ΑΣΘΜΑ ΑΠΟ ΑΣΠΙΡΙΝΗ ΚΑΙ ΑΛΛΑ ΜΗ ΣΤΕΡΟΕΙΔΗ ΑΝΤΙΦΛΕΓΜΟΝΩΔΗ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΑΣΘΜΑ ΑΠΟ ΑΣΠΙΡΙΝΗ ΚΑΙ ΑΛΛΑ ΜΗ ΣΤΕΡΟΕΙΔΗ ΑΝΤΙΦΛΕΓΜΟΝΩΔΗ"

Transcript

1 ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΟΜΕΑΣ ΠΑΘΟΛΟΓΙΑΣ ΠΝΕΥΜΟΝΟΛΟΓΙΚΗ ΦΥΜΑΤΙΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΔΙΕΥΘΥΝΤΗΣ: Ο ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΖΑΡΟΓΟΥΛΙΔΗΣ ΠΑΝΕΠ. ΕΤΟΣ Αρ. Διατριβής 2315 ΑΣΘΜΑ ΑΠΟ ΑΣΠΙΡΙΝΗ ΚΑΙ ΑΛΛΑ ΜΗ ΣΤΕΡΟΕΙΔΗ ΑΝΤΙΦΛΕΓΜΟΝΩΔΗ ΓΚΑΝΑΒΙΑΣ Κ. ΛΑΜΠΡΟΣ ΠΝΕΥΜΟΝΟΛΟΓΟΣ ΔΙΔΑΚΤΟΡΙΚΗ ΔΙΑΤΡΙΒΗ ΥΠΟΒΛΗΘΗΚΕ ΣΤΗΝ ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΟΥ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟΥ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ 2011

2 Η ΤΡΙΜΕΛΗΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ ΓΚΙΟΥΛΕΚΑΣ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ ΠΑΤΑΚΑΣ ΛΑΖΑΡΟΣ ΣΙΧΛΕΤΙΔΗΣ ΟΜ. ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΟΜ. ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΟΜ. ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ Η ΕΠΤΑΜΕΛΗΣ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ ΓΚΙΟΥΛΕΚΑΣ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ ΠΑΤΑΚΑΣ ΛΑΖΑΡΟΣ ΣΙΧΛΕΤΙΔΗΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΖΑΡΟΓΟΥΛΙΔΗΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΗΛΟΝΙΔΗΣ ΠΑΠΑΚΩΣΤΑ-ΚΟΝΤΑΚΙΩΤΗ ΔΕΣΠΟΙΝΑ ΠΙΤΣΙΟΥ ΓΕΩΡΓΙΑ ΟΜ. ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΟΜ. ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΟΜ. ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΕΠ. ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΛΕΚΤΟΡΑΣ «Η έγκρισις της Διδακτορικής Διατριβής υπό της Ιατρικής Σχολής του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, δεν υποδηλοί αποδοχήν των γνωμών του συγγραφέως». (Νόμος 5343/32, αρθρ και ν. 1268/82, αρθρ. 50 8) 2

3 ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΠΡΟΕΔΡΟΣ ΤΗΣ ΣΧΟΛΗΣ ΒΑΣΙΛΕΙΟΣ ΤΑΡΛΑΤΖΗΣ 3

4 4

5 Στους γονείς μου Στη σύζυγό μου 5

6 6

7 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΡΟΛΟΓΟΣ 13 ΓΕΝΙΚΟ ΜΕΡΟΣ 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΟ ΒΡΟΓΧΙΚΟ ΑΣΘΜΑ 2. ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΟ ΑΣΘΜΑ ΑΠΟ ΑΣΠΙΡΙΝΗ 3. ΕΠΙΠΤΩΣΗ 4. ΦΥΣΙΚΗ ΠΟΡΕΙΑ ΚΑΙ ΚΛΙΝΙΚΗ ΕΙΚΟΝΑ 5. ΠΑΘΟΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΠΑΘΟΦΥΣΙΟΛΟΓΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΛΗΨΗ ΑΣΠΙΡΙΝΗΣ ΚΑΙ ΜΣΑΦ ΣΕ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΜΕ ΕΑΔΑ 7. ΤΟ ΕΚΠΝΕΟΜΕΝΟ MONOΞΕΙΔΙΟ ΤΟΥ ΑΖΩΤΟΥ ΣΤΙΣ ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΤΟΥ ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ ΚΑΤΗΓΟΡΙΕΣ ΜΗ ΣΤΕΡΟΕΙΔΩΝ ΑΝΤΙΦΛΕΓΜΟΝΩΔΩΝ ΦΑΡΜΑΚΩΝ ΠΟΥ ΕΠΙΔΕΙΝΩΝΟΥΝ ΤΗΝ ΕΑΔΑ 8.1. Ασπιρίνη και εκλεκτικοί COX-1 αναστολείς 8.2. Ασθενείς αναστολείς της COX Μερικώς εκλεκτικοί αναστολείς της COX Εκλεκτικοί αναστολείς της COX ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΑΔΑ 9.1. Δοκιμασία πρόκλησης με από του στόματος χορήγηση ασπιρίνης Δοκιμασία πρόκλησης με εισπνοή διαλύματος Λυσίνης -Ασπιρίνης Δοκιμασία πρόκλησης με ρινική χορήγηση Λυσίνης -Ασπιρίνης. 49 7

8 10. ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΤΗΣ ΕΑΔΑ Αποφυγή Ασπιρίνης και ΜΣΑΦ και αντιμετώπιση αντιδράσεων σε αυτά Αντιμετώπιση υποκείμενων παθήσεων του αναπνευστικού Απευαισθητοποίηση στην ασπιρίνη Β. ΕΙΔΙΚΟ ΜΕΡΟΣ 1. ΣΚΟΠΟΣ ΤΗΣ ΜΕΛΕΤΗΣ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΚΑΙ ΜΕΘΟΔΟΙ 2.1. Ασθενείς 2.2. Σχεδιασμός της μελέτης Μεθοδολογία Σπιρομέτρηση Δοκιμασία πρόκλησης βρογχόσπασμου με εισπνεόμενη μεταχολίνη Μέτρηση εκπνεόμενου οξειδίου του αζώτου Δοκιμασία πρόκλησης με από του στόματος χορήγηση ασπιρίνης Δοκιμασία πρόκλησης με από του στόματος χορήγηση COX-1 και COX-2 αναστολέα Αναζήτηση συχνότητας δυσανεξίας σε ΜΣΑΦ ασθματικού πληθυσμού Στατιστική επεξεργασία των αποτελεσμάτων ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ 3.1.Επίδραση της δοκιμασίας πρόκλησης με ασπιρίνη στο εκπνεόμενο ΝΟ 8 74

9 3.2. Επίδραση της δοκιμασίας πρόκλησης με COX-1 αναστολέα (νιμεσουλίδη) στο εκπνεόμενο ΝΟ Επίδραση της δοκιμασίας πρόκλησης με COX-1 αναστολέα στον FEV Σχέση μεταξύ FeNO και FEV 1 κατά την της δοκιμασία πρόκλησης με COX-1 αναστολέα Επίδραση της δοκιμασίας πρόκλησης με COX-2 αναστολέα (σελεκοξίμπη) στο εκπνεόμενο ΝΟ Επίδραση της δοκιμασίας πρόκλησης με COX-2 αναστολέα στον FEV Μεταβολές στα επίπεδα του FeNO κατά την χορήγηση διαφόρων κατηγοριών ΜΣΑΦ στους ασθενείς με ΕΑΔΑ Επαναληψιμότητα σπιρομέτρησης 3.9. Επαναληψιμότητα μέτρησης εκπνεόμενου NO 4. ΣΥΖΗΤΗΣΗ ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ ΠΕΡΙΛΗΨΗ SUMMARY ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

10 10

11 ΣΥΝΤΜΗΣΕΙΣ ΕΑΔΑ= Έξαρση Αναπνευστικής Δυσλειτουργίας από Ασπιρίνη (Σύντμηση στα Ελληνικά του AERD) AERD= Aspirin Exacerbated Respiratory Disease (Αναπνευστική νόσος επιδεινούμενη από την ασπιρίνη) FeNO= Fraction of exhaled Nitric Oxide (Κλάσμα εκπνεόμενου μονοξειδίου του αζώτου) ΜΣΑΦ= Μη στεροειδή αντιφλεγμονώδη φάρμακα COX-1= Κυκλοοξυγενάση-1 COX-2= Κυκλοοξυγενάση-2 GM-CSF= Granocytes-Macrophages Colony Stimulating Factor (παράγοντας διέγερσης αποικιών κοκκιοκυττάρων-μακροφάγων) LTs= Leukotrienes (Λευκοτριένια) LTC 4 S= Συνθετάση των LTC 4 λευκοτριενίων ILs= Interleukins (Ιντερλευκίνες) ECP= Eosinophilic cationic protein (εωσινοφιλική κατιονική πρωτεΐνη) MBP= Major Basic Protein (Μείζονα Βασική Πρωτεΐνη) BAL= Broncho-Alveolar Lavage (βρογχοκυψελιδικό έκπλυμα) PGs= Prostaglandins (Προσταγλανδίνες) LO= Lipooxygenase (Λιποοξυγενάση) EPs= E-Prostanoid receptors (Υποδοχείς προστανοειδών) SNPs=Single Nucleotide Polymorphisms (Πολυμορφισμοί απλών νουκλεοτιδίων) ulte 4 = urinary leukotrienes E 4 (Λευκοτριένια E 4 μετρούμενα στα ούρα) 11

12 OAC= Oral Aspirin Challenge (Δοκιμασία πρόκλησης με χορήγηση ασπιρίνης από του στόματος) FEV 1 = Forced Expiratory Volume in one second (Βιαίως εκπνεόμενος όγκος σε ένα δευτερόλεπτο) IAC= Inhaled Aspirin Challenge (Δοκιμασία πρόκλησης με εισπνοή διαλύματος ασπιρίνης) NAC= Nasal Aspirin Challenge (Δοκιμασία πρόκλησης με ρινική ενστάλαξη διαλύματος ασπιρίνης) CysLT 1 RA= Cysteinyl leukotriene receptor antagonist 1 (Ανταγωνιστές λευκοτριενικού υποδοχέα 1) PC 20 = Provocative Concentration 20 (Ελάχιστη συγκέντρωση ουσίας που απαιτείται ώστε ο FEV 1 να πέσει κάτω από το 20% της αρχικής του τιμής) PD 20 = Provocative Dose 20 (Ελάχιστη δόση ουσίας που απαιτείται ώστε ο FEV 1 να πέσει κάτω από το 20% της αρχικής του τιμής) 12

13 ΠΡΟΛΟΓΟΣ Το σαλικυλικό οξύ υπήρξε από την αρχαιότητα μία από τις πλέον γνωστές φαρμακευτικές ουσίες. Ιστορικοί της Ιατρικής αναφέρουν ότι από τον 5 ο π.χ. αιώνα, ο Ιπποκράτης χρησιμοποιούσε μια πικρή σκόνη από το φλοιό της ιτιάς (Salix Alba) για να αντιμετωπίσει τον πυρετό και τον πόνο ασθενών του. Το 1829 ο Leroux ανακάλυψε ότι το ενεργό συστατικό του φλοιού της ιτιάς ήταν το σαλικυλικό οξύ, και το 1859 ο Kolbe πέτυχε τη χημική παρασκευή του. Ο Γερμανός χημικός Felix Hoffman στην προσπάθειά του να αντιμετωπίσει αποτελεσματικότερα την αρθρίτιδα του πατέρα του, ακετυλίωσε το σαλικυλικό οξύ ώστε να το καταστήσει λιγότερο ερεθιστικό για το γαστρικό βλεννογόνο, και η εταιρεία Bayer κυκλοφόρησε το 1897 το ακετυλοσαλικυλικό οξύ με την ονομασία Aspirin. Μολονότι έχουν περάσει περισσότερα από εκατό χρόνια από την κυκλοφορία της, η ασπιρίνη παραμένει ένα από τα ασφαλέστερα, φθηνότερα, και πλέον χρησιμοποιούμενα αναλγητικά με ετήσια κατανάλωση περίπου τόνων ή 100 δισεκατομμυρίων δισκίων παγκοσμίως. Εκτός από τις αναλγητικές και αντιπυρετικές της ιδιότητες, η ασπιρίνη διαθέτει και αντιαιμοπεταλιακές ιδιότητες και χρησιμοποιείται ευρέως για προφύλαξη σε ασθενείς με ιστορικό ισχαιμικών εγκεφαλικών επεισοδίων, ασταθούς στηθάγχης και εμφράγματος του μυοκαρδίου. Ωστόσο, οι επιδράσεις της ασπιρίνης στον ανθρώπινο οργανισμό δεν είναι μόνο ευεργετικές. Το 1922 o Widal και συν. δημοσίευσαν το πρώτο άρθρο όπου περιγράφεται ο συσχετισμός ευαισθησίας στην ασπιρίνη, άσθματος και ρινικών πολυπόδων. Η περιγραφή αυτού του συνδρόμου δεν έτυχε ευρύτερης αναγνώρισης μέχρι τα τέλη της δεκαετίας του 1960 όπου οι Samter και Beers δημοσίευσαν δύο εργασίες περιγράφοντας την προαναφερθείσα τριάδα, ονομάζοντάς την τριάδα του Samter. Από τότε, πολλοί όροι έχουν χρησιμοποιηθεί για να περιγράψουν το σύνδρομο αυτό, όπως: άσθμα επαγόμενο από ασπιρίνη, άσθμα ευαίσθητο 13

14 στην ασπιρίνη, υπερευαισθησία στην ασπιρίνη, δυσανοχή στην ασπιρίνη κ.α. Όλοι αυτοί οι χαρακτηρισμοί αναφέρονται στην ίδια ομάδα των ασθενών, η οποία εκτός από το άσθμα, τους ρινικούς πολύποδες και την ευαισθησία στην ασπιρίνη, φαίνεται να εμφανίζει σε μεγάλο βαθμό και χρόνια υπερπλαστική εωσινοφιλική παραρινοκολπίτιδα (Chronic Hyperplastic Eosinophilic Sinusitis). Για να υποδηλωθεί η κοινή συμμετοχή του ανώτερου και κατώτερου αναπνευστικού στους ασθενείς αυτούς, καθώς και για να τονιστεί ο ρόλος της ασπιρίνης ως εκλυτικού και όχι ως αιτιολογικού παράγοντα, τα τελευταία χρόνια για την περιγραφή του συνδρόμου χρησιμοποιείται όλο και περισσότερο ο όρος Έξαρση Αναπνευστικής Δυσλειτουργίας από Ασπιρίνη (Aspirin Exacerbated Respiratory Disease-ΕΑΔΑ) για την περιγραφή του συνδρόμου αυτού. Η γνώση μας για την παθοφυσιολογία της φλεγμονώδους αντίδρασης που προκαλείται όταν ασθενείς με ΕΑΔΑ λάβουν ασπιρίνη, έχει βελτιωθεί πολύ τα τελευταία χρόνια, με τη μελέτη διαφόρων μεσολαβητών της φλεγμονής (τρυπτάση, μεταλλοπρωτεϊνάσες, προϊόντα μεταβολισμού των λευκοτριενίων) του αναπνευστικού συστήματος των ασθενών αυτών. Οι μεταβολές ωστόσο του εκπνεόμενου μονοξειδίου του αζώτου (FeNO), το οποίο αποτελεί επί του παρόντος το συχνότερα και ευκολότερα προσδιοριζόμενο στην κλινική πράξη δείκτη φλεγμονής των αεραγωγών, προς το παρόν έχουν μελετηθεί ελάχιστα, χωρίς να υπάρχει ως σήμερα στη διεθνή βιβλιογραφία μελέτη που να εξετάζει τις μεταβολές του FeNO κατά τη διάρκεια πρόκλησης με από του στόματος χορήγηση ασπιρίνης ή άλλων Μη Στεροειδών Αντιφλεγμονωδών Φαρμάκων (ΜΣΑΦ). Η παρούσα μελέτη αναπτύσσεται σε δύο μέρη. Το πρώτο (Γενικό μέρος) περιλαμβάνει μια ανασκόπηση της ΕΑΔΑ με επιμέρους κεφάλαια που αναφέρονται στην επιδημιολογία, κλινική εικόνα, παθοφυσιολογία, διάγνωση και αντιμετώπιση της νόσου. Το δεύτερο (Ειδικό μέρος) περιλαμβάνει τα χαρακτηριστικά των ασθενών που συμπεριλήφθησαν στη συγκεκριμένη μελέτη, τη μεθοδολογία που χρησιμοποιήθηκε στη διεξαγωγή της, τα αποτελέσματα αυτής και τέλος τη συζήτηση επί των αποτελεσμάτων και τα συμπεράσματα που εξάγονται. 14

15 Η παρούσα μελέτη εκπονήθηκε στην Πνευμονολογική Κλινική του Α.Π.Θ. και συγκεκριμένα στο Εξωτερικό Ιατρείο Βρογχικού Άσθματος και Αλλεργικών Βρογχοπνευμονοπαθειών. Οφείλω να εκφράσω τις θερμότατες ευχαριστίες μου στον επιβλέποντα της διδακτορικής διατριβής Ομότιμο Καθηγητή Πνευμονολογίας κ. Δημήτριο Γκιουλέκα, τόσο για την εμπιστοσύνη που μου έδειξε αναθέτοντας μου το συγκεκριμένο θέμα της Διδακτορικής Διατριβής, όσο και για τη συνεχή και αγόγγυστη υποστήριξή του κατά την εκπόνηση αυτής. Η στάση, οι συμβουλές και οι παραινέσεις του βοήθησαν να ξεπεραστούν εμπόδια που κατά καιρούς φαινόταν ανυπέρβλητα. Ευχαριστώ θερμά τον Ομότιμο Καθηγητή Πνευμονολογίας κ. Δημήτριο Πατάκα, μέλος της τριμελούς συμβουλευτικής επιτροπής, τόσο για τις πολύτιμες επισημάνσεις του σε όλα τα στάδια της μελέτης, όσο και για τις πολυετείς συνεχείς προσπάθειές του να μου εμφυσήσει την κλινική και επιστημονική του κατάρτιση. Θα ήθελα να ευχαριστήσω τον Ομότιμο Καθηγητή Πνευμονολογίας κ. Λάζαρο Σιχλετίδη, μέλος της τριμελούς συμβουλευτικής επιτροπής, για τη συνεχή βοήθεια και τις εύστοχες επισημάνσεις που μου προσέφερε σε όλη τη διάρκεια της μελέτης. Οφείλω να ευχαριστήσω επίσης τον Καθηγητή Πνευμονολογίας κ. Κωνσταντίνο Ζαρογουλίδη, μέλος της επταμελούς εξεταστικής επιτροπής, για τις εύστοχες επισημάνσεις και την ουσιαστική υποστήριξή του, ως Διευθυντή της Πανεπιστημιακής Πνευμονολογικής Κλινικής, στην ολοκλήρωση του κλινικού μέρους της Διατριβής. Θερμές ευχαριστίες οφείλω στην Επίκουρη Καθηγήτρια Πνευμονολογίας κ. Δέσποινα Παπακώστα, μέλος της επταμελούς εξεταστικής επιτροπής, για την υπομονή και το ενδιαφέρον που απλόχερα επέδειξε, αλλά και τις εύστοχες επισημάνσεις και λύσεις που μου προσέφερε ιδίως στο σχεδιασμό και στη διεξαγωγή του κλινικού μέρους της μελέτης. 15

16 Ευχαριστώ θερμά τον Καθηγητή Παθολογίας κ. Γεώργιο Ηλωνίδη και την Λέκτορα Πνευμονολογίας κ. Γεωργία Πίτσιου, μέλη της επταμελούς εξεταστικής επιτροπής, για την υποστήριξη, το ενδιαφέρον και τις εύστοχες παρατηρήσεις τους κατά τη διόρθωση του κειμένου της μελέτης. Θεωρώ υποχρέωση μου να ευχαριστήσω θερμά τον Επίκουρο Καθηγητή Πνευμονολογίας κ. Κοντακιώτη Θεόδωρο, για τις πολλές ώρες που διέθεσε για τη στατιστική επεξεργασία των αποτελεσμάτων, τις πολύτιμες συμβουλές του, και κυρίως τη σε οποιαδήποτε ώρα της ημέρας προθυμία του να ασχοληθεί με τα προβλήματα που του μετέφερα. Ευχαριστώ θερμά τον φίλο και συνάδελφο κ. Δημήτρη Λάτσιο, για την πάντα άμεση και πολύτιμη βοήθεια που μου προσέφερε, σε βάρος του προσωπικού του χρόνου, στο κλινικό μέρος και τη στατιστική επεξεργασία των αποτελεσμάτων. Οφείλω επίσης να ευχαριστήσω τη νοσηλεύτρια του Εξωτερικού Ιατρείου Βρογχικού Άσθματος και Αλλεργικών Βρογχοπνευμονοπαθειών της Πνευμονολογικής Κλινικής του ΑΠΘ Λαμπρινή Μπίνα, για τη βοήθειά της και το άριστο κλίμα συνεργασίας στο χώρο του εργαστηρίου. Θεωρώ υποχρέωση μου να ευχαριστήσω θερμά τους συναδέλφους, συνεργάτες, αλλά πάνω από όλα φίλους της Πνευμονολογικής κλινικής του 424 ΓΣΝΘ, Αρχίατρο Κωνσταντίνο Κατσούλη, και Επιάτρους Παύλο Μιχαηλόπουλο και Χριστόφορο Μπίκα για την ηθική και πρακτική συμπαράσταση που μου προσέφεραν σε όλα τα στάδια αυτής της μελέτης. Τέλος, οφείλω να εκφράσω τις θερμότατες ευχαριστίες μου στη συνάδελφο και σύζυγο μου Χρυσούλα Γκιόκα, για την απεριόριστη βοήθεια και ενθάρρυνση που μου παρείχε, από την αρχή μέχρι και το τέλος αυτής της προσπάθειας. 16

17 ΓΕΝΙΚΟ ΜΕΡΟΣ 17

18 18

19 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΟ ΒΡΟΓΧΙΚΟ ΑΣΘΜΑ Το βρογχικό άσθμα είναι μια χρόνια φλεγμονώδης διαταραχή των αεραγωγών στην οποία συμμετέχουν διάφορα είδη κυττάρων και παράγωγα αυτών. Η χρόνια φλεγμονή προκαλεί αυξημένη υπεραντιδραστικότητα των αεραγωγών η οποία οδηγεί σε επανειλημμένα επεισόδια συρίττουσας αναπνοής, δύσπνοιας, συσφιγκτικού αισθήματος στο στήθος και βήχα ιδιαίτερα κατά τις νυχτερινές και πρώτες πρωινές ώρες. Τα συμπτώματα αυτά συνδυάζονται με άλλοτε άλλο βαθμό περιορισμό της ροής του αέρα που είναι συχνά αναστρέψιμος είτε αυτόματα είτε με την κατάλληλη θεραπευτική αγωγή 1. Το βρογχικό άσθμα αποτελεί ένα παγκόσμιο πρόβλημα υγείας με υψηλό κοινωνικό και οικονομικό κόστος. Παρουσιάζει σημαντική νοσηρότητα και, με δεδομένο το γεγονός ότι πρόκειται για καλοήθη πάθηση, αρκετή θνησιμότητα, εφόσον δεν είναι σωστά ελεγχόμενο. Μεγάλες επιδημιολογικές μελέτες έχουν δείξει ότι 17% των ενηλίκων και 43% των παιδιών με άσθμα δεν πήγαν στην εργασία τους ή στο σχολείο αντίστοιχα λόγω της παθήσεώς τους 2. Το άσθμα είναι η πρώτη αιτία απουσίας από το σχολείο και η τέταρτη από την εργασία 3. Επιπλέον 23% των πασχόντων, στην πλειονότητά τους παιδιά, εισάγονται κατ έτος στο νοσοκομείο λόγω ασθματικού παροξυσμού 4. Σύμφωνα με τα τελευταία δεδομένα, ο επιπολασμός του άσθματος ανέρχεται σε περίπου 7% του γενικού πληθυσμού της γης. Η Παγκόσμια Οργάνωση Υγείας τονίζει ότι το άσθμα είναι μία από τις λίγες χρόνιες παθήσεις των οποίων ο επιπολασμός ακόμη αυξάνεται, ιδιαίτερα στα παιδιά και στους νέους, και επιπλέον η θνησιμότητα δεν παρουσιάζει μείωση παρά την ύπαρξη πολύ αποτελεσματικών φαρμάκων 5. Εντυπωσιακή αύξηση του επιπολασμού συνέβη στην τελευταία 20ετία σε όλες σχεδόν τις χώρες του κόσμου, ιδιαίτερα στα παιδιά. Στην Ελλάδα ο επιπολασμός του παιδικού άσθματος αυξήθηκε από 1,6% σε 4,9% μεταξύ 19

20 1977 και Η αύξηση αυτή δεν μπορεί να αποδοθεί σε γενετικές μεταβολές, διότι το χρονικό αυτό διάστημα είναι μικρό για την εμφάνιση μεταβολών τέτοιας φύσεως. Είναι επίσης δύσκολο να αποδώσουμε την αύξηση αυτή σε αλλαγές στις διαγνωστικές μεθόδους, διότι αυτές δεν βελτιώθηκαν τόσο πολύ ώστε από μόνες τους να δικαιολογούν αυτή τη διαφορά. Σε ένα βαθμό μπορεί ν αποδοθεί σε βελτίωση της γνώσης και της διάγνωσης του άσθματος, αλλά και σε αλλαγή των περιβαλλοντικών συνθηκών ή/και σε μεταβολές στην έκθεση σε περιβαλλοντικούς παράγοντες. Η κατηγορία των αιτιολογικών παραγόντων που ευθύνονται για την πρόκληση ασθματικών παροξυσμών σε άτομα που έχουν άσθμα, ονομάζονται εκλυτικοί παράγοντες άσθματος. Η αποφυγή των παραγόντων αυτών, συνιστά τη δευτερογενή αποφυγή, σε αντίθεση με την πρωτογενή αποφυγή των προδιαθεσικών παραγόντων, και αποτελεί σημαντικό μέτρο στη θεραπευτική αντιμετώπιση του άσθματος, σύμφωνα με τις διεθνείς οδηγίες. Το ιστορικό του ασθενούς σε συνδυασμό με τις εξετάσεις που προσδιορίζουν την ευαισθησία του ατόμου (δερματικές δοκιμασίες, RASTs, πρόκληση με αλλεργιογόνα, πρόκληση με επαγγελματικά υλικά, με άσκηση ή ακόμη και με λήψη ύποπτης τροφής) είναι δυνατόν να προσδιορίσουν με άλλοτε άλλη επιτυχία τους υπεύθυνους εκλυτικούς παράγοντες επιδεινώσεως των συμπτωμάτων 7. Παρακάτω αναγράφονται οι κυριότεροι εκλυτικοί παράγοντες του άσθματος 1. Ενδο- και εξω οικιακά αλλεργιογόνα 2. Ατμοσφαιρική ρύπανση (Ενδο- και εξω- οικιακή) 3. Αναπνευστικές λοιμώξεις 4. Άσκηση και υπεραερισμός 5. Καιρικές μεταβολές 6. Φάρμακα, τροφές 7. Συναισθηματικές διαταραχές 20

21 8. Κάπνισμα 9. Ερεθιστικοί παράγοντες (εντομοκτόνα, αναθυμιάσεις) Ιδιαίτερη θέση στους εκλυτικούς παράγοντες του άσθματος κατέχουν η ασπιρίνη και τα λοιπά Μη Στεροειδή Αντιφλεγμονώδη Φάρμακα (ΜΣΑΦ). ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΟ ΑΣΘΜΑ ΑΠΟ ΑΣΠΙΡΙΝΗ Το σαλικυλικό οξύ υπήρξε από την αρχαιότητα μία από τις πλέον γνωστές θεραπευτικές ουσίες. Ιστορικοί της Ιατρικής αναφέρουν ότι από τον 5 ο π.χ αιώνα, ο Ιπποκράτης χρησιμοποιούσε μια πικρή σκόνη από το φλοιό της ιτιάς (Salix Alba) για να αντιμετωπίσει τον πυρετό και τον πόνο ασθενών του. Τον 18 ο μχ. αιώνα ο Άγγλος κληρικός Edmund Stone ανέφερε με τη σειρά του ότι μικρή ποσότητα κονιορτοποιημένου φλοιού ιτιάς διαλυμένου σε νερό και λαμβανομένου κάθε τέσσερις ώρες, συνιστούσε μια εξαιρετική αντιμετώπιση για κάθε είδους πόνους. Το 1829 ο Leroux ανακάλυψε ότι το ενεργό συστατικό του φλοιού της ιτιάς ήταν το σαλικυλικό οξύ, και το 1859 ο Kolbe πέτυχε τη χημική παρασκευή του. Ο Γερμανός χημικός Felix Hoffman στην προσπάθειά του να αντιμετωπίσει αποτελεσματικότερα την αρθρίτιδα του πατέρα του, ακετυλίωσε το σαλικυλικό οξύ ώστε να το καταστήσει λιγότερο ερεθιστικό για το γαστρικό βλεννογόνο, και η εταιρεία Bayer κυκλοφόρησε το 1897 το ακετυλοσαλικυλικό οξύ με την ονομασία Aspirin. Μολονότι έχουν περάσει περισσότερα από εκατό χρόνια από την κυκλοφορία της, η ασπιρίνη παραμένει ένα από τα ασφαλέστερα, φθηνότερα, και πλέον χρησιμοποιούμενα αναλγητικά με ετήσια κατανάλωση περίπου τόνων ή 100 δισεκατομμυρίων δισκίων παγκοσμίως. Εκτός από τις αναλγητικές και 21

22 αντιπυρετικές της ιδιότητες, η ασπιρίνη διαθέτει και αντιαιμοπεταλιακές ιδιότητες και χρησιμοποιείται ευρέως για προφύλαξη σε ασθενείς με ιστορικό ισχαιμικών εγκεφαλικών επεισοδίων, ασταθούς στηθάγχης και εμφράγματος του μυοκαρδίου. Ωστόσο, οι επιδράσεις της ασπιρίνης στον ανθρώπινο οργανισμό δεν είναι μόνο ευεργετικές. Το 1922 οι Widal et al 8 δημοσίευσαν το πρώτο άρθρο όπου περιγράφεται ο συσχετισμός ευαισθησίας στην ασπιρίνη, άσθματος και ρινικών πολυπόδων. Η περιγραφή ωστόσο αυτού του συνδρόμου δεν έτυχε ευρύτερης αναγνώρισης μέχρι τα τέλη της δεκαετίας του 1960 όπου οι Samter και Beers δημοσίευσαν δύο εργασίες 9,10 περιγράφοντας την προαναφερθείσα τριάδα, ονομάζοντάς την τριάδα του Samter. Από τότε, πολλοί όροι έχουν χρησιμοποιηθεί για να περιγράψουν το σύνδρομο αυτό, όπως: άσθμα επαγόμενο από ασπιρίνη, άσθμα ευαίσθητο στην ασπιρίνη, υπερευαισθησία στην ασπιρίνη, δυσανοχή στην ασπιρίνη κ.ο.κ. Όλοι αυτοί οι χαρακτηρισμοί αναφέρονται στην ίδια ομάδα των ασθενών, η οποία εκτός από το άσθμα, τους ρινικούς πολύποδες και την ευαισθησία στην ασπιρίνη, φαίνεται να εμφανίζει σε μεγάλο βαθμό και χρόνια υπερπλαστική εωσινοφιλική παραρινοκολπίτιδα 11 (Chronic Hyperplastic Eosinophilic Sinusitis-CHES). Για να υποδηλωθεί η κοινή συμμετοχή του ανώτερου και κατώτερου αναπνευστικού στους ασθενείς αυτούς, καθώς και για να τονιστεί ο ρόλος της ασπιρίνης ως εκλυτικού και όχι ως αιτιολογικού παράγοντα, τα τελευταία χρόνια χρησιμοποιείται όλο και περισσότερο ο όρος Έξαρση Αναπνευστικής Δυσλειτουργίας από Ασπιρίνη (Aspirin Exacerbated Respiratory Disease-ΕΑΔΑ) για την περιγραφή του συνδρόμου αυτού. 22

23 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 ΕΠΙΠΤΩΣΗ Ο υπολογισμός της ακριβούς επίπτωσης της ΕΑΔΑ είναι δύσκολος. Οι περισσότεροι ασθενείς που πάσχουν από τη νόσο δεν το γνωρίζουν, είτε γιατί δεν έτυχε να καταναλώσουν ασπιρίνη ή άλλα μη στεροειδή αντιφλεγμονώδη φάρμακα (ΜΣΑΦ), είτε συνηθέστερα διότι δεν συσχέτισαν τις εκδηλώσεις από το αναπνευστικό που εμφάνισαν με τη λήψη των ενοχοποιούμενων φαρμάκων. Συνέπεια αυτού του γεγονότος είναι ότι η συχνότητα της ΕΑΔΑ υποεκτιμάται σημαντικά όταν για τον υπολογισμό της χρησιμοποιούνται απλώς ερωτηματολόγια. Σε μια μεγάλη μελέτη με χρήση ερωτηματολογίων για τις ανεπιθύμητες ενέργειες μετά τη λήψη ΜΣΑΦ σε ασθματικούς ασθενείς, η επίπτωση της ΕΑΔΑ υπολογίστηκε σε 3% σε ενήλικες και 2% σε παιδιά 12. Σε μια αντίστοιχη μελέτη με ασθματικούς ασθενείς στην Πολωνία, το 4,3% των ασθενών ανέφερε, μέσω ερωτηματολογίων, αναπνευστικά προβλήματα μετά τη λήψη ασπιρίνης 13, ενώ σε ταυτόχρονη μελέτη 516 ασθματικών ασθενών και 1298 ατόμων του γενικού πληθυσμού της Αυστραλίας, η αναφερόμενη επίπτωση της ΕΑΔΑ υπολογίστηκε σε 11% του ασθματικού και 2,5% του γενικού πληθυσμού αντίστοιχα 14. Διάφοροι ερευνητές πραγματοποίησαν προοπτικές μελέτες πρόκλησης με ασπιρίνη από το στόμα σε ασθματικό πληθυσμό για να παρακάμψουν τις αιτίες της υποεκτίμησης που αναφέρθηκαν νωρίτερα. Με τη μέθοδο αυτή το ποσοστό του ασθματικού πληθυσμού με ΕΑΔΑ υπολογίστηκε μεταξύ 10-20% σε μελέτες που διεξήχθησαν πριν το ,16.Σε μια μετα-ανάλυση 15 μελετών που πραγματοποιήθηκαν μετά το 1990 σε ασθματικούς ασθενείς, η συνδυασμένη επίπτωση έφτασε στο 21% του ασθματικού πληθυσμού 17. Αξίζει να σημειωθεί ότι όταν στο γενικό ασθματικό πληθυσμό που υποβάλλεται σε πρόκληση χρησιμοποιηθούν ως κριτήρια επιλογής η ύπαρξη παραρινοκολπίτιδας και ρινικών πολυπόδων, το ποσοστό των ασθενών που δίνει θετική πρόκληση αυξάνεται σημαντικά φτάνοντας έως και το 40%

24 Με βάση τα προαναφερθέντα προβλήματα της υποεκτίμησης στην επίπτωση της ΕΑΔΑ, θα μπορούσε κανείς να υποθέσει ότι ένα θετικό ιστορικό αναπνευστικού προβλήματος μετά τη λήψη ΜΣΑΦ αρκεί ώστε να επιβεβαιωθεί η διάγνωση. Ωστόσο σε προκλήσεις που διενεργήθηκαν σε ασθματικούς ασθενείς με παρόμοιο ιστορικό το ποσοστό της ΕΑΔΑ κυμάνθηκε από 66-97% 19,20. Είναι πιθανό πολλοί από τους ασθενείς αυτούς να βίωσαν από σύμπτωση μια ασθματική παρόξυνση ενώ κατανάλωσαν ΜΣΑΦ, συσχετίζοντας δύο γεγονότα τα οποία στην περίπτωσή τους δεν είχαν σχέση μεταξύ τους και δημιουργώντας προβλήματα υπερδιάγνωσης της νόσου όταν ως κριτήριο χρησιμοποιείται μόνο το θετικό ιστορικό. Τα ιστορικά τα οποία ήταν τα πλέον αξιόπιστα ήταν (όπως είναι αναμενόμενο) αυτά με πολλαπλούς και σε διαφορετικά χρονικά στιγμιότυπα συσχετισμούς μεταξύ λήψεως ΜΣΑΦ και ασθματικών παροξυσμών. Συμπερασματικά, ενώ η χρήση ερωτηματολογίων για την ανίχνευση της ΕΑΔΑ αποτελεί μια αρκετά καλή πρώτη εκτίμηση, παρουσιάζει εγγενή προβλήματα τόσο υπερ- όσο και υποδιάγνωσης της νόσου. Το γεγονός αυτό καθιστά τις δοκιμασίες πρόκλησης με ασπιρίνη το μόνο πραγματικά αξιόπιστο τρόπο διάγνωσης της ΕΑΔΑ επί του παρόντος. ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4 ΦΥΣΙΚΗ ΠΟΡΕΙΑ ΚΑΙ ΚΛΙΝΙΚΗ ΕΙΚΟΝΑ Η ΕΑΔΑ είναι μια επίκτητη διαταραχή, τα συμπτώματα της οποίας αρχίζουν στην ενήλικη ζωή των ασθενών. Οι δύο μεγαλύτερες μελέτες που έχουν ως τώρα διεξαχθεί πάνω στη φυσική πορεία της νόσου έγιναν στις ΗΠΑ από τον Berges-Gimeno et al (300 ασθενείς) 21, και στην Ευρώπη από τους Szczeklik et al (16 κέντρα σε 10 Ευρωπαϊκές χώρες με 500 ασθενείς) 22. Σύμφωνα με τις μελέτες αυτές η μέση ηλικία έναρξης των συμπτωμάτων της νόσου είναι τα 29 και 34 χρόνια αντίστοιχα. Οι γυναίκες προσβάλλονται 24

25 συχνότερα από τους άντρες σε αναλογία περίπου 2,3:1. Η νόσος δεν φαίνεται να έχει φυλετική ή εθνική προδιάθεση, ενώ και η οικογενής προδιάθεση είναι αρκετά σπάνια (6% στην Ευρώπη και λιγότερο από 1% στην Αμερική). Η πρώτη εκδήλωση της νόσου είναι συνήθως η ρινική συμφόρηση, η οποία εμφανίζεται περί το 30 ο έτος της ηλικίας. Στους περισσότερους ασθενείς προηγείται συμπτωματολογία ιογενούς λοιμώξεως του αναπνευστικού. Η ρινική αυτή συμφόρηση χαρακτηρίζεται από υδαρείς εκκρίσεις και πταρμούς, ενώ λιγότερο συχνά παρατηρείται και συμπτωματολογία παραρινοκολπίτιδος. Είναι συνήθως ολοετής και απαντάει φτωχά σε φαρμακευτική αγωγή, οδηγώντας σε έκπτωση της όσφρησης στο 55% των ασθενών. Η εγκατασταθείσα αυτή υποσμία ή ανοσμία παραμένει στους περισσότερους ασθενείς και αποτελεί σημαντικό κλινικό εύρημα η παρουσία ή απουσία του οποίου συσχετίζεται σημαντικά με την πιθανότητα ύπαρξης ΕΑΔΑ 23. Η χρόνια αυτή ρινίτιδα σε διάστημα συνήθως 3-5 ετών εξελίσσεται σε χρόνια υπερπλαστική εωσινοφιλική παραρινοκολπίτιδα (CHES) συνοδευόμενη συνήθως από ρινικούς πολύποδες. Η συμπτωματολογία του άσθματος είτε είναι ήδη παρούσα από την παιδική ή εφηβική ηλικία (σε αυτές τις περιπτώσεις συνήθως πρόκειται για ατοπικό άσθμα) είτε εμφανίζεται στην πλειοψηφία των ασθενών 2 περίπου έτη αργότερα. Οι παράγοντες που ανευρέθηκε ότι πυροδοτούν συχνότερα την πρώτη κρίση άσθματος στους ασθενείς αυτούς είναι 22 : 1. Λοίμωξη ανωτέρου αναπνευστικού (45%) 2. Λήψη ασπιρίνης ή άλλων ΜΣΑΦ (14%) 3. Περιβαλλοντικοί παράγοντες (11%) 4. Άγνωστες αιτίες (30%) Η ευαισθησία στην ασπιρίνη και τα λοιπά ΜΣΑΦ μπορεί να εκδηλωθεί σε οποιοδήποτε φάση της φυσικής πορείας της νόσου, συνηθέστερα όμως εκδηλώνεται 3-4 χρόνια μετά την έναρξη της συμπτωματολογίας του βρογχικού άσθματος (Εικόνα 1) 25

26 Εικόνα 1: Ηλικία εμφάνισης συμπτωμάτων σε ασθενείς με ΕΑΔΑ Ρινίτιδα Άσθμα Ευαισθησία σε Ασπιρίνη/ΜΣΑΦ Είναι προφανές ότι μέχρι να εκδηλωθεί η ευαισθησία του ασθενούς στην ασπιρίνη, το ερώτημα της ύπαρξης ΕΑΔΑ συνήθως δεν υφίσταται. Η ευαισθησία στην ασπιρίνη, από τη στιγμή που θα εγκατασταθεί παραμένει συνήθως δια βίου. Παρά την αποφυγή της χρήσης ΜΣΑΦ, η φλεγμονή του ανώτερου και κατώτερου αναπνευστικού στους ασθενείς με ΕΑΔΑ είναι εμμένουσα και προϊούσα. Το γεγονός αυτό αποτελεί ισχυρή ένδειξη του ότι οι ουσίες αυτές επιδεινώνουν μια ήδη εγκατεστημένη παθοφυσιολογική διαταραχή, χωρίς ωστόσο να ευθύνονται για την αρχική της εκδήλωση. Όταν οι ασθενείς με ΕΑΔΑ λάβουν θεραπευτικές δόσεις ασπιρίνης ή ΜΣΑΦ, εμφανίζουν σε χρονικό διάστημα 30 λεπτών έως 3 ωρών μια ποικιλία 26

27 εκδηλώσεων οι οποίες είναι είτε εντοπισμένες στο αναπνευστικό σύστημα είτε, σπανιότερα, συστηματικές. Τα συχνότερα αναφερόμενα συμπτώματα στους ασθενείς αυτούς είναι: 1. Δύσπνοια (88%) 2. Ρινική καταρροή (42%) 3. Δερματικές εκδηλώσεις (ουρτικάρια- ερύθημα) (20%) 4. Επιπεφυκίτιδα (15%) 5. Επιγαστρικό άλγος-τάση προς έμετο (12%) 6. Αγγειοοίδημα (8%) 7. Αναφυλακτικό σοκ με υπόταση και απώλεια συνείδησης (3%) Η βαρύτητα και ο χρόνος που εμφανίζονται οι αντιδράσεις στους ασθενείς αυτούς ποικίλλουν και εξαρτώνται κυρίως από την ικανότητα που έχει το φάρμακο να αναστέλλει την COX-1, τη δόση του φαρμάκου, και την ιδιοσυγκρασία του ασθενούς 24. Οι περισσότεροι (70%) από τους ασθενείς που εμφανίζουν αντιδράσεις αναζητούν ιατρική βοήθεια, και από αυτούς το 30% χρήζει εισαγωγής σε νοσοκομείο 25. Ενδιαφέρουσα είναι η εκτίμηση ότι οι ασθενείς με κρίση άσθματος που χρήζει μηχανικής υποστήριξης της αναπνοής σε ποσοστό μέχρι και 25% πιθανώς να πάσχουν από ΕΑΔΑ 26. Τέλος, το άσθμα των ασθενών με ΕΑΔΑ είναι συνήθως βαρύτερο από αυτό του γενικού ασθματικού πληθυσμού: 50% των ασθενών πάσχουν από βαρύ κορτικοεξαρτώμενο άσθμα, 30% από μέτριο άσθμα και 20% από ήπιο και διαλείπον άσθμα

28 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5 ΠΑΘΟΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ Η ακριβής παθοφυσιολογία της ΕΑΔΑ είναι προς το παρόν μόνο μερικώς κατανοητή. Βιοψίες που ελήφθησαν από ρινικό βλεννογόνο ασθενών με ΕΑΔΑ έδειξαν εκτεταμένη διήθηση από εωσινόφιλα και αποκοκκιωμένα σιτευτικά κύτταρα 28. Βιοψίες βρογχικού βλεννογόνου έδειξαν αυξημένο αριθμό εωσινοφίλων και σιτευτικών κυττάρων σε σχέση με αντίστοιχα δείγματα ασθενών με άσθμα ανθεκτικό στην ασπιρίνη 29. Η ακριβής αιτία της αυξημένης παρουσίας των κυττάρων αυτών στο αναπνευστικό επιθήλιο των ασθενών με ΕΑΔΑ δεν είναι σαφής και είναι δύσκολο να αποσαφηνιστεί διότι πιθανοί εκλυτικοί παράγοντες όπως ιογενείς λοιμώξεις, ατμοσφαιρική ρύπανση ή έκθεση σε καπνό τσιγάρου μπορεί να συνέβησαν χρόνια πριν. Ανεξάρτητα από το εκλυτικό αίτιο, μόλις η ΕΑΔΑ εκδηλωθεί τα επίπεδα προφλεγμονωδών κυτταροκινών που παράγονται από επιθηλιακά κύτταρα και ενεργοποιημένα Th2 λεμφοκύτταρα, αυξάνονται σημαντικά. Στους παράγοντες αυτούς συμπεριλαμβάνονται οι IL-2,IL-3, IL-4, IL-5, IL-13, GM- CSF και η εωταξίνη 11, Οι κυτταροκίνες IL-3,IL-4, IL-5, IL-13 και GM-CSF εκτρέπουν την απάντηση των Τ-λεμφοκυττάρων προς τα Th2, στρατολογούν εωσινόφιλα και αυξάνουν δραματικά τη διάρκεια ζωής των, αναστέλλοντας in vitro την απόπτωση 31. Η IL-5 και ο GM-CSF παρουσιάζουν διπλάσια έως τετραπλάσια έκφραση σε εωσινόφιλα και σιτευτικά κύτταρα που διηθούν τον βρογχικό βλεννογόνο ασθενών με ΕΑΔΑ 33. Η εωταξίνη στρατολογεί και ενεργοποιεί τα εωσινόφιλα στο σημείο της φλεγμονής ενώ συνεισφέρει σε σημαντικό βαθμό στην ιστική βλάβη, επάγοντας την απελευθέρωση ενεργών ριζών οξυγόνου 34. Τα λευκοτριένια LTC 4, LTD 4 και LTE 4 αποτελούν επίσης ισχυρούς χημειοτακτικούς παράγοντες των εωσινοφίλων 35. Τα σιτευτικά κύτταρα περιέχουν το ένζυμο υδρολάση της LTA 4 και μετατρέπουν τη LTA 4 σε LTB 4 η οποία επάγει τη δημιουργία από το μυελό των οστών, εωσινοφίλων και πρόδρομων μορφών σιτευτικών κυττάρων 36. Η LTC 4 συνθετάση (LTC 4 S) μετατρέπει τη LTA 4 σε LTC 4 ενεργοποιώντας την οδό των λευκοτριενίων 37. Το 28

29 τελικό αποτέλεσμα είναι μια μεγάλη αύξηση της συγκέντρωσης εωσινοφίλων και σιτευτικών κυττάρων στο αναπνευστικό επιθήλιο ασθενών με ΕΑΔΑ. Τα ενεργοποιημένα εωσινόφιλα με τη σειρά τους απελευθερώνουν μία πληθώρα κυτταροτοξικών μορίων (εωσινοφιλική κατιονική πρωτεΐνη-ecp, εωσινοφιλική βασική πρωτεΐνη-mbp, εωσινοφιλική νευροτοξίνη και εωσινοφιλική υπεροξειδάση) οι οποίες επιτείνουν τη φλεγμονή και την ιστική βλάβη 38 (Εικόνα 2). Παρά την επιτυχή αναγνώριση των μηχανισμών που αναφέρθηκαν ως τώρα, κανείς τους δεν απαντά αποκλειστικά στους ασθενείς με ΕΑΔΑ. Οι ίδιοι μηχανισμοί μπορούν να αναγνωριστούν σε ασθματικούς ασθενείς χωρίς ΕΑΔΑ οι οποίοι πάσχουν από ρινικούς πολύποδες και CHES, ή σε αλλεργικούς ασθματικούς ασθενείς. Η σημαντικότερη ίσως ιδιαιτερότητα στην παθοφυσιολογία της ΕΑΔΑ αφορά την παραγωγή των λευκοτριενίων. Υπάρχουν σαφή στοιχεία ότι οι περισσότεροι, βεβαίως όχι όλοι, από τους ασθενείς με ΕΑΔΑ συνθέτουν αυξημένες ποσότητες λευκοτριενίων ακόμη και πριν τη λήψη ασπιρίνης ή ΜΣΑΦ 39. Σε ασθενείς με ΕΑΔΑ έχουν ανευρεθεί σαφώς υψηλότερες συγκεντρώσεις LTC 4 και θρομβοξάνης Β 2 στο βρογχοκυψελιδικό τους έκπλυμα (BAL) σε σχέση με ασθματικούς ασθενείς και υγιή άτομα 40. Τέλος, οι Christie et al 41 και Smith et al 42 ήταν οι πρώτοι που ανίχνευσαν αυξημένα επίπεδα LTE4 στα ούρα ασθενών με ΕΑΔΑ ακόμη και πριν οι ασθενείς αυτοί υποβληθούν σε πρόκληση με ασπιρίνη. Στην προσπάθεια αναζήτησης των αιτίων της αυξημένης παραγωγής των λευκοτριενίων βρέθηκε ότι πολλοί από τους ασθενείς με ΕΑΔΑ εμφανίζουν αυξημένη έκφραση της LTC 4 S στα εωσινόφιλα και στα σιτευτικά κύτταρα του βρογχικού τους επιθηλίου 43 και ότι τα κυκλοφορούντα εωσινόφιλα αυτών των ασθενών περιέχουν περισσότερο mrna για την LTC 4 S

Η φλεγμονή των βρόγχων προκαλεί οίδημα και παραγωγή εκκρίσεων, και έτσι περιορίζεται περισσότερο η ροή του αέρα μέσα από τους βρόγχους.

Η φλεγμονή των βρόγχων προκαλεί οίδημα και παραγωγή εκκρίσεων, και έτσι περιορίζεται περισσότερο η ροή του αέρα μέσα από τους βρόγχους. Βρογχικό Άσθμα Το άσθμα είναι μια πάθηση που χαρακτηρίζεται από χρόνια κυτταρική φλεγμονή των αεραγωγών και βρογχική υπεραντιδραστικότητα. Έτσι προκαλείται μια μεταβλητή απόφραξη των αεροφόρων οδών που

Διαβάστε περισσότερα

ΑΛΛΕΡΓΙΑ: Ο ΑΟΡΑΤΟΣ ΕΧΘΡΟΣ ΠΩΣ ΓΙΝΕΤΑΙ ΚΑΠΟΙΟΣ ΑΛΛΕΡΓΙΚΟΣ;

ΑΛΛΕΡΓΙΑ: Ο ΑΟΡΑΤΟΣ ΕΧΘΡΟΣ ΠΩΣ ΓΙΝΕΤΑΙ ΚΑΠΟΙΟΣ ΑΛΛΕΡΓΙΚΟΣ; ΑΛΛΕΡΓΙΑ: Ο ΑΟΡΑΤΟΣ ΕΧΘΡΟΣ ΠΩΣ ΓΙΝΕΤΑΙ ΚΑΠΟΙΟΣ ΑΛΛΕΡΓΙΚΟΣ; Αλλεργία, όπως ορίζει και η λέξη, σημαίνει άλλο έργο. Είναι η μη αναμενόμενη αντίδραση του ανοσιακού συστήματος του οργανισμού εναντίον ακίνδυνων

Διαβάστε περισσότερα

ΔΩΣΤΕ ΤΕΛΟΣ ΣΤΗΝ ΤΑΛΑΙΠΩΡΙΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΛΛΕΡΓΙΑ

ΔΩΣΤΕ ΤΕΛΟΣ ΣΤΗΝ ΤΑΛΑΙΠΩΡΙΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΛΛΕΡΓΙΑ ΔΩΣΤΕ ΤΕΛΟΣ ΣΤΗΝ ΤΑΛΑΙΠΩΡΙΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΛΛΕΡΓΙΑ Αλλεργία και άσθμα; Αν πάσχετε από αυτές τις παθήσεις, θα υποφέρετε για όλη σας τη ζωή ; ΟΙ ΜΕΛΕΤΕΣ ΤΗΣ ΤΕΛΕΥΤΑΙΑΣ ΔΕΚΑΕΤΙΑΣ ΛΕΝΕ ΟΧΙ. Η Ελληνική Εταιρεία Αλλεργιολογίας,

Διαβάστε περισσότερα

Το συχνότερο χρόνιο νόσημα της παιδικής ηλικίας.

Το συχνότερο χρόνιο νόσημα της παιδικής ηλικίας. ΤΟ ΠΑΙΔΙΚΟ ΑΣΘΜΑ Το συχνότερο χρόνιο νόσημα της παιδικής ηλικίας. Αν από το τρέξιμο, τη γυμναστική ή άλλη εργασία, δυσκολεύεται η αναπνοή, αυτό λέγεται άσθμα. Αρεταίος Καππαδόκης, 100 μχ Οι γυναίκες ήταν

Διαβάστε περισσότερα

ΤΙ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΞΕΡΕΤΕ ΓΙΑ ΤΗΝ ΤΡΟΦΙΚΗ ΑΛΛΕΡΓΙΑ

ΤΙ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΞΕΡΕΤΕ ΓΙΑ ΤΗΝ ΤΡΟΦΙΚΗ ΑΛΛΕΡΓΙΑ ΤΙ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΞΕΡΕΤΕ ΓΙΑ ΤΗΝ ΤΡΟΦΙΚΗ ΑΛΛΕΡΓΙΑ Τι είναι η τροφική αλλεργία; Τροφική αλλεργία είναι η αναπάντεχη και μη κανονική ανοσολογική αντίδραση του οργανισμού εναντίον ενός τμήματος μιας τροφής (συνήθως

Διαβάστε περισσότερα

Γιατί σε κάποιες περιπτώσεις, οι αλλεργίες μπορεί να είναι θανατηφόρες; Το αλλεργικό shock

Γιατί σε κάποιες περιπτώσεις, οι αλλεργίες μπορεί να είναι θανατηφόρες; Το αλλεργικό shock Γιατί σε κάποιες περιπτώσεις, οι αλλεργίες μπορεί να είναι θανατηφόρες; Το αλλεργικό shock 1 Τι συμβαίνει στο σώμα σας σε μια αλλεργική αντίδραση; Μια ξένη ουσία εισέρχεται μέσω της τροφής στο σώμα Τα

Διαβάστε περισσότερα

Ενδείξεις μέτρησης εκπνεομένου NO στα παιδιά

Ενδείξεις μέτρησης εκπνεομένου NO στα παιδιά Ενδείξεις μέτρησης εκπνεομένου NO στα παιδιά Ε.Παρασκάκης Eπικ. Καθηγητής Παιδιατρικής Μονάδα Αναπνευστικών Νοσημάτων Παίδων Παιδιατρική Κλινική Πανεπιστημίου Θράκης ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η παρακολούθηση αρκετών αναπνευστικών

Διαβάστε περισσότερα

Θεωρία ενιαίων αεραγωγών. το 80% των περιπτώσεων λλεργικής ρινίτιδος υνυπάρχει αλλεργικό άσθµα

Θεωρία ενιαίων αεραγωγών. το 80% των περιπτώσεων λλεργικής ρινίτιδος υνυπάρχει αλλεργικό άσθµα Τί είναι το άσθμα- Θεωρία ενιαίων αεραγωγών το 80% των περιπτώσεων λλεργικής ρινίτιδος υνυπάρχει αλλεργικό άσθµα Τί είναι το άσθμα γµονή των αεραγωγών που χαρακτηρίζεται από αναστρέψιµη απόφρα των βρόγχων

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑΤΡΙΚΗ ΦΑΡΜΑΚΟΛΟΓΙΑ Ι Μη Ναρκωτικά Αναλγητικά

ΙΑΤΡΙΚΗ ΦΑΡΜΑΚΟΛΟΓΙΑ Ι Μη Ναρκωτικά Αναλγητικά ΙΑΤΡΙΚΗ ΦΑΡΜΑΚΟΛΟΓΙΑ Ι Μη Ναρκωτικά Αναλγητικά Π. ΠΑΠΠΑΣ Εργαστήριο Φαρµακολογίας Ιατρική Σχολή Πανεπιστήµιο Ιωαννίνων Αντιµετώπιση του πόνου ΑΝΑΛΓΗΤΙΚΑ αίσθηµα πόνου Ναρκωτικά αναλγητικά Μη ναρκωτικά

Διαβάστε περισσότερα

Κατευθυντήριες οδηγίες για την αλλεργία στο αυγό(bsaci)

Κατευθυντήριες οδηγίες για την αλλεργία στο αυγό(bsaci) Κατευθυντήριες οδηγίες για την αλλεργία στο αυγό(bsaci) Clinical & Experimental Allergy 2010(40):1116-1129 Παρουσίαση : Αντιγόνη Μαυρουδή, Λέκτορας Παιδιατρικής Αλλεργιολογίας, Γ ΠΔ Α.Π.Θ. ΕΙΣΑΓΩΓΗ: ΤΥΠΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ. Φαρμακολογία Ι

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ. Φαρμακολογία Ι ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Φαρμακολογία Ι Αυτόχθονα Βιοδραστικά Μόρια Διδάσκοντες: Μ. Μαρσέλος, Μ. Κωνσταντή, Π. Παππάς, Κ. Αντωνίου, Γ. Λεονταρίτης Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

ΣΟΒΑΡΟ ΑΣΘΜΑ ΚΑΙ ΡΙΝΙΤΙΔΑ «ΩΡΛ ΑΠΟΨΗ» ΠΑΥΛΟΣ Β. ΜΑΡΑΓΚΟΥΔΑΚΗΣ ΕΠ. ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ Β ΏΡΛ ΚΛΙΝΙΚΗ ΕΚΠΑ

ΣΟΒΑΡΟ ΑΣΘΜΑ ΚΑΙ ΡΙΝΙΤΙΔΑ «ΩΡΛ ΑΠΟΨΗ» ΠΑΥΛΟΣ Β. ΜΑΡΑΓΚΟΥΔΑΚΗΣ ΕΠ. ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ Β ΏΡΛ ΚΛΙΝΙΚΗ ΕΚΠΑ ΣΟΒΑΡΟ ΑΣΘΜΑ ΚΑΙ ΡΙΝΙΤΙΔΑ «ΩΡΛ ΑΠΟΨΗ» ΠΑΥΛΟΣ Β. ΜΑΡΑΓΚΟΥΔΑΚΗΣ ΕΠ. ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ Β ΏΡΛ ΚΛΙΝΙΚΗ ΕΚΠΑ ΝΕΟΤΕΡΕΣ ΑΠΟΨΕΙΣ Το δεύτερο αιώνα ο Γαληνός τόνιζε τη συσχέτιση ρινικών συμπτωμάτων και άσθματος συνιστώντας

Διαβάστε περισσότερα

Ημερίδα με Θέμα Η ΠΡΟΑΓΩΓΗ ΤΗΣ ΣΩΜΑΤΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΩΣ ΔΙΑΧΡΟΝΙΚΟ ΑΙΤΗΜΑ:

Ημερίδα με Θέμα Η ΠΡΟΑΓΩΓΗ ΤΗΣ ΣΩΜΑΤΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΩΣ ΔΙΑΧΡΟΝΙΚΟ ΑΙΤΗΜΑ: Ημερίδα με Θέμα Η ΠΡΟΑΓΩΓΗ ΤΗΣ ΣΩΜΑΤΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΩΣ ΔΙΑΧΡΟΝΙΚΟ ΑΙΤΗΜΑ: ΓΝΩΡΙΖΩ-ΠΡΟΛΑΜΒΑΝΩ-ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΖΩ 2 Ιουνίου 2014 / 14 O Δημοτικό Σχολείο Ιλίου ΒΡΟΧΙΚΟ ΑΣΜΑ & ΠΑΙΔΙΑ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ Π. ΚΩΣΤΑΝΤΙΝΙΔΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Διάγνωση και σταδιοποίηση άσθματος. Μίνα Γκάγκα Νοσοκομείο Νοσημάτων Θώρακος Αθηνών

Διάγνωση και σταδιοποίηση άσθματος. Μίνα Γκάγκα Νοσοκομείο Νοσημάτων Θώρακος Αθηνών Διάγνωση και σταδιοποίηση άσθματος Μίνα Γκάγκα Νοσοκομείο Νοσημάτων Θώρακος Αθηνών Είναι Άσθμα; Επαναλαμβανόμενα επεισόδια αναπνευστικού συριγμού Ενοχλητικός Βήχας κατά την νύχτα Βήχας ή αναπνευστικός

Διαβάστε περισσότερα

Διαπανεπιστημιακό Μεταπτυχιακό Πρόγραμμα Σπουδών Κλινική Φαρμακολογία Θεραπευτική

Διαπανεπιστημιακό Μεταπτυχιακό Πρόγραμμα Σπουδών Κλινική Φαρμακολογία Θεραπευτική Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης Τμήμα Ιατρικής Πανεπιστήμιο Κρήτης Τμήμα Ιατρικής Διαπανεπιστημιακό Μεταπτυχιακό Πρόγραμμα Σπουδών Κλινική Φαρμακολογία Θεραπευτική Ανασκόπηση της βιβλιογραφίας των πολυμορφισμών

Διαβάστε περισσότερα

Διαλείπουσα αγωγή στο ήπιο άσθμα. Α. Φλέμιγκ, Πνευμονολογικό Τμήμα Παναγιώτα Λάμπρου

Διαλείπουσα αγωγή στο ήπιο άσθμα. Α. Φλέμιγκ, Πνευμονολογικό Τμήμα Παναγιώτα Λάμπρου Διαλείπουσα αγωγή στο ήπιο άσθμα Α. Φλέμιγκ, Πνευμονολογικό Τμήμα Παναγιώτα Λάμπρου Υπέρτατη Ιπποκρατική εντολή στον Ιατρό είναι ωφελέειν ή μη βλάπτειν Μία από τις βασικότερες αρχές της μοντέρνας ιατρικής:

Διαβάστε περισσότερα

ΧΡΟΝΙΑ ΔΥΣΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ/ΝΕΦΡΟΠΑΘΕΙΑ ΚΑΙ ΑΠΩΛΕΙΑ ΝΕΦΡΙΚΩΝ ΜΟΣΧΕΥΜΑΤΩΝ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ Σ. ΓΟΥΜΕΝΟΣ

ΧΡΟΝΙΑ ΔΥΣΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ/ΝΕΦΡΟΠΑΘΕΙΑ ΚΑΙ ΑΠΩΛΕΙΑ ΝΕΦΡΙΚΩΝ ΜΟΣΧΕΥΜΑΤΩΝ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ Σ. ΓΟΥΜΕΝΟΣ ΧΡΟΝΙΑ ΔΥΣΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ/ΝΕΦΡΟΠΑΘΕΙΑ ΚΑΙ ΑΠΩΛΕΙΑ ΝΕΦΡΙΚΩΝ ΜΟΣΧΕΥΜΑΤΩΝ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ Σ. ΓΟΥΜΕΝΟΣ Εισαγωγή Η πρόληψη των επεισοδίων οξείας απόρριψης και η μακροχρόνια διατήρηση του νεφρικού μοσχεύματος αποτελούν

Διαβάστε περισσότερα

Διαγνωστικές προσεγγίσεις στο Άσθμα

Διαγνωστικές προσεγγίσεις στο Άσθμα Ανασκόπηση Διαγνωστικές προσεγγίσεις στο Άσθμα Κωνσταντίνος Κατσούλης Διευθυντής Πνευμονολογικής Κλινικής, 424 Στρατιωτικού Νοσοκομείου Θεσσαλονίκης Λέξεις κλειδιά - Άσθμα - Σπιρομέτρηση - Δοκιμασία προκλήσεως

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολόγηση και θεραπεία Από τα πρωτόκολλα των SOS Ιατρών Επιμέλεια Γεώργιος Θεοχάρης

Αξιολόγηση και θεραπεία Από τα πρωτόκολλα των SOS Ιατρών Επιμέλεια Γεώργιος Θεοχάρης Αξιολόγηση και θεραπεία Από τα πρωτόκολλα των SOS Ιατρών Επιμέλεια Γεώργιος Θεοχάρης Παθολόγος Αξιολόγηση βαρύτητας περιστατικού - Από την βαρύτητα των κλινικών σημείων (αναπνευστική συχνότητα >35, ταχυκαρδία,

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΜΘ ΣΤΗΝ ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΟΥ ΑΣΘΜΑΤΟΣ

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΜΘ ΣΤΗΝ ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΟΥ ΑΣΘΜΑΤΟΣ Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΜΘ ΣΤΗΝ ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΟΥ ΑΣΘΜΑΤΟΣ Ε. Παρασκάκης Επικ. Καθηγητής Παιδιατρικής Μονάδα Αναπνευστικών Νοσημάτων Παίδων Παιδιατρική Κλινική Πανεπιστημίου Θράκης Ορισμός Το άσθμα είναι μία χρόνια φλεγμονώδης

Διαβάστε περισσότερα

AΣΘΜΑ ΚΑΙ ΕΓΚΥΜΟΣΥΝΗ ΑΛΛΗΛΕΠΙΔΡΑΣΕΙΣ ΑΣΘΜΑΤΟΣ & ΚΥΗΣΗΣ

AΣΘΜΑ ΚΑΙ ΕΓΚΥΜΟΣΥΝΗ ΑΛΛΗΛΕΠΙΔΡΑΣΕΙΣ ΑΣΘΜΑΤΟΣ & ΚΥΗΣΗΣ AΣΘΜΑ ΚΑΙ ΕΓΚΥΜΟΣΥΝΗ Το άσθμα είναι ένα από τις πιο συχνές νόσους που περιπλέκει την εγκυμοσύνη. Πρόσφατες μελέτες δείχνουν πως περίπου 8-10% των εγκύων έχουν άσθμα και μπορεί να επηρεάσει την εγκυμοσύνη

Διαβάστε περισσότερα

27. ΑΣΘΜΑ ΚΑΙ ΚΥΗΣΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ. Πίνακας 1: Επιπλοκές σοβαρού ή μη ελεγχόμενου άσθματος στην κύηση.

27. ΑΣΘΜΑ ΚΑΙ ΚΥΗΣΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ. Πίνακας 1: Επιπλοκές σοβαρού ή μη ελεγχόμενου άσθματος στην κύηση. Το βρογχικό άσθμα είναι η πιο συχνή πάθηση του αναπνευστικού συστήματος στη διάρκεια της κύησης, με το ποσοστό εμφάνισης να κυμαίνεται μεταξύ 3-8%. Η πορεία της νόσου στις εγκυμονούσες γυναίκες ποικίλει,

Διαβάστε περισσότερα

Βρογχικό άσθμα. Ενότητα 4: Αποφρακτικά νοσήματα

Βρογχικό άσθμα. Ενότητα 4: Αποφρακτικά νοσήματα Βρογχικό άσθμα Ενότητα 4: Αποφρακτικά νοσήματα Κωνσταντίνος Σπυρόπουλος, Καθηγητής Κυριάκος Καρκούλιας, Επίκουρος Καθηγητής Σχολή Επιστημών Υγείας Τμήμα Ιατρικής ΑΣΘΜΑ Είναι ένα από τα συχνότερα χρόνια

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ. Φαρμακολογία Ι

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ. Φαρμακολογία Ι ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Φαρμακολογία Ι Αναλγητικά - Αντιφλεγμονώδη Διδάσκοντες: Μ. Μαρσέλος, Μ. Κωνσταντή, Π. Παππάς, Κ. Αντωνίου, Γ. Λεονταρίτης Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΙΚΤΕΣ ΦΛΕΓΜΟΝΗΣ ΣΕ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΜΕ ΜΗ ΑΛΛΕΡΓΙΚΟ ΣΟΒΑΡΟ ΒΡΟΓΧΙΚΟ ΑΣΘΜΑ

ΔΕΙΚΤΕΣ ΦΛΕΓΜΟΝΗΣ ΣΕ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΜΕ ΜΗ ΑΛΛΕΡΓΙΚΟ ΣΟΒΑΡΟ ΒΡΟΓΧΙΚΟ ΑΣΘΜΑ ΔΕΙΚΤΕΣ ΦΛΕΓΜΟΝΗΣ ΣΕ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΜΕ ΜΗ ΑΛΛΕΡΓΙΚΟ ΣΟΒΑΡΟ ΒΡΟΓΧΙΚΟ ΑΣΘΜΑ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΚΑΤΣΑΟΥΝΟΥ ΛΕΚΤΟΡΑΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ ΜΟΝΑΔΑ ΠΝΕΥΜΟΝΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΗΣ ΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑΣ- Κ.Ε.Θ. ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΚΝΙΔΩΣΗ ΕΞΑΝΘΗΜΑΤΑ ΟΙΔΗΜΑ ΒΛΕΦΑΡΩΝ ΟΙΔΗΜΑ ΓΛΩΣΣΑΣ ΟΙΔΗΜΑ ΧΕΙΛΕΩΝ ΚΝΗΣΜΟΣ

ΚΝΙΔΩΣΗ ΕΞΑΝΘΗΜΑΤΑ ΟΙΔΗΜΑ ΒΛΕΦΑΡΩΝ ΟΙΔΗΜΑ ΓΛΩΣΣΑΣ ΟΙΔΗΜΑ ΧΕΙΛΕΩΝ ΚΝΗΣΜΟΣ ΚΝΙΔΩΣΗ ΕΞΑΝΘΗΜΑΤΑ ΟΙΔΗΜΑ ΒΛΕΦΑΡΩΝ ΟΙΔΗΜΑ ΓΛΩΣΣΑΣ ΟΙΔΗΜΑ ΧΕΙΛΕΩΝ ΚΝΗΣΜΟΣ Τι είναι κνίδωση; Κνίδωση είναι η αλλεργική αντίδραση που εμφανίζεται στο δέρμα, έναντι εξωγενών ή ενδογενών ερεθισμάτων. Εκδηλώνεται

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΙΙΙ ΑΝΤΙΣΤΟΙΧΕΣ ΠΑΡΑΓΡΑΦΟΙ ΤΗΣ ΠΕΡΙΛΗΨΗΣ ΤΩΝ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΩΝ ΤΟΥ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ ΚΑΙ ΤΟΥ ΦΥΛΛΟΥ ΟΔΗΓΙΩΝ ΧΡΗΣΗΣ

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΙΙΙ ΑΝΤΙΣΤΟΙΧΕΣ ΠΑΡΑΓΡΑΦΟΙ ΤΗΣ ΠΕΡΙΛΗΨΗΣ ΤΩΝ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΩΝ ΤΟΥ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ ΚΑΙ ΤΟΥ ΦΥΛΛΟΥ ΟΔΗΓΙΩΝ ΧΡΗΣΗΣ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΙΙΙ ΑΝΤΙΣΤΟΙΧΕΣ ΠΑΡΑΓΡΑΦΟΙ ΤΗΣ ΠΕΡΙΛΗΨΗΣ ΤΩΝ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΩΝ ΤΟΥ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ ΚΑΙ ΤΟΥ ΦΥΛΛΟΥ ΟΔΗΓΙΩΝ ΧΡΗΣΗΣ Σημείωση: Οι εν λόγω τροποποιήσεις της περίληψης των χαρακτηριστικών του προϊόντος και

Διαβάστε περισσότερα

Κατευθυντήριες οδηγίες αντιμετώπισης του άσθματος στα παιδιά.

Κατευθυντήριες οδηγίες αντιμετώπισης του άσθματος στα παιδιά. Κατευθυντήριες οδηγίες αντιμετώπισης του στα παιδιά. Φώτης Β. Κυρβασίλης Επίκουρος Καθηγητής Παιδιατρικής Πνευμονολογίας Γ Παιδιατρική Κλινική Α.Π.Θ www.pd3.gr Η αντιμετώπιση του βρογχικού στα παιδιά κατευθύνεται

Διαβάστε περισσότερα

Παιδιά και νέοι με χρόνια προβλήματα υγείας και ειδικές ανάγκες. Σύγχρονες ιατρικές θεωρήσεις και ελληνική πραγματικότητα.

Παιδιά και νέοι με χρόνια προβλήματα υγείας και ειδικές ανάγκες. Σύγχρονες ιατρικές θεωρήσεις και ελληνική πραγματικότητα. Παιδιά και νέοι με χρόνια προβλήματα υγείας και ειδικές ανάγκες. Σύγχρονες ιατρικές θεωρήσεις και ελληνική πραγματικότητα. Μαρία Φωτουλάκη Επίκουρη καθηγήτρια Παιδιατρικής-Παιδιατρικής Γαστρεντερολογίας

Διαβάστε περισσότερα

Διευθυντής Παθολογικής Κλινικής Ευρωκλινική Αθηνών

Διευθυντής Παθολογικής Κλινικής Ευρωκλινική Αθηνών Κωνσταντίνος Χαλκιάς Διευθυντής Παθολογικής Κλινικής Ευρωκλινική Αθηνών «Συνήθη Συµβάµατα του Χειµώνα από το αναπνευστικό και Βασικές γνώσεις αντιµετώπισής τους µε σκευάσµατα OTC- ΒΗΧΑΣ» Ο βήχας είναι

Διαβάστε περισσότερα

Μήπως έχω Σκληρόδερµα;

Μήπως έχω Σκληρόδερµα; Μήπως έχω Σκληρόδερµα; Για να πληροφορηθώ µýëïò ôçò Σπάνιος ναι... Μόνος όχι Η Πανελλήνια Ένωση Σπανίων Παθήσεων (Π.Ε.Σ.ΠΑ) είναι ο μόνος φορέας, μη κερδοσκοπικό σωματείο, συλλόγων ασθενών σπανίων παθήσεων

Διαβάστε περισσότερα

Σοβαρό άσθμα: φλεγμονή

Σοβαρό άσθμα: φλεγμονή Ειδικά Άρθρα για το Άσθμα Σοβαρό άσθμα: φλεγμονή Νικολέττα Ροβίνα 1, Simonetta Baraldo 2, Marina Saetta 2 1 1 η Πανεπιστημιακή Πνευμονολογική Κλινική, ΓΝΝΘΑ «Η Σωτηρία» Ιατρική Σχολή, Εθνικό Καποδιστριακό

Διαβάστε περισσότερα

Αυτοάνοσα νοσήματα. Χ.Μ. Μουτσόπουλος

Αυτοάνοσα νοσήματα. Χ.Μ. Μουτσόπουλος Αυτοάνοσα νοσήματα Χ.Μ. Μουτσόπουλος Καθηγητής Παθολογίας στην Ιατρική Σχολή Πανεπιστημίου Αθηνών Η έγκαιρη αντιμετώπιση αποτελεί «κλειδί» για τον έλεγχο των αυτοάνοσων ασθενειών- της μεγάλης αυτής κατηγορίας

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΝΕΦΡΙΔΙΑ ΚΟΡΤΙΖΟΛΗ

ΕΠΙΝΕΦΡΙΔΙΑ ΚΟΡΤΙΖΟΛΗ ΕΠΙΝΕΦΡΙΔΙΑ ΚΟΡΤΙΖΟΛΗ Μεταβολισμός της κορτιζόλης Η κορτιζόλη μεταβολίζεται στο ήπαρ. Στην συνέχεια οι μεταβολίτες συζευγνύνται με γλυκουρονιδικές και θειικές ομάδες, γίνονται υδατοδιαλυτά, εισέρχονται

Διαβάστε περισσότερα

Τι κάνουμε στο ιατρείο Στο ιατρείο μας εκτός από την λεπτομερή κλινική εξέταση γίνονται και οι ακόλουθες εξετάσεις: Σπιρομέτρηση (δηλ.

Τι κάνουμε στο ιατρείο Στο ιατρείο μας εκτός από την λεπτομερή κλινική εξέταση γίνονται και οι ακόλουθες εξετάσεις: Σπιρομέτρηση (δηλ. Τα σύγχρονα διαγνωστικά μέσα συνδυασμένα με την ευρεία, στερεά και συνεχή επιστημονική μας κατάρτιση, αποτέλεσμα μακράς Ακαδημαϊκής και Κλινικής διαδρομής του Καθηγητή Δημήτρη Γκιουλέκα, στην Πνευμονολογική

Διαβάστε περισσότερα

Σοβαρό άσθμα: Μαθήματα από το παρελθόν Λύσεις για το παρόν Προοπτικές για το μέλλον Βόλος, Απρίλης 2009

Σοβαρό άσθμα: Μαθήματα από το παρελθόν Λύσεις για το παρόν Προοπτικές για το μέλλον Βόλος, Απρίλης 2009 Σοβαρό άσθμα: Μαθήματα από το παρελθόν Λύσεις για το παρόν Προοπτικές για το μέλλον Βόλος, Απρίλης 2009 Kόστος για τον ασθενή και το σύστημα υγείας από τη Γεωργία Παυλάκου Αντωνίου Πνευμονολόγο 2007: 300

Διαβάστε περισσότερα

ΣΚΟΠΟΣ. Να δημιουργηθούν πρακτικές κατευθυντήριες οδηγίες σχετικά με την αλλεργία στο γάλα κατάλληλες για την πρωτοβάθμια περίθαλψη στη Μ. Βρετανία.

ΣΚΟΠΟΣ. Να δημιουργηθούν πρακτικές κατευθυντήριες οδηγίες σχετικά με την αλλεργία στο γάλα κατάλληλες για την πρωτοβάθμια περίθαλψη στη Μ. Βρετανία. ΣΚΟΠΟΣ Να δημιουργηθούν πρακτικές κατευθυντήριες οδηγίες σχετικά με την αλλεργία στο γάλα κατάλληλες για την πρωτοβάθμια περίθαλψη στη Μ. Βρετανία. ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ Ανασκοπήθηκαν όλες οι υπάρχουσες κατευθυντήριες

Διαβάστε περισσότερα

Άσθμα κατά την άσκηση. Ανδριάνα Ι Παπαϊωάννου Πνευμονολόγος

Άσθμα κατά την άσκηση. Ανδριάνα Ι Παπαϊωάννου Πνευμονολόγος Άσθμα κατά την άσκηση Ανδριάνα Ι Παπαϊωάννου Πνευμονολόγος Ορισμός Ως βρογχόσπασμος επαγόμενος κατά την άσκηση ορίζεται η παροδική και αναστρέψιμη στένωση των αεραγωγών που ακολουθεί την έντονη άσκηση,

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΟΣΟΚΑΤΑΣΤΑΛΤΙΚΑ ΣΧΗΜΑΤΑ ΣΤΗ ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΣΗ ΝΕΦΡΟΥ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ Σ. ΓΟΥΜΕΝΟΣ

ΑΝΟΣΟΚΑΤΑΣΤΑΛΤΙΚΑ ΣΧΗΜΑΤΑ ΣΤΗ ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΣΗ ΝΕΦΡΟΥ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ Σ. ΓΟΥΜΕΝΟΣ ΑΝΟΣΟΚΑΤΑΣΤΑΛΤΙΚΑ ΣΧΗΜΑΤΑ ΣΤΗ ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΣΗ ΝΕΦΡΟΥ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ Σ. ΓΟΥΜΕΝΟΣ Γενικά Η πρόληψη των επεισοδίων οξείας απόρριψης και η μακροχρόνια διατήρηση του νεφρικού μοσχεύματος αποτελούν τους στόχους της

Διαβάστε περισσότερα

Συχνότητα. Άντρες Γυναίκες 5 1. Νεαρής και μέσης ηλικίας

Συχνότητα. Άντρες Γυναίκες 5 1. Νεαρής και μέσης ηλικίας Η αιτιολογία της πάθησης είναι άγνωστη, αν και έχει μεγάλη σχέση με το κάπνισμα καθώς το 90% των ασθενών είναι ενεργείς καπνιστές Συχνότητα Άντρες Γυναίκες 5 1 Νεαρής και μέσης ηλικίας Στο 60% των περιπτώσεων

Διαβάστε περισσότερα

Tοξικότητα. Αρτεμις Ντονά Επίκουρη Καθηγήτρια Εργ. Ιατροδικαστικής και Τοξικολογίας. 6/3/2008 Αρτεμις Αγησ. Ντονά

Tοξικότητα. Αρτεμις Ντονά Επίκουρη Καθηγήτρια Εργ. Ιατροδικαστικής και Τοξικολογίας. 6/3/2008 Αρτεμις Αγησ. Ντονά Tοξικότητα Αρτεμις Ντονά Επίκουρη Καθηγήτρια Εργ. Ιατροδικαστικής και Τοξικολογίας Αντικείμενα του μαθήματος Να εξοικειωθεί με την έννοια της τοξικότητας, όργανο στόχος Να μπορεί να ξεχωρίσει την οξεία

Διαβάστε περισσότερα

Παθογένεια της έξαρσης της Χ.Α.Π

Παθογένεια της έξαρσης της Χ.Α.Π α ρ χ ή π ρ ο η γ ο ύ µ ε ν ο ε π ό µ ε ν ο Παθογένεια της έξαρσης της Χ.Α.Π Νίκος Τζανάκης, Πνευµονολόγος Επίκουρος Καθηγητής Πανεπιστήµιο Κρήτης ΧΑΠ -παρόξυνση Ορισµός! Ορισµός δύσκολος και σχετικά ανακριβής!

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΠΝΕΥΜΟΝΟΛΟΓΙΑΣ

ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΠΝΕΥΜΟΝΟΛΟΓΙΑΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΜΕΛΕΤΗΣ ΠΝΕΥΜΟΝΟΠΑΘΕΙΩΝ ΚΑΙ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΠΑΘΗΣΕΩΝ ΘΩΡΑΚΑ ΚΑΙ Η ΠΝΕΥΜΟΝΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΑΠΘ ΣΥΜΜΕΤΕΧΟΥΝ ΜΟΝΑΔΑ ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΗΣ ΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑΣ ΑΠΘ Α & Β ΠΝΕΥΜΟΝΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΝΟΣ. Γ. ΠΑΠΑΝΙΚΟΛΑΟΥ ΠΝΕΥΜΟΝΟΛΟΓΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

Η ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΟΥ ΒΡΟΓΧΙΚΟΥ ΑΣΘΜΑΤΟΣ. ΑΝΑΔΡΟΜΙΚΕΣ ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ ΔΕΚΑΕΤΟΥΣ ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗΣ ΑΣΘΕΝΩΝ

Η ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΟΥ ΒΡΟΓΧΙΚΟΥ ΑΣΘΜΑΤΟΣ. ΑΝΑΔΡΟΜΙΚΕΣ ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ ΔΕΚΑΕΤΟΥΣ ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗΣ ΑΣΘΕΝΩΝ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΤΟΜΕΑΣ ΠΑΘΟΛΟΓΙΑΣ ΠΝΕΥΜΟΝΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ Δ/ΝΤΗΣ : ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ Λ. ΣΙΧΛΕΤΙΔΗΣ ΠΑΝΕΠ. ΕΤΟΣ 2009-2010 ΑΡ. ΔΙΑΤΡΙΒΗΣ : 2629 Η ΕΞΕΛΙΞΗ

Διαβάστε περισσότερα

Χρόνια βρογχίτιδα στην τρίτη ηλικία. Χρυσόστομος Αρβανιτάκης 7ο εξάμηνο

Χρόνια βρογχίτιδα στην τρίτη ηλικία. Χρυσόστομος Αρβανιτάκης 7ο εξάμηνο Χρόνια βρογχίτιδα στην τρίτη ηλικία Χρυσόστομος Αρβανιτάκης 7ο εξάμηνο Τι είναι η χρόνια βρογχίτιδα? Βρογχίτιδα είναι μια φλεγμονή των βρογχικών σωλήνων, που μεταφέρουν τον αέρα στους πνεύμονες. Χρόνια

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΗΣ ΔΥΣΧΕΡΕΙΑΣ ΕΝΗΛΙΚΩΝ

ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΗΣ ΔΥΣΧΕΡΕΙΑΣ ΕΝΗΛΙΚΩΝ ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΗΣ ΔΥΣΧΕΡΕΙΑΣ ΕΝΗΛΙΚΩΝ ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΤΗΣ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗΣ (Ι) Γυναίκα 34 ετών με διαβήτη προσέρχεται στο τμήμα επειγόντων περιστατικών με πυρετό, αίσθημα ρίγους, πόνο στην πλάτη, ίλιγγο και δυσκολία

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗΣ ΤΗΣ ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗΣ

ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗΣ ΤΗΣ ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗΣ ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗΣ ΤΗΣ ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗΣ Α. ΠΟΤΕ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΥΠΟΒΑΛΛΟΝΤΑΙ ΟΙ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΣΕ ΜΕΤΡΗΣΗ ΟΣΤΙΚΗΣ ΠΥΚΝΟΤΗΤΑΣ (ΑΝΔΡΕΣ ΚΑΙ ΓΥΝΑΙΚΕΣ): ΗΛΙΚΙΑ < 50 ΕΤΩΝ: Κατάγματα χαμηλής βίας

Διαβάστε περισσότερα

Ησημασίατηςέγκαιρηςδιάγνωσης

Ησημασίατηςέγκαιρηςδιάγνωσης H ΧΑΠ ΣΤΗ ΠΡΩΤΟΒΑΘΜΙΑ ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΥΓΕΙΑΣ Ησημασίατηςέγκαιρηςδιάγνωσης Δρ Κ. Ζαρογουλίδης, MD, PhD, FCCP Διευθυντής Πνευμονολογικής Κλινικής ΑΠΘ Παρεμβαίνοντας σήμερα, μπορούμε να αλλάξουμε το μέλλον των ασθενών

Διαβάστε περισσότερα

ΙΦΝΕ (ΕΚ, ν.crohn, απροσδιόριστη) Συνήθεις λοιμώδεις, παρατεταμένες συστηματικές, αφροδισιακές-παρασιτικές, ιογενείς λοιμώξεις Φάρμακα και τοξίνες

ΙΦΝΕ (ΕΚ, ν.crohn, απροσδιόριστη) Συνήθεις λοιμώδεις, παρατεταμένες συστηματικές, αφροδισιακές-παρασιτικές, ιογενείς λοιμώξεις Φάρμακα και τοξίνες ΦΛΕΓΜΟΝΩΔΗ ΝΟΣΗΜΑΤΑ Π.Ε ΙΦΝΕ (ΕΚ, ν.crohn, απροσδιόριστη) Συνήθεις λοιμώδεις, παρατεταμένες συστηματικές, αφροδισιακές-παρασιτικές, ιογενείς λοιμώξεις Φάρμακα και τοξίνες (ΜΣΑΦ κ.ά) Ισχαιμική Μετακτινική

Διαβάστε περισσότερα

Η μπεκλομεθαζόνη σε επανεξέταση: η μοντέρνα άποψη για ένα κλασσικό εισπνεόμενο κορτικοειδές

Η μπεκλομεθαζόνη σε επανεξέταση: η μοντέρνα άποψη για ένα κλασσικό εισπνεόμενο κορτικοειδές Άρθρο Σύνταξης Η μπεκλομεθαζόνη σε επανεξέταση: η μοντέρνα άποψη για ένα κλασσικό εισπνεόμενο κορτικοειδές Πέτρος Μπακάκος, Στέλιος Λουκίδης, Κωνσταντίνος Κωστίκας Συντακτική ομάδα Πνεύμων Αλληλογραφία

Διαβάστε περισσότερα

Διαβάστε περισσότερα στο διαδικτυακό τόπο www.psorinfo.gr

Διαβάστε περισσότερα στο διαδικτυακό τόπο www.psorinfo.gr Αυτό το φυλλάδιο είναι μέρος του «Προγράμματος Ενημέρωσης για την Ψωρίαση», το οποίο δημιουργήθηκε για να παρέχει πληροφορίες για την πάθηση. Το φυλλάδιο κάνει μία εισαγωγή στην ψωρίαση και στις θεραπείες

Διαβάστε περισσότερα

ΠΝΕΥΜΟΝΙΚΗ ΥΠΕΡΤΑΣΗ ΣΕ. Παρουσίαση περιστατικού. ΑΜΕΘ Γ.Ν.Θ. «Γ. Παπανικολάου»

ΠΝΕΥΜΟΝΙΚΗ ΥΠΕΡΤΑΣΗ ΣΕ. Παρουσίαση περιστατικού. ΑΜΕΘ Γ.Ν.Θ. «Γ. Παπανικολάου» ΠΝΕΥΜΟΝΙΚΗ ΥΠΕΡΤΑΣΗ ΣΕ ARDS - ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΜΕ ΝΟ Παρουσίαση περιστατικού ΑΜΕΘ Γ.Ν.Θ. «Γ. Παπανικολάου» Παρουσίαση περιστατικού Από τον απεικονιστικό έλεγχο διαπιστώθηκαν: κατάγµατα λεκάνης και δεξιού άνω

Διαβάστε περισσότερα

Αρμοδιότητες διεπιστημονικής ομάδας Χρόνιας Αποφρακτικής Πνευμονοπάθειας

Αρμοδιότητες διεπιστημονικής ομάδας Χρόνιας Αποφρακτικής Πνευμονοπάθειας Επαγγελματίες υγείας και υπηρεσίες υγείας Αρμοδιότητες διεπιστημονικής ομάδας Χρόνιας Αποφρακτικής Πνευμονοπάθειας Σύσταση 40: Συστήνεται να γίνεται εκτίμηση των αναγκών του ασθενή, συμβουλευτική σε προγράμματα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΑΡΙΝΕΣ ΑΛΛΕΡΓΙΕΣ & ΑΛΛΕΡΓΙΚΗ ΡΙΝΙΤΙΔΑ

ΕΑΡΙΝΕΣ ΑΛΛΕΡΓΙΕΣ & ΑΛΛΕΡΓΙΚΗ ΡΙΝΙΤΙΔΑ ΕΑΡΙΝΕΣ ΑΛΛΕΡΓΙΕΣ & ΑΛΛΕΡΓΙΚΗ ΡΙΝΙΤΙΔΑ Η αλλεργία θα πρέπει να θεωρείται γενετικό νόσημα. Πολλοί παράγοντες, γενετικοί και περιβαλλοντικοί, επιδρούν και τροποποιούν την έκφραση των γονιδίων της αλλεργίας.

Διαβάστε περισσότερα

ΔΩΔΕΚΑ ΜΥΘΟΙ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΡΤΗΡΙΑΚΗ ΥΠΕΡΤΑΣΗ ΔΡ ΓΕΩΡΓΙΟΣ Ι. ΚΟΥΡΤΟΓΛΟΥ ΠΑΘΟΛΟΓΟΣ-ΔΙΑΒΗΤΟΛΟΓΟΣ ΔΙΔΑΚΤΩΡ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΑΠΘ

ΔΩΔΕΚΑ ΜΥΘΟΙ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΡΤΗΡΙΑΚΗ ΥΠΕΡΤΑΣΗ ΔΡ ΓΕΩΡΓΙΟΣ Ι. ΚΟΥΡΤΟΓΛΟΥ ΠΑΘΟΛΟΓΟΣ-ΔΙΑΒΗΤΟΛΟΓΟΣ ΔΙΔΑΚΤΩΡ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΑΠΘ ΔΩΔΕΚΑ ΜΥΘΟΙ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΡΤΗΡΙΑΚΗ ΥΠΕΡΤΑΣΗ ΔΡ ΓΕΩΡΓΙΟΣ Ι. ΚΟΥΡΤΟΓΛΟΥ ΠΑΘΟΛΟΓΟΣ-ΔΙΑΒΗΤΟΛΟΓΟΣ ΔΙΔΑΚΤΩΡ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΑΠΘ ΙΑΤΡΕΙΟ: ΜΗΤΡΟΠΟΛΕΩΣ 46 ΚΛΙΝΙΚΗ ΑΓΙΟΣ ΛΟΥΚΑΣ ΘΕΣ/ΝΙΚΗ 2310254030 ΠΑΝΟΡΑΜΑ 2310380000 Aρτηριακή

Διαβάστε περισσότερα

Αλληλεπικάλυψη Άσθματος και ΧΑΠ. Μ.Τουμπής Πνευμονολόγος

Αλληλεπικάλυψη Άσθματος και ΧΑΠ. Μ.Τουμπής Πνευμονολόγος Αλληλεπικάλυψη Άσθματος και ΧΑΠ Μ.Τουμπής Πνευμονολόγος Αλληλεπικάλυψη Άσθματος και ΧΑΠ Χαρακτηριστικές διαφορές Προϋποθέσεις επικάλυψης Επιπολασμός Ορισμοί Ιδιαίτερα χαρακτηριστικά Θεραπευτικές προτάσεις

Διαβάστε περισσότερα

Θεραπευτική αντιμετώπιση της οξείας κρίσης άσθματος. Μίνα Γκάγκα Νοσοκομείο Νοσημάτων Θώρακος Αθηνών

Θεραπευτική αντιμετώπιση της οξείας κρίσης άσθματος. Μίνα Γκάγκα Νοσοκομείο Νοσημάτων Θώρακος Αθηνών Θεραπευτική αντιμετώπιση της οξείας κρίσης άσθματος Μίνα Γκάγκα Νοσοκομείο Νοσημάτων Θώρακος Αθηνών Το άσθμα είναι μία νόσος με διακυμάνσεις Συμπτώματα & προσαρμογή θεραπείας Παροξυσμοί Χορήγηση per os

Διαβάστε περισσότερα

Φαινότυπος μόνιμης απόφραξης αεραγωγών

Φαινότυπος μόνιμης απόφραξης αεραγωγών Φαινότυπος μόνιμης απόφραξης αεραγωγών Δρ. Κατσούλης Κωνσταντίνος Δντης Πνευμονολογικής κλινικής 424 Στρατιωτικού Νοσοκομείου Θεσσαλονίκης Ορισμός του άσθματος σήμερα Το άσθμα είναι μια χρόνια φλεγμονώδης

Διαβάστε περισσότερα

ΗPV και Καρκίνος Δέρµατος. Ηλέκτρα Νικολαΐδου Επ. Καθηγήτρια Δερµατολογίας ΕΚΠΑ Νοσ. «Α. Συγγρός»

ΗPV και Καρκίνος Δέρµατος. Ηλέκτρα Νικολαΐδου Επ. Καθηγήτρια Δερµατολογίας ΕΚΠΑ Νοσ. «Α. Συγγρός» ΗPV και Καρκίνος Δέρµατος Ηλέκτρα Νικολαΐδου Επ. Καθηγήτρια Δερµατολογίας ΕΚΠΑ Νοσ. «Α. Συγγρός» ΓΕΝΗ HPV Α γένος: βλεννογόνοι αιτιολογική συσχέτιση µε καρκίνο τραχήλου µήτρας, πρωκτού, αιδοίου, πέους

Διαβάστε περισσότερα

ΑΛΛΕΡΓΙΚΗ ΡΙΝΙΤΙΔΑ ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΑ & ΑΙΤΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ

ΑΛΛΕΡΓΙΚΗ ΡΙΝΙΤΙΔΑ ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΑ & ΑΙΤΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΑΛΛΕΡΓΙΚΗ ΡΙΝΙΤΙΔΑ ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΑ & ΑΙΤΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ Η άνοιξη είναι συνυφασμένη με την εμφάνιση πολλών αλλεργιών. Η συχνότερη από αυτές, μια ιδιαίτερα κοινή και ενοχλητική μορφή αλλεργίας, είναι

Διαβάστε περισσότερα

Το Simponi είναι αντιφλεγμονώδες φάρμακο. Χορηγείται σε ενήλικες για τη θεραπεία των ακόλουθων νόσων:

Το Simponi είναι αντιφλεγμονώδες φάρμακο. Χορηγείται σε ενήλικες για τη θεραπεία των ακόλουθων νόσων: EMA/411054/2015 EMEA/H/C/000992 Περίληψη EPAR για το κοινό γολιμουμάμπη Το παρόν έγγραφο αποτελεί σύνοψη της Ευρωπαϊκής Δημόσιας Έκθεσης Αξιολόγησης (EPAR) του. Επεξηγεί τον τρόπο με τον οποίο η Επιτροπή

Διαβάστε περισσότερα

Βρογχόσπασμος κατά την άσκηση: Mια κλινική προσέγγιση

Βρογχόσπασμος κατά την άσκηση: Mια κλινική προσέγγιση Ανασκόπηση Βρογχόσπασμος κατά την άσκηση: Mια κλινική προσέγγιση Ανδριάνα Ι. Παπαϊωάννου, Κωνσταντίνος Μπαρτζιώκας, Στέλιος Λουκίδης, Σπυρίδων Παπίρης, Κωνσταντίνος Κωστίκας Β Πνευμονολογική Κλινική Πανεπιστημίου

Διαβάστε περισσότερα

Το γόνατο ως στόχος ρευματικών νοσημάτων

Το γόνατο ως στόχος ρευματικών νοσημάτων Το γόνατο ως στόχος ρευματικών νοσημάτων Χ. Μ. ΜουτσόπουΛος Αντεπιστέλλον μέλος της Ακαδημίας Αθηνών, Καθηγητής Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών α ρευματικά νοσήματα είναι ασθένειες που προσβάλλουν

Διαβάστε περισσότερα

Κλαίρη Μ. Εργασία στη Βιολογία Α'2 Λυκείου

Κλαίρη Μ. Εργασία στη Βιολογία Α'2 Λυκείου Κλαίρη Μ. Εργασία στη Βιολογία Α'2 Λυκείου Διαβήτης. Ακούμε καθημερίνα γύρω μας πως εκατομμύρια άνθρωποι στον κόσμο πάσχουν από διαβήτη ή παχυσαρκία. Όμως, τι πραγματικά είναι αυτό; Τι ειναι ο σακχαρώδης

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΕΚΤΑΣΗ ΤΗΣ ΜΕΛΕΤΗΣ ΝΟΣΗΡΟΤΗΤΑΣ ΣΤΗ ΝΗΣΟ ΜΗΛΟ ΕΚΘΕΣΗ ΠΡΟΟΔΟΥ

ΕΠΕΚΤΑΣΗ ΤΗΣ ΜΕΛΕΤΗΣ ΝΟΣΗΡΟΤΗΤΑΣ ΣΤΗ ΝΗΣΟ ΜΗΛΟ ΕΚΘΕΣΗ ΠΡΟΟΔΟΥ ΕΠΕΚΤΑΣΗ ΤΗΣ ΜΕΛΕΤΗΣ ΝΟΣΗΡΟΤΗΤΑΣ ΣΤΗ ΝΗΣΟ ΜΗΛΟ ΕΚΘΕΣΗ ΠΡΟΟΔΟΥ ΣΥΝΟΨΗ Η παρούσα μελέτη αποτελεί συνέχεια της αρχικής φάσης της μελέτης νοσηρότητας και θνησιμότητας στη νήσο Μήλο που πραγματοποιήθηκε το

Διαβάστε περισσότερα

Metacam. μελοξικάμη. Τι είναι το Metacam; Σε ποιες περιπτώσεις χρησιμοποιείται το Metacam; Περίληψη EPAR για το κοινό

Metacam. μελοξικάμη. Τι είναι το Metacam; Σε ποιες περιπτώσεις χρησιμοποιείται το Metacam; Περίληψη EPAR για το κοινό EMA/CVMP/259397/2006 EMEA/V/C/000033 Περίληψη EPAR για το κοινό μελοξικάμη Το παρόν έγγραφο αποτελεί σύνοψη της Ευρωπαϊκής Δημόσιας Έκθεσης Αξιολόγησης (EPAR). Σκοπός του εγγράφου είναι να εξηγήσει τον

Διαβάστε περισσότερα

Εάν απαντήσατε "ναι" σε 3 ή περισσότερες ερωτήσεις, συμβουλευτείτε το έντυπο αυτό, το οποίο περιέχει πληροφορίες που μπορούν να σας βοηθήσουν.

Εάν απαντήσατε ναι σε 3 ή περισσότερες ερωτήσεις, συμβουλευτείτε το έντυπο αυτό, το οποίο περιέχει πληροφορίες που μπορούν να σας βοηθήσουν. Βήχετε μερικές φορές τις περισσότερες μέρες; Έχετε συχνά πτύελα (φλέματα) όταν βήχετε; Είστε άνω των 40 ετών; Αναπνέετε με δυσκολία σε σύγκριση με τους συνομήλικους σας; Καπνίζετε ή είστε πρώην καπνιστής/καπνίστρια;

Διαβάστε περισσότερα

Το Xarelto είναι φάρμακο που περιέχει τη δραστική ουσία ριβαροξαβάνη. Διατίθεται σε μορφή δισκίων (2,5, 10, 15 και 20 mg).

Το Xarelto είναι φάρμακο που περιέχει τη δραστική ουσία ριβαροξαβάνη. Διατίθεται σε μορφή δισκίων (2,5, 10, 15 και 20 mg). EMA/230698/2013 EMEA/H/C/000944 Περίληψη EPAR για το κοινό ριβαροξαβάνη Το παρόν έγγραφο αποτελεί σύνοψη της Ευρωπαϊκής Δημόσιας Έκθεσης Αξιολόγησης (EPAR) του. Επεξηγεί τον τρόπο με τον οποίο η Επιτροπή

Διαβάστε περισσότερα

Τα αποτελέσματά μας δεν αποτελούν ελεγχόμενη μελέτη ή κλινική δοκιμή, αλλά στοιχεία μητρώου των ασθενών μας.

Τα αποτελέσματά μας δεν αποτελούν ελεγχόμενη μελέτη ή κλινική δοκιμή, αλλά στοιχεία μητρώου των ασθενών μας. CUMMULATINE SUCCESS SCORE % ΙΣΧΙΟ CUMMULATINE SUCCESS RATE % YΛΙΚΟ ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΟΥ ΑΣΘΕΝΕΙΣ 42 ΑΝΔΡΕΣ 16 ΓΥΝΑΙΚΕΣ 26 ΗΛΙΚΙΑ 63.1 (42-92) ΥΨΟΣ 171 (162-191) Δ.Μ.Σ 36 (22-47) Το ποσοστό των ασθενών που αναφέρουν

Διαβάστε περισσότερα

Θα πρέπει να μιλήσετε με το γιατρό σας και να τον ρωτήσετε εάν θα πρέπει να εξεταστείτε για Χρόνια Αποφρακτική Πνευμονοπάθεια

Θα πρέπει να μιλήσετε με το γιατρό σας και να τον ρωτήσετε εάν θα πρέπει να εξεταστείτε για Χρόνια Αποφρακτική Πνευμονοπάθεια Έχετε δυσκολία στην αναπνοή πιο συχνά από άτομα της ηλικίας σας; Βήχετε τις πιο πολλές ημέρες; Όταν βήχετε έχετε βλέννα ή φλέμα; Είστε τουλάχιστον 40 ετών; Είστε νυν ή πρώην καπνιστής; Εάν απαντήσετε ΝΑΙ

Διαβάστε περισσότερα

ROIPLON Ενέσιμο διάλυμα 1g/2ml vial (Etofenamate)

ROIPLON Ενέσιμο διάλυμα 1g/2ml vial (Etofenamate) ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΩΝ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ ROIPLON Ενέσιμο διάλυμα 1g/2ml vial (Etofenamate) 1. ΟΝΟΜΑΣΙΑ ΤΟΥ ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΟΥ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ ROIPLON Ενέσιμο διάλυμα 1g/2ml vial 2. ΠΟΙΟΤΙΚΗ ΚΑΙ ΠΟΣΟΤΙΚΗ ΣΥΝΘΕΣΗ 1 φύσιγγα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΩΝ ΤΟΥ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ 1. ΕΜΠΟΡΙΚΗ ΟΝΟΜΑΣΙΑ ΤΟΥ ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΟΥ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ DYNAPEN 3

ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΩΝ ΤΟΥ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ 1. ΕΜΠΟΡΙΚΗ ΟΝΟΜΑΣΙΑ ΤΟΥ ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΟΥ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ DYNAPEN 3 ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΩΝ ΤΟΥ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ 1. ΕΜΠΟΡΙΚΗ ΟΝΟΜΑΣΙΑ ΤΟΥ ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΟΥ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ DYNAPEN 3 2. ΠΟΙΟΤΙΚΗ ΚΑΙ ΠΟΣΟΤΙΚΗ ΣΥΝΘΕΣΗ σε δραστικά συστατικά FISH OIL (EICOSAPENTAENOIC ACID) & (DOCOSAHEXAENOIC

Διαβάστε περισσότερα

Η ΠΡΟΑΓΩΓΗ ΤΗΣ ΣΩΜΑΤΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΩΣ ΔΙΑΧΡΟΝΙΚΟ ΑΙΤΗΜΑ: ΓΝΩΡΙΖΩ-ΠΡΟΛΑΜΒΑΝΩ-ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΖΩ

Η ΠΡΟΑΓΩΓΗ ΤΗΣ ΣΩΜΑΤΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΩΣ ΔΙΑΧΡΟΝΙΚΟ ΑΙΤΗΜΑ: ΓΝΩΡΙΖΩ-ΠΡΟΛΑΜΒΑΝΩ-ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΖΩ Ημερίδα με Θέμα Η ΠΡΟΑΓΩΓΗ ΤΗΣ ΣΩΜΑΤΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΩΣ ΔΙΑΧΡΟΝΙΚΟ ΑΙΤΗΜΑ: ΓΝΩΡΙΖΩ-ΠΡΟΛΑΜΒΑΝΩ-ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΖΩ 2 Ιουνίου 2014 / 14 O Δημοτικό Σχολείο Ιλίου Αλεξάδρα Κολοβού Παιδικές Ιώσεις-Συμπτώματα

Διαβάστε περισσότερα

Aποµυελινωτικά νοσήµατα Γεώργιος Καρκαβέλας Καθηγητής Παθολογικής

Aποµυελινωτικά νοσήµατα Γεώργιος Καρκαβέλας Καθηγητής Παθολογικής Aποµυελινωτικά νοσήµατα Γεώργιος Καρκαβέλας Καθηγητής Παθολογικής Ανατοµικής ΑΠΘ ΑΠΟΜΥΕΛΙΝΩΣΗ καταστροφή µυελίνης αποκλείονται παθολογικές καταστάσεις από αποτυχία σχηµατισµού µυελίνης (δυσµυελίνωση) ή

Διαβάστε περισσότερα

Μακαρίτη Χ. Παναγιώτα Τσάρτα Ν. Δάφνη. Επιβλέπουσα καθ/τρια: Αβραμίκα Μαρία

Μακαρίτη Χ. Παναγιώτα Τσάρτα Ν. Δάφνη. Επιβλέπουσα καθ/τρια: Αβραμίκα Μαρία Μακαρίτη Χ. Παναγιώτα Τσάρτα Ν. Δάφνη Επιβλέπουσα καθ/τρια: Αβραμίκα Μαρία Σκοπός της παρούσας μελέτης είναι η διερεύνηση της ποιότητας ζωής των ασθενών με αναπνευστικά νοσήματα και ιδιαίτερα με χρόνια

Διαβάστε περισσότερα

ΓΑΣΤΡΟ-ΟΙΣΟΦΑΓΙΚΗ ΠΑΛΙΝΔΡΟΜΙΚΗ ΝΟΣΟΣ Η ΜΙΖΕΡΙΑ ΤΗΣ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΟΤΗΤΑΣ

ΓΑΣΤΡΟ-ΟΙΣΟΦΑΓΙΚΗ ΠΑΛΙΝΔΡΟΜΙΚΗ ΝΟΣΟΣ Η ΜΙΖΕΡΙΑ ΤΗΣ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΟΤΗΤΑΣ ΓΑΣΤΡΟ-ΟΙΣΟΦΑΓΙΚΗ ΠΑΛΙΝΔΡΟΜΙΚΗ ΝΟΣΟΣ Η ΜΙΖΕΡΙΑ ΤΗΣ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΟΤΗΤΑΣ ΓΑΣΤΡΟ-ΟΙΣΟΦΑΓΙΚΗ ΠΑΛΙΝΔΡΟΜΙΚΗ ΝΟΣΟΣ Αίτιο Χαλάρωση σφιγκτήρα κατώτερου οισοφάγου Συχνή παλινδρόμηση (μετακίνηση προς τα πάνω) υγρών του

Διαβάστε περισσότερα

ΠΝΕΥΜΟΝΙΚΉ ΑΠΟΚΑΤΆΣΤΑΣΗ ΚΑΤΑΝΟΏΝΤΑΣ ΤΙΣ ΕΙΔΙΚΈΣ ΟΔΗΓΊΕΣ

ΠΝΕΥΜΟΝΙΚΉ ΑΠΟΚΑΤΆΣΤΑΣΗ ΚΑΤΑΝΟΏΝΤΑΣ ΤΙΣ ΕΙΔΙΚΈΣ ΟΔΗΓΊΕΣ ΠΝΕΥΜΟΝΙΚΉ ΑΠΟΚΑΤΆΣΤΑΣΗ ΚΑΤΑΝΟΏΝΤΑΣ ΤΙΣ ΕΙΔΙΚΈΣ ΟΔΗΓΊΕΣ Αυτός ο οδηγός γνώσεων περιλαμβάνει πληροφορίες σχετικά με την πνευμονική αποκατάσταση της Ευρωπαϊκής Πνευμονολογικής Εταιρείας και της Αμερικάνικης

Διαβάστε περισσότερα

Παράρτημα ΙΙΙ. Τροποποιήσεις στις σχετικές παραγράφους της Περίληψης των Χαρακτηριστικών του Προϊόντος και τα Φύλλα Οδηγιών Χρήσης

Παράρτημα ΙΙΙ. Τροποποιήσεις στις σχετικές παραγράφους της Περίληψης των Χαρακτηριστικών του Προϊόντος και τα Φύλλα Οδηγιών Χρήσης Παράρτημα ΙΙΙ Τροποποιήσεις στις σχετικές παραγράφους της Περίληψης των Χαρακτηριστικών του Προϊόντος και τα Φύλλα Οδηγιών Χρήσης Σημείωση : Οι τροποποιήσεις στην Περίληψη των Χαρακτηριστικών του Προϊόντος

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΑΝΑΦΥΛΑΚΤΙΚΟΥ SHOCK

ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΑΝΑΦΥΛΑΚΤΙΚΟΥ SHOCK Διευθυντής : Καθηγητής Ιωάννης Ν. Τσανάκας ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΑΝΑΦΥΛΑΚΤΙΚΟΥ SHOCK ΟΡΙΣΜΟΣ ΑΝΑΦΥΛΑΚΤΙΚΟΥ SHOCK Πρόκειται για μια σοβαρή, απειλητική για τη ζωή, πολυοργανική αντίδραση υπερευαισθησίας, η οποία

Διαβάστε περισσότερα

Ανασκόπηση. Γεώργιος Καλτσάκας 1, Απόστολος Τραυλός 1, Νικολέττα Ροβίνα 2

Ανασκόπηση. Γεώργιος Καλτσάκας 1, Απόστολος Τραυλός 1, Νικολέττα Ροβίνα 2 Ανασκόπηση Στοχεύοντας στη βελτίωση της περίθαλψης των ασθενών με Χρόνια Αποφρακτική Πνευμονοπάθεια (ΧΑΠ) Η προσθήκη του ερωτηματολογίου CAT (COPD Assessment Test) στη φαρέτρα των εργαλείων αξιολόγησης

Διαβάστε περισσότερα

Ανοσορυθµιστικά φάρµακα

Ανοσορυθµιστικά φάρµακα Ανοσορυθµιστικά φάρµακα Κατερίνα Τυλιγάδα Επίκουρη Καθηγήτρια Φαρµακολογίας Ανοσορυθµιστικά φάρµακα Τροποποίηση του ανοσοποιητικού συστήµατος Ανοσοτροποιητές Ανοσοκατασταλτικά Ανοσοδιεγερτικά Ανοσοκατασταλτικά

Διαβάστε περισσότερα

ΒΑΣΙΛΗΣ ΜΠΑΓΚΑΛΑΣ ΠΝΕΥΜΟΝΟΛΟΓΟΣ ΕΝΤΑΤΙΚΟΛΟΓΟΣ ΜΟΝΑΔΑ ΑΝΑΠΝΕΣΤΙΚΗΣ ΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑΣ Γ.Ν.Θ. Γ. ΠΑΠΑΝΙΚΟΛΑΟΥ

ΒΑΣΙΛΗΣ ΜΠΑΓΚΑΛΑΣ ΠΝΕΥΜΟΝΟΛΟΓΟΣ ΕΝΤΑΤΙΚΟΛΟΓΟΣ ΜΟΝΑΔΑ ΑΝΑΠΝΕΣΤΙΚΗΣ ΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑΣ Γ.Ν.Θ. Γ. ΠΑΠΑΝΙΚΟΛΑΟΥ ΒΑΣΙΛΗΣ ΜΠΑΓΚΑΛΑΣ ΠΝΕΥΜΟΝΟΛΟΓΟΣ ΕΝΤΑΤΙΚΟΛΟΓΟΣ ΜΟΝΑΔΑ ΑΝΑΠΝΕΣΤΙΚΗΣ ΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑΣ Γ.Ν.Θ. Γ. ΠΑΠΑΝΙΚΟΛΑΟΥ Η Χρόνια Αποφρακτική Πνευμονοπάθεια είναι μια νόσος που μπορεί να προληφθεί και να θεραπευθεί, και περιλαμβάνει

Διαβάστε περισσότερα

Θεραπεύοντας με βάση τους βιολογικούς δείκτες-εφικτό; Α. Ι. Παπαϊωάννου Ειδικευόμενη Πνευμονολόγος Γ Πνευμονολογική Κλινική Γ.Ν.

Θεραπεύοντας με βάση τους βιολογικούς δείκτες-εφικτό; Α. Ι. Παπαϊωάννου Ειδικευόμενη Πνευμονολόγος Γ Πνευμονολογική Κλινική Γ.Ν. Θεραπεύοντας με βάση τους βιολογικούς δείκτες-εφικτό; Α. Ι. Παπαϊωάννου Ειδικευόμενη Πνευμονολόγος Γ Πνευμονολογική Κλινική Γ.Ν. «Σισμανόγλειο» Βιολογικοί δείκτες Ορισμός Ο βιολογικός δείκτης είναι ένα

Διαβάστε περισσότερα

ΤΡΕΧΟΥΣΕΣ Ο ΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗ ΧΡΗΣΗ ΑΝΤΙ-ΙΙΚΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΑΣΘΕΝΩΝ ΜΕ ΓΡΙΠΗ ΑΠΟ ΤΟ ΝΕΟ ΙΟ Α/Η1Ν1 ΚΑΙ ΤΩΝ ΣΤΕΝΩΝ ΕΠΑΦΩΝ ΤΟΥΣ

ΤΡΕΧΟΥΣΕΣ Ο ΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗ ΧΡΗΣΗ ΑΝΤΙ-ΙΙΚΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΑΣΘΕΝΩΝ ΜΕ ΓΡΙΠΗ ΑΠΟ ΤΟ ΝΕΟ ΙΟ Α/Η1Ν1 ΚΑΙ ΤΩΝ ΣΤΕΝΩΝ ΕΠΑΦΩΝ ΤΟΥΣ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗΣ ΤΡΕΧΟΥΣΕΣ Ο ΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗ ΧΡΗΣΗ ΑΝΤΙ-ΙΙΚΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΑΣΘΕΝΩΝ ΜΕ ΓΡΙΠΗ ΑΠΟ ΤΟ ΝΕΟ ΙΟ Α/Η1Ν1 ΚΑΙ ΤΩΝ ΣΤΕΝΩΝ ΕΠΑΦΩΝ ΤΟΥΣ Ιούλιος 2009 Το παρόν έγγραφο

Διαβάστε περισσότερα

Επιστημονικά πορίσματα

Επιστημονικά πορίσματα Παράρτημα II Επιστημονικά πορίσματα και λόγοι για την ανάκληση ή την τροποποίηση των όρων των αδειών κυκλοφορίας και λεπτομερής αιτιολόγηση των αποκλίσεων από τη σύσταση της PRAC 69 Επιστημονικά πορίσματα

Διαβάστε περισσότερα

Συσχέτιση Περιοδοντικών Λοιμώξεων με Συστηματικά Νοσήματα

Συσχέτιση Περιοδοντικών Λοιμώξεων με Συστηματικά Νοσήματα Συσχέτιση Περιοδοντικών Λοιμώξεων με Συστηματικά Νοσήματα Πέτρος Δ. Δαμουλής, D.M.D., D.M.Sc. Περιοδοντολόγος Επισκέπτης Καθηγητής Πανεπιστημίου Tufts, ΗΠΑ Η Περιοδοντική Νόσος είναι μία Λοίμωξη που προκαλείται

Διαβάστε περισσότερα

Νόσημα: Άσθμα. Επιστημονικός Υπεύθυνος: Καθηγητής Χρήστος Λιονής UNIVERSITY OF CRETE FACULTY OF MEDICINE ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΤΜΗΜΑ ΙΑΤΡΙΚΗΣ

Νόσημα: Άσθμα. Επιστημονικός Υπεύθυνος: Καθηγητής Χρήστος Λιονής UNIVERSITY OF CRETE FACULTY OF MEDICINE ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΤΜΗΜΑ ΙΑΤΡΙΚΗΣ «Ανάπτυξη 13 Κατευθυντήριων Οδηγιών Γενικής Ιατρικής για τη διαχείριση των πιο συχνών νοσημάτων και καταστάσεων υγείας στην Πρωτοβάθμια Φροντίδα Υγείας», Κωδικός MIS: 464637 Νόσημα: Άσθμα Ομάδα εργασίας:

Διαβάστε περισσότερα

Νόσημα: Άσθμα. Επιστημονικός Υπεύθυνος: Καθηγητής Χρήστος Λιονής UNIVERSITY OF CRETE FACULTY OF MEDICINE ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΤΜΗΜΑ ΙΑΤΡΙΚΗΣ

Νόσημα: Άσθμα. Επιστημονικός Υπεύθυνος: Καθηγητής Χρήστος Λιονής UNIVERSITY OF CRETE FACULTY OF MEDICINE ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΤΜΗΜΑ ΙΑΤΡΙΚΗΣ «Ανάπτυξη 13 Κατευθυντήριων Οδηγιών Γενικής Ιατρικής για τη διαχείριση των πιο συχνών νοσημάτων και καταστάσεων υγείας στην Πρωτοβάθμια Φροντίδα Υγείας», Κωδικός MIS: 464637 Νόσημα: Άσθμα Ομάδα εργασίας:

Διαβάστε περισσότερα

Μήπως έχω µεγαλακρία; Πώς θα το καταλάβω;

Μήπως έχω µεγαλακρία; Πώς θα το καταλάβω; Μήπως έχω µεγαλακρία; Πώς θα το καταλάβω; MegalakriaBroshure.indd 1 17/11/2010 1:27:39 μμ Η Πανελλήνια Ένωση Σπανίων Παθήσεων (Π.Ε.Σ.ΠΑ) είναι ο μόνος φορέας, μη κερδοσκοπικό σωματείο, συλλόγων ασθενών

Διαβάστε περισσότερα

Τώρα που ο γιατρός σας είπε ότι πάσχετε από ΧΑΠ ή Χρόνια Αποφρακτική Πνευμονοπάθεια, ίσως έχετε ερωτήσεις όπως: Τι είναι η ΧΑΠ; Πώς με επηρεάζει;

Τώρα που ο γιατρός σας είπε ότι πάσχετε από ΧΑΠ ή Χρόνια Αποφρακτική Πνευμονοπάθεια, ίσως έχετε ερωτήσεις όπως: Τι είναι η ΧΑΠ; Πώς με επηρεάζει; Τώρα που ο γιατρός σας είπε ότι πάσχετε από ΧΑΠ ή Χρόνια Αποφρακτική Πνευμονοπάθεια, ίσως έχετε ερωτήσεις όπως: Τι είναι η ΧΑΠ; Πώς με επηρεάζει; Πώς μπορώ να αντιμετωπίσω τη ΧΑΠ; Αυτό το ενημερωτικό φυλλάδιο

Διαβάστε περισσότερα

Αιμιλίζα Στεφανίδου 1, Δημοσθένης Μπούρος 2, Μιλτιάδης Λειβαδίτης 2, Αθανασία Πατάκα 1, Παρασκευή Αργυροπούλου 1

Αιμιλίζα Στεφανίδου 1, Δημοσθένης Μπούρος 2, Μιλτιάδης Λειβαδίτης 2, Αθανασία Πατάκα 1, Παρασκευή Αργυροπούλου 1 Αιμιλίζα Στεφανίδου 1, Δημοσθένης Μπούρος 2, Μιλτιάδης Λειβαδίτης 2, Αθανασία Πατάκα 1, Παρασκευή Αργυροπούλου 1 1 Μονάδα Αναπνευστικής Ανεπάρκειας, Α.Π.Θ., Γ.Π.Ν. «Γ.Παπανικολάου» 2 Τμήμα Ιατρικής, Δημοκρίτειο

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑΤΡΙΚΗ ΦΑΡΜΑΚΟΛΟΓΙΑ ΑΥΤΟΧΘΟΝΑ ΒΙΟ ΡΑΣΤΙΚΑ ΜΟΡΙΑ. Π. Παππάς

ΙΑΤΡΙΚΗ ΦΑΡΜΑΚΟΛΟΓΙΑ ΑΥΤΟΧΘΟΝΑ ΒΙΟ ΡΑΣΤΙΚΑ ΜΟΡΙΑ. Π. Παππάς ΙΑΤΡΙΚΗ ΦΑΡΜΑΚΟΛΟΓΙΑ ΑΥΤΟΧΘΟΝΑ ΒΙΟ ΡΑΣΤΙΚΑ ΜΟΡΙΑ Π. Παππάς ΑΥΤΟΧΘΟΝΑ ΒΙΟ ΡΑΣΤΙΚΑ ΜΟΡΙΑ Κατηγορίες ιστικών ορµονών Αποκαρβοξυλιωµένα αµινοξέα (ισταµίνη, σεροτονίνη) Πολυπεπτίδια (κινίνες, ουσία Ρ) Εικοσανοειδή

Διαβάστε περισσότερα

Η ΕΠΙ ΡΑΣΗ ΤΗΣ ΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΜΕ ΘΥΡΕΟΕΙ ΙΚΕΣ ΟΡΜΟΝΕΣ ΣΤΗΝ ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΗ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ, ΥΠΕΡΑΝΤΙ ΡΑΣΤΙΚΟΤΗΤΑ ΣΕ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΜΕ ΥΠΟΘΥΡΕΟΕΙ ΙΣΜΟ.

Η ΕΠΙ ΡΑΣΗ ΤΗΣ ΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΜΕ ΘΥΡΕΟΕΙ ΙΚΕΣ ΟΡΜΟΝΕΣ ΣΤΗΝ ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΗ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ, ΥΠΕΡΑΝΤΙ ΡΑΣΤΙΚΟΤΗΤΑ ΣΕ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΜΕ ΥΠΟΘΥΡΕΟΕΙ ΙΣΜΟ. Η ΕΠΙ ΡΑΣΗ ΤΗΣ ΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΜΕ ΘΥΡΕΟΕΙ ΙΚΕΣ ΟΡΜΟΝΕΣ ΣΤΗΝ ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΗ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ, ΦΛΕΓΜΟΝΗ ΤΩΝ ΑΕΡΑΓΩΓΩΝ ΚΑΙ ΒΡΟΓΧΙΚΗ ΥΠΕΡΑΝΤΙ ΡΑΣΤΙΚΟΤΗΤΑ ΣΕ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΜΕ ΥΠΟΘΥΡΕΟΕΙ ΙΣΜΟ Παναγιώτης Λυµ ερό ουλος, 1 Μελ οµένη

Διαβάστε περισσότερα

είναι τα αυτοάνοσα νοσήματα

είναι τα αυτοάνοσα νοσήματα είναι τα αυτοάνοσα νοσήματα Χ.Μ. Μουτσόπουλος Καθηγητής Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών ο ανοσολογικό (αμυντικό) σύστημα έχει σκοπό την προστασία του οργανισμού από ξένους εισβολείς, όπως είναι τα

Διαβάστε περισσότερα

ΧΡΟΝΙΑ ΑΠΟΦΡΑΚΤΙΚΗ ΠΝΕΥΜΟΝΟΠΑΘΕΙΑ

ΧΡΟΝΙΑ ΑΠΟΦΡΑΚΤΙΚΗ ΠΝΕΥΜΟΝΟΠΑΘΕΙΑ ΧΡΟΝΙΑ ΑΠΟΦΡΑΚΤΙΚΗ ΠΝΕΥΜΟΝΟΠΑΘΕΙΑ ΧΡΟΝΙΑ ΑΠΟΦΡΑΚΤΙΚΗ ΠΝΕΥΜΟΝΟΠΑΘΕΙΑ ΠΕΡΙΟΡΙΣΜΟΣ ΕΚΠΝΕΥΣΤΙΚΗΣ ΡΟΗΣ ΜΗΧΑΝΙΚΗ ΤΗΣ ΑΝΑΠΝΟΗΣ F = k. l Εκπτυξη θώρακος Είσοδος αέρος στους πνεύµονες Σύσπαση εισπνευστικών µυών

Διαβάστε περισσότερα

Αντιπνευμονιοκοκκικός εμβολιασμός

Αντιπνευμονιοκοκκικός εμβολιασμός Αντιπνευμονιοκοκκικός εμβολιασμός Μια υποτιμημένη ασπίδα προστασίας Παναγιώτης Ζώης Όλγα Καράμπαλη Ιδιώτες Πνευμονολόγοι Πνευμονιοκοκκική νόσος Προκαλείται: από τον πνευμονιόκοκκο (Streptococcus pneumoniae)

Διαβάστε περισσότερα

Παράρτημα III. Τροποποιήσεις στις σχετικές παραγράφους των πληροφοριών προϊόντος

Παράρτημα III. Τροποποιήσεις στις σχετικές παραγράφους των πληροφοριών προϊόντος Παράρτημα III Τροποποιήσεις στις σχετικές παραγράφους των πληροφοριών προϊόντος Σημείωση: Οι αλλαγές στις σχετικές παραγράφους της Περίληψης των Χαρακτηριστικών Προϊόντος και του Φύλλου Οδηγιών Χρήσης

Διαβάστε περισσότερα

ΧΑΠ. Συνδυασµένη αξιολόγηση στη ΧΑΠ. Θεραπευτικές επιλογές:

ΧΑΠ. Συνδυασµένη αξιολόγηση στη ΧΑΠ. Θεραπευτικές επιλογές: ιαπανεπιστηµιακό Μεταπτυχιακό Πρόγραµµα Σπουδών Κλινική Φαρµακολογία- Θεραπευτική ΧΑΠ ιπλωµατική εργασία: Η ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΗς ΧΑΠ &ΤΟΥ ΒΡΟΓΧΙΚΟΥ ΑΣΘΜΑΤΟΣ ΣΤΗΝ Π.Φ.Υ Συχνή πάθηση, που µπορεί

Διαβάστε περισσότερα

H παρουσίαση αυτή αποτελεί δημιουργία του ομιλητή Παρακαλείστε να τη χρησιμοποιήσετε μόνο για ενημέρωσή σας

H παρουσίαση αυτή αποτελεί δημιουργία του ομιλητή Παρακαλείστε να τη χρησιμοποιήσετε μόνο για ενημέρωσή σας H παρουσίαση αυτή αποτελεί δημιουργία του ομιλητή Παρακαλείστε να τη χρησιμοποιήσετε μόνο για ενημέρωσή σας Άσθμα στα παιδιά: ομοιότητες και διαφορές με τους ενήλικες Ε.Παρασκάκης Eπικ. Καθηγητής Παιδιατρικής

Διαβάστε περισσότερα