ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ - ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΣ - ΜΑΡΤΙΟΣ 2009 ΤΕΥΧΟΣ 49 ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΟ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ - ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΣ - ΜΑΡΤΙΟΣ 2009 ΤΕΥΧΟΣ 49 ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΟ"

Transcript

1 ΕΦΗΜΕΡΙΔΕΣ ΠΕΡΙΟΔΙΚΑ Χ + 7 ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ - ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΣ - ΜΑΡΤΙΟΣ 2009 ΤΕΥΧΟΣ 49 ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΟ ΔΕΛΤΙΟ ΚΩΔ ΠΛΗΡΩΜΕΝΟ ΤΕΛΟΣ Ταχ. Γραφείο Κ Ε Μ Π Α Θ Αριθμός Άδειας 5207/07 ΕΚΔΟΤΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΚΛΙΝΙΚΗΣ ΧΗΜΕΙΑΣ - ΚΛΙΝΙΚΗΣ ΒΙΟΧΗΜΕΙΑΣ Αλωπεκής Αθήνα - τηλ.:

2

3 ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ - ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΣ - ΜΑΡΤΙΟΣ 2009, ΤΕΥΧΟΣ 49 Περιεχόμενα 4 Βραβείο Nobel Ιατρικής HPV και καρκίνος: Nobel Ιατρικής Πράσινη φθορίζουσα πρωτεΐνη. Το επιστημονικό υπόβαθρο του Nobel Χημείας Ορθολογιστική παρουσίαση αποτελεσμάτων δοκιμών με βάση την αβεβαιότητα των μετρήσεων 17 Προσδιορισμός ενδοκυττάριου, επιφανειακού και διαλυτού TNFα με κυτταρομετρία ροής 22 Συνέδρια 2009 Διοικητικό Συμβούλιο Πρόεδρος: Κ. Ψαρρά Αντιπρόεδρος: Α. Σταθάκη-Φερδερίγου Γ. Γραμματέας: Φ. Καράμπαμπα Αν. Γεν. Γραμματέας: Α. Χαλιάσος Ταμίας: Ε. Μπότουλα Μέλη: Α. Διακουμή-Σπυροπούλου, Χ. Κρούπης ιδιοκτήτης: ΈΈΚΧ-ΚΒ Αλωπεκής Αθήνα Τηλ.: Fax: Διευθύντρια Σύνταξης Κ. Ψαρρά Νοταρά 39, Αθήνα Έπιτροπή Σύνταξης Μ. Βικεντίου, Μ. Γαροφαλάκη, Α. Γρηγοράτου, Ε. Κώνστα, Κ. Κωνσταντινάκου, Β. Λόη, Ν. Παπαγεωργάκης Έκδότης Σταμάτης Σταματόπουλος Focus on Health ΕΠΕ Δημιουργικός Σχεδιασμός Multimedia Trend ΕΠΕ Έπιμέλεια - Παραγωγή Focus on Health ΕΠΕ Ιωάννου Γενναδίου 16, Αθήνα, Τηλ.: , Fax: Κωδικός Διεύθυνσης Εποπτείας ΜΜΕ: 4283 Editorial Αγαπητοί συνάδελφοι, Πηγαίνοντας µια βόλτα στην εξοχή ή και στους δρόµους της πόλης, που µυρίζει άνοιξη αισθάνεσαι ότι κάτι µπορεί να γίνει ότι υπάρχει ελπίδα! Ωστόσο, µην επαναπαύεστε, διότι όσον αφορά τις επιθέσεις που συνεχίζουµε να υφιστάµεθα σαν κλινικοί χηµικοί, είµαστε µερικές φορές σαν τον Αθηναίο Σοφάνη, που όταν πολεµούσε στη µάχη των Πλαταιών κατά των Περσών, φορούσε στο πόδι του µια αλυσίδα µε µια άγκυρα σιδερένια για να µην µπορεί να υποχωρήσει ούτε πόντο από τις θέσεις του. Όταν όµως έπρεπε να επιτεθεί, είχε και την άγκυρα µαζί του (τάδε έφη Ηρόδοτος, ο πατήρ της ιστορίας). εν υποχωρούµε ούτε πόντο αλλά η επίθεση για βελτίωση των θέσεων, η άνοιξη, η ανάσταση Το τεύχος αυτό είναι αφιερωµένο στα βραβεία Nobel Ιατρικής και Χηµείας, που απονεµήθηκαν το εκέµβρη του Γιατί; Πρώτο, διότι όλοι σε ένα Nobel δεν ελπίζουµε πάντοτε; (οµολογείστε ότι κάποτε είπατε µεταξύ αστείου και σοβαρού ). εύτερο, διότι τo φετινό Nobel ιατρικής για τους HIV και HPV έδειξε την επικαιρότητα του τελευταίου σεµιναρίου συνεχιζόµενης εκπαίδευσης της ΕΕΚΧ- ΚΒ, που δεν παρακολουθήσατε Τρίτο και κύριο, η ιστορία αυτών των ανακαλύψεων δείχνει το δρόµο της ελπίδας, δείχνει πόσοι άνθρωποι βάζουν το λιθαράκι τους για κάτι κι ας βραβεύονται λίγοι, δείχνει τη δύναµη της επιµονής, της πίστης, της σοβαρής δουλειάς και οι φωτογραφίες τους, οι ρυτίδες τους χωρίς «το χέρι του γέρου φωτογράφου να του στρώνει τις ρυτίδες που έχουν αφήσει στο πρόσωπό του όλα τα πετεινά του ουρανού» (Γ. Σεφέρης). ιαβάστε επίσης µε προσοχή το άρθρο του καθ. Μ. Κουππάρη για τα σηµαντικά ψηφία και µην τα χρησιµοποιείτε ανεξέλεγκτα, διαβάστε και για τον TNF και µε πόσους διαφορετικούς τρόπους προσδιορίζεται µε την κυτταροµετρία ροής! Πεζή προσγειωµένη πραγµατικότητα, αλλά µόνο έτσι έχουµε δικαίωµα στο όνειρο Ετοιµάστε, συνάδελφοι, τις εργασίες σας για το 8 ο Πανελλήνιο Συνέδριο Κλινικής Χηµείας, που θα γίνει στην όµορφη Πάτρα! Όπως είπαµε ούτε πόντο υποχώρηση και τα σεµινάρια, τα συνέδριά µας, η συνεργασία µας είναι ευκαιρία να το δείχνουµε. Με φιλικούς χαιρετισµούς Κατερίνα Ψαρρά 3

4 ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΟ ΔΕΛΤΙΟ ΕΕΚΧ-ΚΒ Βραβείο Nobel Ιατρικής 2008 Προσαρμογή-Μετάφραση Κειμένων: Μυροφόρα Βικεντίου Χημικός MSc Κλινικής Βιοχημείας-Μοριακής Διαγνωστικής Συγχαρητήρια στους Luc Montagnier και Françoise Barré-Sinoussi, των διακεκριμένων επιστημόνων του Ερευνητικού Ιδρύματος Pasteur, οι οποίοι έλαβαν στις 7 Δεκεμβρίου 2008, το βραβείο Nobel Ιατρικής για την ανακάλυψη του ιού HIV, το 1983! Το βραβείο μοιράστηκαν με τον Harald zur Hausen, από τη Γερμανία, ο οποίος ανακάλυψε τη σχέση του ιού του θηλώματος του ανθρώπου (Human Papilloma Virus, HPV) και του καρκίνου του τραχήλου της μήτρας. Είναι γνωστό ότι νέες επιδημίες σχετίζονται με λοιμογόνους παράγοντες, όπως είναι οι ιοί και τα βακτήρια. Ο HIV είναι ένας ρετροϊός, δηλαδή ιός που για την αναπαραγωγή του χρησιμεύει το ιικό ένζυμο ανάστροφη μεταγραφάση (reverse transcriptase, RT) του RNA. Η παθογένεια της HIV λοίμωξης επιτελείται με περίπλοκους μηχανισμούς που έχουν ως αποτέλεσμα την προοδευτική έκπτωση της λειτουργικότητας του ανοσιακού συστήματος. Το κύριο χαρακτηριστικό της HIV-1 λοίμωξης είναι η σταδιακή ποσοτική και ποιοτική έκπτωση των CD4+ T βοηθητικών λεμφοκυττάρων (Σχήμα 1). Η μόλυνση μπορεί να γίνει με διάφορους τρόπους όπως μέσω της σεξουαλικής επαφής, με μόλυνση του αίματος από μολυσμένο αίμα (μετάγγιση, τραυματισμός), περιγεννητικά με τον θηλασμό αλλά και με κάθετη μετάδοση από την έγκυο στο κύημα. Σχήμα 1. Η παθογένεια του ιού HIV. Το 1983 οι δύο ερευνητές, Luc Montagnier και Françoise Barré-Sinoussi, κατάφεραν να απομονώσουν και να ταυτοποιήσουν τον ιό που μάστιζε και μαστίζει, μέχρι σήμερα, την ανθρωπότητα (Σχήμα 2). Στόχος της έρευνάς τους ήταν (και είναι) η απομόνωση του ιικού στελέχους από τον ασθενή και η εργαστηριακή διερεύνηση του ιού με σκοπό την ανάπτυξη θεραπείας κατά του HIV. Έρευνα του ιού HIV: από την κλίνη στον πάγκο και πάλι στην κλίνη 1983 Ταυτοποίηση των αντιγόνων του HIV-1 Τροπισμός και κυτταροπαθογένεια του HIV-1 Χαρακτηρισμός της RT (Reverse Transcriptase) Κλωνοποίηση και Αλληλουχία του HIV-1 Ανάπτυξη διαγνωστικών Τεστ Πρόληψη μετάδοσης με το αίμα Πρόληψη μετάδοσης με σεξουαλική επαφή Παρακολούθηση των CD4+T λεμφοκυττάρων Ανάπτυξη του πρώτου αντιιικού φαρμάκου AZT ως θεραπεία AZT ως πρόληψη HAART Ιικό φορτίο και ARV ανθεκτικότητα Σχήμα έτος ανακάλυψης του ιού HIV. Τα σημαντικότερα στάδια της ανακάλυψης και διερεύνησής του (μέρος από την παρουσίαση της Δρ. Barre-Sinoussi κατά την απονομή). Αξίζει να αναφερθούν λίγα στοιχεία της ζωής και του έργου των δύο επιστημόνων Luc Montagnier: Ο Luc Montagnier γεννήθηκε στην πόλη Chabris της Γαλλίας, το Ήταν το μοναχοπαίδι του Antoine Montagnier και της Marianne Rousselet. Από τα δεκατέσσερά του έτη είχε ασχοληθεί με πειράματα νιτρογλυκερίνης στο εργαστήριο που διατηρούσε ο πατέρας του. Η επιθυμία του να ασχοληθεί με την ιατρική παρακινήθηκε από το χρόνιο νόσημα και το θάνατο του παππού του από καρκίνο του παχέος εντέρου. Ο Montagnier σπούδασε στο Κολλέγιο de Châtellerault, και στη συνέχεια στο Πανεπιστήμιο Poitiers, όπου έλαβε το πτυχίο του στις φυσικές επιστήμες, το Συνέχισε τις σπουδές του στο Poitiers και στη συνέχεια στο Πανεπιστήμιο του Παρισιού, το 1955, έλαβε την άδεια «licence ès sciences». Δίδαξε, ως βοηθός, στο Τμήμα Επιστημών του Παρισιού, στη Sorbonne, και το 1960 έλαβε το διδακτορικό του στην Ιατρική. Το 1960, διορίστηκε ως ερευνητής στο Εθνικό Κέντρο Επιστημονικής Έρευνας (Centre National de la Recherche Scientifique, C.N.R.S.), και στη συνέχεια πήγε στο Λονδίνο για έρευνα στο Συμβούλιο Ιατρικής Έρευνας (Medical Research Council), στο Carshalton. 4

5 ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ - ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΣ - ΜΑΡΤΙΟΣ 2009, ΤΕΥΧΟΣ 49 Η ομάδα έρευνας στο Carshalton διερευνούσε το ριβονουκλεϊνικό οξύ (ribonucleic acid, RNA). Οι Montagnier και F.K. Sanders, διερεύνησαν το RNA και ανακάλυψαν ιό με διπλής έλικας RNA που προέκυπτε από το διπλασιασμό του μονόκλωνου RNA. Το διπλής έλικας RNA μπορούσε να μεταφέρει τη γενετική του πληροφορία στο DNA, επιτρέποντας στον ιό να κωδικοποιήσει τον εαυτό του στο γενετικό υλικό του ξενιστή. Η ανακάλυψη αυτή αποτέλεσε σημαντικό επίτευγμα για την κατανόηση των ιών. Από το 1963 μέχρι το 1965, ο Montagnier εργάστηκε ως ερευνητής στο Ινστιτούτο Ιολογίας στη Γλασκόβη, στη Σκωτία. Συνεργάστηκε με τον Ian MacPherson, που ανακάλυψε, το 1964, ότι το agar αποτελούσε εξαιρετικό υπόστρωμα για την καλλιέργεια καρκινικών κυττάρων. Η τεχνική τους έγινε πρότυπη σε εργαστήρια που διερευνούν ογκογονίδια και τροποποιήσεις-μεταλλάξεις κυττάρων. Ο ίδιος ο Montagnier χρησιμοποίησε τη νέα τεχνική για τη διερεύνηση καρκίνων που προκαλούνται από ιούς, ενώ το 1965 επέστρεψε στη Γαλλία. Από το 1965 μέχρι το 1972, ο Montagnier εργάστηκε ως διευθυντής εργαστηρίου στο Ινστιτούτο Ραδίου (που στη συνέχεια επονομάστηκε σε Ινστιτούτο Curie), στο Orsay. Το 1972, ίδρυσε και διήυθυνε το Τμήμα Ιικής Ογκολογίας, του Ινστιτούτου Pasteur. Υποκινούμενος από τα ευρήματά του στο Carshalton και με την πίστη ότι κάποιοι καρκίνοι προκαλούνται από ιούς, τον καιρό εκείνο το επιστημονικό του ενδιαφέρον επικεντρώθηκε στους ρετροϊούς ως δυναμική αιτία που προκαλεί τον καρκίνο. Οι ρετροϊοί έχουν το ένζυμο ανάστροφη μεταγραφάση. Ο Montagnier τεκμηρίωσε ότι η ανάστροφη μεταγραφάση μεταγράφει τις γενετικές πληροφορίες του ιού, από το ιικό RNA στο DNA, επιτρέποντας τα γονίδια του ιού να εγκατασταθούν μόνιμα στα κύτταρα του ξενιστή. Μετά την εγκατάσταση ο ιός ξεκινά να πολλαπλασιάζεται αλλά μόνο με τον πολλαπλασιασμό των κυττάρων του ξενιστή, οδηγώντας σε κακοήθεις όγκους. Το AIDS (σύνδρομο επίκτητης ανοσοανεπάρκειας), μία επιδημία με τραγικές συνέπειες, που εμφανίστηκε στις αρχές του 1980, χαρακτηρίστηκε αρχικά, γύρω στο Το κύριο χαρακτηριστικό του ιού είναι η αποδυνάμωση του ανοσοποιητικού συστήματος λόγω του οποίου ο οργανισμός, φυσιολογικά, προστατεύεται από μεγάλο αριθμό νοσημάτων. Το AIDS στην τελική του φάση είναι θανατηφόρο. Μέχρι το 1993, περισσότεροι από 3 εκατομμύρια άνθρωποι ανέπτυξαν AIDS. Ο Montagnier πίστεψε ότι ο ρετροϊός μπορεί να είναι υπεύθυνος για το AIDS. Ερευνητές επισήμαναν ότι η προ-aids κατάσταση (Σχήμα 3) περιλάμβανε επίμονη διόγκωση των λεμφαδένων, που ονομαζόταν λεμφαδενοπάθεια. Λαμβάνοντας καλλιέργεια ιστών από λεμφαδένες ασθενούς με AIDS, το 1983, ο Montagnier και δύο συνεργάτες του, Françoise Barré-Sinoussi και Jean-Claude Chermann, διερεύνησαν και ανακάλυψαν την ανάστροφη μεταγραφάση, η οποία αποτελεί χαρακτηριστικό γνώρισμα ρετροϊού. Ο ιός που απομονώθηκε ονομάστηκε LAV (lymphadenopathy-associated virus, ιός παρουσία λεμφαδενοπάθειας). Αργότερα, μετά από διεθνή συμφωνία, ο ιός επονομάστηκε HIV (human immunodeficiency virus, ιός ανοσοανεπάρκειας του ανθρώπου). Μετά την απομόνωση του ιού, ήταν πλέον εφικτή η ανάπτυξη δοκιμασίας αντισωμάτων έναντι του ιού (τεστ HIV). Επίσης, ο Montagnier και η ομάδα του, ανακάλυψαν ότι ο ιός HIV επιτίθεται στα CD4 κύτταρα, τα οποία έχουν σημαίνουσα θέση και δράση στο ανοσιακό σύστημα. Ο ιός HIV-2, που είναι όμοιος, αλλά όχι ταυτόσημος με τον HIV, ανακαλύφθηκε από τον Montagnier και τους συνεργάτες του, τον Απρίλιο του Ο Montagnier, στο Ινστιτούτο Pasteur στο Παρίσι, αφιέρωσε την καριέρα του στην έρευνα των ιών. Ίσως να είναι ευρύτερα γνωστός για την ανακάλυψη του HIV, ο οποίος ταυτοποιήθηκε ως η αιτία που προκαλεί το AIDS. Ωστόσο, 20 έτη πριν από την έναρξη της επιδημίας του AIDS, ο Montagnier έκανε αρκετές σημαντικές ανακαλύψεις που αφορούν στη φύση των ιών. Η συνεισφορά του θεωρείται μέγιστη όσον αφορά την κατανόηση του μηχανισμού πώς οι ιοί μπορούν να τροποποιήσουν, να αλλάξουν τη γενετική πληροφορία των ξενιστών ενώ επικεντρώθηκε στην έρευνα του καρκίνου. Η έρευνά του που αφορούσε στην ιντερφερόνη (έναν από τους μηχανισμούς άμυνας του οργανισμού ενάντια στους ιούς), επίσης άνοιξε δρόμους για θεραπεία από ασθένειες που προκαλούνται από ιούς. Σήμερα, η έρευνα του Montagnier εστιάζεται στη διερεύνηση των πρωτεϊνών του περιβλήματος του ιού που συνδέονται με τα Τ κύτταρα, τη μελέτη του εμβολίου και κατ επέκταση στη μελέτη θεραπείας του AIDS. Ο Montagnier παντρεύτηκε τη Dorothea Ackerman, το Απέκτησαν τρία παιδιά, τους Jean-Luc, Anne-Marie, και Francine. Έχει περιγράψει τον εαυτό του ως «επιθετικό» ερευνητή που περνά τον περισσότερο χρόνο του μεταξύ εργαστηρίου και ταξιδεύοντας για επιστημονικές συναντήσεις. Απολαμβάνει την κολύμβηση και την κλασική μουσική, και αγαπά να παίζει πιάνο και ιδιαίτερα σονάτες του Mozart. Francoise Barré-Sinoussi: Η Barré-Sinoussi γεννήθηκε το 1947 στο Παρίσι. Εργάζεται στο Ινστιτούτο Pasteur, από τις αρχές του Η έρευνά της γρήγορα εστιάστηκε στους ρετροϊούς. Η γνώση της στο συγκεκριμένο πεδίο την οδήγησε στην ανακάλυψη του ιού του AIDS, το 1983, μαζί με τον Δρ. Montagnier. Η ανακάλυψη αυτή υπέδειξε την επιτακτική ανάγκη ανάπτυξης διαγνωστικών δοκιμασιών με σκοπό τον έλεγχο του νοσήματος. Η έρευνά 5

6 ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΟ ΔΕΛΤΙΟ ΕΕΚΧ-ΚΒ της εστιάζεται στην επίδραση της φυσικής άμυνας του ξενιστή στον έλεγχο του HIV/AIDS όπως και στη μετάδοση του ιού από τη μητέρα στο παιδί. Έχει συμμετάσχει σε πάνω από 200 επιστημονικές εργασίες, σε πάνω από 250 διεθνή συνέδρια, και έχει εκπαιδεύσει πολλούς νεαρούς ερευνητές. Η Barré-Sinoussi έχει συμβάλλει σε αρκετές επιστημονικές επιτροπές, στο Ινστιτούτο Pasteur, όπως επίσης και σε άλλους οργανισμούς κατά του AIDS, όπως είναι η Εθνική Επιτροπή για την Έρευνα του AIDS της Γαλλίας (National Agency for AIDS Research in France). Επίσης έχει εμπλακεί σε διεθνές επίπεδο, ως σύμβουλος του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας (WHO) και UNAIDS-HIV. Από το 1980, η Barré-Sinoussi έχει ξεκινήσει συνεργασίες με αναπτυσσόμενες χώρες. Εργάζεται σταθερά για την καθιέρωση μόνιμης σύνδεσης βασικής και κλινικής έρευνας με σκοπό τη βελτίωση στα πεδία πρόληψης, κλινικής φροντίδας και θεραπείας. Η Francoise Barré-Sinoussi, είναι καθηγήτρια διακεκριμένης τάξης (exceptional class) στο Ινστιτούτο Pasteur και υπεύθυνη-διευθύντρια Έρευνας του Inserm. Ηγείται του Τμήματος ρύθμισης ρετροϊικών λοιμώξεων του Ινστιτούτου Pasteur. Είναι, επίσης, πρόεδρος του Επιστημονικού συμβουλίου του ANRS και διευθύνει την έρευνά του, στη νοτιοανατολική Ασία. Η Francoise Barré-Sinoussi συνεργάστηκε με μεγάλο αριθμό επιστημόνων από χώρες που έχουν επηρεαστεί στο μεγαλύτερο βαθμό από το HIV/AIDS, μέσω του Διεθνούς Δικτύου των Ινστιτούτων Pasteur. Η δουλειά της απέφερε 216 πρωτότυπες δημοσιεύσεις σε διεθνή περιοδικά, περισσότερα από 250 άρθρα σε διεθνή συνέδρια και 17 πατενταρισμένες εφαρμογές. Η Francoise Barré-Sinoussi έλαβε μεγάλο αριθμό βραβείων ενώ σημαντική θεωρήθηκε η μνεία του André Syrota (Γενικός Διευθυντής του Εθνικού Ινστιτούτου Υγείας και Ιατρικής Έρευνας), για τη διάκρισή της και την επιστημονική και ανθρωπιστική μάχη ενάντια στον HIV/AIDS, ο οποίος χαρακτήρισε την επιστήμονα ως «πρέσβειρα της βιοϊατρικής έρευνας στη Γαλλία». Οδηγός στην καριέρα της Francoise Barré-Sinoussi είναι οι αξίες του Louis Pasteur, τις οποίες υιοθέτησε και εφάρμοσε συνδυάζοντας την έρευνα με την υγεία του κοινωνικού συνόλου και τη διδασκαλία. Σε άρθρα διεθνών εφημερίδων επισημαίνεται ότι το βραβείο Nobel έχει δοθεί μόνο στους Montagnier και Barré-Sinoussi, ενώ δεν αναφέρεται ο Αμερικανός ερευνητής Robert Gallo (ο Αμερικανός ερευνητής που θεωρήθηκε ότι ανακάλυψε τον ιό του AIDS, μαζί με τους άλλους δύο). Ο λόγος έγκειται στο γεγονός ότι ο Gallo, στο εργαστήριό του, στο NIH, ισχυρίστηκε ότι ο ίδιος ανακάλυψε έναν ιό στους ασθενείς με AIDS. Αργότερα, η ανάλυση της γενετικής αλληλουχίας του ιού απεκάλυψε ότι και στις δύο περιπτώσεις αυτό που είχε ανακαλυφθεί ήταν ο ιός του Montagnier, που είχε αναμείξει με τις δικές του καλλιέργειες. Συγκεκριμένα, παρατηρήθηκε ότι ο HIV που απομονωνόταν διέφερε 6-20% από ασθενή σε ασθενή (λόγω της ικανότητας του ιού να μεταλλάσσεται). Αντίθετα, ο ιός που απομόνωσε ο Gallo ήταν σε ποσοστό μικρότερο από 2% διαφορετικός από τον ιό που απομόνωσε ο Montagnier, οδηγώντας στην υποψία ότι και οι δύο ιοί προέρχονταν από την ίδια πηγή. Η υποψία αυτή ενισχύθηκε από το γεγονός ότι τα εργαστήρια αντάλλαξαν δείγματα στις αρχές της δεκαετίας του 80. Το 1993 η έρευνα του Γραφείου Ηθικής της Έρευνας (Office of Research Integrity) επιβεβαίωσε ότι ο Gallo «ανακάλυψε» τον ιό που του είχε στείλει ο Montagnier. Το αν ήταν ή όχι ενήμερος ο Gallo γι αυτό, το 1983, δεν μπορεί να αποδειχθεί. Παρόλα αυτά, η επιτροπή Nobel αναγνώρισε μόνο το έργο-την ανακάλυψη των δύο Γάλλων ερευνητών. Λίγα στοιχεία από τις ομιλίες των δύο διακεκριμένων επιστημόνων κατά την απονομή του βραβείου Nobel, στις 7 Δεκεμβρίου 2008 Είκοσι πέντε έτη έρευνας του AIDS. Μαθήματα και προοπτικές για θεραπεία και εμβόλιο («Twenty five years of research on AIDS Lessons and prospects for cure and Vaccine») Luc Montagnier M.D. Σταθμοί-ορόσημο στην Έρευνα του AIDS 1981 Ταυτοποιήθηκε η νόσος στις ΗΠΑ 1983 Απομονώθηκε για πρώτη φορά ο ιός HIV 1984 Επιβεβαίωση του HIV ως ο αιτιολογικού παράγοντα που προκαλεί το AIDS και βιολογικός και μοριακός χαρακτηρισμός 1985 Ανάπτυξη των πρώτων τεστ αίματος για την εξάλειψη τον περιορισμό της μετάδοσης του ιού από τον HIV, μέσω της μετάγγισης αίματος 1986 Απομόνωση του ιού HIV Η πρώτη χρήση του AZT ως του πρώτου αντιρετροϊκού φαρμάκου 1991 Η απόπτωση ως μηχανισμός κυτταρικού θανάτου στο AIDS 1995 Μείωση (ρυθμού) της περιγεννητικής μετάδοσης του ιού με τη χορήγηση του AZT 1995 Υψηλός ρυθμός διπλασιασμού του ιού κατά τη διάρκεια της λανθάνουσας φάσης της λοίμωξης 1996 Ταυτοποίηση των κύριων συνυποδοχέων του HIV Γενίκευση της χρήσης του HAART στις ανεπτυγμένες χώρες 6

7 ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ - ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΣ - ΜΑΡΤΙΟΣ 2009, ΤΕΥΧΟΣ 49 Οι τέσσερις μηχανισμοί για τη μεταβλητότητα του HIV 1 Λάθη κατά την αντίστροφη μεταγραφή (Errors of Reverse Transcription) HIV/AIDS: the state of th epidemic at the end of Γενετικός ανασυνδυασμός (Genetic Recombination) 3 Ατελής ουδετεροποίηση από το Vif της δραστηριότητας του γονιδίου APOBEC3G (Incomplete Neutralization by Vif of the activity of the APOBEC3G cellular gene) 4 Οξειδωτικό στρες (Oxidative Stress) Εικοσιπέντε έτη μετά την ανακάλυψη του HIV/AIDS δεν υπάρχει θεραπεία, δεν υπάρχει εμβόλιο αλλά υπάρχει ελπίδα για θεραπεία μέσω εμβολίου! 33 million people [ million] were living with HIV. 2.7 million [ million] new causes of HIV infection. 2 million [ million] AIDS-related deaths last year. Στρατηγική για ανάπτυξη νέου εμβολίου 1 Δείχνει αποδοτικότητα ως θεραπευτικό συμπλήρωμα (Show efficacy as therapeutic complement) 2 Προσαρμόζεται στην παρεμπόδιση της μετάδοσης μέσω βλεννογόνου (mucosal transmission) 3 Δοκιμασία για τη διατύπωση ως προληπτικό εμβόλιο [Test the best formulation as preventive vaccine (phase3)] HIV: Η ανακάλυψη του ιού άνοιξε δρόμους για νέα επιστημονικά επιτεύγματα και βελτίωση στην υγεία, σε παγκόσμιο επίπεδο («HIV: a discovery opening the road to novel scientific achievements and global health improvement») Françoise Barré-Sinoussi Viral RN A/ml plasma CD4 + counts CD8 + DR + CD38 + Natural History of HIV infection Immunological setpoint (before Viral setpoint seroconversion) (6 months p.i.) primary infection chronic infection AIDS Viral Reserviors Chronic Immune Activation Σχήμα 3. Η φυσική πορεία της HIV λοίμωξης. generalized T cell activation viremia blood CD4 + Intestinal CCR5 + CD4 + T memory cells Σχήμα 4. Τα επιδημιολογικά στοιχεία του έτους Μοντέλα κατανόησης της προστασίας ενάντια στον HIV/AIDS 1. Ανθεκτικότητα στη λοίμωξη - εκτιθέμενοι μη μολυσμένοι 2. Έλεγχος της HIV λοίμωξης - ελεγκτές HIV 3. Έλεγχος της HIV παθογένεσης - μη παθογόνο SIV μοντέλο. Θεραπευτική πρόοδος και προκλήσεις Θεραπεία ARV: τα πλεονεκτήματα επιβίωσης είναι τεράστια ΑΛΛΑ υπάρχουν οικονομικοί περιορισμοί στη μακροχρόνια commitment διάρκεια ζωής Επιπλοκές (ανθεκτικότητα στα φάρμακα, μεταβολικές διαταραχές ) - Έρευνα για ΘΕΡΑΠΕΙΑ της λοίμωξης HIV. Θεραπεία και εμβόλια: Επιστημονικές προκλήσεις Γενετική μεταβλητότητα του HIV - υπεκφυγή του ιού από το ανοσιακό σύστημα Πρώιμη εδραίωση - εγκατάσταση αποθεμάτων ιού Μετάδοση από κύτταρο σε κύτταρο Συσχέτιση της προστασίας είναι ακόμη ακαθόριστηαπροσδιόριστη Ο HIV μολύνει, αποδιοργανώνει και/ή εξαλείφει τα κύτταρα (key players)-κλειδιά του ανοσιακού συστήματος Γρήγορη ένταξη δυσλειτουργίας των ανοσιακών αποκρίσεων Περιορισμοί του ζωικού μοντέλου. 7

8 ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΟ ΔΕΛΤΙΟ ΕΕΚΧ-ΚΒ Η έρευνα του HIV/AIDS 25 χρόνια μετά Επιτακτική ανάγκη: Φροντίδα, θεραπεία και πρόληψη Προτεραιότητες για μελλοντική έρευνα-διερεύνηση: 1. Αρχικά γεγονότα κατά τη διάρκεια της οξείας φάσης της λοίμωξης (ενεργοποίηση ανοσιακού συστήματος, φυσική και ειδική ανοσιακή απόκριση, crosstalk επικοινωνία μεταξύ των κυττάρων ανοσιακού συστήματος, μηχανισμοί και συσχετίσεις προστασίας, ρόλος της γενετικής του ξενιστή) 2. Αποθέματα HIV (μηχανισμοί εγκατάστασης και επιμονής-εμμονής, μείωση-κένωση αποθεμάτων) 3. Αλληλεπίδραση μεταξύ ιικών παραγόντων και κυτταρικών συνεργατών 4. Συλλοιμώξεις. Νέες προσεγγίσεις θεραπείας και εμβολίων Νέοι στόχοι sirna; Περιορισμοί μικροβιακής αντιμετάθεσης; Θεραπευτικό εμβόλιο; Έρευνα εμβολίου: Ελπίδα και πρόοδος Αλλαγή από τις συμβατικές στις νέες στρατηγικές HIV στη μετά-σταδιου εποχή Καλύτερη κατανόηση των αρχικών γεγονότων της HIV λοίμωξης Καλύτερη κατανόηση της βασικής ανοσολογίας της HIV λοίμωξης Διεθνή πρακτικά για την προώθηση συνεργασίας. Ο Δρ. Montagnier έκλεισε την ομιλία του με τη φράση: «Οι προοπτικές της Ιατρικής του 21 ου αιώνα είναι: περισσότερη πρόληψη απ ό,τι θεραπεία». Ευχόμαστε να είναι στόχος όλων τόσο στη θεωρία όσο και στην πράξη! Βιβλιογραφία-Πηγές ο Χατζοπούλου Δήμητρα, 9 Σεμινάριο Συνεχιζόμενης Εκπαίδευσης ΕΕΚΧ-ΚΒ, Ιογενείς λοιμώξεις-aids, Αθήνα 24/01/09, σελ montagnier-lecture.html barre-sinoussi-lecture.html

9 ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ - ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΣ - ΜΑΡΤΙΟΣ 2009, ΤΕΥΧΟΣ 49 HPV και καρκίνος: Nobel Ιατρικής 2008 Λάμπρος Δημητρακόπουλος Χημικός, Μεταπτυχιακός φοιτητής Ειδίκευσης στην Κλινική Χημεία, Τμήμα Χημείας, Παν/μίου Αθηνών Από τις 23 έως και τις 25 Ιανουαρίου πραγματοποιήθηκε με επιτυχία στην Αθήνα το 8 ο Πανελλήνιο Κυτταρολογικό Συνέδριο, που διοργάνωσε η Ελληνική Εταιρεία Κλινικής Kυτταρολογίας. Το συνέδριο αυτό συνέπεσε με τη συμπλήρωση 125 ετών από τη γέννηση του Γεώργιου Ν. Παπανικολάου, ο οποίος θεωρείται ο Πατέρας της ειδικότητας της κυτταρολογίας. Ο Παπανικολάου έβαλε τα θεμέλια της πρόληψης και έδωσε ελπίδα ζωής σε εκατομμύρια γυναίκες σε όλο τον κόσμο με την κυτταρολογική εξέταση «Παπανικολάου», το γνωστό Pap Test. Την εναρκτήρια τελετή του συνεδρίου, τίμησε με την παρουσία του και ήταν ο κύριος ομιλητής ο Γερμανός Καθηγητής Harald zur Hausen. Ο zur Hausen έιναι επίτιμος Καθηγητής στο Γερμανικό Κέντρο Έρευνας Καρκίνου στη Χαϊδελβέργη, στο οποίο διατέλεσε πρόεδρος επί σειρά ετών. Το 2008 τιμήθηκε με το βραβείο Nobel Ιατρικής-Φυσιολογίας για τη μετά από έρευνες συσχέτιση του ιού των ανθρώπινων θηλωμάτων HPV με τον καρκίνο του τραχήλου της μήτρας. Μοιράστηκε το βραβείο με τον Luc Montagner και τη Françoise Barré-Sinoussi, που τιμήθηκαν με τη σειρά τους για την ανακάλυψη του ιού HIV. Επίσης, έχει βραβευθεί από την Αμερικανική Εταιρεία Έρευνας Καρκίνου (AACR). Κατά την ομιλία του, αρχικά αναφέρθηκε στους κυριότερους ιούς και βακτήρια που έχει αποδειχθεί ότι έχουν ογκογόνο δράση. Συγκεκριμένα, οι ιοί της ηπατίτιδας σχετίζονται με ηπατοκυτταρικό καρκίνωμα (ΗΚΚ), το ελικοβακτηρίδιο με καρκίνο στομάχου, ένας τύπος ιού του έρπητα (Kaposi s sarcoma-associated herpes virus) με σαρκώματα Kaposi και λεμφώματα και ο ιός Epstein-Barr (EBV) με ορισμένα είδη λεμφωμάτων και καρκίνο του φάρυγγα. Στη συνέχεια, η ομιλία του επικεντρώθηκε στον ιό των ανθρώπινων θηλωμάτων (HPV), ο οποίος έχει συσχετισθεί με καρκίνο δέρματος, πρωκτού, στόματος και φάρυγγα, εκτός του καρκίνου του τραχήλου της μήτρας, ο επιπολασμός του οποίου οδήγησε στην προσπάθεια ανάπτυξης προληπτικού εμβολίου έναντι του ιού, προσπάθεια που στέφθηκε με απόλυτη επιτυχία. Στη συνέχεια σε μία ιστορική αναδρομή παρατηρούμε αναφορές σε κονδυλώματα στο δέρμα και στην περιοχή των γεννητικών οργάνων ήδη από την εποχή των αρχαίων Ελλήνων και των Ρωμαίων. Θεωρούνταν μολυσματικές και τις εκλάμβαναν ως αποτέλεσμα έντονης σεξουαλικής δραστηριότητας. Μία μελέτη στη μεταναγεννησιακή Ιταλία έδειξε υψηλή συχνότητα καρκίνου του τραχήλου της μήτρας σε παντρεμένες γυναίκες, χήρες και σε εκδιδόμενες γυναίκες, σε αντίθεση με την εξαιρετικά χαμηλή συχνότητα σε παρθένες και καλόγριες. Παρά την έντονη ανάπτυξη της βακτηριολογίας στα χρόνια που ακολούθησαν, έπρεπε να φτάσουμε στο τέλος της δεκαετίας του 60 του προηγούμενου αιώνα για να ληφθούν αναπαραγώγιμα αποτελέσματα όσον αφορά τη συσχέτιση του καρκίνου με τη σεξουαλική συμπεριφορά, παρότι στις αρχές του αιώνα επιβεβαιώθηκε η μολυσματική φύση των κονδυλωμάτων και επιβεβαιώθηκε ότι οφείλονται σε κάποιον ιικό παράγοντα, ο οποίος παρατηρήθηκε στο ηλεκτρονικό μικροσκόπιο για πρώτη φορά το Η ογκογόνος δράση ιών θηλωμάτων επιβεβαιώθηκε σε κουνέλια πριν ακόμα εστιαστεί η έρευνα στους ιούς των ανθρώπινων θηλωμάτων. Το 1965 για πρώτη φορά περιγράφηκε το δίκλωνο κυκλικό DNA του HPV και ο Zur Hausen το 1974 με μελέτες υβριδισμού in vitro ιικού RNA και DNA από βιοψίες δέρματος, κονδυλωμάτων και καρκίνου του τραχήλου της μήτρας επιβεβαίωσε τη μεγάλη ετερογένεια του ιού. Στη συνέχεια, η έρευνα εστίασε στη συσχέτιση των κονδυλωμάτων, που οφείλονταν στον HPV και στην ανάπτυξη καρκίνου του τραχήλου της μήτρας, υπόθεση που ενισχύθηκε σε μεγάλο βαθμό από αποτυχημένες προσπάθειες για να συσχετισθεί η εμφάνιση του καρκίνου με τον ιό του απλού έρπητα τύπου 2. Το 1982, τρεις εργασίες κατέδειξαν την παρουσία διαφορετικών υποτύπων του ιού σε βιοψίες κονδυλωμάτων και καρκίνου του τραχήλου της μήτρας. Υβριδοποιήσεις στυπωμάτων κατά Southern επέτρεψαν την ταυτοποίηση ενός ακόμα υποτύπου του ιού, έως ότου το 1984 απομονώθηκαν και χαρακτηρίστηκαν από βιοψίες καρκίνου του τραχήλου καθώς και από καρκινικές κυτταρικές σειρές που προήλθαν από τον τράχηλο της μήτρας (π.χ. HeLa), οι υπότυποι 16 και 18 του ιού οι οποίοι, απ ό,τι γνωρίζουμε σήμερα, αποτελούν τους πλέον επικίνδυνους για καρκινογένεση. Από το 1985 και έπειτα η έρευνα κατέδειξε τις πρωτεΐνες Ε6 και Ε7 του ιού ως κύριες υπεύθυνες για εμπλοκή στα μονοπάτια καρκινογένεσης γεγονός που επιβεβαιώθηκε το 1993 από πειράματα σε διαγονιδιακά ζώα. Η μόλυνση με τον HPV αποτελεί το πλέον σύνηθες σεξουαλικώς μεταδιδόμενο νόσημα και υπολογίζεται ότι το 9

10 ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΟ ΔΕΛΤΙΟ ΕΕΚΧ-ΚΒ 70% των σεξουαλικώς ενεργών γυναικών θα μολυνθούν σε κάποια στιγμή της ζωής τους. Έχουν απομονωθεί περισσότεροι από 100 υπότυποι του ιού, τουλάχιστον 40 εκ των οποίων μολύνουν τα επιθηλιακά κύτταρα και κατατάσσονται σε υψηλού κινδύνου, πιθανώς υψηλού κινδύνου και σε χαμηλού κινδύνου. Οι υπότυποι υψηλού κινδύνου σχετίζονται με το 90% των περιπτώσεων καρκίνου του τραχήλου της μήτρας. Μόλυνση με κάποιον από αυτούς τους υπότυπους (16, 18 και 31), προκαλεί αρχικά ενδοεπιθηλιακή νεοπλασία του τραχήλου (CIN) που μετά από χρόνια οδηγεί σε καρκίνο. Κάθε χρόνο διαγιγνώσκονται νέες περιπτώσεις καρκίνου του τραχήλου και η θνησιμότητα αγγίζει το ένα τρίτο αυτών, καθιστώντας τον δεύτερο καρκίνο σε θνησιμότητα όσον αφορά τις γυναίκες. Πρώιμη διάγνωση μέσω του Pap Test οδηγεί σε μείωση του επιπολασμού σε ανεπτυγμένες χώρες τα τελευταία χρόνια, σε αντίθεση με τις αναπτυσσόμενες χώρες και χώρες όπου ολοένα και μειώνεται η ηλικία της πρώτης σεξουαλικής επαφής των νεαρών κοριτσιών, όπως στην Ιαπωνία. Οι HPV είναι μικροί ιοί, δεν διαθέτουν ιικό φάκελο και περιέχουν ένα δίκλωνο κυκλικό μόριο DNA μήκους ζευγών βάσεων περίπου. Το γονιδίωμα περιέχει μία ανοδικά ρυθμιστική περιοχή (URR) και οκτώ ανοιχτά πλαίσια ανάγνωσης που αντιστοιχούν σε έξι γονίδια που εκφράζονται άμεσα με την είσοδο του ιού στο κύτταρο (E1, E2, E4, E5, E6, E7), και σε δύο γονίδια που εκφράζονται έπειτα από κάποιο χρονικό διάστημα (L1, L2). Τα μεν πρώτα συμμετέχουν στην αντιγραφή του ιού, ενώ τα δεύτερα κωδικεύουν τις πρωτεΐνες του καψιδίου του ιού. Τα παραπάνω φαίνονται στην Εικόνα 1. Ο ιός έχει τη δυνατότητα να εμποδίζει τους αμυντικούς φραγμούς του οργανισμού, αλλά παρόλα αυτά, στις περισσότερες μολύνσεις με HPV τα τραύματα που προκαλούνται από τον ιό υποχωρούν σε ένα χρόνο περίπου, διότι καταπολεμούνται αποτελεσματικά από το ανοσοποιητικό σύστημα. Όμως, ένα μέρος των μολυσμένων κυττάρων μπορεί να διαφύγουν και έτσι να παραμείνει η μόλυνση για χρόνια ή ακόμα και για δεκαετίες. Συνεπώς, καθίσταται σαφές ότι η HPV μόλυνση είναι απαραίτητη αλλά όχι αρκετή για την ανάπτυξη καρκίνου του τραχήλου. Οι πρωτεΐνες Ε6 και Ε7 των υποτύπων υψηλού κινδύνου του ιού προκαλούν υποέκφραση γονιδίων στα οποία αποκρίνεται η ιντερφερόνη, η οποία με τη σειρά της παίζει σημαντικό ρόλο στην ενεργοποίηση του ανοσοποιητικού συστήματος. Συνεπώς, τα μολυσμένα κύτταρα δεν καταστρέφονται και η χρόνια μόλυνση που ακολουθεί αυξάνει τον κίνδυνο για την ανάπτυξη κακοήθειας. Η μεταγραφή των γονιδίων των πρωτεϊνών Ε6 και Ε7 ρυθμίζεται αυστηρά από τον παράγοντα μεταγραφής Ε2 και συνεπώς, η έκφρασή τους σε πολλαπλασιαζόμενα κύτταρα είναι δύσκολα ανιχνεύσιμη. Το ίδιο συμβαίνει και σε CIN χαμηλής διαφοροποίησης, σε αντίθεση με CIN υψηλής διαφοροποίησης και σε καρκινικά κύτταρα, όπου παρατηρούνται υψηλά επίπεδα έκφρασης των δύο πρωτεϊνών. Σε αυτή την περίπτωση το DNA του ιού πολύ συχνά ενσωματώνεται στο γονιδίωμα του κυττάρου-ξενιστή. Ο μοριακός μηχανισμός της ενσωμάτωσης έχει μελετηθεί σε πολύ μικρό βαθμό, όμως μία πιθανή θέση ενσωμάτωσης είναι το χρωμόσωμα 8p24 κοντά στον γενετικό τόπο του γονιδίου του c-myc. Η ενσωμάτωση αυτή οδηγεί στην απενεργοποίηση του παράγοντα Ε2. Η απενεργοποίηση του παράγοντα Ε2 πριν την καταστροφή των μολυσμένων κυττάρων από το ανοσοποιητικό σύστημα, έχει σαν αποτέλεσμα την υπερέκφραση των Ε6 και Ε7 και κατά συνέπεια τον καρκινικό μετασχηματισμό τους, πορεία που αναστρέφεται με επανέκφραση του Ε2. Η υπερέκφραση των Ε6 και Ε7 θεωρείται το καθοριστικό στάδιο στην πολυσταδιακή πορεία της καρκινογένεσης, όπως φαίνεται και στην Εικόνα 2. Εικόνα 1. Ο υπότυπος 16 του HPV. Εικόνα 2. Η επαγόμενη καρκινογένεση από τον HPV. Όπως φαίνεται και στην εικόνα, οι πρωτεΐνες Ε6 και Ε7 ευνοούν τον καρκινικό μετασχηματισμό επιτελώντας διάφορες λειτουργίες όπως η ενεργοποίηση της καταλυτικής υπομονάδας της τελομεράσης (htert), η οποία συνδέεται άμεσα με κυτταρική αθανασία, η απενεργοποίηση του 10

11 ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ - ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΣ - ΜΑΡΤΙΟΣ 2009, ΤΕΥΧΟΣ 49 ογκοκατασταλτικού γονιδίου p53 και η επακόλουθη υποέκφραση του Notch1, η αλληλεπίδραση με την πρωτεΐνη p600 και η αλληλεπίδραση με πρωτεΐνες, που διαθέτουν κάποιο μοτίβο PDZ. Επίσης, υπάρχουν και άλλες λειτουργίες τους με τις οποίες συμβάλλουν στην καρκινογένεση, στις οποίες εμπλέκονται οιστρογόνα και γονίδια που αποκρίνονται σε οιστρογόνα, όπως είναι το ογκοκατασταλτικό γονίδιο BRCA1. Μελέτες που αφορούσαν ένα συνθετικό γονίδιο για την πρωτεΐνη Ε7 (ποντίκια που είχαν εμβολιαστεί με πλασμίδια που εξέφραζαν το συνθετικό αυτό γονίδιο, παράγοντας πολύ μεγαλύτερες ποσότητες αντισωμάτων για την Ε7 σε σχέση με ποντίκια στα οποία είχε εμβολιαστεί το γονίδιο αγρίου τύπου) οδήγησαν στην ανάπτυξη του προληπτικού εμβολίου. Ένα εμβόλιο που καλύπτει τους υποτύπους 6, 11, 16 και 18 (Gardasil, Merck) και ένα που καλύπτει τους υποτύπους 16 και 18 (Cervarix, GlaxoSmithKline). Αναφορές από κλινικές δοκιμές φάσης III, έχουν καταδείξει την αποτελεσματικότητα των εμβολίων όσον αφορά την πρόληψη της μόλυνσης καθώς και της κακοήθους εξαλλαγής. Τα δύο αυτά εμβόλια πήραν έγκριση από το FDA τον Ιούνιο του Παρότι αυτά τα εμβόλια αναμένεται να προφυλάσσουν έναντι του καρκίνου του τραχήλου σε ποσοστό 70%, ο εμβολιασμός δεν αναμένεται να είναι αποτελεσματικός σε γυναίκες που έχουν ήδη μολυνθεί από τον ιό, ενώ ο χρόνος που το εμβόλιο προσφέρει την προστατευτική του δράση δεν έχει αποσαφηνιστεί ακόμα. Ο zur Hausen αναγνώρισε το μεγάλο κόστος του εμβολίου ως ένα σημαντικό μειονέκτημα και έθεσε ως επόμενους στόχους τη μείωση της τιμής του εμβολίου και την προσβασιμότητά του στις αναπτυσσόμενες χώρες, που άλλωστε το έχουν και μεγαλύτερη ανάγκη. Επιπλέον, αναφέρθηκε στον επαναπροσδιορισμό της ηλικίας των γυναικών που πρέπει να εμβολιάζονται επεκτείνοντας την ηλικία αυτή μέχρι και τα 22 έτη. Τέλος, υπογράμμισε ότι σε καμία περίπτωση δεν θα πρέπει να υπάρξει άκρατος εφησυχασμός από την πλευρά των νεαρών γυναικών που θα μπορούσε να οδηγήσει σε επικίνδυνες σεξουαλικές συμπεριφορές. Και φυσικά τίποτα δεν τελειώνει εδώ, καθώς μελέτες για την ανάπτυξη νέων μεθόδων προφύλαξης έναντι του ιού, στοχεύουν στην πρωτεΐνη Ε2, η έκφραση της οποίας σταματά την πορεία της καρκινογένεσης και ξαναθέτει τα κύτταρα στη φυσιολογική πορεία της γήρανσης επανενεργοποιώντας ανενεργά ογκοκατασταλτικά μονοπάτια. Και ενώ θα πρέπει να περιμένουμε χρόνια για να επιβεβαιωθεί η δραστικότητα του εμβολίου έως ότου οι κοπέλες 12-13, χρόνων που έχουν ήδη εμβολιαστεί, φθάσουν στην τέταρτη δεκαετία της ζωής τους όπου εμφανίζεται ο καρκίνος του τραχήλου της μήτρας σε πολύ μεγάλο ποσοστό, ο Harald zur Hausen έχει ήδη κερδίσει τον απόλυτο σεβασμό όλων των άμεσα και έμμεσα εμπλεκόμενων. Στις αρχές τις δεκαετίας του 80 πήγε «κόντρα στο τρέχον δόγμα της εποχής», όπως αναφέρεται και στην ανακοίνωση του Ινστιτούτου Καρολίνσκα, που απονέμει το Νόμπελ Ιατρικής. Τότε κανείς δεν πίστευε ότι κάποιος ιός θα μπορούσε να προκαλεί καρκίνο και όλοι θεωρούσαν τους περιβαλλοντικούς παράγοντες και τη γενετική προδιάθεση ως αποκλειστικούς υπεύθυνους για την καρκινογένεση. Και οι λίγοι που παρέμειναν δύσπιστοι ως προς την ογκογόνο δράση των ιών, και πεισματικά θεωρούσαν ως μεμονωμένη περίπτωση τον HPV και τη συσχέτισή του με τον καρκίνο του τραχήλου της μήτρας, θα πρέπει να έχουν αναθεωρήσει την άποψή τους όταν μόλις πέρυσι ο zur Hausen κατάφερε να συσχετίσει ειδικά τον MC-Polyomavirus με το καρκίνωμα των κυττάρων Merkel, που είναι ένας σπάνιος καρκίνος με νευροενδοκρινή αιτιολογία. Πλέον, δεν έχουμε παρά να παρακολουθούμε με ενδιαφέρον τις εξελίξεις για να δούμε πόσα ακόμα μέλη θα προστεθούν στην ήδη πολυμελή οικογένεια των ογκοϊών... Βιβλιογραφία Harald zur Hausen (Γερμανία, 1936). Ιατρός ιολόγος, παντρεμένος επίσης με την ιολόγο Ethel-Michelle de Villiers με την οποία ανακάλυψαν μαζί τον HPV6 στο γεννητικό σύστημα. Υπέστη στην αρχή μεγάλη κριτική από τους συναδέλφους του, όταν υποστήριξε ότι οι ιοί μπορεί να έχουν καρκινογόνο δράση. Εργάζεται στο Γερμανικό Κέντρο Έρευνας για τον καρκίνο. 1. T. Yugawa, T. Kiyono. Molecular mechanisms of cervical carcinogenesis by high-risk human papillomaviruses: novel functions of E6 and E7 oncoproteins. Reviews in Medical Virology. (2009). 2. H. zur Hausen. Papillomaviruses in the causation of human cancers-a brief historical account. Virology. (2008). 3. Z. Chustecka. Nobel-winning discovery of HPV-Cervical cancer link already having an impact on Medicine. Medscape Medical news (2008). 4. A. K. Lie, G. Kristensen. Human Papillomavirus E6/E7 mrna testing as a predictive marker for cervical carcinoma. Expert reviews of Molecular Diagnostics, 8(4): (2008). 5. H. zur Hausen. Novel human polyomaviruses-re-emergence of a well known virus family as possible human carcinogens. International Journal of Cancer, 123, (2008). 6. E. de Villiers, C. Fauquet, T. R. Broker, H. Bernard, H. zur Hausen. Classification of papillomaviruses. Virology, 324, (2004). 7. A. Cid-Arregui, V. Juarez, H. zur Hausen. A synthetic E7 gene of human papillomavirus type 16 that yields enhanced expression of the protein in mammalian cells and is useful for DNA immunization studies. Jounal of Virology, Vol. 77, No. 8 p (2003). 8. H. zur Hausen. Perspectives of contemporary papillomavirus research. Vaccine. 24S3 S3/iii-S3/iv (2006). 11

HIV & Ca τραχήλου μήτρας. Άτομα μολυσμένα με HIV έχουν αυξημένη ροπή για την ανάπτυξη καρκίνου.

HIV & Ca τραχήλου μήτρας. Άτομα μολυσμένα με HIV έχουν αυξημένη ροπή για την ανάπτυξη καρκίνου. HIV & Ca τραχήλου μήτρας Άτομα μολυσμένα με HIV έχουν αυξημένη ροπή για την ανάπτυξη καρκίνου. ΠΑΘΟΓΕΝΕΙΑ Πολλαπλοί παράγοντες μπορούν να συμβάλουν στην ανάπτυξη της κακοήθειας σε ασθενείς με AIDS. Οι

Διαβάστε περισσότερα

HPV. Τι είναι τα κονδυλώματα?

HPV. Τι είναι τα κονδυλώματα? HPV O HPV (Human papilloma virus) ιός των ανθρώπινων θηλωμάτων είναι ιός που βασίζεται στο DNA και μολύνει το δέρμα και τις βλεννογόνες μεμβράνες ανθρώπων και ορισμένων ζώων. Μέχρι στιγμής έχουν αναγνωριστεί

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΘΕΜΑ: ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΤΗΣ ΜΗΤΡΑΣ

ΥΠΟΘΕΜΑ: ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΤΗΣ ΜΗΤΡΑΣ 13 ΓΕΛ ΠΕΙΡΑΙΑ ΜΑΘΗΜΑ:ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ-PROJECT ΘΕΜΑ:ΥΓΕΙΑ-ΑΣΘΕΝΕΙΕΣ ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ 2013-14 ΤΑΞΗ Α1 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ: 1)ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΜΗΤΡΑΣ- ΝΩΤΙΑΙΟΥ ΜΥΕΛΟΥ 2)AIDS 3)ΜΗΝΙΣΚΟΣ 4)ΜΗΝΙΓΓΙΤΙΔΑ ΥΠΟΘΕΜΑ: ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΤΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Harald zur Hausen Βιογραφία

Harald zur Hausen Βιογραφία ΒΙΟΓΡΑΦΙΑ Τη Δευτέρα 27 Ιανουαρίου 2014 αναγορεύθηκε Επίτιμος Διδάκτορας του Πανεπιστημίου Αθηνών ο Καθηγητής Harald zur Hausen, κάτοχος του βραβείου Nobel Ιατρικής 2008 για την ανακάλυψη του ρόλου των

Διαβάστε περισσότερα

Σεξουαλικώς Μεταδιδόμενα Νοσήματα. Εργασία: Γιάννης Π.

Σεξουαλικώς Μεταδιδόμενα Νοσήματα. Εργασία: Γιάννης Π. Σεξουαλικώς Μεταδιδόμενα Νοσήματα Εργασία: Γιάννης Π. Εισαγωγή Σεξουαλικώς μεταδιδόμενα νοσήματα ή σεξουαλικώς μεταδιδόμενες ασθένειες ή αφροδίσια νοσήματα ονομάζονται ασθένειες ή μολύνσεις, οι οποίες

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΟΣΟΠΟΙΗΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΜΟΝΟΚΛΩΝΙΚΑ ΑΝΤΙΣΩΜΑΤΑ ΕΜΒΟΛΙΑ. Εργαστήριο Γενετικής, ΓΠΑ

ΑΝΟΣΟΠΟΙΗΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΜΟΝΟΚΛΩΝΙΚΑ ΑΝΤΙΣΩΜΑΤΑ ΕΜΒΟΛΙΑ. Εργαστήριο Γενετικής, ΓΠΑ ΑΝΟΣΟΠΟΙΗΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΜΟΝΟΚΛΩΝΙΚΑ ΑΝΤΙΣΩΜΑΤΑ ΕΜΒΟΛΙΑ Στάδια μικροβιακής λοίμωξης δημιουργία αποικίας σε εξωτερική επιφάνεια διείσδυση στον οργανισμό τοπική μόλυνση συστηματική (γενικευμένη) μόλυνση H σημασία

Διαβάστε περισσότερα

HPV-Εμβόλιο: Νέα εποχή στην πρόληψη του καρκίνου του τραχήλου

HPV-Εμβόλιο: Νέα εποχή στην πρόληψη του καρκίνου του τραχήλου HPV-Εμβόλιο: Νέα εποχή στην πρόληψη του καρκίνου του τραχήλου Θεόδωρος Αγοραστός Καθηγητής Μαιευτικής-Γυναικολογίας Α.Π.Θ., Α' Μαιευτική & Γυναικολογική Κλινική Α.Π.Θ., Γ.Π.Ν. Παπαγεωργίου ισό αιώνα μετά

Διαβάστε περισσότερα

Γυμνάσιο Κερατέας ΚΑΡΚΙΝΟΣ & ΜΕΤΑΛΛΑΞΕΙΣ. Αναστασία Σουλαχάκη Κωνσταντίνα Πρίφτη

Γυμνάσιο Κερατέας ΚΑΡΚΙΝΟΣ & ΜΕΤΑΛΛΑΞΕΙΣ. Αναστασία Σουλαχάκη Κωνσταντίνα Πρίφτη Γυμνάσιο Κερατέας ΚΑΡΚΙΝΟΣ & ΜΕΤΑΛΛΑΞΕΙΣ Αναστασία Σουλαχάκη Κωνσταντίνα Πρίφτη 2013 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ : Ορολογία και λίγα λόγια για τον καρκίνο Χαρακτηριστικά του καρκίνου Μεταλλάξεις Μεταλλάξεις και καρκίνος

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ: Η επιστήμη της ζωής

ΒΙΟΛΟΓΙΑ: Η επιστήμη της ζωής Τμήμα Βιολογικών Επιστημών http://www.ucy.ac.cy/goto/biosci/el-gr/home.aspx ΒΙΟΛΟΓΙΑ: Η επιστήμη της ζωής Μελετά ό,τι έχει σχέση με τους ζωντανούς οργανισμούς στον πλανήτη μας, από το μικροσκοπικό επίπεδο

Διαβάστε περισσότερα

HPV DNA, E6, E7, L1, L2, E2, p16, prb, κυκλίνες, κινάσες, Ki67. Τι από όλα αυτά πρέπει να γνωρίζει ο κλινικός γιατρός; Αλέξανδρος Λαµπρόπουλος

HPV DNA, E6, E7, L1, L2, E2, p16, prb, κυκλίνες, κινάσες, Ki67. Τι από όλα αυτά πρέπει να γνωρίζει ο κλινικός γιατρός; Αλέξανδρος Λαµπρόπουλος HPV DNA, E6, E7, L1, L2, E2, p16, prb, κυκλίνες, κινάσες, Ki67. Τι από όλα αυτά πρέπει να γνωρίζει ο κλινικός γιατρός; Αλέξανδρος Λαµπρόπουλος δεν υπάρχει σύγκρουση συµφερόντων Ø Ποιό HPV τεστ είναι το

Διαβάστε περισσότερα

Βιοπληροψορική, συσιημική βιολογία και εξατομικευμένη θεραπεία

Βιοπληροψορική, συσιημική βιολογία και εξατομικευμένη θεραπεία Βιοπληροψορική, συσιημική βιολογία και εξατομικευμένη θεραπεία Φραγκίσκος Κολίσης Καθηγητής Βιοτεχνολογίας, Σχολή Χημικών Μηχανικών ΕΜΠ, Διευθυντής Ινστιτούτου Βιολογικών Ερευνών και Βιοτεχνολογίας, EIE

Διαβάστε περισσότερα

HIV λοίμωξη στα παιδιά: από τη θεραπεία... στην πρόληψη. Βάνα Παπαευαγγέλου ΑΤΤΙΚΟΝ 30/09/2014

HIV λοίμωξη στα παιδιά: από τη θεραπεία... στην πρόληψη. Βάνα Παπαευαγγέλου ΑΤΤΙΚΟΝ 30/09/2014 HIV λοίμωξη στα παιδιά: από τη θεραπεία... στην πρόληψη Βάνα Παπαευαγγέλου ΑΤΤΙΚΟΝ 30/09/2014 Περιεχόµενα Επιδηµιολογία HIV λοίµωξης (2014) ΟιόςHIV ιάγνωση κλινική εικόνα Θεραπεία Κάθετη µετάδοση: απο

Διαβάστε περισσότερα

Άλλο κονδυλώματα κι άλλο HPV;

Άλλο κονδυλώματα κι άλλο HPV; Άλλο κονδυλώματα κι άλλο HPV; Στην ουσία πρόκειται για το ίδιο πράγμα. Κονδυλώματα είναι η αρχαία ονομασία και HPV είναι η σύγχρονη ιατρική ορολογία και σημαίνει Human Pappiloma Virus ή στα ελληνικά Ιός

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1(ΥΓΕΙΑ-ΑΝΘΡΩΠΟΣ)

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1(ΥΓΕΙΑ-ΑΝΘΡΩΠΟΣ) ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ: ΤΜΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1(ΥΓΕΙΑ-ΑΝΘΡΩΠΟΣ) Να βάλετε σε κύκλο το γράμμα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση ή στη φράση που συμπληρώνει σωστά την πρόταση: 1. Οι ιοί αποτελούνται

Διαβάστε περισσότερα

Νικόλαος Σιαφάκας Λέκτορας Διαγνωστικής Ιολογίας Εργαστήριο Κλινικής Μικροβιολογίας ΠΓΝ «ΑΤΤΙΚΟΝ»

Νικόλαος Σιαφάκας Λέκτορας Διαγνωστικής Ιολογίας Εργαστήριο Κλινικής Μικροβιολογίας ΠΓΝ «ΑΤΤΙΚΟΝ» Νικόλαος Σιαφάκας Λέκτορας Διαγνωστικής Ιολογίας Εργαστήριο Κλινικής Μικροβιολογίας ΠΓΝ «ΑΤΤΙΚΟΝ» DNA RNA: ΑΝΤΙΓΡΑΦΗ, ΜΕΤΑΓΡΑΦΗ, ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ DNA RNA: Βασικά Χαρακτηριστικά Ρόλος Κεντικό Δόγμα της Βιολογίας:

Διαβάστε περισσότερα

Οργάνωση: ΕΕΚΧΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΤΑΙΡΙΑ ΚΛΙΝΙΚΗΣ ΧΗΜΕΙΑΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΤΑΙΡΙΑ ΚΛΙΝΙΚΗΣ ΧΗΜΕΙΑΣ ΚΛΙΝΙΚΗΣ ΒΙΟΧΗΜΕΙΑΣ

Οργάνωση: ΕΕΚΧΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΤΑΙΡΙΑ ΚΛΙΝΙΚΗΣ ΧΗΜΕΙΑΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΤΑΙΡΙΑ ΚΛΙΝΙΚΗΣ ΧΗΜΕΙΑΣ ΚΛΙΝΙΚΗΣ ΒΙΟΧΗΜΕΙΑΣ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ Πρόεδρος: Ψαρρά Κατερίνα Αντιπρόεδρος: Κρούπης Χρήστος Γενικός Γραμματέας: Χαλιάσος Αλέξανδρος Αναπλ. Γεν. Γραμματέας: Σπυροπούλου Διακουμή Παναγιώτα Ταμίας: Μπότουλα Έφη Μέλη: Λόη

Διαβάστε περισσότερα

Εργαστηριακή Διάγνωση της HIV λοίμωξης. Δρ. Μαρία Κοτσιανοπούλου Βιολόγος Υπεύθυνη Εργαστηριού Κέντρου Αναφοράς AIDS, ΕΣΔΥ

Εργαστηριακή Διάγνωση της HIV λοίμωξης. Δρ. Μαρία Κοτσιανοπούλου Βιολόγος Υπεύθυνη Εργαστηριού Κέντρου Αναφοράς AIDS, ΕΣΔΥ Εργαστηριακή Διάγνωση της HIV λοίμωξης Δρ. Μαρία Κοτσιανοπούλου Βιολόγος Υπεύθυνη Εργαστηριού Κέντρου Αναφοράς AIDS, ΕΣΔΥ Διάγνωση της HIV λοίμωξης Από το 1985 και μέχρι σήμερα η διαγνωστική διαδικασία

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στην Ανοσολογία

Εισαγωγή στην Ανοσολογία Εισαγωγή στην Ανοσολογία ρ. Γιώργος Κρασιάς Ινστιτούτο Νευρολογίας και Γενετικής Κύπρου Τµήµα Μοριακής Ιολογίας Τι είναι το Ανοσοποιητικό Σύστηµα (ΑΣ)? Το ΑΣ (Immune System) είναι ένα σύστηµα άµυνας του

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΕΔΡΟΣ ΣΥΝΕΔΡΙΟΥ: ΕΦΗ ΜΠΟΤΟΥΛΑ

ΠΡΟΕΔΡΟΣ ΣΥΝΕΔΡΙΟΥ: ΕΦΗ ΜΠΟΤΟΥΛΑ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ Πρόεδρος: Ψαρρά Κατερίνα Αντιπρόεδρος: Σταθάκη- Φερδερίγου Αγγελική Γενικός Γραμματέας: Χαλιάσος Αλέξανδρος Αναπλ. Γεν. Γραμματέας: Σπυροπούλου Διακουμή Παναγιώτα Ταμίας: Μπότουλα

Διαβάστε περισσότερα

Σας αποστέλλουμε τις προτεινόμενες απαντήσεις που αφορούν τα θέματα της Βιολογίας Γενικής Παιδείας των Ημερησίων Γενικών Λυκείων και ΕΠΑΛ (Ομάδας Β ).

Σας αποστέλλουμε τις προτεινόμενες απαντήσεις που αφορούν τα θέματα της Βιολογίας Γενικής Παιδείας των Ημερησίων Γενικών Λυκείων και ΕΠΑΛ (Ομάδας Β ). Αθήνα, 30/5/2014 ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΑ ΕΝΩΣΗ ΒΙΟΕΠΙΣΤΗΜΟΝΩΝ Σας αποστέλλουμε τις προτεινόμενες απαντήσεις που αφορούν τα θέματα της Βιολογίας Γενικής Παιδείας των Ημερησίων Γενικών Λυκείων και ΕΠΑΛ (Ομάδας Β ). Η

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ 23 10 2011 ΘΕΡΙΝΑ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΜΑ 1 Ο Α. Να επιλέξετε τη φράση που συμπληρώνει ορθά κάθε μία από τις ακόλουθες προτάσεις: 1. Όλα τα βακτήρια: Α. διαθέτουν

Διαβάστε περισσότερα

HPV Human Papilloma Virus. Ιός των Ανθρωπίνων Θηλωμάτων

HPV Human Papilloma Virus. Ιός των Ανθρωπίνων Θηλωμάτων HPV Human Papilloma Virus Ιός των Ανθρωπίνων Θηλωμάτων Καρκίνος τραχήλου της μήτρας Υψηλή θνησιμότητα Ο δεύτερος σε συχνότητα που αφορά τις γυναίκες παγκόσμια 500.000 γυναίκες εμφανίζουν καρκίνο τραχήλου

Διαβάστε περισσότερα

Ο ρόλος και η σημασία των μοριακών τεχνικών στον έλεγχο των. μικροβιολογικών παραμέτρων σε περιβαλλοντικά δείγματα για την προστασία

Ο ρόλος και η σημασία των μοριακών τεχνικών στον έλεγχο των. μικροβιολογικών παραμέτρων σε περιβαλλοντικά δείγματα για την προστασία Ο ρόλος και η σημασία των μοριακών τεχνικών στον έλεγχο των μικροβιολογικών παραμέτρων σε περιβαλλοντικά δείγματα για την προστασία της Δημόσιας Υγείας Α. Βανταράκης Εργαστήριο Υγιεινής, Ιατρική Σχολή,

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ Η ΝΕΑ ΓΡΙΠΗ ΤΩΝ ΧΟΙΡΩΝ

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ Η ΝΕΑ ΓΡΙΠΗ ΤΩΝ ΧΟΙΡΩΝ ΓΕΩΤΕΧΝΙΚΟ ΕΠΙΜΕΛΗΤΗΡΙΟ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΚΕΝΤΡΙΚΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΚΑΨΟΥΡΗ 4 412 22 ΛΑΡΙΣΑ ΤΗΛ. 2410 627142 FAX 2410 627143 E-MAIL:GEOTEE_L@OTENET.GR Λάρισα 30-04-2009 ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ Η ΝΕΑ ΓΡΙΠΗ ΤΩΝ ΧΟΙΡΩΝ Παγκόσμια ανησυχία

Διαβάστε περισσότερα

ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΟΡΟΣΗΜΟ ΘΑΛΗΣ ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ. Α1. γ Α2. α Α3. β Α4. β Α5. δ

ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΟΡΟΣΗΜΟ ΘΑΛΗΣ ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ. Α1. γ Α2. α Α3. β Α4. β Α5. δ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΘΕΜΑ Α Α1. γ Α2. α Α3. β Α4. β Α5. δ ΘΕΜΑ Β Β1. 1 Β 2 Α 3 Α 4 Β 5 Β 6 Α 7 Α 8 Β Β2. Σελ. 18 Σχολικού βιβλίου Το γενετικό

Διαβάστε περισσότερα

ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΑ ΜΕΤΑΔΙΔΟΜΕΝΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ - ΧΛΑΜΥΔΙΑ - ΜΥΚΟΠΛΑΣΜΑ - ΕΡΠΗΣ - ΚΟΝΔΥΛΩΜΑΤΑ - ΣΥΦΙΛΗ - HIV - ΓΟΝΟΡΡΟΙΑ

ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΑ ΜΕΤΑΔΙΔΟΜΕΝΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ - ΧΛΑΜΥΔΙΑ - ΜΥΚΟΠΛΑΣΜΑ - ΕΡΠΗΣ - ΚΟΝΔΥΛΩΜΑΤΑ - ΣΥΦΙΛΗ - HIV - ΓΟΝΟΡΡΟΙΑ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΑ ΜΕΤΑΔΙΔΟΜΕΝΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ - ΧΛΑΜΥΔΙΑ - ΜΥΚΟΠΛΑΣΜΑ - ΕΡΠΗΣ - ΚΟΝΔΥΛΩΜΑΤΑ - ΣΥΦΙΛΗ - HIV - ΓΟΝΟΡΡΟΙΑ Σεξουαλικώς μεταδιδόμενα νοσήματα ή σεξουαλικώς μεταδιδόμενες ασθένειες ή αφροδίσια νοσήματα ονομάζονται

Διαβάστε περισσότερα

Λόγοι έκδοσης γνώμης για τον χαρακτηρισμό φαρμακευτικού προϊόντος ως ορφανού

Λόγοι έκδοσης γνώμης για τον χαρακτηρισμό φαρμακευτικού προϊόντος ως ορφανού Παράρτημα 1 Λόγοι έκδοσης γνώμης για τον χαρακτηρισμό φαρμακευτικού προϊόντος ως ορφανού Η Επιτροπή Ορφανών Φαρμάκων (COMP), έχοντας εξετάσει την αίτηση, κατέληξε στα ακόλουθα: Σύμφωνα με το άρθρο 3 παράγραφος

Διαβάστε περισσότερα

Γενική Μικροβιολογία. Ενότητα 12 η ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΙΟΛΟΓΙΑ

Γενική Μικροβιολογία. Ενότητα 12 η ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΙΟΛΟΓΙΑ Γενική Μικροβιολογία Ενότητα 12 η ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΙΟΛΟΓΙΑ Όνομα καθηγητή: Δ. ΓΕΩΡΓΑΚΟΠΟΥΛΟΣ Όνομα καθηγητή: Γ. ΖΕΡΒΑΚΗΣ Όνομα καθηγητή: ΑΝ. ΤΑΜΠΑΚΑΚΗ Τμήμα: ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΦΥΤΙΚΗΣ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΣΤΟΧΟΙ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΗPV και Καρκίνος Δέρµατος. Ηλέκτρα Νικολαΐδου Επ. Καθηγήτρια Δερµατολογίας ΕΚΠΑ Νοσ. «Α. Συγγρός»

ΗPV και Καρκίνος Δέρµατος. Ηλέκτρα Νικολαΐδου Επ. Καθηγήτρια Δερµατολογίας ΕΚΠΑ Νοσ. «Α. Συγγρός» ΗPV και Καρκίνος Δέρµατος Ηλέκτρα Νικολαΐδου Επ. Καθηγήτρια Δερµατολογίας ΕΚΠΑ Νοσ. «Α. Συγγρός» ΓΕΝΗ HPV Α γένος: βλεννογόνοι αιτιολογική συσχέτιση µε καρκίνο τραχήλου µήτρας, πρωκτού, αιδοίου, πέους

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Δ ΤΑΞΗΣ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΔΕΥΤΕΡΑ 23 ΙΟΥΝΙΟΥ 2014 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Δ ΤΑΞΗΣ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΔΕΥΤΕΡΑ 23 ΙΟΥΝΙΟΥ 2014 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ 1 ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Δ ΤΑΞΗΣ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΔΕΥΤΕΡΑ 23 ΙΟΥΝΙΟΥ 2014 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΘΕΜΑ Α Α1. γ Α2. β Α3. γ Α4. δ Α5. α ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ Β Β1. Σχολικό

Διαβάστε περισσότερα

ΔΡ. Γ. Ι. ΠΙΣΣΑΚΑΣ ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ ΕΛΗΝ. ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ. ΑΚΤΙΝΟΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗΣ ΟΓΚΟΛΟΓΙΑΣ ΔΝΤΗΣ ΑΚΤΙΝΟΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΟΥ ΟΓΚΟΛΟΓΙΚΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΝΟΣ.

ΔΡ. Γ. Ι. ΠΙΣΣΑΚΑΣ ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ ΕΛΗΝ. ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ. ΑΚΤΙΝΟΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗΣ ΟΓΚΟΛΟΓΙΑΣ ΔΝΤΗΣ ΑΚΤΙΝΟΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΟΥ ΟΓΚΟΛΟΓΙΚΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΝΟΣ. Η ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗ ΤΗΣ ΒΙΟΙΑΤΡΙΚΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΣΤΗΝ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΔΡ. Γ. Ι. ΠΙΣΣΑΚΑΣ ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ ΕΛΗΝ. ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ. ΑΚΤΙΝΟΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗΣ ΟΓΚΟΛΟΓΙΑΣ ΔΝΤΗΣ ΑΚΤΙΝΟΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΟΥ ΟΓΚΟΛΟΓΙΚΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΝΟΣ.

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ 1 ο ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ 1 ο ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ 1 ο ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΘΕΜΑ 1 ο Α. Ερωτήσεις πολλαπλής επιλογής 1. γ 2. α 3. β 4. δ 5. δ Β. Ερωτήσεις σωστού - λάθους 1. Σωστό 2. Λάθος 3. Λάθος 4. Λάθος 5. Σωστό ΘΕΜΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β ) TETAPTH 4 IOYNIOY 2014 - ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: ΠΕΝΤΕ

Διαβάστε περισσότερα

ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΚΗ ΓΟΝΙ ΙΩΜΑΤΙΚΗ

ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΚΗ ΓΟΝΙ ΙΩΜΑΤΙΚΗ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΚΗ ΓΟΝΙ ΙΩΜΑΤΙΚΗ ΑΝΑΣΤΡΟΦΗ ΓΕΝΕΤΙΚΗ (γονίδιο φαινότυπος) Πρόσθεση εξωγενών γονιδίων (διαγονιδιακά) Τροποποίηση ενδογενών γονιδίων Αφαίρεση γονιδίων (knockout) ΥΠΟΘΕΣΗ Στοχευμένη μεταλλαξογένεση

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΜΑ 1ο Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό καθεμιάς από τις παρακάτω ημιτελείς προτάσεις 1 έως 5 και δίπλα το γράμμα που αντιστοιχεί στη λέξη ή τη φράση, η οποία

Διαβάστε περισσότερα

ΝΟΣΗΛΕΙΑ ΑΣΘΕΝΟΥΣ ΜΕ HIV ΛΟΙΜΩΞΗ: ΓΝΩΣΗ, ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΚΑΙ ΕΝΗΜΕΡΩΣΗ ΕΝΑΝΤΙΑ ΣΤΟΝ ΤΡΟΜΟ ΚΑΙ ΤΟΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟ ΑΠΟΚΛΕΙΣΜΟ

ΝΟΣΗΛΕΙΑ ΑΣΘΕΝΟΥΣ ΜΕ HIV ΛΟΙΜΩΞΗ: ΓΝΩΣΗ, ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΚΑΙ ΕΝΗΜΕΡΩΣΗ ΕΝΑΝΤΙΑ ΣΤΟΝ ΤΡΟΜΟ ΚΑΙ ΤΟΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟ ΑΠΟΚΛΕΙΣΜΟ ΝΟΣΗΛΕΙΑ ΑΣΘΕΝΟΥΣ ΜΕ HIV ΛΟΙΜΩΞΗ: ΓΝΩΣΗ, ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΚΑΙ ΕΝΗΜΕΡΩΣΗ ΕΝΑΝΤΙΑ ΣΤΟΝ ΤΡΟΜΟ ΚΑΙ ΤΟΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟ ΑΠΟΚΛΕΙΣΜΟ ΤΥΜΠΑ ΕΥΔΟΚΙΑ ΜΑΝΔΕΛΗ ΕΛΕΝΗ ΕΙΣΗΓΗΤΡΙΑ: Α. ΠΑΠΟΥΤΣΗ ΟΡΙΣΜΟΙ Ορισμός AIDS: Acquired Immune

Διαβάστε περισσότερα

Μέρα Νταλαντύσε Αχµέτι Φλούτουρα

Μέρα Νταλαντύσε Αχµέτι Φλούτουρα Μέρα Νταλαντύσε Αχµέτι Φλούτουρα πολυσύνθετο εξελισσόµενο θέµα Τέλη 90 ο ιό ήταν θανατηφόρο Σύνδροµο επίκτητη ανοσολογική ανεπάρκεια (AIDS) 1998 πρώτε αποτελεσµατικέ θεραπείε Χρόνιο νόσηµα Ο φορέα συνεχίζει

Διαβάστε περισσότερα

Ιχνηλασιμότητα στην εργαστηριακή ιατρική

Ιχνηλασιμότητα στην εργαστηριακή ιατρική ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ - ΝΟΕΜΒΡΙΟΣ - ΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2009, ΤΕΥΧΟΣ 52 Ιχνηλασιμότητα στην εργαστηριακή ιατρική Μετάφραση-Προσαρμογή: Ευγενία Κώνστα, Χημικός PhD Πρωτότυπος τίτλος: Traceability in Laboratory Medicine Clinical

Διαβάστε περισσότερα

Τεύχος 3 ο - Άρθρο 2 β

Τεύχος 3 ο - Άρθρο 2 β Τεύχος 3 ο - Άρθρο 2 β ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΕΜΒΟΛΙΟ ΓΙΑ ΤΟ AIDS ΠΡΟΣΦΕΡΕΙ ΚΑΛΑ ΝΕΑ Η δοκιμασία Ταϋλάνδης είναι η πρώτη δοκιμή στον άνθρωπο που δείχνει ότι εμβόλιο μπορεί να λειτουργήσει κατά του ιού HIV. Μετάφραση:

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ 1 Ο Α. Να επιλέξετε τη φράση που συμπληρώνει ορθά κάθε μία από τις ακόλουθες προτάσεις: 1. Ως φορείς κλωνοποίησης χρησιμοποιούνται:

ΘΕΜΑ 1 Ο Α. Να επιλέξετε τη φράση που συμπληρώνει ορθά κάθε μία από τις ακόλουθες προτάσεις: 1. Ως φορείς κλωνοποίησης χρησιμοποιούνται: ΜΑΘΗΜΑ / ΤΑΞΗ : ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ / Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΧΕΙΜΕΡΙΝΑ ΣΕΙΡΑ: ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 04/03/12 ΘΕΜΑ 1 Ο Α. Να επιλέξετε τη φράση που συμπληρώνει ορθά κάθε μία από τις ακόλουθες προτάσεις: 1. Ως φορείς κλωνοποίησης

Διαβάστε περισσότερα

ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΣΥΜΠΤΩΜΑΤΑ ΤΡΟΠΟΙ ΜΕΤΑΔΟΣΗΣ ΔΙΑΓΝΩΣΗ/ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΧΛΑΜΥΔΙΑ Αιτία : βακτήρια Πρόληψη : Η χρήση προφυλακτικού Μειώνει τον κίνδυνο μετάδοσης

ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΣΥΜΠΤΩΜΑΤΑ ΤΡΟΠΟΙ ΜΕΤΑΔΟΣΗΣ ΔΙΑΓΝΩΣΗ/ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΧΛΑΜΥΔΙΑ Αιτία : βακτήρια Πρόληψη : Η χρήση προφυλακτικού Μειώνει τον κίνδυνο μετάδοσης ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΣΥΜΠΤΩΜΑΤΑ ΤΡΟΠΟΙ ΜΕΤΑΔΟΣΗΣ ΔΙΑΓΝΩΣΗ/ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΧΛΑΜΥΔΙΑ Αιτία : βακτήρια Πρόληψη : Η χρήση προφυλακτικού Μειώνει τον κίνδυνο μετάδοσης Αυξημένες εκκρίσεις από τα γεννητικά όργανα ή τον πρωκτό.

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΠΡΟΣ ΛΥΣΗ ΚΕΦ. 1ο

ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΠΡΟΣ ΛΥΣΗ ΚΕΦ. 1ο ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΠΡΟΣ ΛΥΣΗ ΚΕΦ. 1ο ΟΜΑΔΑ Α 1. Ένας άνθρωπος μολύνεται από έναν ιό για πρώτη φορά. Το παρακάτω διάγραμμα απεικονίζει τις συγκεντρώσεις αντιγόνων και αντισωμάτων αυτού του ανθρώπου κατά τη διάρκεια

Διαβάστε περισσότερα

Γ' ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ. Óõíåéñìüò ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ. Να επιλέξετε τη φράση που συµπληρώνει ορθά κάθε µία από τις ακόλουθες προτάσεις:

Γ' ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ. Óõíåéñìüò ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ. Να επιλέξετε τη φράση που συµπληρώνει ορθά κάθε µία από τις ακόλουθες προτάσεις: 1 Γ' ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΘΕΜΑ 1 o ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ Να επιλέξετε τη φράση που συµπληρώνει ορθά κάθε µία από τις ακόλουθες προτάσεις: 1. Το DNA ενός ανθρώπινου κυττάρου αποτελείται από 6 10 9

Διαβάστε περισσότερα

Ο μαγικός κόσμος της έρευνας στη Βιολογία και Βιοϊατρική

Ο μαγικός κόσμος της έρευνας στη Βιολογία και Βιοϊατρική Ο μαγικός κόσμος της έρευνας στη Βιολογία και Βιοϊατρική Χρυσούλα Πιτσούλη, Ph.D. Τμήμα Βιολογικών Επιστημών Πανεπιστήμιο Κύπρου (pitsouli@ucy.ac.cy) Η Βιολογία μελετά τη ζωή Η Βιοϊατρική αποτελεί εφαρμογή

Διαβάστε περισσότερα

1 ο ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ

1 ο ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ 1 ο ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΘΕΜΑ 1 ο Α. Στις ερωτήσεις 1-5 να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό της ερώτησης και δίπλα του το γράμμα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση. 1. Οι ομοιοστατικοί

Διαβάστε περισσότερα

4. ΟΙ ΑΣΘΕΝΕΙΕΣ ΚΑΙ ΟΙ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΠΟΥ ΣΧΕΤΙΖΟΝΤΑΙ ΜΕ ΤΗΝ ΕΜΦΑΝΙΣΗ ΤΟΥΣ

4. ΟΙ ΑΣΘΕΝΕΙΕΣ ΚΑΙ ΟΙ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΠΟΥ ΣΧΕΤΙΖΟΝΤΑΙ ΜΕ ΤΗΝ ΕΜΦΑΝΙΣΗ ΤΟΥΣ 4.1 Ομοιόσταση 4.2 Ασθένειες 4. ΟΙ ΑΣΘΕΝΕΙΕΣ ΚΑΙ ΟΙ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΠΟΥ ΣΧΕΤΙΖΟΝΤΑΙ ΜΕ ΤΗΝ ΕΜΦΑΝΙΣΗ ΤΟΥΣ 4.3 Αμυντικοί μηχανισμοί του ανθρώπινου οργανισμού 4.4 Τρόποι ζωής και ασθένειες Μάρθα Καρβουνίδου ΠΕ1404

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ

ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΣΤΟΥΣ ΧΩΡΟΥΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Περίληψη εισήγησης σε σεµινάριο τεχνικών ασφαλείας του ΕΛΙΝΥΑΕ ΤΖΙΝΑΣ ΘΕΟ ΩΡΟΣ ΒΙΟΛΟΓΟΣ ΤΕΧΝΙΚΟΣ ΕΠΙΘΕΩΡΗΤΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΟΡΙΣΜΟΙ Βιολογικοί

Διαβάστε περισσότερα

Γενικές εξετάσεις 2015 Βιολογία Γ λυκείου γενικής παιδείας

Γενικές εξετάσεις 2015 Βιολογία Γ λυκείου γενικής παιδείας Φροντιστήρια δυαδικό 1 ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ δυαδικό Τα θέματα επεξεργάστηκαν οι καθηγητές των Φροντιστηρίων «δυαδικό» Μελλίδης Κ. Πασσιά Α. Θέμα Α Γενικές εξετάσεις 2015 Βιολογία Γ λυκείου γενικής παιδείας Να

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΑ ΘΕΜΑΤΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2012 (ΟΜΑΔΑ Α)

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΑ ΘΕΜΑΤΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2012 (ΟΜΑΔΑ Α) ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΑ ΘΕΜΑΤΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2012 (ΟΜΑΔΑ Α) ΘΕΜΑ Α (Μονάδες 25) Να βάλετε σε κύκλο το γράμμα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση ή στη φράση που συμπληρώνει σωστά την πρόταση: Α1. Ένα

Διαβάστε περισσότερα

Τεχνολογία του ανασυνδυασμένου DNA

Τεχνολογία του ανασυνδυασμένου DNA Τεχνολογία του ανασυνδυασμένου DNA Ε Ι Σ Α Γ Ω Γ Η Φώτης Καρβέλης Ιστορική αναδρομή Ανακάλυψη του DNA Μελέτη αντιγραφής Απομόνωση ενζύμων Μελέτη της δράσης τους Αποκάλυψη των περιοριστικών ενδονουκλεασών

Διαβάστε περισσότερα

γραπτή εξέταση στo μάθημα ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ' ΛΥΚΕΙΟΥ

γραπτή εξέταση στo μάθημα ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ' ΛΥΚΕΙΟΥ γραπτή εξέταση στo μάθημα ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ' ΛΥΚΕΙΟΥ Τάξη: Γ Λυκείου Τμήμα: Βαθμός: Ονοματεπώνυμο: Καθηγητής: Θ Ε Μ Α A 1. Να επιλέξετε τη σωστή απάντηση: Α1. Η ρύθμιση της θερμοκρασίας του

Διαβάστε περισσότερα

ΕΞΕΛΙΞΗ ΣΕΙΡΑ ΜΕΤΑΒΟΛΩΝ ΠΡΟΣ ΟΛΕΣ ΤΙΣ ΣΥΝΙΣΤΩΣΕΣ ΠΟΥ ΠΑΙΡΝΟΥΝ ΜΕΡΟΣ ΣΕ ΕΝΑΝ ΠΛΗΘΥΣΜΟ ΜΕ ΤΗΝ ΠΑΡΟΔΟ ΤΟΥ ΧΡΟΝΟΥ

ΕΞΕΛΙΞΗ ΣΕΙΡΑ ΜΕΤΑΒΟΛΩΝ ΠΡΟΣ ΟΛΕΣ ΤΙΣ ΣΥΝΙΣΤΩΣΕΣ ΠΟΥ ΠΑΙΡΝΟΥΝ ΜΕΡΟΣ ΣΕ ΕΝΑΝ ΠΛΗΘΥΣΜΟ ΜΕ ΤΗΝ ΠΑΡΟΔΟ ΤΟΥ ΧΡΟΝΟΥ ΕΞΕΛΙΞΗ ΣΕΙΡΑ ΜΕΤΑΒΟΛΩΝ ΠΡΟΣ ΟΛΕΣ ΤΙΣ ΣΥΝΙΣΤΩΣΕΣ ΠΟΥ ΠΑΙΡΝΟΥΝ ΜΕΡΟΣ ΣΕ ΕΝΑΝ ΠΛΗΘΥΣΜΟ ΜΕ ΤΗΝ ΠΑΡΟΔΟ ΤΟΥ ΧΡΟΝΟΥ ΖΩΟΛΟΓΙΑ Δ. ΜΑΤΘΟΠΟΥΛΟΣ 1 ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΠΟΥ ΕΠΗΡΕΑΖΟΥΝ ΤΗΝ ΕΞΕΛΙΞΗ ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΚΟΤΗΤΑ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΜΒΟΛΙΟ ΚΑΤΑ ΤΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΡΑΧΗΛΟΥ ΜΗΤΡΑΣ (HPV)

ΕΜΒΟΛΙΟ ΚΑΤΑ ΤΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΡΑΧΗΛΟΥ ΜΗΤΡΑΣ (HPV) ΕΜΒΟΛΙΟ ΚΑΤΑ ΤΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΡΑΧΗΛΟΥ ΜΗΤΡΑΣ (HPV) ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΣΤΗΝ 1 Η ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΗ ΕΚΔΗΛΩΣΗ ΤΟΥ ΙΑΤΡΙΚΟΥ ΣΥΛΛΟΣΟΥ ΣΕΡΡΩΝ ΣΤΙΣ 11 ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ 2015 ΜΕ ΓΕΝΙΚΟ ΤΙΤΛΟ «ΑΜΦΙΣΒΗΤΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΙΣΜΟΙ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΩΝ ΠΑΘΟΓΟΝΩΝ ΜΙΚΡΟΟΡΓΑΝΙΣΜΩΝ ΜΕ ΕΜΒΟΛΙΑ ΚΑΙ ΟΡΟΥΣ

ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΩΝ ΠΑΘΟΓΟΝΩΝ ΜΙΚΡΟΟΡΓΑΝΙΣΜΩΝ ΜΕ ΕΜΒΟΛΙΑ ΚΑΙ ΟΡΟΥΣ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΩΝ ΠΑΘΟΓΟΝΩΝ ΜΙΚΡΟΟΡΓΑΝΙΣΜΩΝ ΜΕ ΕΜΒΟΛΙΑ ΚΑΙ ΟΡΟΥΣ ΟΝΟΜΑ:ΕΥΑΓΓΕΛΙΑ ΕΠΙΘΕΤΟ:ΠΡΙΦΤΗ ΤΑΞΗ:Γ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΤΜΗΜΑ: 4 ΗΜ/ΝΙΑ: 11/10/2013 ΛΙΓΑ ΛΟΓΙΑ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΠΑΘΟΓΟΝΟΥΣ ΜΙΚΡΟΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥΣ Ένας μικροοργανισμός

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΜΑ 1ο Να γράψετε στο τετράδιο σας τον αριθμό καθεμιάς από τις παρακάτω ημιτελείς προτάσεις 1 έως 5 και δίπλα το γράμμα που αντιστοιχεί στη φράση που συμπληρώνει

Διαβάστε περισσότερα

Πανελλήνιες Εξετάσεις Ημερήσιων Γενικών Λυκείων. Εξεταζόμενο Μάθημα: Βιολογία Θετικής Κατεύθυνσης, Ημ/νία: 04 Ιουνίου 2014. Απαντήσεις Θεμάτων

Πανελλήνιες Εξετάσεις Ημερήσιων Γενικών Λυκείων. Εξεταζόμενο Μάθημα: Βιολογία Θετικής Κατεύθυνσης, Ημ/νία: 04 Ιουνίου 2014. Απαντήσεις Θεμάτων Πανελλήνιες Εξετάσεις Ημερήσιων Γενικών Λυκείων Εξεταζόμενο Μάθημα: Βιολογία Θετικής Κατεύθυνσης, Ημ/νία: 04 Ιουνίου 2014 Απαντήσεις Θεμάτων ΘΕΜΑ Α A1. Τα πλασμίδια είναι: δ. κυκλικά δίκλωνα μόρια DNA

Διαβάστε περισσότερα

Δημήτριος Κουτσούρης, Καθηγητής ΕΜΠ Ηλιοπούλου Δήμητρα, Δρ. Βιοϊατρικής Τεχνολογίας, Ηλεκτρολόγος Μηχ. και Μηχ. Υπολογιστών, ΕΜΠ

Δημήτριος Κουτσούρης, Καθηγητής ΕΜΠ Ηλιοπούλου Δήμητρα, Δρ. Βιοϊατρικής Τεχνολογίας, Ηλεκτρολόγος Μηχ. και Μηχ. Υπολογιστών, ΕΜΠ Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΒΙΟΪΑΤΡΙΚΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΣΤΗΝ ΕΞΑΤΟΜΙΚΕΥΜΕΝΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΓΥΝΑΙΚΩΝ ΜΕ ΠΑΘΟΛΟΓΙΚΟ ΤΕΣΤ ΠΑΠΑΝΙΚΟΛΑΟΥ Δημήτριος Κουτσούρης, Καθηγητής ΕΜΠ Ηλιοπούλου Δήμητρα, Δρ. Βιοϊατρικής Τεχνολογίας, Ηλεκτρολόγος

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΝΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ ΔΡΑΣΗΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΚΑΡΚΙΝΟ 2011-2015 ΕΘΝΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΠΡΟΣΥΜΠΤΩΜΑΤΙΚΟΥ ΕΛΕΓΧΟΥ ΓΙΑ ΤΟΝ ΚΑΡΚΙΝΟ ΤΟΥ ΤΡΑΧΗΛΟΥ ΤΗΣ ΜΗΤΡΑΣ

ΕΘΝΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ ΔΡΑΣΗΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΚΑΡΚΙΝΟ 2011-2015 ΕΘΝΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΠΡΟΣΥΜΠΤΩΜΑΤΙΚΟΥ ΕΛΕΓΧΟΥ ΓΙΑ ΤΟΝ ΚΑΡΚΙΝΟ ΤΟΥ ΤΡΑΧΗΛΟΥ ΤΗΣ ΜΗΤΡΑΣ ΕΘΝΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ ΔΡΑΣΗΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΚΑΡΚΙΝΟ 2011-2015 ΕΘΝΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΠΡΟΣΥΜΠΤΩΜΑΤΙΚΟΥ ΕΛΕΓΧΟΥ ΓΙΑ ΤΟΝ ΚΑΡΚΙΝΟ ΤΟΥ ΤΡΑΧΗΛΟΥ ΤΗΣ ΜΗΤΡΑΣ 500.000 νέα κρούσµατα καρκίνου του τραχήλου διαγιγνώσκονται ετησίως. 250.000

Διαβάστε περισσότερα

Σεξουαλικά µεταδιδόµενα νοσήµατα και AIDS στους εφήβους. Χαράλαµπος Ανταχόπουλος 3 η Παιδιατρική Κλινική ΑΠΘ

Σεξουαλικά µεταδιδόµενα νοσήµατα και AIDS στους εφήβους. Χαράλαµπος Ανταχόπουλος 3 η Παιδιατρική Κλινική ΑΠΘ Σεξουαλικά µεταδιδόµενα νοσήµατα και AIDS στους εφήβους Χαράλαµπος Ανταχόπουλος 3 η Παιδιατρική Κλινική ΑΠΘ Εφηβική ηλικία και σεξουαλικά µεταδιδόµενα νοσήµατα (STDs) Έναρξη σεξουαλικής ζωής Έλλειψη προφυλάξεων

Διαβάστε περισσότερα

Ελληνική Εταιρία Κυτταρομετρίας

Ελληνική Εταιρία Κυτταρομετρίας 1 Page Αγαπητοί Συνάδελφοι Η πρόοδος της επιστημονικής γνώσης βασίστηκε στη συνεργατική δύναμη και τη συνεισφορά των τεχνικών μέτρησης και των μεθόδων ανάλυσης. Η συστηματική ανάλυση πληροφοριών από μεμονωμένα

Διαβάστε περισσότερα

Αυτοάνοσα νοσήματα. Χ.Μ. Μουτσόπουλος

Αυτοάνοσα νοσήματα. Χ.Μ. Μουτσόπουλος Αυτοάνοσα νοσήματα Χ.Μ. Μουτσόπουλος Καθηγητής Παθολογίας στην Ιατρική Σχολή Πανεπιστημίου Αθηνών Η έγκαιρη αντιμετώπιση αποτελεί «κλειδί» για τον έλεγχο των αυτοάνοσων ασθενειών- της μεγάλης αυτής κατηγορίας

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ Συγκρίνατε την πρωτογενή µε τη δευτερογενή ανοσοβιολογική απόκριση και απεικονίστε αυτές στο ίδιο διάγραµµα αξόνων. Πρωτογενή ανοσοβιολογική απόκριση ονοµάζουµε την απόκριση του

Διαβάστε περισσότερα

ÖÑÏÍÔÉÓÔÇÑÉÏ ÈÅÙÑÇÔÉÊÏ ÊÅÍÔÑÏ ÁÈÇÍÁÓ - ÐÁÔÇÓÉÁ

ÖÑÏÍÔÉÓÔÇÑÉÏ ÈÅÙÑÇÔÉÊÏ ÊÅÍÔÑÏ ÁÈÇÍÁÓ - ÐÁÔÇÓÉÁ ΘΕΜΑ 1 ο ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2009 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό καθεµιάς από τις παρακάτω ηµιτελείς προτάσεις 1 έως 5 και δίπλα το γράµµα που αντιστοιχεί στη λέξη ή τη φράση,

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 1: Εισαγωγή. Κεφάλαιο 2: Η Βιολογία των Ιών

Κεφάλαιο 1: Εισαγωγή. Κεφάλαιο 2: Η Βιολογία των Ιών Κεφάλαιο 1: Εισαγωγή 1.1 Μικροοργανισμοί, Μικροβιολογία και Μικροβιολόγοι... 19 1.1.1 Μικροοργανισμοί... 19 1.1.2 Μικροβιολογία... 20 1.1.3 Μικροβιολόγοι... 21 1.2 Σύντομη Ιστορική Εξέλιξη της Μικροβιολογίας...

Διαβάστε περισσότερα

Μικροοργανισμοί. Οι μικροοργανισμοί διακρίνονται σε: Μύκητες Πρωτόζωα Βακτήρια Ιούς

Μικροοργανισμοί. Οι μικροοργανισμοί διακρίνονται σε: Μύκητες Πρωτόζωα Βακτήρια Ιούς Μικροοργανισμοί Οι μικροοργανισμοί διακρίνονται σε: Μύκητες Πρωτόζωα Βακτήρια Ιούς Παθογόνοι μικροοργανισμοί Παθογόνοι μικροοργανισμοί ονομάζονται οι μικροοργανισμοί που χρησιμοποιούν τον άνθρωπο ως ξενιστή

Διαβάστε περισσότερα

HPV : Θα πρέπει να γίνεται έλεγχος ρουτίνας; Νικηφόρος Καπράνος Τµήµα Μοριακής Ιστοπαθολογίας Μαιευτικό και Χειρουργικό κέντρο ΜΗΤΕΡΑ

HPV : Θα πρέπει να γίνεται έλεγχος ρουτίνας; Νικηφόρος Καπράνος Τµήµα Μοριακής Ιστοπαθολογίας Μαιευτικό και Χειρουργικό κέντρο ΜΗΤΕΡΑ HPV : Θα πρέπει να γίνεται έλεγχος ρουτίνας; Νικηφόρος Καπράνος Τµήµα Μοριακής Ιστοπαθολογίας Μαιευτικό και Χειρουργικό κέντρο ΜΗΤΕΡΑ ΟΜΗ ΙΩΝ HPV Κυκλικό δίκλωνο DNA µήκους 8Kb Εικοσαεδρικό πρωτεϊνικό

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΙ Θεσσαλίας - Επαγγελμάτων Υγείας - Πρόνοιας (ΣΕΥΠ) Τμήμα Ιατρικών Eργαστηρίων

ΤΕΙ Θεσσαλίας - Επαγγελμάτων Υγείας - Πρόνοιας (ΣΕΥΠ) Τμήμα Ιατρικών Eργαστηρίων ΤΕΙ Θεσσαλίας - Επαγγελμάτων Υγείας - Πρόνοιας (ΣΕΥΠ) Τμήμα Ιατρικών Eργαστηρίων Λάρισα 02/10/2013 Προκήρυξη Αριθμός Πρωτοκόλλου: 4292/3-7-2013 ΑΞΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΠΙΝΑΚΑΣ - Τομέας: Ενιαίος Μικροβιολογία (Εργαστήριο)

Διαβάστε περισσότερα

Η Κυτταρογενετική στις αιματολογικές κακοήθειες

Η Κυτταρογενετική στις αιματολογικές κακοήθειες Εργαστήριο Υγειοφυσικής & Περιβαλλοντικής Υγείας, ΙΠΤ-Α, Ε.Κ.Ε.Φ.Ε. «Δημόκριτος» Η Κυτταρογενετική στις αιματολογικές κακοήθειες Μανωλά Καλλιόπη, Ph.D Ερευνήτρια Γ Κυτταρογενετική Κλάδος της Γενετικής

Διαβάστε περισσότερα

ΗPV και ενδοεπιθηλιακές αλλοιώσεις κατωτέρου γεννητικού συστήματος. Ε.Κωστοπούλου Λέκτορας Παθολογικής Ανατομικής Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας

ΗPV και ενδοεπιθηλιακές αλλοιώσεις κατωτέρου γεννητικού συστήματος. Ε.Κωστοπούλου Λέκτορας Παθολογικής Ανατομικής Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΗPV και ενδοεπιθηλιακές αλλοιώσεις κατωτέρου γεννητικού συστήματος Ε.Κωστοπούλου Λέκτορας Παθολογικής Ανατομικής Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας H.M. Παράγοντες κινδύνου καρκινώματος τραχήλου Ηλικία κατά την πρώτη

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ Α Α1. γ Α2. γ Α3. α Α4. β Α5. β ΘΕΜΑ B B1. B2.

ΘΕΜΑ Α Α1. γ Α2. γ Α3. α Α4. β Α5. β ΘΕΜΑ B B1. B2. ΘΕΜΑ Α Α1. γ (το πριμόσωμα) Α2. γ (οι υποκινητές και οι μεταγραφικοί παράγοντες κάθε γονιδίου) Α3. α (μεταφέρει ένα συγκεκριμένο αμινοξύ στο ριβόσωμα) Α4. β (αποδιάταξη των δύο συμπληρωματικών αλυσίδων)

Διαβάστε περισσότερα

ΣΑΛΜΟΝΕΛΛΩΣΗ Ασθένεια που προκαλείται από τα είδη του γένους Salmonella,, Salmonella Προσβάλλει όλα τα ζωικά είδη και Χαρακτηρίζεται από ένα ή συνδυασμό από τα ακόλουθα τρία συμπτώματα: σηψαιμία,, οξεία

Διαβάστε περισσότερα

Παραγωγή, απομόνωση και καθαρισμός της φαρμακευτικής πρωτεΐνης.

Παραγωγή, απομόνωση και καθαρισμός της φαρμακευτικής πρωτεΐνης. ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΡΙΤΗ 1 ΙΟΥΝΙΟΥ 2004 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 1 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ 1o 1. δ 2. β 3. β 4. γ 5. δ ΘΕΜΑ 2o 1. Σχολικό βιβλίο, σελ.

Διαβάστε περισσότερα

Μια ενημέρωση για ασθενείς και παρόχους φροντίδας

Μια ενημέρωση για ασθενείς και παρόχους φροντίδας Μια ενημέρωση για ασθενείς και παρόχους φροντίδας Τι είναι το FoundationOne ; Το FoundationOne είναι μια εξέταση που ανιχνεύει γενωμικές μεταβολές (π.χ. μεταλλάξεις) που είναι γνωστό ότι σχετίζονται με

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΕΤΙΚΑ ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΜΕΝΑ ΦΥΤΑ (ΑΝΤΟΧΗ ΣΕ ΕΝΤΟΜΑ-ΙΟΥΣ)

ΓΕΝΕΤΙΚΑ ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΜΕΝΑ ΦΥΤΑ (ΑΝΤΟΧΗ ΣΕ ΕΝΤΟΜΑ-ΙΟΥΣ) ΓΕΝΕΤΙΚΑ ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΜΕΝΑ ΦΥΤΑ (ΑΝΤΟΧΗ ΣΕ ΕΝΤΟΜΑ-ΙΟΥΣ) 1 ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑ ΦΥΤΩΝ ΜΕ ΑΝΤΟΧΗ ΣΕ ΕΝΤΟΜΑ 19 Παράγοντες που συμβάλλουν σε αύξηση των εντόμων 1. Μονοκαλλιέργειες 2. Βελτίωση με κριτήριο αποκλειστικά την

Διαβάστε περισσότερα

Α2. Το αντικωδικόνιο είναι τριπλέτα νουκλεοτιδίων του α. mrna β. snrna γ. trna δ. rrna Μονάδες 5

Α2. Το αντικωδικόνιο είναι τριπλέτα νουκλεοτιδίων του α. mrna β. snrna γ. trna δ. rrna Μονάδες 5 ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΘΕΜΑ Α Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό καθεμιάς από τις παρακάτω ημιτελείς προτάσεις Α1 έως Α5 και δίπλα στο γράμμα που αντιστοιχεί στη λέξη ή στη φράση, η οποία συμπληρώνει

Διαβάστε περισσότερα

ΑΛΛΕΡΓΙΑ: Ο ΑΟΡΑΤΟΣ ΕΧΘΡΟΣ ΠΩΣ ΓΙΝΕΤΑΙ ΚΑΠΟΙΟΣ ΑΛΛΕΡΓΙΚΟΣ;

ΑΛΛΕΡΓΙΑ: Ο ΑΟΡΑΤΟΣ ΕΧΘΡΟΣ ΠΩΣ ΓΙΝΕΤΑΙ ΚΑΠΟΙΟΣ ΑΛΛΕΡΓΙΚΟΣ; ΑΛΛΕΡΓΙΑ: Ο ΑΟΡΑΤΟΣ ΕΧΘΡΟΣ ΠΩΣ ΓΙΝΕΤΑΙ ΚΑΠΟΙΟΣ ΑΛΛΕΡΓΙΚΟΣ; Αλλεργία, όπως ορίζει και η λέξη, σημαίνει άλλο έργο. Είναι η μη αναμενόμενη αντίδραση του ανοσιακού συστήματος του οργανισμού εναντίον ακίνδυνων

Διαβάστε περισσότερα

Σας αποστέλλουμε τις προτεινόμενες απαντήσεις που αφορούν τα θέματα της Βιολογίας Γενικής Παιδείας των Ημερησίων Γενικών Λυκείων και ΕΠΑΛ (Ομάδας Β ).

Σας αποστέλλουμε τις προτεινόμενες απαντήσεις που αφορούν τα θέματα της Βιολογίας Γενικής Παιδείας των Ημερησίων Γενικών Λυκείων και ΕΠΑΛ (Ομάδας Β ). Αθήνα, 20/5/2015 ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΑ ΕΝΩΣΗ ΒΙΟΕΠΙΣΤΗΜΟΝΩΝ Σας αποστέλλουμε τις προτεινόμενες απαντήσεις που αφορούν τα θέματα της Βιολογίας Γενικής Παιδείας των Ημερησίων Γενικών Λυκείων και ΕΠΑΛ (Ομάδας Β ). Η

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΛΥΣΕΙΣ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑΤΟΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΛΥΣΕΙΣ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑΤΟΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΛΥΣΕΙΣ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑΤΟΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΘΕΜΑ Α Α. 1. β 2. β 3. γ 4. β Β. Ζύμωση: Διαδικασία ανάπτυξης μικροοργανισμών σε υγρό θρεπτικό υλικό κάτω από οποιεσδήποτε συνθήκες Υβριδοποίηση:

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ: ΤΜΗΜΑ: ΘΕΜΑ 1 Ο. 3. Το DNA των μιτοχονδρίων έχει μεγαλύτερο μήκος από αυτό των χλωροπλαστών.

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ: ΤΜΗΜΑ: ΘΕΜΑ 1 Ο. 3. Το DNA των μιτοχονδρίων έχει μεγαλύτερο μήκος από αυτό των χλωροπλαστών. ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ: ΤΜΗΜΑ: ΘΕΜΑ 1 Ο Α. Να γράψετε τον αριθμό της καθεμιάς από τις παρακάτω προτάσεις 1-5 και δίπλα του τη λέξη Σωστό, αν η πρόταση είναι σωστή, ή Λάθος, αν η πρόταση

Διαβάστε περισσότερα

ΣΚΛΑΒΟΥΝΟΥ-ΑΝΔΡΙΚΟΠΟΥΛΟΥ ΑΛΕΞΑΝΔΡΑ

ΣΚΛΑΒΟΥΝΟΥ-ΑΝΔΡΙΚΟΠΟΥΛΟΥ ΑΛΕΞΑΝΔΡΑ Καρκίνος στόµατος ΣΚΛΑΒΟΥΝΟΥ-ΑΝΔΡΙΚΟΠΟΥΛΟΥ ΑΛΕΞΑΝΔΡΑ Καθηγήτρια Διευθύντρια Εργαστηρίου Στοµατολογίας Οδοντιατρικής Σχολής Παν/µiου Αθηνών ΑΝΑΤΟΜΙΚΗ ΔΙΑΚΡΙΣΗ ΣΤΟΜΑΤΙΚΗΣ ΚΟΙΛΟΤΗΤΑΣ ΚΑΙ ΣΤΟΜΑΤΟΦΑΡΥΓΓΑ ΣΤΟΜΑΤΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ Πτυχιακή Διατριβή Επιβλέπουσα καθηγήτρια: Κα Παναγιώτα Ταμανά ΣΤΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΕΠΟΙΘΗΣΕΙΣ ΑΤΟΜΩΝ ΑΠΕΝΑΝΤΙ ΣΤΟ ΕΜΒΟΛΙΟ ΚΑΤΑ ΤΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ 8 Ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΤΗΣ ΒΙΟΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΣΤΗΝ ΙΑΤΡΙΚΗ 5ο ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΙΛΙΟΥ 1 8. Εφαρμογές της Βιοτεχνολογίας στην Ιατρική Φαρμακευτικές πρωτεΐνες Τι είναι οι φαρμακευτικές

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΑΝΑΣΥΝΔΥΑΣΜΕΝΟΥ DNA (ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ)

ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΑΝΑΣΥΝΔΥΑΣΜΕΝΟΥ DNA (ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ) ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΑΝΑΣΥΝΔΥΑΣΜΕΝΟΥ DNA (ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ) Ι) ΠΡΟΑΠΑΙΤΟΥΜΕΝΕΣ ΓΝΩΣΕΙΣ ΚΑΙ ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ Οι μαθητές θα πρέπει : Να γνωρίζουν ποιο μόριο είναι ο φορέας της γενετικής

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΜΑ 1ο Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό καθεμιάς από τις παρακάτω ημιτελείς προτάσεις 1 έως 5 και δίπλα το γράμμα που αντιστοιχεί στη λέξη ή στη φράση, η οποία

Διαβάστε περισσότερα

Η αναγέννηση µηδενίζει το ηλικιακό ρολόι; Εκτίµηση της κυτταρικής γήρανσης σε αναγεννηµένα όργανα.

Η αναγέννηση µηδενίζει το ηλικιακό ρολόι; Εκτίµηση της κυτταρικής γήρανσης σε αναγεννηµένα όργανα. ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΩΝ ΜΕΛΕΤΩΝ 2011 Η αναγέννηση µηδενίζει το ηλικιακό ρολόι; Εκτίµηση της κυτταρικής γήρανσης σε αναγεννηµένα όργανα. Μιχάλης Αβέρωφ (επιστ. υπεύθυνος) Ινστιτούτο Μοριακής Βιολογίας και

Διαβάστε περισσότερα

ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΩΣ ΜΕΤΑΔΙΔΟΜΕΝΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ

ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΩΣ ΜΕΤΑΔΙΔΟΜΕΝΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΩΣ ΜΕΤΑΔΙΔΟΜΕΝΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΟΡΙΣΜΟΙ v Σεξουαλικά μεταδιδόμενα νοσήματα είναι ασθένειες ή λοιμώξεις οι οποίες προκαλούνται από οργανισμούς οι οποίοι μεταδίδονται κυρίως μέσω της σεξουαλικής επαφής.

Διαβάστε περισσότερα

Μικροοργανισμοί: είναι οι οργανισμοί ΜΙΚΡΟΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ που δεν μπορούμε να Η τους ΜΙΚΡΟΒΙΑ διακρίνουμε με γυμνό μάτι (μέγεθος < 0,1 mm)

Μικροοργανισμοί: είναι οι οργανισμοί ΜΙΚΡΟΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ που δεν μπορούμε να Η τους ΜΙΚΡΟΒΙΑ διακρίνουμε με γυμνό μάτι (μέγεθος < 0,1 mm) Μικροοργανισμοί: είναι οι οργανισμοί ΜΙΚΡΟΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ που δεν μπορούμε να Η τους ΜΙΚΡΟΒΙΑ διακρίνουμε με γυμνό μάτι (μέγεθος < 0,1 mm) Πού και πώς ζουν 1. στο φυσικό περιβάλλον (νιτροποιητικά βακτήρια)

Διαβάστε περισσότερα

ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΜΑ Α Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό καθεμιάς από τις παρακάτω ημιτελείς προτάσεις Α1 έως Α5 και δίπλα το γράμμα που αντιστοιχεί στη λέξη

Διαβάστε περισσότερα

Θέµατα Βιολογίας Γενική Παιδεία Γ Λυκείου 2000

Θέµατα Βιολογίας Γενική Παιδεία Γ Λυκείου 2000 Ζήτηµα 1ο Θέµατα Βιολογίας Γενική Παιδεία Γ Λυκείου 2000 Στις ερωτήσεις 1-5 να γράψετε στο τετράδιο σας τον αριθµό της ερώτησης και δίπλα το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση. 1. Οι ιοί είναι :

Διαβάστε περισσότερα

ΟΓΚΟΛΟΓΙΑ - ΡΑΔΙΟΒΙΟΛΟΓΙΑ

ΟΓΚΟΛΟΓΙΑ - ΡΑΔΙΟΒΙΟΛΟΓΙΑ ΟΓΚΟΛΟΓΙΑ - ΡΑΔΙΟΒΙΟΛΟΓΙΑ Βασικές γνώσεις I SBN 960-372-069-0 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΑΡΙΣ Α. ΚΟΣΜΙΔΗΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΤΣΑΚΙΡΗΣ Μ Ε Ρ Ο Σ Ι ΟΓΚΟΛΟΓΙΑ Κεφάλαιο 1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΟΝ ΚΑΡΚΙΝΟ... 3 Το καρκινικό κύτταρο... 3 Κυτταρικός

Διαβάστε περισσότερα

Επιλέξτε τη σωστή απάντηση, βάζοντας σε κύκλο το αντίστοιχο γράμμα:

Επιλέξτε τη σωστή απάντηση, βάζοντας σε κύκλο το αντίστοιχο γράμμα: ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ Κυριακή 10 Οκτωβρίου 2010 ΘΕΜΑ 1 ο: Επιλέξτε τη σωστή απάντηση, βάζοντας σε κύκλο το αντίστοιχο γράμμα: 1. Ανήκουν στους ευκαρυωτικούς οργανισμούς Α. το τοξόπλασμα

Διαβάστε περισσότερα

1 ο #Κεφάλαιο# 1)#Πειράματα: α)$να#περιγράψεις#το#πείραμα#των#hershey#και#chase.# Υπόδειξη:#σελ#14#σχολ.

1 ο #Κεφάλαιο# 1)#Πειράματα: α)$να#περιγράψεις#το#πείραμα#των#hershey#και#chase.# Υπόδειξη:#σελ#14#σχολ. 1 ο #Κεφάλαιο# ΤΟ ΓΕΝΕΤΙΚΟ ΥΛΙΚΟ 1)#Πειράματα: α)$να#περιγράψεις#το#πείραμα#των#hershey#και#chase.# Υπόδειξη:#σελ#14#σχολ. Παραλλαγή:#δίνονται##τα#παρακάτω#διαγράμματα#που#απεικονίζουν# τη#ραδιενέργεια#στο#εσωτερικό#των#βακτηρίων,#μετά#τη#μόλυνση#με#

Διαβάστε περισσότερα

ΟΜΟΣΠΟΝ ΙΑ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΦΡΟΝΤΙΣΤΩΝ ΕΛΛΑ ΟΣ (Ο.Ε.Φ.Ε.) ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ 2013 ÁÍÅËÉÎÇ

ΟΜΟΣΠΟΝ ΙΑ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΦΡΟΝΤΙΣΤΩΝ ΕΛΛΑ ΟΣ (Ο.Ε.Φ.Ε.) ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ 2013 ÁÍÅËÉÎÇ ΤΑΞΗ: ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ: ΜΑΘΗΜΑ: Γ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Ηµεροµηνία: Κυριακή 28 Απριλίου 2013 ιάρκεια Εξέτασης: 3 ώρες ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ Α Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό καθεµιάς από τις παρακάτω

Διαβάστε περισσότερα

Θέµατα Βιολογίας Γενική Παιδεία Γ Λυκείου 2000

Θέµατα Βιολογίας Γενική Παιδεία Γ Λυκείου 2000 Θέµατα Βιολογίας Γενική Παιδεία Γ Λυκείου 2000 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ Ζήτηµα 1ο Στις ερωτήσεις 1-5 να γράψετε στο τετράδιο σας τον αριθµό της ερώτησης και δίπλα το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση. 1. Οι

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΘΕΜΑ Α ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό καθεμιάς από τις παρακάτω ημιτελείς προτάσεις Α1 έως Α5 και δίπλα το γράμμα που αντιστοιχεί στη λέξη ή τη φράση, η οποία συμπληρώνει

Διαβάστε περισσότερα

γ ρ α π τ ή ε ξ έ τ α σ η σ τ ο μ ά θ η μ α

γ ρ α π τ ή ε ξ έ τ α σ η σ τ ο μ ά θ η μ α γ ρ α π τ ή ε ξ έ τ α σ η σ τ ο μ ά θ η μ α ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ' ΛΥΚΕΙΟΥ Τάξη: Γ Λυκείου Τμήμα: Βαθμός: Ονοματεπώνυμο: Καθηγητές: Θ Ε Μ Α Να επιλέξετε τη σωστή απάντηση: Α1. Στην τεχνολογία

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΘΕΜΑΤΑ ΘΕΜΑ Α Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό κάθε μίας από τις παρακάτω ημιτελείς προτάσεις Α1 έως Α5 και δίπλα το γράμμα, που αντιστοιχεί στη λέξη ή στη φράση, η οποία

Διαβάστε περισσότερα

Η Τεχνολογία στην Ιατρική

Η Τεχνολογία στην Ιατρική Εκπαιδευτήριο TO ΠΑΓΚΡΗΤΙΟΝ Σχολικό Έτος 2007-2008 Συνθετικές εργασίες στο μάθημα Πληροφορική Τεχνολογία της Β Γυμνασίου: Όψεις της Τεχνολογίας Θέμα: Η Τεχνολογία στην Ιατρική Τμήμα: ΗΥ: Ομάδα: Β2 pc27

Διαβάστε περισσότερα