Β-Μεσογειακή αναιμία και εμμηνόπαυση

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Β-Μεσογειακή αναιμία και εμμηνόπαυση"

Transcript

1 EλλHNIKH MAIEYTIKH & γynaikoλoγia 19(3): , 2007 Ανασκόπηση Β-Μεσογειακή αναιμία και εμμηνόπαυση Γ.Π. Ταμπακούδης Ε.Α. Ασημακόπουλος Α.Π. Αθανασιάδης Ι.Ν. Μπόντης A Μαιευτική και Γυναικολογική Κλινική ΑΠΘ, Γενικό Νοσοκομείο «Παπαγεωργίου», Θεσσαλονίκη Α Μαιευτική Γυναικολογική Κλινική Α.Π.Θ. Γενικό Νοσοκομείο «Παπαγεωργίου» Περιφερική Οδός Θεσσαλονίκης, Ν. Ευκαρπία, Θεσσαλονίκη Tηλ.: Κατατέθηκε: 09/03/07 Εγκρίθηκε: 24/09/07 ΠΕΡΙΛΗΨΗ Οι θαλασσαιμίες, οι πιο κοινές μονογονιδιακές διαταραχές, αποτελούν τη συχνότερη ετερογενή ομάδα κληρονομικών αιμοσφαιρινοπαθειών που χαρακτηρίζονται από απουσία ή μειωμένη σύνθεση, σε ποικίλο βαθμό, μίας ή περισσοτέρων σφαιρινικών αλύσων και δημιουργούν προβλήματα δημόσιας υγείας σε αρκετές χώρες, τόσο κλινικά και γενετικά, όσο και κοινωνικοοικονομικά. Ανάλογα με την κατεσταλμένη άλυσο, χαρακτηρίζονται ως α, β, δβ, και γδ, β-μα. Οι συνήθεις κλινικές μορφές είναι η β-μα και η α-μα. Επίσης αναφέρονται εδώ η αιμοσφαιρινοπάθεια: Lepore, Ε, Κνωσσός και C και η κληρονομική παραμονή της εμβρυϊκής αιμοσφαιρίνης (Hereditary Persistensce of Fetal Hemoglobin HPFH). Χάρη στην κατανόηση, τα τελευταία 40 χρόνια της μοριακής γενετικής των ΜΑ, είναι πλέον καλά καθιερωμένη για την πλειονότητα των διαταραχών αυτών, ειδικά στις χώρες της Δύσης, η παθολογική και η μαιευτική αντιμετώπιση, με απόλυτο στόχο τη βελτιωμένη περιγεννητική έκβαση. Απαιτείται έλεγχος των φορέων και προγεννητικός έλεγχος από εμβρυϊκό αίμα, αμνιακό υγρό και χοριακές λάχνες (CVS), με ανάλυση του DΝΑ με Southern-Blotting, με τεχνικές PCR (Polymerase Chain Reaction) ή RFLPs (Restriction Fragment Length Polymorphisms) ή τώρα τελευταία από τα εμβρυϊκά κύτταρα της μητρικής κυκλοφορίας ή προεμφυτευτικά (ζυγώτης 8 κυττάρων), τόσο με ΡCR, όσο και με FISH (Fluorescent In Situ Hybridization). Οι έγκυες με ΜΑ και ειδικότερα οι ομόζυγες είναι περιστατικά υψηλού κινδύνου και χρήζουν ιδιαίτερης παρακολούθησης σε τμήματα εμβρυομητρικής ιατρικής, καθ όλη την κύηση, αλλά ειδικότερα κατά το β και γ τρίμηνο, λόγω των πολυπαραγοντικών προβλημάτων μητέρας και εμβρύου. Η ομόζυγη α-μα είναι ασύμβατη με τη ζωή και καταλήγει συνήθως υπό τη μορφή του εμβρυϊκού ύδρωπα, ενώ οι πάσχουσες από ομόζυγη β-μα μπορεί να έχουν πιο ευνοϊκή πρόγνωση, όσον αφορά στο προσδόκιμο επιβίωσης και στην ποιότητα ζωής. Οι ασθενείς που πάσχουν από ομόζυγη β-μα εμφανίζουν σοβαρή αναιμία, υπερσπληνισμό και είναι εξαρτημένες από τις μεταγγίσεις αίματος. Βέβαια, η θεραπεία της μείζονος θαλασσαιμίας απαιτεί εκτίμηση των υπαρχόντων θεραπευτικών επιλογών για κάθε ασθενή και του λόγου κίνδυνος/όφελος για μια υποστηρικτική θεραπεία (αποσιδήρωση, μέθοδοι αύξησης της παραγωγής ΗbF, θεραπεία γοναδικής δυσλειτουργίας). Η γοναδική δυσλειτουργία αντιμετωπίζεται με: 288

2 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΜΑΙΕΥΤΙΚΗ & ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΑ ορμονική θεραπεία υποκατάστασης, καλσιτονίνη και διφωσφονικά. Όροι ευρετηρίου: β-μα, μετάγγιση αίματος, αποσιδήρωση, οστεοπόρωση, γοναδική δυσλειτουργία, ορμονική θεραπεία υποκατάστασης, καλσιτονίνη, διφωσφονικά. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Τα θαλασσαιμικά σύνδρομα (μεσογειακές αναιμίες - ΜΑ) είναι κληρονομικές διαταραχές που προκαλούνται από μειωμένη σύνθεση β- ή α-σφαιρίνης, που οδηγεί σε μειωμένη συγκέντρωση αιμοσφαιρίνης. Η αναιμία είναι υπόχρωμη και μικροκυτταρική, με ποικιλία κλινικών εκδηλώσεων, που εξαρτώνται από το ποσό της συγκεκριμένης σφαιρίνης που υπάρχει 1,2. Η κατανόηση της μοριακής γενετικής των θαλασσαιμιών έχει αυξηθεί τα τελευταία 40 χρόνια και έκανε δυνατή την προγεννητική διάγνωση των α- και β-μα, χάρις επίσης και στην ανάπτυξη των συσκευών υπερήχων 3-7. Επιπλέον, αναφέρεται ότι είναι εφικτή η προεμφυτευτική προγεννητική διάγνωση των ΜΑ 5,6 και διανοίγονται καλές προοπτικές για τη διάγνωση αυτών των συνδρόμων από τα κυκλοφορούντα εμβρυϊκά κύτταρα στο μητρικό αίμα Χάρη στη γνώση που αποκτήθηκε, οι πάσχουσες από ομόζυγη β-μα δυνατό να έχουν πιο ευνοϊκή πρόγνωση όσον αφορά στο προσδόκιμο επιβίωσης, στην ποιότητα ζωής, στη γονιμότητα 11,12 και στην αντιμετώπιση της γοναδικής δυσλειτουργίας με HRT, με καλσιτονίνη και διφωσφονικά 13,14. ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ ΚΑΙ ΓΕΝΕΤΙΚΗ ΤΩΝ ΦΥΣΙΟΛΟ- ΓΙΚΩΝ ΑΙΜΟΣΦΑΙΡΙΝΩΝ ΚΑΙ ΘΑΛΑΣΣΑΙΜΙΩΝ Το μόριο της αιμοσφαιρίνης είναι μια συζευγμένη πρωτεΐνη με ΜΒ περίπου daltons. Το μεγαλύτερο τμήμα του μορίου είναι η πρωτεΐνη σφαιρίνη, με το 4% να είναι μία έγχρωμη προσθετική ομάδα από σίδηρο και πρωτοπορφυρίνη, γνωστή ως αίμη. Όλες οι φυσιολογικές αιμοσφαιρίνες περιέχουν δύο ζεύγη πολυπεπτιδικών αλύσων με ένα σύμπλεγμα αίμης-fe, ενωμένο σε κάθε άλυσο. Οι έξι φυσιολογικές ανθρώπινες άλυσοι είναι οι: (α), (β), (γ), (δ), (ε) και (ζ) 1. Επειδή οι ποικίλες άλυσοι διαφέρουν στη σύνθεση των αμινοξέων, έχουν μία ιδιαίτερη συγγένεια με το οξυγόνο, φορτίο επιφανείας, δομή στο χώρο και διακριτή ηλεκτροφορητική κινητικότητα όταν βρεθούν σε ηλεκτρικό πεδίο. Η τελευταία ιδιότητα επιτρέπει την ηλεκτροφόρηση σε οξεική κυτταρίνη ή κιτρικό άγαρ, για ανίχνευση των διαφόρων τύπων αιμοσφαιρίνης. Η ομάδα των γονιδίων της σφαιρίνης α βρίσκεται στο βραχύ σκέλος του χρωματοσώματος 16 (θέση ΗβΑ - 16p 13,2-pter) και περιλαμβάνει 4 λειτουργικά γονίδια (ζ2, α2, α1 και Θ1) μεταξύ 5-3 και 3 ψευδογονίδια (ψζ1, ψα2 και ψα1) 4. Η ομάδα των γονιδίων της σφαιρίνης β βρίσκεται στο βραχύ σκέλος του χρωματοσώματος 11 και αποτελείται από 5 λειτουργικά γονίδια (ε, Gγ, Αγ, δ και β) μεταξύ 5-3 και το ψευδογονίδιο ψβ1 4. ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΚΑΤΑΝΟΜΗ Μια ομάδα εργασίας του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας (Π.Ο.Υ.) έχει υπολογίσει ότι υπάρχουν πάνω από 240 εκατομμύρια φορείς των κληρονομούμενων αιμοσφαιρινικών διαταραχών και ότι κάθε έτος γεννιούνται κάπου μεταξύ με σοβαρά προσβεβλημένοι ομοζυγώτες ή συνδυασμένοι βαρείς ετεροζυγώτες 5,6. Ειδικότερα, η β-μα απαντά στους λαούς της Μεσογείου, των Βαλκανίων, της Μέσης και Άπω Ανατολής, οι αιμοσφαιρινοπάθειες C, D και Ε απαντούν αντίστοιχα σε Σενεγάλη, Πακιστάν, Ν. Ασία και Φιλιππίνες και η α-μα έχει υψηλή συχνότητα σε Ν. Ασία, Μεσόγειο (Σαρδηνία, Κύπρος), Μ. Ανατολή και μαύρους Αμερικής 1,11. ΚΑΤΑΝΟΜΗ ΚΑΙ ΣΥΧΝΟΤΗΤΑ ΣΤΟΝ ΕΛΛΑΔΙΚΟ ΧΩΡΟ Υπάρχει άνιση κατανομή της β-μα, από 3,5-20,5% (ΜΤ 7,8%) όπως έδειξαν παλαιότερες μελέτες και ειδικότερα αυτή των Σχίζα και συν. 15 σε δείγμα στρατιωτών. Η μελέτη του Nathanail και συν. 16 (δείγμα εξετασθέντων) έδειξε επίσης άνιση κατανομή, από 12-20% (ΜΤ 14,3%) με ιδιαίτερα υψηλή συχνότητα σε Ρόδο (20%), Λέσβο (19%), Β. Εύβοια (17%) και επίσης 12-14% σε Κέρκυρα, Τρίκαλα, Αχαΐα και Ηλεία. Για τη δβ-μα, την αιμοσφαιρινοπάθεια Lepore και την ΗΡFΗ αναφέρονται αντίστοιχα συχνότητες 0,17-0,60%, 0,079-0,120% και 0,25% 17. Η συχνότητα της α-μα κυμαίνεται από 0,3-1,2%, ενώ σχετικά τελευταία με συνδυασμό ηλεκτροφορητικών μεθόδων και μελέτης των γονιδίων, η συχνότητα βρέθηκε στο 7,9% 18. Η υψηλή συχνότητα στις περιοχές αυτές αναπαριστά έναν ισορροπούμενο πολυμορφισμό, λόγω υπεροχής των ετεροζυγωτών, οι οποίοι προστατεύονται από την ελονοσία, αλλά όχι οι υγιείς ή οι ομοζυγώτες ΜΑ 2. Οι ΜΑ ονομάζονται και ταξινομούνται από τον τύπο της αλύσου που ανεπαρκεί. Οι δύο κύριες ομάδες είναι οι α και β-μα που επηρεάζουν τη σύνθεση της HbA. Οι ΜΑ είναι ποσοτικές διαταραχές της σύνθεσης της σφαιρίνης. Δομικά οι άλυσοι είναι τελείως φυσιολογικές. Δεν υπάρχει μία αιτιολογία γι αυτές τις παθήσεις. Στο μοριακό επίπεδο έχει διαπιστωθεί μία ποικιλία βλαβών, που η κάθε μία επηρεάζει ένα διαφορετικό βήμα στην οδό της μεταγραφής του DΝΑ του γενώματος σε mrνα και της μετάφρασης του mrνα στις σφαιρινικές αλύσους. β-μεσογειακη ΑΝΑΙΜΙΑ Η β-μα είναι μια ετερογενής ομάδα διαταραχών, που χαρακτηρίζονται ή από απουσία σύνθεσης β-σφαι- 289

3 Ταμπακοyδης και συν. ρινικών αλύσων (β ο τύπος) ή από αρκετά ελαττωμένο ρυθμό σύνθεσης αυτής (β + τύπος). Περισσότερες από 200 μεταλλάξεις της β-σφαιρίνης έχουν προσδιοριστεί και ακόμα ανακαλύπτονται νέες, καθώς σε μη ταυτοποιημένα δείγματα από ανιχνευτικά προγράμματα τώρα ταυτοποιούνται 19,20. Οι σημειακές μεταλλάξεις στη θέση 39 (exon 2) του β γονιδίου και στις θέσεις 1, 6 και 110 της πρώτης παρεμβαλλόμενης περιοχής (intron 1, splicing mutations : b IVS1-1, b IVS1-6, b IVS1-110 ) ευθύνονται για το 80% περίπου των θαλασσαιμικών μεταλλάξεων στους λαούς της Μεσογείου και για το 94% στη Σικελία 21. Εξάλειψη του β γονιδίου σε έκταση που απαντά στα α γονίδια της α-μα σπάνια ανευρίσκεται στη β- ΜΑ και με εξαίρεση τους Ασιάτες Ινδούς στους οποίους το 30% της β-μα (τύπος β ο ) χαρακτηρίζεται από εξάλειψη σειράς 319 βάσεων που αρχίζει από τη δεύτερη παρεμβαλλόμενη περιοχή και περιλαμβάνει την αποκωδικοποιούμενη περιοχή 3 (exon 3) 17. Οι περισσότερες μεταλλάξεις είναι μονήρεις αλλαγές νουκλεοτιδίων, οι οποίες προκαλούν βλάβες στην 5 : (α) μεταγραφή, (β) RΝΑ συναρμολόγηση ή τροποποίηση, (γ) RΝΑ μετάφραση, μέσω της μετατόπισης του αναγνωριστικού πλαισίου ή μέσω της παρουσίας ενός νέου χωρίς νόημα κωδικίου, ή τελικά (δ) δημιουργία ασταθών β-σφαιρινικών αλύσων. Οι μεταλλάξεις μπορούν να ταξινομηθούν σε διάφορες ομάδες, σύμφωνα με το φαινοτυπικό τους αποτέλεσμα. Η πλειοψηφία των μεταλλάξεων καλούνται «βαρίες» μεταλλάξεις, διότι δίδουν είτε στην ομόζυγη, είτε στη συνδυασμένη ομόζυγη κατάσταση γένεση στο φαινότυπο της μείζονος β-μα. H αναγνώριση αυτών των μεταλλάξεων με ΡCR τεχνικές, διαμορφώνει τώρα τη βάση ενός προγράμματος προγεννητικής διάγνωσης της β-μα στις περισσότερες χώρες. Ορισμένα άτομα ομόζυγα για β-μα έχουν μια λιγότερο βαριά, μη εξαρτώμενη από μεταγγίσεις κατάσταση, που καλείται ενδιάμεση β-μα. Αυτή μπορεί να προκύψει από τη μετριαστική επίδραση της συγκληρονόμησης δύο βαρέων β-θαλασσαιμικών μεταλλάξεων, είτε με α-μα, είτε με κληρονομική παραμονή εμβρυϊκής αιμοσφαιρίνης, λόγω μερικής αντικατάστασης του προαγωγέα (C-Τ) στη θέση 158 του γονιδίου της Gγ σφαιρινικής αλύσου 22. Πάντως ορισμένα άτομα με ενδιάμεση β-μα είναι απλώς ομόζυγα για έναν ήπιο τύπο β-θαλασσαιμικής μετάλλαξης. Ειδικότερα αυτές είναι η IVSI IVS6 (T-C) μετάλλαξη, η CΑΡ+1 (Α-C) μετάλλαξη και οι μεταλλάξεις μεταγραφής του β-σφαιρινικού γονιδίου στις αλληλουχίες του προαγωγέα στις θέσεις περίπου -30, -90 και Υπάρχει μια εξαίρεση: η μετάλλαξη στη θέση -29 (Α-G) που είναι πολύ ήπια στους κατοίκους της Αφρικής, αλλά βαρία στους Κινέζους, προκαλώντας έτσι μείζονα β-μα 23. Αυτό συμβαίνει επειδή η μετάλλαξη σχετίζεται με την 158 Gγ 290 Β-Μεσογειακh αναιμiα και εμμηνoπαυση σφαιρινική άλυσο στους κατοίκους της Αφρικής, αλλά όχι στους Κινέζους. Η κατάσταση στους συνδυασμένους ετεροζυγώτες, όταν μια από αυτές τις ήπιες μεταλλάξεις συνδυάζεται με μια βαριά μετάλλαξη, είναι λιγότερο σαφής. Μερικά από αυτά τα άτομα έχουν φαινότυπο ενδιάμεσης β-μα, ειδικά αν πρόκειται για μια πολύ ήπια μετάλλαξη, όπως η σιωπηλή β-θαλασσαιμική μετάλλαξη στη θέση Η αδυναμία πρόβλεψης του φαινοτύπου σε συνδυασμένους ετεροζυγώτες παραμένει ένα διαγνωστικό πρόβλημα γενετικής συμβουλευτικής καθοδήγησης. Τελικά υπάρχει μια τρίτη ομάδα μεταλλάξεων, που διαμορφώνει το άλλο άκρο του φάσματος της βαρύτητας της κατάστασης. Αυτές οι μεταλλάξεις είναι πιο βαριές από την κύρια ομάδα των βαρέων β ο και β + μεταλλάξεων και παράγουν ένα φαινότυπο ενδιάμεσης β- ΜΑ, εγκλείστων σωματίων, η οποία κληρονομείται με τον επικρατούντα χαρακτήρα 25. Όλες οι μεταλλάξεις συμβαίνουν στο εξόνιο 3 και πιστεύεται ότι παράγουν μια εξαιρετικά ασταθή β-σφαιρινική άλυσο, που διασπάται γρήγορα, προκαλώντας υπερφόρτωση του πρωτεολυτικού συστήματος μέσα στο ερυθροκύτταρο με επακόλουθη κατακρήμνιση ελεύθερων α-αλύσων υπό μορφή εγκλείστων σωματίων. ΚΛΙΝΙΚΗ ΕΙΚΟΝΑ β-μα Μορφές νόσου: α) ετερόζυγη β-μα, β) ενδιάμεση β- ΜΑ και γ) μείζων β-μα ή αναιμία Cooley. Ετερόζυγη β-μα ή ελάσσων β-μα (Thalassemia trait) Η μορφή αυτή της β-μα είναι συνήθως ασυμπτωματική. Σήμερα πιστεύεται ότι η διόγκωση του σπληνός είναι σε μικρότερα ποσοστά από αυτά που αναφέρονται στη βιβλιογραφία (< 11-50%). Επιδείνωση σοβαρή της αναιμίας παρατηρείται επί λοιμώξεων ή κατά τη διάρκεια της κύησης 1,2,17. Η κλινική βαρύτητα της ετερόζυγης β-μα κυμαίνεται από τη σιωπηλή μορφή μέχρι τη βαρύτερη μορφή που υποδύεται κλινική εικόνα ενδιάμεσης β-μα. Επηρεάζεται από το βαθμό αντιρρόπησης της μειωμένης σύνθεσης β-αλύσων από την παραγωγή α-αλύσων. Γενικά η Ηb είναι < 1-2g/dl της τιμής που παρατηρείται στο γενικό πληθυσμό και η διάγνωση δυνατό να τεθεί μετά τους 6 πρώτους μήνες της ζωής 1,5,6. Οι φορείς διαγιγνώσκονται συχνά με την κατάλληλη εργαστηριακή προσέγγιση, μόνο όταν οι ασθενείς δεν απαντούν στη σιδηροθεραπεία ή γεννήθηκε ένα παιδί με ομόζυγη νόσο. Τα τυπικά ευρήματα περιλαμβάνουν ένα σχετικά υψηλό αριθμό ερυθροκυττάρων, μέτρια με σοβαρή μικροκυττάρωση (ΜCV <75fl), επίχρισμα αίματος που μοιάζει με σιδηροπενία και υποχρωμία (ΜCΗ <26pg). Παρατηρείται στην ηλεκτροφόρηση ΗbΑ2 > 3,5-7% και σχέση ΗbΑ2/ΗbΑ1 = 1/20, ενώ στο γενικό πληθυ-

4 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΜΑΙΕΥΤΙΚΗ & ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΑ σμό είναι 1/40 1. Η ΗbF δυνατό να είναι φυσιολογική ή αυξημένη. Η συγκέντρωση Fe ή φερριτίνης στον ορό είναι συνήθως υψηλή και ο κορεσμός οξυγόνου είναι > 20%. Οι φορείς της β-μα δυνατό να αναπτύξουν ανεπάρκεια Fe ή φυλλικού οξέος, ειδικότερα στην κύηση και πρέπει ν αντιμετωπίζονται με τη δέουσα φαρμακευτική αγωγή. Στους φορείς της β-μα δεν επηρεάζεται η γονιμότητα. Η επίπτωση της προωρότητας χαμηλού βάρους γέννησης και παθολογικού μεγέθους για την ηλικία κύησης είναι η ίδια, όπως στο γενικό πληθυσμό, όπως επίσης δε βρέθηκε αύξηση στο μέγεθος του πλακούντα ή παθολογικό πηλίκο βάρους εμβρύου/πλακούντα 1-3. Ενδιάμεση β-μα (Thalassemia intermedia) Η κλινική εικόνα της ενδιάμεσης β-μα κυμαίνεται μεταξύ της ετερόζυγης μορφής και της ομόζυγης β-μα. Οι ασθενείς έχουν σπληνομεγαλία και μετρίου βαθμού αναιμία (Ηb <9-10g/dl). Η ενδιάμεση β- ΜΑ περιλαμβάνει περιπτώσεις ετερόζυγης β-μα με βαριά έκφραση και διπλές ετερόζυγες μορφές 26,27. Η ενδιάμεση β-μα στην κύηση εκφράζεται κλινικά ως ομόζυγη β-μα 12. Οι επιπλοκές που παρατηρούνται είναι: χολολιθίαση, αιμοσιδήρωση, λοιμώξεις, υπερσπληνισμός, αυτοάνοση αιμολυτική αναιμία, άτονα έλκη κνημών, εξωμυελική ερυθροποίηση και μυελική απλασία 1,2,17. Ομόζυγη β-μα (Homozygous beta-τhalassemia major - Cooley) Στην ομόζυγη β-μα υπάρχει μικρή ή καθόλου παραγωγή β-αλύσων, ενώ η παραγωγή α-αλύσων είναι φυσιολογική 1,2. Η ομοζυγωτία για β ο και β + μπορεί να διαφοροδιαγνωστεί από το ποσοστό της ΗbF, το οποίο στη β ο είναι πάνω από 90% και στη β + είναι μέχρι 70% 28. Η υπόλοιπη Ηb είναι Α 2. Οι πολύ αδιάλυτες α-άλυσοι συσσωρεύονται και μερικές φορές καθιζάνουν. Αναποτελεσματική ερυθροποίηση και βαριά αιμόλυση οδηγούν σε μία κατάσταση γνωστή ως μείζων θαλασσαιμία ή αναιμία Cooley 11. Το έμβρυο προστατεύεται από σοβαρή νόσηση με την παραγωγή α-αλύσων. Όμως, η προστασία αυτή χάνεται μετά τη γέννηση και το προσβεβλημένο νεογνό είναι αναιμικό από τον 3 ο μήνα 12. Ο μυελός είναι έντονα υπερπλαστικός σε προσπάθεια να παράγει νέα ερυθρά. Αυτό απαιτεί αυξημένα ποσά φυλλικού και άρα αυτές οι ασθενείς χρειάζονται επαρκή συμπλήρωση με φυλλικό οξύ. Η αποτυχία σε αυτό αυξάνει την πιθανότητα απλαστικής κρίσης. Λόγω των απαιτήσεων για ερυθροποίηση ο μυελός επεκτείνεται και αυτό οδηγεί στο χαρακτηριστικό πρόσωπο και σε μακρά άκρα. Τα παθολογικά ερυθρά με σωμάτια Ηeinz φαίνονται στο επίχρισμα περιφερικού αίματος, καθώς είναι μικρά ερυθρά με υποχρωμία. Τα εμπύρηνα ερυθρά αντανακλούν το βαθμό της αναποτελεσματικής ερυθροποίησης 11. ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΙΚΗ ΕΝΔΟΚΡΙΝΙΚΗ ΔΥΣΛΕΙΤΟΥ- ΡΓΙΑ Οι ενδοκρινικές διαταραχές είναι πολύ κοινές στις παλαιότερες θαλασσαιμικές ασθενείς. Αυτές περιλαμβάνουν: ελλειπή αύξηση του σώματος, υπογοναδισμό (55%), ινσουλινοεξαρτώμενο διαβήτη (6%), υποθυρεοειδισμό (11%) και υποπαραθυρεοειδισμό (7,6%). Η αιτιολογία αυτών σχετίζεται κυρίως με την υπερφόρτωση Fe, προκαλώντας βλάβες σε πολλαπλά ενδοκρινή όργανα 1,11,29,30. Καθώς σχετίζονται άμεσα με το βαθμό της υπερφόρτωσης Fe, οι επιπλοκές αυτές είναι πιο συχνές με την πρόοδο της ηλικίας και είναι κοινότατες σε ασθενείς μη συμμορφούμενες στην αποσιδήρωση. Καθώς αυξήθηκε η επιβίωση των θαλασσαιμικών ασθενών, έγιναν περισσότερες μελέτες ως προς τη σεξουαλική τους ανάπτυξη. Σε μία πρόσφατη μελέτη στο Ηνωμένο Βασίλειο βρέθηκε ότι το 50% των ασθενών με μείζονα-μα απεβίωσαν πριν την ηλικία των 35 ετών, ενώ οι Ιταλοί αναφέρουν ποσοστό 65% 30. Ο υπογοναδισμός προκαλεί οστεοπενία (39,4%) και οστεοπόρωση (50,7%), με ιατρικές ενδείξεις για τη θεραπεία της 29. Ακόμη, υπάρχουν σοβαρές ψυχολογικές συνέπειες της αναπαραγωγικής ενδοκρινικής δυσλειτουργίας. Στις θαλασσαιμικές γυναίκες οι μελέτες της ενδοκρινικής λειτουργίας έδειξαν ότι η μεν πρωτοπαθής αμηνόρροια μπορεί να οφείλεται σε βλάβη της υπόφυσης, των ωοθηκών ή του συνδυασμού αυτών, η δε δευτεροπαθής αμηνόρροια σε βλάβη του υποθαλάμου, της υπόφυσης και ενίοτε των ωοθηκών, λόγω υπερφόρτωσης σιδήρου 31,32. Λίγες ασθενείς έχουν καλή ωοθηκική απάντηση σε εξωγενή διέγερση με χορήγηση ανθρώπινης εμμηνοπαυσιακής και χοριακής γοναδοτροπίνης (hmg και hcg), κιτρικής κλομιφαίνης, καθώς και με χρήση GnRH, οπότε αποφεύγεται και ο κίνδυνος πολύδυμης κύησης και συνδρόμου υπερδιέγερσης των ωοθηκών 30,32. Επίσης, η υπερφόρτωση του ενδομητρίου με Fe συμβάλλει στη στειρότητα των θαλασσαιμικών ασθενών. Τόσο η θαλασσαιμική έγκυος, όσο και το έμβρυό της, πιθανώς να αντιμετωπίσουν επικίνδυνες επιπλοκές που θα πρέπει να αναμένονται, να προλαμβάνονται και κατάλληλα να θεραπεύονται 12. Στις θαλασσαιμικές εγκύους ο συνδυασμός σοβαρής αναιμίας, χρόνιας υποξίας και υπερφόρτωσης Fe, η οποία προκαλεί εκτός των άλλων και εναπόθεση Fe στο μυοκάρδιο, οδηγεί συνήθως σε καρδιακές αρρυθμίες και συμφορητική καρδιακή ανεπάρκεια 1,11. Οι καρδιαγγειακές μεταβολές της κύησης (αναιμία, 291

5 Ταμπακοyδης και συν. αύξηση του όγκου πλάσματος και της καρδιακής παροχής) μπορούν να επιδεινώσουν την καρδιακή ανεπάρκεια αυτών των ασθενών. Είναι πολύ σημαντικό για τις θαλασσαιμικές εγκύους να διατηρήσουν μία σχετικά υψηλή συγκέντρωση Hb για να προληφθεί η καρδιακή βλάβη. Αυτοί οι στόχοι επιτυγχάνονται με αυστηρό σχήμα μεταγγίσεων, διατηρώντας την Hb >10g/dl και με προσεκτική μηνιαία καρδιαγγειακή επιτήρηση. Η αναφερόμενη ποσότητα συμπυκνωμένων ερυθρών που χορηγήθηκε κατά τη διάρκεια των κυήσεων που μελετήθηκαν ποικίλει, από ml. Ο υπερσπληνισμός που είναι συνέπεια της ομόζυγης β-μα, συμβάλλει στην ελαττωμένη επιβίωση των ερυθρών, γι αυτό η σπληνεκτομή πρέπει να εκτελείται σε νεαρή ηλικία 1,11,12. ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΤΗΣ ΟΜΟΖΥΓΗΣ β-μα Το μικρό προσδόκιμο επιβίωσης και η ελαττωμένη γονιμότητα των ασθενών με ομόζυγη β-μα ευθύνονται για τη σπανιότητα των κυήσεων σ αυτή την ομάδα 1,2,11. Όμως, κατά την τελευταία εικοσαετία υπήρξε μια αλλαγή στις επιτυχίες της θεραπείας της ομόζυγης β-μα 11. Η επιβίωση αυξήθηκε ουσιαστικά και ένας μεγάλος αριθμός ασθενών έφθασε στην εφηβεία και ενηλικίωση χάρη στην εντατική υποστηρικτική θεραπεία 28,31,34. Επίσης, η επίτευξη ιδανικής αύξησης του σώματος και ανάπτυξης, συμπεριλαμβανομένης και της γονιμότητας, είναι μια σημαντική επιτυχία της συντηρητικής θεραπείας 11. Η θεραπευτική αντιμετώπιση της μείζονος-μα μπορεί να είναι: α) υποστηρικτική (μετάγγιση, αποσιδήρωση, μέθοδοι αύξησης της παραγωγής της HbF, θεραπεία γοναδικής δυσλειτουργίας) και β) θεραπευτική (χρήση αρχέγονων αιμοποιητικών κυττάρων, όπως αίμα ομφαλίου λώρου, εμβρυϊκό ήπαρ) Β-Μεσογειακh αναιμiα και εμμηνoπαυση ΜΕΤΑΓΓΙΣΕΙΣ Η ανάγκη για μετάγγιση αίματος σε μαιευτικές ασθενείς είναι συχνή, ποικίλη και διαμορφώνεται ως εξής: σε ασθενείς με τοκετό από την κολπική οδό 0,37% 35, σε περίπτωση καισαρικής τομής 6,8% 35, σε βαριές ετερόζυγες β-μα 4,5-5% 1, στη δρεπανοκυτταρική νόσο οι Ταμπακούδης και συν. 36 να φέρουν ποσοστό 77,7% και οι Rust και Perry 37 ποσοστό 60-75% και δια βίου σε περιπτώσεις ομόζυγης β-μα 1,11. Σήμερα εφαρμόζεται το σύστημα των υπερμεταγγίσεων, ώστε τα επίπεδα της Ηb να είναι >10g/dl 17. Παρά τα σημαντικά βήματα που έχουν γίνει αναφορικά με την αντιμετώπιση των ασθενών με χρόνιες αναιμίες (απλαστική αναιμία - αιμοσφαρινοπάθειες) η μεταγγισιοθεραπεία συνεχίζει να κατέχει πρωταρχική θέση στη θεραπεία τους Με κάθε μονάδα συμπυκνωμάτων ερυθροκυττάρων χορηγούνται στις ασθενείς περίπου mg Fe 17. Ειδικά στις ασθενείς με ΜΑ, όπου επιπλέον παρατηρείται αυξημένη απορρόφηση σιδήρου, η αιμοσιδήρωση δημιουργεί δυσλειτουργία των διαφόρων οργάνων και ιδίως της καρδιάς, του ήπατος και των ενδοκρινών αδένων και επομένως επηρεάζει καθοριστικά την επιβίωση 1,2,11. ΛΟΙΜΩΔΕΙΣ ΕΠΙΠΛΟΚΕΣ ΤΩΝ ΜΕΤΑΓΓΙΣΕΩΝ Αν και σωτήριες, οι μεταγγίσεις έχουν πολλούς κινδύνους, όπως οι αντιδράσεις μετάγγισης, η αλλοανοσοποίηση και η μετάδοση ασθενειών, όπως της ηπατίτιδας Β και C, καθώς και του ιού HIV. Σε πρόσφατη μελέτη αναφέρονται τα εξής ποσοστά λοίμωξης από ηπατίτιδα C 30 : Ιταλία 85%, Ηνωμένο Βασίλειο 23%, ΗΠΑ 34%, Γαλλία 34% και Ινδία 21%. Η σύγχρονη σύσταση είναι για εμβολιασμό έναντι της ηπατίτιδας Β όλων των θαλασσαιμικών παιδιών 41. Η ανοσοποίηση φάνηκε πολύ αποτελεσματική για την πρόληψη της λοίμωξης αυτής σε πολυμεταγγιζόμενους 42. Καθώς το εμβόλιο υπάρχει από εικοσαετίας, η επίπτωση της ηπατίτιδας Β θα ελαττωθεί πολύ στα επερχόμενα χρόνια. Οι πρόσφατες εκτιμήσεις είναι ότι πάνω από το 90% της ηπατίτιδας μετά από μετάγγιση οφείλεται στην ηπατίτιδα C 43. Αν και η πιθανότητα λοίμωξης είναι μεγαλύτερη σε μεταγγίσεις προϊόντων πλάσματος παρά ερυθρών, λόγω διαφορών στις διαδικασίες, για τον θαλασσαιμικό ασθενή που ίσως πήρε εκατοντάδες μονάδες αίματος, ο κίνδυνος είναι σημαντικός. Τα συνολικά δηλωθέντα HIV παιδιά στην Ελλάδα μέχρι το 2005 έχουν ως εξής: πολυμεταγγιζόμενα παιδιά 16,4%, μεταγγιζόμενα παιδιά 8,2% και από μητέρα σε παιδί 67,1% 44. ΑΠΟΣΙΔΗΡΩΣΗ Ο ρόλος της θεραπείας αποσιδήρωσης με δεσφερριοξαμίνη (Desferrioxamine-DFO) πριν και κατά την κύηση, είναι ένα άλλο πρόβλημα που απαιτεί αντιμετώπιση, όταν συζητείται η κύηση σε ασθενείς με ομόζυγη β-μα 1,2,34,45. Η θεραπεία με ουσίες που σχηματίζουν χηλικές ενώσεις πριν την κύηση ελαττώνει την ιστική υπερφόρτωση με Fe και ενδεχομένως συμβάλλει στη βελτίωση της γονιμότητας, της ενδοκρινικής και της καρδιακής λειτουργίας, καθώς και της πορείας της εγκυμοσύνης. Όμως, υπάρχει λίγη πληροφόρηση για τις δράσεις της DFΟ στο αναπτυσσόμενο έμβρυο 46, αν και αναφορά 41 σε δυο ασθενείς δεν βρήκε τερατογόνες δράσεις του φαρμάκου που λήφθηκε κατά λάθος κατά το α τρίμηνο της κύησης. Επίσης αναφέρεται μία ακόμα περίπτωση λήψης του φαρμάκου μέχρι το τέλος του 2 ου μήνα της κύησης χωρίς πρόκληση βλάβης στο κύημα 47. Καθώς απαιτείται αρκετός χρόνος για να συλλάβει μια θαλασσαιμική, αν διακοπεί η DFO κατά τις προσπάθειες σύλληψης, η φερριτίνη του ορού ίσως είναι αρκετά υψηλή τη στιγμή που η ασθενής είναι έγκυος.

6 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΜΑΙΕΥΤΙΚΗ & ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΑ Από την άλλη πλευρά, μετά την επίτευξη κύησης, δεν είναι γνωστό πότε η επανέναρξη της αποσιδήρωσης είναι ασφαλής για το έμβρυο 46. Θα απαιτηθούν στο μέλλον μελέτες για να λυθεί αυτό το πρόβλημα που συναντάται συχνότερα όσο οι θαλασσαιμικές γυναίκες ενηλικιώνονται, παντρεύονται και προσπαθούν να μείνουν έγκυες 1,2,11. Τέλος, πρέπει να αναφερθεί ότι υπάρχουν υπό μελέτη και άλλες θεραπευτικές προσεγγίσεις αποσιδήρωσης peros, ειδικά στις αναπτυσσόμενες χώρες, όπου οι συνθήκες ίσως δεν ευνοούν τη χορήγηση του φαρμάκου με χρήση υποδόριας αντλίας, όπως είναι 11 : α) χρήση του 1,2 dymenthyl-3-hydroxypyrid-4-one(li), β) χρήση του Ν, Ν -bis(ο-hydroxybenzyl)ethelenedia mine-n, N -diacetic acid (HBED). Τελευταία, μία νέα φαρμακολογική προσέγγιση, ειδικά σε περιπτώσεις ενδιάμεσης β-μα, είναι η χρήση αντιοξειδωτικών που εξαλείφουν τις ελεύθερες ρίζες, όπως είναι η ρουτίνη (rutin) και η κουρκουμίνη (curcumin) 48. Πρέπει να τονιστεί ότι όταν ο Fe εναποτίθεται στα οστά με τη μορφή ενώσεων του υδροξυαπατίτη βλάπτει την ωρίμανση αυτών. Επίσης, αναφέρεται ότι η DFO συντελεί στην αναστολή τόσο της σύνθεσης DNA, όσο και του πολλαπλασιασμού των οστεοβλαστών και των ινοβλαστών, καθώς και του κολλαγόνου 49. ΜΕΘΟΔΟΙ ΑΥΞΗΣΗΣ ΤΗΣ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΤΗΣ ΗbF Υπάρχουν αρκετές πρόοδοι στη θεραπεία των εξαρτημένων από μεταγγίσεις θαλασσαιμικών που θα μπορούσαν να βελτιώσουν την ποιότητα ζωής τους στο μέλλον. Υπό έρευνα είναι φαρμακευτικές ουσίες που αυξάνουν τα επίπεδα της ολικής και/ή της εμβρυϊκής αιμοσφαιρίνης. Αυτό μπορεί να εξαλείψει την ανάγκη για μετάγγιση σε κάποιους ασθενείς. Για το σκοπό αυτό ερευνώνται φάρμακα, όπως η ερυθροποιητίνη, η υδροξυουρία, τα βουτυρικά, ή συνδυασμός αυτών, που χρησιμοποιήθηκαν ως τώρα μόνο σε ασθενείς με ενδιάμεση θαλασσαιμία 11, Η χορήγηση υδροξυουρίας οδηγεί σε αύξηση της HbF και των ερυθροκυτταρικών δεικτών (ΜCV και ΜCΗ), αλλά όχι της ολικής Hb. Το βουτυρικό και τα παράγωγά του υπήρξαν γενικά κάπως απογοητευτικά, πετυχαίνοντας μόνο μικρές αυξήσεις της ΗbF και/ή της Ηb σε κάποιους, αλλά όχι σε όλους τους ασθενείς που θεραπεύτηκαν. Η ερυθροποιητίνη φαίνεται να επάγει την παραγωγή μεγαλύτερου αριθμού θαλασσαιμικών ερυθροκυττάρων, παρά να διορθώνει την υποκείμενη ανισορροπία α/β αλύσων 50. Ως τώρα μελέτες με τις ουσίες αυτές υπόσχονται αρκετά, αλλά πιθανό να έχουν εφαρμογή στον ασθενή με μείζονα θαλασσαιμία, που έχει μηδαμινά επίπεδα ενδογενούς HbF. Γενικά, ο μηχανισμός με τον οποίο τα λιπαρά οξέα βραχείας αλύσου (C2-C6), όπως το προπιονικό, τα βουτυρικά ή το φαινυλοξεικό και φαινυλβουτυρικό προκαλούν αυξημένη έκφραση των γονιδίων της ΗbF δεν είναι γνωστός. Οι Little και συν. 51 υποστηρίζουν ότι πιθανόν το βουτυρικό και το προπιονικό να προσβάλλουν το επίπεδο ή την τροποποίηση μίας ή περισσότερων ειδικών ακολουθιών trans-δρώντων παραγόντων, ίσως αλλοιώνοντας τη ροή του ακετυλ-cοα στα μιτοχόνδρια. Φαίνεται επίσης πιθανό ότι παρόμοιοι παράγοντες που εφαρμόζονται θεραπευτικά θα είναι περισσότερο δραστικοί σε αναιμικούς ασθενείς με συνεχιζόμενο ερυθροποιητικό stress. ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΤΗΣ ΓΟΝΑΔΙΚΗΣ ΔΥΣΛΕΙΤΟΥ- ΡΓΙΑΣ Όπως ήδη αναφέρθηκε, στη γυναίκα την πάσχουσα από ομόζυγη β-μα μπορεί να γίνει χρήση έστω και σε περιορισμένη κλίμακα των γοναδοτροπινών (hmg και hcg), GnRH και της κιτρικής κλομιφαίνης για πρόκληση ωοθυλακιορρηξίας 11, καθώς και ΙVF, ακόμη και σε λήπτριες ωαρίων 42, ενώ στον άνδρα δυνατό να χορηγηθούν γοναδοτροπίνες και ανδρογόνα με καλά αποτελέσματα (υπογοναδοτροφικός υπογοναδισμός) 53,54. ΟΡΜΟΝΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΥΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ Τα οιστρογόνα αδιαμφισβήτητα βελτιώνουν τα συμπτώματα της εμμηνόπαυσης όπως: τα αγγειοκινητικά (εξάψεις νυκτερινές εφιδρώσεις, αυπνία), τα νευροενδοκρινικά (αλλαγές διάθεσης, ανησυχία, ευερεθιστότητα, εξασθένιση μνήμης, μειωμένη αυτοσυγκέντρωση, απώλεια αυτοεκτίμησης), τα ουρογεννητικά (δυσπαρεύνια, ατροφία γεννητικών οργάνων, ουρηθρικό σύνδρομο, απώλεια της libido), τα μυοσκελετικά (λέπτυνση δέρματος, αρθραλγίες, πρόπτωση γεννητικών οργάνων, ακράτεια ούρων και οστεοπόρωση) 55. Πρόσφατα βιβλιογραφικά δεδομένα συγκλίνουν ότι η HRT με συνδυασμό οιστρογόνου-προγεσταγόνου και σε μικρότερο βαθμό η μονοθεραπεία με οιστρογόνα προκαλούν αύξηση του κινδύνου εμφάνισης καρκίνου μαστού σε γυναίκες με ελεύθερο ιστορικό 56. Η Million Woman Study (MWS) 57 αφορά γυναίκες (50-64 ετών) που άρχισε το 1996 και πραγματοποιήθηκε στη Μεγάλη Βρετανία, αναφέρει αύξηση του σχετικού κινδύνου καρκίνου μαστού από τη λήψη οιστρογόνου 1,30 (p <0.0001) και από το συνδυασμό οιστρογόνου-προγεσταγόνου 2,0 (p <0.0001). Η HRT δεν αποτελεί συνεργικό παράγοντα για την ανάπτυξη καρκίνου του τραχήλου της μήτρας 58. Εκτός από την πρόληψη των εμμηνοπαυσιακών συμπτωμάτων, των οστεοπορωτικών καταγμάτων, η HRT προφυλάσσει από τον καρκίνο του ορθού 59-61, ενώ είναι αρνητική στη θρομβοεμβολική νόσο και στα αγγειακά εγκεφαλικά επεισόδια

7 Ταμπακοyδης και συν. Η τιμπολόνη είναι ένα γοναδομιμητικό στεροειδές και όπως έδειξαν συγκριτικές μελέτες σε πειραματόζωα, η οιστρογονική του ισχύς αντιστοιχεί περίπου στο 1/50 της ισχύος της αιθινυλ-οιστραδιόλης. Η προγεσταγονική του ισχύς στο 1/8 της ισχύος της νορεθιστερόνης και η ανδρογονική του ισχύς στο 1/3 αυτής της νορεθιστερόνης 55. Για την τιμπολόνη υπάρχουν λίγα δεδομένα και δεν θα πρέπει να θεωρείται εκ των προτέρων ασφαλής, καθόσον μελέτη σε γυναίκες έδειξε ότι ο σχετικός κίνδυνος για εμφάνιση καρκίνου μαστού ήταν μειωμένος (1,59 ανά άνθρωποι-έτη στις λήπτριες τιμπολόνης προς 3,15 στην ομάδα ελέγχου) 65. Οι Γκουτζιούλης και συν. 66 αναδρομικά μελέτησαν 20 γυναίκες από ένα σύνολο 247 γυναικών που είχαν χειρουργηθεί για καρκίνο μαστού, χορηγώντας τιμπολόνη για 37,1 μήνες, λόγω έντονων εμμηνοπαυσιακών συμπτωμάτων. Η διάρκεια παρακολούθησης ήταν 73,4 μήνες στην ομάδα της τιμπολόνης και 67,4 μήνες στην ομάδα ελέγχου (100 γυναίκες). Επανεμφάνιση του καρκίνου του μαστού παρατηρήθηκε σε 2 γυναίκες (10%) στην ομάδα της τιμπολόνης και σε 21 γυναίκες (20,8%) στην ομάδα ελέγχου (p=ns). Συμπερασματικά, παρά τους εγγενείς περιορισμούς αυτής της μικρής αναδρομικής μελέτης, φαίνεται ότι η τιμπολόνη δεν έχει, εμφανή τουλάχιστον, αρνητική επίδραση στην πρόγνωση του καρκίνου του μαστού όταν δίδεται σε γυναίκες με ιστορικό αυτής της νόσου, που παρουσιάζουν έντονα κλιμακτηριακά συμπτώματα. Η MWS αναφέρει επίπτωση καρκίνου μαστού 1,45 (p <0.0001) στις χρήστριες τιμπολόνης Β-Μεσογειακh αναιμiα και εμμηνoπαυση ΔΙΑΔΕΡΜΙΚΗ ΚΑΙ ΚΟΛΠΙΚΗ ΧΟΡΗΓΗΣΗ ΟΙΣΤΡΟΓΟΝΩΝ Τα οιστρογόνα μπορούν επίσης να χορηγηθούν διαδερμικά και δια της κολπικής οδού, αποφεύγοντας έτσι τη δίοδο από το ήπαρ και το μεταβολισμό τους σε ανενεργούς εστέρες του θειϊκού και γλυκουρονικού οξέος. Η οιστραδιόλη εφαρμόζεται στο δέρμα με patches, τα οποία περιέχουν την ορμόνη σε αλκοολικό διάλυμα που απορροφάται στην κυκλοφορία με σταθερό ρυθμό για 3 ή 7 ημέρες. Συμπερασματικά φαίνεται, όπως δείχνουν τεκμηριωμένες κλινικές μελέτες, τα διαδερμικά patches ελαττώνουν δραστικά τη συχνότητα και τη σοβαρότητα των μετεμμηνοπαυσιακών αγγειοκινητικών συμπτωμάτων 55,67,68. Διακρίνουμε στη βιβλιογραφία: α) τα δύο μεγέθη (12,5-25 cm 2 ) ΤΟΥ 7ήμερου διαδερμικού patch (Climara), που αντίστοιχα περιέχουν 3,9 και 7,8mg Ε2, αποδίδουν 0,05 και 0,1mg Ε2 ημερησίως και ανεβάζουν τα επίπεδα της οιστραδιόλης του ορού 35 κατά 70pg/ml την ημέρα 15 και β) το ευρέως διαθέσιμο δις εβδομαδιαίως διαδερμικό Patch Estraderm TTS ( ), που αντίστοιχα περιέχουν τα τρία μεγέθη 2 4 8mg Ε2, αποδίδουν ημερησίως 0,025 0,05 και 0,1mg Ε2 και ανεβάζουν τα επίπεδα της οιστραδιόλης του ορού την ημέρα κατά pg/ml. Η μέση συνολική ελάττωση των εξάψεων ήταν 74,6% για το 0,1mg patch έναντι 64,5% για το 0,05mg patch (p <0,05). Η έναρξη της αποτελεσματικότητας άρχιζε από την πρώτη εβδομάδα από την αρχή της ERT για το 0,1mg patch, ενώ για το 0,05mg patch άρχιζε από τη δεύτερη εβδομάδα και ήταν σταθερή στις 3 εβδομάδες θεραπείας, με κάποια ελάττωση της δράσης κατά τη διάρκεια της ελεύθερης θεραπείας εβδομάδος κάθε κύκλου. Παράλληλα με τη διαδερμική χορήγηση οιστραδιόλης (Estraderm TTS) σε συνεχή σχήματα επιβάλλεται η χορήγηση 10mg οξεικής μεδροξυπρογεστερόνης για 11 ημέρες 69. Η θεραπεία ήταν δοσοεξαρτώμενη και καλώς ανεκτή, ανεπιθύμητες ενέργειες οδήγησαν σε διακοπή από την έρευνα τα 8,9% των γυναικών και τα δύο είδη Patches και οι περισσότερες από αυτές (6,8%) είχαν ως αίτια δερματικές αντιδράσεις. Άμεση απελευθέρωση της οιστραδιόλης στη συστηματική κυκλοφορία μπορεί επίσης να επιτευχθεί και με κολπικούς πεσσούς ή και δακτυλίδια ή με τοπική εφαρμογή ενός gel. Και στην κολπική και στη διαδερμική χορήγηση επιτυγχάνεται σχέση Ε2/Ε1 1, με τη διαφορά ότι για να ασκήσουν ευνοϊκή επίδραση στα εμμηνοπαυσιακά συμπτώματα, πρέπει στην κολπική οδό να χρησιμοποιηθούν μεγαλύτερες ποσότητες οιστρογόνων 67. Ο σχετικός κίνδυνος από τα διαδερμικά patch ανέρχεται στο 1,24 (p <0.0001) 57. Η αύξηση του προσδόκιμου επιβίωσης των γυναικών στα 80 έτη και πλέον, όσο και του αριθμού αυτών σε παγκόσμια κλίμακα στα και πλέον (>45 έτη), καθιστούν επιτακτική τη θεραπευτική αντιμετώπιση των πολλαπλών προβλημάτων της μετεμμηνοπαυσιακής ηλικίας. Στο πλαίσιο αυτής της προσέγγισης υπάγεται και η HRT 55,67. Η αντιμετώπιση αυτή αφορά και στις γυναίκες με ετερόζυγη και ενδιάμεση β-μα, ενώ στις περιπτώσεις της ομόζυγης β-μα λόγω της διαφορετικής επιβίωσης και των πολλαπλών προβλημάτων και ειδικότερα της οστεοπόρωσης και της γοναδικής δυσλειτουργίας ακολουθείται η ανωτέρω θεραπευτική προσέγγιση. ΕΚΛΕΚΤΙΚΟΙ ΡΥΘΜΙΣΤΕΣ ΤΩΝ ΟΙΣΤΡΟΓΟ- ΝΙΚΩΝ ΥΠΟΔΟΧΕΩΝ (SELECTIVE ESTROGEN RECEPTOR MODULATOR-SERMS) Η ραλοξιφαίνη είναι δευτέρας γενιάς SERMs. Οι ενώσεις αυτές συνδέονται με τον οιστρογονικό υποδοχέα και μιμούνται τη δράση των οιστρογόνων σε μερικούς ιστούς, ενώ την αναστέλλουν σε άλλους 70.

8 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΜΑΙΕΥΤΙΚΗ & ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΑ Χρησιμοποιείται σε εμμηνοπαυσιακές γυναίκες για πρόληψη ή θεραπεία της οστεοπόρωσης 71. Η ραλοξιφαίνη σχετίζεται με αυξημένο κίνδυνο θρομβοεμβολής, σε ποσοστό από 0,5-1 ανά γυναίκες 72. Σε μελέτη της Μαυρουδή και συν. 73 αναφέρεται ότι η χορήγηση ραλοξιφαίνης σε υγιείς μετεμμηνοπαυσιακές γυναίκες δεν φαίνεται να επηρεάζει το μηχανισμό πήξηςινωδόλυσης. Η ταμοξιφαίνη συσχετίστηκε με κίνδυνο εμφάνισης καρκίνου της μήτρας 74. Η οστική μάζα παραμένει χαμηλή παρά την HRT, χορήγηση ασβεστίου, βιταμίνης D, Zn και αποσιδήρωσης ΚΑΛΣΙΤΟΝΙΝΗ Η καλσιτονίνη χρησιμοποιείται ευρέως για τη θεραπεία της μετεμμηνοπαυσιακής οστεοπόρωσης 77,78, καθώς και της οστεοπόρωσης της ομόζυγης β-μα 79. Παράγεται από τα c-κύτταρα του θυρεοειδούς, είναι πολυπεπτίδιο από 32 αμινοξέα και δρα κατασταλτικά στους οστεοκλάστες, έχει αναλγητικές ιδιότητες μέσω σεροτονινεργικών μεταβολικών οδών ή δευτεροπαθούς απελευθέρωσης β-ενδορφινών και ACTH. Η συνήθης δόση είναι 100IU καλσιτονίνης σολομού ημερησίως ενδορινικά. Οι ανεπιθύμητες ενέργειες είναι αβλαβείς (ναυτία, έμετοι, εξάψεις). ΔΙΦΩΣΦΟΝΙΚΑ Τα διφωσφονικά είναι συνθετικές ουσίες που περιέχουν γέφυρα P-C-P, η οποία ανθίσταται στην υδρόλυση (συνθετικά ανάλογα του πυροφωσφορικού οξέως). Συνδέονται στερά με τους κρυστάλλους υδροξυαπατίτη του οστού και καταστέλλουν την οστεοκλαστική απορρόφηση. Υπάρχουν διαφορές όχι μόνο στη δράση, αλλά και στις βιολογικές δραστηριότητες των διαφόρων μορφών. Χορηγούνται συνήθως διακεκομμένα, γιατί έχουν μακρότατη ημιπερίοδο ζωής. Οι ανεπιθύμητες ενέργειες των διφωσφονικών είναι: κράμπες, διάρροια, οστικό άλγος 13,14,77. Η φαρμακοδυναμική των διαφόρων διφωσφονικών εκφραζόμενη ως δυνατότητα μείωσης της in vitro οστικής απορρόφησης κατά 50% ποικίλλει από την ηπιότερη της ετιδρονάτης (βαθμός 1) μέχρι της ιβανδρονάτης (βαθμός 5.000) και του ζολενδρονικού οξέος, που είναι μέχρι σήμερα το ισχυρότερο διφωσφονικό (βαθμός ) 80. Όλα σχεδόν τα διφωσφονικά (1 ης, 2 ης, 3 ης γενιάς) έχουν χρησιμοποιηθεί για τη θεραπεία της οστεοπόρωσης της ΜΑ 81. Ο Περιφάνης μελέτησε την αποτελεσματικότητα του ζολενδρονικού οξέος για την αντιμετώπιση της οστεοπόρωσης σε 28 ασθενείς με ΜΑ (23 με ομόζυγη 5 με ενδιάμεση, φύλο: 16 θήλεις και 12 άρρενες) και παρατήρησε τα εξής: αύξηση της οστεοπροτεγερίνης (OPG) και της οστικής πυκνότητας και ελάττωση του ινσουλινοειδούς αυξητικού παράγοντα τύπου Ι (insouline like growth factor-1, IGF-1), των αμινοτελικών πεπτιδίων του κολλαγόνου τύπου Ι (NTX) και της οστεοκαλσίνης (OC) 82. ΠΡΟΓΕΝΝΗΤΙΚΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΤΩΝ ΜΑ Οι μαιευτικές τεχνικές προγεννητικού ελέγχου των ΜΑ είναι οι εξής 1-3 : α) η αμνιοπαρακέντηση της 17 ης εβδομάδας, η οποία αποτελεί τον ακρογωνιαίο λίθο του προγεννητικού ελέγχου, β) η διαδερμική παρακέντηση του ομφαλίου λώρου και γ) η βιοψία της τροφοβλάστης (chorionic villus sampling-cvs), η οποία τα τελευταία 20 χρόνια συνέβαλε αποφασιστικά στην πρώιμη διάγνωση βλαβών, συνήθως μεταξύ 11 ης και 13 ης εβδομάδας. Χάρη στις προόδους στις συσκευές υπερήχων και στη μοριακή βιολογία, η προγεννητική διάγνωση των ΜΑ έχει προοδεύσει από τις μελέτες βιοσύνθεσης σφαιρινικών αλύσων, μέχρι την ανάλυση του DΝΑ με Southern-blotting και τέλος στις PCR βασιζόμενες διαγνωστικές μεθόδους 19,83. Επίσης, σήμερα οι τεχνικές της ΡCR και της FΙSΗ (Fluorescent In Situ Hybridization) καθιστούν πλέον εφικτή τόσο την προεμφυτευτική διάγνωση (ζυγώτης 8 κυττάρων) μιας γενετικής νόσου, όσο και από τη γενετική ανάλυση των εμβρυϊκών κυττάρων που απαντούν στη μητρική κυκλοφορία 32,33. Summary Tampakoudis GP, Assimakopoulos EΑ, Athanasiadis AP, Bontis JN Beta-Thalassemia and menopause Helen Obstet Gynecol 19(3): , 2007 Thalassemias are the most common single gene hematologic disorders, they consist a group of heterogenous hereditary diseases which are characterized by absence or decreased synthesis, in variable degree, of one or more hemoglobin chains. Thalassemias are common in some countries where they cause significant problems both social economical and genetic-clinical. According to the involved in the pathogenesis of the disease chain they are characterized as α, β, δβ, and γδ β-thalassemia. The most common clinical form are the β and a thalassemia, Hemoglobinopathy Lepore, E, Knossos and C, and the hereditary persistence of fetal Hemoglobin (HPFH) are also reported. During the last 40 years, better understanding of thalassemia s molecular genetics led to the establishment of the pathological and obstetric management, especially in the western countries: the latter has as a main goal the improvement of perinatal outcome. The identification of carriers is important. Prenatal diagnosis is necessary and can be achieved by examination of fetal blood sample (cordocentesis). In 295

9 Ταμπακοyδης και συν. addition, diagnosis can be made by DNA analysis using PCR, Southern-Blotting or RFLPs of fetal cells isolated from amniotic fluid. Lately, the isolation and subsequent DNA analysis of embyonic cells from maternal peripheral blood or from zygote cells before implantation is also possible. The women with thalassemias, particularly with homozygous disease are at high risk during pregnancy and they require intensive follow-up in specialized centers at the second and the third trimester. The homozygous a-thalassemia is incompatible with life and usually the affected foetuses are presented with hydrops. Patients with major β-thalassemia have a better prognosis. However, the patients with major β-thalassemia have severe anemia, hypersplenism and they often need multiple transfusions. Several supportive (e.g. desferration, increase of HbF production, therapy of gonadal disfunction). In the selection of the appropriate therapy for every patient the risk/benefit ratio must be also evaluated. Gonadal disfunction is treated with HRT, calcitonin and biphosphonates. Key words: beta thalassemia, blood transfusion, chelation therapy, osteoporosis, gonadal disfunction, hormone replacement therapy HRT, calcitonin, biphosphonates. ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ 1. Schwartz E, Benz EJ, Forget BG. Thalassemia Syndromes. In Hematology. Basic principles and Practice (eds): Hoffman R, Benz EJ, Shattil SJ, Furie B, Cohen HJ, Silberstein LE. Second Edition, Churchill Livingstone, New York, Edinburgh, London 1995; p Kilpatrick SJ, Laros RK. Thalassemia in pregnancy, Clin Obstet Gynecol 1995; 38(3): Ταμπακούδης Π. Προγεννητικός έλεγχος. Ελληνική Μαιευτική & Γυναικολογία 2001; 13(1-2): Kaplan JC. Delpech M. Genetique moleculaire de quelques maladies constitudionnelles. In Kaplan JC, Delpech M (eds): Biologic moleculaire et medecine, 2e ed, Flammarion, Paris, 1993; p Old JM Prenatal diagnosis of the hemoglobinopathies. In Genetic disorders and the fetus (ed): Milunsky A, Third Edition, The Johns Hopkins University Press, Baltimore and London, 1992; p Kramer K. Cohen HJ. Antenatal diagnosis of hematologic disorders. In Hematology. Basic principles and Practice (eds): Hoffman R, Benz EJ, Furie B, Cohen HJ, Silberstein IE. Second Edition, Churchill Livingstone, Edinburgh, 1995; p Τ α μ π α κ ο ύ δ η ς Π, Μ α ν τ α λ ε ν ά κ η ς Σ. Υπερηχογραφική εκτίμηση του εμβρύου, Ιατρική, 296 Β-Μεσογειακh αναιμiα και εμμηνoπαυση 1995; 68(5): Reiss J, Cooper D. Application of the polymerase chain reaction to the diagnosis of human genetic disease. Hum Genet 1990; p. 85: Monk M, Kenealy MR, Mohadjenani S. Detection of both the normal and mutant alleles in single cells of individuals heterozygous for the sickle cell mutatio-prelude to preimplantation diagnosis. Prenat Diagnosis 1993; 13: Μεσογίτης Σ, Χασάν Ε, Αντσακλής Α, Αραβαντινός Δ. Προγεννητικός έλεγχος. Μελλοντικές τάσεις. Εφηβ. Γυν. Αναπ. Εμμην. 1995; 9(3): Rund D, Rachmilewitz. Thalassemia major Older patients, new therapies. Blood 1995; p. 9: Tampakoudis R, Tsatalas K, Mamopoulos M, Tantanassis T, Christakis J, Sinakos Z, Mantalenakis S. Transfusion-dependet homozygous betathalassemia major: succeseful full term pregnancy in five cases. Eur Obste. Gynecol Reprod Biol 1997; 74: Voskaridou E, Kyrtsonis MC, Terpos E, Skordili M, Theodoropoulos I, Bergele A, Diamanti E, Kalovidouris A, Loytradi A, Loukopoulos D. Bone resorption is increased in young adults with thalassaemia major. Br J Heamatol 2001; 112(1): Pennisi P, Pizzarelli G, Spina M, Riccobene S, Fiore CE. Quantitative ultrasound of bone and clodronate effects in thalassemia induced osteoporosis. J Bone Miner Metab 2003; 21(6): Σχίζας Ν, Τέγος Κ, Βουτσαδάκης Α, Αραμπατζής Γ, Αγγελοπούλου Π, Χρυσανθόπουλος Κ, Αθανασιάδου Α, Μπαθρέλου Σ, Ρόμπος Ι, Σκάρλος Δ, Δαβάκης Μ. Συχνότητα και κατανομή β-μεσογειακής αναιμίας και παθολογικών αιμοσφαιρινών στον Ελληνικό χώρο. Έρευνα επί νεοσυλλέκτων. Ιατρική Επιθεώρηση Ενόπλων Δυνάμεων 1977; 11(1): Nathanail M, Tassiopoulou A, Loutradi A, Rombos J, Papanicolaou C, Kyriakou D, Loucopoulos D, Fessas F. Prevention of thalassemia in Greece. Carrier dentification. Abstracts of 2nd International Conference of Thalassemia and the Hemoglobinopathies. Herakleion Crete, October ; p Χαλεβελάκης Γ. Αιμοσφαιρινοπάθειες. Αθήνα, 1991; p Kanavakis E, Tzotzos S, Liapaki S, Metaxotou- Mavromati A, Kattamis C. The frequency of a- thalassemia in Greece. Am J Hematol 1986; 22: Colosimo A, Guida V, Scolari A, De Luca A, Palka

10 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΜΑΙΕΥΤΙΚΗ & ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΑ G, Rigoli L, Meo A, Salpietro DC, Dallapiccola B. Vaidation of dhplc for molecular diagnosis of beta-thalassemia in Southern Italy. Genet Test 2003; 7(3): El-Latif MA, Filon D, Rund D, Oppenheim A, Kanaan M. The beta+-ivs-i-6 (T-->C) mutation accounts for half of the thalassemia chromosomes in the Palestinian populations of the mountain regions. Hemoglobin 2002; 26(1): Kazazian HH Jr, Boehm CD. Molecular basic and prenatal diagnosis of 3-thalassemia. Blood 1988; 72: Theim SI, Hesketh C, Wallace RB, et al. The molecular basis of thalassaemia major and thalassaemia intermedia in Asian Indians: Application to prenatal diagnosis. Br J Haematol 1988; 70: Huang SZ, Wong C, Antonarakis SE, et al. The same TATA box beta-thalassaemia mutation in Chinese and US blacks: Another example of independent origins of mutation. Hum Genet 1986; p Munro D, Loudianos G, Deiana M, et al. Molecular characterisation of beta-thalassaemia intermedia in patients of Italian descent and idenificatrion of three novel b-thalassaemia mutations. Blood 1991; 77: Them SL, Hesketh C, Taylor P, et al. Molecular basis for dominantly inherited inclusion body beta-thalassaemia, Proc Natl Acad Sci USA 1990; 87: Vogiatzi MG, Autio KA, Mait JE, Schneider R, Lesser M, Giardina PJ. Low bone mineral density in adolescents with beta-thalassemia. 2005; 1054: Cao A, Saba L, Galanello R, Rosatelli MC. Molecular diagnosis and carrier screening for betathalassemia. JAMA 1997; 278(15): Savona-Ventura C, Bonello F. Beta-thalassemia syndrome and pregnancy. Obstet Gynecol Surv 1994; 49: Shamshirsaz AA, Bekheirnia MR, Kamgar M, Pourzahedgilani N, Bouzari N, Habibzadeh M, Hashemi R, Shamshirsaz AA, Aghakhani S, Homayoun H, Larijani B. Metabolic and endocrinologic complications in beta-thalassemia major: a multicenter study in Tehran. BMC Endocr Disord 2003; 3(1): Bogna-Pignatti C, Capellini MD, De Stefano P, Del Vecchio GC, Forni GL, Gamberini MR, Ghilardi R, Origa R, Piga A, Romeo MA, Zhao H, Cnaan A. Survival and complications in thalassemia. Ann N Y Acad Sci 2005; 1054: Brittenham GM, Griffith PM, Nienhuis AW, MacLaren ChE, Young NS, Tucker EE, Allen CM, Farrell DE, Harris JW. Efficacy of deferoxamine in preventing complications of iron overload in patients with thalassemia major. N Engl J Med 1994; 331: Jiao Z, Zhou C, Li J, Shu Y, Liang X, Zhang M, Zhuang G. Birth of health children after preimplantation diagnosis of beta-thalassemia by whore-genome amplification. Prenat Diagn 2003; 23(8): Qureshi N, Foote D, Walters MC, Singer ST, Quirolo K, Vichinsky EP. Outcomes of preimplantation genetic diagnosis therapy in treatment of betathalassemia: A retrospective analysis. Ann N Y Acad Sci 2005; 1054: Olivieri NF, Nathan DG, MacMillan JH, Wagne AS, Liu PL, McGeeA, Martin M, Koren G, Cohen AR. Survival in medically treated patients with homozygous beta-thalassemia. N Engl J Med 1994; 331: Naef RW, Morrison JC. Tranfusion therapy in pregnancy. Clin Obstet Gynecol 1995; 38(3) Ταμπακούδης Π, Τσαταλάς Κ, Πάντος Γ, Σινάκος Ζ, Μανταλενάκης Σ. Η προφυλακτική μετάγγιση ερυθρών αιμοσφαιρίων σε έγκυες με δρεπανοκυτταρική νόσο. Ελληνική Μαιευτική και Γυναικολογία 1989; 2(4): Rust OA, Perry KG. Pregnancy complicated by sickle hemoglobinopathy. Clin Obst Gynecol 1995; 38(3): Πολίτη Κ, Τζιώκα Α, Φραγκάτου Σ, Βρεττού Ε, Χατζηλάου Ι, Richardson C. Μεταγγισιοθεραπεία με νεαρά ερυθροκύτταρα σε πάσχοντες από μείζονα μεσογειακή αναιμία. Ιατρική 1995; 67: Collins AF, Goncalves-Dias C, Haddad S, Tailbot R, Herst R, Tyler B Jetal. Comparison of a transfusion preparation of newly formed red cells and standard washed red cell transfucions in patients with homozygous b-thalassemia. Transfusion 1994; 34: Γερμενής ΑΕ. Μεταγγισιοθεραπεία με νεοκύτταρα. Ιατρική 1995; 67(2): Vaskaridou E, Konstantopoulos K, Kyriakou D, Loukopoulos D. Desferrioxamine treatment during early pregnancy: absence of teratogenicity in two cases. Haematologica 1993; 86: Reubinoff BE, Simon A, Friedler S, Schnker JG and Lewin A. Defective oocytes as a possible cause of infertility in a β-thalassaemia major patient. Hum Reprod 1994; 9(6): Ταμπακούδης Π. Hπατίτιδα C και εγκυμοσύνη. Ελληνική Μαιευτική και Γυναικολογία 2001; 297

11 Ταμπακοyδης και συν. 13(4): Ταμπακούδης ΓΠ, Ασημακόπουλος ΕΑ, Μπόντης ΙΝ. HIV/AIDS στη Μαιευτική. Ελληνική Μαιευτική και Γυναικολογία 2006; 18(3): Brittenham GM, Griffith PM, Nienhuis AW, McLaren ChE, Young NS, Tucker EE, Allen ChJ, Parrel DE, Harris JW. Efficacy of desferrioxamine in preventing complications of iron overload in patients with thalassemia major. N Engl J Med 1994; 331: Briggs GG, Pharm B, Freeman RK, Yalfe SJ. Desferrioxamine. In Drugs in Pregnancy and Lactation (eds): Briggs GG, Pharm B, Freeman EK, Yalfe SJ, Fourth Edition, Williams xai Wilkins, Baltimore, 1994; 258d-259d. 47. Tampakoudis P, Tantanassis T, Lazaridis E, Tsatalas K, Mantalenakis S. Akzidentelle Desferoxaminmedikation in der Fruhschwangershaft bei homozygoter β-thalassamie. Literaturubersicht. Geburtshille und Frauenheilkunde 1996; 56: Grinbert LN, Rachmilewitz EA. Natural flavonoids, rutin and curcumin, have a potential to protect b-thalassemic red cells against oxidative damage. Inserm: New Trends in Therapy for Hemoglobinopathies and Thalassemias 1994 Sept ; IX Chan YL, Pang LM, Chik KW, Cheng JC, Li CK. Patters of bone diseases in transfusion dependent homozygous thalassaemia major: predominance of osteoporosis and desferrioxamine-induced bone dysplasia. Pediatr Radiol 2002 Jul; 32(7): Galanello R, Barella S, Turco MP, Giagu N, Cao A, Dore F, Liverato NL, Guamone R, Barosi G. Serum erythropoietin and erythropoiesis in high- and lowfetal hemoglobin b-thelassemia intermedia patients. Blood 1994; 83: Little JA, Dempsey NJ, Tuchman M, Cinder GD. Metabolic persistence of fetal hemoglobin. Blood 1995; 85(7): Stamatoyannopoulos G, Nakamoto B, Josephson B, Li Q, Blau A, Liakapoulou E, Papayannopoulou Th, Brusilow S, Dover G. Acetate, a product of butyrate catabolism, stimulates γ-globin expression in adult cells in vivo and in culture. Blood 1993; 82:313a (abstr). 53. Παπαδήμας Ι, Γεωργιάδης Γ. Η γονιμότητα σε ασθενείς με ομόζυγο β-θαλασσαιμία. Εφηβ. Γυν. Αναπ. Εμμην 1994; 7(2): Skordis N, Petrikkos L, Toumba M, Hadjigavriel M, Sitarou M, Kolnakou A, Skordos G, Pangalou E, Christou S. Update on fertility in thalassemia major. Pediatr Endocrinol Rev 2004; Suppl 2: Β-Μεσογειακh αναιμiα και εμμηνoπαυση 55. Ταμπακούδης Π, Μανταλενάκης Σ. Ορμονική θεραπεία υποκατάστασης στην εμμηνόπαυση. Εφηβ. Γυν. Αναπ Εμμην 1997; 9(2): Ζαφράκας Μ, Γουλής ΔΓ, Παπαδήμας Ι, Μπόντης Ι. Ορμονική θεραπεία υποκατάστασης και καρκίνος μαστού. Ελληνική Μαιευτική & Γυναικολογία 2005; 17(3): Million Women Study. Breast cancer and hormonereplacement in the Million Women Study. Lancet 2003; 362: Βαβίλης Δ, Τογκαρίδου Ε, Μπόντης Ι. Θεραπεία ορμονικής υποκατάστασης και καρκίνος του τραχήλου της μήτρας. Ελληνική Μαιευτική & Γυναικολογία 2005; 17(3): Dentiico-Buongiomo R, Volpe A, Zavoianni A, De Mattia D, Sabato V. Long term persistence of anti- HBs after hepatitis B. Immunization in thalassemic patients. Infection 1992; 20: Leonardi S, Legio T, Barone P, DiGregorio L, Sciacca A, Musumesi S. The new synthetic hepatitis B vaccine administered at low doses by the intradermal route in subjects at high risk of hepatitis B. Ann NY Acad Sci 1990; 612: Aledort LM. Consequences of chronic hepatitis C: A review article for the hematologist. Am J Hem 1993; 44: Alter HJ. To C or not to C: These are the questions. Blood 1995; 85(7): Μανωλάκη Μ, Κωσταρίδου Σ, Νακοπούλου Λ, Καττάμης Χ. Χρόνια ηπατίτιδα C. Ιστολογικά ευρήματα σε ασθενείς με ομόζυγη β-μεσογειακή αναιμία. Ιατρική 1996; 69(l): Pagliaro K, Graci A, Cammaa C, Time F, Di Marco V, Lo Lacono O, et al. Interferon-a for chronic hepatitis C: An analysis of pretreatment predictors of response. Hepatology 1994; 19: Kakumu S, Yoshioka K, Wakita T, Isahikawa T, Takayanagi N, Higashi Y. A pilot study of ribavirin and interferon beta for the treatment of chronic hepatitis C. Gastroenterology 1993; 105: Γκουτζιούλης Μ, Βαβίλης Δ, Αγοραστός Θ, Κωνσταντινίδης Θ, Πανταζής Κ, Γκουτζιούλης Α, Γουλής Δ, Μακέδος Γ, Μπόντης Ι. Χορήγηση τιμπολόνης σε γυναίκες με καρκίνο μαστού. Ελληνική Μαιευτική & Γυναικολογία 2005; 17(3): Speroff L, Glass RH, Kase NG. Menopause and postmenopausal hormone therapy. In Clinical Gynecologic Endocrinology and Infertility (eds): Speroff L, Glass RH, Kase NG, fifth Ed, Williams & Wilkins, Baltimore 1994; p Παπαθεοδωρίδης ΓΒ, Λάζαρος Γ, Φράγκου Ε, Δελλαδέτσιμα Ι, Αγγελοπούλου Β, Χαλκιά Μ,

12 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΜΑΙΕΥΤΙΚΗ & ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΑ Χατζάκης Α, Τασσόπουλος ΝΚ. Μακροχρόνια ανταπόκριση της χρόνιας ηπατίτιδας C στη θεραπεία με άλφα-ιντερφερόνη διάρκειας 6 ή 12 μηνών. Ιατρική 1995; 67(3): Creatsas G, Arefetz N, Adamopoulos PN, Konstatellou E, Aravantinos D. Transdermal estradiol plus oral medroxyprogesterone acetate replacement in primary amenorrheic adolescents. Clinical, hormonal and metabolic aspects. Maturitas 1994; 18: Riggs BL, Hartmann LC. Selective estrogen-receptor modulators-mechanisms of action and application to clinical practice. N. Engl Med 2003; 348: Kanis JA, Johnell O, Black DM, Downs RW Jr, Sarcar S, Fuerst T, et al. Effect of raloxifene on the risk of new vertebral fracture in postmenopausal women with osteopenia or osteoporosis: a reanalysis of the Multiple Outcome Raloxifene Evaluation trial. Bone 2003; 33(3): Blumenthal RS, Baranowski B, Dowsett SA. Cardiovascular effects of raloxifene: the arterial and venous systems. Am Heart J 2004; 147(5): Μαυρουδή Ε, Μαυρουδή Μ, Βαβίλης Δ, Γουλής Δ, Μπασαγιάννης Η, Μπόντης ΙΝ. Επίδραση της ραλοξιφαίνης στον πηκτικό μηχανισμό σε μετεμμηνοπαυσιακές γυναίκες. Ελληνική Μαιευτική & Γυναικολογία 2006; 18(3): Burke C. Endometrial cancer and tamoxifen. Clin J Oncol Nurs 2005 Apr; 9(2): Lasco A, Marabito N, Gaudio A, Buemi M, Wasniewska M, Frisina N. Effects of hormonal replacement therapy on bone metabolism in young adults with beta-thalassemia major. Osteoporos Int 2001; 12 (7): Molyvda-Athanasopoulou E, Sioundas A, Karatzas N, Aggelaki M, Pazaitou K, Vainas I. Bone mineral density of patients with thalassemia major: four year follow up. Calcif Tissue Int 1999; 64(6): Αβραμίδης Α. Μετεμμηνοπαυσιακή οστεοπόρωση. Κλινικά Φροντιστήρια, Ιατρική Εταιρεία Αθηνών. Αθήνα 1996; Τόμος 8, τεύχος 3: Kapetanos G, Symeonidis PP, Dimitriou C, Karakatsanis K, Potoupnis M. A double blind study of intranasal calcitonin for established postmenopausal osteoporosis. Acta Orthop Scand Suppl 1997 Oct; 275: Canatan D, Akar N & Arcasoy A. Effects of calcitonin therapy on osteoporosis in patients with thalassemia. Acta Haematologica 1995; 93: Fleisch H. Biphosphonates in bone disease. From the laboratory to the patient. Ed 3. The Parthenon Publishing Group, New York Morabito N, Lasco A, Gaudio A, Crisafulli A, Di Pietro C, Meo A, Frisina N. Biphosphonates in the treatment of thalassemia-included osteoporosis. Osteoporos Int. 2002; 13(8): Περιφάνης Β. Η επίδραση των δισφωφονικών στην οστική νόσο ασθενών με μεσογειακή αναιμία. Διδακτορική Διατριβή, Ιατρική Σχολή ΑΠΘ, Ljiljana Kostovic-Knezevic, Srecko Gajovic. Development of the Human Embryo. Textbook of Ultrasound in Obstetrics and Gynecology, Donald School, Asim Kurjak, Frank A Chervenak. Parthenon Publishing

«β-μεσογειακή αναιμία: το πιο συχνό μονογονιδιακό νόσημα στη χώρα μας»

«β-μεσογειακή αναιμία: το πιο συχνό μονογονιδιακό νόσημα στη χώρα μας» Εργαστήριο Κυτταρογενετικής ΕΚΕΦΕ «Δημόκριτος» «β-μεσογειακή αναιμία: το πιο συχνό μονογονιδιακό νόσημα στη χώρα μας» Ζαχάκη Σοφία - Ουρανία Βιολόγος, MSc, PhD β μεσογειακή αναιμία Η θαλασσαιμία ή νόσος

Διαβάστε περισσότερα

Νικολακοπούλου Κωνσταντίνα Κάτσα Ελένη-Μαρία Δάσκου Μαρία. β-θαλασσαιμία

Νικολακοπούλου Κωνσταντίνα Κάτσα Ελένη-Μαρία Δάσκου Μαρία. β-θαλασσαιμία Νικολακοπούλου Κωνσταντίνα Κάτσα Ελένη-Μαρία Δάσκου Μαρία β-θαλασσαιμία Θάλασσα + αίμα = θαλασσαιμία Εισαγωγή Η πιο κοινή γενετική νόσος που κληρονομείται Mενδελικά ~ 1 : 100.000 παγκοσμίως ~ 1 : 10.000

Διαβάστε περισσότερα

ΑΙΜΟΣΦΑΙΡΙΝΟΠΑΘΕΙΕΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ

ΑΙΜΟΣΦΑΙΡΙΝΟΠΑΘΕΙΕΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΑΙΜΟΣΦΑΙΡΙΝΟΠΑΘΕΙΕΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΔΩΡΙΖΑ ΖΑΜΠΕΤΑ Επιμελήτρια Β Αιματολογικού Εργαστηρίου Γ.Ν.Α. «Ο ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΜΟΣ» Οι αιμοσφαιρινοπάθειες αποτελούν τις πιο κοινές μονογονιδιακές ασθένειες παγκοσμίως.

Διαβάστε περισσότερα

Παρουσίαση ανοσοαιματολογικής εικόνας εγκύου και εμβρύου νεογνού με αιμολυτική νόσο από anti-d

Παρουσίαση ανοσοαιματολογικής εικόνας εγκύου και εμβρύου νεογνού με αιμολυτική νόσο από anti-d Παρουσίαση ανοσοαιματολογικής εικόνας εγκύου και εμβρύου νεογνού με αιμολυτική νόσο από anti-d Ε. Λυδάκη, Αιματολόγος, επιμ Α Υπηρεσία αιμοδοσίας ΠΑΓΝΗ Γυναίκα, έγκυος, 37 ετών, Α (-), Kell (-) (σύζυγος

Διαβάστε περισσότερα

25. RHESUS (Rh) ANOΣΟΠΟΙΗΣΗ

25. RHESUS (Rh) ANOΣΟΠΟΙΗΣΗ Η Rh ανοσοποίηση οφείλεται σε εμβρυο-μητρική μετάγγιση (ΕΜΜ), όπου ποσότητα Rh θετικού εμβρυϊκού αίματος εισέρχεται στη μητρική κυκλοφορία Rh αρνητικής εγκύου και δημιουργούνται αντισώματα κατά του παράγοντα

Διαβάστε περισσότερα

Αν. Καθηγήτρια Ε. Λαμπρινουδάκη

Αν. Καθηγήτρια Ε. Λαμπρινουδάκη Αν. Καθηγήτρια Ε. Λαμπρινουδάκη upadate swfobject.embedswf('/plugins/content/avreloaded/mediaplayer.swf','avreloaded0','400',' 320','7.0.14','/plugins/content/avreloaded/expressinstall.swf', {file:'http://www.aretaieio-obgyn.com/images/stories/videos/emino.flv',width:'400',height:'

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΛΑΡΙΣΑΣ ΣΧΟΛΗ:ΣΕΥΠ ΤΜΗΜΑ:ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ:κ.ΚΥΠΑΡΙΣΣΗ ΓΕΩΡΓΙΑ ΜΑΘΗΜΑ:ΚΟΙΝΟΤΙΚΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ II

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΛΑΡΙΣΑΣ ΣΧΟΛΗ:ΣΕΥΠ ΤΜΗΜΑ:ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ:κ.ΚΥΠΑΡΙΣΣΗ ΓΕΩΡΓΙΑ ΜΑΘΗΜΑ:ΚΟΙΝΟΤΙΚΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ II ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΛΑΡΙΣΑΣ ΣΧΟΛΗ:ΣΕΥΠ ΤΜΗΜΑ:ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ:κ.ΚΥΠΑΡΙΣΣΗ ΓΕΩΡΓΙΑ ΜΑΘΗΜΑ:ΚΟΙΝΟΤΙΚΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ II ΘΕΜΑ:ΑΓΩΓΗ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΜΕΣΟΓΕΙΑΚΗ ΑΝΑΙΜΙΑ ΜΠΑΡΟΥΤΑ ΣΠΥΡΙΔΟΥΛΑ 2008 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ:

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΙΧΝΕΥΤΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ- ΠΡΟΓΕΝΝΗΤΙΚΟΣ ΕΛΕΓΧΟΣ Δρ. Ε.Τρακάκης

ΑΝΙΧΝΕΥΤΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ- ΠΡΟΓΕΝΝΗΤΙΚΟΣ ΕΛΕΓΧΟΣ Δρ. Ε.Τρακάκης ΑΝΙΧΝΕΥΤΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ- ΠΡΟΓΕΝΝΗΤΙΚΟΣ ΕΛΕΓΧΟΣ Δρ. Ε.Τρακάκης Οι ανιχνευτικές εξετάσεις (screening test) έχουν ευρεία εφαρμογή και μεγάλη πρακτική χρησιμότητα στον προγεννητικό έλεγχο. Ο προγεννητικός έλεγχος

Διαβάστε περισσότερα

Interactions between diet-derived phytoestrogens and bone-related genes

Interactions between diet-derived phytoestrogens and bone-related genes Αλληλεπιδράσεις φυτο-οιστρογόνων της διατροφής με γονίδια που εμπλέκονται στον μεταβολισμό των οστών Ρωξάνη Τέντα Roxane Tenta Assistant Prof. in Human Physiology Interactions between diet-derived phytoestrogens

Διαβάστε περισσότερα

Νεογνικές και παιδιατρικές μεταγγίσεις. Ελισάβετ Γεωργίου Αιματολόγος, Επίμ. Β Αιματολογικό Τμήμα Γ. Ν. Παπαγεωργίου

Νεογνικές και παιδιατρικές μεταγγίσεις. Ελισάβετ Γεωργίου Αιματολόγος, Επίμ. Β Αιματολογικό Τμήμα Γ. Ν. Παπαγεωργίου Νεογνικές και παιδιατρικές μεταγγίσεις Ελισάβετ Γεωργίου Αιματολόγος, Επίμ. Β Αιματολογικό Τμήμα Γ. Ν. Παπαγεωργίου Μεταγγίσεις σε νεογνά και παιδιά Μεταγγίσεις στον νεογνικό πληθυσμό Μεταγγίσεις στον

Διαβάστε περισσότερα

Οστεοπόρωση. Διάγνωση, πρόληψη και θεραπεία. Δρ. Χρήστος Κ. Γιαννακόπουλος Ορθοπαιδικός Χειρουργός

Οστεοπόρωση. Διάγνωση, πρόληψη και θεραπεία. Δρ. Χρήστος Κ. Γιαννακόπουλος Ορθοπαιδικός Χειρουργός Οστεοπόρωση Διάγνωση, πρόληψη και θεραπεία Δρ. Χρήστος Κ. Γιαννακόπουλος Ορθοπαιδικός Χειρουργός Η οστεοπόρωση είναι πιο συχνή από τις παθήσεις της καρδιάς και των πνευμόνων Οστεοπόρωση: Η σιωπηλή επιδημία

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑΞΙΝΟΜΗΣΗ-ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΑΝΑΙΜΙΑΣ

ΤΑΞΙΝΟΜΗΣΗ-ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΑΝΑΙΜΙΑΣ ΤΑΞΙΝΟΜΗΣΗ-ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΑΝΑΙΜΙΑΣ ΑΠΑΡΤΙΩΜΕΝΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΣΤΗΝ ΑΙΜΑΤΟΛΟΓΙΑ ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΣ-ΜΑΡΤΙΟΣ 2015 Αλ. Κουράκλη-Συμεωνίδου ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΑΣΘΕΝΟΥΣ ΜΕ ΑΝΑΙΜΙΑ Βαρύτητα αναιμίας Μικρή (Ηb >10 gr/dl)

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗΣ ΤΗΣ ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗΣ

ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗΣ ΤΗΣ ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗΣ ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗΣ ΤΗΣ ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗΣ Α. ΠΟΤΕ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΥΠΟΒΑΛΛΟΝΤΑΙ ΟΙ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΣΕ ΜΕΤΡΗΣΗ ΟΣΤΙΚΗΣ ΠΥΚΝΟΤΗΤΑΣ (ΑΝΔΡΕΣ ΚΑΙ ΓΥΝΑΙΚΕΣ): ΗΛΙΚΙΑ < 50 ΕΤΩΝ: Κατάγματα χαμηλής βίας

Διαβάστε περισσότερα

ΟΡΘΟΧΡΩΜΕΣΟΡΘΟΚΥΤΤΑΡΙΚΕΣ ΑΝΑΙΜΙΕΣ. ΑΗΔΟΝΟΠΟΥΛΟΣ ΣΤΥΛΙΑΝΟΣ Διευθυντής Αιματολογικού Εργαστηρίου Γ.Ν.Α. «Ο Ευαγγελισμός»

ΟΡΘΟΧΡΩΜΕΣΟΡΘΟΚΥΤΤΑΡΙΚΕΣ ΑΝΑΙΜΙΕΣ. ΑΗΔΟΝΟΠΟΥΛΟΣ ΣΤΥΛΙΑΝΟΣ Διευθυντής Αιματολογικού Εργαστηρίου Γ.Ν.Α. «Ο Ευαγγελισμός» ΟΡΘΟΧΡΩΜΕΣΟΡΘΟΚΥΤΤΑΡΙΚΕΣ ΑΝΑΙΜΙΕΣ ΑΗΔΟΝΟΠΟΥΛΟΣ ΣΤΥΛΙΑΝΟΣ Διευθυντής Αιματολογικού Εργαστηρίου Γ.Ν.Α. «Ο Ευαγγελισμός» ΤΑΞΙΝΟΜΗΣΗ ΑΝΑΙΜΙΩΝ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΤΑΞΙΝΟΜΗΣΗΣ ΚΛΙΝΙΚΗ ΤΑΞΙΝΟΜΗΣΗ ΑΙΤΙΟΛΟΓΙΚΗ ΤΑΞΙΝΟΜΗΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΚΙΝΔΥΝΟΙ ΓΙΑ ΤΗΝ ΥΓΕΙΑ ΤΗΣ ΜΗΤΕΡΑΣ ΑΠΟ ΤΟ ΜΗ ΘΗΛΑΣΜΟ. ΑΝΤΩΝΙΟΥ ΣΤ. ΕΠΙΜΕΛΗΤΡΙΑ Α Π/Δ ΓΝΞΑΝΘΗΣ

ΚΙΝΔΥΝΟΙ ΓΙΑ ΤΗΝ ΥΓΕΙΑ ΤΗΣ ΜΗΤΕΡΑΣ ΑΠΟ ΤΟ ΜΗ ΘΗΛΑΣΜΟ. ΑΝΤΩΝΙΟΥ ΣΤ. ΕΠΙΜΕΛΗΤΡΙΑ Α Π/Δ ΓΝΞΑΝΘΗΣ ΚΙΝΔΥΝΟΙ ΓΙΑ ΤΗΝ ΥΓΕΙΑ ΤΗΣ ΜΗΤΕΡΑΣ ΑΠΟ ΤΟ ΜΗ ΘΗΛΑΣΜΟ. ΑΝΤΩΝΙΟΥ ΣΤ. ΕΠΙΜΕΛΗΤΡΙΑ Α Π/Δ ΓΝΞΑΝΘΗΣ ΑΜΕΣΟΙ ΚΙΝΔΥΝΟΙ ΕΠΙΛΟΧΕΙΑ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΑΝΑΙΜΙΑ ΜΗ ΓΡΗΓΟΡΗ ΕΠΑΝΑΦΟ- ΡΑ ΤΗΣ ΜΗΤΡΑΣ ΜΗ ΓΡΗΓΟΡΗ ΑΠΩΛΕΙΑ ΒΑΡΟΥΣ ΤΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Προεμφυτευτική Γενετική Διάγνωση. Μιχαλόπουλος Γιάννης Μαιευτήρας - Γυναικολόγος

Προεμφυτευτική Γενετική Διάγνωση. Μιχαλόπουλος Γιάννης Μαιευτήρας - Γυναικολόγος Προεμφυτευτική Γενετική Διάγνωση Μιχαλόπουλος Γιάννης Μαιευτήρας - Γυναικολόγος Στάδια Προεμφυτευτικής Γενετικής Διάγνωσης (P.G.D) Διέγερση ωοθηκών για την ωρίμανση μεγάλου αριθμού (ει δυνατόν ) ωοθυλακίων

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΜΑΙΕΥΤΙΚΗ ΚΑΙ ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΜΑΙΕΥΤΙΚΗ ΚΑΙ ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΜΑΙΕΥΤΙΚΗ ΚΑΙ ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ Αθήνα, 20/05/2015 ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ 13 ο Πανελλήνιο Συνέδριο Μαιευτικής Γυναικολογίας στο Βόλο, 28-31 Μαΐου 2015 Στο πλαίσιο της συνεχιζόμενης ιατρικής εκπαίδευσης

Διαβάστε περισσότερα

Μη επεμβατικός Προγεννητικός έλεγχος

Μη επεμβατικός Προγεννητικός έλεγχος Μη επεμβατικός Προγεννητικός έλεγχος Α. Κολιαλέξη, Βιοπαθολόγος PhD Εργαστήριο Ιατρικής Γενετικής Πανεπιστημίου Αθηνών Μη επεμβατικός ΠΕ από cffdna στο πλάσμα εγκύου Ελεύθερο Εμβρυϊκό DNA στη μητρική κυκλοφορία

Διαβάστε περισσότερα

Σύγχρονες μεθοδολογίες μοριακής βιολογίας και γενετικής στη γυναικολογία

Σύγχρονες μεθοδολογίες μοριακής βιολογίας και γενετικής στη γυναικολογία ΣΥΓΧΡΟΝΕΣ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΕΣ ΜΟΡΙΑΚΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ - ΓΕΝΕΤΙΚΗΣ Σύγχρονες μεθοδολογίες μοριακής βιολογίας και γενετικής στη γυναικολογία ΠΑΠΑΝΙΚΟΛΑΟΥ ΕΛΕΝΗ, Ph.D. Λέκτορας Εργαστήριο Βιολογίας, Ιατρική Σχολή Αθηνών

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗ ΑΘΗΝΩΝ ΒΑΣ. ΣΙΔΕΡΗΣ, ΜΕΣΟΓΕΙΩΝ 6, ΑΜΠΕΛΟΚΗΠΟΙ 115 27, ΑΘΗΝΑ, ΤΗΛ: 210 7777.654, FAX

ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗ ΑΘΗΝΩΝ ΒΑΣ. ΣΙΔΕΡΗΣ, ΜΕΣΟΓΕΙΩΝ 6, ΑΜΠΕΛΟΚΗΠΟΙ 115 27, ΑΘΗΝΑ, ΤΗΛ: 210 7777.654, FAX ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗ ΑΘΗΝΩΝ Μικροβιολογικό & Ερευνητικό Εργαστήριο Καθ έξιν Αποβολές Οι καθ 'έξιν αποβολές είναι μια ασθένεια σαφώς διακριτή από τη στειρότητα, και που ορίζεται ως δύο ή περισσότερες αποτυχημένες

Διαβάστε περισσότερα

ΕΞΩΣΩΜΑΤΙΚΗ ΓΟΝΙΜΟΠΟΙΗΣΗ ΚΑΙ ΠΟΛΥΔΥΝΑΜΑ ΚΥΤΤΑΡΑ (STEM CELLS).

ΕΞΩΣΩΜΑΤΙΚΗ ΓΟΝΙΜΟΠΟΙΗΣΗ ΚΑΙ ΠΟΛΥΔΥΝΑΜΑ ΚΥΤΤΑΡΑ (STEM CELLS). ΕΞΩΣΩΜΑΤΙΚΗ ΓΟΝΙΜΟΠΟΙΗΣΗ ΚΑΙ ΠΟΛΥΔΥΝΑΜΑ ΚΥΤΤΑΡΑ (STEM CELLS). ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΣΤΕΦΑΝΙΔΗΣ Επικ. Καθηγητής Α ΜΑΙΕΥΤΙΚΗ & ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΔΙΕΥΘΥΝΤΗΣ ΚΑΘ. Α. ΑΝΤΣΑΚΛΗΣ ΜΕΛΛΟΝΤΙΚΟΙ ΣΤΟΧΟΙ

Διαβάστε περισσότερα

<<Διαγνωστικά Προβλήματα και θεραπευτική προσέγγιση>> Σφυρόερα Κατερίνα Ρευματολόγος

<<Διαγνωστικά Προβλήματα και θεραπευτική προσέγγιση>> Σφυρόερα Κατερίνα Ρευματολόγος Σφυρόερα Κατερίνα Ρευματολόγος Η οστεοπόρωση στον άνδρα συνήθως εμφανίζεται με κατάγματα ΕΝΩ στη γυναίκα διαγιγνώσκεται με την εξέταση ρουτίνας της

Διαβάστε περισσότερα

Θέματα Αναπαραγωγικής Υγείας στην Προεφηβεία & Εφηβεία. Φλώρα Μπακοπούλου Παιδίατρος Εφηβικής Ιατρικής

Θέματα Αναπαραγωγικής Υγείας στην Προεφηβεία & Εφηβεία. Φλώρα Μπακοπούλου Παιδίατρος Εφηβικής Ιατρικής Θέματα Αναπαραγωγικής Υγείας στην Προεφηβεία & Εφηβεία Φλώρα Μπακοπούλου Παιδίατρος Εφηβικής Ιατρικής Ενήβωση - Εφηβεία Puberty - Adolescence Puberty vs. Adolescence Ενήβωση vs. Εφηβεία 12-15 y 12- >>15

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΚΕΦ. 6 ο ΜΕΤΑΛΛΑΞΕΙΣ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΚΕΦ. 6 ο ΜΕΤΑΛΛΑΞΕΙΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΚΕΦ. 6 ο ΜΕΤΑΛΛΑΞΕΙΣ Μεταλλάξεις είναι οι αλλαγές στην αλληλουχία των νουκλεοτιδίων που συμβαίνουν στο γενετικό υλικό ενός οργανισμού τόσο σε γονιδιακό επίπεδο (γονιδιακές μεταλλάξεις)

Διαβάστε περισσότερα

Προεμφυτευτική γενετική διάγνωση (P.G.D) σε χρωμοσωμικές ανωμαλίες και κληρονομικά νοσήματα

Προεμφυτευτική γενετική διάγνωση (P.G.D) σε χρωμοσωμικές ανωμαλίες και κληρονομικά νοσήματα Προεμφυτευτική γενετική διάγνωση (P.G.D) σε χρωμοσωμικές ανωμαλίες και κληρονομικά νοσήματα MAΡΙΑ ΠΑΠΑΛΟΥΚΑ Κλινική Εμβρυολόγος Μονάδα Αναπαραγωγικής Ιατρικής Περιεχόμενα Ορισμός Ιστορική Αναδρομή Γενετική

Διαβάστε περισσότερα

ΜΠΑΜΠΑΤΣΙΑΣ ΛΑΜΠΡΟΣ ΧΕΙΡΟΥΡΓΟΣ ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΟΣ-ΜΑΙΕΥΤΗΡΑΣ

ΜΠΑΜΠΑΤΣΙΑΣ ΛΑΜΠΡΟΣ ΧΕΙΡΟΥΡΓΟΣ ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΟΣ-ΜΑΙΕΥΤΗΡΑΣ ΚΑΘ` ΕΞΙΝ ΑΠΟΒΟΛΕΣ (πληροφορίες για το κοινό σύμφωνα με το Βρετανικό κολλέγιο μαιευτήρωνγυναικολόγων) για περισσότερες πληροφορίες η γυναίκα πρέπει να συμβουλεύεται το γυναικολόγο της. ΓΕΝΙΚΑ Αποβολή είναι

Διαβάστε περισσότερα

Περίπτωση ήπιου μεσογειακού συνδρόμου λόγω αλληλεπίδρασης Hb Adana με ετερόζυγη α+ μεσογειακή αναιμία

Περίπτωση ήπιου μεσογειακού συνδρόμου λόγω αλληλεπίδρασης Hb Adana με ετερόζυγη α+ μεσογειακή αναιμία ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΕΙΣ ΠΑΙΔΙΑΤΡΙΚΩΝ ΠΕΡΙΠΤΩΣΕΩΝ 10 Περίπτωση ήπιου μεσογειακού συνδρόμου λόγω αλληλεπίδρασης Hb Adana με ετερόζυγη α+ μεσογειακή αναιμία Ελένη Παπαδοπούλου Μαρίνα Οικονόμου Εισαγωγή Η α-μεσογειακή

Διαβάστε περισσότερα

Οδός Ξενίας 1, 115 27 Αθήνα, T ηλ.: 210 7775444 Fax: 210 7775420 e-mail: info@diamedica.gr http://www.diamedica.gr. Πίνακας 1.

Οδός Ξενίας 1, 115 27 Αθήνα, T ηλ.: 210 7775444 Fax: 210 7775420 e-mail: info@diamedica.gr http://www.diamedica.gr. Πίνακας 1. Ενημερωτικό Δελτίο Τεύχος 1 Δεκέμβριος 2007 Εργαστήριο Κλινικής Βιοχημείας και Εργαστηριακής Ιατρικής Οδός Ξενίας 1, 115 27 Αθήνα, T ηλ.: 210 7775444 Fax: 210 7775420 e-mail: info@diamedica.gr http://www.diamedica.gr

Διαβάστε περισσότερα

Αιτιότητα και αναγκαιότητα των νεότερων θεραπειών στην οστεοπόρωση

Αιτιότητα και αναγκαιότητα των νεότερων θεραπειών στην οστεοπόρωση Αιτιότητα και αναγκαιότητα των νεότερων θεραπειών στην οστεοπόρωση ΣΥΝΤΟΝΙΣΤΗΣ Παναγιώτης Τρόντζας ΓΝΑ ΠΟΛΥΚΛΙΝΙΚΗ-ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ, ΑΘΗΝΑ DEBATE στην οστεοπόρωση Η οστική ανακατασκευή (bone turnover) H ί π

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΕΑΕΚ ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΥ Τ.Ε.Φ.Α.Α.ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ - ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ

ΕΠΕΑΕΚ ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΥ Τ.Ε.Φ.Α.Α.ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ - ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ ΕΠΕΑΕΚ ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΥ Τ.Ε.Φ.Α.Α.ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ - ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ & ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ ΚΕ 0918 «Βιοχημική Αξιολόγηση Αθλητών»

Διαβάστε περισσότερα

Η ανδρική οστεοπόρωση: διαγνωστικές και θεραπευτικές προκλήσεις. Παρουσίαση Περιστατικών. Μάκρας Πολυζώης Ενδοκρινολόγος 251 Γεν. Νοσοκ.

Η ανδρική οστεοπόρωση: διαγνωστικές και θεραπευτικές προκλήσεις. Παρουσίαση Περιστατικών. Μάκρας Πολυζώης Ενδοκρινολόγος 251 Γεν. Νοσοκ. Η ανδρική οστεοπόρωση: διαγνωστικές και θεραπευτικές προκλήσεις Παρουσίαση Περιστατικών Μάκρας Πολυζώης Ενδοκρινολόγος 251 Γεν. Νοσοκ. Αεροπορίας Περιστατικό 1 Άρρεν ασθενής 41 ετών προσήλθε στο Ενδοκρινολογικό

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟΚΌΛΛΗΣΗ ΠΛΑΚΟΎΝΤΑ

ΑΠΟΚΌΛΛΗΣΗ ΠΛΑΚΟΎΝΤΑ ΑΠΟΚΌΛΛΗΣΗ ΠΛΑΚΟΎΝΤΑ Παθοφυσιολογία, Διάγνωση και Αντιμετώπιση Alexander Kofinas, MD Director Kofinas Perinatal Associate Professor Clinical Obstetrics and Gynecology Cornell University, College of Medicine

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ: ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΕΣ ΠΡΟΛΗΨΗΣ Αντωνίου Χαρά Διευθύντρια Β Χειρουργικής Κλινικής Γενικού Νοσοκομείου Χανίων ΣΕ ΤΙ ΘΑ ΑΝΑΦΕΡΘΟΥΜΕ??? Πόσο συχνός είναι ο καρκίνος του μαστού? Ποια αίτια τον προκαλούν?

Διαβάστε περισσότερα

Προγεννητικός Έλεγχος - Μαιευτικό Υπερηχογράφημα

Προγεννητικός Έλεγχος - Μαιευτικό Υπερηχογράφημα Προγεννητικός Έλεγχος - Μαιευτικό Υπερηχογράφημα upadate swfobject.embedswf('/plugins/content/avreloaded/mediaplayer.swf','avreloaded0','400','320','7. 0.14','/plugins/content/avreloaded/expressinstall.swf',

Διαβάστε περισσότερα

Μήπως έχω Σκληρόδερµα;

Μήπως έχω Σκληρόδερµα; Μήπως έχω Σκληρόδερµα; Για να πληροφορηθώ µýëïò ôçò Σπάνιος ναι... Μόνος όχι Η Πανελλήνια Ένωση Σπανίων Παθήσεων (Π.Ε.Σ.ΠΑ) είναι ο μόνος φορέας, μη κερδοσκοπικό σωματείο, συλλόγων ασθενών σπανίων παθήσεων

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΣΗ ΝΕΦΡΟΥ. Λειτουργία των νεφρών. Συμπτώματα της χρόνιας νεφρικής ανεπάρκειας

ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΣΗ ΝΕΦΡΟΥ. Λειτουργία των νεφρών. Συμπτώματα της χρόνιας νεφρικής ανεπάρκειας ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΣΗ ΝΕΦΡΟΥ Η χρόνια νεφρική ανεπάρκεια είναι η προοδευτική, μη αναστρέψιμη μείωση της νεφρικής λειτουργίας, η οποία προκαλείται από βλάβη του νεφρού ποικίλης αιτιολογίας. Η χρόνια νεφρική ανεπάρκεια

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ ΚΑΙ ΚΑΡΚΙΝΟΣ

ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ ΚΑΙ ΚΑΡΚΙΝΟΣ 1 ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ ΚΑΙ ΚΑΡΚΙΝΟΣ Δ. Κιόρτσης Ενδοκρινολόγος Αν. Καθηγητής Ιατρικής Σχολής Παν/μίου Ιωαννίνων European SCOPE fellow 1η ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΑ ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΚΗ ΜΕΛΕΤΗ ΕΠΙΠΟΛΑΣΜΟΥ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑΣ Ελληνική Ιατρική

Διαβάστε περισσότερα

Πυελική μάζα. Ενότητα 3: Πύελος Παθολογία πυέλου

Πυελική μάζα. Ενότητα 3: Πύελος Παθολογία πυέλου Πυελική μάζα Ενότητα 3: Πύελος Παθολογία πυέλου Γεώργιος Α. Ανδρουτσόπουλος Επίκουρος Καθηγητής Ιατρική Σχολή Μαιευτικής - Γυναικολογίας Πανεπιστημίου Πατρών Σκοποί ενότητας Παρουσίαση Πυελικής Μάζας Πρόπτωση

Διαβάστε περισσότερα

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΙΑΤΡΟΥΣ

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΙΑΤΡΟΥΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΙΑΤΡΟΥΣ Μετεµµηνοπαυσιακό Ορµονικό Προφίλ (Για µετεµµηνοπαυσιακούς και ακανόνιστους κύκλους) Η εµµηνόπαυση προκαλείται από σταδιακή µεταβολή της ευαισθησίας των ωοθηκών προς τις Γοναδοτροπίνες

Διαβάστε περισσότερα

ΓΚΡΙΖΕΣ ΖΩΝΕΣ ΣΤΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΤΩΝ ΣΥΓΓΕΝΩΝ ΛΟΙΜΩΞΕΩΝ. Β. Δρόσου-Αγακίδου Καθηγ. Νεογνολογίας Α Νεογνολογική Κλινική Α.Π.Θ.

ΓΚΡΙΖΕΣ ΖΩΝΕΣ ΣΤΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΤΩΝ ΣΥΓΓΕΝΩΝ ΛΟΙΜΩΞΕΩΝ. Β. Δρόσου-Αγακίδου Καθηγ. Νεογνολογίας Α Νεογνολογική Κλινική Α.Π.Θ. ΓΚΡΙΖΕΣ ΖΩΝΕΣ ΣΤΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΤΩΝ ΣΥΓΓΕΝΩΝ ΛΟΙΜΩΞΕΩΝ Β. Δρόσου-Αγακίδου Καθηγ. Νεογνολογίας Α Νεογνολογική Κλινική Α.Π.Θ. Φάσμα εκδηλώσεων συγγενών λοιμώξεων Μακροχρόνιες συνέπειες ενδοκρινοπάθειες ΠΡΟΛΗΨΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΓΚΕΣ ΦΡΟΝΤΙΔΑΣ ΓΙΑ ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΣΤΗΝ ΕΜΜΗΝΟΠΑΥΣΗ

ΑΝΑΓΚΕΣ ΦΡΟΝΤΙΔΑΣ ΓΙΑ ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΣΤΗΝ ΕΜΜΗΝΟΠΑΥΣΗ ΑΝΑΓΚΕΣ ΦΡΟΝΤΙΔΑΣ ΓΙΑ ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΣΤΗΝ ΕΜΜΗΝΟΠΑΥΣΗ Ενότητα 5: Υπογονιμότητα Νεοκλής Γεωργόπουλος Αναπληρωτής Καθηγητής Ιατρική Σχολή Μαιευτικής - Γυναικολογίας Πανεπιστημίου Πατρών Σκοποί ενότητας Φυσιολογία

Διαβάστε περισσότερα

Νεογνικές και παιδιατρικές μεταγγίσεις

Νεογνικές και παιδιατρικές μεταγγίσεις Νεογνικές και παιδιατρικές μεταγγίσεις Ελισάβετ Γεωργίου Αιματολόγος Αιματολογικό Τμήμα Γ. Ν. Παπαγεωργίου Ακαδημία Αιμοδοσίας, Ιούνιος 2014 Μεταγγίσεις σε νεογνά και παιδιά Μεταγγίσεις στον νεογνικό πληθυσμό

Διαβάστε περισσότερα

Διαταραχές της έμμηνης ρύσης Από το σύμπτωμα στην αιτιολογία και την αντιμετώπιση

Διαταραχές της έμμηνης ρύσης Από το σύμπτωμα στην αιτιολογία και την αντιμετώπιση Α Μαιευτική - Γυναικολογική Κλινική ΑΠΘ Ιατρική Σχολή Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης Διαταραχές της έμμηνης ρύσης Από το σύμπτωμα στην αιτιολογία και την αντιμετώπιση Δημήτριος Γ. Γουλής Ενδοκρινολόγος

Διαβάστε περισσότερα

ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗ. Πρωτοπαθή Μετεμμηνοπαυσιακή οστεοπόρωση Οστεοπόρωση των ηλικιωμένων ή γεροντική οστεοπόρωση Δευτεροπαθή

ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗ. Πρωτοπαθή Μετεμμηνοπαυσιακή οστεοπόρωση Οστεοπόρωση των ηλικιωμένων ή γεροντική οστεοπόρωση Δευτεροπαθή ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗ Τι είναι η οστεοπόρωση; Η οστεοπόρωση είναι η συχνότερη πάθηση των οστών και χαρακτηρίζεται, πρώτον, από χαμηλή οστική μάζα ή, πιο απλά, από λιγότερη ποσότητα οστού και δεύτερον, από διαταραχή

Διαβάστε περισσότερα

Κατευθυντήρια Οδηγία Νο 14 Μάρτιος 2014

Κατευθυντήρια Οδηγία Νο 14 Μάρτιος 2014 Κατευθυντήρια Οδηγία Νο 14 Μάρτιος 2014 Οστεοπόρωση Ορισµός Οστεοπόρωση ονοµάζεται η κατάσταση στην οποία µειώνεται η οστική µάζα και διαταράσσεται η µικροαρχιτεκτονική του οστού. Αυτό έχει ως αποτέλεσµα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΗΣ ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗΣ

ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΗΣ ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗΣ ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΗΣ ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗΣ Η οστεοπόρωση είναι μια πάθηση του σκελετού, η οποία χαρακτηρίζεται από χαμηλή οστική μάζα και καταστροφή της μικρό- αρχιτεκτονικής του οστίτη ιστού, με αποτέλεσμα την αύξηση της

Διαβάστε περισσότερα

Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ. νεφρά

Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ. νεφρά Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ νεφρά νεφρών Η υψηλή αρτηριακή πίεση (υπέρταση) είναι ένα από τα δύο κύρια αίτια χρόνιας νεφρικής νόσου παγκοσμίως (το άλλο είναι ο διαβήτης). Επίσης, τα νεφρά έχουν βασικό ρόλο στη

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΩΤΟΒΑΘΜΙΑ ΦΡΟΝΤΙ Α ΥΓΕΙΑΣ ΓΙΑΤΗ ΜΗΤΕΡΑ ΚΑΙ ΤΟ ΕΜΒΡΥΟ

ΠΡΩΤΟΒΑΘΜΙΑ ΦΡΟΝΤΙ Α ΥΓΕΙΑΣ ΓΙΑΤΗ ΜΗΤΕΡΑ ΚΑΙ ΤΟ ΕΜΒΡΥΟ ΠΡΩΤΟΒΑΘΜΙΑ ΦΡΟΝΤΙ Α ΥΓΕΙΑΣ ΓΙΑΤΗ ΜΗΤΕΡΑ ΚΑΙ ΤΟ ΕΜΒΡΥΟ Εργαστήριο Υγιεινής, Επιδημιολογίας και Ιατρικής Στατιστικής ΕΚΠΑ, σε συνεργασία με Αναπλ. Καθηγητή Ν. Παπαντωνίου, Α Μαιευτική και Γυναικολογική

Διαβάστε περισσότερα

Οστεοπενία και Οστεοπόρωση σε Αθλήτριες

Οστεοπενία και Οστεοπόρωση σε Αθλήτριες Οστεοπενία και Οστεοπόρωση σε Αθλήτριες Η άσκηση βοηθά τον οργανισμό δρώντας σε πολλά συστήματα οργάνων του σώματος. Οι ευεργετικές επιδράσεις της άσκησης είναι άμεσα ορατές στο καρδιαγγειακό και στο μυοσκελετικό

Διαβάστε περισσότερα

Παραγωγή, απομόνωση και καθαρισμός της φαρμακευτικής πρωτεΐνης.

Παραγωγή, απομόνωση και καθαρισμός της φαρμακευτικής πρωτεΐνης. ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΡΙΤΗ 1 ΙΟΥΝΙΟΥ 2004 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 1 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ 1o 1. δ 2. β 3. β 4. γ 5. δ ΘΕΜΑ 2o 1. Σχολικό βιβλίο, σελ.

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΓΟΝΙΜΟΤΗΤΑ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΣΤΕΦΑΝΙΔΗΣ ΛΕΚΤΟΡΑΣ Α ΜΑΙΕΥΤΙΚΗ & ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΔΙΕΥΘΥΝΤΗΣ: ΚΑΘ. Α.

ΥΠΟΓΟΝΙΜΟΤΗΤΑ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΣΤΕΦΑΝΙΔΗΣ ΛΕΚΤΟΡΑΣ Α ΜΑΙΕΥΤΙΚΗ & ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΔΙΕΥΘΥΝΤΗΣ: ΚΑΘ. Α. ΥΠΟΓΟΝΙΜΟΤΗΤΑ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΣΤΕΦΑΝΙΔΗΣ ΛΕΚΤΟΡΑΣ Α ΜΑΙΕΥΤΙΚΗ & ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΔΙΕΥΘΥΝΤΗΣ: ΚΑΘ. Α. ΑΝΤΣΑΚΛΗΣ ΥΠΟΓΟΝΙΜΟΤΗΤΑ Η ανικανότητα σύλληψης μετά από ένα χρόνο σεξουαλικών

Διαβάστε περισσότερα

Θεραπεία της μεσογειακής αναιμίας

Θεραπεία της μεσογειακής αναιμίας Θεραπεία της μεσογειακής αναιμίας Ομότ. Καθηγητής Παιδιατρικής, Ιατρική Σχολή Πανεπιστημίου Χρήστος Καπάμης Αθηνών 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ θεραπεία της μεσογειακής αναιμίας βασίζεται κυρίως στην παθογένεια της και

Διαβάστε περισσότερα

Τι αλλάζει στην εµµηνόπαυση;

Τι αλλάζει στην εµµηνόπαυση; Τι αλλάζει στην εµµηνόπαυση; Θ. Μίκος Λέκτορας Αριστοτέλειο Πανεπιστήµιο Θεσσαλονίκης Εµµηνόπαυση Το χρονικό σηµείο στη ζωή της γυναίκας που σταµατά η περίοδος της. Εµµηνόπαυση Γιατί συµβαίνει Οι ωοθήκες

Διαβάστε περισσότερα

Η θέση της χημειοθεραπείας σε ασθενείς 3 ης ηλικίας. Θωμάς Μακατσώρης Λέκτορας Παθολογίας-Ογκολογίας Πανεπιστήμιο Πατρών 23-10-2010

Η θέση της χημειοθεραπείας σε ασθενείς 3 ης ηλικίας. Θωμάς Μακατσώρης Λέκτορας Παθολογίας-Ογκολογίας Πανεπιστήμιο Πατρών 23-10-2010 Η θέση της χημειοθεραπείας σε ασθενείς 3 ης ηλικίας Θωμάς Μακατσώρης Λέκτορας Παθολογίας-Ογκολογίας Πανεπιστήμιο Πατρών 23-10-2010 Το πεδίο αλλάζει Αύξηση του προσδόκιμου επιβίωσης παγκοσμίως Καλύτερη

Διαβάστε περισσότερα

Γεώργιος Α. Ανδρουτσόπουλος Επίκουρος Καθηγητής Μαιευτικής - Γυναικολογίας Πανεπιστημίου Πατρών. Πυελική μάζα

Γεώργιος Α. Ανδρουτσόπουλος Επίκουρος Καθηγητής Μαιευτικής - Γυναικολογίας Πανεπιστημίου Πατρών. Πυελική μάζα Γεώργιος Α. Ανδρουτσόπουλος Επίκουρος Καθηγητής Μαιευτικής - Γυναικολογίας Πανεπιστημίου Πατρών Πυελική μάζα Επιδημιολογία Η πυελική μάζα είναι ένα σχετικά συχνό κλινικό εύρημα. Σε αρκετές περιπτώσεις

Διαβάστε περισσότερα

Ιατρικές εξετάσεις, Γενικές Οδηγίες και Προληπτικές Αναλύσεις Με βάση την Ηλικία

Ιατρικές εξετάσεις, Γενικές Οδηγίες και Προληπτικές Αναλύσεις Με βάση την Ηλικία Ιατρικές εξετάσεις, Γενικές Οδηγίες και Προληπτικές Αναλύσεις Με βάση την Ηλικία ΠΡΩΤΗ ΦΟΡΑ ΓΟΝΕΙΣ NEW PARENT AWARENESS Συζητάτε λεπτομερώς τα διάφορα προβλήματα που σας απασχολούν με τον παιδίατρό σας

Διαβάστε περισσότερα

Ποικιλίες RhD - Σύγχρονη προσέγγιση κατά τις μεταγγίσεις. M. Ξημέρη, ειδικ. Αιματολογίας

Ποικιλίες RhD - Σύγχρονη προσέγγιση κατά τις μεταγγίσεις. M. Ξημέρη, ειδικ. Αιματολογίας Ποικιλίες RhD - Σύγχρονη προσέγγιση κατά τις μεταγγίσεις M. Ξημέρη, ειδικ. Αιματολογίας Εισαγωγή Σύστημα RhD : - αναγνωρίστηκε το 1939 - το πιο σημαντικό κλινικά σύστημα μετά το ΑΒΟ - προκαλεί αιμολυτικές

Διαβάστε περισσότερα

Ερμηνεία αποτελεσμάτων ηλεκτροφόρησης πρωτεϊνών ορού. Μιχάλης Μιχαήλ MD, PhD Αιματολόγος Γ. Ν Λευκωσίας

Ερμηνεία αποτελεσμάτων ηλεκτροφόρησης πρωτεϊνών ορού. Μιχάλης Μιχαήλ MD, PhD Αιματολόγος Γ. Ν Λευκωσίας Ερμηνεία αποτελεσμάτων ηλεκτροφόρησης πρωτεϊνών ορού Μιχάλης Μιχαήλ MD, PhD Αιματολόγος Γ. Ν Λευκωσίας Περίγραμμα Τι είναι η Η/Φ πρωτεϊνών Πότε πρέπει να ζητάμε την Η/Φ Πως ερμηνεύονται τα αποτελέσματα

Διαβάστε περισσότερα

HPV εµβολιασµός εναντίον κονδυλωµάτων. Α.ΠΑΠΑΝΙΚΟΛΑΟΥ Αναπληρωτής Καθηγητής Μαιευτικής & Γυναικολογίας Α Μαιευτική και Γυναικολογική Κλινική Α.Π.Θ.

HPV εµβολιασµός εναντίον κονδυλωµάτων. Α.ΠΑΠΑΝΙΚΟΛΑΟΥ Αναπληρωτής Καθηγητής Μαιευτικής & Γυναικολογίας Α Μαιευτική και Γυναικολογική Κλινική Α.Π.Θ. HPV εµβολιασµός εναντίον κονδυλωµάτων Α.ΠΑΠΑΝΙΚΟΛΑΟΥ Αναπληρωτής Καθηγητής Μαιευτικής & Γυναικολογίας Α Μαιευτική και Γυναικολογική Κλινική Α.Π.Θ. Η σηµασία των κονδυλωµάτων ως πρόβληµα υγείας Επίπτωση:

Διαβάστε περισσότερα

Μοντέλα πρόγνωσης. του Σακχαρώδη Διαβήτη. Ηλιάδης Φώτης. Επίκουρος Καθηγητής Παθολογίας-Διαβητολογίας ΑΠΘ Α ΠΡΠ, Νοσοκοµείο ΑΧΕΠΑ

Μοντέλα πρόγνωσης. του Σακχαρώδη Διαβήτη. Ηλιάδης Φώτης. Επίκουρος Καθηγητής Παθολογίας-Διαβητολογίας ΑΠΘ Α ΠΡΠ, Νοσοκοµείο ΑΧΕΠΑ Μοντέλα πρόγνωσης του Σακχαρώδη Διαβήτη Ηλιάδης Φώτης Επίκουρος Καθηγητής Παθολογίας-Διαβητολογίας ΑΠΘ Α ΠΡΠ, Νοσοκοµείο ΑΧΕΠΑ IDF Diabetes Atlas 5th Edition 2012 Update 3.8 million men and women worldwide

Διαβάστε περισσότερα

Δεκαπεντάλεπτη προετοιμασία του φοιτητή, για την παρακολούθηση του μαθήματος του καρκίνου του προστάτη.

Δεκαπεντάλεπτη προετοιμασία του φοιτητή, για την παρακολούθηση του μαθήματος του καρκίνου του προστάτη. Δεκαπεντάλεπτη προετοιμασία του φοιτητή, για την παρακολούθηση του μαθήματος του καρκίνου του προστάτη. Καρκίνος του προστάτη Επιδημιολογία: Αποτελεί τον συχνότερα διαγνωσμένο καρκίνο στον άνδρα. 186.320

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΤΡΟΣ ΔΡΑΚΑΚΗΣ ΑΝΑΠΛ. ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΜΑΙΕΥΤΚΗΣ-ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΑΣ Α ΜΑΙΕΥΤΙΚΗ ΓΥΝ/ΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΑΝ/ΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ

ΠΕΤΡΟΣ ΔΡΑΚΑΚΗΣ ΑΝΑΠΛ. ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΜΑΙΕΥΤΚΗΣ-ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΑΣ Α ΜΑΙΕΥΤΙΚΗ ΓΥΝ/ΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΑΝ/ΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ ΠΕΤΡΟΣ ΔΡΑΚΑΚΗΣ ΑΝΑΠΛ. ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΜΑΙΕΥΤΚΗΣ-ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΑΣ Α ΜΑΙΕΥΤΙΚΗ ΓΥΝ/ΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΑΝ/ΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ ΤΕΧΝΗΤΗ ΓΟΝΙΜΟΠΟΙΗΣΗ ΕΞΩΣΩΜΑΤΙΚΗ ΓΟΝΙΜΟΠΟΙΗΣΗ ΠΡΟΚΛΗΣΗ ΩΟΘΥΛΑΚΙΟΡΡΗΞΙΑΣ ΛΗΨΗ ΩΑΡΙΩΝ ΓΟΝΙΜΟΠΟΙΗΣΗ ΕΜΒΡΥΟΜΕΤΑΦΟΡΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΚΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΣΥΝΔΡΟΜΟ DOWN ΥΠΟ ΤΗΝ ΑΙΓΊΔΑ ΤΗΣ ΙΕΡΗΣ ΜΗΤΡΟΠΟΛΗΣ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥΠΟΛΗΣ. Μαλτέζος Ιωάννης

ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΚΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΣΥΝΔΡΟΜΟ DOWN ΥΠΟ ΤΗΝ ΑΙΓΊΔΑ ΤΗΣ ΙΕΡΗΣ ΜΗΤΡΟΠΟΛΗΣ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥΠΟΛΗΣ. Μαλτέζος Ιωάννης ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΚΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΣΥΝΔΡΟΜΟ DOWN ΥΠΟ ΤΗΝ ΑΙΓΊΔΑ ΤΗΣ ΙΕΡΗΣ ΜΗΤΡΟΠΟΛΗΣ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥΠΟΛΗΣ Μαλτέζος Ιωάννης Κληρονομικότητα Το σώμα μας αποτελείται από εκατομμύρια κύτταρα εκ των οποίων τα περισσότερα εξ αυτών

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΕΜΠΤΗ 1 ΙΟΥΛΙΟΥ 2004 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΕΜΠΤΗ 1 ΙΟΥΛΙΟΥ 2004 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 1 ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΕΜΠΤΗ 1 ΙΟΥΛΙΟΥ 2004 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ 1ο 1. β 2. γ 3. α 4. γ 5. δ ΘΕΜΑ 2ο 1. Σχολικό

Διαβάστε περισσότερα

Στοιχειώδεις παθολογικές μεταβολές του Γεννητικού Συστήματος

Στοιχειώδεις παθολογικές μεταβολές του Γεννητικού Συστήματος Στοιχειώδεις παθολογικές μεταβολές του Γεννητικού Συστήματος του Θήλεος ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΕΙΣ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΟΙΚΟΝΟΜΟΠΟΥΛΟΣ ΙΩΑΝΝΗΣ Προσοχή: Οι παρουσιάσεις μαθημάτων αποτελούν βοήθημα παρακολούθησης των παραδόσεων

Διαβάστε περισσότερα

Ψαλτοπούλου Θεοδώρα, Παθολόγος, Επίκ. Καθηγήτρια Υγιεινής, Επιδημιολογίας και Ιατρικής Στατιστικής Ιατρική Σχολή Πανεπιστημίου Αθηνών

Ψαλτοπούλου Θεοδώρα, Παθολόγος, Επίκ. Καθηγήτρια Υγιεινής, Επιδημιολογίας και Ιατρικής Στατιστικής Ιατρική Σχολή Πανεπιστημίου Αθηνών Ψαλτοπούλου Θεοδώρα, Παθολόγος, Επίκ. Καθηγήτρια Υγιεινής, Επιδημιολογίας και Ιατρικής Στατιστικής Ιατρική Σχολή Πανεπιστημίου Αθηνών Συσχέτιση της σωματικής δραστηριότητας (ΣΔ) με τον κίνδυνο για νεοπλασίες

Διαβάστε περισσότερα

Μαθαίνω για τη Δρεπανοκυτταρική Αναιμία- Αιμοσφαιρίνη S (HbS)

Μαθαίνω για τη Δρεπανοκυτταρική Αναιμία- Αιμοσφαιρίνη S (HbS) κυτταρική Μαθαίνω για τη Δρεπανοκυτταρική Αναιμία- Αιμοσφαιρίνη S (HbS) ΚΥΠΡΙΑΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΥΓΕΙΑΣ ΙΕΘΝΗΣ ΟΜΟΣΠΟΝ ΙΑ ΘΑΛΑΣΣΑΙΜΙΑΣ Γ.Τ.Π. 138/2013-5.000 Εκδόθηκε από το Γραφείο Τύπου και Πληροφοριών

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΘΟΛΟΓΙΚΑ ΕΥΡΗΜΑΤΑ ΩΧΡΙΝΟΤΡΟΠΟΣ ΔΙΕΓΕΡΣΗ ΤΩΝ ΩΟΘΗΚΩΝ ΣΕ ΓΥΝΑΙΚΑ ΜΕ ΚΥΗΣΗ 35 ΕΒΔ. ΧΩΡΙΣ ΑΛΛΑ ΠΑΘΟΛΟΓΙΚΑ ΕΥΡΗΜΑΤΑ. Κουμπής Δ.Χρυσοβαλάντης M.

ΠΑΘΟΛΟΓΙΚΑ ΕΥΡΗΜΑΤΑ ΩΧΡΙΝΟΤΡΟΠΟΣ ΔΙΕΓΕΡΣΗ ΤΩΝ ΩΟΘΗΚΩΝ ΣΕ ΓΥΝΑΙΚΑ ΜΕ ΚΥΗΣΗ 35 ΕΒΔ. ΧΩΡΙΣ ΑΛΛΑ ΠΑΘΟΛΟΓΙΚΑ ΕΥΡΗΜΑΤΑ. Κουμπής Δ.Χρυσοβαλάντης M. 96 ΤΥΕΘ - Κλινική Χιος, 2401 ΓΣΝΑ, 3Κλινίκη Χίος, 4ΓΝΝ ΧΙΟΥ 1 Εισαγωγή Το περιστατικό που περιγράφεται αποτελεί σπάνια εμφάνιση του συνδρόμου της ωχρινοτρόπου διέγερσης των ωοθηκών

Διαβάστε περισσότερα

AΣΘΜΑ ΚΑΙ ΕΓΚΥΜΟΣΥΝΗ ΑΛΛΗΛΕΠΙΔΡΑΣΕΙΣ ΑΣΘΜΑΤΟΣ & ΚΥΗΣΗΣ

AΣΘΜΑ ΚΑΙ ΕΓΚΥΜΟΣΥΝΗ ΑΛΛΗΛΕΠΙΔΡΑΣΕΙΣ ΑΣΘΜΑΤΟΣ & ΚΥΗΣΗΣ AΣΘΜΑ ΚΑΙ ΕΓΚΥΜΟΣΥΝΗ Το άσθμα είναι ένα από τις πιο συχνές νόσους που περιπλέκει την εγκυμοσύνη. Πρόσφατες μελέτες δείχνουν πως περίπου 8-10% των εγκύων έχουν άσθμα και μπορεί να επηρεάσει την εγκυμοσύνη

Διαβάστε περισσότερα

Διαχείριση του ζευγαριού που θέλει να τεκνοποιήσει

Διαχείριση του ζευγαριού που θέλει να τεκνοποιήσει Διαχείριση του ζευγαριού που θέλει να τεκνοποιήσει Υπογονιµότητα: αδυναµία σύλληψης µετά από 1 χρόνο ελεύθερων σεξουαλικών επαφών Ικανότητα σύλληψης/µήνα: ~20% 10-15% των ζευγαριών: πρόβληµα υπογονιµότητας

Διαβάστε περισσότερα

Υγεία και Άσκηση Ειδικών Πληθυσμών ΜΚ0958

Υγεία και Άσκηση Ειδικών Πληθυσμών ΜΚ0958 ΣΧΟΛΙΑΣΜΟΣ ΠΡΟΟΔΟΥ ΛΑΝΘΑΣΜΕΝΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΥΠΟΓΛΥΚΑΙΜΙΑ ΕΙΝΑΙ Η ΜΕΓΑΛΗ ΠΡΟΣΛΗΨΗ ΣΑΚΧΑΡΩΝ-ΠΡΟΤΕΙΝΕΤΑΙ ΑΣΚΗΣΗ ΣΕ ΑΛΜΥΡΟ ΝΕΡΟ ΥΠΟΓΛΥΚΑΙΜΙΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑ ΑΡΤΗΡΙΑΚΗ ΥΠΕΡΤΑΣΗΣ ΑΣΚΗΣΗ ΣΤΟΝ ΣΔ -ΜΕΙΩΣΗ ΥΠΕΡΒΟΛΙΚΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

HPV-Εμβόλιο: Νέα εποχή στην πρόληψη του καρκίνου του τραχήλου

HPV-Εμβόλιο: Νέα εποχή στην πρόληψη του καρκίνου του τραχήλου HPV-Εμβόλιο: Νέα εποχή στην πρόληψη του καρκίνου του τραχήλου Θεόδωρος Αγοραστός Καθηγητής Μαιευτικής-Γυναικολογίας Α.Π.Θ., Α' Μαιευτική & Γυναικολογική Κλινική Α.Π.Θ., Γ.Π.Ν. Παπαγεωργίου ισό αιώνα μετά

Διαβάστε περισσότερα

Παράγοντες κινδύνου για τον καρκίνο του Παγκρέατος. Στέργιος Δελακίδης Γαστρεντερολόγος

Παράγοντες κινδύνου για τον καρκίνο του Παγκρέατος. Στέργιος Δελακίδης Γαστρεντερολόγος Παράγοντες κινδύνου για τον καρκίνο του Παγκρέατος Στέργιος Δελακίδης Γαστρεντερολόγος Καρκίνος Παγκρέατος: πρόγνωση Κακή πρόγνωση Συνολική πενταετής επιβίωση 6%.

Διαβάστε περισσότερα

Εμμηνόπαυση Μια καινούρια αρχή

Εμμηνόπαυση Μια καινούρια αρχή Εμμηνόπαυση Μια καινούρια αρχή ΟΜΙΛΗΤΗΣ: Ιφιγένεια Κώστογλου Αθανασίου, MSc, MD, PhD Διδάκτωρ Πανεπιστημίου Αθηνών και Λονδίνου MSc Διοίκησης Μονάδων Υγείας Διευθύντρια Ενδοκρινολόγος ΓΝ Αθηνών «Κοργιαλένειο

Διαβάστε περισσότερα

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΑΣΘΕΝΕΙΣ

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΑΣΘΕΝΕΙΣ Μετεµµηνοπαυσιακό Ορµονικό Προφίλ Εµµηνόπαυση καλείται η παύση της εµµήνου ρύσης µιας γυναίκας και σηµατοδότηση το τέλος της δυνατότητας τεκνοποίησης µε φυσιολογικό τρόπο. Αποτελεί

Διαβάστε περισσότερα

Θαλασσαιμικά σύνδρομα: Γονίδια αλύσων, Δομή αιμοσφαιρίνης, Μεταλλάξεις. Θεραπεία

Θαλασσαιμικά σύνδρομα: Γονίδια αλύσων, Δομή αιμοσφαιρίνης, Μεταλλάξεις. Θεραπεία Θαλασσαιμικά σύνδρομα: Γονίδια αλύσων, Δομή αιμοσφαιρίνης, Μεταλλάξεις Θεραπεία Α.Αθανασιάδου 21.2.2012 Εκπαιδευτικοί Στόχοι: Να γνωρίζετε 1.ποιά γονίδια κωδικοποιούν τις αιμοσφαιρινικές αλύσους ( γενετικοί

Διαβάστε περισσότερα

ΑΙΜΟΣΦΑΙΡΙΝΟΠΑΘΕΙΕΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΤΑΞΙΝΟΜΗΣΗ ΓΕΝΕΤΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΕΙΚΟΝΑ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ

ΑΙΜΟΣΦΑΙΡΙΝΟΠΑΘΕΙΕΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΤΑΞΙΝΟΜΗΣΗ ΓΕΝΕΤΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΕΙΚΟΝΑ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΑΙΜΟΣΦΑΙΡΙΝΟΠΑΘΕΙΕΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΤΑΞΙΝΟΜΗΣΗ ΓΕΝΕΤΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΕΙΚΟΝΑ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΖΩΗ ΡΕΠΑΠΙΝΟΥ - ΝΕΡΑΝΤΖΟΥΛΑΚΗ ΒΙΟΠΑΘΟΛΟΓΟΣ - ΔΙΕΥΘΥΝΤΡΙΑ ΥΠΕΥΘΥΝΗ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΑΙΜΟΛΥΤΙΚΟΥ ΕΛΕΓΧΟΥ - ΜΕΣΟΓΕΙΑΚΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Νικόλαος Μπουντουβής Ενδοκρινολόγος

Νικόλαος Μπουντουβής Ενδοκρινολόγος Νικόλαος Μπουντουβής Ενδοκρινολόγος Εργαστήριο Έρευνας Παθήσεων Μυοσκελετικού Συστήματος Εκπαιδευτικό Πρόγραμμα 2012 2013 Νοσοκομείο ΚΑΤ, 17 Ιανουαρίου 2013 Παραθυρεοειδείς αδένες 1880 Ο Σουηδός φοιτητής

Διαβάστε περισσότερα

ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΜΕΛΕΤΗΣ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΗ ΘΡΟΜΒΩΣΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΝΤΙΘΡΟΜΒΩΤΙΚΗ ΑΓΩΓΗ. Βασίλειος Δ. Σιούλας Μαιευτήρας - Γυναικολόγος

ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΜΕΛΕΤΗΣ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΗ ΘΡΟΜΒΩΣΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΝΤΙΘΡΟΜΒΩΤΙΚΗ ΑΓΩΓΗ. Βασίλειος Δ. Σιούλας Μαιευτήρας - Γυναικολόγος ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΜΕΛΕΤΗΣ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΗ ΘΡΟΜΒΩΣΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΝΤΙΘΡΟΜΒΩΤΙΚΗ ΑΓΩΓΗ 2 ο Πανελλήνιο Συνέδριο για τη Θρόμβωση και την Αντιθρομβωτική Αγωγή (11-12/04/2014) Βασίλειος Δ. Σιούλας Μαιευτήρας - Γυναικολόγος

Διαβάστε περισσότερα

Α ΜΑΙΕΥΤΙΚΗ & ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΚΗΣ ΟΓΚΟΛΟΓΙΑΣ Γ.Ν.Α. «ΑΛΕΞΑΝΔΡΑ» ΝΟΣΟΣ PAGET ΑΙΔΟΙΟΥ

Α ΜΑΙΕΥΤΙΚΗ & ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΚΗΣ ΟΓΚΟΛΟΓΙΑΣ Γ.Ν.Α. «ΑΛΕΞΑΝΔΡΑ» ΝΟΣΟΣ PAGET ΑΙΔΟΙΟΥ Α ΜΑΙΕΥΤΙΚΗ & ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΚΗΣ ΟΓΚΟΛΟΓΙΑΣ Γ.Ν.Α. «ΑΛΕΞΑΝΔΡΑ» ΝΟΣΟΣ PAGET ΑΙΔΟΙΟΥ Κουτρούµπα Ι, Χαϊδόπουλος Δ, Θωµάκος Ν, Σωτηροπούλου Μ, Καθοπούλης Ν, Βλάχος

Διαβάστε περισσότερα

Oρμονική θεραπεία στην εμμηνόπαυση: Νεώτερα δεδομένα

Oρμονική θεραπεία στην εμμηνόπαυση: Νεώτερα δεδομένα Oρμονική θεραπεία στην εμμηνόπαυση: Νεώτερα δεδομένα Ειρήνη Λαμπρινουδάκη Ενδοκρινολόγος Επίκουρη Καθηγήτρια Πανεπιστημίου Αθηνών Τμήμα Κλιμακτηρίου - Εμμηνόπαυσης Β Μαιευτική και Γυναικολογική Κλινική

Διαβάστε περισσότερα

Γονίδια. τη Φαρμακολογία και τη Γονιδιωματική στη Φαρμακογονιδιωματική" Από. Παρενέργειες. Φαρμακο γονιδιωματική / γενετική.

Γονίδια. τη Φαρμακολογία και τη Γονιδιωματική στη Φαρμακογονιδιωματική Από. Παρενέργειες. Φαρμακο γονιδιωματική / γενετική. Από τη Φαρμακολογία και τη Γονιδιωματική στη Φαρμακογονιδιωματική" Φυσιολογικά Ανθρώπινα Χαρακτηριστικά Ανταπόκριση στο Περιβάλλον Δέσποινα Σανούδου,, PhD FACMG Επίκουρη Καθηγήτρια Molecular Biology Biomedical

Διαβάστε περισσότερα

screening πρωτου τριμηνου

screening πρωτου τριμηνου Universitäts-Frauenklinik Essen screening πρωτου τριμηνου Τι ονομαζεται screening πρωτου τριμηνου Εδω αξιολογειται ο κινδυνος υπαρξης ανωμαλιας χρωματοσωματων στο εμβρυο οπως( π.χ. (συνδρομο Down, συνδρομο

Διαβάστε περισσότερα

Προεκλαμψία. Έγκαιρη εκτίμηση κινδύνου στις 11 13+6 εβδομάδες

Προεκλαμψία. Έγκαιρη εκτίμηση κινδύνου στις 11 13+6 εβδομάδες Προεκλαμψία Έγκαιρη εκτίμηση κινδύνου στις 11 13+6 εβδομάδες Ο έλεγχος για προεκλαμψία μεταξύ των εβδομάδων 11 έως 13+6 μπορεί να εντοπίσει κυήσεις υψηλού κινδύνου, επιτρέποντας τη θεραπεία με α σπιρίνη

Διαβάστε περισσότερα

Τα οστα αποτελούνται από το φλοιό και σπογγώδες οστό. Μεταξύ των δοκίδων του σπογγώδους οστού υπάρχει ο μυελός των οστών

Τα οστα αποτελούνται από το φλοιό και σπογγώδες οστό. Μεταξύ των δοκίδων του σπογγώδους οστού υπάρχει ο μυελός των οστών Οστεοπόρωση Τα οστα αποτελούνται από το φλοιό και σπογγώδες οστό Μεταξύ των δοκίδων του σπογγώδους οστού υπάρχει ο μυελός των οστών Φυσιολογικό οστό Οστεπορωτικό Οστεοπόρωση - Ορισμός Αύξηση του χώρου

Διαβάστε περισσότερα

Γενετικοί δείκτες χαμηλής οστικής πυκνότητας σε άτομα με κυστική ίνωση

Γενετικοί δείκτες χαμηλής οστικής πυκνότητας σε άτομα με κυστική ίνωση Γενετική Γενετικοί δείκτες χαμηλής οστικής πυκνότητας σε άτομα με κυστική ίνωση Δρ Aleksandra Norek Βοηθός Τμήμα Ιατρικής Γενετικής Ινστιτούτο Υγείας Μητέρας και Παιδιού Βαρσοβία, Πολωνία Το μέσο προσδόκιμο

Διαβάστε περισσότερα

ΔΥΣΛΙΠΙΔΑΙΜΙΑ. Νικολούδη Μαρία. Ειδικ. Παθολόγος, Γ.Ν.Θ.Π. «Η Παμμακάριστος»

ΔΥΣΛΙΠΙΔΑΙΜΙΑ. Νικολούδη Μαρία. Ειδικ. Παθολόγος, Γ.Ν.Θ.Π. «Η Παμμακάριστος» ΔΥΣΛΙΠΙΔΑΙΜΙΑ Νικολούδη Μαρία Ειδικ. Παθολόγος, Γ.Ν.Θ.Π. «Η Παμμακάριστος» Ο όρος δυσλιπιδαιμία εκφράζει τις ποσοτικές και ποιοτικές διαταραχές των λιπιδίων του αίματος. Τα λιπίδια όπως η χοληστερόλη και

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΜΑ 1ο Να γράψετε στο τετράδιο σας τον αριθμό καθεμιάς από τις παρακάτω ημιτελείς προτάσεις 1 έως 5 και δίπλα το γράμμα που αντιστοιχεί στη φράση που συμπληρώνει

Διαβάστε περισσότερα

ΙΦΝΕ & εγκυμοσύνη. Σ. Μιχόπουλος Γαστρεντερολογική κλινική Νοσ. «Αλεξάνδρα»

ΙΦΝΕ & εγκυμοσύνη. Σ. Μιχόπουλος Γαστρεντερολογική κλινική Νοσ. «Αλεξάνδρα» ΙΦΝΕ & εγκυμοσύνη Σ. Μιχόπουλος Γαστρεντερολογική κλινική Νοσ. «Αλεξάνδρα» Γονιμότητα ΙΦΝΕ & εγκυμοσύνη Επίδραση εγκυμοσύνης στις ΙΦΝΕ Επίδραση των ΙΦΝΕ στην εγκυμοσύνη Χειρισμός ΙΦΝΕ κατά την εγκυμοσύνη

Διαβάστε περισσότερα

στα θέματα αιμοδοσίας μεταγγισιοθεραπείας δημόσιας υγείας και επιδημιολογίας καθώςκαιστουςτομείςτηςεπικοινωνίας συμβουλευτικής, στατιστικής ανάλυσης

στα θέματα αιμοδοσίας μεταγγισιοθεραπείας δημόσιας υγείας και επιδημιολογίας καθώςκαιστουςτομείςτηςεπικοινωνίας συμβουλευτικής, στατιστικής ανάλυσης Γεώργιος Μαρτίνης στα θέματα αιμοδοσίας μεταγγισιοθεραπείας δημόσιας υγείας και επιδημιολογίας καθώςκαιστουςτομείςτηςεπικοινωνίας συμβουλευτικής, στατιστικής ανάλυσης εκπαίδευσης και οργάνωσης Πρόκειται

Διαβάστε περισσότερα

Δειγματοληψία Χοριακών Λαχνών (CVS) ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΚΑΙ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΕΣ. Μονάδα Πρόληψης Μεσογειακής Αναιμίας και άλλων Αιμοσφαιρινοπαθειών

Δειγματοληψία Χοριακών Λαχνών (CVS) ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΚΑΙ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΕΣ. Μονάδα Πρόληψης Μεσογειακής Αναιμίας και άλλων Αιμοσφαιρινοπαθειών Δειγματοληψία Χοριακών Λαχνών (CVS) ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΚΑΙ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΕΣ Μονάδα Πρόληψης Μεσογειακής Αναιμίας και άλλων Αιμοσφαιρινοπαθειών ΙΠΠΟΚΡΑΤΕΙΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ ΤΗΛ: 2310892819

Διαβάστε περισσότερα

Φλεγμονωδης πολυσυστηματικη αυτόάνοση νοσος που αφορα συχνοτερα νεες γυναικες αναπαραγωγικης ηλικιας.

Φλεγμονωδης πολυσυστηματικη αυτόάνοση νοσος που αφορα συχνοτερα νεες γυναικες αναπαραγωγικης ηλικιας. Φλεγμονωδης πολυσυστηματικη αυτόάνοση νοσος που αφορα συχνοτερα νεες γυναικες αναπαραγωγικης ηλικιας. Ηλίας Κουρής - Ρευματολόγος Η κλινική εικόνα της πάθησης περιλαμβάνει την παρουσια γενικων συμπτωματων

Διαβάστε περισσότερα

Universitäts-Frauenklinik Essen. Προγεννετικος Ελεγχος και Περιγεννητικη Ιατρικη Επιπεδο 1

Universitäts-Frauenklinik Essen. Προγεννετικος Ελεγχος και Περιγεννητικη Ιατρικη Επιπεδο 1 Universitäts-Frauenklinik Essen Προγεννετικος Ελεγχος και Περιγεννητικη Ιατρικη Επιπεδο 1 Αξιοτιμοι συναδελφοι, αγαπητοι γονεις, Τα πανεπιστημιακα μας εξωτερικα Ιατρεια Περιγεννητικης ιατρικης σας προσφερουν

Διαβάστε περισσότερα

Κλαίρη Μ. Εργασία στη Βιολογία Α'2 Λυκείου

Κλαίρη Μ. Εργασία στη Βιολογία Α'2 Λυκείου Κλαίρη Μ. Εργασία στη Βιολογία Α'2 Λυκείου Διαβήτης. Ακούμε καθημερίνα γύρω μας πως εκατομμύρια άνθρωποι στον κόσμο πάσχουν από διαβήτη ή παχυσαρκία. Όμως, τι πραγματικά είναι αυτό; Τι ειναι ο σακχαρώδης

Διαβάστε περισσότερα

Η ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΟΥ ΚΑΠΝΙΣΜΑΤΟΣ

Η ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΟΥ ΚΑΠΝΙΣΜΑΤΟΣ Η ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΟΥ ΚΑΠΝΙΣΜΑΤΟΣ ΣΤΗΝ ΚΥΗΣΗ ΚΑΙ ΣΤΟ ΝΕΟΓΝΟ 7ο ΕΤΗΣΙΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΑΘΗΡΟΣΚΛΗΡΩΣΗΣ Δρ. Μαρία Τζητηρίδου- Χατζοπούλου Παιδίατρος Νεογνολόγος-Αναπτυξιολόγος Διδάκτωρ Ιατρικής Σχολής ΑΠΘ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Π.Ο.Υ

Διαβάστε περισσότερα

ΣΗΜΕΡΑ... Three postpartum antiretroviral regimens to prevent intrapartum HIV Nielsen-Saines K, Watts DH, Veloso VG, et al.

ΣΗΜΕΡΑ... Three postpartum antiretroviral regimens to prevent intrapartum HIV Nielsen-Saines K, Watts DH, Veloso VG, et al. ΣΗΜΕΡΑ... Three postpartum antiretroviral regimens to prevent intrapartum HIV Nielsen-Saines K, Watts DH, Veloso VG, et al. ZDV 4.8% ZDV NEVIRAPINE 2.2% ZDV NELFINAVIRE LAMIVUDINE 2.4 % N Engl J Med. June

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία. Ελένη Αριστοτέλους Α.Φ.Τ :2010612548

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία. Ελένη Αριστοτέλους Α.Φ.Τ :2010612548 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία Θέμα: «Επιπλοκές της προεκλαμψίας στην εμβρυϊκή και νεογνική ηλικία» Ελένη Αριστοτέλους Α.Φ.Τ :2010612548 Επιβλέπουσα Καθηγήτρια:

Διαβάστε περισσότερα

Οξεία μυελογενής λευχαιμία

Οξεία μυελογενής λευχαιμία Οξεία μυελογενής λευχαιμία Γενικά στοιχεία Ταξινόμηση και τύποι Ενδείξεις και συμπτώματα Αίτια πρόκλησης Διάγνωση Παρουσίαση και επαναστόχευση από Βικιπαίδεια Οξεία μυελογενής λευχαιμία : Ζήσου Ιωάννης

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία Η ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΑΝΕΚΤΙΚΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΛΑΚΟΣΑΜΙΔΗΣ ΣΕ ΠΑΙΔΙΑ ΜΕ ΦΑΡΜΑΚΟΑΝΘΕΚΤΙΚΗ ΕΣΤΙΑΚΗ ΕΠΙΛΗΨΙΑ Κωνσταντίνα Κυπριανού Α.Τ.:

Διαβάστε περισσότερα