Γεωπονικό Πανεπιστήµιο Αθηνών

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Γεωπονικό Πανεπιστήµιο Αθηνών"

Transcript

1 Γεωπονικό Πανεπιστήµιο Αθηνών Τµήµα επιστήµης και τεχνολογίας τροφίµων Τµήµα φυτικής παραγωγής ΠΜΣ Αµπελουργία - Οινολογία Ταυτοποίηση ζυµών και προσδιορισµός φαινολικών συστατικών κατά την ερυθρή οινοποίηση γλεύκους οιναµπέλου «Αγιωργήτικο» Χρυσάνθη Πατεράκη Επιβλέπων καθηγητής: Ελευθέριος ροσινός Εξεταστική επιτροπή: Γεώργιος Κοτσερίδης Αικατερίνη Μπινιάρη Αθήνα 2012

2 Ευχαριστίες Η µεταπτυχιακή αυτή µελέτη πραγµατοποιήθηκε στο εργαστήριο Ποιοτικού ελέγχου, στο εργαστήριο Μοριακής Βιολογίας και στο εργαστήριο Οινολογίας του τµήµατος Τεχνολογίας Τροφίµων του Γεωπονικού Πανεπιστηµίου Αθηνών κατά το ακαδηµαϊκό έτος Θα ήθελα να ευχαριστήσω τον επιβλέποντα Αναπληρωτή Καθηγητή κ. Ελευθέριο ροσινό για την εµπιστοσύνη µε την οποία µε περιέβαλλε καθώς και την πολύτιµη επιστηµονική του καθοδήγηση. Επίσης θα ήθελα να ευχαριστήσω τον Επίκουρο κ. Γεώργιο Κοτσερίδη για την εµπιστοσύνη του και τη βοήθεια που µου προσέφερε καθώς και την Επίκουρο κ. Αικατερίνη Μπινιάρη και την Επίκουρο κ. Σταµατίνα Καλλίθρακα για τη βοήθεια που µου προσέφεραν στην εκτέλεση της πειραµατικής διαδικασίας. Επίσης, στον κ. Σπυρίδων Παραµυθιώτη εκφράζω τις ευχαριστίες µου για την καθοδήγηση και την αµέριστη συνεισφορά του σε όλη τη διαδικασία του πειράµατος Τέλος, θα ήθελα να ευχαριστήσω όλα τα µέλη των εργαστηρίων για την βοήθεια τόσο σε επιστηµονικό όσο και σε προσωπικό επίπεδο. 2

3 Περιεχόµενα 1.1. Περίληψη... σελ Abstract. σελ.7 2. Εισαγωγή.. σελ Αγιωργήτικο... σελ Οινοποίηση.... σελ Ερυθρή οινοποίηση σελ Χρήση του θειώδη του ανυδρίτη στην οινοποίηση.. σελ.11 Κεφάλαιο 1: Φαινολικά συστατικά του οίνου 1. Εισαγωγή..... σελ Κατάταξη φαινολικών συστατικών... σελ Κυριότερες φαινολικές ενώσεις σταφυλιών σελ Ανθοκυάνες... σελ Φλαβανόλες, φλαβονόλες... σελ Υδροξυβενζοικά οξέα..... σελ Υδροξυκινναµωµικά οξέα σελ Επιπτώσεις της κατανάλωσης ερυθρού οίνου στην υγεία του ανθρώπου σελ Υλικά και Μέθοδοι... σελ ιαδικασία ζύµωσης σελ Φυσικοχηµικές αναλύσεις σελ Μέτρηση ελεύθερου θειώδους ανυδρίτη.... σελ Μέτρηση ολικού θειώδους ανυδρίτη... σελ Μέτρηση ολικής οξύτητας (µε δείκτη φαινολοφθαλεϊνης) σελ Μέτρηση αλκοολικού βαθµού.... σελ Προσδιορισµός χρώµατος σελ Ένταση / Απόχρωση (420, 520, 620nm)... σελ είκτης Ολικών Φαινολικών (.Φ.Ο)... σελ Folin-Ciocalteu (765nm)... σελ Προσδιορισµός αντιοξειδωτικής δράσης µε τη µέθοδο DPPH. σελ Προσδιορισµός φαινολικών συστατικών του οίνου µε υγρή χρωµατογραφία υψηλής πίεσης HPLC (High Pressure Liquid Chromatography)... σελ Προσδιορισµός ανθοκυανών του οίνου µε υγρή χρωµατογραφία υψηλής πίεσης HPLC (High Pressure Liquid Chromatography) σελ Προσδιορισµός φαινολικών συστατικών στις ράγες µε φασµατοφωτοµετρικές µεθόδους... σελ Μέθοδος Illand... σελ Μέθοδος Methyl cellulose σελ Προσδιορισµός ανθοκυανών των ραγών µε υγρή χρωµατογραφία υψηλής πίεσης HPLC (High Pressure Liquid Chromatography)... σελ Αποτελέσµατα και συζήτηση..... σελ.30 3

4 3.1. Φυσικοχηµικές αναλύσεις σελ Θειώδης ανυδρίτης και αλκοολικός βαθµός σελ Προσδιορισµός φαινολικών συστατικών µε φασµατοφωτοµετρία.. σελ Προσδιορισµός αντιοξειδωτικής δράσης σελ Προσδιορισµός φαινολικών συστατικών του οίνου µε υγρή χρωµατογραφία υψηλής πίεσης HPLC (High Pressure Liquid Chromatography)......σελ Προσδιορισµός γαλλικού οξέος..... σελ Προσδιορισµός φλαβανολών..... σελ Προκυανιδίνη Β1... σελ Κατεχίνη σελ Προκυανιδίνη Β2... σελ Επικατεχίνη..... σελ Σύνολο φλαβανολών... σελ Προσδιορισµός εστέρων και υδροξυκινναµωµικών οξέων.... σελ Τρυγικός εστέρας του καφεϊκού οξέος... σελ Τρυγικός εστέρας του κουµαρικού οξέος... σελ Καφεϊκό οξύ... σελ Κουµαρικό οξύ σελ Φερουλικό οξύ... σελ Σύνολο υδροξυκινναµωµικών οξέων... σελ Προσδιορισµός φλαβονολών... σελ Ρουτίνη.... σελ Μυρικετίνη.... σελ Κερκετίνη σελ Σύνολο φλαβονολών... σελ Προσδιορισµός ανθοκυανών του οίνου µε υγρή χρωµατογραφία υψηλής πίεσης HPLC (High Pressure Liquid Chromatography)... σελ ελφινιδίνη... σελ Κυανιδίνη σελ Πετουνιδίνη σελ Πεονιδίνη.. σελ Μαλβιδίνη..... σελ Οξικός εστέρας της µαλβιδίνης.. σελ Κουµαρικός εστέρας της µαλβιδίνης... σελ Σύνολο ανθοκυανών... σελ Σύνολο εστέρων.... σελ Προσδιορισµός φαινολικών συστατικών στη ράγα µε φασµατοφωτοµετρικές µεθόδους... σελ Βιβλιογραφία...σελ.57 Κεφάλαιο 2: Μικροβιολογία Οίνου 1. Εισαγωγή σελ Αλκοολική ζύµωση... σελ.59 4

5 1.2. Αύξηση πληθυσµού ζυµοµυκήτων..... σελ Ρόλος των ζυµοµυκήτων......σελ Ταυτοποίηση των ζυµοµυκήτων.... σελ Υλικά και Μέθοδοι σελ Αρίθµηση ανάπτυξης πληθυσµού σελ ιαχωρισµός στελέχους..... σελ Ηλεκτροφόρηση πρωτεϊνών σε πηκτή πολυακρυλαµιδίου... σελ Προετοιµασία δείγµατος..... σελ Ηλεκτοφόρηση σε πηκτή πολυακρυλαµιδίου δωδεκανοθειϊκού νατρίου: SDS- PAGE (Sodium Dodecyl Sulfate - PolyAcrilamide Gel Electrophoresis).. σελ Ηλεκτροφόρηση DNA σε πηκτή αγαρόζης... σελ Προετοιµασία δείγµατος.... σελ DNA extraction.. σελ Ενίσχυση νουκλεοτιδικών αλληλουχιών..... σελ Ενίσχυση αλληλουχίας 26S ριβοσωµικού DNA... σελ Τυχαία ενίσχυση πολυµορφισµών του γενετικού υλικού - RAPD (Random Amplification of Polymorphic DNA)... σελ Ενίσχυση επαναλαµβανόµενων στοιχείων του γενετικού υλικού Rep-PCR σελ Ηλεκτοφόρηση σε πηκτή αγαρόζης... σελ Ηλεκτροφόρηση σε πηκτή πολυακρυλαµιδίου µε βαθµίδωση αποδιατακτικών παραγόντων (DGGE, Denaturing Gradient Gel Electrophoresis) σελ ιαδικασία.. σελ ιαλύµατα.. σελ Ηλεκτροφόρηση πρωτεινών σε πηκτή πολυακρυλαµιδίου...σελ DNA extraction...σελ DGGE σελ Αποτελέσµατα και συζήτηση..... σελ Ανάπτυξη πληθυσµού σελ Αποµόνωση και διαχωρισµός... σελ Ταξινοµική κατάταξη των ζυµοµυκήτων που αποµονώθηκαν σε σχέση µε τυπικά στελέχη «type strains»..... σελ Ηλεκτροφόρηση πολυακρυλαµιδίου βαθµιδωτής διάταξης αποδιατακτικών παραγόντων (PCR-DGGE)... σελ Βιοποικιλότητα ζυµοµυκήτων... σελ Μικροοινοποίηση χωρίς προσθήκη SO σελ Μικροοινοποίηση µε την προσθήκη SO σελ Σύγκριση µε άλλες µελέτες.... σελ Βιοποικιλότητα του είδους Saccharomyces cerevisiae.... σελ Μικροοινοποίηση χωρίς προσθήκη SO σελ Μικροοινοποίηση µε την προσθήκη SO 2... σελ Βιβλιογραφία..σελ.92 5

6 1.1. Περίληψη Σκοπός της παρούσας εργασίας ήταν να µελετηθεί η επίδραση του θειώδους ανυδρίτη στην αυθόρµητη ερυθρή οινοποίηση µε την χρήση σταφυλιών της ποικιλίας Αγιωργήτικο. Το γλεύκος κατανεµήθηκε σε 6 δοχεία 12 λίτρων και ακολούθησε η προσθήκη 80 mg/l µεταδιθειώδους καλίου στα 3 εξ αυτών. Η εξέλιξη της ζύµωσης µελετήθηκε µέσω της µεταβολής της πυκνότητας, του ελεύθερου και ολικού θειώδους ανυδρίτη. Παράλληλα χρησιµοποιήθηκαν κλασικές µικροβιολογικές τεχνικές για την αρίθµηση του µικροβιακού πληθυσµού αλλά και τεχνικές που δε βασίζονται στην καλλιέργεια των µικροοργανισµών (DGGE). Η ταυτοποίηση της επικρατούσας µικροχλωρίδας πραγµατοποιήθηκε αρχικά µε οµαδοποίηση µε SDS-PAGE των ολικών κυτταρικών πρωτεϊνών, RAPD-PCR και rep-pcr και στη συνέχεια µε αλληλούχιση του 26S ριβοσωµικού DNA αντιπροσωπευτικού αριθµού στελεχών. Η τιµή του ph και η θερµοκρασία παρέµειναν σταθερές καθ όλη τη διάρκεια της ζύµωσης στα επίπεδα του 3.4 και των 22οC, αντίστοιχα. Ο ελεύθερος και ο ολικός θειώδης ανυδρίτης ήταν 11,5 ppm και 29,4 ppm στην αρχή και 16,6 ppm και 38,4 ppm στο τέλος της ζύµωσης, αντίστοιχα. Η ολική ογκοµετρούµενη οξύτητα κυµάνθηκε από 6 έως 9 (g τρυγικού οξέως ανά λίτρο οίνου). Όπως προέκυψε από τις αναλύσεις που στηρίχθηκαν σε τεχνικές µε προηγούµενη καλλιέργεια των µικροοργανισµών, απουσία του θειώδους ανυδρίτη συµµετείχαν στη ζύµωση τα είδη Saccharomyces cerevisiae, Hanseniaspora uvarum, Metschnikowia pulcherrima και Lanchancea thermotolerans µε τελική επικράτηση του είδους S. cerevisiae. Παρουσία του θειώδους ανυδρίτη non-saccharomyces είδη παρατηρήθηκαν µόνο την πρώτη µέρα της ζύµωσης, ενώ από τη µέση έως το τέλος επικράτησε το είδος S. cerevisiae. Όσον αφορά στην ποικιλοµορφία των στελεχών του είδους S. cerevisiae, ήταν µεγαλύτερη απουσία του θειώδους ανυδρίτη. Παράλληλα, µε την PCR-DGGE διαπιστώθηκε η ύπαρξη µόνο των ειδών S. cerevisiae και H. uvarum απουσία θειώδους ανυδρίτη καθώς επίσης και την πρώτη µέρα της ζύµωσης παρουσία θειώδους ανυδρίτη και του είδους S. cerevisiae στις υπόλοιπες φάσεις της ζύµωσης. Λέξεις κλειδιά: Αυθόρµητη ερυθρή οινοποίηση, Θειώδης ανυδρίτης, Saccharomyces cerevisiae 6

7 1.2. Abstract In the present study the effect of sulfur dioxide in the microbial population dynamics during spontaneous red wine fermentation from the Greek cultivar Agiorgitiko was monitored. Fermentation was carried out in 12 liter bottles without and with 80 mg/l metabisulfit, in triplicate. Fermentation was monitored by measuring density, total and free sulfur dioxide, as well as by qualitative and quantitative assessment of the microbiota. The latter was performed by classical microbiological techniques as well as culture-independent ones (DGGE). In addition, clustering of the isolates was performed by SDS-PAGE of whole cell proteins, RAPD-PCR and rep-pcr and identification by sequencing of the 26S-rRNA gene. Ιnitial ph and temperature remained stable at 3.4 and 22 ο C, respectively. Total and free sulfur dioxide was 11,5 ppm and 29,4 ppm in the beginning and 16,6 ppm and 38,4 ppm at the end of fermentation, respectively. Total titratable acidity (TTA) was observed between 6 and 9 (g tartaric acid/liter). In the absence of SO 2 Saccharomyces cerevisiae, Hanseniaspora uvarum, Metschnikowia pulcherrima and Lanchancea thermotolerans were detected during fermentation with S. cerevisiae dominating the yeast population. In SO 2 presence, non-saccharomyces species were observed in the first day of fermentation, while S. cerevisiae dominated at last. Genotypic diversity of S. cerevisiae was larger in the absence of SO 2. PCR-DGGE demonstrated only S. cerevisiae and H. uvarum in the absence of SO 2 and also in the first day of the fermentation with SO 2, while S. cerevisiae prevailed in the rest sampling points of the fermentation with SO2. Keywords: Red wine spontaneous fermentation, Sulfur dioxide, Saccharomyces cerevisiae 7

8 2. Εισαγωγή 2.1. Αγιωργήτικο Μια από τις σηµαντικότερες ελληνικές ποικιλίες για την παραγωγή οίνου είναι η ποικιλία Αγιωργήτικο. Καλλιεργείται κυρίως στη Νεµέα (εικόνα 1). Η ζώνη παραγωγής οίνων ΟΠΑΠ οριοθετήθηκε το 1971 µε το Β. 539/71 και αναγνωρίστηκε ως ονοµασία προέλευσης για τους ξηρούς και γλυκούς οίνους της ποικιλίας Αγιωργήτικο. Εικόνα 1 : Φωτογραφία από το Google earth Η περιοχή χαρακτηρίζεται από έντονο πολυµορφισµό, το έδαφος είναι αργιλοπηλώδες, µε καλή στράγγιση και γονιµότητα. Έχει έντονη υψοµετρική διακύµανση και η µέση ετήσια θερµοκρασία κυµαίνεται µεταξύ 16 o C. και 18 o C. Η ποικιλία Αγιωργήτικο είναι πολύ πλούσια σε φαινολικά συστατικά, που συντελούν στο βαθύ κόκκινο χρώµα του οίνου. Από την ποικιλία αυτή µπορούν να παραχθούν οίνοι µε αρµονική γεύση, έντονο αρωµατικό χαρακτήρα και υψηλό αλκοολικό τίτλο. 8

9 2.2. Οινοποίηση Εξωτερικά, στον φλοιό των σταφυλιών υπάρχουν µικροοργανισµοί οι οποίοι µπορούν να µετατρέψουν τα σάκχαρα σε αλκοόλη. Η οινοποίηση µπορεί να γίνει µε δύο τρόπους, είτε αυθόρµητα, είτε µε την προσθήκη εξωγενών ζυµοµυκήτων που πωλούνται στο εµπόριο. Σε αντίθεση µε τις περισσότερες ζυµώσεις, όπου το θρεπτικό µέσο αποστειρώνεται πριν τον εµβολιασµό, στην οινοποίηση ο µούστος δεν αποστειρώνεται. Στην Ευρώπη συνήθης πρακτική σε πολλά οινοποιεία είναι η αυθόρµητη ζύµωση µε αυτόχθονες ζύµες, που υπάρχουν εξωτερικά στην επιφάνεια των σταφυλιών και στο περιβάλλον του οινοποιείου και δεν είναι προβλέψιµη (Pretorius, 2000). Τα τελευταία χρόνια η οινοποίηση πραγµατοποιείται µε εµπορικά σκευάσµατα επιλεγµένων στελεχών (Barre and Vezinhet, 1984) µε σκοπό να εξασφαλιστεί σταθερότητα στο παραγόµενο προϊόν. Πριν τον εµβολιασµό, προστίθεται διοξείδιο του θείου, που έχει αντιµικροβιακή δράση, µε σκοπό την µείωση του ενδογενούς πληθυσµού. Η επίδραση δεν είναι πλήρως αποτελεσµατική (Martinez et al., 1989; Henick-Kling et al., 1998). Τα εµπορικά σκευάσµατα ζυµοµυκήτων ενοφθαλµίζονται στον µούστο µετά την διαδικασία της πίεσης των σταφυλιών. Το αποτέλεσµα είναι η γρήγορη παραγωγή ενός επαναλήψιµου προϊόντος. (Rankine and Lloyd, 1963; Querol et al., 1992b; Degre, 1993; Pretorius, 2000; Mannazzu et al., 2002; Romano et al., 2003b). Όσον αφορά την ποιότητα του οίνου, υπάρχει διαφωνία όσον αφορά τη χρήση ή όχι εµπορικών σκευασµάτων ζυµών και το πώς οι αυτόχθονες ζύµες µπορούν να δώσουν έναν ιδιαίτερο χαρακτήρα (Fleet and Heard, 1993) Ερυθρή οινοποίηση Στην ερυθρή οινοποίηση σηµαντικό ρόλο έχει και η διαδικασία της εκχύλισης, από το σταφύλι, των φαινολικών συστατικών και ιδιαίτερα των ανθοκυανών και των ταννινών που συµβάλλουν στο κόκκινο χρώµα του οίνου. Το στάδιο ωριµότητας του σταφυλιού είναι κρίσιµο για την περιεκτικότητά του σε φαινολικά συστατικά και κατ επέκταση για τη διαµόρφωση του οίνου. Εξαρτάται από το αµπέλι, το κλίµα, τη 9

10 σύσταση του εδάφους και των φυσιολογικών και βιοχηµικών διεργασιών, µέσω των οποίων επιτυγχάνεται η ωρίµανση (Peynaud and Ribereau-Gayon, 1971; Ribereau- Gayon et al., 1975; Champagnol, 1984; Huglin, 1986; Kanellis and Roubelakis- Angelakis, 1993; Flanzy, 2000; Roubelakis-Angelakis, 2001). Φλοιός Ανθοκυάνες Προανθοκυανιδίνες Γλεύκος Νερό Οργανικά οξέα Σάκχαρα Γίγαρτα Προανθοκυανιδίνες Εικόνα 2 : Κατανοµή ανθοκυανών, σακχάρων και οργανικών οξέων στα µέρη της ράγας σταφυλιού, (Coombe, 1987). Όπως σε όλους τους οίνους, έτσι και στην ερυθρή οινοποίηση, η πρώτη ύλη καθορίζει σε µεγάλο βαθµό το παραγόµενο προϊόν. Το σταφύλι περιέχει φαινολικά συστατικά τόσο στους φλοιούς όσο και στα γίγαρτα (εικόνα 2). Η εκχύλισή τους εξαρτάται από πολλούς παράγοντες όπως η µέθοδος οινοποίησης, ο χρόνος εκχύλισης, η θερµοκρασία, η προσθήκη θειώδους ανυδρίτη, η δράση πηκτινολυτικών ενζύµων. Η επιλογή της κατάλληλης µεθόδου και η ρύθµιση των υπόλοιπων παραµέτρων θα πρέπει να γίνει ανάλογα µε την ποικιλία της πρώτης ύλης και µε την ποιότητα του οίνου που είναι επιθυµητό να παραχθεί. 10

11 2.4. Χρήση του θειώδη ανυδρίτη στην οινοποίηση Το διοξείδιο του θείου χρησιµοποιείται ευρέως στην οινοποίηση, έχει αντιµικροβιακές και αντιοξειδωτικές ιδιότητες και προστατεύει τον οίνο από την προσβολή από µη επιθυµητούς µικροοργανισµούς τόσο στην αρχή της ζύµωσης, όσο και κατά την εµφιάλωση. Συνήθης οινολογική πρακτική είναι η προσθήκη διοξειδίου του θείου πριν την έναρξη της αλκοολικής ζύµωσης. Η ποσότητα, που πρόκειται να προστεθεί στο µούστο εξαρτάται από την υγεία των σταφυλιών και τη θερµοκρασία που λαµβάνει χώρα η εκχύλιση. Η προσθήκη αυτή προσφέρει τον έλεγχο της ανάπτυξης ενδογενών µικροοργανισµών, ενώ παράλληλα προστατεύει το µούστο από οξειδώσεις. Με αυτόν τον τρόπο µειώνεται ο πληθυσµός των αυτοχθόνων µικροοργανισµών που υπάρχουν στο µούστο. Μετά την προσθήκη θειώδους ανυδρίτη προστίθενται οι εξωγενείς ζύµες για να ξεκινήσει η αλκοολική ζύµωση. Ένα ακόµη στάδιο της οινοποίησης που προστίθεται θειώδης ανυδρίτης είναι στη λήξη της αλκοολικής ζύµωσης. Προσφέρει προστασία από την προσβολή από βακτήρια, που µπορεί να αλλοιώσουν την ποιότητα του οίνου. Η επίδραση του θειώδους ανυδρίτη στους µικροοργανισµούς εξαρτάται από το είδος και το στέλεχος του µικροοργανισµού. Προκαλεί την καταστολή της ανάπτυξης τόσο των ζυµών που δεν ανήκουν στο γένος Saccharomyces, όσο και αυτών που ανήκουν σε αυτό το γένος (Suzzi and Romano, 1982). Βέβαια, η προσθήκη εξωγενών ζυµών µπορεί από µόνη της να αναστείλει την ανάπτυξη άλλων ζυµοµυκήτων (Henick-Kling et al., 1998). και επιταχύνει την επικράτηση αναερόβιων συνθηκών. Αν και οι µικροοργανισµοί που βρίσκονται στην επιφάνεια των σταφυλιών και στο περιβάλλον του οινοποιείου µπορεί να συµµετέχουν στη ζύµωση (Bouix et al., 1981), τα εµβολιασµένα στελέχη είναι αυτά που επικρατούν και ολοκληρώνουν τη ζύµωση. Εκτός από τις αντιµικροβιακές ιδιότητες, το διοξείδιο του θείου διευκολύνει την εκχύλιση φαινολικών συστατικών από τους φλοιούς και τα γίγαρτα. Με αυτόν τον τρόπο συµβάλει στην αύξηση της έντασης και της σταθεροποίησης του χρώµατος. Αυξάνει την εκχυλισµατικότητα των ανθοκυανών από τους φλοιούς και επιδρά στις ανθοκυάνες οι οποίες µεταπίπτουν στην άχρωµη µορφή, αν και αυτή η επίδραση είναι αναστρέψιµη. Επιδρά επίσης στα φλαβονοειδή και καθυστερεί τη δηµιουργία σταθερών συµπλόκων µεταξύ ανθοκυανών και ταννινών. 11

12 Κεφάλαιο 1: Φαινολικά συστατικά του οίνου 1. Εισαγωγή Τα φαινολικά συστατικά παίζουν πολύ σηµαντικό ρόλο στην ερυθρή οινοποίηση συµµετέχοντας κυρίως στο χρώµα και τη γεύση του οίνου. Έχουν αντιβακτηριδιακή και αντιοξειδωτική δράση καθώς οι οµάδες υδροξυλίου στα µόρια των πολυφαινολών µπορούν να δεχτούν ένα ηλεκτρόνιο και να σχηµατίσουν σταθερές ρίζες. Παρέχουν προστασία από καρδιοαγγειακές παθήσεις στους καταναλωτές κυρίως του ερυθρού οίνου. Προέρχονται από διαφορετικά µέρη της σταφυλής και εκχυλίζονται κατά τη διάρκεια της οινοποίησης. Η δοµή τους αλλάζει κατά την παλαίωση και την παραµονή του οίνου σε βαρέλι ή στη φιάλη. Στο κρασί κατηγοριοποιούνται στα φλαβονοειδή και στα µη φλαβονοειδή. Η περιεκτικότητα του οίνου σε φλαβονοειδή εξαρτάται από την συγκέντρωσή τους στο σταφύλι, από τη διαδικασία εκχύλισης καθώς και από την επίδραση χηµικών πρόσθετων όπως το διοξείδιο του θείου. Στην ερυθρή οινοποίηση τα φλαβονοειδή προέρχονται από τους φλοιούς, τα γίγαρτα, τους βόστρυχες ή/και τα φύλλα αν υπάρχουν στη δεξαµενή. Η εκχύλιση διαρκεί µέχρι τα στέµφυλα να αποµακρυνθούν από τη δεξαµενή. Επίσης η εκχύλιση τους εξαρτάται από τη διαλυτότητα των ουσιών, από το στάδιο ωρίµανσης του σταφυλιού, από τη συγκέντρωση της αλκοόλης και από τη θερµοκρασία. Το χρώµα των ερυθρών οίνων οφείλεται κυρίως στο περιεχόµενο των ανθοκυανών. Ο πολυµερισµός των ελεύθερων ανθοκυανών είναι ουσιώδης για τη σταθερότητα του χρώµατος καθώς η ελεύθερη µορφή των ανθοκυανών είναι ασταθής. 12

13 1.1. Κατάταξη φαινολικών συστατικών Τα φαινολικά συστατικά διακρίνονται στα φλαβονοειδή και τα µη φλαβονοειδή. Φλαβονοειδή: φλαβανόλες, φλαβονόλες, προκυανιδίνες, ταννίνες, ανθοκυάνες Μη φλαβονοειδή: βενζοϊκά οξέα, υδροξυκινναµωµικά οξέα Τα φλαβονοειδή χαρακτηρίζονται από ένα ανθρακικό σκελετό C6 - C3 C6 που αποτελείται από δύο φαινολικούς δακτυλίους (Α και Β) ενωµένους µε έναν κεντρικό πυρανικό (περιέχει οξυγόνο) δακτύλιο (C). Περιέχουν µία ή περισσότερες υδροξυοµάδες στον δακτύλιο. Αν και εµπεριέχουν οµάδες αλκοολών δεν έχουν ιδιότητες όµοιες µε των αλιφατικών αλκοολών. Τα κυριότερα φλαβονοειδή στο κρασί είναι οι κατεχίνες (φλαβαν-3-όλες) και οι ανθοκυάνες. Συναντώνται ελεύθερα ή δεσµευµένα σε άλλες φλαβονοειδείς ενώσεις, σε σάκχαρα, και σε µη φλαβονοειδείς ενώσεις ή σε συνδυασµό των παραπάνω. Η βιολογική τους δράση στον καρπό τόσο των σταφυλιών όσο και άλλων φυτών είναι η πρώτη γραµµή άµυνας ενάντια σε παθογόνα µικρόβια, έντοµα και φυτοφάγα ζώα. Τα µη φλαβονοειδή συστατικά του οίνου κατηγοριοποιούνται στα υδροξυβενζοικά και τα υδροξυκινναµωµικά οξέα, της πτητικές φαινόλες, τα στιλβένια και κάποια άλλα χηµικά στοιχεία (κουµαρίνες). Παρόλο που δεν είναι έγχρωµες ενώσεις, συµβάλλουν στην ένταση και τη σταθερότητα του χρώµατος µε αντιδράσεις µεταξύ τους ή µε άλλες χηµικές ενώσεις Κυριότερες φαινολικές ενώσεις σταφυλιών Ανθοκυάνες Οι ανθοκυάνες συναντώνται στους φλοιούς των σταφυλιών και στα Vitis vinifera βρίσκονται µε τη µορφή 3-Ο-µονογλυκοζιτών των πέντε κυριότερων ανθοκυανιδινών: δελφινιδίνης, κυανιδίνης, πετουνιδίνης, πεονιδίνης και µαλβιδίνης. ιαφέρουν µεταξύ τους στη θέση των υδροξυλίων και των µεθοξυ-οµάδων του Β δακτυλίου (εικόνα 3). Η αλκυλίωση γίνεται στo έκτο άτοµο άνθρακα του µορίου της 13

14 γλυκόζης µε εστεροποίηση µε οξικό, κουµαρικό και καφεϊκό οξύ (Mazza and Miniati, 1993). Πρόσφατα βρέθηκε και η ύπαρξη αλκυλιωµένων ανθοκυανών µε γαλακτικό οξύ (Alcalde-Eon et al. 2006). Εικόνα 3 : Χηµικός σκελετός και διαφοροποίηση ανθοκυανών. Το περιεχόµενο των ανθοκυανών µπορεί να χρησιµοποιηθεί για την ταξινόµηση βασισµένη σε χηµικά κριτήρια κάποιων ποικιλιών. Η σχέση που υπάρχει µεταξύ του συνόλου των ανθοκυανών και της συγκέντρωσης της κάθε ένωσης ξεχωριστά µπορεί να χρησιµοποιηθεί για τον χαρακτηρισµό µιας ποικιλίας (Roggero et al. 1986b; Ortega Meder et al. 1994; Baldi et al. 1993; Roggero et al. 1988; Mattivi et al. 2006). Η περιεκτικότητα της κάθε ποικιλίας σε ανθοκυάνες εξαρτάται από πολλούς παράγοντες: την ποικιλία, την ωριµότητα των πρέµνων, το κλίµα και την περιοχή όπου καλλιεργούνται και από την απόδοση (Roggero et al. 1986a; Gonzalez-San Jose et al. 1990; Vivas et al. 2001). Όσον αφορά τη σύσταση του οίνου σε ανθοκυάνες, εξαρτάται από την εκχύλιση και τις οινοποιητικές τεχνικές. Η εκχύλιση των 14

15 ανθοκυανών από τους φλοιούς µπορεί να λάβει µέρος πριν ή κατά τη διάρκεια της οινοποίησης. Οι ανθοκυάνες µεταπίπτουν σε τέσσερις διαφορετικές µορφές, τη µορφή του φλαβυλίου (κόκκινο), τη µορφή της κινόνης (µπλε), τη µορφή της ηµιακετάλης (άχρωµη) και τη µορφή της χαλκόνης (άχρωµη) (Brouillard, 1982). Στο κρασί που το ph κυµαίνεται κοντά στο 3,5 η ισορροπία τείνει προς τη µορφή της ηµιακετάλης. Όσο προχωράει η εκχύλιση, το περιεχόµενο των ελεύθερων ανθοκυανών µειώνεται αλλά η σταθερότητα του χρώµατος αυξάνεται καθώς οι ανθοκυάνες πολυµερίζονται µε τις προκυανιδίνες. Στην αρχή, η εκχύλιση των φλαβονοειδών από τους φλοιούς δεν εξαρτάται από το περιεχόµενο της αλκοόλης. Στην τελική συγκέντρωση όµως, όταν αυξάνεται η αλκοόλη γίνεται πιο εύκολη η εκχύλιση των φλαβονοειδών τόσο στους φλοιούς όσο και στα γίγαρτα (Canals et al. 2005) Φλαβανόλες, φλαβονόλες Οι φλαβονόλες και οι φλαβανόλες επίσης ανήκουν στην οικογένεια των φλαβονοειδών ενώσεων. Οι φλαβανόλες (φλαβαν-3-όλες), είναι υδροξυλιωµένες στην 3 η θέση και συναντώνται ως µονοµερή, ολιγοµερή και πολυµερή. Οι κύριες ενώσεις αυτής της οµάδας είναι η (+) κατεχίνη και το ισοµερές της, η (-) επικατεχίνη (Su and Singleton 1969). Τα ολιγοµερή και τα πολυµερή των φλαβανολών που αλλιώς ονοµάζονται συµπυκνωµένες ταννίνες η προανθοκυανιδίνες έχουν την ιδιότητα να αλληλεπιδρούν µε πρωτεΐνες και να τις καταβυθίζουν. Οι φλαβονόλες έχουν προστατευτικό ρόλο έναντι στη UV ακτινοβολία, και βρίσκονται στο φλοιό των σταφυλιών και στα φύλλα. Κάποιες φλαβονόλες µπορούν να βρεθούν στο γλεύκος (Pereira et al. 2006),αλλά όχι στα γίγαρτα. (Rodriguez Montealegre et al. 2006). Η κυριότερη οµάδα είναι οι 3-γλυκοζίτες της κερκετίνης που είναι δι-υδροξυλιωµένη στον Β δακτύλιο. 15

16 Υδροξυβενζοικά οξέα Τα υδροξυβενζοϊκά οξέα χαρακτηρίζονται από έναν C6-C1 σκελετό. Στον οίνο συναντώνται κυρίως στην ελεύθερη τους µορφή (Drawert et al. 1974; Fernandez de Simon et al. 1992; Garcia-Viguera and Bridle 1995; Guntert et al. 1986; Monagas et al. 2005a,b; PenaNeira et al. 2000; Pozo-Bayon et al. 2003; Salagoıty-Auguste and Bertrand 1984; Vanhoenacker et al. 2001). Το γαλλικό οξύ βρίσκεται σε ιδιαίτερα υψηλές συγκεντρώσεις ανάµεσα στα υδροξυβενζοϊκά οξέα και προέρχεται από το σταφύλι αλλά και από την υδρόλυση ταννινών. Η συγκέντρωσή του µπορεί να ποικίλει ανάλογα µε την ποικιλία του αµπελιού και τις συνθήκες ανάπτυξης Υδροξυκινναµωµικά οξέα Τα υδροξυκινναµωµικά οξέα χαρακτηρίζονται από έναν C6-C3 σκελετό (εικόνα 4). Το καφταρικό οξύ κυριαρχεί σε σχέση µε τα υπόλοιπα υδροξυκινναµωµικά οξέα σε ποσοστό περίπου 50%. Εικόνα 4 : Χηµικός σκελετός υδροξυκινναµωµικών οξέων. 16

17 Η συγκέντρωση των υδροξυκινναµωµικών οξέων εξαρτάται από την ποικιλία της αµπέλου, τις συνθήκες ανάπτυξης, το κλίµα. Και αυτή η αµάδα εµφανίζει µεγάλη ποικιλοµορφία στη συγκέντρωση. έχουν αναφερθεί συγκεντρώσεις 100 mg/l Επιπτώσεις της κατανάλωσης ερυθρού οίνου στην υγεία του ανθρώπου Η κατανάλωση οίνου και ιδιαίτερα ερυθρού που έχει µεγαλύτερη περιεκτικότητα σε φαινολικά έχει τροµερές επιπτώσεις στην αρτηριοσκλήρωση και στη στεφανιαία νόσο. Ιδιαίτερα στον δυτικό κόσµο, όπου οι ασθένειες της καρδιάς είναι υπαίτιες για µεγάλη θνησιµότητα, η κατανάλωση ερυθρού οίνου έχει συσχετιστεί µε τη µείωση των καρδιακών νοσηµάτων (Wine Institute, 1997). Η κατεχίνη και η κερκετίνη, που είναι φυσικά αντιοξειδωτικά φαίνεται να έχουν σηµαντικό ρόλο στη µείωση των καρδιαγγειακών νοσηµάτων. Η ρεσβερατρόλη θεωρείται ότι έχει ισχυρή αντικαρκινική δράση. Επίσης η κερκετίνη και η trans ρεσβερατρόλη έχουν βρεθεί να µειώνουν τα καρκινικά κύτταρα στο µαστό. Τα φαινολικά συστατικά του κρασιού απορροφώνται από τον οργανισµό και αυξάνουν τη συγκέντρωση των αντιοξειδωτικών ουσιών στο αίµα. 17

18 2. Υλικά και Μέθοδοι 2.1. ιαδικασία ζύµωσης Τα σταφύλια προήλθαν από την περιοχή του Ασπρόκαµπου Νεµέας µε υψόµετρο 807 µέτρα. Ο τρύγος πραγµατοποιήθηκε στις 15 Οκτώβρη 2012, όταν τα σταφύλια είχαν φτάσει στη φαινολική ωριµότητα. Πραγµατοποιήθηκε σπάσιµο των ραγών στο οινοποιείο. Ο µούστος µαζί µε τα στέµφυλα ισοµοιράστηκε σε 6 δοχεία 12 λίτρων. Στα 3 από αυτά, προστέθηκε 80mg/L µετα-διθειώδες κάλιο, στο καθένα. Έπειτα µεταφέρθηκαν στις εγκαταστάσεις του Γεωπονικού Πανεπιστηµίου Αθηνών και αφέθηκαν για ζύµωση σε θερµοκρασία περιβάλλοντος, η οποία δεν ξεπέρασε τους 22 o C µέσα στα βαρέλια. Την πρώτη και την τρίτη µέρα της ζύµωσης προστέθηκαν 100mg/L και 200mg/L θρεπτικά υλικά, αντίστοιχα. Καθ όλη τη διάρκεια της οινοποίησης γινόταν ανάδευση του µούστου µε τα στέµφυλα 2 φορές την ηµέρα (ανά 12 ώρες) µε ανακίνηση του βαρελιού. Την 11 η µέρα, όταν η πυκνότητα (density) έφτασε στο 1000, τα στέµφυλα αποµακρύνθηκαν. Την τελευταία µέρα της ζύµωσης προστέθηκε 80mg/L µετα-διθειώδες κάλιο στο κάθε βαρέλι για να σταµατήσει η ζύµωση Φυσικοχηµικές αναλύσεις Σε κάθε δειγµατοληψία για την παρατήρηση της πληθυσµιακής αύξησης (ανά 12 ώρες) γινόταν προσδιορισµός της θερµοκρασίας, της πυκνότητας, του ph και της ολικής ογκοµετρούµενης οξύτητας. Την 1 η και την 14 η (τελευταία) µέρα έγινε ποσοτικός προσδιορισµός ολικού και ελεύθερου θειώδους ανυδρίτη. Την 14 η (τελευταία) µέρα της ζύµωσης προσδιορίστηκε ο αλκοολικός βαθµός µε τη µέθοδο της απόσταξης. 18

19 Μέτρηση ελεύθερου θειώδους ανυδρίτη σε κωνική φιάλη των 250 ml προστίθενται 50 ml οίνου 5 ml διαλύµατος H 2 SO 4 25% 1 ml δείκτη αµύλου αναδεύση τιτλοδότηση µε πρότυπο διάλυµα ιωδίου 0.02 Ν (εµφάνιση µπλε χροιάς σταθερής για sec) Έστω Α τα ml του διαλύµατος ιωδίου που καταναλώθηκαν. Ελεύθερος SO 2 (mg/l) = 12.8 * A * Ο προσδιορισµός πρέπει να γίνεται αµέσως µετά το άνοιγµα της φιάλης γιατί ο θειώδης ανυδρίτης οξειδώνεται από τον αέρα Μέτρηση ολικού θειώδους ανυδρίτη σε κωνική φιάλη των 250 ml προστίθενται 50 ml οίνου 25 ml διαλύµατος ΚΟΗ 1Ν ανακίνηση και παραµονή για 10 min προσθήκη 10 ml διαλύµατος H 2 SO 4 25% 1 ml δείκτη αµύλου αναδεύση τιτλοδότηση µε πρότυπο διάλυµα ιωδίου 0.02 Ν (εµφάνιση µπλε χροιάς σταθερής για sec) Έστω Β τα ml του διαλύµατος ιωδίου που καταναλώθηκαν. Ολικός SO 2 (mg/l) = 12.8 * Β 19

20 Μέτρηση ολικής οξύτητας (µε δείκτη φαινολοφθαλεϊνης) Σε κωνική φιάλη µεταφέρονται: 10 ml δείγµατος (αποµάκρυνση του διοξειδίου του άνθρακα µε αντλία κενού) 40 ml αποσταγµένο νερό 3-4 σταγόνες δείκτη φαινολοφθαλεϊνης ανάδευση τιτλοδότηση µε διάλυµα υδροξειδίου του νατρίου (NaOH 0,1 Ν) εµφάνιση ρόδινης χροιάς σταθερής για 30 sec Έστω n τα ml του διαλύµατος ιωδίου που καταναλώθηκαν. Ολική οξύτητα (g/l τρυγικού οξέος)= 0.75 * n Μέτρηση αλκοολικού βαθµού Προσθήκη 200mL οίνου σε ογκοµετρική φιάλη Μέτρηση θερµοκρασίας Μετάγγιση δείγµατος στη σφαιρική φιάλη της αποστακτικής συσκευής Ξέπλυµα 4 φορές µε 5mL νερού κάθε φορά Προσθήκη 10mL εναιωρήµατος CaOH Προσθήκη µερικών τεµαχίων πορώδους ανενεργού υλικού (ελαφρόπετρα) Σύνδεση σφαιρικής φιάλης στην αποστακτική συσκευή Συγκέντρωση αποστάγµατος στην ογκοµετρική των 200mL Συλλογή ¾ του αρχικού όγκου του αποστάγµατος Συµπλήρωση έως τα 200mL µε απιονισµένο νερό Μεταφορά σε ογκοµετρικό κύλινδρο Μέτρηση αλκοολικού βαθµού µε αλκοολόµετρο Μέτρηση θερµοκρασίας ιόρθωση αλκοολικού βαθµού µε τη βοήθεια του παρακάτω πίνακα 20

21 *η θερµοκρασία του αποστάγµατος δεν πρέπει να αποκλίνει από την αρχική θερµοκρασία πάνω από ± 2 ο C και του αραιωµένου από στάγµατος, από τη θερµοκρασία περιβάλλοντος πάνω από ± 5 ο C Προσδιορισµός χρώµατος Ένταση / Απόχρωση (420, 520, 620nm) Στους ερυθρούς οίνους το µέγιστο απορρόφησης παρουσιάζεται στα 520 nm (ερυθρό). Με την πάροδο του χρόνου, παλαίωση, η απορρόφηση στα 520 nm µειώνεται και αυξάνεται η απορρόφηση στα 420 nm (κίτρινο). Για την αξιολόγηση αυτών των χρωµάτων, λαµβάνεται υπόψη η απορρόφηση στα 620 nm (κυανό), που αποδίδεται στις µορφές της βάσης, της κινόνης, των ελευθέρων και των ενωµένων ανθοκυανών. Η ένταση του χρώµατος στον οίνο αντικατοπτρίζεται από την αναλογία των απορροφήσεων Α 420, Α 520 και Α 620 (Glories 1984) και το άθροισµα της Α 420 και Α 520 (Sudraud 1958). Η απόχρωση υπολογίζεται από την αναλογία των απορροφήσεων Α 420 και Α 520 (Glories 1984, Sudraud 1958). Φυγοκέντρηση οίνου ή γλεύκους σε 4000rpm για 5 λεπτά Μέτρηση απορρόφησης στα 420nm, 520nm και 620nm µε κυψελίδες γυαλιού 10mm ή 1mm Ένταση = Α Α Α 620 Απόχρωση = Α 420 / Α 520 * Πολλαπλασιασµός αποτελεσµάτων *10 αν η µέτρηση γίνει µε κυψελίδες 1mm είκτης Ολικών Φαινολικών (.Φ.Ο) Η µέθοδος βασίζεται στην στο γεγονός ότι οι αρωµατικοί δακτύλιοι παρουσιάζουν ισχυρή απορρόφηση στο υπεριώδες φως. Το µέγιστο της απορρόφησης παρατηρείται στα 280nm. Μετρά την περιεκτικότητα των φλαβανοειδών (ανθοκυάνες, ταννίνες), των µη φλαβανοειδών φαινολών (φαινολικά οξέα) και κάποιων µη φαινολικών ουσιών. Μειονεκτήµατα της µεθόδου είναι ότι ορισµένες ενώσεις, (κινναµωµικά οξέα και χαλκόνες) δεν παρουσιάζουν µέγιστο απορρόφησης 21

Τοπικά παραδοσιακά τρόφιμα : Oίνος OΡΘΕΣ ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΠΟΙΟΤΙΚΩΝ ΟΙΝΩΝ

Τοπικά παραδοσιακά τρόφιμα : Oίνος OΡΘΕΣ ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΠΟΙΟΤΙΚΩΝ ΟΙΝΩΝ Τοπικά παραδοσιακά τρόφιμα : Oίνος OΡΘΕΣ ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΠΟΙΟΤΙΚΩΝ ΟΙΝΩΝ ΓΙΩΡΓΟΣ ΚΟΤΣΕΡΙΔΗΣ Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών Τμήμα Επιστήμης Τροφίμων και Διατροφής του Ανθρώπου Τοπικά Παραδοσιακά

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΛΥΣΕΙΣ ΒΑΣΙΚΗΣ ΣΥΣΤΑΣΗΣ ΟΙΝΟΥ

ΑΝΑΛΥΣΕΙΣ ΒΑΣΙΚΗΣ ΣΥΣΤΑΣΗΣ ΟΙΝΟΥ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΧΗΜΕΙΑΣ ΑΝΑΛΥΣΕΙΣ ΒΑΣΙΚΗΣ ΣΥΣΤΑΣΗΣ ΟΙΝΟΥ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΙΩΑΝΝΗΣ ΡΟΥΣΣΗΣ Ο οίνος είναι αλκοολούχο ποτό που λαμβάνεται με ζύμωση χυμού σταφυλιών (γλεύκος, μούστος) Συστατικά Οίνου

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΑΣΚΗΣΗ 5. ΧΡΩΜΑΤΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΚΑΙ ΦΑΙΝΟΛΙΚΑ ΣΥΣΤΑΤΙΚΑ ΟΙΝΩΝ Ιωάννης Ρούσσης

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΑΣΚΗΣΗ 5. ΧΡΩΜΑΤΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΚΑΙ ΦΑΙΝΟΛΙΚΑ ΣΥΣΤΑΤΙΚΑ ΟΙΝΩΝ Ιωάννης Ρούσσης ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΑΣΚΗΣΗ 5 ΧΡΩΜΑΤΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΚΑΙ ΦΑΙΝΟΛΙΚΑ ΣΥΣΤΑΤΙΚΑ ΟΙΝΩΝ Ιωάννης Ρούσσης Οκτώβριος 2016 ΘΕΩΡΗΤΙΚΟ Χρώμα Οίνου Το χρώμα του οίνου είναι σημαντικός παράγοντας ποιότητας των οίνων. Οφείλεται,

Διαβάστε περισσότερα

Ο αλκοολικός τίτλος % vol είναι % v/v. Η αλκοόλη, % vol, μετράται στους 20 o C. Γίνεται διόρθωση της αλκοόλης όταν η θερμοκρασία είναι διαφορετική

Ο αλκοολικός τίτλος % vol είναι % v/v. Η αλκοόλη, % vol, μετράται στους 20 o C. Γίνεται διόρθωση της αλκοόλης όταν η θερμοκρασία είναι διαφορετική ΟΙΝΟΣ ΑΛΚΟΟΛΗ Με απόσταξη 200 ml οίνου συλλέγονται 133-150 ml αποστάγματος. Για την εξουδετέρωση της οξύτητας του οίνου, για να μη ληφθούν στο απόσταγμα πτητικά οξέα (οξικό, ανθρακικό και θειώδες), στα

Διαβάστε περισσότερα

Σημειώσεις για την εργαστηριακή άσκηση ΑΝΑΛΥΣΗ ΟΙΝΟΥ του Εργαστηρίου Ανάλυσης και Τεχνολογίας Τροφίμων Καθηγητής Ιωάννης Ρούσσης.

Σημειώσεις για την εργαστηριακή άσκηση ΑΝΑΛΥΣΗ ΟΙΝΟΥ του Εργαστηρίου Ανάλυσης και Τεχνολογίας Τροφίμων Καθηγητής Ιωάννης Ρούσσης. Σημειώσεις για την εργαστηριακή άσκηση ΑΝΑΛΥΣΗ ΟΙΝΟΥ του Εργαστηρίου Ανάλυσης και Τεχνολογίας Τροφίμων Καθηγητής Ιωάννης Ρούσσης Προσδιορισμοί Αλκοόλη Ολική οξύτητα Πτητική οξύτητα Ελεύθερος θειώδης ανυδρίτης

Διαβάστε περισσότερα

-H 2 H2 O R C COOH. α- κετοξύ

-H 2 H2 O R C COOH. α- κετοξύ Παραπροϊόντα αλκοολικής ζύµωσης Τα παραπροϊόντα της αλκοολικής ζύµωσης είναι χηµικές ενώσεις που προέρχονται είτε από τον ίδιο το µηχανισµό της αλκοολικής ζύµωσης, είτε από το µεταβολισµό της ζύµης, είτε

Διαβάστε περισσότερα

ΦΑΙΝΟΛΙΚΕΣ ΕΝΩΣΕΙΣ Οι φαινολικές ενώσεις αποτελούν μία από τις κύριες ομάδες δευτερογενών μεταβολιτών. Αποτελούνται από ενώσεις με μεγάλη ποικιλία

ΦΑΙΝΟΛΙΚΕΣ ΕΝΩΣΕΙΣ Οι φαινολικές ενώσεις αποτελούν μία από τις κύριες ομάδες δευτερογενών μεταβολιτών. Αποτελούνται από ενώσεις με μεγάλη ποικιλία ΦΑΙΝΟΛΙΚΕΣ ΕΝΩΣΕΙΣ Οι φαινολικές ενώσεις αποτελούν μία από τις κύριες ομάδες δευτερογενών μεταβολιτών. Αποτελούνται από ενώσεις με μεγάλη ποικιλία όσον αφορά τη δομή και λειτουργικότητά τους. Ο γενικός

Διαβάστε περισσότερα

Ομάδες φαινολικών ενώσεων

Ομάδες φαινολικών ενώσεων ΦΑΙΝΟΛΙΚΕΣ ΕΝΩΣΕΙΣ Οι φαινολικές ενώσεις αποτελούν μία από τις κύριες ομάδες δευτερογενών μεταβολιτών. Αποτελούνται από ενώσεις με μεγάλη ποικιλία όσον αφορά τη δομή και λειτουργικότητά τους. Ο γενικός

Διαβάστε περισσότερα

Οινολογία Ι. Ενότητα 2: Παράγοντες που επηρεάζουν την ωρίμανση. Παρακολούθηση ωρίμανσης. Τρυγητός (2/4), 1ΔΩ

Οινολογία Ι. Ενότητα 2: Παράγοντες που επηρεάζουν την ωρίμανση. Παρακολούθηση ωρίμανσης. Τρυγητός (2/4), 1ΔΩ Οινολογία Ι Ενότητα 2: Παράγοντες που επηρεάζουν την ωρίμανση. Παρακολούθηση ωρίμανσης. Τρυγητός (2/4), 1ΔΩ Τμήμα: Επιστήμης Τροφίμων και Διατροφής Του Ανθρώπου Διδάσκοντες: Κοτσερίδης Γιώργος Καλλίθρακα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΣΕΡΡΩΝ ΧΗΜΕΙΑΣ ΣΧΟΛΕΙΟ:.

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΣΕΡΡΩΝ ΧΗΜΕΙΑΣ ΣΧΟΛΕΙΟ:. ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΣΕΡΡΩΝ 15 η Ευρωπαϊκή Ολυμπιάδα Επιστημών EUSO 2017 ΤΟΠΙΚΟΣ ΜΑΘΗΤΙΚΟΣ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ ΠΕΙΡΑΜΑΤΩΝ ΧΗΜΕΙΑΣ ΣΧΟΛΕΙΟ:. Μαθητές/τριες που συμμετέχουν: (1) (2) (3) Σέρρες 10/12/2016

Διαβάστε περισσότερα

Οινολογία Ι. Ενότητα 7: Ερυθρή Οινοποίηση (1/3), 1ΔΩ. Τμήμα: Επιστήμης Τροφίμων και Διατροφής Του Ανθρώπου. Διδάσκοντες: Κοτσερίδης Γιώργος

Οινολογία Ι. Ενότητα 7: Ερυθρή Οινοποίηση (1/3), 1ΔΩ. Τμήμα: Επιστήμης Τροφίμων και Διατροφής Του Ανθρώπου. Διδάσκοντες: Κοτσερίδης Γιώργος Οινολογία Ι Ενότητα 7: Ερυθρή Οινοποίηση (1/3), 1ΔΩ Τμήμα: Επιστήμης Τροφίμων και Διατροφής Του Ανθρώπου Διδάσκοντες: Κοτσερίδης Γιώργος Καλλίθρακα Τίνα Μαθησιακοί Στόχοι Εκχύλιση συστατικών Οινοποιητής

Διαβάστε περισσότερα

Οινολογία Ι. Ενότητα 5: Το σταφύλι στο οινοποιείο: Κοινές φυσικοχημικές κατεργασίες - Βελτίωση πρώτης ύλης- Ρυθμίσεις (4/5), 1ΔΩ

Οινολογία Ι. Ενότητα 5: Το σταφύλι στο οινοποιείο: Κοινές φυσικοχημικές κατεργασίες - Βελτίωση πρώτης ύλης- Ρυθμίσεις (4/5), 1ΔΩ Οινολογία Ι Ενότητα 5: Το σταφύλι στο οινοποιείο: Κοινές φυσικοχημικές κατεργασίες - Βελτίωση πρώτης ύλης- Ρυθμίσεις (4/5), 1ΔΩ Τμήμα: Επιστήμης Τροφίμων και Διατροφής Του Ανθρώπου Διδάσκοντες: Κοτσερίδης

Διαβάστε περισσότερα

Οινολογία Ι. Ενότητα 2: Παράγοντες που επηρεάζουν την ωρίμανση. Παρακολούθηση ωρίμανσης. Τρυγητός (3/4), 1ΔΩ

Οινολογία Ι. Ενότητα 2: Παράγοντες που επηρεάζουν την ωρίμανση. Παρακολούθηση ωρίμανσης. Τρυγητός (3/4), 1ΔΩ Οινολογία Ι Ενότητα 2: Παράγοντες που επηρεάζουν την ωρίμανση. Παρακολούθηση ωρίμανσης. Τρυγητός (3/4), 1ΔΩ Τμήμα: Επιστήμης Τροφίμων και Διατροφής Του Ανθρώπου Διδάσκοντες: Κοτσερίδης Γιώργος Καλλίθρακα

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΩΠΟΝΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ

ΓΕΩΠΟΝΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΓΕΩΠΟΝΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΚΑΙ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΥ ΤΜΗΜΑ ΦΥΤΙΚΗΣ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΔΠΜΣ ΑΜΠΕΛΟΥΡΓΙΑ-ΟΙΝΟΛΟΓΙΑ Μελέτη χρωματικών δεικτών σε σταφύλια και οίνους από Αγιωργίτικο Νεμέας Μεταπτυχιακή

Διαβάστε περισσότερα

Θέμα: Φαινολικό & αρωματικό δυναμικό των οίνων της ποικιλίας ξινόμαυρο. Περίληψη

Θέμα: Φαινολικό & αρωματικό δυναμικό των οίνων της ποικιλίας ξινόμαυρο. Περίληψη φαινολικό και αρωματικό δυναμικό των οίνων της ποικιλίας ξινόμαυρο Μαρία Κυραλέου Yποψήφια Διδάκτωρ Οινολογίας Tμήμα Eπιστήμης και Τεχνολογίας Τροφίμων Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών τηλ. 215294719 mkyrleou@u.gr

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΛΕΤΗ ΟΙΝΟΠΕΔΙΟΥ (TERROIR) ΣΤΗ ΣΑΝΤΟΡΙΝΗ. ΠΡΩΤΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ.

ΜΕΛΕΤΗ ΟΙΝΟΠΕΔΙΟΥ (TERROIR) ΣΤΗ ΣΑΝΤΟΡΙΝΗ. ΠΡΩΤΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ. ΜΕΛΕΤΗ ΟΙΝΟΠΕΔΙΟΥ (TERROIR) ΣΤΗ ΣΑΝΤΟΡΙΝΗ. ΠΡΩΤΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ. ΡΟΥΣΣΟΣ ΣΠΥΡΙΔΩΝ, Dr ΤΑΒΕΡΝΑΡΑΚΗ ΝΙΚΗ 1. 1 ΑΤΕΙ ΚΡΗΤΗΣ, ΣΧΟΛΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΩΠΟΝΙΑΣ, ΦΥΤΙΚΗΣ ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΠΕΡΙΛΗΨΗ Με τον ορισμό terroir αναφέρονταν,

Διαβάστε περισσότερα

Οινολογία Ι. Ενότητα 4: Το σταφύλι στο οινοποιείο: Κοινές φυσικο-χημικες κατεργασίες οινοποίησης- Θειώδης ανυδριτης (3/3), 1ΔΩ

Οινολογία Ι. Ενότητα 4: Το σταφύλι στο οινοποιείο: Κοινές φυσικο-χημικες κατεργασίες οινοποίησης- Θειώδης ανυδριτης (3/3), 1ΔΩ Οινολογία Ι Ενότητα 4: Το σταφύλι στο οινοποιείο: Κοινές φυσικο-χημικες κατεργασίες οινοποίησης- Θειώδης ανυδριτης (3/3), 1ΔΩ Τμήμα: Επιστήμης Τροφίμων και Διατροφής Του Ανθρώπου Διδάσκοντες: Κοτσερίδης

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΖΥΜΩΤΙΚΗ ΑΠΟΛΑΣΠΩΣΗ ΤΟΥ ΓΛΕΥΚΟΥΣ

ΠΡΟΖΥΜΩΤΙΚΗ ΑΠΟΛΑΣΠΩΣΗ ΤΟΥ ΓΛΕΥΚΟΥΣ ΠΡΟΖΥΜΩΤΙΚΗ ΑΠΟΛΑΣΠΩΣΗ ΤΟΥ ΓΛΕΥΚΟΥΣ Τα γλεύκη που προορίζονται για τη παραγωγή λευκών οίνων, πρέπει απαραίτητα να διαυγάσουν πριν την έναρξη της αλκοολικής ζύμωσης, προκειμένου να αποκτήσουν και διατηρήσουν

Διαβάστε περισσότερα

Μ. Παναγoπούλου, Α. Τσέλεπος, Α. Μπιμπίλας, Δ. Τσιμογιάννης, Β. Ωραιοπούλου Τμήμα Χημικών Μηχανικών, Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο, 15780 Αθήνα

Μ. Παναγoπούλου, Α. Τσέλεπος, Α. Μπιμπίλας, Δ. Τσιμογιάννης, Β. Ωραιοπούλου Τμήμα Χημικών Μηχανικών, Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο, 15780 Αθήνα ΜΕΛΕΤΗ ΤΗΣ ΕΚΧΥΛΙΣΗΣ ΤΩΝ ΠΟΛΥΦΑΙΝΟΛΩΝ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΔΙΕΡΓΑΣΙΑ ΤΗΣ ΟΙΝΟΠΟΙΗΣΗΣ ΚΑΙ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΚΡΑΣΙΟΥ ΩΣ ΠΡΟΣ ΤΗΝ ΕΝΤΟΠΙΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΤΗΝ ΠΟΙΚΙΛΙΑ ΜΕ ΒΑΣΗ ΤΟ ΦΑΙΝΟΛΙΚΟ ΠΡΟΦΙΛ Μ. Παναγoπούλου, Α. Τσέλεπος,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΑΣΚΗΣΗ 6. ΕΛΕΓΧΟΣ ΣΤΑΘΕΡΟΤΗΤΑΣ ΟΙΝΩΝ Ιωάννης Ρούσσης

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΑΣΚΗΣΗ 6. ΕΛΕΓΧΟΣ ΣΤΑΘΕΡΟΤΗΤΑΣ ΟΙΝΩΝ Ιωάννης Ρούσσης ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΑΣΚΗΣΗ 6 ΕΛΕΓΧΟΣ ΣΤΑΘΕΡΟΤΗΤΑΣ ΟΙΝΩΝ Ιωάννης Ρούσσης Οκτώβριος 2016 ΘΕΩΡΗΤΙΚΟ Σταθερότητα οίνων Η σταθερότητα των οίνων αφορά την κατάσταση των οίνων κατά τη διατήρησή του. Γενικά, οίνοι που

Διαβάστε περισσότερα

Οινολογία Ι. Ενότητα 7: Ερυθρή Οινοποίηση (1/3), 1ΔΩ. Τμήμα: Επιστήμης Τροφίμων και Διατροφής Του Ανθρώπου. Διδάσκοντες: Κοτσερίδης Γιώργος

Οινολογία Ι. Ενότητα 7: Ερυθρή Οινοποίηση (1/3), 1ΔΩ. Τμήμα: Επιστήμης Τροφίμων και Διατροφής Του Ανθρώπου. Διδάσκοντες: Κοτσερίδης Γιώργος Οινολογία Ι Ενότητα 7: Ερυθρή Οινοποίηση (1/3), 1ΔΩ Τμήμα: Επιστήμης Τροφίμων και Διατροφής Του Ανθρώπου Διδάσκοντες: Κοτσερίδης Γιώργος Καλλίθρακα Τίνα Μαθησιακοί Στόχοι Εκχύλιση συστατικών Οινοποιητής

Διαβάστε περισσότερα

Ειδικό οξύ του σταφυλιού και των προϊόντων του. Πολύ λίγο διαδεδοµένο στη φύση. Πιο ισχυρό οργανικό οξύ, µε τη µεγαλύτερη σταθερά διάστασης è

Ειδικό οξύ του σταφυλιού και των προϊόντων του. Πολύ λίγο διαδεδοµένο στη φύση. Πιο ισχυρό οργανικό οξύ, µε τη µεγαλύτερη σταθερά διάστασης è ΤΡΥΓΙΚΟ ΟΞΥ Γενικά COOH-CHOH-CHOH-COOH Βρίσκεται σε συγκέντρωση από 1,0 µέχρι 5,5 g/l Ποικιλία αµπέλου Καιρικές συνθήκες Φύση και σύσταση εδάφους Αλκοολοµετρικό τίτλο του οίνου Ειδικό οξύ του σταφυλιού

Διαβάστε περισσότερα

Διαφάνειες Παραδόσεων Οινολογίας Ο θειώδης ανυδρίτης

Διαφάνειες Παραδόσεων Οινολογίας Ο θειώδης ανυδρίτης Διαφάνειες Παραδόσεων Οινολογίας 2015-16 6. Ο θειώδης ανυδρίτης Πρόλογος Οι διαφάνειες παραδόσεων σημειώσεις είναι υπό επεξεργασία. Υπάρχουν οι παρακάτω ενότητες 1. Οίνος και Ελληνικός πολιτισμός 2. Κατηγορίες

Διαβάστε περισσότερα

Οινολογία Ι. Ενότητα 5: Το σταφύλι στο οινοποιείο: Κοινές φυσικοχημικές κατεργασίες - Βελτίωση πρώτης ύλης- Ρυθμίσεις (3/5), 1ΔΩ

Οινολογία Ι. Ενότητα 5: Το σταφύλι στο οινοποιείο: Κοινές φυσικοχημικές κατεργασίες - Βελτίωση πρώτης ύλης- Ρυθμίσεις (3/5), 1ΔΩ Οινολογία Ι Ενότητα 5: Το σταφύλι στο οινοποιείο: Κοινές φυσικοχημικές κατεργασίες - Βελτίωση πρώτης ύλης- Ρυθμίσεις (3/5), 1ΔΩ Τμήμα: Επιστήμης Τροφίμων και Διατροφής Του Ανθρώπου Διδάσκοντες: Κοτσερίδης

Διαβάστε περισσότερα

Ωρίµανση του Σταφυλιού

Ωρίµανση του Σταφυλιού 1 Ωρίµανση του Σταφυλιού H ωρίµανση του σταφυλιού περνά από διάφορα στάδια-περιόδους: 1. Στο πρώτο στάδιο, η ρόγα είναι πράσινη από την παρουσία της χλωροφύλλης, ενώ η γεύση της έντονα ξινή, λόγω αυξηµένης

Διαβάστε περισσότερα

1 Τρύγος Η εποχή του τρύγου, η ποιότητα του σταφυλιού και η καταλληλότητά του για ζύµωση επηρεάζονται από το κλίµα κατά τη διάρκεια της ανάπτυξης των σταφυλιών. Κρύος και υγρός καιρός οδηγεί σε σταφύλι

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΥΓΕΙΑ ΟΙΝΩΝ ΚΑΙ ΑΤΥΧΗΜΑΤΑ

ΔΙΑΥΓΕΙΑ ΟΙΝΩΝ ΚΑΙ ΑΤΥΧΗΜΑΤΑ ΔΙΑΥΓΕΙΑ ΟΙΝΩΝ ΚΑΙ ΑΤΥΧΗΜΑΤΑ Γενικά Οι οπτικές εντυπώσεις είναι οι πρώτες που σχηµατίζονται στον καταναλωτή και µας προκαταλαµβάνουν ευνοϊκά ή αρνητικά Χρώµα Άρωµα - Διαύγεια Απαλλαγή από θολώµατα ή ιζήµατα

Διαβάστε περισσότερα

1 Μηλογαλακτική Ζύµωση Ως µηλογαλακτική ζύµωση θεωρείται η µετατροπή του L-µηλικού οξέος προς L- γαλακτικό οξύ και διοξείδιο του άνθρακα µε την επίδραση µικροοργανισµών. Κατά συνέπεια, το αποτέλεσµα της

Διαβάστε περισσότερα

Οινολογία Ι. Ενότητα 6: Λευκή Οινοποίηση (2/3), 1ΔΩ. Τμήμα: Επιστήμης Τροφίμων και Διατροφής Του Ανθρώπου. Διδάσκοντες: Κοτσερίδης Γιώργος

Οινολογία Ι. Ενότητα 6: Λευκή Οινοποίηση (2/3), 1ΔΩ. Τμήμα: Επιστήμης Τροφίμων και Διατροφής Του Ανθρώπου. Διδάσκοντες: Κοτσερίδης Γιώργος Οινολογία Ι Ενότητα 6: Λευκή Οινοποίηση (2/3), 1ΔΩ Τμήμα: Επιστήμης Τροφίμων και Διατροφής Του Ανθρώπου Διδάσκοντες: Κοτσερίδης Γιώργος Καλλίθρακα Τίνα Μαθησιακοί Στόχοι Πνευματικό πιεστήριο γλευκοποίηση

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 8 (ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΟ) ΦΑΣΜΑΤΟΦΩΤΟΜΕΤΡΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 8 (ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΟ) ΦΑΣΜΑΤΟΦΩΤΟΜΕΤΡΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 8 (ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΟ) ΦΑΣΜΑΤΟΦΩΤΟΜΕΤΡΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ Με τον όρο αυτό ονοµάζουµε την τεχνική ποιοτικής και ποσοτικής ανάλυσης ουσιών µε βάση το µήκος κύµατος και το ποσοστό απορρόφησης της ακτινοβολίας

Διαβάστε περισσότερα

Οινολογία Ι. Ενότητα 5: Το σταφύλι στο οινοποιείο: Κοινές φυσικοχημικές κατεργασίες - Βελτίωση πρώτης ύλης- Ρυθμίσεις (4/5), 1ΔΩ

Οινολογία Ι. Ενότητα 5: Το σταφύλι στο οινοποιείο: Κοινές φυσικοχημικές κατεργασίες - Βελτίωση πρώτης ύλης- Ρυθμίσεις (4/5), 1ΔΩ Οινολογία Ι Ενότητα 5: Το σταφύλι στο οινοποιείο: Κοινές φυσικοχημικές κατεργασίες - Βελτίωση πρώτης ύλης- Ρυθμίσεις (4/5), 1ΔΩ Τμήμα: Επιστήμης Τροφίμων και Διατροφής Του Ανθρώπου Διδάσκοντες: Κοτσερίδης

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΡΥΠΑΝΤΩΝ ΣΤΗ ΖΩΗ ΤΩΝ ΚΥΤΤΑΡΩΝ

ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΡΥΠΑΝΤΩΝ ΣΤΗ ΖΩΗ ΤΩΝ ΚΥΤΤΑΡΩΝ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΡΥΠΑΝΤΩΝ ΣΤΗ ΖΩΗ ΤΩΝ ΚΥΤΤΑΡΩΝ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ Γ ΤΑΞΗ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ Εισαγωγή Η μαγιά που χρησιμοποιούμε για την παραγωγή ψωμιού, αποτελείται από μικροοργανισμούς (ζυμομήκυτες, Saccharomyces

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΣ ΟΞΥΤΗΤΑΣ ΣΕ ΚΡΑΣΙ (ΛΕΥΚΟ)

ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΣ ΟΞΥΤΗΤΑΣ ΣΕ ΚΡΑΣΙ (ΛΕΥΚΟ) ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΑ ΕΝΩΣΗ ΥΠΕΥΘΥΝΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΩΝ ΚΕΝΤΡΩΝ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ - «ΠΑΝΕΚΦE» email:panekfe@yahoo.gr www.ekfe.gr ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟΣ ΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΟΛΥΜΠΙΑ ΑΣ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ - EUSO 2010 ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΜΑΘΗΤΩΝ ΣΤΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΜΙΚΡΟΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΑΣΚΗΣΗ 2 ΤΡΟΦΙΜΑ. ΠΛΕΣΣΑΣ ΣΤΑΥΡΟΣ, PhD

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΜΙΚΡΟΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΑΣΚΗΣΗ 2 ΤΡΟΦΙΜΑ. ΠΛΕΣΣΑΣ ΣΤΑΥΡΟΣ, PhD ΑΣΚΗΣΗ 2 ΑΝΑΛΥΣΗ ΛΙΠΩΝ & ΕΛΑΙΩΝ ΣΕ ΤΡΟΦΙΜΑ ΠΛΕΣΣΑΣ ΣΤΑΥΡΟΣ, PhD Εργαστήριο Μικροβιολογίας Τροφίµων, Βιοτεχνολογίας και Υγιεινής, Τµήµα Αγροτικής Ανάπτυξης, ηµοκρίτειο Πανεπιστήµιο Θράκης Λίπη & έλαια (Λιπίδια)

Διαβάστε περισσότερα

R 1 R 2 R 3 ΕΞΕΤΑΣΗ ΛΙΠΑΡΩΝ ΥΛΩΝ: ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΣ ΤΗΣ ΟΞΥΤΗΤΑΣ ΤΩΝ ΛΑΔΙΩΝ. Λινολενικό (C 18:3 ) Ελαϊκό (C 18:1 ) Λινελαϊκό (C 18:2 )

R 1 R 2 R 3 ΕΞΕΤΑΣΗ ΛΙΠΑΡΩΝ ΥΛΩΝ: ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΣ ΤΗΣ ΟΞΥΤΗΤΑΣ ΤΩΝ ΛΑΔΙΩΝ. Λινολενικό (C 18:3 ) Ελαϊκό (C 18:1 ) Λινελαϊκό (C 18:2 ) ΕΞΕΤΑΣΗ ΛΙΠΑΡΩΝ ΥΛΩΝ: ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΣ ΤΗΣ ΟΞΥΤΗΤΑΣ ΤΩΝ ΛΑΔΙΩΝ Ελαϊκό οξύ διάρκεια 2 ώρες Στόχοι της άσκησης: Η εξοικείωση με τη χημική σύσταση των λιπαρών υλών. Η κατανόηση της όξινης υδρόλυσης ως παράγοντα

Διαβάστε περισσότερα

Οινολογία Ι. Ενότητα 5: Το σταφύλι στο οινοποιείο: Κοινές φυσικοχημικές κατεργασίες - Βελτίωση πρώτης ύλης- Ρυθμίσεις (5/5), 1ΔΩ

Οινολογία Ι. Ενότητα 5: Το σταφύλι στο οινοποιείο: Κοινές φυσικοχημικές κατεργασίες - Βελτίωση πρώτης ύλης- Ρυθμίσεις (5/5), 1ΔΩ Οινολογία Ι Ενότητα 5: Το σταφύλι στο οινοποιείο: Κοινές φυσικοχημικές κατεργασίες - Βελτίωση πρώτης ύλης- Ρυθμίσεις (5/5), 1ΔΩ Τμήμα: Επιστήμης Τροφίμων και Διατροφής Του Ανθρώπου Διδάσκοντες: Κοτσερίδης

Διαβάστε περισσότερα

Διαφάνειες Παραδόσεων Οινολογίας Ανάλυση οίνου

Διαφάνειες Παραδόσεων Οινολογίας Ανάλυση οίνου Διαφάνειες Παραδόσεων Οινολογίας 2015-16 13. Ανάλυση οίνου Πρόλογος Οι διαφάνειες παραδόσεων σημειώσεις είναι υπό επεξεργασία. Υπάρχουν οι παρακάτω ενότητες 1. Οίνος και Ελληνικός πολιτισμός 2. Κατηγορίες

Διαβάστε περισσότερα

LIFE ENVIRONMENT PROGRAM No: LIFE013 3 ENV/GR/000223

LIFE ENVIRONMENT PROGRAM No: LIFE013 3 ENV/GR/000223 ΔΙΟΝΥΣΟΣ: LIFE ENVIRNMENT PRGRAM No: LIFE013 3 ENV/GR/000223 Ανάπτυξη οικονομικά βιώσιμης διαδικασίας για την ολοκληρωμένη διαχείριση, μέσω χρησιμοποίησης, των οινοποιητικών αποβλήτων: Παραγωγή φυσικών

Διαβάστε περισσότερα

Διαφάνειες Παραδόσεων Οινολογίας Το σταφύλι. Σύσταση γλεύκους

Διαφάνειες Παραδόσεων Οινολογίας Το σταφύλι. Σύσταση γλεύκους Διαφάνειες Παραδόσεων Οινολογίας 2015-16 3. Το σταφύλι. Σύσταση γλεύκους Πρόλογος Οι διαφάνειες παραδόσεων σημειώσεις είναι υπό επεξεργασία. Υπάρχουν οι παρακάτω ενότητες 1. Οίνος και Ελληνικός πολιτισμός

Διαβάστε περισσότερα

Οινολογία Ι. Ενότητα 6: Λευκή Οινοποίηση (3/3), 1ΔΩ. Τμήμα: Επιστήμης Τροφίμων και Διατροφής Του Ανθρώπου. Διδάσκοντες: Κοτσερίδης Γιώργος

Οινολογία Ι. Ενότητα 6: Λευκή Οινοποίηση (3/3), 1ΔΩ. Τμήμα: Επιστήμης Τροφίμων και Διατροφής Του Ανθρώπου. Διδάσκοντες: Κοτσερίδης Γιώργος Οινολογία Ι Ενότητα 6: Λευκή Οινοποίηση (3/3), 1ΔΩ Τμήμα: Επιστήμης Τροφίμων και Διατροφής Του Ανθρώπου Διδάσκοντες: Κοτσερίδης Γιώργος Καλλίθρακα Τίνα Μαθησιακοί Στόχοι Πνευματικό πιεστήριο γλευκοποίηση

Διαβάστε περισσότερα

Ε.Κ.Φ.Ε. ΔΙ.Δ.Ε Α ΑΘΗΝΑΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΟΛΥΜΠΙΑΔΑ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ 2016 ΠΡΟΚΑΤΑΡΚΤΙΚΟΣ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ ΣΤΗ ΧΗΜΕΙΑ

Ε.Κ.Φ.Ε. ΔΙ.Δ.Ε Α ΑΘΗΝΑΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΟΛΥΜΠΙΑΔΑ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ 2016 ΠΡΟΚΑΤΑΡΚΤΙΚΟΣ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ ΣΤΗ ΧΗΜΕΙΑ Ε.Κ.Φ.Ε. ΔΙ.Δ.Ε Α ΑΘΗΝΑΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΟΛΥΜΠΙΑΔΑ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ 2016 ΠΡΟΚΑΤΑΡΚΤΙΚΟΣ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ ΣΤΗ ΧΗΜΕΙΑ Ονόματα διαγωνιζομένων: 1) 2) 3) Σχολείο: Όνομα Υπεύθυνου Καθηγητή: 1 η ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΚΗΣΗ 6 η BOD-COD. Θεωρητικό υπόβαθρο. Αποσύνθεση υπό αερόβιες συνθήκες Ο 2. Οξείδωση Ενέργεια. Τελικά προϊόντα Η 2 Ο, CO 2, SO 4, NO 3, ενέργεια

ΑΣΚΗΣΗ 6 η BOD-COD. Θεωρητικό υπόβαθρο. Αποσύνθεση υπό αερόβιες συνθήκες Ο 2. Οξείδωση Ενέργεια. Τελικά προϊόντα Η 2 Ο, CO 2, SO 4, NO 3, ενέργεια ΑΣΚΗΣΗ 6 η BOD-COD Θεωρητικό υπόβαθρο Αποσύνθεση υπό αερόβιες συνθήκες Ο 2 Οργανικά απόβλητα και µικροργανισµοί Οξείδωση Ενέργεια Τελικά προϊόντα Η 2 Ο, CO 2, SO 4, NO 3, ενέργεια οξείδωση Νέα κύτταρα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΟΡΓΑΝΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ

ΕΝΟΡΓΑΝΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΕΝΟΡΓΑΝΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΗΜΕΡΑ: ΤΡΙΤΗ 11-11-2014 ΩΡΑ: 11:00-14:00 OMADA 3 Name: Celia Koutrafouri ΆΣΚΗΣΗ 10 (p.107-114) Εργαστηριακές Σημειώσεις Τίτλος Άσκησης: Φασματοφωτομετρικός Προσδιορισμός Σορβικού

Διαβάστε περισσότερα

13/1/2016. Μέτρηση οξύτητας ελαιολάδου. Το Εργαστήριο Περιλαμβάνει

13/1/2016. Μέτρηση οξύτητας ελαιολάδου. Το Εργαστήριο Περιλαμβάνει ΤΕΙ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΥ Σχολή Τεχνολογίας Γεωπονίας και Τεχνολογίας Τροφίμων και Διατροφής Τμήμα Τεχνολογίας Τροφίμων Μέτρηση οξύτητας ελαιολάδου Κουτρουμπής Φώτιος Γεωπόνος Αγγελής Γεώργιος Γεωπόνος MSc Το Εργαστήριο

Διαβάστε περισσότερα

Προσδιορισµός βιταµίνης C σε χυµούς φρούτων και λαχανικών και µελέτη διάφορων παραγόντων που επιδρούν στη ποσότητα της

Προσδιορισµός βιταµίνης C σε χυµούς φρούτων και λαχανικών και µελέτη διάφορων παραγόντων που επιδρούν στη ποσότητα της ΕΚΦΕ Εύβοιας Προσδιορισµός βιταµίνης C σε χυµούς φρούτων και λαχανικών και µελέτη διάφορων παραγόντων που επιδρούν στη ποσότητα της Απαραίτητα όργανα Προχοϊδα Σιφώνι Κωνική φιάλη Απαραίτητα υλικά 10 ml

Διαβάστε περισσότερα

Διαφάνειες Παραδόσεων Οινολογίας Μικροβιακές αλλοιώσεις οίνου

Διαφάνειες Παραδόσεων Οινολογίας Μικροβιακές αλλοιώσεις οίνου Διαφάνειες Παραδόσεων Οινολογίας 2015-16 9. Μικροβιακές αλλοιώσεις οίνου Πρόλογος Οι διαφάνειες παραδόσεων σημειώσεις είναι υπό επεξεργασία. Υπάρχουν οι παρακάτω ενότητες 1. Οίνος και Ελληνικός πολιτισμός

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΧΗΜΕΙΑΣ Β ΤΑΞΗΣ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΧΗΜΕΙΑΣ Β ΤΑΞΗΣ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ Εργαστηριακό Κέντρο Φυσικών Επιστηµών Aγίων Αναργύρων Υπεύθυνος Εργαστηρίου : Χαρακόπουλος Καλλίνικος Επιµέλεια Παρουσίαση : Καραγιάννης Πέτρος ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΧΗΜΕΙΑΣ Β ΤΑΞΗΣ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ

Διαβάστε περισσότερα

EUSO 2016 ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΣΧΟΛΕΙΟ:. Σέρρες 05/12/2015

EUSO 2016 ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΣΧΟΛΕΙΟ:. Σέρρες 05/12/2015 14 η Ευρωπαϊκή Ολυμπιάδα Επιστημών EUSO 2016 ΤΟΠΙΚΟΣ ΜΑΘΗΤΙΚΟΣ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ ΠΕΙΡΑΜΑΤΩΝ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΣΧΟΛΕΙΟ:. Μαθητές/τριες που συμμετέχουν: (1) (2) (3) Σέρρες 05/12/2015 Σύνολο μορίων:..... Α. Δράση των ενζύμων

Διαβάστε περισσότερα

ΚΥΤΤΑΡΙΚΗ ΑΝΑΠΝΟΗ. Καρβουντζή Ηλιάνα Βιολόγος

ΚΥΤΤΑΡΙΚΗ ΑΝΑΠΝΟΗ. Καρβουντζή Ηλιάνα Βιολόγος ΚΥΤΤΑΡΙΚΗ ΑΝΑΠΝΟΗ Η τροφή αποτελείται και από ουσίες μεγάλου μοριακού βάρους (πρωτεΐνες, υδατάνθρακες, λιπίδια, νουκλεϊνικά οξέα). Οι ουσίες αυτές διασπώνται (πέψη) σε απλούστερες (αμινοξέα, απλά σάκχαρα,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΕΔΑΦΟΚΛΙΜΑΤΙΚΩΝ ΣΥΝΘΗΚΩΝ ΣΤΗΝ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΤΗΣ ΑΜΠΕΛΟΥ

ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΕΔΑΦΟΚΛΙΜΑΤΙΚΩΝ ΣΥΝΘΗΚΩΝ ΣΤΗΝ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΤΗΣ ΑΜΠΕΛΟΥ ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΕΔΑΦΟΚΛΙΜΑΤΙΚΩΝ ΣΥΝΘΗΚΩΝ ΣΤΗΝ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΤΗΣ ΑΜΠΕΛΟΥ ΕΔΑΦΟΣ Φυσικές ιδιότητες Δομή και σύσταση Χρώμα Βάθος Διαπερατότητα Διαθέσιμη υγρασία Θερμοκρασία Χημικές ιδιότητες ph Αλατότητα Γονιμότητα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ

ΕΡΓΑΣΙΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ ΕΡΓΑΣΙΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ Οι οργανισμοί εξασφαλίζουν ενέργεια, για τις διάφορες λειτουργίες τους, διασπώντας θρεπτικές ουσίες που περιέχονται στην τροφή τους. Όμως οι φωτοσυνθετικοί

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΕΣ ΜΕ ΔΙΑΛΥΜΑΤΑ Γραμμομοριακή συγκέντρωση διαλυμάτων

ΕΡΓΑΣΙΕΣ ΜΕ ΔΙΑΛΥΜΑΤΑ Γραμμομοριακή συγκέντρωση διαλυμάτων ΕΡΓΑΣΙΕΣ ΜΕ ΔΙΑΛΥΜΑΤΑ Γραμμομοριακή συγκέντρωση διαλυμάτων Συγκέντρωση διαλύματος: ποσότητα διαλυμένης ουσίας σε καθορισμένη ποσότητα διαλύματος Αραιό διάλυμα: μικρή συγκέντρωση διαλυμένης ουσίας Πυκνό

Διαβάστε περισσότερα

Οινολογία Ι. Ενότητα 6: Λευκή Οινοποίηση (3/3), 1ΔΩ. Τμήμα: Επιστήμης Τροφίμων και Διατροφής Του Ανθρώπου. Διδάσκοντες: Κοτσερίδης Γιώργος

Οινολογία Ι. Ενότητα 6: Λευκή Οινοποίηση (3/3), 1ΔΩ. Τμήμα: Επιστήμης Τροφίμων και Διατροφής Του Ανθρώπου. Διδάσκοντες: Κοτσερίδης Γιώργος Οινολογία Ι Ενότητα 6: Λευκή Οινοποίηση (3/3), 1ΔΩ Τμήμα: Επιστήμης Τροφίμων και Διατροφής Του Ανθρώπου Διδάσκοντες: Κοτσερίδης Γιώργος Καλλίθρακα Τίνα Μαθησιακοί Στόχοι Πνευματικό πιεστήριο γλευκοποίηση

Διαβάστε περισσότερα

Επίτευξη και προσδιορισμός της βέλτιστης τεχνολογικής ωριμότητας. Κανάκης Γιάννης Γεωπόνος Οινολόγος Mc

Επίτευξη και προσδιορισμός της βέλτιστης τεχνολογικής ωριμότητας. Κανάκης Γιάννης Γεωπόνος Οινολόγος Mc Επίτευξη και προσδιορισμός της βέλτιστης τεχνολογικής ωριμότητας Κανάκης Γιάννης Γεωπόνος Οινολόγος Mc Ποιότητα Σταφυλιών Στάδια Ανάπτυξης της Ράγας Δυνατότητα Επίτευξης Βέλτιστης Τεχνολογικής Ωριμότητας

Διαβάστε περισσότερα

ΜΟΣΧΟΦΙΛΕΡΟ & BEYOND Παρασκευή 21 Μαρτίου 2014 Cellier Κριεζώτου

ΜΟΣΧΟΦΙΛΕΡΟ & BEYOND Παρασκευή 21 Μαρτίου 2014 Cellier Κριεζώτου ΜΟΣΧΟΦΙΛΕΡΟ & BEYOND ΜΟΣΧΟΦΙΛΕΡΟ & BEYOND Παρασκευή 21 Μαρτίου 2014 Cellier Κριεζώτου ΜΟΣΧΟΦΙΛΕΡΟ Το Μοσχοφίλερο πιθανότατα είναι µια απο τις πιο παλιές Ελληνικές ποικιλίες, καθώς σύµφωνα µε ισχυρισµούς

Διαβάστε περισσότερα

Διαφάνειες Παραδόσεων Οινολογίας Ένζυμα στην οινοποίηση

Διαφάνειες Παραδόσεων Οινολογίας Ένζυμα στην οινοποίηση Διαφάνειες Παραδόσεων Οινολογίας 2015-16 10. Ένζυμα στην οινοποίηση Πρόλογος Οι διαφάνειες παραδόσεων σημειώσεις είναι υπό επεξεργασία. Υπάρχουν οι παρακάτω ενότητες 1. Οίνος και Ελληνικός πολιτισμός 2.

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2013

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2013 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2013 Μάθημα: Χημεία Ημερομηνία και ώρα εξέτασης: Παρασκευή, 24 Μαΐου, 2013 7:30 10:30

Διαβάστε περισσότερα

Στην συγκεκριµένη εργαστηριακή δραστηριότητα θα µετρήσουµε 3 παραµέτρους για την ποιότητα του νερού που προέρχεται από το δίκτυο του σχολείου µας,

Στην συγκεκριµένη εργαστηριακή δραστηριότητα θα µετρήσουµε 3 παραµέτρους για την ποιότητα του νερού που προέρχεται από το δίκτυο του σχολείου µας, 8η Ευρωπαϊκή Ολυµπιάδα Επιστηµών- EUSO 2010 Τοπικός ιαγωνισµός Νοµού Μαγνησίας ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΕΚΦΕ ΜΑΓΝΗΣΙΑΣ Σχολείο: Φύλλο Εργασίας Ονοµ/υµα: Έλεγχος της Ποιότητας του Πόσιµου Νερού

Διαβάστε περισσότερα

2017 Αντίδραση του κινναµοϋλο χλωριδίου µε αµµωνία προς κινναµουλο αµίδιο

2017 Αντίδραση του κινναµοϋλο χλωριδίου µε αµµωνία προς κινναµουλο αµίδιο 217 Αντίδραση του κινναµοϋλο χλωριδίου µε αµµωνία προς κινναµουλο αµίδιο O O Cl NH 3 NH 2 C 9 H 7 ClO (166.6) (17.) C 9 H 9 NO (147.2) Ταξινόµηση Τύποι αντιδράσεως και τάξεις ουσιών Αντίδραση του καρβονυλίου

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΦΥΣΙΚΑ ΜΑΥΡΩΝ ΕΛΙΩΝ «ΧΑΡΑΚΤΕΣ» ΚΑΛΑΜΩΝ

ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΦΥΣΙΚΑ ΜΑΥΡΩΝ ΕΛΙΩΝ «ΧΑΡΑΚΤΕΣ» ΚΑΛΑΜΩΝ Γενικά ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΦΥΣΙΚΑ ΜΑΥΡΩΝ ΕΛΙΩΝ «ΧΑΡΑΚΤΕΣ» ΚΑΛΑΜΩΝ Για να παρασκευάσουμε «φυσικές μαύρες ελιές χαρακτές Καλαμών», ακολουθούμε το παρακάτω διάγραμμα ροής: 1 Στην περίπτωση που θέλουμε να παρασκευάσουμε

Διαβάστε περισσότερα

ΧΡΩΜΑΤΟΓΡΑΦΙΚΕΣ ΜΕΘΟΔΟΙ ΔΙΑΧΩΡΙΣΜΟΥ. ΑΝΝΑ-ΜΑΡΙΑ ΨΑΡΡΑ Τμήμα Βιοχημείας κ Βιοτεχνολογίας

ΧΡΩΜΑΤΟΓΡΑΦΙΚΕΣ ΜΕΘΟΔΟΙ ΔΙΑΧΩΡΙΣΜΟΥ. ΑΝΝΑ-ΜΑΡΙΑ ΨΑΡΡΑ Τμήμα Βιοχημείας κ Βιοτεχνολογίας ΧΡΩΜΑΤΟΓΡΑΦΙΚΕΣ ΜΕΘΟΔΟΙ ΔΙΑΧΩΡΙΣΜΟΥ ΑΝΝΑ-ΜΑΡΙΑ ΨΑΡΡΑ Τμήμα Βιοχημείας κ Βιοτεχνολογίας ΑΝΝΑ-ΜΑΡΙΑ ΨΑΡΡΑ 1 ΣΥΣΤΗΜΑ ΧΡΩΜΑΤΟΓΡΑΦΙΑΣ Αντλία Στήλη Υγρό Έκλουσης Συλλέκτης κλασμάτων ΧΡΩΜΑΤΟΓΡΑΦΙΚΕΣ ΜΕΘΟΔΟΙ ΔΙΑΧΩΡΙΣΜΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

Οινολογία Ι. Ενότητα 1: Στοιχεία για το Σταφύλι: Η Πρώτη Ύλη - Η Ωρίμανση (2/3), 2ΔΩ. Τμήμα: Επιστήμης Τροφίμων και Διατροφής Του Ανθρώπου

Οινολογία Ι. Ενότητα 1: Στοιχεία για το Σταφύλι: Η Πρώτη Ύλη - Η Ωρίμανση (2/3), 2ΔΩ. Τμήμα: Επιστήμης Τροφίμων και Διατροφής Του Ανθρώπου Οινολογία Ι Ενότητα 1: Στοιχεία για το Σταφύλι: Η Πρώτη Ύλη - Η Ωρίμανση (2/3), 2ΔΩ Τμήμα: Επιστήμης Τροφίμων και Διατροφής Του Ανθρώπου Διδάσκοντες: Κοτσερίδης Γιώργος Καλλιθράκα Τίνα Μαθησιακοί Στόχοι

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΧΗΜΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΧΗΜΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Εργαστηριακό Κέντρο Φυσικών Επιστηµών Aγίων Αναργύρων Υπεύθυνος Εργ. Κέντρου : Χαρακόπουλος Καλλίνικος Επιµέλεια Παρουσίαση : Καραγιάννης Πέτρος ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΧΗΜΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Επαναληπτικές Ασκήσεις

Επαναληπτικές Ασκήσεις Επαναληπτικές Ασκήσεις Ενότητα 1: Εισαγωγή στη Χημεία 1.1 Στον επόμενο πίνακα δίνονται τα σημεία τήξης και τα σημεία ζέσης διαφόρων υλικών. Υλικό Σημείο Tήξης ( ο C) Σημείο Zέσης ( ο C) Α 0 100 Β 62 760

Διαβάστε περισσότερα

Σήµερα οι εξελίξεις στην Επιστήµη και στην Τεχνολογία δίνουν τη

Σήµερα οι εξελίξεις στην Επιστήµη και στην Τεχνολογία δίνουν τη ΚΕΦΑΛΑΙΟ 7ο: ΑΡΧΕΣ & ΜΕΘΟ ΟΛΟΓΙΑ ΤΗΣ ΒΙΟΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ Συνδυασµός ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ & ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ Προσφέρει τη δυνατότητα χρησιµοποίησης των ζωντανών οργανισµών για την παραγωγή χρήσιµων προϊόντων 1 Οι ζωντανοί οργανισµοί

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ Ν. ΜΑΓΝΗΣΙΑΣ ( Ε.Κ.Φ.Ε ) ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ Ν. ΜΑΓΝΗΣΙΑΣ ( Ε.Κ.Φ.Ε ) ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ Ν. ΜΑΓΝΗΣΙΑΣ ( Ε.Κ.Φ.Ε ) ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ Θέμα: ΑΝΙΧΝΕΥΣΗ ΑΜΥΛΟΥ - ΠΡΩΤΕΪΝΩΝ (άσκηση 8 του εργαστηριακού οδηγού) Μέσος χρόνος πειράματος: 45 λεπτά Α. ΣΚΟΠΟΣ ΤΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΙΤΛΟΔΟΤΗΣΗ ΟΞΕΩΝ ΚΑΙ ΒΑΣΕΩΝ

ΤΙΤΛΟΔΟΤΗΣΗ ΟΞΕΩΝ ΚΑΙ ΒΑΣΕΩΝ ΤΙΤΛΟΔΟΤΗΣΗ ΟΞΕΩΝ ΚΑΙ ΒΑΣΕΩΝ Σκοπός Εργαστηριακής Άσκησης Η εξοικείωση με τις τεχνικές τιτλοδότησης και η κατανόηση των ογκομετρικών μεθόδων ανάλυσης. Θεωρητικό Μέρος Πάρα πολύ συχνά προκύπτει η ανάγκη

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙΝΟΛΟΓΙΑ-ΟΙΝΟΠΝΕΥΜΑΤΩ Η

ΟΙΝΟΛΟΓΙΑ-ΟΙΝΟΠΝΕΥΜΑΤΩ Η ηµοκρίτειο Πανεπιστήµιο Θράκης Τµήµα Αγροτικής Ανάπτυξης Κατεύθυνση Επιστήµης & Τεχνολογίας Τροφίµων ιδάσκων: Πλέσσας Σταύρος Επίκουρος Καθηγητής Τµήµα Αγροτικής Ανάπτυξης, ΠΘ ΟΙΝΟΛΟΓΙΑ-ΟΙΝΟΠΝΕΥΜΑΤΩ Η

Διαβάστε περισσότερα

Χρώμα και τρόφιμα. μαζί με τα πρόσθετα των τροφίμων

Χρώμα και τρόφιμα. μαζί με τα πρόσθετα των τροφίμων Φυσικές χρωστικές των τροφίμων Ν. Καλογερόπουλος Δρ Χημικός Χρώμα και τρόφιμα Χρώμα: βασικός παράγοντας στην εκτίμηση της ποιότητας ενός τροφίμου. Ένα τρόφιμο δεν τρώγεται αν δεν έχει το σωστό χρώμα. Χρώμα

Διαβάστε περισσότερα

Τέλος, πολύ πρόσφατες βιολογικές µελέτες έδειξαν ότι οι δύο προαναφερθείσες ενώσεις επιδεικνύουν αξιοσηµείωτες αντικαρκινικές ιδιότητες (η

Τέλος, πολύ πρόσφατες βιολογικές µελέτες έδειξαν ότι οι δύο προαναφερθείσες ενώσεις επιδεικνύουν αξιοσηµείωτες αντικαρκινικές ιδιότητες (η ΟΙΝΟΣ & ΥΓΕΙΑ Στο κρασί αποδίδονται από την αρχαιότητα ευεργετικές για την ανθρώπινη υγεία ιδιότητες, τις οποίες η σύγχρονη επιστηµονική έρευνα τεκµηριωµένα αποδίδει στην αντιοξειδωτική δράση ορισµένων

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. Περιεχόμενα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. Περιεχόμενα ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΡΟΛΟΓΟΣ... 1 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ... 3 1.1 ΤΟ ΒΙΟΑΕΡΙΟ ΣΤΗΝ ΕΥΡΩΠΗ... 3 1.1.1 Το βιοαέριο στην Ελλάδα... 6 1.2 ΛΥΜΑΤΑ ΧΟΙΡΟΣΤΑΣΙΟΥ... 8 1.2.1 Σύσταση των λυμάτων χοιροστασίου... 8 1.2.1.1 Νερό... 8

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 3 ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ

Κεφάλαιο 3 ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ Κεφάλαιο 3 ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ 3.1 Ενέργεια και οργανισμοί Όλοι οι οργανισμοί, εκτός από αυτούς από αυτούς που έχουν την ικανότητα να φωτοσυνθέτουν, εξασφαλίζουν ενέργεια διασπώντας τις θρεπτικές ουσιές που περιέχονται

Διαβάστε περισσότερα

Απώλειες των βιταμινών κατά την επεξεργασία των τροφίμων

Απώλειες των βιταμινών κατά την επεξεργασία των τροφίμων Απώλειες των βιταμινών κατά την επεξεργασία των τροφίμων Αποφλοίωση και καθαρισμός Πολλά φυτικά προϊόντα π.χ, μήλα, πατάτες χρειάζονται αποφλοίωση ή καθαρισμό μερικών τμημάτων τους πριν από την κατεργασία.

Διαβάστε περισσότερα

Έρευνα και Καινοτομία στην παραγωγή αφρωδών οίνων

Έρευνα και Καινοτομία στην παραγωγή αφρωδών οίνων Έρευνα και Καινοτομία στην παραγωγή αφρωδών οίνων Δρ Κοτσεριδης Γιωργος Christophe Gerland Eξέλιξη παγκόσμιας παραγωγής σε αφρώδη Source OIV, 2013 Κατανομή ανά χώρα της παγκόσμιας παραγωγής σε αφρώδη 5

Διαβάστε περισσότερα

1. Ταυτοποίηση μιας άγνωστης χημικής ένωσης

1. Ταυτοποίηση μιας άγνωστης χημικής ένωσης Σκοπός 1. Ταυτοποίηση μιας άγνωστης χημικής ένωσης Σκοπός αυτής της εργαστηριακής άσκησης είναι να μάθετε να δίνετε έμφαση στη σημασία της παρατήρησης κατά την εκτέλεση ενός πειράματος. Παρατήρηση, γενικά,

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΜΕΛΕΤΗ ΤΗΣ ΕΞΕΛΙΞΗΣ ΤΩΝ ΦΑΙΝΟΛΙΚΩΝ ΣΥΣΤΑΤΙΚΩΝ ΤΟΥ ΚΡΑΣΙΟΥ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΟΙΝΟΠΟΙΗΣΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΠΟΘΗΚΕΥΣΗ ΣΕ ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΜΕΝΗ ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΑ

ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΜΕΛΕΤΗ ΤΗΣ ΕΞΕΛΙΞΗΣ ΤΩΝ ΦΑΙΝΟΛΙΚΩΝ ΣΥΣΤΑΤΙΚΩΝ ΤΟΥ ΚΡΑΣΙΟΥ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΟΙΝΟΠΟΙΗΣΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΠΟΘΗΚΕΥΣΗ ΣΕ ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΜΕΝΗ ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΑ ΕΘΝΙΚΟ ΜΕΤΣΟΒΙΟ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ ΣΧΟΛΗ ΧΗΜΙΚΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΤΟΜΕΑΣ ΙV: ΣΥΝΘΕΣΗΣ & ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΧΗΜΕΙΑΣ & ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΜΕΛΕΤΗ ΤΗΣ ΕΞΕΛΙΞΗΣ ΤΩΝ ΦΑΙΝΟΛΙΚΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

3021 Οξείδωση του ανθρακενίου σε ανθρακινόνη

3021 Οξείδωση του ανθρακενίου σε ανθρακινόνη Οξείδωση του ανθρακενίου σε ανθρακινόνη Ce(IV)(NH ) (N ) 6 C H CeH 8 N 8 8 C H 8 (78.) (58.) (8.) Βιβλιογραφία Tse-Lok Ho et al., Synthesis 97, 6. Ταξινόµηση Τύποι αντιδράσεων και τάξεις ουσιών Οξείδωση.

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΟΙΝΟΛΟΓΙΑΣ

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΟΙΝΟΛΟΓΙΑΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΟΙΝΟΛΟΓΙΑΣ Ιωάννης Ρούσσης Καθηγητής Χημείας και Βιοχημείας Τροφίμων και Οίνου Τμήμα Χημείας, Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων Ιωάννινα 2015 Παρατίθενται αναλύσεις οίνου. Φυσικά δεν αναφέρονται

Διαβάστε περισσότερα

Φασματοφωτομετρία. Φασματοφωτομετρία είναι η τεχνική στην οποία χρησιμοποιείται φως για τη μέτρηση της συγκέντρωσης χημικών ουσιών.

Φασματοφωτομετρία. Φασματοφωτομετρία είναι η τεχνική στην οποία χρησιμοποιείται φως για τη μέτρηση της συγκέντρωσης χημικών ουσιών. Φασματοφωτομετρία Φασματοφωτομετρία είναι η τεχνική στην οποία χρησιμοποιείται φως για τη μέτρηση της συγκέντρωσης χημικών ουσιών. Το λευκό φως που φτάνει από τον ήλιο περιέχει φωτόνια που πάλλονται σε

Διαβάστε περισσότερα

Εµπλουτισµός επιτραπέζιας ελιάς µε φαινολικά συστατικά

Εµπλουτισµός επιτραπέζιας ελιάς µε φαινολικά συστατικά Εµπλουτισµός επιτραπέζιας ελιάς µε φαινολικά συστατικά ρ. Ιωάννης Τσάκνης Κοσµήτορας Σχολής Τεχνολογίας Τροφίµων & ιατροφής 1 ΣΚΟΠΟΣΜΕΛΕΤΗΣ Μελετήθηκε η δυνατότητα προσθήκης συγκεκριμένων πολυφαινολών(ελευρωπαΐνη

Διαβάστε περισσότερα

OΓKOMΕΤPOΥMEΝΗ ΚΑΙ ΠΤHTΙΚH ΟΞΥTHTA

OΓKOMΕΤPOΥMEΝΗ ΚΑΙ ΠΤHTΙΚH ΟΞΥTHTA OΓKOMΕΤPOΥMEΝΗ ΚΑΙ ΠΤHTΙΚH ΟΞΥTHTA To γλεύκoς και o oiνoς περιέxoυv σημαντική ποσότητα oργανικών και μικρή πoσότητα ανόργανων οξέων. Tα οργανικά οξέα τoυ γλεύκoυς είvαι φυσικά συστατικά του σταφυλιού που

Διαβάστε περισσότερα

ΧΗΜΕΙΑ - ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ (ΚΥΚΛΟΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ & ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ) 2009 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ

ΧΗΜΕΙΑ - ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ (ΚΥΚΛΟΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ & ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ) 2009 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ 1ο ΧΗΜΕΙΑ - ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ (ΚΥΚΛΟΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ & ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ) 2009 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ Για τις ερωτήσεις 1.1 και 1.2 να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό της ερώτησης και δίπλα το γράµµα

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΙΑΧΩΡΙΣΜΟΥ - ΥΓΡΗ ΧΡΩΜΑΤΟΓΡΑΦΙΑ ΥΨΗΛΗΣ ΑΠΟ ΟΣΗΣ

ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΙΑΧΩΡΙΣΜΟΥ - ΥΓΡΗ ΧΡΩΜΑΤΟΓΡΑΦΙΑ ΥΨΗΛΗΣ ΑΠΟ ΟΣΗΣ ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΙΑΧΩΡΙΣΜΟΥ - ΥΓΡΗ ΧΡΩΜΑΤΟΓΡΑΦΙΑ ΥΨΗΛΗΣ ΑΠΟ ΟΣΗΣ Γενικά Η χρωµατογραφία είναι µια από τις σηµαντικότερες τεχνικές διαχωρισµού και µέθοδος ποιοτικής και ποσοτικής ανάλυσης, που βρίσκει εφαρµογές

Διαβάστε περισσότερα

Στόχοι της εργαστηριακής άσκησης

Στόχοι της εργαστηριακής άσκησης ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΑ ΚΕΝΤΡΑ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗΣ ΑΤΤΙΚΗΣ Ευρωπαϊκή Ολυμπιάδα Φυσικών Επιστημών 2013-2014 Τοπικός διαγωνισμός στη Χημεία Ονόματα των μαθητών της ομάδας: 1) 2) 3) Στόχοι της εργαστηριακής

Διαβάστε περισσότερα

Γάλα ιατηρήστε το στο ψυγείο

Γάλα ιατηρήστε το στο ψυγείο Σηµειώσεις για τον καθηγητή Γάλα ιατηρήστε το στο ψυγείο Βασικές γνώσεις Ο όρος γάλα, ως βασικό τρόφιµο, χωρίς κανένα προστεθειµένο επίθετο, ισχύει συνήθως για το αγελαδινό γάλα που είναι φρέσκο, πλήρες,

Διαβάστε περισσότερα

CH 3 CH 2 OH + 3O 2 2CO 2 + 3H 2 O CH 3 COOH + 2O 2 2CO 2 + 2H 2 O

CH 3 CH 2 OH + 3O 2 2CO 2 + 3H 2 O CH 3 COOH + 2O 2 2CO 2 + 2H 2 O 1 Οι ασθένειες οφείλονται κυρίως στη δράση µικροοργανισµών. Οι παράγοντες που καθορίζουν το πόσο επιρρεπής είναι ο οίνος στη βακτηριακή προσβολή είναι: 1. Ο αλκοολικός βαθµός, 2. Η οξύτητα και το ph, 3.

Διαβάστε περισσότερα

Προχοϊδα: Μετράει τον όγκο ενός υγρού (ή διαλύµατος) µε ακρίβεια 0,1 ml και συνήθως έχει χωρητικότητα από 10 έως 250 ml.

Προχοϊδα: Μετράει τον όγκο ενός υγρού (ή διαλύµατος) µε ακρίβεια 0,1 ml και συνήθως έχει χωρητικότητα από 10 έως 250 ml. ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟΣ ΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΟΛΥΜΠΙΑ ΑΣ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ - EUSO 2009 ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΜΑΘΗΤΩΝ ΧΗΜΕΙΑ 1. 2. 3. Μαθητές: Σχολείο ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ - ΠΡΟΑΠΑΙΤΟΥΜΕΝΕΣ ΓΝΩΣΕΙΣ 1. Χρησιµοποιούµενα όργανα Προχοϊδα: Μετράει

Διαβάστε περισσότερα

Διαλύματα - Περιεκτικότητες διαλυμάτων Γενικά για διαλύματα

Διαλύματα - Περιεκτικότητες διαλυμάτων Γενικά για διαλύματα Διαλύματα - Περιεκτικότητες διαλυμάτων Γενικά για διαλύματα Μάθημα 6 6.1. SOS: Τι ονομάζεται διάλυμα, Διάλυμα είναι ένα ομογενές μίγμα δύο ή περισσοτέρων καθαρών ουσιών. Παράδειγμα: Ο ατμοσφαιρικός αέρας

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ IV ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ ΤΩΝ ΒΑΚΤΗΡΙΩΝ ΚΕΦΑΛΑΙΟ IV 1 V ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ ΤΩΝ ΒΑΚΤΗΡΙΩΝ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ IV ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ ΤΩΝ ΒΑΚΤΗΡΙΩΝ ΚΕΦΑΛΑΙΟ IV 1 V ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ ΤΩΝ ΒΑΚΤΗΡΙΩΝ ΚΕΦΑΛΑΙΟ IV 1 V ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ ΤΩΝ ΒΑΚΤΗΡΙΩΝ ΚΕΦΑΛΑΙΟ IV ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ ΤΩΝ ΒΑΚΤΗΡΙΩΝ I. Γενικότητες Αναλόγως των τροφικών τους απαιτήσεων τα µικρόβια διαιρούνται σε κατηγορίες: - αυτότροφα που χρησιµοποιούν

Διαβάστε περισσότερα

Εργασία για το μάθημα της Βιολογίας. Περίληψη πάνω στο κεφάλαιο 3 του σχολικού βιβλίου

Εργασία για το μάθημα της Βιολογίας. Περίληψη πάνω στο κεφάλαιο 3 του σχολικού βιβλίου Εργασία για το μάθημα της Βιολογίας Περίληψη πάνω στο κεφάλαιο 3 του σχολικού βιβλίου Στο 3 ο κεφάλαιο του βιβλίου η συγγραφική ομάδα πραγματεύεται την ενέργεια και την σχέση που έχει αυτή με τους οργανισμούς

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧ0ΛΗ ΤΕΧΝ0Λ0ΓΙΑΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ & ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ ΤΜΗΜΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ: ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ & ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΦΡΟΥΤΩΝ ΚΑΙ ΛΑΧΑΝΙΚΩΝ

ΣΧ0ΛΗ ΤΕΧΝ0Λ0ΓΙΑΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ & ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ ΤΜΗΜΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ: ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ & ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΦΡΟΥΤΩΝ ΚΑΙ ΛΑΧΑΝΙΚΩΝ ΣΧ0ΛΗ ΤΕΧΝ0Λ0ΓΙΑΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ & ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ ΤΜΗΜΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ: ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ & ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΦΡΟΥΤΩΝ ΚΑΙ ΛΑΧΑΝΙΚΩΝ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ ΤΑΛΕΛΛΗ 1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΦΡΟΥΤΑ-ΛΑΧΑΝΙΚΑ Τα φρούτα-λαχανικά δεν είναι τροφές

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ Ανώτατο Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Πειραιά Τεχνολογικού Τομέα. Χημική Τεχνολογία. Εργαστηριακό Μέρος

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ Ανώτατο Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Πειραιά Τεχνολογικού Τομέα. Χημική Τεχνολογία. Εργαστηριακό Μέρος ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ Ανώτατο Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Πειραιά Τεχνολογικού Τομέα Χημική Τεχνολογία Εργαστηριακό Μέρος Ενότητα 4: Ογκομετρική Ανάλυση Ευάγγελος Φουντουκίδης Τμήμα Μηχανολόγων Μηχανικών Τ.Ε. Άδειες

Διαβάστε περισσότερα

Εργαστήριο Ασφάλειας Τροφίμων. Άσκηση 6 η Έλεγχος Νοθείας στο Μέλι

Εργαστήριο Ασφάλειας Τροφίμων. Άσκηση 6 η Έλεγχος Νοθείας στο Μέλι Εργαστήριο Ασφάλειας Τροφίμων Άσκηση 6 η Έλεγχος Νοθείας στο Μέλι Μέλι ορισμός - κατηγορίες Μέλι είναι το σακχαρούχο προϊόν, που παράγουν οι μέλισσες από το νέκταρ των λουλουδιών (ανθόμελο) ή από μελιτώματα

Διαβάστε περισσότερα

Ογκομετρήσεις Εξουδετέρωσης

Ογκομετρήσεις Εξουδετέρωσης Άσκηση 5η Ογκομετρήσεις Εξουδετέρωσης Εργαστήριο Χημείας Τμήμα ΔΕΑΠΤ Πανεπιστήμιο Πατρών Ποσοτική Ανάλυση Αναλυτική Χημεία Ποιοτική Ανάλυση Ποσοτική Ανάλυση Ογκομετρική ανάλυση Ποσοτικός προσδιορισμός

Διαβάστε περισσότερα

Ομογενή μίγματα χημικών ουσιών τα οποία έχουν την ίδια χημική σύσταση και τις ίδιες ιδιότητες (χημικές και φυσικές) σε οποιοδήποτε σημείο τους.

Ομογενή μίγματα χημικών ουσιών τα οποία έχουν την ίδια χημική σύσταση και τις ίδιες ιδιότητες (χημικές και φυσικές) σε οποιοδήποτε σημείο τους. ΔΙΑΛΥΜΑΤΑ Ομογενή μίγματα χημικών ουσιών τα οποία έχουν την ίδια χημική σύσταση και τις ίδιες ιδιότητες (χημικές και φυσικές) σε οποιοδήποτε σημείο τους. Διαλύτης: η ουσία που βρίσκεται σε μεγαλύτερη αναλογία

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2015

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2015 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2015 Μάθημα: Χημεία Ημερομηνία και ώρα εξέτασης: Πέμπτη, 28 Μαΐου, 2015 8:00 11:00

Διαβάστε περισσότερα

Θέματα Πανελλαδικών

Θέματα Πανελλαδικών Θέματα Πανελλαδικών 2000-2015 ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ Κεφάλαιο 7 Περιεχόμενα Περιεχόμενα 1 Κεφάλαιο 1 ο Το γενετικό υλικό Θέμα 1 ο 2 Θέμα 2 ο 8 Θέμα 3 ο 12 Θέμα

Διαβάστε περισσότερα

YΠOYΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2007.

YΠOYΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2007. Μάθημα: ΧΗΜΕΙΑ YΠOYΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2007 Ημερομηνία και ώρα εξέτασης: Τρίτη, 12 Ιουνίου 2007 7:30-10:30

Διαβάστε περισσότερα

Οινολογία Ι. Ενότητα 5: Το σταφύλι στο οινοποιείο: Κοινές φυσικοχημικές κατεργασίες - Βελτίωση πρώτης ύλης- Ρυθμίσεις (2/5), 1ΔΩ

Οινολογία Ι. Ενότητα 5: Το σταφύλι στο οινοποιείο: Κοινές φυσικοχημικές κατεργασίες - Βελτίωση πρώτης ύλης- Ρυθμίσεις (2/5), 1ΔΩ Οινολογία Ι Ενότητα 5: Το σταφύλι στο οινοποιείο: Κοινές φυσικοχημικές κατεργασίες - Βελτίωση πρώτης ύλης- Ρυθμίσεις (2/5), 1ΔΩ Τμήμα: Επιστήμης Τροφίμων και Διατροφής Του Ανθρώπου Διδάσκοντες: Κοτσερίδης

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΙΚΗ ΜΙΚΡΟΒΙΟΛΟΓΙΑ. Μαντώ Κυριακού 2015

ΓΕΝΙΚΗ ΜΙΚΡΟΒΙΟΛΟΓΙΑ. Μαντώ Κυριακού 2015 ΓΕΝΙΚΗ ΜΙΚΡΟΒΙΟΛΟΓΙΑ Μαντώ Κυριακού 2015 Ενεργειακό Στα βιολογικά συστήματα η διατήρηση της ενέργειας συμπεριλαμβάνει οξειδοαναγωγικές αντιδράσεις παραγωγή ATP Οξείδωση: απομάκρυνση e από ένα υπόστρωμα

Διαβάστε περισσότερα