ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΠΡΟΣ ΙΟΡΙΣΜΟΣ ΛΙΠΑΡΩΝ ΟΞΕΩΝ ΣΤΟ ΚΡΟΚΟ ΤΟΥ ΑΥΓΟΥ ΣΕ ΕΙΓΜΑΤΑ ΙΑΦΟΡΕΤΙΚΗΣ ΠΡΟΕΛΕΥΣΗΣ ΜΕ ΤΗΝ ΜΕΘΟ Ο ΤΗΣ ΑΕΡΙΑΣ ΧΡΩΜΑΤΟΓΡΑΦΙΑΣ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΠΡΟΣ ΙΟΡΙΣΜΟΣ ΛΙΠΑΡΩΝ ΟΞΕΩΝ ΣΤΟ ΚΡΟΚΟ ΤΟΥ ΑΥΓΟΥ ΣΕ ΕΙΓΜΑΤΑ ΙΑΦΟΡΕΤΙΚΗΣ ΠΡΟΕΛΕΥΣΗΣ ΜΕ ΤΗΝ ΜΕΘΟ Ο ΤΗΣ ΑΕΡΙΑΣ ΧΡΩΜΑΤΟΓΡΑΦΙΑΣ"

Transcript

1 ΑΛΕΞΑΝ ΡΕΙΟ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΟ Ι ΡΥΜΑ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΤΜΗΜΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΠΡΟΣ ΙΟΡΙΣΜΟΣ ΛΙΠΑΡΩΝ ΟΞΕΩΝ ΣΤΟ ΚΡΟΚΟ ΤΟΥ ΑΥΓΟΥ ΣΕ ΕΙΓΜΑΤΑ ΙΑΦΟΡΕΤΙΚΗΣ ΠΡΟΕΛΕΥΣΗΣ ΜΕ ΤΗΝ ΜΕΘΟ Ο ΤΗΣ ΑΕΡΙΑΣ ΧΡΩΜΑΤΟΓΡΑΦΙΑΣ ΓΚΙΝΙΟΥ ΕΛΙΣΑΒΕΤ ΚΑΣΟΥΡΗ ΜΑΡΙΑ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ, 2009

2 ΠΡΟΣ ΙΟΡΙΣΜΟΣ ΛΙΠΑΡΩΝ ΟΞΕΩΝ ΣΤΟ ΚΡΟΚΟ ΑΥΓΟΥ ΣΕ ΕΙΓΜΑΤΑ ΙΑΦΟΡΕΤΙΚΗΣ ΠΡΟΕΛΕΥΣΕΩΣ ΜΕ ΤΗΝ ΜΕΘΟ Ο ΤΗΣ ΑΕΡΙΑΣ ΧΡΩΜΑΤΟΓΡΑΦΙΑΣ. ΓΚΙΝΙΟΥ ΕΛΙΣΑΒΕΤ ΚΑΣΟΥΡΗ ΜΑΡΙΑ Υποβολή Πτυχιακής ιατριβής που αποτελεί µέρος των απαιτήσεων για την απονοµή του Πτυχίου του Τµήµατος Τεχνολογίας τροφίµων του Α.Τ.Ε.Ι Θεσσαλονίκης. Εισηγητής :. ΤΡΙΑΝΤΑΦΥΛΛΟΥ Ηµεροµηνία: Μάρτιος 2009

3 ΠΡΟΣ ΙΟΡΙΣΜΟΣ ΛΙΠΑΡΩΝ ΟΞΕΩΝ ΣΤΟ ΚΡΟΚΟ ΑΥΓΟΥ ΣΕ ΕΙΓΜΑΤΑ ΙΑΦΟΡΕΤΙΚΗΣ ΠΡΟΕΛΕΥΣΗΣ ΜΕ ΤΗΝ ΜΕΘΟ Ο ΤΗΣ ΑΕΡΙΑΣ ΧΡΩΜΑΤΟΓΡΑΦΙΑΣ. ΓΚΙΝΙΟΥ ΕΛΙΣΑΒΕΤ ΚΑΣΟΥΡΗ ΜΑΡΙΑ Α.Τ.Ε.Ι Θεσσαλονίκης, Σχολή Τεχνολογίας Τροφίµων & ιατροφής, Τµήµα Τεχνολογίας Τροφίµων, Τ.Κ.54101, ΤΘ Περίληψη Σε δείγµατα κρόκου αυγών από τέσσερις κατηγορίες (Συµβατικά, Βιολογικά, Ελευθέρας βοσκής, Ωµέγα-3,) προσδιορίστηκε η σύσταση τους σε λιπαρά οξέα µε τη µέθοδο της αέριας χρωµατογραφίας. Η κάθε κατηγορία αποτελείται από πέντε δείγµατα τα οποία προήλθαν από διαφορετικές περιοχές του Ν. Θεσσαλονίκης, Ν. ράµας και Ν. Πέλλας. Τα αποτελέσµατα που προέκυψαν από την µέθοδο αυτή προσδιορισµού λιπαρών οξέων, αναλύθηκαν στατιστικά µε την ανάλυση της διακύµανσης ενός παράγοντα (one-way ANOVA), που περιλαµβάνει τη σύγκριση δύο ή περισσοτέρων µέσων όρων δειγµάτων τα οποία διαφέρουν µεταξύ τους ως προς τη µεταχείριση ενός παράγοντα. Η ανάλυση της διακύµανσης ενός παράγοντα εφαρµόστηκε για όλα τα λιπαρά οξέα που προσδιορίστηκαν µε την µέθοδο της αέριας χρωµατογραφίας. Από την στατιστική επεξεργασία που εφαρµόστηκε µε βάση τον παράγοντα προέλευση προέκυψε ότι η κατηγορία Συµβατικά αυγά παρουσιάζει την µεγαλύτερη περιεκτικότητα σε αραχιδονικό οξύ, επίσης η κατηγορία βιολογικά αυγά εµφανίζει την µεγαλύτερη περιεκτικότητα σε στεατικό και λινελαϊκό οξύ ενώ η κατηγορία ελευθέρας βοσκής παρουσιάζει τη µεγαλύτερη περιεκτικότητα σε ελαϊκό οξύ. Επίσης έγινε υπολογισµός των ποσοστών σε κορεσµένα, µονοακόρεστα και πολυακόρεστα λιπαρά οξέα αλλά και των ω-3, ω-6 λιπαρών οξέων σε κάθε προέλευση της κάθε κατηγορίας και ακολούθησε υπολογισµός των διατροφικών σχέσεων όπου και διαπιστώθηκε ότι η κατηγορία Ελευθέρας βοσκής διαθέτει τις πιο κατάλληλες διατροφικές σχέσεις SFA/MUFA/PUFA, ακολουθεί η κατηγορία Συµβατικά, Βιολογικά και ωµέγα-3. Για τις σχέσεις ω-6/ω-3 η κατηγορία Συµβατικά διαθέτει τις πιο ακατάλληλες διατροφικές, ακολουθεί η οµάδα Βιολογικά, ωµέγα-3 και Ελευθέρας βοσκής.

4

5 Περιεχόµενα 1.Εισαγωγή Βιβλιογραφική Ανασκόπηση Λίπη, Έλαια και άλλα λιπίδια Λιπαρά οξέα Κορεσµένα λιπαρά οξέα Ακόρεστα λιπαρά οξέα Ισοµερισµός λιπαρών οξέων Πολυακόρεστα λιπαρά οξέα Λίπη και υγεία Λίπη και χοληστερόλη Λιποπρωτεϊνες Λιπαρά οξέα και υγεία Επίδραση των ω-3 λιπαρών οξέων στην υγεία Επίδραση των ω-3 λιπαρών οξέων στις καρδιοαγγειακές παθήσεις Επίδραση των ω-3 λιπαρών οξέων στο καρκίνο Επίδραση του DHA στο νευρικό σύστηµα Πηγές των ω-3 στα λιπαρά οξέα οµή και χηµική σύσταση του αυγού ιατροφή και αυγό Κρόκος Λιπίδια Συζυγές λινελαϊκό οξύ ράση του CLA Εµπλουτισµός τροφίµων µε ω-3 λιπαρά οξέα και συζυγές λινελαϊκό οξύ Μελέτες σχετικά µε την περιεκτικότητα του λινελαϊκού οξέος στα αυγά Σκοπός της εργασίας Πειραµατικά εδοµένα Υλικά και συσκευές.. 34

6 4.1.1 Αυγά Αντιδραστήρια Όργανα και σκεύη Μέθοδοι ανάλυσης Μέθοδος εκχύλισης του λίπους, µετατροπής και αποµόνωσης των µεθυλεστέρων Προετοιµασία δειγµάτων ιαδικασία εκχύλισης του λίπους Προσδιορισµός λιπαρών οξέων µε την µέθοδο της αέριας χρωµατογραφίας ιαδικασία µεθόδου Προετοιµασία των προτύπων διαλυµάτων Προετοιµασία των δειγµάτων ιαδικασία προσδιορισµού των λιπαρών οξέων σε δείγµατα κρόκου αυγών Αποτελέσµατα Σύσταση λιπών στις κατηγορίες κρόκου αυγών Αποτελέσµατα της περιεκτικότητας λιπαρών οξέων σε κρόκο αυγών της κατηγορίας Συµβατικά Αποτελέσµατα της περιεκτικότητας λιπαρών οξέων σε κρόκο αυγών της κατηγορίας Ωµέγα Αποτελέσµατα της περιεκτικότητας λιπαρών οξέων σε κρόκο αυγών της κατηγορίας Βιολογικά Αποτελέσµατα της περιεκτικότητας λιπαρών οξέων σε κρόκο αυγών της κατηγορίας Ελευθέρας βοσκής Στατιστική επεξεργασία των αποτελεσµάτων Έλεγχος επίδρασης του παράγοντα προέλευση στην περιεκτικότητα των λιπαρών οξέων της µεθόδου προσδιορισµού αέριας χρωµατογραφίας Έλεγχος της επίδρασης του παράγοντα προέλευση στην περιεκτικότητα Παλµιτελαϊκού οξέος Παρουσίαση των µέσων όρων και τα 95% όρια εµπιστοσύνης για το παλµιτελαϊκό οξύ Έλεγχος της επίδρασης του παράγοντα προέλευση στην περιεκτικότητα ελαϊκού οξέος 63

7 6.1.4 Παρουσίαση των µέσων όρων και τα 95% όρια εµπιστοσύνης για το ελαϊκό οξύ Έλεγχος της επίδρασης του παράγοντα προέλευση στην περιεκτικότητα λινελαϊκού οξέος Παρουσίαση των µέσων όρων και τα 95% όρια εµπιστοσύνης για το λινελαϊκό οξύ Συζήτηση των αποτελεσµάτων Συµπεράσµατα Βιβλιογραφία.. 71 Παράρτηµα Παράρτηµα 2 100

8 ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΠΙΝΑΚΩΝ ΚΑΙ ΣΧΗΜΑΤΩΝ Πίνακες Πίνακας 1. Κορεσµένα Λιπαρά οξέα που απαντούν στη φύση... 8 Πίνακας 2. Μονοακόρεστα λιπαρά οξέα που απαντούν στα λίπη και έλαια Πίνακας 3. Τα σηµαντικότερα ω-3 λιπαρά οξέα και οι διατροφικές τους πηγές Πίνακας 4. Τα σηµαντικότερα ω-6 λιπαρά οξέα και οι διατροφικές τους πηγές Πίνακας 5. Πολυακόρεστα λιπαρά οξέα που απαντούν στη φύση.. 14 Πίνακας 6. Λιποπρωτεϊνες στον ορό του αίµατος Πίνακας 7. Σύσταση του λευκώµατος, του κρόκου και ολόκληρου του αυγού Πίνακας 8. Σύσταση κόκκων κρόκου αυγού και κλασµάτων πλάσµατος Πίνακας 9. Λιπίδια κρόκου αυγού Πίνακας 10. Τα ισοµερή του συζυγούς λινελαϊκού οξέος. 26 Πίνακας 11. Κατηγορίες αυγών Πίνακας 12. Κατανοµή λιπαρών οξέων σε κρόκο αυγών της κατηγορίας Συµβατικά. 43 Πίνακας 13. Αποτελέσµατα του συνόλου SFA,MUFA,PUFA λιπαρών οξέων και των σχέσεων SFA/MUFA/PUFA στα δείγµατα της κατηγορίας Συµβατικά.. 44 Πίνακας 14. Κατανοµή λιπαρών οξέων σε κρόκο αυγών της κατηγορίας Ωµέγα Πίνακας 15. Αποτελέσµατα του συνόλου SFA,MUFA,PUFA λιπαρών οξέων και των σχέσεων SFA/MUFA/PUFA στα δείγµατα της κατηγορίας Ωµέγα Πίνακας 16. Κατανοµή λιπαρών οξέων σε κρόκο αυγών της κατηγορίας Βιολογικά. 51 Πίνακας 17. Αποτελέσµατα των συνολικών ποσοστών SFA, MUFA, PUFA λιπαρών οξέων και των σχέσεων SFA/MUFA/PUFA στα δείγµατα της κατηγορίας Βιολογικά Πίνακας 18. Κατανοµή λιπαρών οξέων σε κρόκο αυγών της κατηγορίας Ελευθέρας βοσκής.. 55 Πίνακας 19. Αποτελέσµατα των συνολικών ποσοστών SFA, MUFA, PUFA λιπαρών οξέων και των αναλογιών SFA/MUFA/PUFA στα δείγµατα της κατηγορίας Ελευθέρας βοσκής.. 56 Πίνακας 20. Αποτελέσµατα του συνόλου SFA, MUFA, PUFA λιπαρών οξέων και των σχέσεων SFA/ MUFA/PUFA για όλες τις κατηγορίες αυγών. 59 Πίνακας 21. Σύνολο των ω-6, ω-3 και των σχέσεων ω-6/ω-3 για όλες τις κατηγορίες

9 Σχήµατα Σχήµα 1. Απλό και µικτό τριγλυκερίδιο Σχήµα 2. Μονογλυκερίδιο και διγλυκερίδιο4 4 Σχήµα 3. Λεκιθίνη και κεφαλίνη... 5 Σχήµα 4. Χηµικός τύπος Βιταµίνης Α και βιταµίνης D. 5 Σχήµα 5. Βιοσύνθεση των ακόρεστων λιπαρών οξέων. 7 Σχήµα 6. Κορεσµένος δεσµός 8 Σχήµα 7. Ακόρεστος δεσµός.. 9 Σχήµα 8. Συζυγείς και µη συζυγείς δεσµοί 9 Σχήµα 9. Cis και trans µορφή Σχήµα 10. Γενικός τύπος ω-3, ω-6 και ω-9 λιπαρού οξέος. 12 Σχήµα 11. Χηµικός τύπος χοληστερόλης 15 Σχήµα 12. Σχηµατική αναπαράσταση σωµατιδίου λιποπρωτεϊνης χαµηλής Πυκνότητας. 17 Σχήµα 13. Τοµή αυγού όρνιθας σχηµατική απεικόνιση.. 22 Σχήµα 14. Βασική διάταξη του αέριου χρωµατογράφου. 38 Σχήµα 15. Παρουσίαση των κορεσµένων, µονοακόρεστων και πολυακόρεστων λιπαρών οξέων σε κάθε προέλευση της κατηγορίας Συµβατικά. 45 Σχήµα 16. Παρουσίαση του συνόλου των ω-6, ω-3 και των αναλογιών τους ω-6/ω-3 λιπαρών οξέων σε κάθε προέλευση της κατηγορίας Συµβατικά Σχήµα 17. Παρουσίαση των κορεσµένων, µονοακόρεστων και πολυακόρεστων λιπαρών οξέων σε κάθε προέλευση της κατηγορίας Ωµέγα Σχήµα 18. Παρουσίαση του συνόλου των ω-6, ω-3 και των αναλογιών τους ω-6/ω-3 λιπαρών οξέων σε κάθε προέλευση της κατηγορίας Ωµέγα Σχήµα 19. Παρουσίαση των κορεσµένων, µονοακόρεστων και πολυακόρεστων λιπαρών οξέων σε κάθε προέλευση της κατηγορίας Βιολογικά. 53 Σχήµα 20. Παρουσίαση του συνόλου των ω-6, ω-3 και των αναλογιών τους ω-6/ω-3 λιπαρών οξέων σε κάθε προέλευση της κατηγορίας Βιολογικά. 54

10 Σχήµα 21. Παρουσίαση των SFA, MUFA και PUFA λιπαρών οξέων σε κάθε προέλευση της κατηγορίας Ελευθέρας Βοσκής Σχήµα 22. Παρουσίαση του συνόλου των ω-6, ω-3 και των ω-6/ω-3 λιπαρών οξέων σε κάθε προέλευση της κατηγορίας Ελευθέρας βοσκής 58 Σχήµα 23. Μέσοι όροι και 95% όρια εµπιστοσύνης για το παλµιτελαϊκό οξύ 61 Σχήµα 24. Μέσοι όροι και 95% όρια εµπιστοσύνης για το ελαϊκό οξύ.. 63 Σχήµα 25. Μέσοι όροι και 95% όρια εµπιστοσύνης για το λινελαϊκό οξύ.. 64

11 ΣΥΝΤΟΜΟΓΡΑΦΙΕΣ Συντοµογραφία Αγγλική Ονοµασία Ελληνική Ονοµασία AA Arachidonic Acid Αραχιδονικό οξύ CLA Conjugated Linoleic Acid Συζυγές Λινελαϊκό οξύ DHA Docosahexanoic Εικοσιδυοξαενοϊκό οξύ EPA Εicosapentaenoic Αcid Εικοσιπεντανοϊκό οξύ GC Gas Chromatography Αέρια Χρωµατογραφία GLC Gas-Liquid Chromatography Χρωµατογραφία αερίου-στερεού CVD Cardiological Diseases Καρδιολογικές ασθένειες HDL High Destiny Lipoprotein Υψηλής πυκνότητας Χοληστερόλη HPLC High Performance Liquid Chromatography Υγρή Χρωµατογραφία υψηλής ανάλυσης LDL Low Destiny Lipoprotein Χαµηλής πυκνότητας Χοληστερόλη MUFA Monounsaturated Fatty Acids Μονοακόρεστα λιπαρά PUFA Polyunsaturated Fatty Acids Πολυακόρεστα Λιπαρά οξέα SFA Saturated Fatty Acids Κορεσµένα λιπαρά οξέα TG Triglycerides Τριγλυκερίδια WHO World Health Organization Παγκόσµιος Οργανισµός Υγείας

12 1.Εισαγωγή Η υγεία το πολυτιµότερο αγαθό για τον άνθρωπο, επηρεάζεται κατά µεγάλο µέρος από την διατροφή του. Όµως, µόνη η διατροφή δεν είναι αρκετή για την εξασφάλιση της υγείας. Η σύγχρονη δίαιτα χαρακτηρίζεται από αυξηµένη συµµετοχή κορεσµένων λιπών, trans λιπαρών οξέων καθώς και ω-6 λιπαρών οξέων και µειωµένη συµµετοχή ω-3 λιπαρών οξέων. Η σχέση ω-6/ω-3, είναι σηµαντική διότι επηρεάζει τη συχνότητα των καρδιοαγγειακών παθήσεων και από την σηµερινή της τιµή 20/1, που είναι υψηλή, πρέπει να µειωθεί σε 5/1. Τα αυγά της όρνιθας, από τα παλιά χρόνια αποτελούσαν και εξακολουθούν σήµερα να αποτελούν σπουδαίο τρόφιµο για τον άνθρωπο. Είναι κοινώς αποδεκτό ότι είναι το πιο ωφέλιµο τρόφιµο για την υγεία του ανθρώπου. Όταν το επίπεδο χοληστερόλης του καταναλωτή είναι κανονικό τότε η συµµετοχή ενός αυγού στην ηµερήσια δίαιτα του πρέπει να είναι κανόνας. Πολλοί ερευνητές, εδώ και πολλά χρόνια ασχολήθηκαν µε τη σχέση ανάµεσα στο αυγό και την υγεία του καταναλωτή. Η παραδεκτή από όλους σχέση µεταξύ διατροφής και υγείας του ανθρώπου είναι εκείνη που αφορά στις καρδιοαγγειακές παθήσεις (CVD), δεδοµένου ότι οι παθήσεις αυτές αποτελούν την πρώτη αιτία θανάτου για τους καταναλωτές του δυτικού κόσµου. Οι CVD σχετίζονται θετικά ή αρνητικά µε την κατανάλωση λιπών, χοληστερόλης, κορεσµένων, µονοακόρεστων και πολυακόρεστων λιπαρών οξέων και κυρίως µε την σχέση ω-6/ω-3 λιπαρών οξέων. Σκοπός της παρούσας εργασίας είναι ο προσδιορισµός λιπαρών οξέων δειγµάτων κρόκου αυγών, µε απώτερο στόχο να διαπιστωθεί αν υπάρχει επίδραση της προέλευσης στην περιεκτικότητα λιπαρών οξέων στις κατηγορίες Συµβατικά, Βιολογικά, Ελευθέρας βοσκής και Ωµέγα-3. Τέλος να γίνει η αξιολόγηση των σχέσεων SFA/MUFA/PUFA και ω-6/ω-3 µε βάση τον υπολογισµό του συνόλου σε κορεσµένα, µονοακόρεστα, πολυακόρεστα, ω-3 και ω-6 λιπαρά οξέα. 1

13 2. Βιβλιογραφική Ανασκόπηση 2.1 Λίπη, έλαια και άλλα λιπίδια Με τον όρο "έλαια" εννοούµε προϊόντα που ανήκουν στις εξής κατηγορίες. 1.Τα εδώδιµα λίπη και έλαια 2.Τα ορυκτά έλαια 3.Τα αιθέρια έλαια Από τις τρεις αυτές κατηγορίες τη Χηµεία και Τεχνολογία Τροφίµων ενδιαφέρει κυρίως η πρώτη και εν µέρει η Τρίτη (Μπόσκος,1997). Τα λίπη και έλαια είναι ουσίες αδιάλυτες στο νερό ζωικής ή φυτικής προέλευσης, αποτελούµενες κυρίως από εστέρες της τριυδροξυλικής αλκοόλης, γλυκερίνης µε τα λιπαρά οξέα. Οι εστέρες είναι γνωστοί σαν τριγλυκερίδια (Kυριτσάκης, 1992). εν υπάρχει σαφής διαχωρισµός µεταξύ των όρων λίπος και λάδι. Όµως ο όρος λίπος χρησιµοποιείται για τα τριγλυκερίδια εκείνα τα οποία είναι στερεά ή ηµιστερεά στη θερµοκρασία δωµατίου, ενώ ο όρος λάδι χρησιµοποιείται για τα τριγλυκερίδια τα οποία βρίσκονται σε υγρή κατάσταση κάτω από τις ίδιες συνθήκες. Η ευαισθησία της ορολογίας αυτής γίνεται φανερή από το γεγονός ότι µια λιπαρή ύλη που συναντάτε στη µορφή λίπους σε µία θερµή κλιµατική περιοχή, είναι δυνατό να εµφανίζεται σαν λάδι σε περιβάλλον µε τροπικές θερµοκρασίες. Εκτός από τους όρους λίπη και έλαια υπάρχει και ο όρος λιπίδια. Ο όρος αυτός περιλαµβάνει µια ευρύτερη οµάδα λιπαρών ουσιών που βρίσκονται στη φύση. Εδώ ανήκουν εκτός από τα τριγλυκερίδια τα µονό και διγλυκερίδια, τα φωσφατίδια, οι κερεµπροζίτες, οι στερόλες, οι τερπενικές ενώσεις, οι λιπαρές αλκοόλες, τα λιπαρά οξέα, οι λιποδιαλυτές βιταµίνες και ορισµένες άλλες ενώσεις (Μπόσκος,1997). 2

14 Συστατικά λιπών και ελαίων Α. Kύρια συστατικά Τα κύρια συστατικά των λιπών θεωρούνται τα τριγλυκερίδια. Οι ουσίες αυτές αντιπροσωπεύουν κανονικά πάνω από το 95% του βάρους των λιπαρών ουσιών. Τα τριγλυκερίδια διακρίνονται ανάλογα µε τη σύνθεση τους σε απλά και µικτά. Τα απλά τριγλυκερίδια είναι αυτά όπου και τα τρία λιπαρά οξέα παίρνουν µέρος στην εστεροποίηση των τριών υδροξυλίων της γλυκερίνης ενώ τα µικτά είναι εκείνα τα τριγλυκερίδια όπου δύο ή τρία διαφορετικά λιπαρά οξέα παίρνουν µέρος στην εστεροποίηση. Απλό τριγλυκερίδιο Μικτό τριγλυκερίδιο Σχήµα 1.Απλό και µικτό τριγλυκερίδιο ( Κυριτσάκης, 1992) Τα απλά τριγλυκερίδια µπορούν να παρασκευαστούν εύκολα από γλυκερίνη και λιπαρά οξέα. Τα µικτά όµως τριγλυκερίδια γνωστής δοµής παρασκευάζονται µε ειδικές µεθόδους. Τα τριγλυκερίδια παίρνουν την ονοµασία από το όνοµα των λιπαρών οξέων που περιέχουν και από την σχετική θέση που κατέχουν τα οξέα αυτά στο µόριο της γλυκερίνης (Κυριτσάκης, 1992). Β. ευτερεύοντα συστατικά Τα δευτερεύοντα συστατικά των λιπαρών υλών συναντιούνται σε µικρές ποσότητες και αποτελούνται από διάφορες ενώσεις όπως είναι τα µονό και διγλυκερίδια, ελεύθερα λιπαρά οξέα, φωσφολιπίδια, στερόλες, λιποδιαλυτές βιταµίνες. Στη συνέχεια γίνεται λεπτοµερής περιγραφή των πιο σπουδαίων από τα δευτερεύοντα συστατικά των λιπαρών ουσιών (Κυριτσάκης, 1992). 3

15 1. Μονό και διγλυκερίδια Τα µονογλυκερίδια και τα διγλυκερίδια περιέχουν ένα ή δύο λιπαρά οξέα στο µόριο τους και κατά συνέπεια έχουν δύο ή µία υδροξυλικές οµάδες αντίστοιχα. Οι γενικοί τύποι των ενώσεων αυτών έχουν ως εξής: Σχήµα 2.Μονογλυκερίδιο και ιγλυκερίδιο (Κυριτσάκης,1992) Τα διγλυκερίδια όπως και τα τριγλυκερίδια µπορεί να είναι απλά ή µικτά. Τα µονό και διγλυκερίδια δεν συναντιούνται στη φύση σε σηµαντικές ποσότητες εκτός εάν τα λίπη έχουν υποστεί µερική υδρόλυση. Μίγµατα µόνο και διγλυκεριδίων παρασκευάζονται εύκολα από λιπαρά οξέα ή λίπη και γλυκερίνη και έχουν σπουδαία βιοµηχανική χρήση (Κυριτσάκης, 1992). 2. Ελεύθερα λιπαρά οξέα Όπως χαρακτηριστικά δηλώνει και η ονοµασία ελεύθερα λιπαρά οξέα είναι τα οξέα που βρίσκονται στα λίπη και έλαια και δεν είναι ενωµένα µε το µόριο της γλυκερίνης. Η παρουσία των οξέων αυτών στις λιπαρές ύλες προσδίδει µία χαρακτηριστική και ανεπιθύµητη γεύση (Κυριτσάκης, 1992). 3. Φωσφατίδια Tα φωσφατίδια αποτελούνται από ένα µόριο πολυυδροξυλικής αλκοόλης που έχει συνδεθεί µε λιπαρά οξέα, φωσφορικό οξύ και µια αζωτούχο ένωση τη λεκιθίνη και τη κεφαλίνη οι οποίες είναι από τα ποιο γνωστά φωσφατίδια που αποτελούν συστατικά των εδώδιµων λιπών. Στη περίπτωση της λεκιθίνης αζωτούχος ένωση είναι η χολίνη ενώ στη περίπτωση της κεφαλίνης η κολαµίνη (Mπόσκος, 1995). 4

16 Σχήµα 3.Λεκιθίνη και κεφαλίνη (Κυριτσάκης, 1992) 4. Στερόλες Οι στερόλες είναι κυκλικές αλκοόλες µεγάλου µοριακού βάρους βρίσκονται σε όλες τις φυσικές λιπαρές ύλες, είτε ελεύθερες, είτε σε µορφή εστέρων µε λιπαρά οξέα (Ηλιόπουλος,1995). 5. Βιταµίνες Α και D. Οι βιταµίνες Α και D βρίσκονται σε σηµαντικά ποσά στο ηπατέλαιο ορισµένων ψαριών. Τα χερσαία ζώα και φυτά γενικά δεν περιέχουν υπολογίσιµες ποσότητες των βιταµινών αυτών. Μερικές ωστόσο, φυτικές λιπαρές ύλες περιέχουν σηµαντικές ποσότητες προβιταµινών Α και κυρίως το β-καροτίνιο (Πανεράς, 1996). Σχήµα 4.Χηµικός τύπος βιταµίνης Α και βιταµίνης D (Πανεράς, 1996). 5

17 2.2 Λιπαρά οξέα Τα λιπαρά οξέα συνιστούν το 90% περίπου της µάζας των διάφορων λιπαρών υλών. Ιδιαίτερη σηµασία έχει, ο λόγος των χαµηλού µοριακού βάρους λιπαρών οξέων προς τα υψηλού µοριακού βάρους καθώς επίσης και ο λόγος των κορεσµένων προς τα ακόρεστα λιπαρά οξέα. Τα µέλη κάθε κατηγορίας χωρίζονται σε διάφορες οµάδες ανάλογα µε ορισµένα κοινά συντακτικά στοιχεία (Ηλιόπουλος, 1995). Οι ζωικοί οργανισµοί είναι σε θέση να εισάγουν διπλούς δεσµούς στα κορεσµένα λιπαρά οξέα και να τα µετατρέπουν σε µονοακόρεστα. Έτσι µπορούν να µετατρέπουν το στεατικό και το παλµιτικό οξύ σε ελαϊκό ( 18:1ω-9 ) και παλµιτελαϊκό ( 16:1ω-7 ) οξύ αντίστοιχα. Επίσης µε διαδοχικές επιµηκύνσεις και εισαγωγές πρόσθετων διπλών δεσµών σε αυτά, µπορούν να συνθέσουν πολυακόρεστα λιπαρά οξέα. Ωστόσο δεν υπάρχει η δυνατότητα να εισάγουν διπλούς δεσµούς πέρα από το 9 άτοµο άνθρακα, µε αποτέλεσµα να µην µπορούν να συντεθούν λιπαρά οξέα όπως το λινελαϊκό και α- λινολενικό οξύ, έτσι θεωρούνται απαραίτητα και πρέπει να λαµβάνονται από την διατροφή. Τα οξέα αυτά όµως µπορούν να µετατραπούν από τους ζωικούς οργανισµούς και τον άνθρωπο σε άλλα, µε µεγαλύτερη ανθρακική αλυσίδα και µε περισσότερους διπλούς δεσµούς. Από τα παραπάνω προκύπτει ότι από ένα λιπαρό οξύ που η δοµή του είναι ω-3 ή ω-6, µπορεί να σχηµατιστεί αντίστοιχα ένα άλλο ω-3 ή ω-6 λιπαρό οξύ, ενώ είναι δυνατό από ένα κορεσµένο να δηµιουργηθεί ένα ω-3 ή ένα ω-6 λιπαρό οξύ. Με αυτόν τον τρόπο προκύπτουν οι τρεις κύριες οικογένειες των ακόρεστων λιπαρών οξέων ω-9, ω-6 και ω-3. Ο δρόµος της βιοσύνθεσης των ακόρεστων λιπαρών οξέων, ξεκινώντας από το στεατικό, παρουσιάζεται στο ακόλουθο σχήµα ( Williams, 2002 ). 6

18 Σχήµα 5. Η βιοσύνθεση των ακόρεστων λιπαρών οξέων. ρόµοι σύνθεσης: a,c,g σε ανώτερα φυτά και a,c,d,f σε κατώτερα φυτά ( φύκη ), a,b και d,f ( κύριος δρόµος του αραχιδονικού οξέος ) καθώς και e,f και h ( κύριος δρόµος σύνθεσης του εικοσιπενταενοϊκού και του εικοσιδυοεξανοϊκού οξέος ) σε ψάρια και θηλαστικά ( Williams, 2002 ). α. Κατηγορίες Λιπαρών οξέων Τα λιπαρά οξέα που περιέχονται στα εδώδιµα λίπη και έλαια διακρίνονται, ανάλογα µε το εάν περιέχουν διπλούς δεσµούς στο µόριο τους, σε κορεσµένα, µονοακόρεστα και πολυακόρεστα λιπαρά οξέα Κορεσµένα λιπαρά οξέα Κορεσµένα λιπαρά οξέα µε περισσότερα από 18 άτοµα άνθρακα απαντούν µόνο σαν επουσιώδη συστατικά σε µερικές φυτικές και ζωικές λιπαρές ύλες. Λιγότερα των 16 ατόµων άνθρακα αποτελούν τα κύρια συστατικά πολλών φυτικών λιπαρών υλών. Απ όλα τα κορεσµένα λιπαρά οξέα, το πιο διαδεδοµένο είναι το παλµιτικό οξύ το οποίο βρέθηκε στο σύνολο σχεδόν των λιπαρών υλών, που έχουν ως τώρα ερευνηθεί. 7

19 Το σηµείο τήξεως, η πτητικότητα και η διαλυτότητα στο νερό των κορεσµένων λιπαρών οξέων είναι συνάρτηση του µοριακού τους βάρους. Λιπαρά οξέα µέχρι τεσσάρων ατόµων άνθρακα αναµιγνύονται µε το νερό σε οποιαδήποτε αναλογία. Με την αύξηση όµως του µοριακού τους βάρους η διαλυτότητα των λιπαρών οξέων στο νερό ελαττώνεται ταχέως (Μπόσκος, 1997). Σχήµα 6. Κορεσµένος δεσµός (Κυριτσάκης, 1992) Πίνακας 1. Κορεσµένα λιπαρά οξέα που απαντούν στη φύση (Πανεράς, 1997). Αρ. Ατοµ. άνθρακα Εµπειρικό όνοµα Ονοµασία Συντακτικός τύπος 4 Βουτυρικό ΒουτανοΪκό CH3(CH2)2COOH 6 Καπροικό Εξανοϊκό CH3(CH2)4COOH 8 Καπρυλικό Οκτανοϊκό CH3(CH2)6COOH 10 Καπρικό εκανοϊκό CH3(CH2)8COOH 12 Λαυρικό ωδεκανοϊκό CH3(CH2)10COOH 14 Μυριστικό εκατετρανοϊκό CH3(CH2)12COOH 16 Παλµιτικό εκαεξανοϊκό CH3(CH2)14COOH 18 Στεατικό εκαοκτανοϊκό CH3(CH2)16COOH 20 Αραχιδονικό Εικοσανοϊκό CH3(CH2)18COOH 22 Βεχενικό Εικοσιδυανοϊκό CH3(CH2)20COOH 24 Λιγνοσερικό Εικοσιτετρανοϊκό CH3(CH2)22COOH Ακόρεστα λιπαρά οξέα Τα λιπαρά οξέα είναι, ευρύτατα διαδεδοµένα στα τριγλυκερίδια των λιπαρών υλών των φυτών, των χερσαίων ζώων και των ψαριών. Το σύνολο σχεδόν των ακόρεστων οξέων των ζωικών λιπών είναι µονοενοϊκά, καθότι τα χερσαία ζώα δεν µπορούν να συνθέσουν ακόρεστα οξέα µε περισσότερο από ένα διπλό δεσµό ή 8

20 τουλάχιστον δεν µπορούν να συνδέσουν αυτά µε το απαιτούµενο αριθµό για ένα αναπτυσσόµενο οργανισµό. Τα δι- και τριενοϊκά οξέα ανευρίσκονται κυρίως στις φυτικές λιπαρές ύλες (Μπόσκος, 1995). Λόγω των διπλών δεσµών, τα ακόρεστα οξέα είναι περισσότερο δραστικά σε σύγκριση µε τα κορεσµένα, µε αποτέλεσµα να τα καθιστά τεχνολογικώς περισσότερο σηµαντικά. Το σύνολο των φυσικών ακόρεστων οξέων έχουν χαµηλά σηµεία τήξεως και κατά συνέπεια είναι υγρά στη συνήθη θερµοκρασία. Η παρουσία των διπλών δεσµών επιτρέπει τη συµµετοχή των ακόρεστων οξέων σε αντιδράσεις προσθήκης. Οι τεχνολογικώς σπουδαιότερες από αυτές είναι: η προσθήκη υδρογόνου, η προσθήκη αλογόνων και η προσθήκη οξυγόνου. Η τρίτη από τις παραπάνω αντιδράσεις έχει ως τελικό αποτέλεσµα την οξειδωτική αποικοδόµηση των βρώσιµων λιπαρών υλών ή η την ξήρανση των ελαίων (Ηλιόπουλος, 1995). Ο βαθµός ακορεσµού ενός οξέος εξαρτάται από τον αριθµό των ακόρεστων διπλών δεσµών. Όταν το λιπαρό οξύ περιέχει ένα διπλό δεσµό ονοµάζεται µονοακόρεστο. Εξαιτίας της παρουσίας του διπλού δεσµού τα ακόρεστα λιπαρά οξέα είναι ποιο δραστικά από τα κορεσµένα. Η δραστικότητα τους αυξάνεται, όπως αυξάνεται ο αριθµός των ακόρεστων διπλών δεσµών στο µόριο (Κυριτσάκης, 1992). Σχήµα 7.Ακόρεστος δεσµός ( Κυριτσάκης, 1992) Tα ακόρεστα οξέα που περιέχουν στο µόριο τους περισσότερους από έναν διπλούς δεσµούς βρίσκονται είτε σε συζυγή µορφή είτε σε µη συζυγή. Η µη συζυγή µορφή είναι και η ποιο συνηθισµένη. Στη µορφή αυτή οι ακόρεστοι διπλοί δεσµοί διαχωρίζονται το λιγότερο από δύο απλούς δεσµούς. Αντίθετα στη συζυγή µορφή οι ακόρεστοι διπλοί δεσµοί εναλλάσσονται από ένα απλό δεσµό (Κυριτσάκης,1992). Σχήµα 8. Συζυγείς και µη συζυγείς δεσµοί (Κυριτσάκης, 1992). 9

21 Η δραστικότητα των ακόρεστων λιπαρών οξέων εξαρτάται από τον αριθµό των διπλών δεσµών και τη θέση που κατέχουν αυτοί. Η διάταξη κατά την οποία οι δύο διπλοί δεσµοί διαχωρίζονται µε µια οµάδα µεθυλενίου (CH2) δίνει µεγάλη δραστικότητα στο µόριο του οξέος (Κυριτσάκης, 1992). Πίνακας 2. Μονοακόρεστα λιπαρά οξέα που απαντούν στα λίπη και έλαια (Πανεράς,1997). Αρ.Ατοµ.άνθρακα Εµπειρικό όνοµα Ονοµασία 10 Kαπρελαϊκό cis-9- εκενοϊκό 12 Λαυρελαϊκό cis-9- ωδεκενοϊκό 16 Μυριστελαϊκό cis-9- εκατετρενοϊκό 16 Παλµιτελαϊκό cis-9- εκαεξενοϊκό 18 Ελαϊκό cis-9- εκαοκτενοϊκό 18 Ελαϊδικό trans-9- εκαοκτενοϊκό 18 Βαξενικό trans-11- εκαοκτωδιενοϊκο 18 Λινελαϊκό cis,cis-9,12- εκαοκτωδιενοϊκό 18 Λινολενικό cis,cis,cis-9,12,15- εκαοκτωτριενοϊκό 18 γ-λινολενικό cis,cis,cis-6,9,12- εκαοκτωτριενοϊκο 18 Ελαιοστεατικό cis,cis,cis-9,111,13- εκαοκτωτριενοϊκό 20 Γκαντελαϊκό cis-9-εικοσενοϊκό 20 Αραχιδονικό cis,cis,cis,cis-5,8,11,14- εικοσιτετρενοϊκό 22 Ερουκικό cis-13-εικοσιδυοενοϊκό Ισοµερισµός λιπαρών οξέων Ισοµερή καλούνται δύο ή περισσότερες ενώσεις που περιέχουν τα ίδια ακριβώς στοιχεία ενωµένα στις ίδιες αναλογίες αλλά µε διαφορετική µοριακή διάταξη. ύο σπουδαίοι τύποι ισοµερών λιπαρών οξέων είναι τα ισοµερή θέσης και τα γεωµετρικά ισοµερή (Ηλιόπουλος, 1995) α) Ισοµερή θέσης Ισοµερή θέσης δηµιουργούνται όταν στο ίδιο µόριο του οξέος ο διπλός δεσµός εµφανίζεται σε διαφορετικά άτοµα άνθρακα (Ηλιόπουλος, 1995). 10

22 β)ισοµερή γεωµετρίας Τα ακόρεστα λιπαρά οξέα συναντιούνται στη µορφή cis ή trans ανάλογα µε τη θέση που παίρνουν τα άτοµα άνθρακα του υδρογόνου δεξιά και αριστερά του διπλού δεσµού. Εάν τα άτοµα υδρογόνου είναι τοποθετηµένα προς την ίδια πλευρά της αλυσίδας, τότε έχουµε τη µορφή cis, ενώ εάν τα άτοµα του υδρογόνου βρίσκονται στις δύο αντίθετες πλευρές της αλυσίδας, η διάταξη παίρνει την ονοµασία trans (Κυριτσάκης, 1991). Σχήµα 9. Cis και trans µορφή Το ελαϊδικό και το ελαϊκό, οξέα µε τον ίδιο αριθµό ατόµων άνθρακα αποτελούν χαρακτηριστικό παράδειγµα γεωµετρικών ισοµερών. Στο πρώτο ο διπλός δεσµός βρίσκεται σε µορφή trans ενώ στο δεύτερο σε cis. Η γεωµετρική ισοµέρεια έχει σηµαντική επίδραση στο σηµείο τήξεως των λιπαρών οξέων. Από τις δύο µορφές γεωµετρικής ισοµέρειας cis-trans ή trans, έχει µεγαλύτερο σηµείο τήξεως και είναι περισσότερο δραστική. ιαφορά υπάρχει επίσης και στις βιολογικές ιδιότητες µεταξύ των δύο µορφών µε καλύτερη τη cis. Η ακορεστότητα γενικά των λιπών και των ελαίων έχει σπουδαία σηµασία γιατί επηρεάζει σηµαντικά τις φυσικές και τις χηµικές τους ιδιότητες. Το µόριο των κορεσµένων λιπαρών οξέων έχει ευθεία διάταξη. Αντίθετα στα ακόρεστα οξέα, τα µόρια λυγίζουν στο σηµείο που υπάρχουν οι διπλοί δεσµοί µε αποτέλεσµα να εξαφανίζεται η γραµµικότητα του µορίου. (Κυριτσάκης, 1992) Πολυακόρεστα λιπαρά οξέα Τα πολυακόρεστα λιπαρά οξέα διαθέτουν περισσότερους από έναν διπλό δεσµό. Ένας ευρύτατα χρησιµοποιούµενος τρόπος διάκρισης των ακόρεστων αυτών οξέων 11

23 βασίζεται στη θέση του πρώτου διπλού δεσµού ξεκινώντας από το πιο απόµακρο άτοµο άνθρακα ( άνθρακα της µεθυλοµάδας, CH 3 - ) σε σχέση µε την καρβοξυλική οµάδα. Ο άνθρακας αυτός ονοµάζεται ωµέγα ( ω-άνθρακας ). Έτσι ως ω-3 και ω-6 χαρακτηρίζονται τα ακόρεστα λιπαρά οξέα των οποίων ο πρώτος διπλός δεσµός βρίσκεται στο 3 ο και 6 ο άτοµο άνθρακα ξεκινώντας την αρίθµηση από τον ωµέγαάνθρακα δηλαδή το τελευταίο άτοµο άνθρακα µε βάση την κανονική αρίθµηση. Συχνά αναφέρονται και ως n-3 και n-6. Τα σηµαντικότερα ω-3 και ω-6 λιπαρά οξέα είναι το λινολενικό και το λινελαϊκό λιπαρό οξύ αντίστοιχα. Τα πολυακόρεστα οξέα βρίσκονται σε ιδιαίτερα µεγάλες αναλογίες στα ιχθυέλαια και στα λίπη των ψαριών αλλά και σε διάφορα φυτικά λάδια ( 2008). Σχήµα 10. Γενικός τύπος ω-3, ω-6 και ω-9 λιπαρού οξέος ( 2008). Πιο αναλυτικά τα ω-3 λιπαρά οξέα βρίσκονται σε υψηλές συγκεντρώσεις στα λιπαρά ψάρια και στα ιχθυέλαια και σε µικρότερες αναλογίες (µε ορισµένες εξαιρέσεις) στα φυτικά λάδια. Τα ω-6 λιπαρά οξέα βρίσκονται σε φυτικά λάδια από τα οποία προσλαµβάνονται σε ικανοποιητικές ποσότητες σε αντίθεση µε τα ω-3. 12

24 Πίνακας 3. Τα σηµαντικότερα ω-3 λιπαρά οξέα και οι διατροφικές τους πηγές (www.chemistry.gr, 2008 ). ΟΝΟΜΑΣΙΑ ΧΗΜΙΚΟΣ ΤΥΠΟΣ ΠΗΓΕΣ- Ι ΙΟΤΗΤΕΣ [18:3] α-λινολενικό οξύ CH 3 -CH 2 -(CH=CH-CH 2 ) 3 - (CH 2 ) 6 -COOH Κύριο συστατικό του λινέλαιου, σε µικρότερα ποσά στο κραµβέλαιο και στο σογιέλαιο. [20:5] Εικοσα-πεντα-ενοϊκό οξύ -(CH=CH-CH 2 ) 5 -(CH 2 ) 2 -COOH Σε όλα τα ιχθυέλαια, σολοµός, σαρδέλες [22:6] Εικοσιδυο-εξα-ενοϊκό οξύ -(CH=CH-CH 2 ) 6 -CH 2 -COOH Κύριο συστατικό των ιχθυέλαιων Πίνακας 4. Τα σηµαντικότερα ω-6 λιπαρά οξέα και οι διατροφικές τους πηγές (www.chemistry.gr, 2008 ) ΟΝΟΜΑΣΙΑ ΧΗΜΙΚΟΣ ΤΥΠΟΣ ΠΗΓΕΣ- Ι ΙΟΤΗΤΕΣ [18:2] Λινελαϊκό οξύ CH 3 -(CH 2 ) 4 -(CH=CH-CH 2 ) 2 -(CH 2 ) 6 - COOH Κύριο συστατικό του λινέλαιου, βρίσκεται σε µικρά ποσά σε διάφορα φυτικά έλαια στο ηλιέλαιο [18:3] γ-λινολενικό οξύ -(CH=CH-CH 2 ) 3 -(CH 2 ) 3 -COOH Βρίσκεται σε διάφορα µαγειρικά λίπη. [20:4] Αραχιδονικό οξύ -(CH=CH-CH 2 ) 4 -(CH 2 ) 2 -COOH εν συναντάτε στα φυτικά έλαια, προσλαµβάνεται από ζωικές τροφές και γαλακτοκοµικά προϊόντα 13

25 Κατάταξη πολυακόρεστων λιπαρών οξέων Ο Πίνακας 5. µας δείχνει τα πιο συνηθισµένα πολυακόρεστα λιπαρά οξέα που απαντούν στα λίπη και στα έλαια ( Belitz et al., 2007) Πίνακας 5. Πολυακόρεστα λιπαρά οξέα που απαντούν στη φύση (Belitz et al., 2007). ΟΞΕΑ Πολυακόρεστα ω-6 ΑΤΟΜΑ C ΤΥΠΟΣ ΘΕΣΗ ΙΠΛΩΝ ΕΣΜΩΝ ΤΡΟΦΙΜΟ ΣΤΟ ΟΠΟΙΟ ΑΠΑΝΤΑ Λινελαϊκό 18 CH 3-(CH 2) 4-(CH=CH- CH 2) 2-(CH 2) 6-COOH 9,12 ( Cis-Cis ) Σε όλες τις λιπαρές ύλες Λινελαϊδικό 18 CH 3-(CH 2) 4-CH=CH- CH 2 CH=CH-(CH 2) 7- COOH 9,12 ( Cis- Trans ) Υδρογονωµένα γ-λινολενικό 18 -(CH=CH-CH 2) 3- (CH 2) 3-COOH 6,9,12 Μαγειρικά λίπη Αραχιδονικό 20 -(CH=CH-CH 2) 4- (CH 2) 2-COOH 5,8,11,14 Λιπίδια οργάνων Πολυακόρεστα ω-3 α-λινολενικό 18 CH 3-CH 2-(CH=CH- CH 2) 3-(CH 2) 6-COOH 9,12,15 Λινέλαιο, κραµβέλαιο, σογιέλαιο Εικοσιπεντανοϊκό EPA 20 -(CH=CH-CH 2) 5- (CH 2) 2-COOH 5,8,11,14,17 Ιχθυέλαια Εικοσιδυοεξανοϊκό DHA 22 -(CH=CH-CH 2) 6-CH 2- COOH 4,7,10,13,16,19 Ιχθυέλαια 2.3 Λίπη και υγεία Τα λίπη αποτελούν σηµαντική πηγή ενέργειας για τον οργανισµό, αφού η οξείδωση τους λίπους αποδίδει στον οργανισµό 9 θερµίδες/g σε αντίθεση µε τις πρωτεΐνες και τους υδατάνθρακες που αποδίδουν 4 θερµίδες/g. Για αυτό υπάρχει και ο 14

26 µηχανισµός αποθήκευσης λίπους στο σώµα µας, για να χρησιµοποιούνται όταν υπάρχει ανάγκη. Εξάλλου τόσο οι υδατάνθρακες όσο και οι πρωτεΐνες µπορούν να µεταβολιστούν σε λίπη, όταν βρίσκονται σε περίσσεια. Αποθηκεύονται στη συνέχεια ως υποδόριο λίπος κάτω από το δέρµα σε διάφορα µέρη του σώµατος. Τα λίπη πρέπει να αποτελούν το 25-35% των καθηµερινών ενεργειακών µας προσλήψεων (Lees&Karel, 1990) Λίπη και χοληστερόλη Τα λίπη χωνεύονται, διασπώνται και απορροφώνται από το έντερο και στη συνέχεια µεταφέρονται µε τη χοληστερόλη, µέσω του αίµατος, στους µύες και στους άλλους ιστούς. Σε αυτό το στάδιο, όταν δηλαδή τα λίπη µεταφέρονται στο αίµα, µία ανισορροπία στα λιπαρά οξέα στη διατροφή σε συνδυασµό µε άλλους παράγοντες κινδύνου, µπορεί να οδηγήσει σε αλλαγές στη φυσιολογία των αρτηριών, οι οποίες αυξάνουν τον κίνδυνο της στεφανιαίας νόσου. Εκτός από τα παραπάνω µειονεκτήµατα της χοληστερόλης στην ανθρώπινη διατροφή έχει και κάποια πλεονεκτήµατα. Βρίσκεται σε όλα τα ανθρώπινα κύτταρα και έχει σπουδαίες βιολογικές λειτουργίες. Χρησιµεύει ως πρόδροµη ένωση στο σχηµατισµό της βιταµίνης D. Μαζί µε τα χολικά οξέα συντελεί στη γαλακτωµατοποίηση των λιπών της τροφής που χρειάζεται για την αφοµοίωση της (Γεωργάτσος, 2001). Σχήµα 11. Χηµικός τύπος χοληστερόλης (Γεωργάτσος, 2001) 15

27 2.3.2 Λιποπρωτεϊνες Το λίπος και η χοληστερόλη συσκευάζονται σε ειδικά σωµατίδια ενωµένα µε πρωτεΐνες, πριν περάσουν στο αίµα. Αυτά είναι γνωστά σαν λιποπρωτεΐνες και οι κυριότερες από αυτές που επηρεάζουν τον κίνδυνο της στεφανιαίας νόσου είναι η λιποπρωτεΐνη υψηλής πυκνότητας και η λιποπρωτεΐνη χαµηλής πυκνότητας. Οι λιποπρωτεΐνες δεν είναι υδατοδιαλυτές. Η υψηλής πυκνότητα λιποπρωτεΐνη συνηθίζεται να λέγεται καλή χοληστερόλη (HDL). Αυξηµένες τιµές λιποπρωτεΐνης υψηλής πυκνότητας σχετίζονται µε µειωµένο κίνδυνο στεφανιαίας νόσου (Lees&Karel, 1990). Η χαµηλής πυκνότητας λιποπρωτεΐνη συνηθίζεται να λέγεται κακή χοληστερόλη (LDL). Αυξηµένες τιµές λιποπρωτεΐνης χαµηλής πυκνότητας στο αίµα οδηγούν στην αθηροσκλήρωση, καθοριστικό παράγοντα καρδιαγγειακών παθήσεων. Οι αυξηµένες τιµές της λιποπρωτεΐνης χαµηλής πυκνότητας (LDL) µπορεί να αποτελέσουν κύρια αιτία της αθηροσκλήρωσης. Όταν αυτές οι τιµές είναι πολύ υψηλές, µπορεί να γίνει εναπόθεση των λιπών που µεταφέρουν στα τοιχώµατα των αρτηριών. Η υψηλής πυκνότητας λιποπρωτεΐνη (HDL) ωστόσο µεταφέρει το λίπος µακριά από τις αρτηρίες στο ήπαρ όπου και διασπάται. Εποµένως, οι αντίστοιχες τιµές της χοληστερόλης υψηλής και χαµηλής πυκνότητας είναι κρίσιµοι παράγοντες στην ανάπτυξη της στεφανιαίας νόσου. Το κλειδί στην πρόληψη της νόσου φαίνεται να είναι η διατήρηση χαµηλών τιµών λιποπρωτεϊνης χαµηλής πυκνότητας (LDL κακής χοληστερόλης) και αυξηµένων τιµών λιποπρωτεϊνης υψηλής πυκνότητας (HDL καλής χοληστερόλης ) στο αίµα. (Γεωργάτσου, 2001). 16

Μέχρι σήµερα γνωρίζατε ότι η κατανάλωση ψωµιού είναι µία απολαυστική και θρεπτική συνήθεια. Από σήµερα η αγαπηµένη σας αυτή καθηµερινή συνήθεια µπορεί να παρέχει στον οργανισµό ακόµη περισσότερα θρεπτικά

Διαβάστε περισσότερα

MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΛΙΠΗ. ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C.

MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΛΙΠΗ. ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C. MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΛΙΠΗ ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C.S Τα λίπη αποτελούν μια συμπυκνωμένη πηγή ενέργειας Ενεργούν σαν διαλύτες

Διαβάστε περισσότερα

ΚΗΡΟΙ- ΛΙΠΗ- ΕΛΑΙΑ- ΣΑΠΩΝΕΣ ΑΠΟΡΡΥΠΑΝΤΙΚΑ- ΦΩΣΦΟΛΙΠΙΔΙΑ. ΓΕΩΠΟΝΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ Γενικό Τμήμα Εργαστήριο Χημείας, Καθηγητής Μόσχος Πολυσίου

ΚΗΡΟΙ- ΛΙΠΗ- ΕΛΑΙΑ- ΣΑΠΩΝΕΣ ΑΠΟΡΡΥΠΑΝΤΙΚΑ- ΦΩΣΦΟΛΙΠΙΔΙΑ. ΓΕΩΠΟΝΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ Γενικό Τμήμα Εργαστήριο Χημείας, Καθηγητής Μόσχος Πολυσίου ΚΗΡΟΙ- ΛΙΠΗ- ΕΛΑΙΑ- ΣΑΠΩΝΕΣ ΑΠΟΡΡΥΠΑΝΤΙΚΑ- ΦΩΣΦΟΛΙΠΙΔΙΑ ΓΕΩΠΟΝΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ Γενικό Τμήμα Εργαστήριο Χημείας, Καθηγητής Μόσχος Πολυσίου ΚΗΡΟΙ Κηροί είναι μίγματα εστέρων καρβοξυλικών οξέων και

Διαβάστε περισσότερα

ΛΙΠΗ ΚΑΙ ΕΛΑΙΑ. Νίκος Καλογερόπουλος Αντωνία Χίου ΧΑΡΟΚΟΠΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ. Εργαστήριο Χημείας, Βιοχημείας & Φυσικοχημείας Τροφίμων

ΛΙΠΗ ΚΑΙ ΕΛΑΙΑ. Νίκος Καλογερόπουλος Αντωνία Χίου ΧΑΡΟΚΟΠΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ. Εργαστήριο Χημείας, Βιοχημείας & Φυσικοχημείας Τροφίμων ΛΙΠΗ ΚΑΙ ΕΛΑΙΑ Νίκος Καλογερόπουλος Αντωνία Χίου Εργαστήριο Χημείας, Βιοχημείας & Φυσικοχημείας Τροφίμων ΧΑΡΟΚΟΠΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ Τμήμα Επιστήμης Διαιτολογίας Διατροφής Εστεροποίηση Υδρόλυση Σαπωνοποίηση

Διαβάστε περισσότερα

R 1 R 2 R 3 ΕΞΕΤΑΣΗ ΛΙΠΑΡΩΝ ΥΛΩΝ: ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΣ ΤΗΣ ΟΞΥΤΗΤΑΣ ΤΩΝ ΛΑΔΙΩΝ. Λινολενικό (C 18:3 ) Ελαϊκό (C 18:1 ) Λινελαϊκό (C 18:2 )

R 1 R 2 R 3 ΕΞΕΤΑΣΗ ΛΙΠΑΡΩΝ ΥΛΩΝ: ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΣ ΤΗΣ ΟΞΥΤΗΤΑΣ ΤΩΝ ΛΑΔΙΩΝ. Λινολενικό (C 18:3 ) Ελαϊκό (C 18:1 ) Λινελαϊκό (C 18:2 ) ΕΞΕΤΑΣΗ ΛΙΠΑΡΩΝ ΥΛΩΝ: ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΣ ΤΗΣ ΟΞΥΤΗΤΑΣ ΤΩΝ ΛΑΔΙΩΝ Ελαϊκό οξύ διάρκεια 2 ώρες Στόχοι της άσκησης: Η εξοικείωση με τη χημική σύσταση των λιπαρών υλών. Η κατανόηση της όξινης υδρόλυσης ως παράγοντα

Διαβάστε περισσότερα

Διακρίνονται σε: λίπη (είναι στερεά σε συνήθεις θερμοκρασίες) έλαια (είναι υγρά)

Διακρίνονται σε: λίπη (είναι στερεά σε συνήθεις θερμοκρασίες) έλαια (είναι υγρά) ΕΛΑΙΟΛΑΔΟ & ΔΙΑΤΡΟΦΗ Λίπη και έλαια: Βασική κατηγορία θρεπτικών υλών που αποτελούν σημαντική πηγή ενέργειας. Είναι ενώσεις που προκύπτουν από την αντίδραση οργανικών οξέων με γλυκερίνη και λέγονται γλυκερίδια

Διαβάστε περισσότερα

Δρ. Ιωάννης Τσαγκατάκης Σύμβουλος Διατροφικής Αγωγής Οι λιπαρές ύλες

Δρ. Ιωάννης Τσαγκατάκης Σύμβουλος Διατροφικής Αγωγής Οι λιπαρές ύλες Δρ. Ιωάννης Τσαγκατάκης Σύμβουλος Διατροφικής Αγωγής Οι λιπαρές ύλες Περιφερειακό Τμήμα Κρήτης Λιπαρές ύλες ή λιπίδια είναι οι οργανικές χημικές ενώσεις που αποτελούνται σχεδόν αποκλειστικά από τα χημικά

Διαβάστε περισσότερα

Οργανική Χημεία. Κεφάλαιο 28: Βιομόρια-λιπίδια

Οργανική Χημεία. Κεφάλαιο 28: Βιομόρια-λιπίδια Οργανική Χημεία Κεφάλαιο 28: Βιομόρια-λιπίδια 1. Γενικά Λιπίδια: οργανικά μόρια που απαντούν στη φύση και απομονώνονται κατά την εκχύληση κυττάρων ή ιστών με άπολους οργανικούς διαλύτες Δύο γενικές κατηγορίες

Διαβάστε περισσότερα

PΟΛΟΣ ΤΩΝ ΛΙΠΑΡΩΝ ΥΛΩΝ ΣΤΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ H βιολογική σημασία των λιποειδών είναι μεγάλη : Eίναι δομικές μονάδες των μεμβρανών και συμμετέχουν στις

PΟΛΟΣ ΤΩΝ ΛΙΠΑΡΩΝ ΥΛΩΝ ΣΤΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ H βιολογική σημασία των λιποειδών είναι μεγάλη : Eίναι δομικές μονάδες των μεμβρανών και συμμετέχουν στις PΟΛΟΣ ΤΩΝ ΛΙΠΑΡΩΝ ΥΛΩΝ ΣΤΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ H βιολογική σημασία των λιποειδών είναι μεγάλη : Eίναι δομικές μονάδες των μεμβρανών και συμμετέχουν στις διάφορες διεργασίες που γίνονται μέσω των μεμβρανών. Eίναι

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣΤΟΡΙΑ Η χοληστερίνη εντοπίστηκε για πρώτη φορά σε πέτρες της χολής το 1784.Η σχέση της με τα καρδιαγγειακά νοσήματα ανακαλύφθηκε στις τελευταίες

ΙΣΤΟΡΙΑ Η χοληστερίνη εντοπίστηκε για πρώτη φορά σε πέτρες της χολής το 1784.Η σχέση της με τα καρδιαγγειακά νοσήματα ανακαλύφθηκε στις τελευταίες ΧΟΛΗΣΤΕΡΙΝΗ Η χοληστερίνη ή η χοληστερόλη είναι κηρώδης στερόλης που βρίσκεται στη μεμβράνη των κυττάρων όλων των ιστών του σώματος, και στο πλάσμα του αίματος όλων των ζώων. Μικρότερες ποσότητες χοληστερίνης

Διαβάστε περισσότερα

Γαλακτοκομία. Ενότητα 3: Λιπίδια (1/3), 1ΔΩ. Τμήμα: Επιστήμης Τροφίμων και Διατροφής Του Ανθρώπου. Διδάσκοντες: Καμιναρίδης Στέλιος, Καθηγητής

Γαλακτοκομία. Ενότητα 3: Λιπίδια (1/3), 1ΔΩ. Τμήμα: Επιστήμης Τροφίμων και Διατροφής Του Ανθρώπου. Διδάσκοντες: Καμιναρίδης Στέλιος, Καθηγητής Γαλακτοκομία Ενότητα 3: Λιπίδια (1/3), 1ΔΩ Τμήμα: Επιστήμης Τροφίμων και Διατροφής Του Ανθρώπου Διδάσκοντες: Καμιναρίδης Στέλιος, Καθηγητής Μοάτσου Γκόλφω, Eπ. Καθηγήτρια Μαθησιακοί Στόχοι Να γνωρίζουν

Διαβάστε περισσότερα

Γράφει: Ζιώζιου Εύα, Διατροφολόγος - Διαιτολόγος - Επιστήμων τροφίμων

Γράφει: Ζιώζιου Εύα, Διατροφολόγος - Διαιτολόγος - Επιστήμων τροφίμων Γράφει: Ζιώζιου Εύα, Διατροφολόγος - Διαιτολόγος - Επιστήμων τροφίμων Τα λιπίδια είναι ετερογενείς ενώσεις που ταξινομούνται όμως σε μια ομάδα λόγω κοινών ιδιοτήτων. Αυτές είναι: - είναι διαλυτά σε οργανικά

Διαβάστε περισσότερα

12.1. Ταξινόμηση Σημασία των λιπών Χημική δομή και χημικές ιδιότητες των λιπών

12.1. Ταξινόμηση Σημασία των λιπών Χημική δομή και χημικές ιδιότητες των λιπών 12.1. Ταξινόμηση Τα λίπη ανήκουν στην ευρύτερη κατηγορία των λιπιδίων. Τα λιπίδια είναι μία ετερογενής ομάδα χημικών ενώσεων. Έχουν την κοινή ιδιότητα να είναι σχετικά αδιάλυτα στο νερό και διαλυτά σε

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΜΙΚΡΟΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΑΣΚΗΣΗ 2 ΤΡΟΦΙΜΑ. ΠΛΕΣΣΑΣ ΣΤΑΥΡΟΣ, PhD

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΜΙΚΡΟΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΑΣΚΗΣΗ 2 ΤΡΟΦΙΜΑ. ΠΛΕΣΣΑΣ ΣΤΑΥΡΟΣ, PhD ΑΣΚΗΣΗ 2 ΑΝΑΛΥΣΗ ΛΙΠΩΝ & ΕΛΑΙΩΝ ΣΕ ΤΡΟΦΙΜΑ ΠΛΕΣΣΑΣ ΣΤΑΥΡΟΣ, PhD Εργαστήριο Μικροβιολογίας Τροφίµων, Βιοτεχνολογίας και Υγιεινής, Τµήµα Αγροτικής Ανάπτυξης, ηµοκρίτειο Πανεπιστήµιο Θράκης Λίπη & έλαια (Λιπίδια)

Διαβάστε περισσότερα

Μειώστε τον κίνδυνο για πρόωρο θάνατο µε τα Ωµέγα-3

Μειώστε τον κίνδυνο για πρόωρο θάνατο µε τα Ωµέγα-3 Μειώστε τον κίνδυνο για πρόωρο θάνατο µε τα Ωµέγα-3 Για χρόνια, οι καταναλωτές µαθαίνουν για τα οφέλη της µείωσης των καρδιαγγειακών παθήσεων µε τη λήψη ωµέγα-3 λιπαρών οξέων. Αυτή η άποψη έχει επικρατήσει,

Διαβάστε περισσότερα

ΤΡΟΦΟΓΝΩΣΙΑ. Υπεύθυνος Καθηγητής: Παπαμιχάλης Αναστάσιος

ΤΡΟΦΟΓΝΩΣΙΑ. Υπεύθυνος Καθηγητής: Παπαμιχάλης Αναστάσιος ΤΡΟΦΟΓΝΩΣΙΑ Υπεύθυνος Καθηγητής: Παπαμιχάλης Αναστάσιος Τα λίπη και έλαια αποτελούν σπουδαία πηγή ενέργειας για τον άνθρωπο. Η παρουσία των λιπαρών στις τροφές συντελεί στην αύξηση της ικανότητας κορεσμού

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 21 Λιπίδια Λιπαρά οξέα

Κεφάλαιο 21 Λιπίδια Λιπαρά οξέα Κεφάλαιο 21 Λιπίδια Σύνοψη Τα λιπίδια είναι κατηγορία οργανικών ενώσεων που έχουν κοινό χαρακτηριστικό ότι δεν διαλύονται στο νερό αλλά διαλύονται σε οργανικούς διαλύτες με μικρή πολικότητα. Οι χημικές

Διαβάστε περισσότερα

Λιπίδια. Σχηματίζονται στο βιολογικό κύκλο κάθε ζωικού ή φυτικού οργανισμού.

Λιπίδια. Σχηματίζονται στο βιολογικό κύκλο κάθε ζωικού ή φυτικού οργανισμού. Λιπίδια Με τον όρο λιπίδια εννοείται μια μεγάλη ομάδα οργανικών ενώσεων που απαντούν στη φύση και είναι συνήθως εστέρες λιπαρών οξέων με διάφορες αλκοόλες. Σχηματίζονται στο βιολογικό κύκλο κάθε ζωικού

Διαβάστε περισσότερα

Σχέση Διατροφής-Ιώσεων-Ανοσοποιητικού Συστήματος - Ο Δρόμος για την Θεραπεία Σάββατο, 08 Οκτώβριος :40

Σχέση Διατροφής-Ιώσεων-Ανοσοποιητικού Συστήματος - Ο Δρόμος για την Θεραπεία Σάββατο, 08 Οκτώβριος :40 Γράφει: Κωνσταντίνου Κρήνη, Κλινικός Διαιτολόγος-Διατροφολόγος Οι ιώσεις ανεξάρτητα από το εάν είναι ήπιες ή όχι έχουν αρνητικές επιδράσεις στη διατροφική κατάσταση του ατόμου. Οι σπουδαιότητα των επιδράσεων

Διαβάστε περισσότερα

Γνωρίστε τα νηστίσιμα - Ο Δρόμος για την Θεραπεία Τρίτη, 14 Φεβρουάριος :44

Γνωρίστε τα νηστίσιμα - Ο Δρόμος για την Θεραπεία Τρίτη, 14 Φεβρουάριος :44 Γράφει: Κωνσταντίνου Κρήνη, Κλινικός Διαιτολόγος Διατροφολόγος Τα λαχανικά, τα όσπρια, οι πατάτες, τα δημητριακά, τα ζυμαρικά, οι ξηροί καρποί, οι ελιές, τα φρούτα, τα θαλασσινά, ο ταραμάς, τα τουρσί ανήκουν

Διαβάστε περισσότερα

Θέµατα ιάλεξης ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ ΛΙΠΩΝ. Λίπη. Ταξινόµηση λιπών. Τριακυλογλυκερόλες ή τριγλυκερίδια. Λιπαρά οξέα

Θέµατα ιάλεξης ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ ΛΙΠΩΝ. Λίπη. Ταξινόµηση λιπών. Τριακυλογλυκερόλες ή τριγλυκερίδια. Λιπαρά οξέα MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ ΛΙΠΩΝ Θέµατα ιάλεξης οµή και ρόλος των λιπών στην άσκηση ιαδικασία διάσπασης των ελεύθερων λιπαρών

Διαβάστε περισσότερα

Μεσογειακή Διατροφή Τι γνωρίζουμε για αυτή;

Μεσογειακή Διατροφή Τι γνωρίζουμε για αυτή; Μεσογειακή Διατροφή Τι γνωρίζουμε για αυτή; Στις αρχές της δεκαετίας του 1950 ξεκίνησε μία μεγάλη έρευνα, γνωστή ως η μελέτη των 7 χωρών, όπου μελετήθηκαν οι διατροφικές συνήθειες ανθρώπων από τις εξής

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΕΦΗΒΕΙΑ

ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΕΦΗΒΕΙΑ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΕΦΗΒΕΙΑ ΕΦΗΒΕΙΑ- ΑΝΑΓΚΕΣ v Επιτάχυνση ρυθμού ανάπτυξης v Ωρίμανση και αύξηση ιστών v Αποκτά το 20% του ύψους και το 50% του βάρους του ενήλικα, ενώ οι μύες, ο όγκος του αίματος και γενικά

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στη Διατροφή

Εισαγωγή στη Διατροφή Εισαγωγή στη Διατροφή Ενότητα 7η ΛΙΠΙΔΙΑ Όνομα καθηγητή: Μ. ΚΑΨΟΚΕΦΑΛΟΥ Όνομα καθηγητή: Α. ΖΑΜΠΕΛΑΣ Τμήμα: Επιστήμης τροφίμων και διατροφής του ανθρώπου ΣΤΟΧΟΙ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ Η δομή των λιποειδών Η πέψη,

Διαβάστε περισσότερα

Γαλακτοκομία. Ενότητα 3: Λιπίδια (1/3), 1ΔΩ. Τμήμα: Επιστήμης Τροφίμων και Διατροφής Του Ανθρώπου. Διδάσκοντες: Καμιναρίδης Στέλιος, Καθηγητής

Γαλακτοκομία. Ενότητα 3: Λιπίδια (1/3), 1ΔΩ. Τμήμα: Επιστήμης Τροφίμων και Διατροφής Του Ανθρώπου. Διδάσκοντες: Καμιναρίδης Στέλιος, Καθηγητής Γαλακτοκομία Ενότητα 3: Λιπίδια (1/3), 1ΔΩ Τμήμα: Επιστήμης Τροφίμων και Διατροφής Του Ανθρώπου Διδάσκοντες: Καμιναρίδης Στέλιος, Καθηγητής Μοάτσου Γκόλφω, Eπ. Καθηγήτρια Μαθησιακοί Στόχοι Να γνωρίζουν

Διαβάστε περισσότερα

Η εξαιρετική θρεπτική αξία της ψαρόσουπας, με ψάρια χαμηλής εμπορικής αξίας των ελληνικών θαλασσών

Η εξαιρετική θρεπτική αξία της ψαρόσουπας, με ψάρια χαμηλής εμπορικής αξίας των ελληνικών θαλασσών ΕΘΙΑΓΕ 10 / 11 Η εξαιρετική θρεπτική αξία της ψαρόσουπας, με ψάρια χαμηλής εμπορικής αξίας των ελληνικών θαλασσών Δέσποινα Στεργίου, Τεχνολόγος Τροφίμων Αντώνιος Τραγαντζόπουλος, Χημικός Γεώργιος Μόνιος,

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Α. Εισαγωγικές έννοιες ΜΕΣΑ ΣΤΑ ΚΥΤΤΑΡΑ Μπορούμε να διακρίνουμε δύο περιβάλλοντα ΥΔΡΟΦΙΛΟ υδατικό κυτταρόπλασμα ΥΔΡΟΦΟΒΟ λιπιδικο-μεμβρανικό Δηλαδή τα μόρια χαρακτηρίζονται έτσι λόγω της υδρόφοβης φύσης

Διαβάστε περισσότερα

Ποια η χρησιμότητα των πρωτεϊνών;

Ποια η χρησιμότητα των πρωτεϊνών; ΠΡΩΤΕΪΝΕΣ Τι είναι οι πρωτεϊνες; Η ονομασία πρωτεϊνες προέρχεται από το ρήμα πρωτεύω και σημαίνει την εξαιρετική σημασία που έχουν οι πρωτεϊνες για την υγεία του ανθρώπινου σώματος. Από την εποχή των Ολυμπιακών

Διαβάστε περισσότερα

ΔΗΜΗΤΡΙΑΚΑ Οι τροφές αυτές βρίσκονται στη βάση της διατροφικής πυραμίδας, είναι πλούσιες σε σύνθετους υδατάνθρακες, βιταμίνες της ομάδας Β, πρωτεΐνες,

ΔΗΜΗΤΡΙΑΚΑ Οι τροφές αυτές βρίσκονται στη βάση της διατροφικής πυραμίδας, είναι πλούσιες σε σύνθετους υδατάνθρακες, βιταμίνες της ομάδας Β, πρωτεΐνες, ΟΜΑΔΕΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΔΗΜΗΤΡΙΑΚΑ Οι τροφές αυτές βρίσκονται στη βάση της διατροφικής πυραμίδας, είναι πλούσιες σε σύνθετους υδατάνθρακες, βιταμίνες της ομάδας Β, πρωτεΐνες, άπεπτες φυτικές ίνες, σίδηρο και άλλα

Διαβάστε περισσότερα

13/1/2016. Μέτρηση οξύτητας ελαιολάδου. Το Εργαστήριο Περιλαμβάνει

13/1/2016. Μέτρηση οξύτητας ελαιολάδου. Το Εργαστήριο Περιλαμβάνει ΤΕΙ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΥ Σχολή Τεχνολογίας Γεωπονίας και Τεχνολογίας Τροφίμων και Διατροφής Τμήμα Τεχνολογίας Τροφίμων Μέτρηση οξύτητας ελαιολάδου Κουτρουμπής Φώτιος Γεωπόνος Αγγελής Γεώργιος Γεωπόνος MSc Το Εργαστήριο

Διαβάστε περισσότερα

Μάθηµα : Οικογενειακή Αγωγή

Μάθηµα : Οικογενειακή Αγωγή ΛΥΚΕΙΟ ΑΓΙΑΣ ΦΥΛΑΞΕΩΣ ΛΕΜΕΣΟΥ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2004 2005 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2005 Μάθηµα : Οικογενειακή Αγωγή Ηµεροµηνία: 14 / 06 /05 Τάξη: Β Λυκείου Ονοµατεπώνυµο µαθητή/τριας:... Χρόνος:

Διαβάστε περισσότερα

ΤΡΟΦΟΓΝΩΣΙΑ. Υπεύθυνος Καθηγητής: Παπαμιχάλης Αναστάσιος

ΤΡΟΦΟΓΝΩΣΙΑ. Υπεύθυνος Καθηγητής: Παπαμιχάλης Αναστάσιος ΤΡΟΦΟΓΝΩΣΙΑ Υπεύθυνος Καθηγητής: Παπαμιχάλης Αναστάσιος ΚΑΤΗΓΟΡΙΕΣ ΘΡΕΠΤΙΚΩΝ ΥΛΩΝ Υδατάνθρακες Λίπη Πρωτεΐνες Νερό Ανόργανα συστατικά Βιταμίνες Υπευθ. Καθηγητής: Παπαμιχάλης Αναστάσιος ΥΔΑΤΑΝΘΡΑΚΕΣ Οι

Διαβάστε περισσότερα

Σύσταση του αυγού Λευκό Κρόκος Βάρος 38 g 17 g Πρωτείνη 3,9 g 2,7 g Υδατάνθρακες 0,3 g 0,3 g Λίπος 0 6 g Χοληστερόλη 0 213 mg

Σύσταση του αυγού Λευκό Κρόκος Βάρος 38 g 17 g Πρωτείνη 3,9 g 2,7 g Υδατάνθρακες 0,3 g 0,3 g Λίπος 0 6 g Χοληστερόλη 0 213 mg Αυγό Τα αυγά αποτελούνται από το κέλυφος (10 %), το ασπράδι ή λευκό (50-60 %), τον κρόκο ή κίτρινο (30 %). Το κέλυφος αποτελείται κατά 95 % από ανόργανα συστατικά όπως ανθρακικό ασβέστιο, ανθρακικό μαγνήσιο

Διαβάστε περισσότερα

Created with Print2PDF. To remove this line, buy a license at: http://www.binarynow.com/

Created with Print2PDF. To remove this line, buy a license at: http://www.binarynow.com/ Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης Τμήμα Επιστήμης Φυσικής Αγωγής & Αθλητισμού ΠΡΟΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΜΑΘΗΜΑ 314 ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ ΤΗΣ ΑΣΚΗΣΗΣ Διδάσκοντες Φατούρος Ιωάννης, Eπίκουρος Καθηγητής ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

Λίπη. Λιπίδια και Άσκηση. Ταξινόμηση λιπών. Λιπαρά οξέα

Λίπη. Λιπίδια και Άσκηση. Ταξινόμηση λιπών. Λιπαρά οξέα Λίπη Λιπίδια και Άσκηση Μόρια τα οποία αποτελούνται από άνθρακα, υδρογόνο και οξυγόνο (CHO). Η αναλογία οξυγόνου είναι μικρότερη. Φυτική και ζωική προέλευση. Ταξινόμηση λιπών Τριακυλογλυκερόλες ή τριγλυκερίδια

Διαβάστε περισσότερα

Λίπη - έλαια Μέτρηση οξύτητας ελαιολάδου

Λίπη - έλαια Μέτρηση οξύτητας ελαιολάδου Λίπη - έλαια Μέτρηση οξύτητας ελαιολάδου 1 η Εργαστηριακή Άσκηση Εργαστήριο Χημείας & Τεχνολογίας Τροφίμων Κύρια συστατικά τροφίμων Λιπίδια Υδατάνθρακες Αμινοξέα Πρωτεΐνες Ένζυμα Βιταμίνες Άλατα Νερό Άλλα

Διαβάστε περισσότερα

Παρασκευή σαπουνιού από ελαιόλαδο και υδροξείδιο του νατρίου.

Παρασκευή σαπουνιού από ελαιόλαδο και υδροξείδιο του νατρίου. Σύντομη περιγραφή του πειράματος Παρασκευή σαπουνιού από ελαιόλαδο και υδροξείδιο του νατρίου. Διδακτικοί στόχοι του πειράματος Στο τέλος αυτού του πειράματος θα πρέπει ο μαθητής: Να περιγράφει τον τρόπο

Διαβάστε περισσότερα

Το εργαστήριο αποσκοπεί να:

Το εργαστήριο αποσκοπεί να: 13/1/2016 ΤΕΙ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΥ Σχολή Τεχνολογίας Γεωπονίας και Τεχνολογίας Τροφίμων και Διατροφής Τμήμα Τεχνολογίας Τροφίμων Εισαγωγή Κουτρουμπής Φώτιος Γεωπόνος Αγγελής Γεώργιος Γεωπόνος MSc Το εργαστήριο

Διαβάστε περισσότερα

ΟΡΟΛΟΣΤΗΣΑΣΚΗΣΗΣΣΤΟ ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΟΣΥΝ ΡΟΜΟ, ΣΤΑ ΛΙΠΙ ΙΑ ΚΑΙ ΣΤΙΣ ΛΙΠΟΠΡΩΤΕΪΝΕΣ

ΟΡΟΛΟΣΤΗΣΑΣΚΗΣΗΣΣΤΟ ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΟΣΥΝ ΡΟΜΟ, ΣΤΑ ΛΙΠΙ ΙΑ ΚΑΙ ΣΤΙΣ ΛΙΠΟΠΡΩΤΕΪΝΕΣ ΟΡΟΛΟΣΤΗΣΑΣΚΗΣΗΣΣΤΟ ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΟΣΥΝ ΡΟΜΟ, ΣΤΑ ΛΙΠΙ ΙΑ ΚΑΙ ΣΤΙΣ ΛΙΠΟΠΡΩΤΕΪΝΕΣ ΒασίληςΜούγιος, PhD ΤΕΦΑΑ ΑΠΘ http://mougios.webpages.auth.gr Μεταβολικό σύνδροµο Παθολογική κατάσταση που χαρακτηρίζεται από:

Διαβάστε περισσότερα

Βιοχημεία Τροφίμων Ι. Ενότητα 1 η Κρέας και ψάρι I. Όνομα καθηγητή: Έφη Τσακαλίδου. Τμήμα: Επιστήμης Τροφίμων & Διατροφής του Ανθρώπου

Βιοχημεία Τροφίμων Ι. Ενότητα 1 η Κρέας και ψάρι I. Όνομα καθηγητή: Έφη Τσακαλίδου. Τμήμα: Επιστήμης Τροφίμων & Διατροφής του Ανθρώπου Βιοχημεία Τροφίμων Ι Ενότητα 1 η Κρέας και ψάρι I Όνομα καθηγητή: Έφη Τσακαλίδου Τμήμα: Επιστήμης Τροφίμων & Διατροφής του Ανθρώπου Στόχοι ενότητας Εισαγωγή στη σύσταση και τη διατροφική αξία του κρέατος.

Διαβάστε περισσότερα

Απώλειες των βιταμινών κατά την επεξεργασία των τροφίμων

Απώλειες των βιταμινών κατά την επεξεργασία των τροφίμων Απώλειες των βιταμινών κατά την επεξεργασία των τροφίμων Αποφλοίωση και καθαρισμός Πολλά φυτικά προϊόντα π.χ, μήλα, πατάτες χρειάζονται αποφλοίωση ή καθαρισμό μερικών τμημάτων τους πριν από την κατεργασία.

Διαβάστε περισσότερα

Ελαιόλαδο: Το πολύτιμο όπλο έναντι πολλών ασθενειών. Το ελαιόλαδο, "υγρό χρυσάφι" κατά τον Όμηρο αποτελεί θαυματουργή πηγή

Ελαιόλαδο: Το πολύτιμο όπλο έναντι πολλών ασθενειών. Το ελαιόλαδο, υγρό χρυσάφι κατά τον Όμηρο αποτελεί θαυματουργή πηγή ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΓΡΗΓΟΡΑΚΗΣ, ΜSc Κλινικός Διαιτολόγος Διατροφολόγος Ελαιόλαδο: Το πολύτιμο όπλο έναντι πολλών ασθενειών Το ελαιόλαδο, "υγρό χρυσάφι" κατά τον Όμηρο αποτελεί θαυματουργή πηγή θρεπτικών συστατικών

Διαβάστε περισσότερα

Θέµατα ιάλεξης ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ ΛΙΠΩΝ- Λίπη και αθηροσκλήρυνση. Μεσογειακή ίαιτα. Λίπη και αθηροσκλήρυνση: Ο ρόλος της άσκησης

Θέµατα ιάλεξης ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ ΛΙΠΩΝ- Λίπη και αθηροσκλήρυνση. Μεσογειακή ίαιτα. Λίπη και αθηροσκλήρυνση: Ο ρόλος της άσκησης MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ ΛΙΠΩΝ- ΠΡΩΤΕΪΝΩΝ Θέµατα ιάλεξης Ο ρόλος της διατροφής στην εµφάνιση ασθενειών της καρδιάς Επίδραση

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΔΡΩΝΗΣ Χ.

ΑΝΔΡΩΝΗΣ Χ. The Big Bang ΑΜΟΙΒΑΔΑ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΟΣ ΚΥΚΛΟΣ Τροφή Υδατάνθρακες ΧΟΛΗΣΤΕΡΟΛΗ Λιπαρά οξέα ΚΥΤΤΑΡΟ ATP CoA ΛΙΠΑΡΑ ΟΞΕΑ ΧΗΜΙΚΟΣ ΤΥΠΟΣ ΧΟΛΗΣΤΕΡΟΛΗΣ Χοληστερόλη παράγουν μόνο τα ζωικά κύτταρα ΑΝΔΡΩΝΗΣ Χ. ΧΗΜΙΚΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

Tα ιδιαίτερα οφέλη το καλοκαίρι. Μεσογειακή διατροφή: Ο γευστικός θησαυρός του καλοκαιριού

Tα ιδιαίτερα οφέλη το καλοκαίρι. Μεσογειακή διατροφή: Ο γευστικός θησαυρός του καλοκαιριού Οι καλοκαιρινοί μήνες αποτελούν ιδανική περίοδο για την υιοθέτηση της αποκαλούμενης «μεσογειακής διατροφής». Η μεσογειακή διατροφή, η οποία πήρε το όνομά της από τον τρόπο διατροφής των λαών της Μεσογείου,

Διαβάστε περισσότερα

Χημική σύσταση και διατροφικές ιδιότητες κατσικίσιου γάλακτος. Συντάχθηκε απο τον/την Foodbites

Χημική σύσταση και διατροφικές ιδιότητες κατσικίσιου γάλακτος. Συντάχθηκε απο τον/την Foodbites Του Δρ. Θεόφιλου Μασούρα, Επίκουρου Καθ. Γαλακτοκομίας*, για το foodbites.eu Το κατσικίσιο (αίγειο) γάλα όπως και τα άλλα είδη γάλακτος, εκτός από το αγελαδινό, δεν είχαν μελετηθεί ευρέως μέχρι πριν μερικά

Διαβάστε περισσότερα

Η σωστή διατροφή παίζει πολύ σημαντικό

Η σωστή διατροφή παίζει πολύ σημαντικό Τα ω-3 και ω-6 λιπαρά οξέα στη διατροφή του ανθρώπου a του Μ. Μπρατάκου* Η σωστή διατροφή παίζει πολύ σημαντικό ρόλο στη διατήρηση της υγείας του ανθρώπου. Τα τρόφιμα τα διακρίνουμε σε 6 διατροφικές ομάδες

Διαβάστε περισσότερα

Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό διατίθεται με του όρους χρήσης Creative Commons (CC) Αναφορά Δημιουργού Μη Εμπορική Χρήση Όχι Παράγωγα Έργα.

Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό διατίθεται με του όρους χρήσης Creative Commons (CC) Αναφορά Δημιουργού Μη Εμπορική Χρήση Όχι Παράγωγα Έργα. 2 Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό διατίθεται με του όρους χρήσης Creative Commons (CC) Αναφορά Δημιουργού Μη Εμπορική Χρήση Όχι Παράγωγα Έργα. Για εκπαιδευτικό υλικό, όπως εικόνες, διαγράμματα,

Διαβάστε περισσότερα

Γράφει: Αθηνά Μωραΐτη Χατζηθάνου, Κλινική Διαιτολόγος-Διατροφολόγος, M.Sc.

Γράφει: Αθηνά Μωραΐτη Χατζηθάνου, Κλινική Διαιτολόγος-Διατροφολόγος, M.Sc. Γράφει: Αθηνά Μωραΐτη Χατζηθάνου, Κλινική Διαιτολόγος-Διατροφολόγος, M.Sc. Οι ξηροί καρποί είναι ιδιαίτερα αγαπητοί από τους περισσότερους: αμύγδαλα, καρύδια, φιστίκια, φουντούκια, κάσιους, κτλ προτιμώνται

Διαβάστε περισσότερα

Νίκος Καλογερόπουλος Αντωνία Χίου

Νίκος Καλογερόπουλος Αντωνία Χίου ΛΙΠΗ ΚΑΙ ΕΛΑΙΑ 1 Νίκος Καλογερόπουλος Αντωνία Χίου Εργαστήριο Χημείας, Βιοχημείας και Φυσικοχημείας Τροφίμων ΧΑΡΟΚΟΠΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ Τμήμα Επιστήμης ιαιτολογίας- ιατροφής Έλαια Εδώδιμα έλαια (χημεία τροφίμων)

Διαβάστε περισσότερα

2. Ποιον θεωρείτε ιδανικότερο αριθμό γευμάτων στη διάρκεια της ημέρας; 3 (2 μεγάλα και 1 μικρό) 4 (2 μεγάλα και 2 μικρά) 5 (3 μεγάλα και 2 μικρά)

2. Ποιον θεωρείτε ιδανικότερο αριθμό γευμάτων στη διάρκεια της ημέρας; 3 (2 μεγάλα και 1 μικρό) 4 (2 μεγάλα και 2 μικρά) 5 (3 μεγάλα και 2 μικρά) 1. Ποιον θεωρείτε καλύτερο τρόπο, ώστε ένας αθλητής μειώσει το βάρος του; Να κάνει πιο έντονη προπόνηση Να κάνει περισσότερα μικρά γεύματα 2. Ποιον θεωρείτε ιδανικότερο αριθμό γευμάτων στη διάρκεια της

Διαβάστε περισσότερα

«Ελαιόλαδο το χρυσάφι στο πιάτο μας»

«Ελαιόλαδο το χρυσάφι στο πιάτο μας» «Ελαιόλαδο το χρυσάφι στο πιάτο μας» Ελαιόλαδο και μεσογειακή διατροφή: Πυραμίδα Μεσογειακής Διατροφής Γαστρονομική κουλτούρα-δίαιτες-συνταγές Ελαιόλαδο βάση της Μεσογειακής διατροφής Επιβλέπουσες καθηγήτριες:

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ

ΕΡΓΑΣΙΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ ΕΡΓΑΣΙΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ Οι οργανισμοί εξασφαλίζουν ενέργεια, για τις διάφορες λειτουργίες τους, διασπώντας θρεπτικές ουσίες που περιέχονται στην τροφή τους. Όμως οι φωτοσυνθετικοί

Διαβάστε περισσότερα

καρβοξυλικά οξέα μεθυλοπροπανικό οξύ

καρβοξυλικά οξέα μεθυλοπροπανικό οξύ 112 4.1. Κορεσμένα μονο - Αιθανικό οξύ Γενικά Τα κορεσμένα μονο προκύπτουν θεωρητικά από τα αλκάνια, αν αντικαταστήσουμε ένα άτομο υδρογόνου με τη ρίζα καρβοξύλιο -COOH. Έχουν το γενικό τύπο: C ν H 2ν+1

Διαβάστε περισσότερα

«Μειώστε τη χοληστερίνη χωρίς φάρμακα», από το neadiatrofis.gr!

«Μειώστε τη χοληστερίνη χωρίς φάρμακα», από το neadiatrofis.gr! «Μειώστε τη χοληστερίνη χωρίς φάρμακα», από το neadiatrofis.gr! Δεν προκαλεί συμπτώματα, δεν πονάει, δεν προειδοποιεί κι όμως μπορεί να απειλήσει σοβαρά την υγεία μας. Ο λόγος για τη χοληστερίνη που όταν

Διαβάστε περισσότερα

ΕΦΑΡΜΟΓΗ HACCP ΣΤΗΝ ΚΟΥΖΙΝΑ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟΥ ΕΙΔΙΚΕΣ ΔΙΑΙΤΕΣ. Ελπίδα Παπαδοπούλου Διαιτολόγος, Ε. Α. Ν. Πειραιά «ΜΕΤΑΞΑ»

ΕΦΑΡΜΟΓΗ HACCP ΣΤΗΝ ΚΟΥΖΙΝΑ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟΥ ΕΙΔΙΚΕΣ ΔΙΑΙΤΕΣ. Ελπίδα Παπαδοπούλου Διαιτολόγος, Ε. Α. Ν. Πειραιά «ΜΕΤΑΞΑ» ΕΦΑΡΜΟΓΗ HACCP ΣΤΗΝ ΚΟΥΖΙΝΑ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟΥ ΕΙΔΙΚΕΣ ΔΙΑΙΤΕΣ Ελπίδα Παπαδοπούλου Διαιτολόγος, Ε. Α. Ν. Πειραιά «ΜΕΤΑΞΑ» ΣΧΕΣΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ ΚΑΙ ΥΓΕΙΑΣ Πρόληψη εμφάνισης νοσημάτων Θεραπεία ασθενών στο χώρο του νοσοκομείου

Διαβάστε περισσότερα

Η νηστεία κάνει θαύματα

Η νηστεία κάνει θαύματα Η νηστεία κάνει θαύματα Έρευνα του Πανεπιστημίου Κρήτης δείχνει ότι οι διατροφικές επιταγές της Ορθόδοξης Εκκλησίας είναι άκρως ευεργετικές για την υγεία των παιδιών Οι ειδικοί λένε ότι η αποχή από τις

Διαβάστε περισσότερα

Τα εικοσανοειδή και η σχέση τους µε την υγεία

Τα εικοσανοειδή και η σχέση τους µε την υγεία Τα εικοσανοειδή και η σχέση τους µε την υγεία ρ. Αγγελική Τριανταφύλλου - Πιτίδη Ιατρός Μικροβιολόγος Αν. Καθηγήτρια Ιατρικής Σχολής Πανεπιστηµίου Αθηνών Κύριο µέληµα του ανθρώπου ήταν και είναι, η διατήρηση

Διαβάστε περισσότερα

Ταξινόμηση της ύλης Διαλύματα Περιεκτικότητες διαλυμάτων. Χημεία Α Λυκείου Διδ. Εν. 1.5 π. Ευάγγελος Μαρκαντώνης 2 ο ΓΕΛ Αργυρούπολης

Ταξινόμηση της ύλης Διαλύματα Περιεκτικότητες διαλυμάτων. Χημεία Α Λυκείου Διδ. Εν. 1.5 π. Ευάγγελος Μαρκαντώνης 2 ο ΓΕΛ Αργυρούπολης Ταξινόμηση της ύλης Διαλύματα Περιεκτικότητες διαλυμάτων Χημεία Α Λυκείου Διδ. Εν. 1.5 π. Ευάγγελος Μαρκαντώνης 2 ο ΓΕΛ Αργυρούπολης Μακροσκοπική ταξινόμηση της ύλης ΥΛΗ Καθορισµένη (καθαρή) ουσία όχι

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 8 (ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΟ) ΦΑΣΜΑΤΟΦΩΤΟΜΕΤΡΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 8 (ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΟ) ΦΑΣΜΑΤΟΦΩΤΟΜΕΤΡΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 8 (ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΟ) ΦΑΣΜΑΤΟΦΩΤΟΜΕΤΡΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ Με τον όρο αυτό ονοµάζουµε την τεχνική ποιοτικής και ποσοτικής ανάλυσης ουσιών µε βάση το µήκος κύµατος και το ποσοστό απορρόφησης της ακτινοβολίας

Διαβάστε περισσότερα

WHOLE: Ευζωία και υγιεινές επιλογές για ηλικιωμένους και τους φροντιστές τους

WHOLE: Ευζωία και υγιεινές επιλογές για ηλικιωμένους και τους φροντιστές τους WHOLE: Ευζωία και υγιεινές επιλογές για ηλικιωμένους και τους φροντιστές τους Η υγεία της καρδιάς στη μεγάλη ηλικία Αυτό το δελτίο διατροφικών πληροφοριών προορίζεται μόνο για ενημερωτικούς σκοπούς. Δεν

Διαβάστε περισσότερα

Προσδιορισµός και έλεγχος λιπαρών υλών και λιπιδίων. Ε. Κατσανίδης

Προσδιορισµός και έλεγχος λιπαρών υλών και λιπιδίων. Ε. Κατσανίδης Προσδιορισµός και έλεγχος λιπαρών υλών και λιπιδίων Ε.. Κατσανίδης Ορισµός Λιπαρές ύλες ή λιπίδια καλούνται τα συστατικά των τροφίµων που είναι αδιάλυτα στο νερό και διαλυτά σε οργανικούς διαλύτες. Λιπαρά

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ ΠΥΡΑΜΙΔΕΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ

ΟΙ ΠΥΡΑΜΙΔΕΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ ΟΙ ΠΥΡΑΜΙΔΕΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ Ο σύγχρονος ΟΔΗΓΟΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ συμπεριλαμβάνει τα ακόλουθα στοιχεία: Ψωμιά, Δημητριακά, Ρύζι και Μακαρόνια (6 με 11 μερίδες): Οι υδατάνθρακες παίζουν βασικό ρόλο σε όλα τα διαιτολόγια.

Διαβάστε περισσότερα

οργανολογία της GC, καθώς και η χρησιµότητα αυτών των δύο τεχνικών στη λιπιδική έρευνα.

οργανολογία της GC, καθώς και η χρησιµότητα αυτών των δύο τεχνικών στη λιπιδική έρευνα. Το σύστηµα ενεργού ιλύος είναι το πλέον διαδεδοµένο και αποτελεσµατικό σύστηµα βιολογικής επεξεργασίας αστικών λυµάτων. Η εκτεταµένη ανάπτυξη και εφαρµογή του συστήµατος αυτού οφείλεται στην οικονοµία

Διαβάστε περισσότερα

ΥΔΑΤΑΝΘΡΑΚΕΣ. Τι είναι οι υδατάνθρακες;

ΥΔΑΤΑΝΘΡΑΚΕΣ. Τι είναι οι υδατάνθρακες; ΥΔΑΤΑΝΘΡΑΚΕΣ Τι είναι οι υδατάνθρακες; Οι υδατάνθρακες είναι τα νομίσματα ενέργειας του σώματός μας. Τα περισσότερα τρόφιμα που τρώμε καθημερινά αποτελούνται από υδατάνθρακες. Ο οργανισμός μας, σπα τους

Διαβάστε περισσότερα

Διατροφικές πληροφορίες στην επισήμανση και διαφήμιση των τροφίμων Νομοθετική προσέγγιση

Διατροφικές πληροφορίες στην επισήμανση και διαφήμιση των τροφίμων Νομοθετική προσέγγιση ΕΦΕΤ/Δνση Αξιολόγησης - Εγκρίσεων Διατροφικές πληροφορίες στην επισήμανση και διαφήμιση των τροφίμων Νομοθετική προσέγγιση Δρ.Αγγελική Καρπούζα Προϊσταμένη Δ/νσης Αξιολόγησης-Εγκρίσεων Κανονισμός (ΕΕ)

Διαβάστε περισσότερα

Βρέφη 0-12 μηνών. Παιδιά 4-8 ετών. Παιδιά και έφηβοι 9-18 ετών. Ενήλικες > 50 ετών. Γυναίκες έγκυες και θηλάζουσες

Βρέφη 0-12 μηνών. Παιδιά 4-8 ετών. Παιδιά και έφηβοι 9-18 ετών. Ενήλικες > 50 ετών. Γυναίκες έγκυες και θηλάζουσες ΙΧΝΟΣΤΟΙΧΕΙΑ Ασβέστιο Συνιστώμενη ημερήσια πρόσληψη ασβεστίου Βρέφη 0-12 μηνών Παιδιά 1-3 ετών Παιδιά 4-8 ετών Παιδιά και έφηβοι 9-18 ετών Ενήλικες 19-50 ετών Ενήλικες > 50 ετών Γυναίκες έγκυες και θηλάζουσες

Διαβάστε περισσότερα

Άσκηση 4η. Έλεγχος αλλοίωσης - νοθείας στο ελαιόλαδο. Πανεπιστήμιο Πατρών Τμήμα ΔΕΑΠΤ Εργαστήριο Ασφάλειας Τροφίμων

Άσκηση 4η. Έλεγχος αλλοίωσης - νοθείας στο ελαιόλαδο. Πανεπιστήμιο Πατρών Τμήμα ΔΕΑΠΤ Εργαστήριο Ασφάλειας Τροφίμων Άσκηση 4η Έλεγχος αλλοίωσης - νοθείας στο ελαιόλαδο Πανεπιστήμιο Πατρών Τμήμα ΔΕΑΠΤ Εργαστήριο Ασφάλειας Τροφίμων Νοθεία στα τρόφιμα Ορισμός Προσθήκη στα τρόφιμα ουσιών που: Απαγορεύεται η χρήση τους ή

Διαβάστε περισσότερα

ΣΠΟΡΟΙ ωφέλιμοι για την ΥΓΕΙΑ ΜΑΣ

ΣΠΟΡΟΙ ωφέλιμοι για την ΥΓΕΙΑ ΜΑΣ ΣΠΟΡΟΙ ωφέλιμοι για την ΥΓΕΙΑ ΜΑΣ ΣΟΥΣΑΜΙ Το σουσάμι αποτελεί φυτικής προέλευσης τρόφιμο, που περιέχει υψηλής βιολογικής αξίας φυτικές πρωτεΐνες. Είναι πλούσιο σε αμινοξέα όπως η μεθειονίνη, η τρυπτοφάνη,

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΤΡΟΦΗ _ Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΕΦΗΒΟΥΣ

ΔΙΑΤΡΟΦΗ _ Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΕΦΗΒΟΥΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗ _ Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΕΦΗΒΟΥΣ 6 Ο Γ Ε. Λ. Α Γ Ρ Ι Ν Ι Ο Υ Τ Μ Η Μ Α : Β 1 Κ Α Θ Η Γ Η Τ Η Σ : Γ. Α Σ Η Μ Α Κ Ο Π Ο Υ Λ Ο Σ Σ Χ. Ε Τ Ο Σ : 2 0 1 6 2 0 1 7 ΚΡΙΤΗΡΙΑ ΕΠΙΛΟΓΗΣ ΘΕΜΑΤΟΣ Η ιδιαίτερη σημασία

Διαβάστε περισσότερα

Γράφει η Ράνια Σαμαρά, Διαιτολόγος - Διατροφολόγος

Γράφει η Ράνια Σαμαρά, Διαιτολόγος - Διατροφολόγος Γράφει η Ράνια Σαμαρά, Διαιτολόγος - Διατροφολόγος Σε προηγούμενα άρθρα μιλήσαμε για τη σχέση σωστής διατροφής και αθλητισμού, διακρίναμε τη σημαντικότητα του ρόλου που διαδραματίζει και επικεντρωθήκαμε

Διαβάστε περισσότερα

Θέλετε να «κόψετε» το κρέας;

Θέλετε να «κόψετε» το κρέας; > της Νεκταρίας Καρακώστα Θέλετε να «κόψετε» το κρέας; Για λόγους οικονομικούς, ηθικούς, θρησκευτικούς, λόγους υγείας και περιβαλλοντικούς, χιλιάδες καταναλωτές αναζητούν τρόπους και λύσεις σε μια προσπάθεια

Διαβάστε περισσότερα

Οργανική Χημεία. Κεφάλαια 20 & 21: Καρβοξυλικά οξέα, παράγωγα τους και αντιδράσεις ακυλο υποκατάστασης

Οργανική Χημεία. Κεφάλαια 20 & 21: Καρβοξυλικά οξέα, παράγωγα τους και αντιδράσεις ακυλο υποκατάστασης Οργανική Χημεία Κεφάλαια 20 & 21: Καρβοξυλικά οξέα, παράγωγα τους και αντιδράσεις ακυλο υποκατάστασης 1. Καρβοξυλικά οξέα Σημαντικά ακυλο (-COR) παράγωγα Πλήθος καρβοξυλικών ενώσεων στη φύση, π.χ. οξικό

Διαβάστε περισσότερα

(dietary fiber, nonnutritive fiber)

(dietary fiber, nonnutritive fiber) KΥΤΤΑΡΙΝΗ - ΦΥΤΙΚΕΣ ΙΝΕΣ Στα τρόφιμα, παράλληλα με τους υδατάνθρακες που πέπτονται στον ανθρώπινο οργανισμό (δηλαδή που υδρολύονται, απορροφώνται και μεταβολίζονται κατά τα γνωστά), υπάρχουν και υδατάνθρακες

Διαβάστε περισσότερα

Στέργιος Ι. Τραπότσης Χειρουργός Ορθοπαιδικός Διδάκτωρ Ιατρικής Σχολής ΑΠΘ Διδάσκων ΤΕΦAΑ-ΠΘ

Στέργιος Ι. Τραπότσης Χειρουργός Ορθοπαιδικός Διδάκτωρ Ιατρικής Σχολής ΑΠΘ Διδάσκων ΤΕΦAΑ-ΠΘ Άσκηση, διατροφή & υγεία Στέργιος Ι. Τραπότσης Χειρουργός Ορθοπαιδικός Διδάκτωρ Ιατρικής Σχολής ΑΠΘ Διδάσκων ΤΕΦAΑ-ΠΘ Άσκηση, διατροφή & υγεία Μακροχρόνια επιστημονική έρευνα έχει αποδείξει ότι πολλά από

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΟΛΙΚΗ ΜΟΝΑΔΑ : ΜΟΥΣΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΚΑΡΔΙΤΣΑΣ ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ : Β ΤΕΤΡΑΜΗΝΟ Ο ΤΙΤΛΟΣ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ: «ΜΕΣΟΓΕΙΑΚΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ»

ΣΧΟΛΙΚΗ ΜΟΝΑΔΑ : ΜΟΥΣΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΚΑΡΔΙΤΣΑΣ ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ : Β ΤΕΤΡΑΜΗΝΟ Ο ΤΙΤΛΟΣ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ: «ΜΕΣΟΓΕΙΑΚΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ» ΜΕΣΟΓΕΙΑΚΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΣΧΟΛΙΚΗ ΜΟΝΑΔΑ : ΜΟΥΣΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΚΑΡΔΙΤΣΑΣ ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ : 2013-2014 Β ΤΕΤΡΑΜΗΝΟ ΤΑΞΗ : Α2 ΛΥΚΕΙΟΥ Ο ΤΙΤΛΟΣ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ: «ΜΕΣΟΓΕΙΑΚΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ» ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: ΣΚΑΜΠΑΡΔΩΝΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Ισορροπημένη διατροφή. της αναλογίας της μέσης προς τους. Κλασσική Πυραμίδα τροφών. Πυραμίδες Τροφών. Κατανομή λίπους και χρόνιες παθήσεις

Ισορροπημένη διατροφή. της αναλογίας της μέσης προς τους. Κλασσική Πυραμίδα τροφών. Πυραμίδες Τροφών. Κατανομή λίπους και χρόνιες παθήσεις Άσκηση και διατροφή στην πρόληψη και αντιμετώπιση ασθενειών Ισορροπημένη διατροφή Κατανομή λίπους και χρόνιες παθήσεις Ο τρόπος εναπόθεσης του σωματικού λίπους έχει αποδειχτεί τελευταία πως αποτελεί ένα

Διαβάστε περισσότερα

MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΔΙΑΒΗΤΗΣ. ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C.

MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΔΙΑΒΗΤΗΣ. ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C. MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΔΙΑΒΗΤΗΣ ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C.S Στόχοι για την αντιμετώπιση του Γνώση Δεξιότητες Πηγές Υποστήριξη

Διαβάστε περισσότερα

BITAMINEΣ Ένας σημαντικός σταθμός στη διαιτολογία ήταν η ανακάλυψη, στις πρώτες δεκαετίες του εικοστού αιώνα, των βιταμινών και του σημαντικού ρόλου

BITAMINEΣ Ένας σημαντικός σταθμός στη διαιτολογία ήταν η ανακάλυψη, στις πρώτες δεκαετίες του εικοστού αιώνα, των βιταμινών και του σημαντικού ρόλου BITAMINEΣ Ένας σημαντικός σταθμός στη διαιτολογία ήταν η ανακάλυψη, στις πρώτες δεκαετίες του εικοστού αιώνα, των βιταμινών και του σημαντικού ρόλου αυτών στον οργανισμό. Οι βιταμίνες κατατάσσονται στην

Διαβάστε περισσότερα

ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΚΑ ΤΡΟΦΙΜΑ ΜΕΡΟΣ ΤΗΣ ΥΓΙΕΙΝΗΣ ΙΑΤΡΟΦΗΣ

ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΚΑ ΤΡΟΦΙΜΑ ΜΕΡΟΣ ΤΗΣ ΥΓΙΕΙΝΗΣ ΙΑΤΡΟΦΗΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΚΑ ΤΡΟΦΙΜΑ ΜΕΡΟΣ ΤΗΣ ΥΓΙΕΙΝΗΣ ΙΑΤΡΟΦΗΣ ΕΛΙΖΑ ΜΑΡΚΙ ΟΥ ΚΛΙΝΙΚΗ ΙΑΙΤΟΛΟΓΟΣ Συντονίστρια Healthy Lifestyle ιατροφολόγος ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΚΑ ΤΡΟΦΙΜΑ ΥΓΕΙΝΗ και ΟΡΘΗ ΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ ΑΣΚΗΣΗ ΥΓΙΕΙΝΟΣ ΤΡΟΠΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

Πρόγραμμα Θαλής-«Αξιοποίηση Φυσικών Αντιοξειδωτικών στην Εκτροφή των Αγροτικών Ζώων για Παραγωγή Προϊόντων Ποιότητας» 1

Πρόγραμμα Θαλής-«Αξιοποίηση Φυσικών Αντιοξειδωτικών στην Εκτροφή των Αγροτικών Ζώων για Παραγωγή Προϊόντων Ποιότητας» 1 Ζώων για Παραγωγή Προϊόντων Ποιότητας» 1 Αξιοποίηση Φυσικών Αντιοξειδωτικών στην Εκτροφή των Αγροτικών Ζώων για Παραγωγή Προϊόντων Ποιότητας Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών Εργαστήριο Ζωοτεχνίας MIS 380231

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΚΑ ΤΡΟΦΙΜΑ βιολογικά τρόφιμα Ως προς τη θρεπτική αξία των τροφίμων

ΒΙΟΛΟΓΙΚΑ ΤΡΟΦΙΜΑ βιολογικά τρόφιμα Ως προς τη θρεπτική αξία των τροφίμων ΒΙΟΛΟΓΙΚΑ ΤΡΟΦΙΜΑ Ως βιολογικά τρόφιμα χαρακτηρίζονται τα τρόφιμα που προκύπτουν από ένα ειδικό είδος παραγωγής, τη βιολογική παραγωγή. Η βιολογική παραγωγή αποτελεί ένα ολοκληρωμένο σύστημα διαχείρισης

Διαβάστε περισσότερα

Φ ΣΙ Σ Ο Ι Λ Ο Ο Λ Γ Ο Ι Γ Α

Φ ΣΙ Σ Ο Ι Λ Ο Ο Λ Γ Ο Ι Γ Α Δηµοκρίτειο Πανεπιστήµιο Θράκης Τµήµα Αγροτικής Ανάπτυξης Οξείδωση της γλυκόζης ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΦΥΤΩΝ «Καταβολισµός ή ανοµοίωση» C 6 H 12 O+6O 2 +6H 2 O 12H 2 O+6CO 2 +686 Kcal/mol Πηγές ενέργειας κατά την

Διαβάστε περισσότερα

Οξείδωση λιπαρών Χρήση Αντιοξειδωτικών

Οξείδωση λιπαρών Χρήση Αντιοξειδωτικών 3ο Πανελλήνιο Συνέδριο ΣΥΓΧΡΟΝΕΣ ΤΑΣΕΙΣ ΣΤΟΝ ΤΟΜΕΑ ΤΩΝ ΛΙΠΙ ΙΩΝ Ελληνικό Φόρουµ Επιστήµης και Τεχνολογίας Λιπιδίων (Greek Lipid Forum) Αντιοξειδωτική δράση καροτινοειδών έναντι της οξειδωτικής υποβάθµισης

Διαβάστε περισσότερα

ΧΗΜΙΚΗ ΣΥΣΤΑΣΗ ΚΑΙ ΒΙΟΛΟΓΙΚΗ ΔΡΑΣΗ ΣΥΣΤΑΤΙΚΩΝ ΤΩΝ ΣΤΙΓΜΑΤΩΝ ΤΟΥ ΦΥΤΟΥ ΚΡΟΚΟΣ (Crocus sativus L. )

ΧΗΜΙΚΗ ΣΥΣΤΑΣΗ ΚΑΙ ΒΙΟΛΟΓΙΚΗ ΔΡΑΣΗ ΣΥΣΤΑΤΙΚΩΝ ΤΩΝ ΣΤΙΓΜΑΤΩΝ ΤΟΥ ΦΥΤΟΥ ΚΡΟΚΟΣ (Crocus sativus L. ) ΧΗΜΙΚΗ ΣΥΣΤΑΣΗ ΚΑΙ ΒΙΟΛΟΓΙΚΗ ΔΡΑΣΗ ΣΥΣΤΑΤΙΚΩΝ ΤΩΝ ΣΤΙΓΜΑΤΩΝ ΤΟΥ ΦΥΤΟΥ ΚΡΟΚΟΣ (Crocus sativus L. ) Μόσχος Γ. Πολυσίου, Χημικός, Καθηγητής Χημείας, Εργαστήριο Γενικής Χημείας, Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών

Διαβάστε περισσότερα

Περιεχόμενα. ιατροφή. 1.5 Πρόσληψη Τροφής...39. Εισαγωγή. μέρος Α. Πρόλογος...9 Πρόλογος Συγγραφέων...11 Πρόλογος Β Έκδοσης...13

Περιεχόμενα. ιατροφή. 1.5 Πρόσληψη Τροφής...39. Εισαγωγή. μέρος Α. Πρόλογος...9 Πρόλογος Συγγραφέων...11 Πρόλογος Β Έκδοσης...13 Πρόλογος...9 Πρόλογος Συγγραφέων...11 Πρόλογος Β Έκδοσης...13 μέρος Α ιατροφή κεφάλαιο 1 Εισαγωγή 1.1 Θρεπτικές Ύλες...28 1.2 Η ιατροφή ως Επιστήμη...30 1.3 O Ρόλος της Τροφής...32 1.4 Ενεργειακό Ισοζύγιο...34

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΛΥΤΙΚΗ ΧΗΜΕΙΑ ΣΥΝΤΗΡΗΣΗΣ

ΑΝΑΛΥΤΙΚΗ ΧΗΜΕΙΑ ΣΥΝΤΗΡΗΣΗΣ Τμήμα Τεχνολόγων Περιβάλλοντος Κατεύθυνσης Συντήρησης Πολιτισμικής Κληρονομιάς ΑΝΑΛΥΤΙΚΗ ΧΗΜΕΙΑ ΣΥΝΤΗΡΗΣΗΣ 1 η Ενότητα Ανασκόπηση βασικών εννοιών της χημείας. Δημήτριος Λαμπάκης Περιοδικός πίνακας Περιοδικός

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΓΑΛΩΝΟΝΤΑΣ ΠΑΙΔΙΑ ΜΕ ΣΩΣΤΕΣ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΕΣ ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ

ΜΕΓΑΛΩΝΟΝΤΑΣ ΠΑΙΔΙΑ ΜΕ ΣΩΣΤΕΣ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΕΣ ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ ΜΕΓΑΛΩΝΟΝΤΑΣ ΠΑΙΔΙΑ ΜΕ ΣΩΣΤΕΣ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΕΣ ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ Η ΣΥΝΕΧΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΕΠΙΒΑΛΛΕΙ ΙΔΙΑΙΤΕΡΕΣ ΘΡΕΠΤΙΚΕΣ ΑΝΑΓΚΕΣ Τα παιδιά ρυθμίζουν τη λήψη τροφής έτσι ώστε να ταιριάζει με τις σωματικές ανάγκες σύμφωνα

Διαβάστε περισσότερα

Διαλέξεις Χημείας Αγγελική Μαγκλάρα, PhD Εργαστήριο Κλινικής Χημείας Ιατρική Σχολή Πανεπιστημίου Ιωαννίνων

Διαλέξεις Χημείας Αγγελική Μαγκλάρα, PhD Εργαστήριο Κλινικής Χημείας Ιατρική Σχολή Πανεπιστημίου Ιωαννίνων Διαλέξεις Χημείας -2014 Αγγελική Μαγκλάρα, PhD Εργαστήριο Κλινικής Χημείας Ιατρική Σχολή Πανεπιστημίου Ιωαννίνων Ετερογενής ομάδα οργανικών ενώσεων, σχετικά αδιάλυτες στο νερό αλλά διαλυτές σε οργανικούς

Διαβάστε περισσότερα

Τα χημικά στοιχεία που είναι επικρατέστερα στους οργανισμούς είναι: i..

Τα χημικά στοιχεία που είναι επικρατέστερα στους οργανισμούς είναι: i.. ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΣΤΟ 1 ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ «XHMIKH ΣΥΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΚΥΤΤΑΡΟΥ» ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΚΑΙ Η ΧΗΜΕΙΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ Α. ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΜΕΣΑ ΣΤΗΝ ΤΑΞΗ 1. Όταν αναφερόμαστε στον όρο «Χημική Σύσταση του Κυττάρου», τί νομίζετε ότι

Διαβάστε περισσότερα

Οικιακή Οικονομία Β Λυκείου. Μάθημα Επιλογής (4ωρο)

Οικιακή Οικονομία Β Λυκείου. Μάθημα Επιλογής (4ωρο) Οικιακή Οικονομία Β Λυκείου Μάθημα Επιλογής (4ωρο) Βασικές επισημάνσεις Το μάθημα σε Γυμνάσιο και Λύκειο ονομάζεται Οικιακή Οικονομία Το περιεχόμενο του μαθήματος και των Δεικτών Επιτυχίας/Επάρκειας, βασίζονται

Διαβάστε περισσότερα

Άρθρο 11α. Διαθρεπτική Επισήμανση (1)

Άρθρο 11α. Διαθρεπτική Επισήμανση (1) Άρθρο 11α Διαθρεπτική Επισήμανση (1) 1. α) Το παρόν άρθρο αφορά στην διαθρεπτική επισήμανση των τροφίμων που προορίζονται να διατεθούν ως έχουν στον τελικό καταναλωτή. Εφαρμόζεται, επίσης, σε τρόφιμα που

Διαβάστε περισσότερα

Τα αμινοξέα ωστόσω επιτελούν πολλαπλούς ρόλους πέρα της συμμετοχής τους στη διάπλαση του μιυκού συστήματος. Συγκεκριμένα τα αμινοξέα:

Τα αμινοξέα ωστόσω επιτελούν πολλαπλούς ρόλους πέρα της συμμετοχής τους στη διάπλαση του μιυκού συστήματος. Συγκεκριμένα τα αμινοξέα: Γράφει: Φανή Πρεβέντη, MSc, Κλινική διαιτολόγος - Διατροφολόγος Ο όρος αμινοξέα χρησιμοποιείται ευρέως στους αθλητικούς κύκλους και όχι αδίκως. Τα αμινοξέα αποτελούν βασικό συστατικό των μυών, η διάπλαση

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΨΗ ΚΑΙ ΑΠΟΡΡΟΦΗΣΗ ΤΩΝ ΘΡΕΠΤΙΚΩΝ ΟΥΣΙΩΝ

ΠΕΨΗ ΚΑΙ ΑΠΟΡΡΟΦΗΣΗ ΤΩΝ ΘΡΕΠΤΙΚΩΝ ΟΥΣΙΩΝ 8. Σημειώστε με ποιους από τους παρακάτω τρόπους δρα το σάλιο: α. συμβάλλει στην πέψη των πρωτεϊνών β. συμμετέχει στη δημιουργία βλωμού (μπουκιάς) γ. συμβάλλει στην καθαριότητα των δοντιών δ. λειαίνει

Διαβάστε περισσότερα

Η ΔΙΑΤΟΦΗ ΤΟΥ ΣΗΜΕΡΑ. Μαθητές: Τάτσιου Ελενη,ΖάχουΚατερίνα,Κοκκινίδου Αθανασία,Καρπόζηλος Κωνσταντίνος. Καθηγητής: κ. Παπαμήτσος

Η ΔΙΑΤΟΦΗ ΤΟΥ ΣΗΜΕΡΑ. Μαθητές: Τάτσιου Ελενη,ΖάχουΚατερίνα,Κοκκινίδου Αθανασία,Καρπόζηλος Κωνσταντίνος. Καθηγητής: κ. Παπαμήτσος Η ΔΙΑΤΟΦΗ ΤΟΥ ΣΗΜΕΡΑ Μαθητές: Τάτσιου Ελενη,ΖάχουΚατερίνα,Κοκκινίδου Αθανασία,Καρπόζηλος Κωνσταντίνος Καθηγητής: κ. Παπαμήτσος ΔΙΑΤΡΟΦH Η διατροφή στην ζωή του ανθρώπου παίζει τον μεγαλύτερο ρόλο. Για

Διαβάστε περισσότερα

Είδη Γιαουρτιού. Ανάλογα με την παρασκευή του διακρίνεται σε: Κανονικό : Παράγεται με όλα του τα συστατικά

Είδη Γιαουρτιού. Ανάλογα με την παρασκευή του διακρίνεται σε: Κανονικό : Παράγεται με όλα του τα συστατικά ΓΕΝΙΚΑ Το γιαούρτι προέρχεται από το αγελαδινό, κατσικίσιο ή πρόβειο γάλα, το οποίο βράζεται και αργότερα, όταν η θερμοκρασία του κατέβει στους 40 50 ο C προστίθεται η μαγιά και αφήνεται να πήξει. Αποτελεί

Διαβάστε περισσότερα

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ. Προσδιορισµός Λιπαρών Οξέων και εκτίµηση της ποιότητας λίπους σε αρτοσκευάσµατα (της πόλης της Καβάλας)

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ. Προσδιορισµός Λιπαρών Οξέων και εκτίµηση της ποιότητας λίπους σε αρτοσκευάσµατα (της πόλης της Καβάλας) ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΟ Ι ΡΥΜΑ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ & ΙΑΤΡΟΦΗΣ ΤΜΗΜΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Προσδιορισµός Λιπαρών Οξέων και εκτίµηση της ποιότητας λίπους σε αρτοσκευάσµατα

Διαβάστε περισσότερα

Ανακεφαλαιώνοντας, οι διάφορες ρυθµίσεις ώστε να µη γίνεται ταυτόχρονα και βιοσύνθεση και β-οξείδωση είναι οι ακόλουθες: Ηγλυκαγόνηκαιηεπινεφρίνη

Ανακεφαλαιώνοντας, οι διάφορες ρυθµίσεις ώστε να µη γίνεται ταυτόχρονα και βιοσύνθεση και β-οξείδωση είναι οι ακόλουθες: Ηγλυκαγόνηκαιηεπινεφρίνη Ανακεφαλαιώνοντας, οι διάφορες ρυθµίσεις ώστε να µη γίνεται ταυτόχρονα και βιοσύνθεση και β-οξείδωση είναι οι ακόλουθες: Ηγλυκαγόνηκαιηεπινεφρίνη (αδρεναλίνη) ευνοούν τη β-οξείδωση και την κινητοποίηση

Διαβάστε περισσότερα

Βιοκαύσιμα υποκατάστατα του πετρελαίου Ντίζελ

Βιοκαύσιμα υποκατάστατα του πετρελαίου Ντίζελ Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο (ΕΜΠ) Σχολή Χημικών Μηχανικών - Τομέας ΙΙ Μονάδα Μηχανικής Διεργασιών Υδρογονανθράκων και Βιοκαυσίμων Βιοκαύσιμα υποκατάστατα του πετρελαίου Ντίζελ Ν. Παπαγιαννάκος Καθηγητής

Διαβάστε περισσότερα

προϊόντων του Δρ Κωσταρέλλη Βασιλική Λέκτορας Χαροκοπείου Πανεπιστημίου

προϊόντων του Δρ Κωσταρέλλη Βασιλική Λέκτορας Χαροκοπείου Πανεπιστημίου Η διατροφική αξία του σταφυλιού και των προϊόντων του Δρ Κωσταρέλλη Βασιλική Λέκτορας Χαροκοπείου Πανεπιστημίου Η καλλιέργεια του αμπελιού στην στην αρχαιότητα Δίαιτα στην Αρχαία Ελλάδα Το Μεσογειακή πρότυπο

Διαβάστε περισσότερα