... σ' όλους, γνωστούς ή άγνωστους, που με το θάρρος, την τόλμη, το ανήσυχο πνεύμα, τη στέρηση και την αυτοθυσία, μπήκαν στις λαβυρινθώδεις στοές της

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "... σ' όλους, γνωστούς ή άγνωστους, που με το θάρρος, την τόλμη, το ανήσυχο πνεύμα, τη στέρηση και την αυτοθυσία, μπήκαν στις λαβυρινθώδεις στοές της"

Transcript

1

2 ... σ' όλους, γνωστούς ή άγνωστους, που με το θάρρος, την τόλμη, το ανήσυχο πνεύμα, τη στέρηση και την αυτοθυσία, μπήκαν στις λαβυρινθώδεις στοές της Επιστήμης, για να εξιχνιάσουν τα άγνωρα, δύσβατα και σκοτεινά μέρη της...

3 ΠΡΟΛΟΓΟΣ Το βιβλίο «Γνωριμία με το Στόμα» έχει σαν σκοπό την πλατύτερη και βαθύτερη ενημέρωση του κοινού, γύρω από το στόμα. Οι λόγοι που μας παρακίνησαν να προχωρήσουμε σ αυτή την Ενημέρωση ήταν κυρίως δύο: Πρώτον, το ότι το μέσο πνευματικό, κοινωνικό και πολιτιστικό επίπεδο του αναγνώστη έχει ανέβει τόσο, ώστε να αναζητά πλέον, υπεύθυνες και επιστημονικές απαντήσεις στα ερωτήματα Υγείας που κατά καιρούς του παρουσιάζονται. Μέσα σ' αυτή την αναζήτηση, σημαντική θέση αρχίζει να παίρνει και η επιθυμία της πληροφόρησης του, σε ό,τι αφορά τα δόντια, τα ούλα, το βλεννογόνο του στόματος κλπ. Ο δεύτερος καθοριστικός λόγος που μας υποκίνησε στη συγγραφή του έργου, είναι η επίγνωση και συνειδητοποίηση, πως πολλές απ τις βλάβες που συμβαίνουν στο στόμα θα μπορούσαν κάλλιστα να προληφθούν ή έστω να μην πάρουν μεγάλη έκταση, αν αντιμετωπίζονταν έγκαιρα. Ένας απ τους βασικούς όμως λόγους που πιστεύουμε πως ευθύνονται γι' αυτή την αμέλεια είναι η έλλειψη σωστής ενημέρωσης του κόσμου, απ' τους οδοντιάτρους. Αντίθετα, ο «κλινικός» οδοντίατρος περιορίστηκε στην αποκατάσταση των βλαβών που συναντούσε (σφραγίσματα, απονευρώσεις, εξαγωγές, γέφυρες, κλπ.) και άφησε εντελώς ή εντελώς ανέπαφο τον τομέα της ενημέρωσης και της πρόληψης των προβλημάτων. Αυτό το ρόλο ανέλαβε η «φαντασία και η φιλοσοφική εξήγηση» των πραγμάτων από τον ίδιο το λαό, και μάλιστα σε τόσο έντονο βαθμό, ώστε ο ασθενής που έρχεται στο οδοντιατρείο να υποδεικνύει στον οδοντίατρο τι θεραπεία θα του κάνει, επειδή έτσι... του «είπαν». Όπως καταλαβαίνουμε όμως, κάτι τέτοιο είναι τουλάχιστον απαράδεκτο σήμερα. Η εποχή που ο κουρέας εκτός από βεντούζες επιχειρούσε και εξαγωγές δοντιών έχει περάσει στην Ιστορία. Τα πράγματα έχουν αλλάξει κι ο οδοντίατρος καλείται να επαναφέρει την Επιστήμη που εξασκεί στα επίπεδα που απαιτεί η σύγχρονη επιστημονική έρευνα. Πιστεύουμε ότι η ενημέρωση του κοινού για την υγιεινή του στόματος, που γίνεται μέσα απ' αυτό το σύγγραμμα, είναι ένα πρώτο βήμα. Ελπίζουμε αυτό να είναι η αρχή και η αφετηρία της αποκατάστασης των σχέσεων των οδοντοστοματικών ασθενών, με τον οδοντίατρο. Πιο πάνω, αναφέραμε τους λόγους που μας οδήγησαν στη σκέπη να γράφουμε την παρούσα ενημέρωση. Αμέσως όμως δημιουργήθηκαν και τα πρώτα προβλήματα και αρχικά η δυσκολία της μεταφοράς ενός πραγματικού χάους των θεμάτων μιας ολόκληρης επιστήμης, σ' ένα βιβλίο που σκοπό έχει τη Γνωριμία και την απλή Πληροφόρηση. Φυσικά, χωρίς να μειώσουμε την αξία των θεμάτων που εξετάζουμε, προσπαθήσαμε να μην αναφερθούμε σε λεπτομέρειες και οδηγήσουμε τον αναγνώστη σε άστοχα αδιέξοδα, μέσα στις σελίδες του βιβλίου μας. Αντίθετα, η προσπάθεια μας ήταν η κατά το δυνατόν απλοποίηση των θεμάτων και της ορολογίας, χωρίς όμως και να την παραλείπουμε τελείως, μια και κάτι τέτοιο θα ήταν επικίνδυνο για τη σοβαρότητα του αντικειμένου μας. Αναγκαστήκαμε δηλαδή να ακολουθήσουμε μια μέση οδό, αποφεύγοντας τη βαριά επιστημονική «διάλεκτο», αλλά και την εξευτελιστική απλοποίηση σε βαθμό ιεροσυλίας. Ακολουθώντας εξάλλου την κινέζικη παροιμία: «χίλιες λέξεις, μια εικόνα» προσπαθήσαμε να αποφύγουμε το μονότονο λόγο, με την παρεμβολή 77 αυτοσχέδιων σκίτσων, 39 φωτογραφιών και 7 ακτινογραφιών, που πήραμε από ασθενείς μας, τους οποίους και ευχαριστούμε. Μ' αυτό τον τρόπο πιστεύουμε πως δίνουμε στον αναγνώστη αμεσότερη και πληρέστερη εικόνα της εργασίας μας, προκαλώντας ταυτόχρονα και το ενδιαφέρον του. Η γλώσσα που μεταχειριστήκαμε είναι η απλή δημοτική, ώστε η ανάγνωση να μοιάζει περισσότερο με συζήτηση κι όχι με μελέτη. Τέλος, θα ήταν μεγάλη μας παράληψη αν απ' αυτές τις γραμμές δεν ευχαριστούσαμε τον καθηγητή της Στοματολογίας της Οδοντιατρικής Σχολής του Παν. Αθηνών κ. Άγγελο Αγγελόπουλο για το φωτογραφικό υλικό των νόσων του στόματος που μας παρείχε, και το οποίο μνημονεύουμε στις αντίστοιχες σελίδες. Ακόμη, τον φίλο φωτοστοιχειοθέτη Θεόδωρο Λιβάνιο για την όλη του κατανόηση και συμπαράσταση στις δυσκολίες που αντιμετωπίσαμε. Νοέμβρης 1996 Δημήτρης Ιωάννου Σοφία Γρηγοριάδου-Ιωάννου

4 ΠΡΟΛΟΓΟΣ ΤΟΥ ΚΑΘΗΓΗΤΗ ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΥ Με μεγάλη μου χαρά και ιδιαίτερη ικανοποίηση ανταποκρίθηκα θετικά στην πρόσκληση των συγγραφέων να προλογίσω το βιβλίο τους «Γνωριμία με το στόμα». Με μεγάλη μου χαρά, γιατί βλέπω ότι παλιότεροι φοιτητές μου και οι δυο έχουν το ζήλο και την όρεξη να μεταδώσουν και σε άλλους ένα μέρος απ' αυτά που έμαθαν στο Πανεπιστήμιο! Και με ιδιαίτερη ικανοποίηση, γιατί έτσι αποδεικνύουν ότι και οι δικοί μας κόποι και αγώνες δεν πήγαν χαμένοι, αλλά έπιασαν τόπο και ρίζωσαν βαθειά μέσα στη συνείδηση των φοιτητών μας την πιο ευγενική αξία της ιατρικής που είναι «η προσφορά στο συνάνθρωπο μας». Και πράγματι, το βιβλίο αυτό του Δημήτρη και της Σοφίας Ιωάννου αποτελεί μια σημαντική προσφορά στο κοινωνικό σύνολο, στο ευρύτερο κοινό, στους συνανθρώπους μας!! Δεν πόνε πολλά χρόνια από τότε που ο Δημήτρης και η Σοφία Ιωάννου τελείωσαν την Οδοντιατρική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών. Πάντοτε ανήσυχοι, αθόρυβοι και ακούραστοι εργάτες της επιστήμης, θέλησαν να ξεφύγουν από τη ρουτίνα της επαγγελματικής ζωής και να πρωτοτυπήσουν σε κάτι που δεν είχαν τολμήσει άλλοι συνάδελφοι. Να γράψουν ένα βιβλίο για το ευρύτερο κοινό, για τον πολύ κόσμο, για κάθε ένα που θέλει να μάθει υπεύθυνα και σωστά πράγματα για τα δόντια του, για το στόμα του και για την οδοντιατρική γενικότερα. Πιστεύω ότι οι συγγραφείς πέτυχαν στο ακέραιο τους στόχους τους και με το βιβλίο αυτό δίνουν την ευκαιρία στον κάθε αναγνώστη να γνωρίσει το στόμα του, τα δόντια του, το βλεννογόνο, τόσο σε φυσιολογικές όσο και σε διάφορες παθολογικές καταστάσεις. Ακόμα, ο αναγνώστης θα μπορεί να πληροφορηθεί από «πρώτο χέρι» για τις δυνατότητες που έχει ο οδοντίατρος να τον βοηθήσε,ι καθώς και τι μπορεί να κάνει ο ίδιος για τα προβλήματα που έχει στο στόμα του. Έτσι, ο αναγνώστης θα είναι σε θέση να προσέχει τον εαυτό του και να ξέρει πότε και πως θα εφαρμόσει ένα προληπτικό πρόγραμμα για να διαφυλάξει τη στοματική του υγεία, τι να κάνει σε περίπτωση που βλέπει κάτι ύποπτο στο στόμα του, πότε να πάει στον οδοντίατρο για κάποιο πρόβλημα του και ακόμα να καταλαβαίνει τι του λέει και τι του κάνει ο οδοντίατρος και γιατί όλα αυτά χρειάζονται να γίνουν για να αποκατασταθεί η στοματική του υγεία. Το βιβλίο αυτό είναι καλογραμμένο, με απλότητα και σαφήνεια, χωρίς άσκοπες λεπτομέρειες, αλλά με αρκετές γνώσεις καλοδιαλεγμένες ώστε να μπορέσει να περάσει στον αναγνώστη πολλά και διάφορα μηνύματα για την οδοντιατρική. Πιστεύω ότι το βιβλίο αυτό δεν βοηθάει μόνο το ευρύτερο κοινό με τη σωστή ενημέρωση και πληροφόρηση για όλα σχεδόν τα οδοντιατρικά θέματα, αλλά βοηθάει ακόμα και την οδοντιατρική επιστήμη που κάπως παραγκωνισμένη και αδικημένη από πολλούς, δικαιούται επιτέλους καλλίτερης τύχης και υπόληψης από το κοινό, γιατί άλλωστε έχει ταχθεί στην αμέριστη και αδιάκοπη εξυπηρέτηση του κοινωνικού συνόλου. Αξίζουν, λοιπόν, θερμά συγχαρητήρια στο Δημήτρη και στη Σοφία Ιωάννου για την προσπάθεια τους αυτή, καθώς και πολλές ευχές για την επιτυχία στους στόχους τους! Αθήνα, 10 Νοεμβρίου 1996 Άγγελος Π. Αγγελόπουλος Καθηγητής Στοματολογίας του Οδοντιατρικού Τμήματος του Πανεπιστημίου Αθηνών

5 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Πριν από μερικά χρόνια, η έννοια του οδοντίατρου ήταν στενά συνδεδεμένη στο μυαλό του κόσμου με την έννοια της εξαγωγής. Λίγο αργότερα, κοντά σ' αυτήν προστέθηκε και η έννοια του σφραγίσματος δυστυχώς όμως, παρέμεινε μόνο εκεί, χωρίς ν' ακολουθήσει την εξέλιξη της σημερινής Οδοντιατρικής Επιστήμης. Έτσι, η παλιότερη σκέπη που έλεγε πως ο οδοντίατρος ξέρει μόνο να βγάζει δόντια είναι εντελώς απαρχαιωμένη. Αντίθετα, ο σημερινός οδοντίατρος μαθαίνει κατά τη διάρκεια των σπουδών του όλους τους δυνατούς τρόπους της διάσωσης των δοντιών και της διατήρησης τους στο στόμα. Ο νέος αυτός τρόπος σκέψης έχει τη βάση του στη συνειδητοποίηση ότι το στόμα αποτελεί ένα αυτόνομο βιολογικό σύστημα και πρέπει με κάθε θυσία να συνεχίσει να επιτελεί το σκοπό της δημιουργίας του. Η προσοχή λοιπόν τα τελευταία χρόνια άρχισε να στρέφεται στην πρόληψη κυρίως των οδοντοστοματικών προβλημάτων, χωρίς βέβαια να μειώνεται η προσπάθεια εύρεσης νέων τρόπων θεραπείας, λόγω του ότι βρισκόμαστε ακόμα σ' ένα μεταβατικό στάδιο. Θα πρέπει εξάλλου να πούμε πως ίσως η λέξη οδοντίατρος δεν ακολουθεί πιστά την ετυμολογία της. Οδοντίατρος δεν είναι ο απλός γιατρός των δοντιών. Είναι ο υπεύθυνος Επιστήμονας που έχει σαν λειτούργημα τη διασφάλιση της Υγείας του Στόματος σαν ευρύτερου βιολογικού συστήματος, κι όχι μόνο των δοντιών που βρίσκονται μέσα του. Δυστυχώς όμως την όμορφη στροφή που πήρε η Οδοντιατρική Επιστήμη δεν μπόρεσε να την κάνει γνωστή στο ευρύ κοινό. Φυσικά, κάτι τέτοιο θα γίνει και με τη βοήθεια των Προγραμμάτων Ενημέρωσης, που άρχισαν δειλά-δειλά να προβάλουν τόσο τα Πανεπιστήμια της Χώρας, όσο και το Υπουργείο Υγείας και Πρόνοιας. Όπως αναφέραμε και στον Πρόλογο, το βιβλίο μας θέλει να συμβάλει σ' αυτό το Πρόγραμμα, τόσο για το καλό του Ελληνικού πληθυσμού και τη διασφάλιση της Στοματικής του Υγείας, όσο και για το καλό της Οδοντιατρικής Επιστήμης έμμεσα μια που είναι στενά συνδεδεμένη μ' αυτό το στόχο. Ας κάνουμε όμως μια αδρή ξενάγηση του αναγνώστη στους χώρους του Έργου μας. Ξεκινάμε με μια «Σύντομη Ιστορική Ανασκόπηση», την οποία παρουσιάζουμε, για να δείξουμε τις προσπάθειες και τα Βήματα που έκανε η Οδοντιατρική δια μέσου των αιώνων, ώστε να φθάσει εκεί που βρίσκεται σήμερα. Η Ιστορική αυτή ανασκόπηση κρίθηκε αναγκαία, επειδή πιστεύουμε πως έτσι θα μπορέσει ο αναγνώστης ν' αποκτήσει μια βαθύτερη και σφαιρικότερη γνώση του τομέα μας. Στη συνέχεια χωρίζουμε το βιβλίο σε Τέσσερα Μέρη, εκ των οποίων: Στο Πρώτο Μέρος, αναφερόμαστε στις διάφορες μορφές οδοντοστοματικών προβλημάτων, ξεκινώντας με τη γενική εικόνα των φυσιολογικών καταστάσεων, για να καταλήξουμε στην περιγραφή των παθολογικών βλαβών, των οποίων στη συνέχεια αναφέρουμε τη θεραπεία. 0 λόγος που μας επέβαλε να ξεκινήσουμε απ' τις φυσιολογικές καταστάσεις είναι καθαρά διδακτικός και αποσκοπεί στην ευκολότερη κατανόηση των παθολογικών μεταβολών που συμβαίνουν.

6 Στο Δεύτερο Μέρος εξετάζονται στα διάφορα κεφάλαια του, λίγο πιο «ειδικά» τα ιδιαίτερα προβλήματα που αντιμετωπίζει κανείς, ανάλογα με την ηλικία (βρέφος, παιδί, ενήλικας, ηλικιωμένος) και το φύλο. Στο Τρίτο Μέρος ασχολούμαστε με την περιγραφή των διαφόρων όγκων, κύστεων και φλεγμονών του στόματος. Στο Τέταρτο και τελευταίο Μέρος του βιβλίου, παραθέτουμε τα προβλήματα που δημιουργούνται σε ορισμένους Ειδικούς Ασθενείς (επιληπτικοί, διαβητικοί, καρδιακοί κλπ.) και αναλύουμε την αναγκαιότητα που έχει η λήψη και συμπλήρωση του Ιατρικού Ιστορικού. Στο ίδιο Μέρος, απαντάμε επίσης σε μερικά ερωτήματα και απορίες, που τυχόν να μη διευκρινίστηκαν στα προηγούμενα κεφάλαια και τελειώνουμε με την περιγραφή της μορφής που πιστεύουμε πως θα πάρει η Οδοντιατρική στο άμεσο ή απώτερο μέλλον. Κλείνοντας αυτή την εισαγωγή, θεωρούμε απαραίτητο να τονίσουμε πως. η παρούσα συγγραφή έχει καθαρά κατατοπιστικό σκοπό και είναι ίσως ένα ξεκίνημα για μια πλατιά και υπεύθυνη πληροφόρηση του Έλληνα πάνω στα Οδοντιατρικά και Στοματολογικά του προβλήματα.

7 Η αναζήτηση του Γιατί είναι το έναυσμα για τη δημιουργία και την εδραίωση της Επιστήμης...

8 ΣΥΝΤΟΜΗ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΑΝΑΣΚΟΠΗΣΗ Είναι αυτονόητη η συνύπαρξη του πόνου με τη ζωή, από τότε που ο άνθρωπος βρέθηκε κάτοικος του πλανήτη μας. Ανέκαθεν, υπήρχε το πρόβλημα της κάθε μορφής αρρώστιας, και μαζί μ' αυτήν το δυσεπίλυτο και βασανιστικό πρόβλημα του πόνου. Έτσι, λοιπόν, ο προϊστορικός άνθρωπος βρέθηκε στην ανάγκη ν' αντιμετωπίσει και τον οδοντικό πόνο, με τα μέσα που διέθετε ο εκάστοτε πολιτισμός του. Ανάλογα μ' αυτό το πολιτιστικό στοιχείο και κατά συνέπεια, τη διαφορετική αντιμετώπιση των οδοντικών προβλημάτων σε κάθε εποχή, μπορούμε να χωρίσουμε τη μέχρι σήμερα πορεία της Επιστήμης, σε τέσσερις εποχές - περιόδους - σταθμούς: την Προϊστορική εποχή, την εποχή των Αρχαίων χρόνων, την εποχή του Μεσαίωνα και την εποχή των Νεότερων χρόνων. Α. Προϊστορικοί χρόνοι Μελετώντας τα ευρήματα των προϊστορικών χρόνων, βλέπουμε ότι ο άνθρωπος αντιμετώπιζε προβλήματα από τα δόντια και κατά συνέπεια γνώριζε τον οδοντικό πόνο. Η αντιμετώπιση του όπως και οποιουδήποτε άλλου πόνου γινόταν με τα γνωστά για την εποχή βότανα. Η επιλογή, τώρα, των βοτάνων και ο τρόπος χρήσης τους ήταν θέμα των μάγων αφού η Ιατρική βρισκόταν στα χέρια τους και η όλη διαδικασία είχε καθαρά πνεύμα μυστικισμού και δεισιδαιμονίας. Β. Αρχαίοι χρόνοι Αν και οι γνώσεις μας όσον αφορά τα οδοντιατρικά προβλήματα και την αντιμετώπιση τους, κατά την προϊστορική εποχή, χάνονται στο βάθος του χρόνου, αντίθετα έχουμε αρκετές γνώσεις γι' αυτά τα θέματα κατά την περίοδο των αρχαίων χρόνων. Λέγοντας περίοδο αρχαίων χρόνων, εννοούμε την εποχή από το 5000 π.χ και μεταγενέστερα, έως τον 5 π.χ αιώνα, οπότε άκμασε και ο ελληνικός πολιτισμός, τον οποίο και εξετάζουμε ξεχωριστά. Μέσα στις τόσες εκατονταετίες αναπτύχθηκαν πολλά ονομαστά κέντρα πολιτισμού, που άφησαν τη σφραγίδα τους μέσα στους αιώνες, έτσι ώστε να μπορούμε σήμερα να μιλάμε για πολλούς απ' αυτούς μ' έναν ιδιαίτερο θαυμασμό. Σ' αυτά τα κέντρα βρίσκονται και τα πρώτα βήματα της Οδοντιατρικής. Ας ξεκινήσουμε, λοιπόν, την αναφορά μας: Από το 5000 π.χ υπολογίζεται μια πήλινη πλάκα, που βρέθηκε στην κοιλάδα της Μεσοποταμίας και η οποία αναφέρεται στα δόντια μ' ένα παραμύθι, όπου κάποιο σκουλήκι θέλει να μπει μέσα τους και να καταβροχθίσει το αίμα τους... Αίγυπτος Αν θελήσουμε να δούμε την άσκηση της Οδοντιατρικής λίγο πιο σοβαρά, φτάνουμε στην Αίγυπτο. Όπως και στ' άλλα πολιτιστικά κέντρα, έτσι κι εδώ συνεχίζεται η από γενιά σε γενιά μεταβίβαση της ικανότητας των ιερέων-μάγων να ασχολούνται με τα ιατρικά θέματα, με τη γνωστή μυστικοπάθεια και δεισιδαιμονία. Δεν λείπουν, όμως και τα σοβαρά βήματα προόδου πάνω στην ιατρική. Ίσα-ίσα, κατάπληξη μας προκαλεί ένα θαυμαστό εύρημα πολιτισμού, ο περίφημος πάπυρος του Ebers, που γράφτηκε γύρω στα 1550 π.χ. και αποτελεί την ανακεφαλαίωση των ιατρικών γνώσεων των Αιγυπτίων, από το 3700 π.χ, και μετά. Εκεί, αναφέρονται παθήσεις δοντιών και ούλων, καθώς και συνταγές για την ίαση τους. Αυτό, όμως, που μας κάνει ιδιαίτερη εντύπωση είναι ότι πολλά από τα φάρμακα που χρησιμοποιούνται είναι τα πρακτικά φάρμακα που χρησιμοποιήθηκαν κι αργότερα, ακόμα και στην εποχή μας. Εκτός από τον πάπυρο του Ebers, πολλά στοιχεία πάνω στην Οδοντιατρική μας δίνει μεταγενέστερα, βέβαια, ο Ηρόδοτος (500 π.χ),

9 που μιλάει για γιατρούς των δοντιών, καθώς και για την κατάσταση των δοντιών στην εποχή του. Παρ' όλο ότι θαυμάζουμε πραγματικά, σήμερα, αυτό το εξαιρετικά αναπτυγμένο επίπεδο πολιτισμού και τις γνώσεις γύρω από τα δόντια, εντούτοις δεν υπάρχουν μαρτυρίες όσον αφορά την αντικατάσταση των δοντιών που λείπουν. Αυτό, ίσως το έκαναν μετά θάνατον και μόνο για διακόσμηση του νεκρού. Φοίνικες και Ασσύριοι Αντίθετα από τους Αιγυπτίους, οι Φοίνικες και οι Ασσύριοι της εποχής καθώς και οι Ετρούσκοι της Μέσης Ιταλίας, έφτιαχναν προσθετικές εργασίες. Συγκεκριμένα οι Ετρούσκοι χρησιμοποιούν ελεφαντόδοντα ή δόντια βοδιού, τα διαμορφώνουν αισθητικά και τα δένουν με χρυσό σύρμα στα διπλανά γερά δόντια, ώστε να μη φαίνονται τα κενά απ' τις εξαγωγές. Αρχαίος κινέζικος πολιτισμός Θα ήταν παράλειψη εάν αφήναμε έξω από την επιλογή μας τον πολιτισμό των αρχαίων Κινέζων, έναν δηλαδή απ' τους μεγαλύτερους πολιτισμούς της αρχαίας περιόδου. Οι Κινέζοι ασχολούνται και μάλιστα σε μεγάλο βάθος με την Οδοντιατρική. Περιγράφουν 9 διαφορετικές κατηγορίες οδοντόπονου και προτείνουν μεθόδους για την αντιμετώπισή του. Μεταξύ αυτών αναφέρονται ειδικά βότανα και βελονισμοί. Τα φάρμακα που χρησιμοποιούν έχουν ιδιαίτερο ενδιαφέρον, ως προς τον τρόπο χρήσης τους π.χ. ένα ορισμένο μείγμα διαφόρων ουσιών ετοποθετείτο στο αφτί της αντίθετης πλευράς απ' αυτήν που πονούσε ή μέσα στη μύτη ή σε διάφορα άλλα σημεία του σώματος. Συχνή ήταν, όπως είπαμε, και η χρήση των βελονισμών. Με διάφορες δηλαδή βελόνες ποικίλου μεγέθους από χρυσό ή άργυρο, βελόνιζαν συγκεκριμένα σημεία του σώματος, ανάλογα με την περίπτωση. Τα σημεία που σχετίζονταν με οδοντικές παθήσεις ήταν 26 και βρίσκονταν σε διάφορες θέσεις του σώματος, όπως π.χ. στον αγκώνα ή στα πόδια. Είναι, πιστεύουμε ενδιαφέρον ν' αναφέρουμε τη θεωρία του βελονισμού: κατά τους αρχαίους Κινέζους, η υγεία οφείλεται στην ισορροπία της κυκλοφορίας. Η κυκλοφορία, όμως (πάντοτε κατ' αυτούς) γίνεται με το αίμα και τα ζωτικά πνεύματα, δηλαδή τον αέρα. Στην περίπτωση, λοιπόν, του πόνου, με τη βοήθεια του βελονισμού απομακρύνεται το ζωτικό πνεύμα και αποκαθίσταται η ισορροπία. Αναφέρονται επίσης στις εξαγωγές και τις ενδείξεις τους, όπως ακόμη και στη λεύκανση των δοντιών. Ινδοί Οι Ινδοί φαίνεται πως είχαν αρκετά υψηλές οδοντιατρικές γνώσεις από το 3000 π.χ. Αναφέρονται εξαγωγές δοντιών, θεραπείες ουλίτιδας, σφραγίσματα με πολύτιμους λίθους, καθώς και προσθετικές εργασίες (ξένα δόντια). Επίσης αξίζει να σημειώσουμε, πως στα αρχαία κείμενά τους εξυμνούν την ομορφιά που δίνουν τα δόντια στον άνθρωπο. Φυλές Μάγιας και Ίνκας Εκτός απ' τους πολιτισμούς που αναφέραμε, είναι ηθικό μας χρέος να συμπεριλάβουμε σ' αυτούς και τον πολιτισμό των Φυλών Μάγιας και Ίνκας της Κεντρικής και Νότιας Αμερικής (14ου π.χ.), για τον οποίο όμως δυστυχώς, δεν έχουμε πολλά ιστορικά ντοκουμέντα. Αυτό που ξέρουμε πάντως, είναι ότι είχαν αρκετές γνώσεις γύρω απ' τα δόντια, ότι τα τρόχιζαν για να τους αλλάξουν σχήμα κι ακόμα, ότι στα μπροστινά δόντια έκαναν οπές-κοιλότητες, όπου κολλούσαν ημιπολύτιμους λίθους. Αρχαίος Ελληνικός Πολιτισμός

10 Κατά το 12ο-11ο αιώνα π.χ., εμφανίζεται στο προσκήνιο της Ιατρικής ο Ασκληπιός, που λατρεύτηκε στην εποχή του σαν θεός. Γραπτά τεκμήρια του Όμηρου καταμαρτυρούν πως διάφορες χειρουργικές μέθοδοι, μεταξύ των οποίων και εξαγωγές δοντιών, οφείλονται σ' αυτόν. Τη συγκεχυμένη όμως σύνδεση της Ιατρικής Επιστήμης με τη Θρησκεία, προσπαθεί να διαχωρίσει ένας επαναστάτης για την εποχή του γιατρός, ο Ιπποκράτης (κατά τον 5ο π.χ. αιώνα). Σχετικά με τα δόντια και τα ούλα, κάνει διάφορες παρατηρήσεις και μιλάει γύρω απ' αυτά, σε αρκετά τμήματα των Βιβλίων του. Άξιο προσοχής είναι, ότι αρχίζει την εξέταση του ασθενή από το στόμα, γιατί πιστεύει πως πολλές αρρώστιες εκδηλώνονται στα αρχικά τους βήματα απ' αυτό. Επίσης, πιστεύει πως διάφορες νόσοι του στόματος ευθύνονται για ασθένειες ολόκληρου του οργανισμού. Οι αντιλήψεις αυτές πρέπει να σημειωθεί ότι είναι σωστές και παραδεκτές και σήμερα κατά το μεγαλύτερο μέρος τους. Ακόμη, άξιο προσοχής είναι ότι αναφέρεται στη διαμόρφωση και διάπλαση των δοντιών, καθώς και στις παθολογικές καταστάσεις τους. Επίσης, μιλάει για αποστήματα, για γάγγραινα, για παθήσεις των οφθαλμών μετά από εξαγωγή, για μολύνσεις του οργανισμού από αποστήματα δοντιών, για κατάγματα γνάθων, για εξαγωγές, κ.λπ. Ακόμη, τονίζει με μεγάλη επιμονή την έννοια και τη σημασία της καθαριότητας και ασηψίας αντισηψίας σε χειρουργικές επεμβάσεις. Στο κεφάλαιο «περί όδοντοφυΐης», περιγράφει τα συμπτώματα που έχει το παιδί όταν βγαίνουν-ανατέλλουν τα δόντια του αναφέρεται στο πώς τα δόντια μεγαλώνουν και παρατηρεί τον αριθμό των δοντιών στο στόμα. Επινοεί, ακόμη, για το καθάρισμα των δοντιών διάφορες ουσίες, μεταξύ των οποίων: κεφαλή λαγού, τρεις ποντικούς, μάρμαρο, λευκή κιμωλία, κ.λπ. Άσχετα βέβαια με τις περίεργες πρώτες ύλες της «ιπποκρατικής οδοντόπαστας», το γεγονός είναι ότι οι σημερινές οδοντόπαστες έχουν βασική πρώτη ύλη το ανθρακικό ασβέστιο, δηλαδή την κιμωλία. Η μοναδικότητα του πνεύματος του Ιπποκράτη είναι αναμφισβήτητη. Είναι ο πρώτος που θεωρεί την Ιατρική Λειτούργημα, είναι αυτός που δίνει τα πρώτα ηθικά βήματα της Επιστήμης και που βλέπει τον άνθρωπο πρώτα σαν ολότητα κι έπειτα σαν άρρωστο. Αυτός, ίσως, πρέπει να είναι και ο πρώτος κανόνας για το Γιατρό-Λειτουργό, πράγμα που πολλές φορές ξεχνιέται... Λίγα χρόνια μετά από το θάνατο του Ιπποκράτη, γεννήθηκε μια άλλη μορφή του πνεύματος και της Ιατρικής ο Αριστοτέλης. Οι γνώσεις του γύρω από τα δόντια είναι σημαντικότατες. Πολλές, μάλιστα, απ' αυτές γίνονται δεκτές ακόμη και σήμερα. 0 Αριστοτέλης συσχετίζει το σχήμα, τη διάταξη και τον αριθμό των δοντιών στα διάφορα ζώα, με το είδος της τροφής τους π.χ. τρωκτικά, φυτοφάγα, ζωοφάγα, παμφάγα. Αυτή είναι μια πάρα πολύ σωστή παρατήρηση, πάνω στην οποία έχουν γίνει και διάφορες εργασίες σήμερα. Μια απ' τις αξιολογότερες παρατηρήσεις του, είναι ότι τα δόντια με την πάροδο του χρόνου δεν μένουν αμετάβλητα, αλλά οι επιφάνειες που έρχονται σ' επαφή κατά τη μάσηση, τρίβονται και, κατά κάποιον τρόπο, καταστρέφονται. Αυτό αντιμετωπίζεται απ' την ίδια τη φύση, με το να ανατέλλουν, να προχωρούν δηλαδή τα δόντια συνεχώς, καθ' όλη τη διάρκεια της ζωής τους στο στόμα. Η παρατήρηση αυτή είναι η αρχή της θεωρίας της συνεχούς ανατολής των δοντιών, που δεχόμαστε σήμερα. Επίσης, άξιο θαυμασμού είναι το ότι ο Αριστοτέλης πρώτος συσχετίζει το γλυκό με την τερηδόνα, λέγοντας: «σύκα σήψιν ποιείν των οδόντων» προσέχει δηλαδή, ότι η κατανάλωση σύκων είναι μια αιτία για να σαπίζουν τα δόντια. Αν και τόσο ο Ιπποκράτης, όσο και ο Αριστοτέλης αναφέρονται στις εξαγωγές και επινοούν διάφορα σχήματα οδοντάγρας-τανάλιας, δεν ασχολούνται καθόλου με την οδοντική Προσθετική*. Εντούτοις, έχει

11 βρεθεί μια γέφυρα από 7 τεχνητά δόντια που προέρχεται από κάποιο τάφο της Ερέτριας και χρονολογείται απ' το 1500 π.χ. Έτσι, κλείνει η εποχή του Χρυσού Αιώνα, αφήνοντας μια τεράστια κληρονομιά ιατρικών γνώσεων και σκέψεων, που πάνω τους στηρίχθηκαν τα μεταγενέστερα πνεύματα, για να δώσουν τις σωστές κατευθύνσεις στην εξέλιξη της Επιστήμης. Ρωμαϊκοί χρόνοι Ενώ το Αρχαίο Ελληνικό πνεύμα μεγαλουργούσε, οι γείτονες Ρωμαίοι δεν είχαν τίποτα το αξιόλογο να επιδείξουν. Αρκετά χρόνια αργότερα, όταν πια (το 146 π.χ.) κατέκτησαν την Ελλάδα, πήραν πολλά στοιχεία απ' τον πολιτισμό της και προσπάθησαν να τα μεταφέρουν στη Ρώμη. Παρ' όλα αυτά, η χλιδή, η σπατάλη και το ματαιόδοξο πνεύμα έγιναν, όπως ήταν επόμενο, η πολιτιστική τροχοπέδη τους. Σχετικά με τα δόντια, παρατηρούμε αύξηση της τερηδόνας, πράγμα που οφείλεται αφ' ενός στα πλούσια εδέσματα, αλλά κατ' εξοχήν στους εμετούς, που μόνοι τους προκαλούν, για να μπορέσουν να ξαναγευτούν τις ποικίλες λιχουδιές τους. Έτσι, ο Πλίνιος κι ο Γαληνός προσέχουν ότι το ξινό περιβάλλον (απ' τους εμετούς) καταστρέφει τα δόντια. Αυτή είναι πράγματι μια πολύ σοβαρή παρατήρηση στην Οδοντιατρική. Ο αξιολογότερος γιατρός της εποχής είναι ο Γαληνός, που θεωρείται ο μεγαλύτερος γιατρός της Αρχαιότητας μετά τον Ιπποκράτη. Πάνω στα δόντια και τα ούλα αναφέρει πολλά πράγματα, όπως π.χ. περιγράφει τη μορφολογία των δοντιών και των ριζών τους και διαπιστώνει ότι τα δόντια έχουν μέσα τους νεύρα. Αυτή η παρατήρηση είναι ένα βήμα πιο πάνω απ' την παρατήρηση του Αριστοτέλη ότι τα δόντια έχουν αγγεία. Επίσης, περιγράφει διάφορα είδη οδοντόπονου και βρίσκει φάρμακα για την ανακούφιση του αρρώστου. Το μεγαλύτερο καλό που έκανε ίσως το ρωμαϊκό πνεύμα της χλιδής και της επίδειξης στην Οδοντιατρική είναι ότι ανάγκασε τους ασχολούμενους με το στόμα να επινοήσουν τρόπους αντιμετώπισης της ασχήμιας που παρουσιαζόταν μετά την εξαγωγή. Έχουμε δηλαδή, φανερή ανάπτυξη της Οδοντικής Προσθετικής, για καθαρά αισθητικούς λόγους. Η εμφάνιση του Χριστιανισμού όμως, και οι διωγμοί που αντιμετώπισε, ίσως να ήταν οι καθοριστικοί παράγοντες που οδήγησαν την Οδοντιατρική όχι απλά στη στασιμότητα, αλλά την έκαναν τρόπο τιμωρίας και διωγμού. Οι εξαγωγές δοντιών φυσικά χωρίς αναισθησία αποτελούν τώρα για τους Ρωμαίους μέθοδο τιμωρίας προς τους Χριστιανούς. Ο Χριστιανισμός εξάλλου δίδασκε την αποστροφή κάθε σκέψης απ' το εφήμερο του σώματος κι ακόμα την υπομονή και την αντοχή στον πόνο. Έτσι, για το Χριστιανό της εποχής ήταν σχεδόν αδιανόητο να καταφύγει σε γιατρό για ανακούφιση του σωματικού του πόνου, κι ακόμα περισσότερο για τον οδοντόπονο. Φυσικά, τα πρότυπα του ασκητικού και καρτερικού βίου δεν άφηναν περιθώρια ούτε για σκέψη αισθητικής αποκατάστασης του στόματος και των δοντιών. Γ. Εποχή του Μεσαίωνα στη Δύση Μεσαίωνας για τη Δύση, σ' αντίθεση με την Ελλάδα και την Ανατολή, σημαίνει σκοταδισμός. Επιστροφή, λοιπόν, στο μυστικισμό και τη δεισιδαιμονία. Έτσι, η Οδοντιατρική χάνει κάθε επιστημονική βάση και πέφτει στα χέρια τσαρλατάνων και κατεργάρηδων. Ξεφεύγει μάλιστα τόσο από τα πλαίσια της Ιατρικής, που ήταν υποτιμητικό για τους γιατρούς της εποχής ν' ασχολούνται με τα δόντια... Την οδοντιατρική, λοιπόν, αρχίζουν να εξασκούν τώρα οι κουρείς, που εκτός των λοιπών καθηκόντων τους αναλαμβάνουν και εξαγωγές δοντιών. Οι πρώτες βαθιές μεταβολές στην Τέχνη, στη Σκέψη και στα Γράμματα αρχίζουν να γίνονται προς τα τέλη του 12ου αιώνα, με την εμφάνιση των

12 Πανεπιστημίων στην Ιταλία και Γαλλία. Ίσως είναι η πρώτη χαραυγή της μεσαιωνικής Ευρώπης στην επιστημονική εξέλιξη των Νέων και Νεότερων χρόνων. Δ. Εποχή των Νεότερων Χρόνων Ευτυχώς ο Μεσαίωνας ήταν ένα απλό διάλειμμα στην Οδοντιατρική εξέλιξη. Από τις αρχές του 18ου αιώνα, αρχίζουν να φαίνονται τα πρώτα δείγματα επιστημονικής σκέψης, όπως ο Γάλλος Pierre Faucharde που θεωρείται σήμερα ο πατέρας της Νεότερης Οδοντιατρικής. Κατασκευάζει νέα οδοντιατρικά εργαλεία, επινοεί ορθοδοντικά μηχανήματα και κάνει πλήθος εργασιών και παρατηρήσεων πάνω στην επιστήμη. Το σπουδαιότερο όμως βήμα είναι ότι καταφέρνει να εξαλείψει τους αγύρτες και κατεργάρηδες, και να δώσει την ιδέα για την απόκτηση άδειας εξασκήσεως του οδοντιατρικού επαγγέλματος. Μ' αυτές τις σκέψεις και καινοτομίες αρχίζει μια νέα εποχή για την Οδοντιατρική μια εποχή διαρκούς εξέλιξης και αναγνώρισης. Αρχή αυτής της εποχής αποτελεί η υλοποίηση της ιδέας του Faucharde και η ίδρυση Οδοντιατρικών Πανεπιστημιακών Σχολών σ' όλο τον κόσμο, με αφετηρία τη Βαλτιμόρη των Η.Π.Α., το Στην Ελλάδα, η πρώτη Πανεπιστημιακή Οδοντιατρική Σχολή αρχίζει να λειτουργεί το Εκτός των Πανεπιστημιακών Σχολών που αρχίζουν ν' ανθούν σ' ολόκληρη την Ευρώπη και την Αμερική, σημαντικότατες και καθοριστικές για την εξέλιξη της Οδοντιατρικής είναι διάφορες βιολογικές και φυσικές ανακαλύψεις. Μεταξύ αυτών, αναφέρουμε την ανακάλυψη των ακτινών Χ (Roentgen) το 1895, καθώς και των αναισθητικών φαρμάκων (1836-μορφίνη). Αν σ' αυτές τις ανακαλύψεις προσθέσουμε την εφαρμογή του απλού φακού στην αρχή, μέχρι του ηλεκτρονικού μικροσκοπίου τα τελευταία χρόνια, καθώς και την ανάπτυξη και των λοιπών Επιστημών όπως της Μικροβιολογίας, της Ιστολογίας, της Φυσικής, της Μεταλλειολογίας κλπ, σε συνδυασμό με το μέγεθος της Τεχνολογικής Επανάστασης των τελευταίων χρόνων, είναι φανερό πως οι δρόμοι και οι ορίζοντες της Επιστήμης μας γίνονται απεριόριστοι... Το λεπτό σημείο όμως που προβάλλει είναι ο κίνδυνος να ξεχάσουμε τα λόγια του Ιπποκράτη ή ακόμα κι αυτόν τον όρκο που δώσαμε στα πρώτα βήματα της μεταπτυχιακής μας ζωής, και που σκοπό έχει την Ανθρώπινη κατανόηση του πόνου κάθε μορφής.

13 ΜΕΡΟΣ ΠΡΩΤΟ κεφ. κεφ. κεφ. κεφ. κεφ. κεφ. κεφ. κεφ. κεφ. κεφ. 1. -ΓΕΝΙΚΗ ΕΝΗΜΕΡΩΣΗ 2. -ΠΑΘΟΛΟΓΙΚΕΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ ΤΗΣ ΥΦΗΣ ΤΩΝ ΔΟΝΤΙΩΝ 3. -ΤΕΡΗΔΟΝΑ 4. -ΑΝΤΙΔΡΑΣΕΙΣ ΤΟΥ ΠΟΛΦΟΥ ΣΤΗΝ ΤΕΡΗΔΟΝΑ 5. -ΑΝΤΙΔΡΑΣΕΙΣ ΤΟΥ ΟΣΤΟΥ ΤΩΝ ΓΝΑΘΩΝ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΝΕΚΡΩΣΗ ΤΟΥ ΠΟΛΦΟΥ 6. -ΤΡΟΠΟΙ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ ΟΡΙΣΜΕΝΩΝ ΒΛΑΒΩΝ 7. -ΠΕΡΙΟΔΟΝΤΙΚΟΙ ΙΣΤΟΙ 8. -ΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗ 9. -ΟΡΘΟΔΟΝΤΙΚΗ 10 -ΤΡΑΥΜΑΤΙΣΜΟΙ ΣΤΗΝ ΠΕΡΙΟΧΗ ΤΟΥ ΣΤΟΜΑΤΟΣ

14 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1ο ΓΕΝΙΚΗ ΕΝΗΜΕΡΩΣΗ Α. Αριθμός, κατηγορίες και λειτουργία των δοντιών. Τα δόντια είναι τα γνωστά σ' όλους όργανα του σώματος, που εξυπηρετούν στη μάσηση των τροφών, στην ομιλία, στη διατήρηση του ύψους του προσώπου, στην αισθητική διαμόρφωση του, κ.λπ. Ο αριθμός τους στον ενήλικα άνθρωπο είναι 32 και το σχήμα τους ποικίλλει, ανάλογα με την κυρίως λειτουργία που επιτελούν. Έτσι, στην κάθε γνάθο (σιαγόνα) έχουμε: 4 τομείς ή κοπτήρες (2 σε κάθε πλευρά) έχουν σαν σκοπό να κόβουν πς τροφές. 2 κυνόδοντες (1 σε κάθε πλευρά) ονομάζονται και ματόδοντα. 4 προγόμφιοι (2 σε κάθε πλευρά) βρίσκονται πριν απ' τους γομφίους. 6 γομφίοι (3 σε κάθε πλευρά) έχουν σαν σκοπό τη λειοτρίβηση των τροφών. Ονομάζονται και τραπεζίτες. 0 τελευταίος απ' αυτούς λέγεται και σωφρονιστήρας ή φρονιμίτης. Όπως παρατηρούμε στο παραπάνω σχήμα, οι γομφίοι της άνω γνάθου έχουν 3 ρίζες, ενώ της κάτω 2 ρίζες. Επίσης, ο α' προγόμφιος της άνω γνάθου έχει 2 ρίζες. Δεν λείπουν φυσικά και οι εξαιρέσεις, που αφορούν το μέγεθος, το σχήμα, και τον αριθμό των ριζών των δοντιών. Β. Σύσταση των δοντιών Τα δόντια αποτελούνται από 3 σκληρές ουσίες: την αδαμαντίνη, την οδοντίνη και την οστεΐνη, ενώ στο εσωτερικό τους περιέχουν τον πολφό.

15 Αναλυτικότερα, το κύριο σκληρό συστατικό τους είναι η οδοντίνη, η οποία προστατεύεται εξωτερικά από αδαμαντίνη και οστεΐνη. Και η μεν αδαμαντίνη καλύπτει την οδοντίνη αντίστοιχα με το ορατό τμήμα του δοντιού από τα ούλα και πάνω η δε οστεΐνη αποτελεί το εξωτερικό περίβλημα της ρίζας. Στο εσωτερικό του δοντιού περιέχεται ο πολφός. Αποτελείται από αγγεία, νεύρα, διάφορα κύτταρα και λέμφο. Ο χώρος που καταλαμβάνει λέγεται πολφική κοιλότητα, ενώ το οδοντικό περίβλημα που τον περικλείει στις θέσεις των ριζών, ριζικός σωλήνας. Αν θέλαμε να εξετάσουμε λίγο πιο βαθιά τις ουσίες του δοντιού, θα καταλήγαμε στα εξής: ί. Η αδαμαντίνη είναι η πιο σκληρή ουσία του και γι αυτό σπάζειθραύεται εύκολα. Όταν φθαρεί, δεν ξανασχηματίζεται απ' τον οργανισμό. ii. Η οδοντίνη είναι η κύρια οδοντική ουσία και είναι λιγότερο σκληρή απ' την αδαμαντίνη. Εάν από διάφορα αίτια, π.χ. τερηδόνα φθαρεί, μπορεί ν' αντικατασταθεί ως ένα βαθμό, με τον εξής μηχανισμό: Η οδοντίνη ουσία περιέχει ορισμένα σωληνάρια, τα οδοντινοσωληνάρια, που μέσα τους περικλείουν ίνες, οι οποίες επικοινωνούν με τον πολφό του δοντιού. Έτσι, εάν κάτι συμβεί στην οδοντίνη, το ερέθισμα μεταβιβάζεται αμέσως διά μέσου των οδοντινοσωληναρίων και των ινών τους. Αποτέλεσμα είναι η ενεργοποίηση του πολφού για άμυνα και αμύνεται με το να δραστηριοποιήσει ορισμένα κύτταρα που βρίσκονται στην περιοχή του ερεθίσματος και που σκοπό έχουν την παραγωγή νέας οδοντίνης, της δευτερογενούς, όπως λέγεται, οδοντίνης. Δια μέσου επίσης των οδοντινοσωληναρίων το ερέθισμα μεταβιβάζεται στα νεύρα του πολφού, κι έτσι έχουμε τον πόνο. iii. Η οστεΐνη ουσία είναι ακόμα λιγότερο σκληρή κι απ' την οδοντίνη. Έχει σκοπό αφ' ενός την προστασία της οδοντίνης και αφ' ετέρου τη στήριξη του δοντιού.

16 Γ. Πολφός και ζωτικότητα του δοντιού 0 πολφός έχει μεγάλη σημασία για τη ζωή του δοντιού. Πρώτα-πρώτα, αναλαμβάνει την άμυνα του όταν κάποιο εξωτερικό βλαπτικό ερέθισμα απειλήσει το δόντι, π.χ. χτύπημα, τερηδόνα, κ.λπ., αντιδρά για την προστασία του. Αυτό γίνεται με την ενεργοποίηση ορισμένων κυττάρων του, που αρχίζουν να παράγουν οδοντίνη ουσία. Έτσι, η εξωτερική βλάβη δυσκολεύεται να πλησιάσει την περιοχή του και να απειλήσει τη ζωτικότητα του. Εξάλλου, ο ζωντανός-υγιής πολφός, με τα αγγεία του που τον τροφοδοτούν συνέχεια με αίμα, έχει τη δυνατότητα εξουδετέρωσης διαφόρων μικροβίων, που από κάποιες αιτίες φθάνουν στην περιοχή του. Η μετάδοση οποιουδήποτε ερεθίσματος απ' την εξωτερική επιφάνεια του δοντιού στον πολφό, γίνεται όπως είδαμε, με τις ίνες των οδοντινοσωληναρίων και εκφράζεται με τη μορφή του πόνου. Η ζωτικότητα και η λειτουργία αυτών των ινών, εξαρτάται βέβαια από τον πολφό, που αποτελεί την πηγή θρέψης τους. Ακόμη, άξιο προσοχής είναι το γεγονός ότι η μικρή ελαστικότητα της οδοντίνης παύει να υφίσταται σε δόντια με νεκρό πολφό. Δηλαδή, τα νεκρά ή τα απονευρωμένα δόντια έχουν μικρότερη ελαστικότητα, με αποτέλεσμα να σπάνε πιο εύκολα. Η σπουδαιότητα κατά συνέπεια της ζωής του πολφού γίνεται τεράστια, αν συνειδητοποιήσει κανείς ότι αποτελεί την πηγή ζωής, αίσθησης, θρέψης και άμυνας του δοντιού. Λογική, επομένως, είναι η ταύτιση των εννοιών: ζωντανός πολφός-ζωντανό δόντι ή νεκρός πολφός-νεκρό δόντι. Δ. Στήριξη των δοντιών Τα δόντια με τη βοήθεια των ριζών τους, διατηρούνται σταθερά τοποθετημένα στις θέσεις τους, μέσα στο στόμα. Ο τρόπος που η ρίζα ή οι ρίζες είναι στερεωμένες στις γνάθους είναι αρκετά πολύπλοκος. Ας προσπαθήσουμε όμως, όσο πιο απλά μπορούμε, να τον περιγράψουμε. Σε κάθε γνάθο υπάρχουν ειδικές υποδοχές, που δέχονται τις ρίζες των δοντιών και ονομάζονται φατνία. Η σύσταση του οστού στη θέση του φατνίου είναι πιο σκληρή. Ο λόγος είναι ότι απ' αυτές ακριβώς τις θέσεις από το φατνίο εξαρτάται η στήριξη των δοντιών. Ειδικότερα, από την περιοχή του οστού του φατνίου που έρχεται σε άμεση σχέση με τη ρίζα, ξεκινούν ίνες, οι οποίες φθάνουν στην οστεΐνη. Αυτές οι ίνες ονομάζονται ίνες του περιρριζίου, ταξινομούνται σε διάφορες κατηγορίες και ευθύνονται για δυο κυρίως λειτουργίες: αφ' ενός τη στήριξη του δοντιού και αφ' ετέρου τη μικρή ή μεγαλύτερη ενδοτικότητα του στην προσπάθεια να το κουνήσουμε. Σε παθολογικές καταστάσεις οι ιστοί που συμμετέχουν στη στήριξη αλλοιώνονται, με αποτέλεσμα την ευσειστότητα των δοντιών.

17 Ε. Ανατολή των δοντιών i. Διάπλαση των δοντιών Τα πρώτα δείγματα για την έναρξη της διάπλασης των δοντιών, φαίνονται κατά την 5η-6η εμβρυϊκή εβδομάδα, όταν το έμβρυο έχει μήκος χιλιοστά. Το πρωταρχικό αυτό στάδιο της καταβολής όπως λέγεται, ταυτίζεται με το σχηματισμό της οδοντικής ταινίας. Απ' αυτήν θ' αρχίσουν να διαφοροποιούνται και να εξειδικεύονται τα (επιθηλιακά) κύτταρα, με τελικό στόχο την παραγωγή των οδοντικών ουσιών. Από το σχηματισμό της οδοντικής ταινίας μέχρι την ολοκλήρωση της δημιουργίας του δοντιού παρεμβάλλονται πολλά ενδιάμεσα στάδια εξέλιξης, των οποίων η περιγραφή θα οδηγούσε σε εξειδικευμένο σύγγραμμα. Για την κάλυψη της απλής και μόνο περιέργειας του αναγνώστη αναφέρουμε πως τα κύτταρα της οδοντικής ταινίας αρχίζουν να διατάσσονται κατά συγκεκριμένο τρόπο, ανάλογο της μορφής που θα δοθεί στο υπό διάπλαση δόντι, και απ' αυτήν θα δημιουργηθεί το πιο γνωστό σαν όρος οδοντικό σπέρμα. Τα πιο εξειδικευμένα κύτταρα του οδοντικού σπέρματος αρχίζουν τώρα την παραγωγή των οργανικών ουσιών του δοντιού, στις οποίες σταδιακά εναποτίθενται άλατα ασβεστίου, με αποτέλεσμα την προοδευτική σκλήρυνση και ολοκλήρωση της δημιουργίας του. Εδώ, θα πρέπει να τονίσουμε πως κατασκευάζεται πρώτα το επάνω μέρος του δοντιού που λέγεται μύλη, και μετά η ρίζα του. Άξιο προσοχής είναι, ότι αμέσως μετά το σχηματισμό της αδαμαντίνης αρχίζουν να κατασκευάζονται διάφοροι υμένες που την επενδύουν, με σκοπό την προστασία της. Αυτοί οι υμένες διατηρούνται μέχρι την εμφάνιση του δοντιού στο στόμα. Τα στάδια της οδοντογένεσης είναι πολυάριθμα, πολύπλοκα και αρκετά ευαίσθητα. Η σωστή διάπλαση σχήματος, μεγέθους και ποιότητας των ουσιών του δοντιού, απαιτεί τις άριστες δυνατές συνθήκες από τη στιγμή του σχηματισμού της οδοντικής ταινίας μέχρι την ανατολή του. Η επίδραση τοπικών ή γενικών βλαπτικών ερεθισμάτων θα δηλώσει την παρουσία της με ανεξίτηλη διαταραχή στη μορφολογία ή αρχιτεκτονική δομή των ουσιών του δοντιού. Τραυματισμοί στην περιοχή διάπλασης, νοσήματα με υψηλό πυρετό, λήψη φαρμάκων, έλλειψη βιταμινών, κληρονομικά νοσήματα, κ.λπ. επηρεάζουν το μηχανισμό της, σε βαθμό ανάλογο του σταδίου που βρίσκεται και της έντασης του ερεθίσματος, με τελικό βέβαια αποτέλεσμα, την ελαττωματική κατασκευή των δοντιών. ii. Νεογιλή οδοντοφυΐα: Αριθμός - Κατηγορίες - Χρησιμότητα και των νεογιλών απ' τα μόνιμα δόντια Τα νεογιλά δόντια είναι 20 στον αριθμό αντί των 32 που είναι τα μόνιμα. Ανά γνάθο δηλαδή, έχουμε: -4 τομείς (2 σε κάθε πλευρά) -2 κυνόδοντες (1 σε κάθε πλευρά) -4 γομφίους (2 σε κάθε πλευρά) Οι νεογιλοί μοιάζουν με τους μονίμους σε αρκετά σημεία, με τη διαφορά ότι τα χαρακτηριστικά τους είναι περισσότερο έντονα. Έχουν δηλαδή μεγαλύτερη καμπυλότητα, πιο βαθιές αύλακες, κ.λπ. Ως προς το χρώμα τους, είναι πιο λευκά, γι αυτό και ονομάζονται δόντια του γάλακτος. Ένας απ' τους σπουδαιότερους λόγους της ύπαρξης τους είναι ότι έμμεσα βοηθούν στη διάπλαση των οστών των γνάθων με τη βοήθεια των λειτουργικών ερεθισμάτων της μάσησης και λειοτρίβησης των τροφών. Γι αυτόν ακριβώς τον λόγο, τονίζουμε πως το παιδί θα πρέπει να συνηθίζει από μικρή ηλικία στη μάσηση και όχι στην απομύζηση πολτοποιημένων τροφών, όπως είναι οι κρέμες, οι έτοιμοι χυμοί, οι φρουτόκρεμες, κ.λπ.

18 Εξάλλου, το συνολικό εύρος που απαιτούν τα μόνιμα δόντια για να μπουν σε σωστή σειρά και σχέση μεταξύ τους είναι αρκετά μεγαλύτερο από τις διαστάσεις που διαθέτουν τα οστά των γνάθων, κατά τη νηπιακή και μικρή παιδική ηλικία. Έτσι, βλέπουμε πως η φύση έχει προνοήσει, ώστε το παιδί, στο διάστημα μέχρι να μεγαλώσουν οι γνάθοι για να δεχθούν τα μόνιμα δόντια, να έχει κάτι το προσωρινό κι αυτό το προσωρινό, δεν είναι τίποτα άλλο παρά τα νεογιλά δόντια. (ακτ1): Τα μόνιμα δόντια καθώς ανατέλλουν, προκαλούν διάλυση των ριζών των νεογιλών Η αντικατάσταση των νεογιλών από τα μόνιμα δεν γίνεται, όπως είναι επόμενο, ξαφνικά, αλλά βαθμιαία. Τα μόνιμα δόντια, όταν φτάσουν σε ικανοποιητικό σημείο διάπλασης, μετακινούνται προς το μέρος των μελλοντικών τους θέσεων, πιέζοντας τις ρίζες των προκατόχων τους νεογιλών. Οι πιεζόμενες τότε ρίζες αρχίζουν να διαλύονται και να απορροφούνται, αφήνοντας έτσι περιθώριο στους μόνιμους να προχωρούν προς το μέρος του στόματος. Σ' αυτό ακριβώς το στάδιο πρέπει πολλές φορές να επέμβει ο οδοντίατρος για να αποτρέψει πιθανά λάθη στις θέσεις των μόνιμων δοντιών που ανατέλλουν, αποφεύγοντας μ' αυτόν τον τρόπο τις στρεβλοφυΐες. iii. Συμπτώματα της ανατολής των δοντιών Όταν κάποιο δόντι ανατέλλει, δημιουργεί πολλές φορές δυσάρεστα προβλήματα, τόσο τοπικά, (πόνος, φλεγμονή κ.λπ.), όσο και γενικά (πυρετός, κακουχία, έμετοι, διάρροιες κ.λπ.). Αναλυτικότερα περιγράφουμε αυτές τις καταστάσεις στο κεφάλαιο 12 (σελ. 130). iv. Θεωρία συνεχούς ανατολής. Τα δόντια από το σχηματισμό του οδοντικού σπέρματος, μέχρι τη διάπλαση, ανατολή και απόπτωσή τους δεν είναι σταθερά, αλλά συνεχώς μετακινούνται. Από τις πιο σημαντικές ίσως κινήσεις είναι η κίνηση προς τα εμπρός-εγγύς και προς τα πάνω-προς το κοίλο του στόματος. Α: Φυσιολογική σχέση των δοντιών Β: Παλιά εξαγωγή, Αυτό συμβαίνει σε πολύ έντονο βαθμό μέχρι της πλήρους ανατολής τους, αλλά δεν σταματά εκεί. Όταν π.χ. κάποιο από τα δόντια της άνω ή κάτω γνάθου χαθεί, το αντίθετο δόντι συνεχίζει να ανατέλλει, σαν να θέλει να καταλάβει τον κενό χώρο που δημιουργείται. ν. Τρίτη οδοντοφυΐα

19 Σε σπάνιες περιπτώσεις είναι δυνατόν να βρούμε οδοντικά σπέρματα τρίτης οδοντοφυΐας. Αυτό σημαίνει, πως τα μόνιμα δόντια αφού ανατείλουν, επιτελέσουν το σκοπό της δημιουργίας τους, καταστραφούν και χαθούν με την πάροδο της ηλικίας, προβάλλουν τα τρίτα - καινούργια δόντια. Θα ήταν ίσως ευτύχημα η σπανιότατη αυτή περίπτωση να ήταν κανόνας, έτσι ώστε να υπήρχαν για όλους τα... δεύτερα ή... τρίτα... νιάτα.

20 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2ο ΠΑΘΟΛΟΓΙΚΕΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ ΤΗΣ ΥΦΗΣ ΤΩΝ ΔΟΝΤΙΩΝ Α. Αποτριβή Τα δόντια πολλών εργατών λατομείων, μαρμάρων, μωσαϊκών κ.λπ., στις μασητικές κυρίως επιφάνειες, χάνουν το φυσιολογικό τους σχήμα και γίνονται σχεδόν επίπεδα. Το ίδιο παρατηρούμε και σε ηλικιωμένα άτομα. Είναι γεγονός, πως τα δόντια όταν έρχονται σ' επαφή μεταξύ τους και ασκούν μεγάλες πιέσεις, τρίβονται, μ' αποτέλεσμα να χάνουν τα υψηλά φύματά τους και να γίνονται σχεδόν επίπεδα. Το ίδιο συμβαίνει, αλλά σε μεγαλύτερο βαθμό, όταν μεταξύ των δοντιών παρεμβάλλονται πολύ σκληρές ουσίες, όπως π.χ. η σκόνη του μάρμαρου ή της πέτρας κ.λπ. Η παθολογική αυτή κατάσταση ονομάζεται αποτριβή. Αποτριβή ακόμα, συναντάμε και στις παρακάτω περιπτώσεις που θα πρέπει να αποφεύγουμε: 1) το δάγκωμα της πίπας καπνίσματος 2) το κόψιμο κλωστής ή νυχιών με τα δόντια 3) τη συγκράτηση αντικειμένων με τα δόντια (βελόνες, μολύβια, κλπ) 4) το τρίξιμο των δοντιών 5)την υπέρμετρη κατανάλωση σπόρων και σπάσιμό τους με τα ίδια δόντια 6) την κακή χρήση σκληρής οδοντόβουρτσας. Β. Διάβρωση Όταν λέμε διάβρωση, εννοούμε την καταστροφή των σκληρών ουσιών του δοντιού κυρίως αδαμαντίνης και οδοντίνης στις παρειακές ή χειλικές επιφάνειες τους, και ιδιαίτερα στην περιοχή του αυχένα (κοντά στα ούλα). Αποτέλεσμα είναι η υπερευαισθησία πόνος ή μούδιασμα στο κρύο ή ζεστό νερό, στην αφή του σημείου εκείνου, κ.λπ. Πλην των ενοχλητικών όμως συμπτωμάτων που προκαλεί, η διάβρωση δημιουργεί αρκετές προϋποθέσεις για την έναρξη της τερηδόνας και την καταστροφή του δοντιού. Ακόμη, θα πρέπει να σημειώσουμε, ότι η κατάσταση ευνοείται από ήδη υπάρχουσα αποτριβή, ή και αντίθετα, παρέχει κατάλληλες συνθήκες για την έναρξη αποτριβής. Οφείλεται σε χημικά κατ' εξοχήν αίτια, και ειδικότερα σε οξέα. Αφορμή για την τεκμηρίωση αυτού του πορίσματος είναι η διαπίστωση

ΟΔΟΝΤΙΑΤΡΙΚΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΣ ΓΙΑ ΓΟΝΕΙΣ ΚΑΙ ΠΑΙΔΙΑ. Πρόληψη: Το κλειδί για την στοματική υγεία

ΟΔΟΝΤΙΑΤΡΙΚΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΣ ΓΙΑ ΓΟΝΕΙΣ ΚΑΙ ΠΑΙΔΙΑ. Πρόληψη: Το κλειδί για την στοματική υγεία ΟΔΟΝΤΙΑΤΡΙΚΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΣ ΓΙΑ ΓΟΝΕΙΣ ΚΑΙ ΠΑΙΔΙΑ Πρόληψη: Το κλειδί για την στοματική υγεία Η πρώτη επίσκεψη στον οδοντίατρο, συνήθως αποτελεί μια δυσάρεστη δοκιμασία για το παιδί. Και αυτό γιατί, ακόμη και

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΟΜΑΤΙΚΗΥΓΙΕΙΝΗ ΤωνφοιτητώντηςΝοσηλευτικής

ΣΤΟΜΑΤΙΚΗΥΓΙΕΙΝΗ ΤωνφοιτητώντηςΝοσηλευτικής ΣΤΟΜΑΤΙΚΗΥΓΙΕΙΝΗ ΤωνφοιτητώντηςΝοσηλευτικής ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ Τι σημαίνει σωστή στοματική υγιεινή; Η σωστή στοματική υγιεινή μας εξασφαλίζει στόμα υγιές και ευχάριστη αναπνοή. Αυτό σημαίνει ότι: 1. Τα

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΟΜΑΤΙΚΗ ΥΓΙΕΙΝΗ. Επιμέλεια: Φρίντα Εγγλεζάκη (Χημικός)

ΣΤΟΜΑΤΙΚΗ ΥΓΙΕΙΝΗ. Επιμέλεια: Φρίντα Εγγλεζάκη (Χημικός) ΣΤΟΜΑΤΙΚΗ ΥΓΙΕΙΝΗ Επιμέλεια: Φρίντα Εγγλεζάκη (Χημικός) Η φροντίδα της καθαριότητας και υγείας των δοντιών και γενικά της στοματικής κοιλότητας επιβάλλεται για να αποφεύγονται δυσάρεστα συμπτώματα όπως......πόνος,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΔΟΔΟΝΤΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ

ΕΝΔΟΔΟΝΤΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΕΝΔΟΔΟΝΤΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ Όλα όσα πρέπει να γνωρίζουμε Αιμίλιος Τίγκος Χειρουργός Οδοντίατρος - Ενδοδοντολόγος Κάθε δόντι αποτελείται από τη «μύλη», το τμήμα δηλαδή που βρίσκεται έξω από τα ούλα και είναι ορατό

Διαβάστε περισσότερα

Στοματική Υγιεινή: Οι Πολύτιμοι Φίλοι, τα Δόντια μου!

Στοματική Υγιεινή: Οι Πολύτιμοι Φίλοι, τα Δόντια μου! 3 ο ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΑΛΜΥΡΟΥ Στοματική Υγιεινή: Οι Πολύτιμοι Φίλοι, τα Δόντια μου! ΤΑΞΕΙΣ: Β1 Β2 Υπεύθυνες εκπαιδευτικοί: Καραβασίλη Ελένη, Σκλαβούνου Σοφία Σχολική χρονιά 2014 2015 1 1) Εισαγωγή Στα πλαίσια

Διαβάστε περισσότερα

ξεχάστε αυτά που ξέρατε παλιά για τα δόντια. οδοντιατρείο αισθητικής αποκατάστασης dental art institute

ξεχάστε αυτά που ξέρατε παλιά για τα δόντια. οδοντιατρείο αισθητικής αποκατάστασης dental art institute Project1 25/1/11 13:55 Page 1 ξεχάστε αυτά που ξέρατε παλιά για τα δόντια. οδοντιατρείο αισθητικής αποκατάστασης dental art institute Project1 25/1/11 13:55 Page 2 Project1 25/1/11 13:55 Page 3 τι είναι

Διαβάστε περισσότερα

Οδοντιατρικός Σύλλογος Πειραιά

Οδοντιατρικός Σύλλογος Πειραιά Οδοντιατρικός Σύλλογος Πειραιά Οδηγίες προς τους εθελοντές οδοντιάτρους, για τη συμπλήρωση του δελτίου οδοντιατρικής εξέτασης των παιδιών των νηπιαγωγείων, δημοτικών και γυμνασίων. Σκοπός αυτής της παρουσίασης

Διαβάστε περισσότερα

Οδοντιατρική Επιστήμη

Οδοντιατρική Επιστήμη Οδοντιατρική Επιστήμη Επιστήμη της Yγείας του Στόματος & των Δοντιών «Επιστήμη των Mεταμορφώσεων» Ανδρεάδης Δημήτριος Οδοντίατρος-Στοματολόγος Λέκτορας Εργαστηρίου Στοματολογίας Οδοντιατρικής Σχολής ΑΠΘ

Διαβάστε περισσότερα

Ενημέρωση και συγκατάθεση για χειρουργική τοποθέτηση οδοντικών εμφυτευμάτων

Ενημέρωση και συγκατάθεση για χειρουργική τοποθέτηση οδοντικών εμφυτευμάτων Ενημέρωση και συγκατάθεση για χειρουργική τοποθέτηση οδοντικών εμφυτευμάτων Προτεινόμενη θεραπεία: Μετά από προσεκτική κλινική και ακτινογραφική εξέταση του στόματος και εκτίμηση της κατάστασης μου, ο

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΠΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ 10-0133.indb 55 25/2/2013 3:34:10

ΠΕΠΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ 10-0133.indb 55 25/2/2013 3:34:10 ΠΕΠΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ 10-0133.indb 55 25/2/2013 3:34:10 56 ΦΕ1: ΙΣΟΡΡΟΠΗΜΕΝΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ Η τροφή είναι απαραίτητη για όλους μας. Πρέπει όμως να προσέχουμε τι τρώμε! Παρατήρησε τις εικόνες. Ποιο παιδί τρώει υγιεινά

Διαβάστε περισσότερα

7 ο Λύκειο ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2009-2010 ΤΑΞΗ ΤΜΗΜΑ ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ ΠΑΥΛΟΥ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ

7 ο Λύκειο ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2009-2010 ΤΑΞΗ ΤΜΗΜΑ ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ ΠΑΥΛΟΥ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ Τεχνολογία Α λυκείου 7 ο Λύκειο ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2009-2010 ΤΑΞΗ Α ΤΜΗΜΑ 3 Ο ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ ΠΑΥΛΟΥ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΘΕΜΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ: ΠΟΣΟ ΟΙ ΝΕΟΙ ΕΙΝΑΙ ΕΥΑΙΣΘΗΤΟΠΟΙΗΜΕΝΟΙ ΣΤΟ ΘΕΜΑ ΤΗΣ ΣΤΟΜΑΤΙΚΗΣ ΥΓΙΕΙΝΗΣ ΤΙ ΕΙΝΑΙ

Διαβάστε περισσότερα

Αν διαχωρίζει τελείως το χείλος η σχιστία λέγεται πλήρης, ενώ αν χωρίζει τμήμα μόνο του χείλους λέγεται ατελής.

Αν διαχωρίζει τελείως το χείλος η σχιστία λέγεται πλήρης, ενώ αν χωρίζει τμήμα μόνο του χείλους λέγεται ατελής. Μια από τις πιο συχνές ανωμαλίες που παρουσιάζονται κατά την γέννηση και έρχονται να διαταράξουν την ευτυχία που φέρνει στους γονείς ο ερχομός ενός παιδιού, είναι η σχιστία του χείλους, της υπερώας ή και

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΙΚΑ ΓΙΑ ΤΗ ΝΕΦΡΟΛΙΘΙΑΣΗ

ΓΕΝΙΚΑ ΓΙΑ ΤΗ ΝΕΦΡΟΛΙΘΙΑΣΗ 1 ΓΕΝΙΚΑ ΓΙΑ ΤΗ ΝΕΦΡΟΛΙΘΙΑΣΗ Κυριακή Σταματέλου Ειδικός Νεφρολόγος, MBA Τι είναι η νεφρολιθίαση; Η νεφρολιθίαση λέγεται κοινά «πέτρες στα νεφρά» και είναι γνωστή στην ανθρωπότητα από τα αρχαία χρόνια.

Διαβάστε περισσότερα

Στοματική Υγιεινή & Φροντίδα: Τεχνικές Προσέγγισης και Επικοινωνίας Πελάτη στο Φαρμακείο

Στοματική Υγιεινή & Φροντίδα: Τεχνικές Προσέγγισης και Επικοινωνίας Πελάτη στο Φαρμακείο Στοματική Υγιεινή & Φροντίδα: Τεχνικές Προσέγγισης και Επικοινωνίας Πελάτη στο Φαρμακείο Το στόμα μας: καθρέφτης Υγείας, Ευεξίας, Ομορφιάς ΟΜΟΡΦΟ ΧΑΜΟΓΕΛΟ ΚΑΘΡΕΦΤΗΣ ΤΗΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ Η ΠΑΡΑΜΕΛΗΣΗ ΤΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή(στη(στοματική(υγιεινή Pierre(Fabre(Oral(Care

Εισαγωγή(στη(στοματική(υγιεινή Pierre(Fabre(Oral(Care Εισαγωγή(στη(στοματική(υγιεινή Pierre(Fabre(Oral(Care !μορφο χαμόγελο Καθρέφτης της γενικής υγείας Η παραμέληση μπορεί να προκαλέσει προβλήματα υγείας Στοματική υγιεινή στην Ελλάδα 62% των Ελλήνων επισκέπτονται

Διαβάστε περισσότερα

* Αισθητικές άμεσες και έμμεσες εμφράξεις (λευκά σφραγίσματα): Η χρήση υλικών, όπως

* Αισθητικές άμεσες και έμμεσες εμφράξεις (λευκά σφραγίσματα): Η χρήση υλικών, όπως ΤΙ ΕΙΝΑΙ Η ΑΙΣΘΗΤΙΚΗ ΟΔΟΝΤΙΑΤΡΙΚΗ: Η Διαφορά της ΓΕΝΙΚΗΣ απο την ΑΙΣΘΗΤΙΚΗ οδοντιατρικής,είναι: Γενικη οδοντιατρκή: Αφορά την υγεία του στόματος,καθώς και την πρόληψη, διάγνωση και θεραπεία των παθήσεων

Διαβάστε περισσότερα

Dental Expert. Ο Εξειδικευµένος Συνεργάτης του Οδοντιατρείου σας

Dental Expert. Ο Εξειδικευµένος Συνεργάτης του Οδοντιατρείου σας Dental Expert Ο Εξειδικευµένος Συνεργάτης του Οδοντιατρείου σας Αεροαποτριβή Άννα Ελµάογλου Ε.Π.Ε. - Φειδιππίδου 30, 11527, Aθήνα Tηλ 210 7770739, 210 7770757 Φαξ 210 7770716 email: info@dental-expert.gr

Διαβάστε περισσότερα

Διαφάνεια 1 Η στοματική υγεία είναι πολύτιμη. Διαφυλάξτε την.

Διαφάνεια 1 Η στοματική υγεία είναι πολύτιμη. Διαφυλάξτε την. Διαφάνεια 1 Η στοματική υγεία είναι πολύτιμη. Διαφυλάξτε την. Αδαμαντίνη Οδοντίνη Ούλα Πολφός Οστούν Περιρρίζιο Οστεΐνη Διαφάνεια 2 Δομή των δοντιών. Δομή των δοντιών. Το τμήμα του δοντιού που μπορούμε

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή. Γιατί είναι χρήσιμο το παρόν βιβλίο. Πώς να ζήσετε 150 χρόνια µε Υγεία

Εισαγωγή. Γιατί είναι χρήσιμο το παρόν βιβλίο. Πώς να ζήσετε 150 χρόνια µε Υγεία Εισαγωγή «Όποιος έχει υγεία, έχει ελπίδα. Και όποιος έχει ελπίδα, έχει τα πάντα.» Τόμας Κάρλαϊλ Γιατί είναι χρήσιμο το παρόν βιβλίο Ο πατέρας μου είναι γιατρός, ένας από τους καλύτερους παθολόγους που

Διαβάστε περισσότερα

Συµπληρωµατική Παροχή

Συµπληρωµατική Παροχή Συµπληρωµατική Παροχή Ο ΟΝΤΙΑTΡΙΚΗ ΚΑΛΥΨΗ Άρθρο 1 ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΠΑΡΟΧΗΣ Ο Ασφαλισµένος έχει την δυνατότητα διενέργειας οδοντιατρικών πράξεων σε συνεργαζόµενο γιατρό. Η Παροχή καλύπτει και τα βασικά υλικά των

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΟΜΑΤΙΚΗ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΓΚΟΛΟΓΙΚΟΣ ΑΣΘΕΝΗΣ

ΣΤΟΜΑΤΙΚΗ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΓΚΟΛΟΓΙΚΟΣ ΑΣΘΕΝΗΣ ΣΤΟΜΑΤΙΚΗ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΓΚΟΛΟΓΙΚΟΣ ΑΣΘΕΝΗΣ ISBN 978-960-372-099-7 ΘΕΣΣΑΛΙΑ ΑΘΑΝΑΣΟΥΛΗ Ομότιμη Καθηγήτρια Προληπτικής και Κοινωνικής Οδοντιατρικής Πανεπιστημίου Αθηνών ΟΥΡΑΝΙΑ ΝΙΚΟΛΑΤΟΥ - ΓΑΛΙΤΗ Αναπληρώτρια

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΕΣ. Α ομάδα. Αφού επιλέξεις τρία από τα παραπάνω αποσπάσματα που σε άγγιξαν περισσότερο, να καταγράψεις τις δικές σου σκέψεις.

ΕΡΓΑΣΙΕΣ. Α ομάδα. Αφού επιλέξεις τρία από τα παραπάνω αποσπάσματα που σε άγγιξαν περισσότερο, να καταγράψεις τις δικές σου σκέψεις. Α ομάδα ΕΡΓΑΣΙΕΣ 1. Η συγγραφέας του βιβλίου μοιράζεται μαζί μας πτυχές της ζωής κάποιων παιδιών, άλλοτε ευχάριστες και άλλοτε δυσάρεστες. α) Ποια πιστεύεις ότι είναι τα μηνύματα που θέλει να περάσει μέσα

Διαβάστε περισσότερα

Η στοματική υγεία στην τρίτη ηλικία

Η στοματική υγεία στην τρίτη ηλικία ΟΔΟΝΤΙΑΤΡΙΚΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΠΕΙΡΑΙΑ Η στοματική υγεία στην τρίτη ηλικία Ενημερωτική Ομιλία για την επιτροπή Προληπτικής, Σεληνίδου Αγγελική Οδοντίατρος Δημόσιας Υγείας Πρόεδρος της Επιτροπής Προληπτικής ΟΣΠ

Διαβάστε περισσότερα

Η ΟΡΘΟΔΟΝΤΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΩΣ ΜΙΑ ΚΑΙΝΟΤΟΜΑ ΠΡΑΚΤΙΚΗ ΔΡ. ΜΙΧΑΛΗΣ ΚΑΛΑΒΡΥΤΙΝΟΣ, ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ ΠΑΡΕΜΒΑΤΙΚΩΝ ΔΡΑΣΕΩΝ, ΟΡΘΟΔΟΝΤΙΚΟΣ, ΟΕΕ

Η ΟΡΘΟΔΟΝΤΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΩΣ ΜΙΑ ΚΑΙΝΟΤΟΜΑ ΠΡΑΚΤΙΚΗ ΔΡ. ΜΙΧΑΛΗΣ ΚΑΛΑΒΡΥΤΙΝΟΣ, ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ ΠΑΡΕΜΒΑΤΙΚΩΝ ΔΡΑΣΕΩΝ, ΟΡΘΟΔΟΝΤΙΚΟΣ, ΟΕΕ Η ΟΡΘΟΔΟΝΤΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΩΣ ΜΙΑ ΚΑΙΝΟΤΟΜΑ ΠΡΑΚΤΙΚΗ ΔΡ. ΜΙΧΑΛΗΣ ΚΑΛΑΒΡΥΤΙΝΟΣ, ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ ΠΑΡΕΜΒΑΤΙΚΩΝ ΔΡΑΣΕΩΝ, ΟΡΘΟΔΟΝΤΙΚΟΣ, ΟΕΕ Το πρόγραμμα εντάσσεται στο Επιχειρησιακό Πρόγραμμα Ανάπτυξης Ανθρώπινου Δυναμικού

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣΛΗΨΗ ΟΥΣΙΩΝ ΚΑΙ ΠΕΨΗ. Φύλλο Εργασίας 7 Διατροφή & υγεία. Βιολογία A Γυμνασίου Ονοματεπώνυμο Τμήμα Ημερομηνία.

ΠΡΟΣΛΗΨΗ ΟΥΣΙΩΝ ΚΑΙ ΠΕΨΗ. Φύλλο Εργασίας 7 Διατροφή & υγεία. Βιολογία A Γυμνασίου Ονοματεπώνυμο Τμήμα Ημερομηνία. ΠΡΟΣΛΗΨΗ ΟΥΣΙΩΝ ΚΑΙ ΠΕΨΗ Ενότητα λογισμικού Τροφή Θρέψη Φύλλο Εργασίας 7 Διατροφή & υγεία Βιολογία A Γυμνασίου Ονοματεπώνυμο Τμήμα Ημερομηνία. Στις αρχές του 20ου αιώνα ένας νομπελίστας ιατροφιλόσοφος,

Διαβάστε περισσότερα

Το αλφαβητάρι των δοντιών

Το αλφαβητάρι των δοντιών Ιωάννα Λύκα - Βούλα Παπαγιάννη Το αλφαβητάρι των δοντιών ΕΙΚΟΝΟΓΡΑΦΗΜΕΝΟ ΛΕΞΙΚΟ Εθνκύ και ΚοιΊΟύιΰτριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών ΚΕΝΤΡΟ ΔΙΑΠΟΛΙΤΙΙΜΙΚΗΓ ΑΙΌΓΗΙ Αθήνα 2007 Επιχειρησιακό Πρόγραμμα: Άξονας Προτεραιότητας

Διαβάστε περισσότερα

Υγείας και Οµορφιάς. Τρόποι καθηµερινής φροντίδας και περιποίησης των δοντιών. Υπέροχο χαµόγελο. για µια ολόκληρη ζωή!

Υγείας και Οµορφιάς. Τρόποι καθηµερινής φροντίδας και περιποίησης των δοντιών. Υπέροχο χαµόγελο. για µια ολόκληρη ζωή! Ι ΑΚΤΩΡ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ HUMBOLDT ΒΕΡΟΛΙΝΟΥ Τρόποι καθηµερινής φροντίδας και περιποίησης των δοντιών γιατί σηµαίνει Υπέροχο χαµόγελο Υγείας και Οµορφιάς για µια ολόκληρη ζωή! www.aligners.gr www.angelakisd.gr

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΠ/ΚΟΣ: ΠΑΠΑΛΕΞΗ ΓΑΡΥΦΑΛΙΑ 14.02 Δ/ΝΤΡΙΑ: ΡΑΠΤΗ ΜΑΡΙΑ

ΕΚΠ/ΚΟΣ: ΠΑΠΑΛΕΞΗ ΓΑΡΥΦΑΛΙΑ 14.02 Δ/ΝΤΡΙΑ: ΡΑΠΤΗ ΜΑΡΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ, ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΚΑΙ ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ 1o ΕΠΑΛ ΑΓ. Ι. ΡΕΝΤΗ ΜΑΘΗΤΕΣ: 1 η ΟΜΑΔΑ: 1. ΒΡΑΚΑΣ ΑΓΓΕΛΟΣ 2. ΕΜΙΝ ΜΑΡΙΛΝΤΙ 3. ΝΤΟΥΝΤΙΤΣ ΣΑΝΤΡΑ 4. ΦΑΛΙΑΓΚΑ ΧΡΥΣΑΥΓΗ 2

Διαβάστε περισσότερα

FroiPlak FroiDent ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΠΡΟΪΟΝΤΩΝ. Στοματικής Υγιεινής

FroiPlak FroiDent ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΠΡΟΪΟΝΤΩΝ. Στοματικής Υγιεινής ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΠΡΟΪΟΝΤΩΝ πληρησ σειρα προϊοντων Στοματικς Υγιεινς ΕΝΤΑΤΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ Κατά της μικροβιακς πλάκας... ΟΥΛΙΤΙΔΑ - ΠΕΡΙΟΔΟΝΤΙΤΙΔΑ...και του ερεθισμού των ούλων 500 ml & Στοματικό Διάλυμα Χλωρεξιδίνη

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑΦΡΑΓΜΑΤΙΚΑ ΕΛΛΕΙΜΜΑΤΑ

ΙΑΦΡΑΓΜΑΤΙΚΑ ΕΛΛΕΙΜΜΑΤΑ 7 ΙΑΦΡΑΓΜΑΤΙΚΑ ΕΛΛΕΙΜΜΑΤΑ Σε µια καρδιά που λειτουργεί φυσιολογικά, το αίµα µε χαµηλή περιεκτικότητα σε οξυγόνο ρέει από το σώµα στη δεξιά πλευρά της καρδιάς (στο δεξιό κόλπο και από εκεί στη δεξιά κοιλία).

Διαβάστε περισσότερα

Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ. νεφρά

Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ. νεφρά Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ νεφρά νεφρών Η υψηλή αρτηριακή πίεση (υπέρταση) είναι ένα από τα δύο κύρια αίτια χρόνιας νεφρικής νόσου παγκοσμίως (το άλλο είναι ο διαβήτης). Επίσης, τα νεφρά έχουν βασικό ρόλο στη

Διαβάστε περισσότερα

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΚΟ ΥΛΙΚΟ. για την έρευνα. «Πανελλήνια Επιδημιολογική Μελέτη Καταγραφής Στοματικής Υγείας»

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΚΟ ΥΛΙΚΟ. για την έρευνα. «Πανελλήνια Επιδημιολογική Μελέτη Καταγραφής Στοματικής Υγείας» ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΚΟ ΥΛΙΚΟ για την έρευνα «Πανελλήνια Επιδημιολογική Μελέτη Καταγραφής Στοματικής Υγείας» Η Έρευνα - γενικά Η έρευνα αυτή αφορά τη σχεδίαση και διεξαγωγή μιας πανελλαδικής έρευνας για την καταγραφή

Διαβάστε περισσότερα

Νέα Δεδομένα στην Αγγειοχειρουργική στην Κύπρο - Ενδοφλεβική Θεραπεία με λέϊζερ Μέθοδος EVLA Η πιολιγότερο ανώδυνη ιατρική πρακτική για Κιρσούς

Νέα Δεδομένα στην Αγγειοχειρουργική στην Κύπρο - Ενδοφλεβική Θεραπεία με λέϊζερ Μέθοδος EVLA Η πιολιγότερο ανώδυνη ιατρική πρακτική για Κιρσούς Νέα Δεδομένα στην Αγγειοχειρουργική στην Κύπρο - Ενδοφλεβική Θεραπεία με λέϊζερ Μέθοδος EVLA Η πιολιγότερο ανώδυνη ιατρική πρακτική για Κιρσούς Πια είναι η καλύτερη μέθοδος θεραπείας; Κιρσοί είναι το αποτέλεσμα

Διαβάστε περισσότερα

10/4/2013. Οδοντικός τύπος του κουνελιού

10/4/2013. Οδοντικός τύπος του κουνελιού Οδοντικά προβλήματα των κουνελιών και των τρωκτικών Σεραφείμ Αθ. Παπαδημητρίου επ. καθηγητής Κλινική Ζώων Συντροφιάς Κτηνιατρική Σχολή Α.Π.Θ. Διάφορες μελέτες έχουν δείξει ότι τόσο τα κουνέλια όσο και

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΠΥΡΙΤΙΟΥ ΣΤΗΝ ΙΑΤΡΙΚΗ

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΠΥΡΙΤΙΟΥ ΣΤΗΝ ΙΑΤΡΙΚΗ ΠΥΡΙΤΙΟ ΚΑΙ ΙΑΤΡΙΚΗ ΓΕΝΙΚΑ Το πυρίτιο (Silicium) είναι το χημικό στοιχείο με χημικό σύμβολο Si, ατομικό αριθμό 14 και ατομική μάζα 28,0855 amu Είναι ένα μεταλλοειδές που ανήκει στην ομάδα 14 του περιοδικού

Διαβάστε περισσότερα

Αιτίες τραυµάτων στη στοµατική κοιλότητα

Αιτίες τραυµάτων στη στοµατική κοιλότητα Οι τραυµατισµοί στην παιδική και εφηβική ηλικία είναι συνηθισµένο φαινόµενο ειδικά στις ηλικίες 7-14 ετών το στόµα είναι µία περιοχή που τραυµατίζεται περισσότερο από οποιαδήποτε άλλη, ειδικά κατά τη διάρκεια

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΥΧΟΣ 16, ΑΘΗΝΑ, ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2009 - ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ - ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΣ 2010

ΤΕΥΧΟΣ 16, ΑΘΗΝΑ, ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2009 - ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ - ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΣ 2010 ΤΕΥΧΟΣ 16, ΑΘΗΝΑ, ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2009 - ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ - ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΣ 2010 11 10 Η φροντίδα του στόματος στους ασθενείς με Νόσο Αλτσχάιμερ Η στοματική υγεία είναι πολύ σημαντική για τον άνθρωπο. Σχετίζεται με τη

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟΦΡΑΚΤΙΚΕΣ ΠΑΘΗΣΕΙΣ (ΣΤΕΝΩΣΕΙΣ) ΤΗΣ ΚΑΡ ΙΑΣ Ή ΤΩΝ ΑΓΓΕΙΩΝ

ΑΠΟΦΡΑΚΤΙΚΕΣ ΠΑΘΗΣΕΙΣ (ΣΤΕΝΩΣΕΙΣ) ΤΗΣ ΚΑΡ ΙΑΣ Ή ΤΩΝ ΑΓΓΕΙΩΝ 8 ΑΠΟΦΡΑΚΤΙΚΕΣ ΠΑΘΗΣΕΙΣ (ΣΤΕΝΩΣΕΙΣ) ΤΗΣ ΚΑΡ ΙΑΣ Ή ΤΩΝ ΑΓΓΕΙΩΝ Μία παρακώλυση της ροής του αίµατος οφείλεται συχνά σε στένωση και µπορεί να σταµατήσει τη ροή του αίµατος µερικώς ή τελείως. Κάθε µία από

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΝΟΙΞΗ ΓΙΑ ΕΝΔΟΔΟΝΤΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ. ΣΤΟΧΟΙ, ΜΕΣΑ ΚΑΙ ΣΥΜΒΑΜΑΤΑ.

ΔΙΑΝΟΙΞΗ ΓΙΑ ΕΝΔΟΔΟΝΤΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ. ΣΤΟΧΟΙ, ΜΕΣΑ ΚΑΙ ΣΥΜΒΑΜΑΤΑ. ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΕΝΔΟΔΟΝΤΙΑΣ ΟΔΟΝΤΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ 3 Ο ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΟ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ ΕΝΔΟΔΟΝΤΙΑΣ 5 ΟΥ ΕΞΑΜΗΝΟΥ ΔΙΑΝΟΙΞΗ ΓΙΑ ΕΝΔΟΔΟΝΤΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ. ΣΤΟΧΟΙ, ΜΕΣΑ ΚΑΙ ΣΥΜΒΑΜΑΤΑ. ΣΚΟΠΟΣ ΤΟΥ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

ρ Ελενα Κουλλαπή 2014

ρ Ελενα Κουλλαπή 2014 ρ Ελενα Κουλλαπή 2014 Κυρτέ κερατίνε πλάκε. Καλύπτουν τη ραχιαία επιφάνεια του τελευταίου τµήµατο των δακτύλων. Το χρώµα του είναι υπόλευκο ή ελαφρώ ρόδινο (οφείλεται στι αγκύλε των αγγείων του χορίου,

Διαβάστε περισσότερα

Διατροφή και ηλικιωμένοι

Διατροφή και ηλικιωμένοι Διατροφή και ηλικιωμένοι Η διατροφή αποτελεί τη σημαντικότερη ανάγκη για τη διατήρηση της ανθρώπινη ζωής σε όλα τα στάδιά της. Το είδος και η ποσότητα της τροφής που χρειάζεται ο άνθρωπος εξαρτάται από

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΗΓΟΣ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗΣ ΑΡΧΟΜΕΝΩΝ ΤΕΡΗΔΟΝΙΚΩΝ ΒΛΑΒΩΝ

ΟΔΗΓΟΣ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗΣ ΑΡΧΟΜΕΝΩΝ ΤΕΡΗΔΟΝΙΚΩΝ ΒΛΑΒΩΝ ΕΘΝΙΚΟ & ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ TMHMA ΟΔΟΝΤΙΑΤΡΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΟΔΟΝΤΙΚΗΣ ΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΠΑΙΔΟΔΟΝΤΙΑΤΡΙΚΗΣ ΟΔΗΓΟΣ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗΣ ΑΡΧΟΜΕΝΩΝ ΤΕΡΗΔΟΝΙΚΩΝ ΒΛΑΒΩΝ σε Παιδιά, Εφήβους και Ενήλικες

Διαβάστε περισσότερα

1. Να αν τιστοιχίσετε τους όρους της στήλης Ι με τις προτάσεις της στήλης ΙΙ:

1. Να αν τιστοιχίσετε τους όρους της στήλης Ι με τις προτάσεις της στήλης ΙΙ: Ερωτήσεις Προβλήματα Δραστηριότητες 1. Να αν τιστοιχίσετε τους όρους της στήλης Ι με τις προτάσεις της στήλης ΙΙ: Ι Βιταμίνες Υδατάνθρακες Πρωτεΐνες Λίπη Βοηθούν κυρίως στη δόμηση νέων κυττάρων. Προσφέρουν

Διαβάστε περισσότερα

Οδηγός για τη φροντίδα των δοντιών του σκύλου σας

Οδηγός για τη φροντίδα των δοντιών του σκύλου σας Οδηγός για τη φροντίδα των δοντιών του σκύλου σας Γιατί οι σκύλοι έχουν ουλίτιδα; Η ουλίτιδα αποτελεί τη συχνότερη πάθηση των ενήλικων σκύλων. Η πάθηση ξεκινάει όταν τα βακτηρίδια κολλάνε στην επιφάνεια

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΟΔΟΝΤΙΚΟΥ ΦΡΑΓΜΟΥ ΚΑΙ ΔΟΝΤΙΩΝ

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΟΔΟΝΤΙΚΟΥ ΦΡΑΓΜΟΥ ΚΑΙ ΔΟΝΤΙΩΝ ΓΕΝΙ ΤΟΙΧΕΙ ΟΔΟΝΤΙΟΥ ΦΡΓΜΟΥ Ι ΔΟΝΤΙΩΝ -9- ΓΕΝΙ ΤΟΙΧΕΙ OΔΟΝΤΙΟΥ ΦΡΓΜΟΥ Ι ΔΟΝΤΙΩΝ τόχοι Με το πέρας της άσκησης ο φοιτητής θα πρέπει να είναι ικανός να:. ναφέρει τα δόντια που υπάρχουν στη νεογιλή και τη

Διαβάστε περισσότερα

Ήπια φθορίαση Ήπια φθορίαση Σοβαρή φθορίαση. Όπως αναφέραμε και πιο πάνω, η οδοντόπαστα για να έχει όφελος στα δόντια χωρίς να βλάπτει, πρέπει

Ήπια φθορίαση Ήπια φθορίαση Σοβαρή φθορίαση. Όπως αναφέραμε και πιο πάνω, η οδοντόπαστα για να έχει όφελος στα δόντια χωρίς να βλάπτει, πρέπει Κατανοούν οι γονείς παιδιών προσχολικής ηλικίας τις οδηγίες χρήσης όσον αφορά την ποσότητα της φθοριούχου οδοντόπαστας που πρέπει να χρησιμοποιούν; Ποιοί οι κίνδυνοι από την υπέρ δοσολογία; CE Huebner,

Διαβάστε περισσότερα

Βαλίτσα στοματικής υγείας

Βαλίτσα στοματικής υγείας ΟΔΟΝΤΙΑΤΡΙΚΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΠΕΙΡΑΙΩΣ Υλικό για αγωγή στοματικής υγείας σε παιδιά του Δημοτικού Σχολείου Βαλίτσα στοματικής υγείας Έντυπο οδηγιών Η βαλίτσα στοματικής υγείας δημιουργήθηκε από την ομάδα Προληπτικής

Διαβάστε περισσότερα

ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ Κ0ΡΙΝΟΥ. Στοματική Υγιεινή. << Γερά Δόντια. Καλύτερη Υγεία >>

ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ Κ0ΡΙΝΟΥ. Στοματική Υγιεινή. << Γερά Δόντια. Καλύτερη Υγεία >> ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ Κ0ΡΙΝΟΥ Στοματική Υγιεινή > ΤΑΞΕΙΣ: Γ1 Γ2 Υπεύθυνες εκπαιδευτικοί: Δασκαλοπούλου Ελένη, Λάμπρου Μαρία Σχολική χρονιά 2010-2011 Στοματική Υγιεινή

Διαβάστε περισσότερα

Ρευματοειδής αρθρίτιδα

Ρευματοειδής αρθρίτιδα Ρευματοειδής αρθρίτιδα Μ.Ν. Μανουσάκης En. Καθηγητής Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών ρευματοειδής αρθρίτιδα είναι μία χρόνια φλεγμονή των αρθρώσεων (Πιν. 1). Με τον όρο χρόνια φλεγμονή των αρθρώσεων,

Διαβάστε περισσότερα

3. Το σχεδιάγραμμα παρουσιάζει τομή ανθρώπινου πεπτικού συστήματος.

3. Το σχεδιάγραμμα παρουσιάζει τομή ανθρώπινου πεπτικού συστήματος. ΠΕΠΤΙΚΟ 1. Α. Να γράψετε τα είδη των δοντιών Α, Β, Γ, Δ και τα μέρη του δοντιού Ε Μ. Β. Πόσα δόντια έχει ένα παιδί 3 χρόνων; Γ. Ποιοι αδένες αφήνουν το έκκριμά τους στη στοματική κοιλότητα και ποιο το

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ: ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗ. Τσολάκης Κωνσταντίνος Φοιτητής νοσηλευτικής ΑΜ. ΝΣ. 7194

ΘΕΜΑ: ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗ. Τσολάκης Κωνσταντίνος Φοιτητής νοσηλευτικής ΑΜ. ΝΣ. 7194 Τ.Ε.Ι. ΛΑΡΙΣΑΣ ΣΧΟΛΗ: Σ.Ε.Υ.Π. ΤΜΗΜΑ: ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΜΑΘΗΜΑ: ΚΟΙΝΟΤΙΚΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ-Ι ΡΥΜΑΤΑ ΕΙΣΗΓΗΤΡΙΑ : Κυπαρίση Γεωργία ΘΕΜΑ: ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗ Τσολάκης Κωνσταντίνος Φοιτητής νοσηλευτικής ΑΜ. ΝΣ. 7194 ΛΑΡΙΣΑ

Διαβάστε περισσότερα

www.endomak.com.mk www.endomak.mk

www.endomak.com.mk www.endomak.mk www.endomak.com.mk Τι είναι η Endomak Η ENDOMAK είναι ιδιωτική οδοντιατρική κλινική με πολυετή επιτυχημένη πορεία και έχει εξαιρετική εμπειρία στη Γενική Οδοντιατρική, στην Ενδοδοντική, στην Κοσμητική

Διαβάστε περισσότερα

ΔΩΔΕΚΑ ΜΥΘΟΙ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΡΤΗΡΙΑΚΗ ΥΠΕΡΤΑΣΗ ΔΡ ΓΕΩΡΓΙΟΣ Ι. ΚΟΥΡΤΟΓΛΟΥ ΠΑΘΟΛΟΓΟΣ-ΔΙΑΒΗΤΟΛΟΓΟΣ ΔΙΔΑΚΤΩΡ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΑΠΘ

ΔΩΔΕΚΑ ΜΥΘΟΙ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΡΤΗΡΙΑΚΗ ΥΠΕΡΤΑΣΗ ΔΡ ΓΕΩΡΓΙΟΣ Ι. ΚΟΥΡΤΟΓΛΟΥ ΠΑΘΟΛΟΓΟΣ-ΔΙΑΒΗΤΟΛΟΓΟΣ ΔΙΔΑΚΤΩΡ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΑΠΘ ΔΩΔΕΚΑ ΜΥΘΟΙ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΡΤΗΡΙΑΚΗ ΥΠΕΡΤΑΣΗ ΔΡ ΓΕΩΡΓΙΟΣ Ι. ΚΟΥΡΤΟΓΛΟΥ ΠΑΘΟΛΟΓΟΣ-ΔΙΑΒΗΤΟΛΟΓΟΣ ΔΙΔΑΚΤΩΡ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΑΠΘ ΙΑΤΡΕΙΟ: ΜΗΤΡΟΠΟΛΕΩΣ 46 ΚΛΙΝΙΚΗ ΑΓΙΟΣ ΛΟΥΚΑΣ ΘΕΣ/ΝΙΚΗ 2310254030 ΠΑΝΟΡΑΜΑ 2310380000 Aρτηριακή

Διαβάστε περισσότερα

Με την κλίμακα ph μετράμε το πόσο όξινο ή βασικό είναι ένα διάλυμα.

Με την κλίμακα ph μετράμε το πόσο όξινο ή βασικό είναι ένα διάλυμα. Ουδέτερα Οξέα Με την κλίμακα ph μετράμε το πόσο όξινο ή βασικό είναι ένα διάλυμα. Βάσεις Για να δείτε περίπου πως μετριέται η ποσότητα οξέος ή βάσης στα διαλύματα, σε σχέση με το ph, δείτε αυτό τον πινάκα!!!

Διαβάστε περισσότερα

Συμβόλαιο Οδοντιατρικής Φροντίδας και Υποστήριξης Dental Care. Πίνακας Οδοντιατρικών Πράξεων

Συμβόλαιο Οδοντιατρικής Φροντίδας και Υποστήριξης Dental Care. Πίνακας Οδοντιατρικών Πράξεων Συμβόλαιο Οδοντιατρικής Φροντίδας και Υποστήριξης Dental Care Πίνακας Οδοντιατρικών Πράξεων Κόστος συμμετοχής Ασφαλισμένου (Ποσό σε ) 1. ΓΕΝΙΚΑ Οδοντιατρική εξέταση 6 Καθαρισμός οδόντων μέχρι δύο (2) φορές

Διαβάστε περισσότερα

Βαλίτσα στοματικής υγείας

Βαλίτσα στοματικής υγείας ΟΔΟΝΤΙΑΤΡΙΚΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΠΕΙΡΑΙΩΣ Υλικό για αγωγή στοματικής υγείας σε παιδιά νηπιαγωγείων και παιδικών σταθμών Βαλίτσα στοματικής υγείας Έντυπο οδηγιών Η βαλίτσα στοματικής υγείας δημιουργήθηκε από την

Διαβάστε περισσότερα

Το κορίτσι με τα πορτοκάλια. Εργασία Χριστουγέννων στο μάθημα της Λογοτεχνίας. [Σεμίραμις Αμπατζόγλου] [Γ'1 Γυμνασίου]

Το κορίτσι με τα πορτοκάλια. Εργασία Χριστουγέννων στο μάθημα της Λογοτεχνίας. [Σεμίραμις Αμπατζόγλου] [Γ'1 Γυμνασίου] Το κορίτσι με τα πορτοκάλια Εργασία Χριστουγέννων στο μάθημα της Λογοτεχνίας [Σεμίραμις Αμπατζόγλου] [Γ'1 Γυμνασίου] Εργασία Χριστουγέννων στο μάθημα της Λογοτεχνίας: Σεμίραμις Αμπατζόγλου Τάξη: Γ'1 Γυμνασίου

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΝΤΡΟ ΕΛΕΓΧΟΥ ΚΑΙ ΠΡΟΛΗΨΗΣ ΝΟΣΗΜΑΤΩΝ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗΣ ΦΥΜΑΤΙΩΣΗ: ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ & ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟ ΚΟΙΝΟ

ΚΕΝΤΡΟ ΕΛΕΓΧΟΥ ΚΑΙ ΠΡΟΛΗΨΗΣ ΝΟΣΗΜΑΤΩΝ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗΣ ΦΥΜΑΤΙΩΣΗ: ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ & ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟ ΚΟΙΝΟ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗΣ ΦΥΜΑΤΙΩΣΗ: ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ & ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟ ΚΟΙΝΟ Τι είναι η φυματίωση; Η φυματίωση είναι νόσημα που προκαλείται από ένα μικρόβιο που λέγεται μυκοβακτηρίδιο της

Διαβάστε περισσότερα

Μικροοργανισμοί. Οι μικροοργανισμοί διακρίνονται σε: Μύκητες Πρωτόζωα Βακτήρια Ιούς

Μικροοργανισμοί. Οι μικροοργανισμοί διακρίνονται σε: Μύκητες Πρωτόζωα Βακτήρια Ιούς Μικροοργανισμοί Οι μικροοργανισμοί διακρίνονται σε: Μύκητες Πρωτόζωα Βακτήρια Ιούς Παθογόνοι μικροοργανισμοί Παθογόνοι μικροοργανισμοί ονομάζονται οι μικροοργανισμοί που χρησιμοποιούν τον άνθρωπο ως ξενιστή

Διαβάστε περισσότερα

Ερωτήσεις & Απαντήσεις

Ερωτήσεις & Απαντήσεις Ερωτήσεις & Απαντήσεις Μεσοδόντιo Ζελέ (Gel) με Φθόριο της TePe www.placcontrol.gr/interdentalgel Ερωτήσεις & Απαντήσεις Μεσοδόντιo Ζελέ (Gel) με Φθόριο της TePe 1. Τι είναι το Μεσοδόντιο Ζελέ (Gel) της

Διαβάστε περισσότερα

4 Ο ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΑΛΕΞΑΝΔΡΕΙΑΣ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΕΣ ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ ΚΑΙ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΥΓΕΙΑΣ ΔΟΝΤΙΑ

4 Ο ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΑΛΕΞΑΝΔΡΕΙΑΣ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΕΣ ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ ΚΑΙ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΥΓΕΙΑΣ ΔΟΝΤΙΑ 4 Ο ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΑΛΕΞΑΝΔΡΕΙΑΣ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΕΣ ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ ΚΑΙ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΥΓΕΙΑΣ ΔΟΝΤΙΑ Σχολικό Έτος 2014-2015 Τάξη Β1 ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΜΑΘΗΤΩΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΣ: ΜΑΔΕΜΛΗΣ ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ Επιλογή και τίτλος του προγράμματος

Διαβάστε περισσότερα

Adult Treatment In: The Alexander Discipline 297-320. Παρουσίαση Αργυρώ Κεχαγιά

Adult Treatment In: The Alexander Discipline 297-320. Παρουσίαση Αργυρώ Κεχαγιά Adult Treatment In: The Alexander Discipline 297-320 Παρουσίαση Αργυρώ Κεχαγιά Ορθοδοντική Θεραπεία Στόχος της ορθοδοντικής θεραπείας ανεξάρτητα από την ηλικία των ασθενών είναι βελτίωση της στοματικής

Διαβάστε περισσότερα

ΟΛΙΚΗ ΑΡΘΡΟΠΛΑΣΤΙΚΗ ΙΣΧΊΟΥ ΤΥΠΟΥ ΑΝΤΙΚΑΤΑΣΤΑΣΕΩΣ ΕΠΙΦΑΝΕΙΑΣ ΜΙΑ ΝΕΑ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΣΤΗΝ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΤΗΣ ΑΡΘΡΩΣΕΩΣ ΤΟΥ ΙΣΧΙΟΥ

ΟΛΙΚΗ ΑΡΘΡΟΠΛΑΣΤΙΚΗ ΙΣΧΊΟΥ ΤΥΠΟΥ ΑΝΤΙΚΑΤΑΣΤΑΣΕΩΣ ΕΠΙΦΑΝΕΙΑΣ ΜΙΑ ΝΕΑ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΣΤΗΝ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΤΗΣ ΑΡΘΡΩΣΕΩΣ ΤΟΥ ΙΣΧΙΟΥ ΟΛΙΚΗ ΑΡΘΡΟΠΛΑΣΤΙΚΗ ΙΣΧΊΟΥ ΤΥΠΟΥ ΑΝΤΙΚΑΤΑΣΤΑΣΕΩΣ ΕΠΙΦΑΝΕΙΑΣ ΜΙΑ ΝΕΑ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΣΤΗΝ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΤΗΣ ΑΡΘΡΩΣΕΩΣ ΤΟΥ ΙΣΧΙΟΥ Του Δρ. Κωνσταντίνου Δ. Στρατηγού Δ/ντού Ορθοπαιδικής Επανορθωτικής Χειρουργικής

Διαβάστε περισσότερα

Γενικές εξετάσεις 2015. Υγιεινή και Ασφάλεια Τροφίμων Γ ΕΠΑ.Λ ΟΜΑΔΑ Α & Β

Γενικές εξετάσεις 2015. Υγιεινή και Ασφάλεια Τροφίμων Γ ΕΠΑ.Λ ΟΜΑΔΑ Α & Β Φροντιστήρια δυαδικό 1 ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ δυαδικό Γενικές εξετάσεις 2015 Υγιεινή και Ασφάλεια Τροφίμων Γ ΕΠΑ.Λ ΟΜΑΔΑ Α & Β Τα θέματα επεξεργάστηκαν οι καθηγητές των Φροντιστηρίων «δυαδικό» Μπουρδούνη Κ. ΘΕΜΑ

Διαβάστε περισσότερα

Φωλιές η φύση κατοικίες οι άνθρωποι!

Φωλιές η φύση κατοικίες οι άνθρωποι! Αν ρίξουμε μια προσεκτική ματιά γύρω μας, θα δούμε με πόση σοφία, χάρη και ομορφιά είναι όλα φτιαγμένα. Το κάθε έμψυχο και άψυχο δημιούργημα της φύσης αποτελεί ένα έργο τέχνης. Όλα γύρω θυμίζουν πίνακες,

Διαβάστε περισσότερα

Η Τεχνολογία στην Ιατρική

Η Τεχνολογία στην Ιατρική Εκπαιδευτήριο TO ΠΑΓΚΡΗΤΙΟΝ Σχολικό Έτος 2007-2008 Συνθετικές εργασίες στο μάθημα Πληροφορική Τεχνολογία της Β Γυμνασίου: Όψεις της Τεχνολογίας Θέμα: Η Τεχνολογία στην Ιατρική Τμήμα: ΗΥ: Ομάδα: Β2 pc27

Διαβάστε περισσότερα

Μέλι και κανέλα: Ο «φόβος» και «τρόμος» των φαρμακοβιομηχανιών...διαβάστε ποιες ασθένειες θεραπεύει το μείγμα μελιού και κανέλας

Μέλι και κανέλα: Ο «φόβος» και «τρόμος» των φαρμακοβιομηχανιών...διαβάστε ποιες ασθένειες θεραπεύει το μείγμα μελιού και κανέλας Μέλι και κανέλα: Ο «φόβος» και «τρόμος» των φαρμακοβιομηχανιών...διαβάστε ποιες ασθένειες θεραπεύει το μείγμα μελιού και κανέλας Το μέλι παράγεται στις περισσότερες χώρες του κόσμου. Είναι το μόνο τρόφιμο

Διαβάστε περισσότερα

2. Η νηπιαγωγός γράφει τη λέξη «δόντι» με μετράμε τις φωνούλες και τα γράμματα από τα οποία αποτελείται.

2. Η νηπιαγωγός γράφει τη λέξη «δόντι» με μετράμε τις φωνούλες και τα γράμματα από τα οποία αποτελείται. Φροντίζω τα δόντια μου Με αφορμή τη σαρακοστή και τα υγιεινά φαγητά, δίνουμε το έναυσμα στα παιδιά να μιλήσουν για τα δόντια τους, τι γνωρίζουν για αυτά και τι περισσότερο θα ήθελαν να μάθουν. Στόχοι Α

Διαβάστε περισσότερα

Αποκαθιστώντας την αυτοπεποίθηση του φυσικού σας χαμόγελου. Αντικαθιστώντας χαμένα δόντια με εμφυτεύματα

Αποκαθιστώντας την αυτοπεποίθηση του φυσικού σας χαμόγελου. Αντικαθιστώντας χαμένα δόντια με εμφυτεύματα Αποκαθιστώντας την αυτοπεποίθηση του φυσικού σας χαμόγελου Αντικαθιστώντας χαμένα δόντια με εμφυτεύματα Τι είναι τα οδοντικά εμφυτεύματα; Τα οδοντικά εμφυτεύματα είναι μικρές βίδες τιτανίου που εκτελούν

Διαβάστε περισσότερα

ΑΛΛΕΡΓΙΑ: Ο ΑΟΡΑΤΟΣ ΕΧΘΡΟΣ ΠΩΣ ΓΙΝΕΤΑΙ ΚΑΠΟΙΟΣ ΑΛΛΕΡΓΙΚΟΣ;

ΑΛΛΕΡΓΙΑ: Ο ΑΟΡΑΤΟΣ ΕΧΘΡΟΣ ΠΩΣ ΓΙΝΕΤΑΙ ΚΑΠΟΙΟΣ ΑΛΛΕΡΓΙΚΟΣ; ΑΛΛΕΡΓΙΑ: Ο ΑΟΡΑΤΟΣ ΕΧΘΡΟΣ ΠΩΣ ΓΙΝΕΤΑΙ ΚΑΠΟΙΟΣ ΑΛΛΕΡΓΙΚΟΣ; Αλλεργία, όπως ορίζει και η λέξη, σημαίνει άλλο έργο. Είναι η μη αναμενόμενη αντίδραση του ανοσιακού συστήματος του οργανισμού εναντίον ακίνδυνων

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΣ

ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΕΡΓΑΣΙΑ Το θέμα της εργασίας μας είναι η ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΣ. Ασχοληθήκαμε με τις διατροφικές συνήθειες των αθλητών από την αρχαία Ελλάδα έως και σήμερα. Βρέθηκαν

Διαβάστε περισσότερα

ΤΙΤΛΟΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΝΕΥΡΙΚΗ ΑΝΟΡΕΞΙΑ ΦΟΙΤΗΤΡΙΕΣ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΡΟΓΙΑΝΝΗ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ ΜΑΥΡΙΔΟΥ ΠΑΡΘΕΝΑ

ΤΙΤΛΟΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΝΕΥΡΙΚΗ ΑΝΟΡΕΞΙΑ ΦΟΙΤΗΤΡΙΕΣ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΡΟΓΙΑΝΝΗ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ ΜΑΥΡΙΔΟΥ ΠΑΡΘΕΝΑ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΜΑΘΗΜΑ : ΚΟΙΝΟΤΙΚΗ ΝΟΣ/ΚΗ ΙΙ ΥΠ. ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ : ΚΥΠΑΡΙΣΗ ΤΙΤΛΟΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΝΕΥΡΙΚΗ ΑΝΟΡΕΞΙΑ ΦΟΙΤΗΤΡΙΕΣ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΡΟΓΙΑΝΝΗ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ ΜΑΥΡΙΔΟΥ ΠΑΡΘΕΝΑ ΛΑΡΙΣΑ 2010 1 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. Εισαγωγή

Διαβάστε περισσότερα

Άλλο κονδυλώματα κι άλλο HPV;

Άλλο κονδυλώματα κι άλλο HPV; Άλλο κονδυλώματα κι άλλο HPV; Στην ουσία πρόκειται για το ίδιο πράγμα. Κονδυλώματα είναι η αρχαία ονομασία και HPV είναι η σύγχρονη ιατρική ορολογία και σημαίνει Human Pappiloma Virus ή στα ελληνικά Ιός

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΘΕΣΜΟΣ ΤΟΥ ΒΟΗΘΟΥ ΟΔΟΝΤΙΑΤΡΟΥ ΚΑΙ Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΣΤΗ ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΟΔΟΝΤΙΑΤΡΙΚΗ

Ο ΘΕΣΜΟΣ ΤΟΥ ΒΟΗΘΟΥ ΟΔΟΝΤΙΑΤΡΟΥ ΚΑΙ Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΣΤΗ ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΟΔΟΝΤΙΑΤΡΙΚΗ Ο ΘΕΣΜΟΣ ΤΟΥ ΒΟΗΘΟΥ ΟΔΟΝΤΙΑΤΡΟΥ ΚΑΙ Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΣΤΗ ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΟΔΟΝΤΙΑΤΡΙΚΗ ΚΑΘΗΚΟΝΤΑ ΤΟΥ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΟΣ ΑΠΑΡΑΙΤΗΤΑ ΠΡΟΣΟΝΤΑ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ ΒΟΗΘΟΥ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗ ΤΟΥ ΚΑΤΑΞΙΩΣΗ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ ΣΤΗΝ ΑΓΟΡΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕ ΑΦΟΡΜΗ ΤΗ ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΕΠΙΔΗΜΙΑ ΔΙΑΒΗΤΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΠΡΟΣΒΟΛΗ ΑΠ ΑΥΤΟΝ ΑΤΟΜΩΝ ΝΕΑΡΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ

ΜΕ ΑΦΟΡΜΗ ΤΗ ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΕΠΙΔΗΜΙΑ ΔΙΑΒΗΤΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΠΡΟΣΒΟΛΗ ΑΠ ΑΥΤΟΝ ΑΤΟΜΩΝ ΝΕΑΡΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ ΜΕ ΑΦΟΡΜΗ ΤΗ ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΕΠΙΔΗΜΙΑ ΔΙΑΒΗΤΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΠΡΟΣΒΟΛΗ ΑΠ ΑΥΤΟΝ ΑΤΟΜΩΝ ΝΕΑΡΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ Δρ Γεώργιος Ι Κούρτογλου Παθολόγος-Διαβητολόγος Διδάκτωρ Ιατρικής ΑΠΘ Εκρηκτικές διαστάσεις λαμβάνει πλέον ο σακχαρώδης

Διαβάστε περισσότερα

Ρ. ΛΕΧΟΥ Γ. ΠΑΠΑ ΑΚΗΣ

Ρ. ΛΕΧΟΥ Γ. ΠΑΠΑ ΑΚΗΣ Ρ. ΛΕΧΟΥ Γ. ΠΑΠΑ ΑΚΗΣ Στοµατική Υγιεινή & Φροντίδα: Τεχνικές Προσέγγισης και Επικοινωνίας Πελάτη στο Φαρµακείο 6 Το στόµα µας: καθρέφτης Υγείας, Ευεξίας, Οµορφιάς ΟΜΟΡΦΟ ΧΑΜΟΓΕΛΟ ΚΑΘΡΕΦΤΗΣ ΤΗΣ ΓΕΝΙΚΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΚΑΝΤ (1724-1804)

ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΚΑΝΤ (1724-1804) ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΚΑΝΤ - ΣΥΝΤΟΜΗ ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΤΗΣ ΓΝΩΣΙΟΘΕΩΡΙΑΣ ΤΟΥ 1 ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΚΑΝΤ (1724-1804) (Η σύντομη περίληψη που ακολουθεί και η επιλογή των αποσπασμάτων από την πραγματεία του Καντ για την ανθρώπινη γνώση,

Διαβάστε περισσότερα

Υποθέματα του Προγράμματος

Υποθέματα του Προγράμματος Υποθέματα του Προγράμματος Μορφολογία, λειτουργία και σημασία των δοντιών Σημασία της στοματικής υγιεινής στην υγεία και την ομορφιά Οι ασθένειες των δοντιών Επίδραση της τροφής στην υγεία των δοντιών

Διαβάστε περισσότερα

Όνομα Ομάδας:... Μέλη της ομάδας :...... Τάξη:... Ημερομηνία επίσκεψης:...

Όνομα Ομάδας:... Μέλη της ομάδας :...... Τάξη:... Ημερομηνία επίσκεψης:... Φυτά της Αλυκής και προσαρμογές στην Ξηρασία Όνομα Ομάδας:... Μέλη της ομάδας :...... Σχολείο:... Τάξη:... Ημερομηνία επίσκεψης:... Καταγραφή Περιβαλλοντικών συνθηκών Καλή σας μέρα. Ονομάζομαι Άγγελος

Διαβάστε περισσότερα

Κλινικές Τεχνικές: Τρόποι αποτελεσματικής λεύκανσης των δοντιών

Κλινικές Τεχνικές: Τρόποι αποτελεσματικής λεύκανσης των δοντιών Κλινικές Τεχνικές: Τρόποι αποτελεσματικής λεύκανσης των δοντιών απαίτηση των ασθενών για λευκότερα δόντια γίνεται όλο και εντονότερη. Τα ΜΜΕ και οι διαφημίσεις έχουν συμβάλει σημαντικά σε αυτό. Ως απάντηση

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΟΝΤΙΑΤΡΙΚΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΠΕΙΡΑΙΩΣ

ΟΔΟΝΤΙΑΤΡΙΚΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΠΕΙΡΑΙΩΣ ΟΔΟΝΤΙΑΤΡΙΚΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΠΕΙΡΑΙΩΣ Πρωτόκολλο προγράμματος πρόληψης και προαγωγής της στοματικής υγείας «Ημέρες Πρόληψης» Εισαγωγή Ο Οδοντιατρικός Σύλλογος Πειραιά (ΟΣΠ) εδώ και 30 χρόνια πρωτοπορεί στο χώρο

Διαβάστε περισσότερα

Ομάδα: Μομφές Μέλη: Δανιήλ Σταμάτης Γιαλούρη Άννα Βατίδης Ευθύμης Φαλαγγά Γεωργία

Ομάδα: Μομφές Μέλη: Δανιήλ Σταμάτης Γιαλούρη Άννα Βατίδης Ευθύμης Φαλαγγά Γεωργία Ομάδα: Μομφές Μέλη: Δανιήλ Σταμάτης Γιαλούρη Άννα Βατίδης Ευθύμης Φαλαγγά Γεωργία ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΑ ΑΙΓΥΠΤΟ H γενική τάση των κατοίκων της Αιγύπτου στις επιστήμες χαρακτηριζόταν από την προσπάθεια

Διαβάστε περισσότερα

e-seminars Αναπτύσσομαι 1 Προσωπική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων

e-seminars Αναπτύσσομαι 1 Προσωπική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων e-seminars Πρωτοποριακή Συνεχής Επαγγελματική και Προσωπική Εκπαίδευση Προσωπική Βελτίωση Αναπτύσσομαι 1 e Seminars Copyright Seminars & Consulting Page 1 Περιεχόμενα 1. Γιατί είναι απαραίτητη η ανάπτυξη

Διαβάστε περισσότερα

Οδοντικά Εμφυτεύματα. Τι χρειάζεται να γνωρίζετε: Θεραπεία Φροντίδα Συντήρηση ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΟΣ ΟΔΗΓΟΣ ΑΣΘΕΝΩΝ. Με την υποστήριξη της

Οδοντικά Εμφυτεύματα. Τι χρειάζεται να γνωρίζετε: Θεραπεία Φροντίδα Συντήρηση ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΟΣ ΟΔΗΓΟΣ ΑΣΘΕΝΩΝ. Με την υποστήριξη της Οδοντικά Εμφυτεύματα Τι χρειάζεται να γνωρίζετε: Θεραπεία Φροντίδα Συντήρηση Με την υποστήριξη της ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΟΣ ΟΔΗΓΟΣ ΑΣΘΕΝΩΝ Εισαγωγή Η επιτυχία στη θεραπεία με εμφυτεύματα δεν εξαρτάται μόνο από την

Διαβάστε περισσότερα

Οι αριθμοί σελίδων με έντονη γραφή δείχνουν τα κύρια κεφάλαια που σχετίζονται με το θέμα. ΣΧΕΣΗ ΜΕ ΜΑΘΗΜΑ

Οι αριθμοί σελίδων με έντονη γραφή δείχνουν τα κύρια κεφάλαια που σχετίζονται με το θέμα. ΣΧΕΣΗ ΜΕ ΜΑΘΗΜΑ Τί σε απασχολεί; Διάβασε τον κατάλογο που δίνουμε παρακάτω και, όταν συναντήσεις κάποιο θέμα που απασχολεί κι εσένα, πήγαινε στις σελίδες που αναφέρονται εκεί. Διάβασε τα κεφάλαια, που θα βρεις σ εκείνες

Διαβάστε περισσότερα

Γλαύκωμα. www.ophthalmica.gr IΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΟΦΘΑΛΜΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΜΙΚΡΟΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗΣ

Γλαύκωμα. www.ophthalmica.gr IΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΟΦΘΑΛΜΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΜΙΚΡΟΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗΣ Γλαύκωμα www.ophthalmica.gr IΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΟΦΘΑΛΜΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΜΙΚΡΟΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗΣ Τι ακριβώς είναι το γλαύκωμα; Ο όρος γλαύκωμα ορίζει μια ομάδα παθήσεων που τις χαρακτηρίζει μια σταδιακή καταστροφή του οπτικού

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΑΔΑ

ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΑΔΑ LypCh1:Layout 1 copy 11/13/08 8:53 PM Page 3 ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ ΛΥΠΟΥΡΛΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΑΔΑ ΑΠΟ ΤΟΝ ΟΜΗΡΟ ΣΤΟΝ ΙΠΠΟΚΡΑΤΗ ΚΕΙΜΕΝΑ ΚΑΙ ΕΙΚΟΝΕΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ 2008 LypCh1:Layout 1 copy 11/13/08 8:53 PM Page

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΣΗ ΝΕΦΡΟΥ. Λειτουργία των νεφρών. Συμπτώματα της χρόνιας νεφρικής ανεπάρκειας

ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΣΗ ΝΕΦΡΟΥ. Λειτουργία των νεφρών. Συμπτώματα της χρόνιας νεφρικής ανεπάρκειας ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΣΗ ΝΕΦΡΟΥ Η χρόνια νεφρική ανεπάρκεια είναι η προοδευτική, μη αναστρέψιμη μείωση της νεφρικής λειτουργίας, η οποία προκαλείται από βλάβη του νεφρού ποικίλης αιτιολογίας. Η χρόνια νεφρική ανεπάρκεια

Διαβάστε περισσότερα

Ο ρόλος των Key Account Managers (ΚΑΜs) στην ανάπτυξη των φαρμακευτικών εταιρειών στα επόμενα χρόνια

Ο ρόλος των Key Account Managers (ΚΑΜs) στην ανάπτυξη των φαρμακευτικών εταιρειών στα επόμενα χρόνια Ο ρόλος των Key Account Managers (ΚΑΜs) στην ανάπτυξη των φαρμακευτικών εταιρειών στα επόμενα χρόνια Σάββατο 07 Μάρ 2009 Τα επόμενα χρόνια θα δούμε μεγάλες αλλαγές στις φαρμακευτικές εταιρείες. Παραδοσιακοί

Διαβάστε περισσότερα

ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗ. Ποια είναι τα αίτια που προκαλούν την οστεοπόρωση ;

ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗ. Ποια είναι τα αίτια που προκαλούν την οστεοπόρωση ; ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗ Ο σ τ ε ο π ό ρ ω σ η καλείται η ελάττωση της οστικής μάζας, χωρίς όμως να έχουμε διαταραχή της χημικής σύστασης του οστού. Η φυσιολογική αποδόμηση του οστού δεν ακολουθείται από αντίστοιχη

Διαβάστε περισσότερα

Η θέση της Ελληνικής Οδοντιατρικής Ομοσπονδίας: Συνεργασίες και κοινές δράσεις

Η θέση της Ελληνικής Οδοντιατρικής Ομοσπονδίας: Συνεργασίες και κοινές δράσεις Η θέση της Ελληνικής Οδοντιατρικής Ομοσπονδίας: Συνεργασίες και κοινές δράσεις Παναγιώτης Βίγλας, Οδοντίατρος, Γενικός Γραμματέας Ελληνικής Οδοντιατρικής Ομοσπονδίας Η Ελληνική Οδοντιατρική Ομοσπονδία

Διαβάστε περισσότερα

Π ε ρ ι ε χ ό μ ε ν α

Π ε ρ ι ε χ ό μ ε ν α ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΟ ΕΝΤΥΠΟ Π ε ρ ι ε χ ό μ ε ν α 1. Πρόλογος 2. Τι είναι η Κατά Πλάκας Σκλήρυνση/Πολλαπλή Σκλήρυνση 3. Λίγα λόγια για τον Παγκύπριο Σύνδεσμο Πολλαπλής Σκλήρυνσης Π ρ ό λ ο γ ο ς Ο λόγος της σύνταξης

Διαβάστε περισσότερα

Περιληπτικά, τα βήματα που ακολουθούμε γενικά είναι τα εξής:

Περιληπτικά, τα βήματα που ακολουθούμε γενικά είναι τα εξής: Αυτό που πρέπει να θυμόμαστε, για να μη στεναχωριόμαστε, είναι πως τόσο στις εξισώσεις, όσο και στις ανισώσεις 1ου βαθμού, που θέλουμε να λύσουμε, ακολουθούμε ακριβώς τα ίδια βήματα! Εκεί που πρεπει να

Διαβάστε περισσότερα

www.laraguidedogs.gr

www.laraguidedogs.gr www.laraguidedogs.gr Γεια σας! Με λένε «Λάρα» και είμαι βετεράνος σκύλος-οδηγός τυφλών! Εμείς οι σκύλοι-οδηγοί, πάμε παντού κι όλοι μας θαυμάζουν! Η δουλειά μας είναι πολύ σημαντική διότι «δανείζουμε

Διαβάστε περισσότερα

Βρέφη 0-12 μηνών. Παιδιά 4-8 ετών. Παιδιά και έφηβοι 9-18 ετών. Ενήλικες > 50 ετών. Γυναίκες έγκυες και θηλάζουσες

Βρέφη 0-12 μηνών. Παιδιά 4-8 ετών. Παιδιά και έφηβοι 9-18 ετών. Ενήλικες > 50 ετών. Γυναίκες έγκυες και θηλάζουσες ΙΧΝΟΣΤΟΙΧΕΙΑ Ασβέστιο Συνιστώμενη ημερήσια πρόσληψη ασβεστίου Βρέφη 0-12 μηνών Παιδιά 1-3 ετών Παιδιά 4-8 ετών Παιδιά και έφηβοι 9-18 ετών Ενήλικες 19-50 ετών Ενήλικες > 50 ετών Γυναίκες έγκυες και θηλάζουσες

Διαβάστε περισσότερα

(dietary fiber, nonnutritive fiber)

(dietary fiber, nonnutritive fiber) KΥΤΤΑΡΙΝΗ - ΦΥΤΙΚΕΣ ΙΝΕΣ Στα τρόφιμα, παράλληλα με τους υδατάνθρακες που πέπτονται στον ανθρώπινο οργανισμό (δηλαδή που υδρολύονται, απορροφώνται και μεταβολίζονται κατά τα γνωστά), υπάρχουν και υδατάνθρακες

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΠΝΕΥΜΟΝΑ. Ποιός είναι ο καλύτερος τρόπος για να αντιμετωπιστεί;

ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΠΝΕΥΜΟΝΑ. Ποιός είναι ο καλύτερος τρόπος για να αντιμετωπιστεί; www.agaliazo.gr ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΠΝΕΥΜΟΝΑ Λεωσθένους 21-23, 18536 Πειραιάς - Τ: 210 4181641 - F: 210 4535343 e: oekk@otenet.gr - www.oekk.gr ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Ν. ΑΧΑΙΑΣ Πατρέως 8-10, 26221 Πάτρα - Τ/F: 2610 226122 e:

Διαβάστε περισσότερα

«Γκρρρ,» αναφωνεί η Ζέτα «δεν το πιστεύω ότι οι άνθρωποι μπορούν να συμπεριφέρονται έτσι μεταξύ τους!»

«Γκρρρ,» αναφωνεί η Ζέτα «δεν το πιστεύω ότι οι άνθρωποι μπορούν να συμπεριφέρονται έτσι μεταξύ τους!» 26 σχεδιασε μια ΦωτογρΑΦιΑ τήσ προσκλήσήσ που ελαβεσ Απο τον ΔΑσκΑλο σου. παρουσιασε το λογοτυπο και το σλογκαν που χρήσιμοποιει το σχολειο σου για τήν εβδομαδα κατα τήσ παρενοχλήσήσ. ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗ ΠΑΡΕΝΟΧΛΗΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΙ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΞΕΡΕΤΕ ΓΙΑ ΤΗΝ ΤΡΟΦΙΚΗ ΑΛΛΕΡΓΙΑ

ΤΙ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΞΕΡΕΤΕ ΓΙΑ ΤΗΝ ΤΡΟΦΙΚΗ ΑΛΛΕΡΓΙΑ ΤΙ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΞΕΡΕΤΕ ΓΙΑ ΤΗΝ ΤΡΟΦΙΚΗ ΑΛΛΕΡΓΙΑ Τι είναι η τροφική αλλεργία; Τροφική αλλεργία είναι η αναπάντεχη και μη κανονική ανοσολογική αντίδραση του οργανισμού εναντίον ενός τμήματος μιας τροφής (συνήθως

Διαβάστε περισσότερα

ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΑ ΜΕΤΑΔΙΔΟΜΕΝΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ - ΧΛΑΜΥΔΙΑ - ΜΥΚΟΠΛΑΣΜΑ - ΕΡΠΗΣ - ΚΟΝΔΥΛΩΜΑΤΑ - ΣΥΦΙΛΗ - HIV - ΓΟΝΟΡΡΟΙΑ

ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΑ ΜΕΤΑΔΙΔΟΜΕΝΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ - ΧΛΑΜΥΔΙΑ - ΜΥΚΟΠΛΑΣΜΑ - ΕΡΠΗΣ - ΚΟΝΔΥΛΩΜΑΤΑ - ΣΥΦΙΛΗ - HIV - ΓΟΝΟΡΡΟΙΑ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΑ ΜΕΤΑΔΙΔΟΜΕΝΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ - ΧΛΑΜΥΔΙΑ - ΜΥΚΟΠΛΑΣΜΑ - ΕΡΠΗΣ - ΚΟΝΔΥΛΩΜΑΤΑ - ΣΥΦΙΛΗ - HIV - ΓΟΝΟΡΡΟΙΑ Σεξουαλικώς μεταδιδόμενα νοσήματα ή σεξουαλικώς μεταδιδόμενες ασθένειες ή αφροδίσια νοσήματα ονομάζονται

Διαβάστε περισσότερα