκια Μήκος: 2 3 μέτρα Βάρος: 300

Διαβάστε περισσότερα

ηλεκτρικής ενέργειας στην

ηλεκτρικής ενέργειας στην Εγκαταστάσεις παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας στην άγρια φύση Δάσος Δαδιάς: προσέξτε την εικόνα και βρείτε γιατί φιλοξενεί τόσα πολλά αρπακτικά πουλιά Φ. Κατσιγιάννης «από το λεύκωμα Εικόνες από τη Δαδιά»

Διαβάστε περισσότερα

ΚΡΙΤΗΡΙΑ ΕΠΙΛΟΓΗΣ ΘΕΜΑΤΟΣ

ΚΡΙΤΗΡΙΑ ΕΠΙΛΟΓΗΣ ΘΕΜΑΤΟΣ Πρασινίζω το σχολείο µου, πρασινίζω την πόλη µου! Το Εργαστήριο το σχολικό έτος 2004-2005, συνεργάστηκε µε το Πειραµατικό Νηπιαγωγείο Ν. Χηλής στο σχεδιασµό και την ανάπτυξη Προγράµµατος Περιβαλλοντικής

Διαβάστε περισσότερα

Υπενθύμιση. Παγκόσμιες ημέρες αφιερωμένες στο περιβάλλον

Υπενθύμιση. Παγκόσμιες ημέρες αφιερωμένες στο περιβάλλον Υπενθύμιση Παγκόσμιες ημέρες αφιερωμένες στο περιβάλλον Φεβρουάριος 2: Ημέρα Υγροτόπων Στις 2 Φεβρουαρίου 1977 υπογράφτηκε η Σύμβαση για τους Υγροτόπους στην πόλη Ramsar του Ιράν. Στη Συνθήκη αυτή περιλαμβάνονται

Διαβάστε περισσότερα

41o Γυμνάσιο Αθήνας Σχ. Έτος 2013-2014 Τμήμα Β1

41o Γυμνάσιο Αθήνας Σχ. Έτος 2013-2014 Τμήμα Β1 41o Γυμνάσιο Αθήνας Σχ. Έτος 2013-2014 Τμήμα Β1 Φώκια Μονάχους- Μονάχους Η μεσογειακή φώκια Monachus monachus πήρε το όνομά της είτε εξαιτίας του σχήματος του πάνω μέρους του κεφαλιού της που μοιάζει σαν

Διαβάστε περισσότερα

Δίκτυο ΜΕΣΟΓΕΙΟΣ SOS Μαμάη 3, 104 40 Αθήνα. Τηλ- Fax. 210 8228795 E-mail:schools@medsos.gr www.medsos.gr www.climateactions.gr

Δίκτυο ΜΕΣΟΓΕΙΟΣ SOS Μαμάη 3, 104 40 Αθήνα. Τηλ- Fax. 210 8228795 E-mail:schools@medsos.gr www.medsos.gr www.climateactions.gr Δίκτυο ΜΕΣΟΓΕΙΟΣ SOS Μαμάη 3, 104 40 Αθήνα. Τηλ- Fax. 210 8228795 E-mail:schools@medsos.gr www.medsos.gr www.climateactions.gr Εισαγωγή Η αλλαγή του κλίματος αποτελεί στις μέρες μας ένα αδιαμφισβήτητο

Διαβάστε περισσότερα

Παραδοσιακή ενδυμασία και χορός, μέσα από δραστηριότητες Εκπαιδευτικής Ρομποτικής

Παραδοσιακή ενδυμασία και χορός, μέσα από δραστηριότητες Εκπαιδευτικής Ρομποτικής ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΔΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΦΛΩΡΙΝΑΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ Παραδοσιακή ενδυμασία και χορός, μέσα από δραστηριότητες Εκπαιδευτικής Ρομποτικής Σεπτέμβριος 2012 Η πρόταση

Διαβάστε περισσότερα

Προγραμματισμός του μαθήματος Οικιακής Οικονομίας-Αγωγής Υγείας Επισημάνσεις για Α, Β και Γ Γυμνασίου

Προγραμματισμός του μαθήματος Οικιακής Οικονομίας-Αγωγής Υγείας Επισημάνσεις για Α, Β και Γ Γυμνασίου Προγραμματισμός του μαθήματος Οικιακής Οικονομίας-Αγωγής Υγείας Επισημάνσεις για Α, Β και Γ Γυμνασίου Ο ετήσιος προγραμματισμός πρέπει να ανταποκρίνεται στους Δείκτες Επιτυχίας της κάθε τάξης ξεχωριστά.

Διαβάστε περισσότερα

από ευχάριστες δραστηριότητες, όπως εκείνες της προανάγνωσης,, ενώ παράλληλα συνειδητοποιούν το φωνημικό χαρακτήρα της γλώσσας και διακρίνουν τα

από ευχάριστες δραστηριότητες, όπως εκείνες της προανάγνωσης,, ενώ παράλληλα συνειδητοποιούν το φωνημικό χαρακτήρα της γλώσσας και διακρίνουν τα ΔΕΥΤΕΡΑ Προσέλευση νηπίων και αυθόρμητες δραστηριότητες στις οργανωμένες γωνιές της τάξης. Το ελεύθερο παιχνίδι είτε ατομικό,είτε ομαδικό σε ελκυστικά οργανωμένες γωνιές επιτρέπει στα παιδιά να χρησιμοποιούν

Διαβάστε περισσότερα

Γεωλογία - Γεωγραφία Β Γυμνασίου ΦΥΛΛΑΔΙΟ ΑΣΚΗΣΕΩΝ. Τ μαθητ : Σχολικό Έτος:

Γεωλογία - Γεωγραφία Β Γυμνασίου ΦΥΛΛΑΔΙΟ ΑΣΚΗΣΕΩΝ. Τ μαθητ : Σχολικό Έτος: Γεωλογία - Γεωγραφία Β Γυμνασίου ΦΥΛΛΑΔΙΟ ΑΣΚΗΣΕΩΝ Τ μαθητ : Σχολικό Έτος: 1 ΜΑΘΗΜΑ 1, Οι έννοιες «γεωγραφική» και «σχετική» θέση 1. Με τη βοήθεια του χάρτη στη σελ.12, σημειώστε τις παρακάτω πόλεις στην

Διαβάστε περισσότερα

Δομή και Περιεχόμενο

Δομή και Περιεχόμενο Υπουργείο Παιδείας & Πολιτισμού Διεύθυνση Δημοτικής Εκπαίδευσης Δομή και Περιεχόμενο Ομάδα Υποστήριξης Νέου Αναλυτικού Προγράμματος Εικαστικών Τεχνών Ιανουάριος 2013 Δομή ΝΑΠ Εικαστικών Τεχνών ΕΙΚΑΣΤΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

Ενότητα στις Εικαστικές Τέχνες

Ενότητα στις Εικαστικές Τέχνες Ενότητα στις Εικαστικές Τέχνες Τίτλος: Ιστορίες δωματίων Βαθμίδα: 2 Τάξη: Ε Διάρκεια: 6 Χ 80 Περιγραφή Ενότητας Οι μαθητές και οι μαθήτριες μέσα από διάφορες δραστηριότητες που αφορούν στο δωμάτιό τους

Διαβάστε περισσότερα

Αναδεικνύω τον τόπο μου μέσα από την Περιβαλλοντική Εκπαίδευση

Αναδεικνύω τον τόπο μου μέσα από την Περιβαλλοντική Εκπαίδευση Αναδεικνύω τον τόπο μου μέσα από την Περιβαλλοντική Εκπαίδευση Σοφία Τσιροπούλου Υπεύθυνη Σχολικών Δραστηριοτήτων Διεύθυνση Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης Ν. Έβρου softsi@sch.gr ΠΕΡΙΛΗΨΗ Στην παρούσα εργασία

Διαβάστε περισσότερα

ΜΟΝΤΕΣΣΟΡΙΑΝΑ ΣΧΟΛΕΙΑ: ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΑΠΡΙΛΙΟΣ 2013

ΜΟΝΤΕΣΣΟΡΙΑΝΑ ΣΧΟΛΕΙΑ: ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΑΠΡΙΛΙΟΣ 2013 ΜΟΝΤΕΣΣΟΡΙΑΝΑ ΣΧΟΛΕΙΑ: ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΑΠΡΙΛΙΟΣ 2013 1/4/2013: ΦΙΛΙΚΟΣ ΠΟΔΟΣΦΑΙΡΙΚΟΣ ΑΓΩΝΑΣ ΜΟΝΤΕΣΣΟΡΙΑΝΩΝ ΣΧΟΛΕΙΩΝ ΕΛΛΗΝΟΑΓΓΛΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ Οι μαθητές των Ε και ΣΤ τάξεων συμμετείχαν σε φιλικό αγώνα

Διαβάστε περισσότερα

Συμβουλές για τους γονείς

Συμβουλές για τους γονείς Συμβουλές για τους γονείς Για τα παιδιά του Δημοτικού κάθε διαδρομή από το σπίτι προς στο σχολείο αποτελεί μια σημαντική μαθησιακή εμπειρία και ένα μάθημα κυκλοφοριακής αγωγής. Μέσω αυτής της καθημερινής

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟΠΟΣ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΦΟΡΕΑΣ. Παρατήρηση πουλιών. Περιήγηση στις λίμνες του Πάρκου Παιδικά εργαστήρια Διαγωνισμοί. Παρατήρηση πουλιών

ΤΟΠΟΣ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΦΟΡΕΑΣ. Παρατήρηση πουλιών. Περιήγηση στις λίμνες του Πάρκου Παιδικά εργαστήρια Διαγωνισμοί. Παρατήρηση πουλιών ΤΟΠΟΣ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΦΟΡΕΑΣ 11:00-14:00 ΑΤΤΙΚΗ Πάρκο Περιβαλλοντικής Ευαισθητοποίησης «Α. ΤΡΙΤΣΗΣ», Ίλιον Περιήγηση στις λίμνες του Πάρκου τηλ. 210 2316977, 210 8228704 e-mail: park@ornithologiki.gr

Διαβάστε περισσότερα

Πρωτοβουλία για την Καινοτομία

Πρωτοβουλία για την Καινοτομία Πρωτοβουλία για την Καινοτομία Ολοκληρωµένα Προγράµµατα, Πρωτοβουλίες και Δικτυώσεις για την ανάπτυξη δεξιοτήτων και ικανοτήτων Καινοτομίας Το έργο υλοποιείται στο πλαίσιο του Επιχειρησιακού Προγράμματος

Διαβάστε περισσότερα

Σώμα Πρoσκόπων Κύπρου. Κλάδος Λυκοπούλων Γ.Ε. Παιχνίδι Προσκοπικής Χρονιάς 2014-2015. ΧΑΛΚΙΝΗ Αγέλη Λυκοπούλων ΑΡΧΕΙΟ ΠΑΙΧΝΙΔΙΟΥ.

Σώμα Πρoσκόπων Κύπρου. Κλάδος Λυκοπούλων Γ.Ε. Παιχνίδι Προσκοπικής Χρονιάς 2014-2015. ΧΑΛΚΙΝΗ Αγέλη Λυκοπούλων ΑΡΧΕΙΟ ΠΑΙΧΝΙΔΙΟΥ. Σώμα Πρoσκόπων Κύπρου Κλάδος Λυκοπούλων Γ.Ε. Παιχνίδι Προσκοπικής Χρονιάς 2014-2015 ΧΑΛΚΙΝΗ Αγέλη Λυκοπούλων ΑΡΧΕΙΟ ΠΑΙΧΝΙΔΙΟΥ Αγέλη Λυκοπούλων ΧΑΛΚΙΝΗ ΑΓΕΛΗ ΛΥΚΟΠΟΥΛΩΝ 103ov Σύστημα Ναυτοπροσκόπων Κισσόνεργας

Διαβάστε περισσότερα

Το μεγαλύτερο μέρος της γης αποτελείται από νερό. Το 97,2% του νερού αυτού

Το μεγαλύτερο μέρος της γης αποτελείται από νερό. Το 97,2% του νερού αυτού 1. Το νερό στη φύση και τη ζωή των ανθρώπων Το μεγαλύτερο μέρος της γης αποτελείται από νερό. Το 97,2% του νερού αυτού βρίσκεται στους ωκεανούς, είναι δηλαδή αλμυρό. Μόλις το 2% βρίσκεται στους πόλους

Διαβάστε περισσότερα

Ημερολόγιο 2011 «ΣΤΗΝ ΚΑΡΔΙΑ ΚΑΘΕ ΧΕΙΜΩΝΑ ΚΡΥΒΕΤΑΙ ΠΑΝΤΑ ΕΝΑ ΑΟΡΑΤΟ ΚΑΛΟΚΑΙΡΙ» Φροντίδα και αγάπη για το φυσικό μας περιβάλλον

Ημερολόγιο 2011 «ΣΤΗΝ ΚΑΡΔΙΑ ΚΑΘΕ ΧΕΙΜΩΝΑ ΚΡΥΒΕΤΑΙ ΠΑΝΤΑ ΕΝΑ ΑΟΡΑΤΟ ΚΑΛΟΚΑΙΡΙ» Φροντίδα και αγάπη για το φυσικό μας περιβάλλον Ημερολόγιο 2011 «ΣΤΗΝ ΚΑΡΔΙΑ ΚΑΘΕ ΧΕΙΜΩΝΑ ΚΡΥΒΕΤΑΙ ΠΑΝΤΑ ΕΝΑ ΑΟΡΑΤΟ ΚΑΛΟΚΑΙΡΙ» Φροντίδα και αγάπη για το φυσικό μας περιβάλλον Σχεδόν το 1/6 της έκτασης του Νομού Μεσσηνίας και περισσότερο από το 1/4 της

Διαβάστε περισσότερα

22 Ιανουαρίου ΖΩΝΗ ΕΙΔΙΚΗΣ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ «ΠΕΡΙΟΧΗ ΑΤΣΑ- ΑΓ.ΘΕΟΔΩΡΟΥ» ΟΡΝΙΘΟΠΑΝΙΔΑ ΚΑΙ ΒΙΟΤΟΠΟΙ

22 Ιανουαρίου ΖΩΝΗ ΕΙΔΙΚΗΣ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ «ΠΕΡΙΟΧΗ ΑΤΣΑ- ΑΓ.ΘΕΟΔΩΡΟΥ» ΟΡΝΙΘΟΠΑΝΙΔΑ ΚΑΙ ΒΙΟΤΟΠΟΙ ΕΤΟΙΜΑΣΙΑ ΣΤΟΧΩΝ ΔΙΑΤΗΡΗΣΗΣ & ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΤΙΚΩΝ ΣΧΕΔΙΩΝ ΓΙΑ ΤΙΣ ΖΩΝΕΣ ΕΙΔΙΚΗΣ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ (ΖΕΠ) ΠΟΥ ΕΧΟΥΝ ΚΑΘΟΡΙΣΤΕΙ ΣΤΗΝ ΚΥΠΡΟ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΗΝ ΟΔΗΓΙΑ ΓΙΑ ΤΑ ΑΓΡΙΑ ΠΤΗΝΑ (2009/147/ΕΚ) ΖΩΝΗ ΕΙΔΙΚΗΣ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

Περιβάλλον και κλίμα: Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή διαθέτει 282,6 εκατομμύρια ευρώ για 225 νέα περιβαλλοντικά και κλιματικά έργα

Περιβάλλον και κλίμα: Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή διαθέτει 282,6 εκατομμύρια ευρώ για 225 νέα περιβαλλοντικά και κλιματικά έργα ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ Βρυξέλλες, 30 Απριλίου 2014 Περιβάλλον και κλίμα: Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή διαθέτει 282,6 εκατομμύρια ευρώ για 225 νέα περιβαλλοντικά και κλιματικά έργα Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή

Διαβάστε περισσότερα

Εργασίες παιδιών 3 ης τάξης µε θέµα «Ένα σπίτι στην πόλη»

Εργασίες παιδιών 3 ης τάξης µε θέµα «Ένα σπίτι στην πόλη» Εργασίες παιδιών 3 ης τάξης µε θέµα «Ένα σπίτι στην πόλη» Εργασίες παιδιών 3 ης τάξης που αφορούν στην επεξεργασία κειµένου Ο ΣΚΑΝΤΖΟΧΟΙΡΟΣ Ο σκαντζόχοιρος είναι πολύ συνηθισµένο είδος στη χώρα µας.

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΤΗΣ ΑΕΙΦΟΡΟΥ-ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΤΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ

ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΤΗΣ ΑΕΙΦΟΡΟΥ-ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΤΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΤΗΣ ΑΕΙΦΟΡΟΥ-ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΤΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟ: Δημοτικό Σχολείο Λυκαβητού (Κ.Β.) ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: 2013-2014 Αρ. Μαθητών: 136 Αρ. Εκπαιδευτικών: 12 Συντονιστής/στρια

Διαβάστε περισσότερα

LIFE10 NAT/CY/000717. Βελτίωση της κατάστασης διατήρησης του οικότοπου προτεραιότητας 9560* στην Κύπρο

LIFE10 NAT/CY/000717. Βελτίωση της κατάστασης διατήρησης του οικότοπου προτεραιότητας 9560* στην Κύπρο JUNIPERCY LIFE10 NAT/CY/000717 Βελτίωση της κατάστασης διατήρησης του οικότοπου προτεραιότητας 9560* στην Κύπρο 3ο ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΟ ΕΛΤΙΟ Ιούνιος 2014 2 JUNIPERCY ΤΟ ΕΡΓΟ JUNIPERCY Το έργο «Βελτίωση της κατάστασης

Διαβάστε περισσότερα

Τα Αίτια και οι Επιπτώσεις της Διεθνούς Μετανάστευσης. Πραγματικοί Μισθοί, Παγκόσμια Παραγωγή, Ωφελημένοι και Ζημιωμένοι

Τα Αίτια και οι Επιπτώσεις της Διεθνούς Μετανάστευσης. Πραγματικοί Μισθοί, Παγκόσμια Παραγωγή, Ωφελημένοι και Ζημιωμένοι Τα Αίτια και οι Επιπτώσεις της Διεθνούς Μετανάστευσης Πραγματικοί Μισθοί, Παγκόσμια Παραγωγή, Ωφελημένοι και Ζημιωμένοι Η Παγκόσµια Μετανάστευση Το 2010, 214 εκατομμύρια άνθρωποι ήταν μετανάστες, κατοικούσαν

Διαβάστε περισσότερα

ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΕΝΟΤΗΤΩΝ Α ΤΑΞΗΣ ΕΝΟΤΗΤΑ 4

ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΕΝΟΤΗΤΩΝ Α ΤΑΞΗΣ ΕΝΟΤΗΤΑ 4 ΔΕΙΚΤΕΣ ΕΠΙΤΥΧΙΑΣ: ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΕΝΟΤΗΤΩΝ Α ΤΑΞΗΣ ΕΝΟΤΗΤΑ 4 Ένα συνεκτικό και επαρκές σώμα γνώσεων Τα παιδιά: να αναγνωρίζουν ονομαστικά τα στοιχεία του χώρου που μελετούν, χρησιμοποιώντας το κατάλληλο λεξιλόγιο

Διαβάστε περισσότερα

Bάτραχοι στη λίμνη. Παιχνίδια Συνεργασίας 2014. Επίπεδο 1,2

Bάτραχοι στη λίμνη. Παιχνίδια Συνεργασίας 2014. Επίπεδο 1,2 Bάτραχοι στη λίμνη 1,2 Οργάνωση: Εργασία με όλη την τάξη. Τα παιδιά είναι γύρω από το αλεξίπτωτο, τη λίμνη και το κρατούν στο ύψος της μέσης. Τα σακουλάκια πάνω στο αλεξίπτωτο είναι οι βάτραχοι. Σκοπός

Διαβάστε περισσότερα

Νέοι τόποι Περιπέτεια Φύση Παράδοση Ιστορία. Πολιτισμός Ζωή Μνημεία Ασφάλεια Χαρά

Νέοι τόποι Περιπέτεια Φύση Παράδοση Ιστορία. Πολιτισμός Ζωή Μνημεία Ασφάλεια Χαρά Νέοι τόποι Περιπέτεια Φύση Παράδοση Ιστορία Πολιτισμός Ζωή Μνημεία Ασφάλεια Χαρά 1 2 Η Εγνατία Οδός δίνει άλλες διαστάσεις και ευκαιρίες στην επισκεψιμότητα. Η δυνατότητα του επισκέπτη να διασχίσει όλη

Διαβάστε περισσότερα

Η ιστορική πατρότητα του όρου «Μεσόγειος θάλασσα» ανήκει στους Λατίνους και μάλιστα περί τα μέσα του 3ου αιώνα που πρώτος ο Σολίνος τη ονομάζει

Η ιστορική πατρότητα του όρου «Μεσόγειος θάλασσα» ανήκει στους Λατίνους και μάλιστα περί τα μέσα του 3ου αιώνα που πρώτος ο Σολίνος τη ονομάζει Η ιστορική πατρότητα του όρου «Μεσόγειος θάλασσα» ανήκει στους Λατίνους και μάλιστα περί τα μέσα του 3ου αιώνα που πρώτος ο Σολίνος τη ονομάζει χαρακτηριστικά «Mare Mediterraneum» ως μεταξύ δύο ηπείρων

Διαβάστε περισσότερα

Προγράμματα στην Περιβαλλοντική Εκπαίδευση και στην Εκπαίδευση για την Αειφορία. Έτος: 2010 2011

Προγράμματα στην Περιβαλλοντική Εκπαίδευση και στην Εκπαίδευση για την Αειφορία. Έτος: 2010 2011 Προγράμματα στην Περιβαλλοντική Εκπαίδευση και στην Εκπαίδευση για την Αειφορία 1. Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας Έτος: 2010 2011 Απευθύνεται σε μαθητές Α/θμιας και Β/θμιας Εκπαίδευσης καθώς και σε ομάδες

Διαβάστε περισσότερα

«ΑΓΝΩΣΤΟΙ ΑΝΑΜΕΣΑ ΜΑΣ»

«ΑΓΝΩΣΤΟΙ ΑΝΑΜΕΣΑ ΜΑΣ» «ΑΓΝΩΣΤΟΙ ΑΝΑΜΕΣΑ ΜΑΣ» ΤΑΞΗ Γ1 2 ο Δ Σ ΓΕΡΑΚΑ ΔΑΣΚ:Αθ.Κέλλη ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ Κατά τη διάρκεια της περσινής σχολικής χρονιάς η τάξη μας ασχολήθηκε με την ανάγνωση και επεξεργασία λογοτεχνικών βιβλίων

Διαβάστε περισσότερα

Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές προσεγγίσεις

Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές προσεγγίσεις Έργο: «Ένταξη παιδιών παλιννοστούντων και αλλοδαπών στο σχολείο - για τη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση (Γυμνάσιο)» Επιμορφωτικό Σεμινάριο Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές

Διαβάστε περισσότερα