ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΜΕ ΠΡΟΣ ΙΟΡΙΣΜΟ ΒΙΟΛΟΓΙΚΑ ΕΝΕΡΓΩΝ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΜΕ ΠΡΟΣ ΙΟΡΙΣΜΟ ΒΙΟΛΟΓΙΚΑ ΕΝΕΡΓΩΝ"

Transcript

1 ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΠΟΛΥΤΕΧΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΜΗΜΑ ΧΗΜΙΚΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΟΡΓΑΝΙΚΗΣ ΧΗΜΕΙΑΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΜΕ ΠΡΟΣ ΙΟΡΙΣΜΟ ΒΙΟΛΟΓΙΚΑ ΕΝΕΡΓΩΝ ΛΙΠΑΡΩΝ ΟΞΕΩΝ Ι ΑΚΤΟΡΙΚΗ ΙΑΤΡΙΒΗ ΤΟΥ ΚΩΣΤΑ Σ. ΛΑΣΚΑΡΙ Η ΧΗΜΙΚΟΥ ΜΗΧΑΝΙΚΟΥ ΥΠΟΒΛΗΘΕΙΣΑ ΣΤΟ ΤΜΗΜΑ ΧΗΜΙΚΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΕΠΙΒΛΕΠΩΝ: ΕΠΙΚ. ΚΑΘ. Σ.Ν. ΖΛΑΤΑΝΟΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ 2003

2 Αφιερώνεται στη µνήµη του φίλου µου Αντώνη Μήτρα

3 Ευχαριστίες Με την ολοκλήρωση της διδακτορικής µου διατριβής θέλω να ευχαριστήσω θερµά τον Επικ. Καθηγητή κ. Σ. Ζλατάνο ο οποίος µου εµπιστεύτηκε την παρούσα διατριβή, για την υποστήριξη του και την άψογη συνεργασία καθ όλη την διάρκεια εκπόνησής της. Επίσης ευχαριστώ θερµά των Καθηγητή κ. Α. Σαγρέδο ο οποίος από την αρχή παρείχε σηµαντική βοήθεια. Ιδιαίτερα ευχαριστώ τα µέλη της τριµελούς συµβουλευτικής επιτροπής Καθηγητή κ. Β. Παπαγεωργίου και Αναπλ. Καθηγήτρια κα. Α. Κόταλη για το ενδιαφέρον που επέδειξαν. Ανεκτίµητη υπήρξε η συνεισφορά του Αναπλ. Καθηγητή του Τ.Ε.Φ.Α.Α κ. Β. Μούγιου ειδικά για την βοήθεια του στην διαµόρφωση της τελικής µορφής των κειµένων. Θέλω να αναφέρω ακόµη τη βοήθεια που µου παρείχαν οι αείµνηστοι Επικ. καθ. Α. Μελλίδης και Αναπλ. καθ. Κ. Βαρελτζής. Επίσης ευχαριστώ το σύνολο του προσωπικού του εργαστηρίου Οργανικής Χηµείας, τους υποψήφιους διδάκτορες και τους προπτυχιακούς φοιτητές για την αρµονική συνύπαρξη καθώς και όλους όσους βοήθησαν στην ολοκλήρωση αυτής της διατριβής. Τέλος στους γονείς µου, στους λοιπούς συγγενείς και στους φίλους που µε στήριξαν καθ όλη τη διάρκεια των σπουδών µου εκφράζω την ευγνωµοσύνη µου.

4 Περίληψη Στην εργασία αυτή αξιολογούνται ελληνικά τρόφιµα ως πηγές των ω3 λιπαρών οξέων και του CLA. Οι πηγές που χρησιµοποιήθηκαν για την αποµόνωση και την ανάλυση των ω3 λιπαρών οξέων είναι θαλάσσιοι ζωικοί οργανισµοί, ενώ οι πηγές του CLA που χρησιµοποιήθηκαν είναι ελληνικά τυριά. Επίσης γίνεται προσπάθεια για την εξακρίβωση των παραγόντων οι οποίοι επιδρούν στο περιεχόµενο αυτών των λιπαρών οξέων στις συγκεκριµένες τροφές καθώς και η εξεύρεση πηγών ως πρώτη ύλη για την παραγωγή συµπληρωµάτων διατροφής. Από τα αποτελέσµατα προέκυψε η σχέση της τάξης των µαλακίων που αναλύθηκαν και των περιεχόµενων λιπαρών οξέων. Τα κεφαλόποδα µαλάκια αν και περιέχουν υψηλούς λόγους πρωτεΐνης προς λίπος, αποτελούν καλές πηγές των ω3 λιπαρών οξέων. Επίσης οι πλούσιες θρεπτικές ύλες του µυδιού το καθιστούν εξαιρετική πρώτη ύλη για την παραγωγή συµπληρωµάτων διατροφής. Από τις αναλύσεις τυριών οι οποίες διεξήχθησαν βρέθηκε ότι τα ελληνικά σκληρά τυριά είναι καλύτερες πηγές CLA από οποιοδήποτε άλλο τυρί αναφέρεται στην παγκόσµια βιβλιογραφία. Επίσης προκύπτει η σχέση της αυξηµένης περιεκτικότητας σε CLA και του γαλακτοφόρου ζώου. Ένας πρόσθετος παράγοντας που οδηγεί στην µεγάλη περιεκτικότητα CLA των ελληνικών τυριών είναι η επιλεκτική τυροκόµηση κατά τους εαρινούς και καλοκαιρινούς µήνες.

5 Summary In this thesis, some Greek foods were examined as sources of ω3 fatty acids and CLA. In particular, mollusks (i.e. bivalves, cephalopods and gastropods) were analyzed with respect their ω3 fatty acid content, while Greek cheeses were analyzed with respect their CLA content. Parameters affecting the fatty acid composition of these foods were studied and new sources for the production of dietary supplements were found out. The results show that the ω3 fatty acid content depends strongly on the order of sea organisms. Despite the fact that cephalopods contain high protein to fat ratio, they are good sources of ω3 fatty acids. In addition, the Mediterranean blue mussel is an excellent source for the production of dietary supplements. From the examination of cheeses it was found out that Greek hard cheeses are better CLA sources than any other cheese reported in the literature. Also it was shown that CLA content of cheeses is related to the kind of milk-producing animal. On the other hand, the production of the most Greek traditional cheeses takes place mainly during spring and summer and it was proved that this is an additional factor affecting the CLA content.

6 Περιεχόµενα ΣΥΝΤΟΜΟΓΡΑΦΙΕΣ 1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ 2 Α. ΜΕΡΟΣ: ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΚΗ ΑΝΑΣΚΟΠΗΣΗ 4 1. ΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΥΓΕΙΑ Η ΣΥΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΤΡΟΦΩΝ ΛΙΠΙ ΙΑ ΠΡΩΤΕΪΝΕΣ-ΑΜΙΝΟΞΕΑ Η ΜΕΣΟΓΕΙΑΚΗ ΙΑΤΡΟΦΗ ΛΙΠΙ ΙΑ, ΛΙΠΑΡΑ ΟΞΕΑ Η ΧΗΜΙΚΗ ΟΜΗ ΤΩΝ ΛΙΠΙ ΙΩΝ Ο ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ ΤΩΝ ΛΙΠΙ ΙΩΝ ΛΙΠΑΡΑ ΟΞΕΑ Η ΕΠΙ ΡΑΣΗ ΤΟΥ ΛΙΠΟΥΣ ΣΤΗΝ ΑΝΘΡΩΠΙΝΗ ΥΓΕΙΑ 31 ΣΥΝΘΕΣΗ ΕΙΚΟΣΑΝΟΕΙ ΩΝ 3. ω-3 ΠΟΛΥΑΚΟΡΕΣΤΑ ΛΙΠΑΡΑ ΟΞΕΑ ΕΠΙ ΡΑΣΗ ΤΩΝ ω-3 ΛΙΠΑΡΩΝ ΟΞΕΩΝ ΣΤΗΝ ΥΓΕΙΑ ΠΗΓΕΣ ΤΩΝ ω-3 ΛΙΠΑΡΩΝ ΟΞΕΩΝ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΠΟΥ ΕΠΗΡΕΑΖΟΥΝ ΤΗΝ ΣΥΣΤΑΣΗ ΤΩΝ 47 Υ ΑΤΙΚΩΝ ΟΡΓΑΝΙΣΜΩΝ ΣΕ ω-3 ΛΙΠΑΡΑ ΟΞΕΑ 3.5 ΣΥΓΧΡΟΝΕΣ ΤΑΣΕΙΣ ΣΤΗΝ ΜΕΛΕΤΗ ΤΩΝ ω-3 53 ΠΟΛΥΑΚΟΡΕΣΤΩΝ ΛΙΠΑΡΩΝ ΟΞΕΩΝ 4. ΣΥΖΥΓΙΑΚΟ ΛΙΝΕΛΑΪΚΟ ΟΞΥ (CLA) ΒΙΟΛΟΓΙΚΗ ΡΑΣΗ ΤΟΥ CLA ΙΑΤΡΟΦΙΚΕΣ ΠΗΓΕΣ ΤΟΥ CLA ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΠΟΥ ΕΠΗΡΕΑΖΟΥΝ ΤΗΝ ΣΥΣΤΑΣΗ ΤΩΝ 64 ΤΡΟΦΩΝ ΣΕ CLA 4.4 ΕΜΠΛΟΥΤΙΣΜΟΣ ΠΡΟΪΟΝΤΩΝ ΣΕ CLA- ΣΥΝΘΕΤΙΚΗ 71 ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 4.5 ΣΥΓΧΡΟΝΕΣ ΤΑΣΕΙΣ ΣΤΗΝ ΜΕΛΕΤΗ ΤΟΥ CLA 76 Β. ΜΕΡΟΣ: ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΑΝΑΛΥΣΕΙΣ ΘΑΛΑΣΣΙΝΩΝ ΕΙΓΜΑΤΑ- ΕΙΓΜΑΤΟΛΗΨΙΑ ΘΑΛΑΣΣΙΝΩΝ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟΣ ΠΡΟΣ ΙΟΡΙΣΜΟΣ ΚΥΡΙΩΝ ΘΡΕΠΤΙΚΩΝ 81 ΣΥΣΤΑΤΙΚΩΝ 5.3 ΑΝΑΛΥΣΗ ΛΙΠΑΡΩΝ ΟΞΕΩΝ ΣΕ ΘΑΛΑΣΣΙΝΑ ΑΝΑΛΥΣΗ ΑΝΟΡΓΑΝΩΝ ΣΥΣΤΑΤΙΚΩΝ ΑΝΑΛΥΣΗ ΑΜΙΝΟΞΕΩΝ ΠΡΟΣ ΙΟΡΙΣΜΟΣ ΠΕΠΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΑΝΑΛΥΣΕΙΣ ΤΥΡΙΩΝ ΕΙΓΜΑΤΑ- ΕΙΓΜΑΤΟΛΗΨΙΑ ΤΥΡΙΩΝ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟΣ ΠΡΟΣ ΙΟΡΙΣΜΟΣ ΛΙΠΟΥΣ ΚΑΙ ΥΓΡΑΣΙΑΣ 121 ΣΤΑ ΤΥΡΙΑ 6.3 ΑΝΑΛΥΣΗ ΛΙΠΑΡΩΝ ΟΞΕΩΝ ΣΕ ΤΥΡΙΑ 124 Γ. ΜΕΡΟΣ: ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΣΧΟΛΙΑΣΜΟΣ ΘΡΕΠΤΙΚΑ ΚΑΙ ΑΝΟΡΓΑΝΑ ΣΥΣΤΑΤΙΚΑ ΘΑΛΑΣΣΙΝΩΝ ΣΥΣΤΑΣΗ ΘΑΛΑΣΣΙΝΩΝ ΣΕ ΘΡΕΠΤΙΚΑ ΣΥΣΤΑΤΙΚΑ 104

7 7.2 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΘΑΛΑΣΣΙΝΩΝ ΣΕ ΚΥΡΙΑ ΑΝΟΡΓΑΝΑ 106 ΣΥΣΤΑΤΙΚΑ 7.3 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΘΑΛΑΣΣΙΝΩΝ ΣΕ ΙΧΝΟΣΤΟΙΧΕΙΑ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΣΥΣΤΑΣΗΣ ΣΕ ΑΝΟΡΓΑΝΑ ΣΥΣΤΑΤΙΚΑ ΛΙΠΑΡΑ ΟΞΕΑ ΘΑΛΑΣΣΙΝΩΝ ΚΑΙ ΤΥΡΙΩΝ ΜΕΘΥΛΙΩΣΗ ΛΙΠΑΡΩΝ ΟΞΕΩΝ ΣΕ ΘΑΛΑΣΣΙΝΑ ΚΑΙ ΤΥΡΙΑ 115 ΧΩΡΙΣ ΠΡΟΗΓΟΥΜΕΝΗ ΕΞΑΓΩΓΗ ΛΙΠΟΥΣ 8.2 ΑΝΑΛΥΣΗ ΛΙΠΑΡΩΝ ΟΞΕΩΝ ΣΕ ΘΑΛΑΣΣΙΝΑ ΕΠΟΧΙΚΗ ΙΑΚΥΜΑΝΣΗ ΛΙΠΑΡΩΝ ΟΞΕΩΝ ΣΕ ΤΡΙΑ ΨΑΡΙΑ 121 ΚΑΙ ΣΤΟ ΜΥ Ι 8.4 ΑΝΑΛΥΣΗ ΛΙΠΑΡΩΝ ΟΞΕΩΝ ΣΕ ΓΑΛΑΚΤΟΚΟΜΙΚΑ 126 ΠΡΟΪΟΝΤΑ 8.5 ΕΠΟΧΙΚΗ ΙΑΚΥΜΑΝΣΗ ΛΙΠΑΡΩΝ ΟΞΕΩΝ ΣΕ ΤΥΡΙΑ ΥΠΟΛΟΓΙΣΜΟΣ ΤΗΣ PDCAAS ΣΕ ΘΑΛΑΣΣΙΝΑ ΑΝΑΛΥΣΗ ΑΜΙΝΟΞΕΩΝ ΥΠΟΛΟΓΙΣΜΟΣ ΒΑΘΜΟΛΟΓΙΑΣ ΑΜΙΝΟΞΕΩΝ ΠΡΟΣ ΙΟΡΙΣΜΟΣ ΠΕΠΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΥΠΟΛΟΓΙΣΜΟΣ PDCAAS ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΙΑΤΡΟΦΙΚΩΝ ΠΗΓΩΝ ΤΩΝ Ω-3 ΛΙΠΑΡΩΝ ΟΞΕΩΝ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΤΥΡΙΩΝ ΩΣ ΠΗΓΗ ΤΟΥ CLA 156 ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ 161

8 Συντοµογραφίες AAS (Amino Acid Score): Βαθµολογία Αµινοξέων CLA (Conjugated Linoleic Acid): Συζυγιακό λινελαϊκό οξύ DHA (Docosahexanoic Acid): Εικοσιδυοεξενοϊκό οξύ EPA (Eicosipentanoic Acid): Εικοσιπεντενοϊκό οξύ FAME (Fatty Acid Methyl Esters): Μεθυλεστέρες των λιπαρών οξέων FAO (Food and Agricultural Organization): Οργανισµός για την Τροφή και την Γεωργία ICP-AES (Inductively Coupled Plasma - Atomic Emission Spectroscopy): Φασµατοσκοπία ατοµικής εκποµπής σε πλάσµα GC (Gas Chromatography): Αέρια Χρωµατογραφία HPLC (High Performance Liquid Chromatography): Χρωµατογραφία υψηλής απόδοσης MUFA (Monounsaturated Fatty Acids): Μονοακόρεστα λιπρά οξέα PDCAAS (Protein Digestibility Corrected Amino Acid Score): ιορθωµένη ως προς την πεπτικότητα, βαθµολογία αµινοξέων PUFA (Polyunsaturated Fatty Acids): Πολυακόρεστα λιπρά οξέα RDA (Recommended Dietary Allowance): Συνιστώµενη ιατροφική Χορήγηση SFA (Saturated Fatty Acids): Κορεσµένα λιπαρά οξέα WHO (World Health Organization- WHO): Παγκόσµιος Οργανισµός Υγείας

9 Εισαγωγή Οι ραγδαίες κοινωνικές αλλαγές οι οποίες παρατηρούνται στις σύγχρονες αστικές κοινωνίες, δεν άφησαν ανεπηρέαστες και τις διατροφικές συνήθειες των ανθρώπων. Έτσι ο τρόπος ζωής στα αστικά κέντρα επιβάλλει διαφορετικούς ρυθµούς σε σχέση µε τις κοινωνίες της υπαίθρου και συνεπακόλουθα αλλαγές στον τρόπο διατροφής. Ωστόσο οι αλλαγές αυτές έχουν συνδεθεί µε την αύξηση της προσβολής του σύγχρονου ανθρώπου από χρόνιες παθήσεις, όπως αυτές του καρδιοαγγειακού συστήµατος και διάφορες µορφές νεοπλασιών. Από την διενέργεια επιδηµιολογικών ερευνών έχουν προσδιοριστεί κάποια συστατικά της τροφής τα οποία έχουν θετική ή αρνητική επίδραση στην υγεία. Στην παρούσα διατριβή µελετώνται και αξιολογούνται διάφορα ελληνικά τρόφιµα ως πηγές των ω3 λιπαρών οξέων και του CLA, συστατικά τα οποία έχουν θετική επίδραση στην ανθρώπινη υγεία. Οι πηγές που χρησιµοποιήθηκαν για την αποµόνωση και την ανάλυση των ω3 λιπαρών οξέων είναι θαλάσσιοι ζωικοί οργανισµοί, ενώ οι πηγές του CLA που χρησιµοποιήθηκαν είναι ελληνικά τυριά. Επίσης γίνεται προσπάθεια για την εξακρίβωση των παραγόντων οι οποίοι επιδρούν στο περιεχόµενο αυτών των λιπαρών οξέων στις συγκεκριµένες τροφές καθώς και η εξεύρεση πηγών ως πρώτη ύλη για την παραγωγή συµπληρωµάτων διατροφής. Οι αναλύσεις των λιπαρών οξέων έγιναν µε τις µεθόδους οι οποίες προτείνονται ως οι καταλληλότερες για αυτά τα είδη στην παγκόσµια βιβλιογραφία. Παράλληλα αναπτύξαµε µεθόδους µε µικρότερο κόστος και µεγαλύτερη ταχύτητα, οι οποίες παρέχουν ισάξια αποτελέσµατα. Οι περισσότεροι θαλασσινοί οργανισµοί που αναλύονται στην παρούσα εργασία, εξετάζονται για πρώτη φορά ως τροφή. Έτσι η εξαγωγή συµπερασµάτων, σύµφωνα µε το σκοπό της εργασίας, δεν µπορεί να βασιστεί αποκλειστικά στο περιεχόµενο τους σε λιπαρά οξέα. Για το λόγο αυτό µελετώνται τα κύρια διατροφικά συστατικά, το περιεχόµενο τους σε αµινοξέα και ανόργανα συστατικά. Τέλος εξετάζεται η δυνατότητα πέψης τους από τον ανθρώπινο οργανισµό. Από τα αποτελέσµατα προέκυψε η σχέση της οικογένειας των θαλασσινών οργανισµών που αναλύθηκαν και των περιεχόµενων λιπαρών οξέων. Τα κεφαλόποδα µαλάκια αν και περιέχουν υψηλούς λόγους πρωτεΐνης προς λίπος, αποτελούν καλές

10 πηγές των ω3 λιπαρών οξέων. Επίσης οι πλούσιες θρεπτικές ύλες του µυδιού το καθιστούν ως εξαιρετική πρώτη ύλη για την παραγωγή συµπληρωµάτων διατροφής. Ακολούθως εξετάστηκε η διακύµανση των λιπαρών οξέων του µυδιού κατά τη διάρκεια ενός έτους. Από τα αποτελέσµατα αυτής της ανάλυσης µπορεί να προταθεί η καταλληλότερη εποχή για τη χρήση αυτού του οργανισµού σε συµπληρώµατα διατροφής. Ανάλογη µελέτη έγινε για τα τρία σηµαντικότερα από άποψης περιεχόµενων ω3 λιπαρών οξέων ψάρια των ελληνικών θαλασσών, όπως αυτά προσδιορίστηκαν από τους κ.κ. Ζλατάνο και Σαγρέδο σε προγενέστερη εργασία. Από τις αναλύσεις οι οποίες διεξήχθησαν βρέθηκε ότι τα ελληνικά σκληρά τυριά είναι καλύτερες πηγές CLA από οποιοδήποτε άλλο τυρί αναφέρεται στην παγκόσµια βιβλιογραφία. Επίσης προκύπτει η σχέση της αυξηµένης περιεκτικότητας σε CLA και του γαλακτοφόρου ζώου. Σηµαντική είναι επίσης η επίδραση του τρόπου παρασκευής. Επιπρόσθετα έγιναν µηνιαίες αναλύσεις των περιεχόµενων λιπαρών οξέων σε τέσσερα επιλεγµένα τυριά επί ένα έτος. Από τα αποτελέσµατα αυτών των αναλύσεων προκύπτει ότι η επιλεκτική τυροκόµηση κατά τους εαρινούς και καλοκαιρινούς µήνες, αποτελεί έναν πρόσθετο λόγο της αυξηµένης συγκέντρωσης CLA των ελληνικών τυριών. Η παρούσα διατριβή διαρθρώνεται σε τρία µέρη, την βιβλιογραφική ανασκόπηση, το πειραµατικό µέρος και τα αποτελέσµατα. Στο πρώτο µέρος επιχειρείται µια συνοπτική παρουσίαση των συστατικών της διατροφής και του βιολογικού τους ρόλου. Επίσης γίνεται εκτενέστερη αναφορά στο λίπος και στα λιπαρά οξέα. Στο δεύτερο µέρος παρουσιάζεται η δειγµατολειψία και οι µέθοδοι ανάλυσης που χρησιµοποιήθηκαν. Τέλος στο τρίτο µέρος παρουσιάζονται και αξιολογούνται τα αποτελέσµατα των αναλύσεων.

11 Α. ΜΕΡΟΣ: ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΚΗ ΑΝΑΣΚΟΠΗΣΗ

12 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1: ΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΥΓΕΙΑ Η έννοια κακή διατροφή έχει διττό χαρακτήρα. Αφενός ο ελλιπής σιτισµός, όπως αυτός συναντάται στους πληθυσµούς των αναπτυσσοµένων χωρών, και αφετέρου οι ποιοτικές παρεκκλίσεις της διατροφής που παρατηρούνται στις αναπτυγµένες χώρες, µπορούν να οδηγήσουν σε παθολογικές καταστάσεις. Χαρακτηριστική είναι η περίπτωση της Ελλάδος, όπου µέχρι την δεκαετία του 1950, παρουσιάζονταν προβλήµατα όµοια µε αυτά των αναπτυσσόµενων χωρών και σχετίζονταν µε την έλλειψη διατροφικών συστατικών. Από εκείνο το σηµείο και έπειτα, η οικονοµική ανάπτυξη συνοδεύτηκε µε τη µείωση της πρόωρης θνησιµότητας λόγω υποσιτισµού και τη ραγδαία αύξηση των χρόνιων νοσηµάτων και κυρίως της στεφανιαίας νόσου και των περισσότερων νεοπλασιών. Σύµφωνα µε τον Παγκόσµιο Οργανισµό Υγείας (World Health Organization- WHO), η αύξηση της προσβολής και της θνησιµότητας από καρδιοαγγειακές παθήσεις και πολλές µορφές καρκίνου, σχετίζονται µε τον σύγχρονο τρόπο διατροφής στην Ευρώπη. Σε αυτό το στοιχείο εντοπίζεται και η αύξηση αυτών των ασθενειών στην Ελλάδα, ειδικά κατά τα τελευταία 30 χρόνια, καθώς αυτό το χρονικό διάστηµα παρατηρείται η στροφή µεγάλου µέρους του Ελληνικού πληθυσµού σε διατροφές δυτικού τύπου. Αντίθετα η παραδοσιακή Μεσογειακή διατροφή θεωρείται, όπως αποδεικνύουν µια σειρά από επιδηµιολογικές µελέτες, ευεργετική για την προστασία από πολλά χρόνια νοσήµατα. Για την κατανόηση της επίδρασης της διατροφής στην ανθρώπινη υγεία, είναι συνεπώς απαραίτητη η οµαδοποίηση και τελικά η αξιολόγηση των συστατικών των τροφίµων. Έτσι η αξιολόγηση των τροφίµων γίνεται µε βάση τη χηµική τους σύσταση και την περιεκτικότητα τους στα διάφορα συστατικά. Στο πρώτο εισαγωγικό κεφάλαιο αυτής της διατριβής επιχειρείται µια σύντοµη παρουσίαση των συστατικών των τροφίµων, µια συνοπτική βιβλιογραφική ανασκόπηση της επίδρασής τους στην ανθρώπινη υγεία και τέλος η αξιολόγηση της συνεισφοράς τους στη Μεσογειακή διατροφή.

13 1.1 Η ΣΥΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΤΡΟΦΩΝ Οι θρεπτικές ύλες διαχωρίζονται σε έξι κατηγορίες, κάθε µία από τις οποίες πρέπει να λαµβάνεται µε την διατροφή, σε ποσότητες τέτοιες, ώστε να εξασφαλίζεται η οµαλή λειτουργία του οργανισµού. Οι έξι κατηγορίες είναι οι υδατάνθρακες, τα λίπη και έλαια, οι πρωτεΐνες, το νερό, τα ανόργανα συστατικά και οι βιταµίνες 1. Η ανάλυση των τροφίµων στα συστατικά τους έγινε για πρώτη φορά από τον Henneberg, ήδη από την δεκαετία του Ο Henneberg και οι συνεργάτες του βρήκαν ένα τρόπο ανάλυσης των τροφών, ο οποίος παραµένει ακόµη και σήµερα επίκαιρος ως προς τις αρχές του, αλλά και σε κάποια σηµεία και ως προς την ίδια την διαδικασία. Σύµφωνα µε αυτή την µέθοδο, η υγρασία στα τρόφιµα µετράται µε ξήρανση, το λίπος εξάγεται µε αιθέρα, από το περιεχόµενο άζωτο υπολογίζεται η πρωτεΐνη µε έναν συντελεστή µετατροπής 6,25, ενώ οι διατροφικές ίνες υπολογίζονται ως το µη διαλυτό µέρος µιας τροφής, τόσο σε ασθενές οξύ όσο και σε αλκαλικό διάλυµα, από το οποίο προηγουµένως έχει αποµακρυνθεί η τέφρα και το λίπος. Το υπόλοιπο που προκύπτει από την διαφορά βάρους του αρχικού προϊόντος και των επιµέρους συστατικών που προαναφέρθηκαν, καλείται «κλάσµα που δεν περιέχει αζωτούχες ενώσεις» και αντιστοιχεί στους υδατάνθρακες 2. Η πρώτη προσπάθεια για τον καθορισµό ενός ενιαίου τρόπου για την ανάλυση των τροφών παγκοσµίως έγινε το 1947 από τον Οργανισµό για την Τροφή και την Γεωργία (Food and Agricultural Organization- FAO), ο οποίος υπάγεται στον Οργανισµό Ηνωµένων Εθνών (ΟΗΕ). Ο FAO οργάνωσε µια διεθνή συνδιάσκεψη ειδικών, µε σκοπό να καθορίσει τις γενικές αρχές στις οποίες θα πρέπει να βασίζονται οι πίνακες σύστασης των τροφών και να καθοριστούν τα πρότυπα, σύµφωνα µε τα οποία είναι δυνατή η σύγκριση των δεδοµένων διεθνώς 3. Έτσι από το 1949 ο οργανισµός αυτός δηµοσιεύει καταλόγους µε τα συστατικά των τροφών για τις χώρες µε τα µεγαλύτερα προβλήµατα υποσιτισµού και τα οµαδοποιεί σε χώρες της Ασίας, της Αφρικής της Λατινικής Αµερικής και της µέσης Ανατολής 4. Με τον τρόπο αυτό µπορεί να κατευθύνεται καλύτερα η παγκόσµια παραγωγή τροφίµων και να επιτευχθεί το απαιτούµενο, η καταπολέµηση δηλαδή της παγκόσµιας πείνας. Σήµερα πολλοί διεθνείς οργανισµοί δηµοσιοποιούν τη σύσταση των τροφίµων. Από τον FAO υιοθετούνται και προτείνονται διάφορες βάσεις δεδοµένων για τροφές ανά τoν κόσµο. Αυτές οι βάσεις δεδοµένων ονοµάζονται πίνακες διατροφής και περιέχουν σηµαντικές πληροφορίες για την σύσταση των τροφών. Συνηθέστερα οι 6

14 πίνακες διατροφής αναφέρονται σε συνολικές ποσότητες των επιµέρους διατροφικών συστατικών, σύµφωνα µε το πρότυπο του Henneberg. Σύµφωνα µε αυτό το πρότυπο τα συστατικά των τροφών ταξινοµούνται σε νερό, υδατάνθρακες, πρωτεΐνες, λιπίδια και τέφρα. Ωστόσο οι απαιτήσεις για περισσότερο εξειδικευµένες πληροφορίες για τις τροφές έχουν οδηγήσει στην προσθήκη και άλλων δεδοµένων στους πίνακες διατροφής. Στην συνέχεια της παρούσας ενότητας γίνεται µια σύντοµη παρουσίαση των διατροφικών συστατικών νερό, τέφρα και υδατάνθρακες. Τα λιπίδια και οι πρωτεΐνες παρουσιάζονται στις επόµενες ενότητες ξεχωριστά. Νερό Το νερό αποτελεί το ποσοτικά σηµαντικότερο συστατικό του ανθρώπινου οργανισµού. Χρησιµοποιείται από τον οργανισµό ως µέσο µεταφοράς των θρεπτικών υλών και των προϊόντων αποικοδόµησης τους. Επίσης αποτελεί το µέσο στο οποίο γίνονται οι αντιδράσεις στον οργανισµό, σε πολλές από τις οποίες λαµβάνει µέρος και το ίδιο 5. Έτσι ο άνθρωπος πρέπει να λαµβάνει νερό συνεχώς, για να αναπληρώνει τις απώλειες µέσω των ούρων, των κοπράνων και του δέρµατος. Το νερό το οποίο απαιτείται από τον οργανισµό λαµβάνεται είτε µε απευθείας κατάποσή του, είτε ως συστατικό των τροφίµων σε υγρή ή στερεά µορφή. Επειδή η επάρκεια σε νερό του οργανισµού µπορεί να εξασφαλίζεται µε την αυτούσια λήψη του, ο προσδιορισµός του στα τρόφιµα δεν έχει την έννοια της εξεύρεσης πηγών του. Ωστόσο η περιεκτικότητα ενός τροφίµου σε νερό, που συνηθέστερα ονοµάζεται περιεχόµενη υγρασία, αποτελεί σηµαντικό χαρακτηριστικό ενός τροφίµου. Το νερό δε συνεισφέρει ενεργειακά στον οργανισµό και εποµένως πρέπει να λαµβάνεται υπόψη η περιεκτικότητα του στα τρόφιµα, για τον προσδιορισµό της θερµιδικής τους αξίας. Επίσης ο προσδιορισµός του νερού χρησιµεύει στον εντοπισµό της ποιότητας ενός τροφίµου, καθώς και στην εξακρίβωση πιθανής νόθευσής του. Ο προσδιορισµός του νερού σε ένα τρόφιµο µπορεί να γίνει µε διάφορες µεθόδους. Συνηθέστερος είναι ο έµµεσος προσδιορισµός του, µε την αποµάκρυνση της υγρασίας από ένα τρόφιµο και τον υπολογισµό της διαφοράς του βάρους πριν και µετά την αποµάκρυνση. Η αποµάκρυνση της υγρασίας µπορεί να γίνει είτε µε θέρµανση (συνηθέστερα σε θερµοκρασίες οριακά υψηλότερες των 100 o C, αλλά σε ορισµένες περιπτώσεις και µεγαλύτερες), είτε µε λυοφίληση. Η τελευταία µέθοδος 7

15 υπερτερεί κατά το ότι η αποµάκρυνση της υγρασίας γίνεται σε χαµηλές θερµοκρασίες και έτσι αποφεύγονται αλλοιώσεις άλλων συστατικών του τροφίµου. Εναλλακτικές µέθοδοι προσδιορισµού της υγρασίας των τροφίµων είναι η απόσταξη µαζί µε κάποιον οργανικό διαλύτη µη διαλυτό στο νερό, όπως το τολουόλιο, η µέτρηση της διηλεκτρικής σταθεράς ενός δείγµατος, φυσικές µέθοδοι, όπως ο προσδιορισµός του ειδικού βάρους, και χηµικές µέθοδοι, όπως η αντίδραση του νερού µε ανθρακασβέστιο 6. Υδατάνθρακες Η σηµασία των υδατανθράκων για την διατροφή εντοπίζεται πρωτίστως στο γεγονός ότι αποτελούν την κύρια µορφή ενέργειας που χρησιµοποιεί ο οργανισµός. Σύµφωνα µε τους οργανισµούς FAO και WHO 7, οι ενεργειακές ανάγκες θα πρέπει να καλύπτονται κατά 55% τουλάχιστον από υδατάνθρακες. Επειδή ωστόσο και τα υπόλοιπα συστατικά της διατροφής είναι απαραίτητα, έχει παρατηρηθεί ότι, όταν το ποσό αυτό φτάσει ή υπερβεί το 75%, αρχίζουν να δηµιουργούνται προβλήµατα ελλιπούς σιτισµού. Στους υδατάνθρακες ανήκει µια σειρά ενώσεων µε διαφορετικές ιδιότητες και διαφορετική αξιοποίηση από τον οργανισµό. Έτσι ο όρος συνολικοί υδατάνθρακες, ο οποίος αναφέρεται στους πίνακες διατροφής, σε πολλές περιπτώσεις δεν αποτελεί µέτρο για την αξία µιας τροφής. Υπάρχουν πολλές και διαφορετικές προσεγγίσεις για το ποιες ενώσεις πρέπει να συµπεριλαµβάνονται κάτω από αυτό τον γενικό όρο. ύο είναι οι βασικοί τρόποι µέτρησης των υδατανθράκων. Ο πρώτος βασίζεται στην διαφορά της µάζας των συστατικών µιας τροφής που προσδιορίζονται αναλυτικά, δηλαδή των πρωτεϊνών, του λίπους, της τέφρας και της υγρασίας, από την συνολική της µάζα. Ο δεύτερος βασίζεται στον άµεσο προσδιορισµό των επιµέρους υδατανθράκων και µε πρόσθεση αυτών υπολογίζονται οι συνολικοί υδατάνθρακες. Ο προσδιορισµός που προκύπτει από τη διαφορά βασίζεται στο πρότυπο του Henneberg. Αν και είναι ιδιαίτερα απλός στην εφαρµογή, παρουσιάζει αρκετά µειονεκτήµατα. Κυριότερο είναι ότι στο ποσό που προκύπτει συµπεριλαµβάνονται διάφορες ενώσεις, οι οποίες δεν είναι υδατάνθρακες, όπως η λιγνίνη, τα οργανικά οξέα, οι ταννίνες και οι κηροί. Επίσης όλα τα αναλυτικά σφάλµατα που προκύπτουν από τον προσδιορισµό των υπόλοιπων συστατικών αθροίζονται στον υπολογισµό των υδατανθράκων. 8

16 Τέφρα - Ανόργανα συστατικά Η τέφρα η οποία αναλύεται ως ένα από τα συστατικά των τροφών, αποτελείται από επιµέρους ανόργανα συστατικά, τα οποία βρίσκονται σε διαφορετικές αναλογίες και κατατάσσονται εµπειρικά σε κύρια και ιχνοστοιχεία. Ο ορισµός των κύριων ανόργανων συστατικών παραµένει αµφισβητούµενος, καθώς υπάρχουν στοιχεία όπως ο σίδηρος, τα οποία κατατάσσονται από άλλους στα κύρια και από άλλους στα ιχνοστοιχεία. Σήµερα είναι αποδεκτό, ότι το ένα τρίτο από τα 92 στοιχεία τα οποία υπάρχουν στην φύση, παίζουν καθοριστικό ρόλο για την ζωή. Έντεκα από αυτά τα στοιχεία παρουσιάζονται σε σηµαντικά µεγαλύτερες αναλογίες από τα άλλα. Τα στοιχεία αυτά, δηλαδή ο άνθρακας, το υδρογόνο, το οξυγόνο, το άζωτο, το θείο, το ασβέστιο, ο φωσφόρος, το κάλιο, το νάτριο, το χλώριο και το µαγνήσιο, ορίζονται ως κύρια στοιχεία. Αν εξαιρέσει κανείς τα έξι ευγενή αέρια, τα οποία είναι απίθανο να έχουν κάποια βιολογική δράση, αποµένουν 75 στοιχεία, τα οποία βρίσκονται σε µικρή περιεκτικότητα σε βιολογικά υλικά και τα οποία µπορούν να χαρακτηριστούν ως ιχνοστοιχεία 8. Πολλά από τα ιχνοστοιχεία βρίσκονται στα κύτταρα σε τόσο µικρές αναλογίες, ώστε ήταν αδύνατο για τους πρώτους επιστήµονες να προσδιορίσουν την περιεκτικότητα τους µε τις αναλυτικές µεθόδους οι οποίες ήταν τότε διαθέσιµες. Για το λόγο αυτό η περιεκτικότητά τους αναφερόταν ως ίχνη, από όπου προήλθε και η ονοµασία τους. Με τις σύγχρονες µεθόδους ανάλυσης ωστόσο, οι ποσότητες αυτών των στοιχείων µπορούν να µετρηθούν επακριβώς. Για την αξιολόγηση της περιεκτικότητας µιας διατροφής σε ανόργανα συστατικά έχει εισαχθεί ο όρος Συνιστώµενη ιατροφική Χορήγηση (RDA-Recommended Dietary Allowance). Ο όρος αυτός αντιστοιχεί στην ηµερήσια λήψη ανόργανων στοιχείων και βιταµινών η οποία καλύπτει τις διατροφικές ανάγκες του συνόλου σχεδόν (97,5%) των υγιών ατόµων. Έχει εισαχθεί από την Αµερικανική Ακαδηµία Επιστηµών και έχει υιοθετηθεί πρόσφατα από τους διεθνείς οργανισµούς FAO/WHO 9. Οι τιµές RDA διαφέρουν ανάλογα µε το φίλο και την ηλικία του ατόµου. Στον πίνακα 1.1 παρουσιάζονται οι RDA για διάφορα απαραίτητα ανόργανα συστατικά 10. 9

17 Πίνακας 1.1: Τιµές RDA για διάφορα ανόργανα συστατικά Φάση ζωής Ca Cr Cu F I Fe Mg Mn Mo P Se Zn Οµάδα (mg/d) (µg/d) (µg/d) (mg/d) (µg/d) (mg/d) (mg/d) (mg/d) (µg/d) (mg/d) (µg/d) (mg/d) Βρέφη 0-6 mo 210* 0,2* 200* 0,01* 110* 0,27* 30* 0,003* 2* 100* 15* 2* 7-12 mo 270* 5,5* 220* 0,50* 130* 11,00 75* 0,600* 3* 275* 20* 3 Παιδιά 1-3 y 500* 11* 340 0,70* 90 7, ,200* y 800* 15* 440 1,00* 90 10, ,500* Άνδρες 9-13 y 1.300* 25* 700 2,00* 120 8, ,900* y 1.300* 35* 890 3,00* , ,200* y 1.000* 35* 900 4,00* 150 8, ,300* y 1.000* 35* 900 4,00* 150 8, ,300* y 1.200* 30* 900 4,00* 150 8, ,300* >70y 1.200* 30* 900 4,00* 150 8, ,300* Γυναίκες 9-13 y 1.300* 21* 700 2,00* 120 8, ,600* y 1.300* 24* 890 3,00* , ,600* y 1.000* 25* 900 3,00* , ,800* y 1.000* 25* 900 3,00* , ,800* y 1.200* 20* 900 3,00* 150 8, ,800* >70y 1.200* 20* 900 3,00* 150 8, ,800* Εγκυµοσύνη 18 y 1.300* 29* ,00* , ,000* y 1.000* 30* ,00* , ,000* y 1.000* 30* ,00* , ,000* Θηλασµός 18 y 1.300* 44* ,00* , ,600* y 1.000* 45* ,00* 290 9, ,600* y 1.000* 45* ,00* 290 9, ,600* * Λήψη σε υγρή µορφή (υδατικά διαλύµατα) Πηγή: Williams (10) 10

18 1.2 ΛΙΠΙ ΙΑ Με τον γενικό όρο λιπίδια ονοµάζονται όλα τα συστατικά µιας αποξηραµένης ύλης τα οποία είναι αδιάλυτα στο νερό και διαλύονται στον αιθέρα. Τα κύρια συστατικά των λιπιδίων είναι τα τριγλυκερίδια, τα φωσφολιπίδια και οι στερόλες, το περιεχόµενο των οποίων µεταβάλλεται σηµαντικά, ανάλογα µε την προέλευση τους. Χαρακτηριστικά παραδείγµατα είναι τα φυτικά έλαια, που περιέχουν σχεδόν αποκλειστικά τριγλυκερίδια, και ο κρόκος των αβγών, που περιέχει περίπου 65% τριγλυκερίδια, 25% φωσφολιπίδια και 5% χοληστερόλη Εκτός από τα παραπάνω, στα λιπίδια περιέχονται και κάποιες µικρές ποσότητες άλλων συστατικών (Πίνακας 1.2). Τα συστατικά αυτά συνήθως είναι λιγότερα της µίας ποσοστιαίας µονάδας επί του συνόλου, ωστόσο σε κάποιες περιπτώσεις µπορούν να έχουν καθοριστική σηµασία για το µεταβολισµό. Τα σηµαντικότερα είναι οι βιταµίνες και οι προβιταµίνες, οι υδρογονάνθρακες και οι αντιοξειδωτικές ουσίες. Πίνακας 1.2 Τα κυριότερα συστατικά του διατροφικού λίπους Συστατικό Υποοµάδες Προέλευση Ποσοστό επί του συνόλου (%) Τριγλυκερίδια Φυσική/ συνθετική Φωςφολιπίδια Στερόλες Βιταµίνες και Προβιταµίνες Υδρογονάνθρακες Αντιοξειδωτικά Λεκιθίνες Άλλα Χοληστερόλη Άλλες ζωικές Φυτικές Ρετινόλη Καροτενοειδή Βιταµίνη D Τοκοφερόλες Αλκάνια, αλκένια Πολυκυκλικοί BHA/BHT Προπύλια χολής Τοκοφερόλες Φυσική 1-30 Φυσική Φυσική 0-5 Φυσική Φυσική/ συνθετική Φυσική Συνθετική <1 Φυσική Φυσική Πρόσθετα ανάπτυξης <1 Πρόσθετα <1 Πηγή: Less & Karel (11) Τα λιπίδια αποτελούν σηµαντικό συστατικό της διατροφής και παρέχουν το 25-45% της διατροφικής ενέργειας στις περισσότερο ανεπτυγµένες κοινωνίες. Ωστόσο πληθυσµοί λιγότερο τεχνολογικά εξελιγµένοι, όπως οι ιθαγενείς της Λατινικής Αµερικής, αντλούν µόνο το 9-12% της ενέργειάς τους από λίπη 11. Ανεξάρτητα του ποσού τους στη διατροφή, είναι πολύ σηµαντικά για την αποθήκευση και τη µεταφορά ενέργειας από το ένα µέρος του σώµατος στο άλλο. 11

19 Εξάλλου περιέχουν σηµαντική ποικιλία µορίων µεγάλης χρησιµότητας για τον οργανισµό, όπως οι λιποδιαλυτές βιταµίνες. Τέλος διάφορα λιπίδια είναι κύρια δοµικά µέρη των τοιχωµάτων των κυττάρων και ως απαραίτητα συστατικά για την παραγωγή αρκετών ορµονών, που είναι σηµαντικές για την κανονική λειτουργία του οργανισµού

20 1.3 ΠΡΩΤΕΪΝΕΣ-ΑΜΙΝΟΞΕΑ Οι πρωτεΐνες αποτελούν µία από τις τρεις σηµαντικότερες πηγές ενέργειας για τον άνθρωπο, µαζί µε τους υδατάνθρακες και τα λιπίδια. Ωστόσο ο βιολογικός τους ρόλος είναι πολυδιάστατος, καθώς ελάχιστες λειτουργίες ενός οργανισµού τελούνται χωρίς την συµµετοχή κάποιας πρωτεΐνης Οι πρωτεΐνες είναι φυσικά πολυµερή συµπυκνώσεως, άµορφα ή κρυσταλλικά σώµατα, µεγάλου µοριακού βάρους, άτηκτα και µη αποσταζόµενα 18. Τα µονοµερή δοµικά στοιχεία των πρωτεϊνών είναι τα αµινοξέα. Αν και στη φύση έχουν βρεθεί εκατοντάδες αµινοξέα, µόνο είκοσι από αυτά συνθέτουν τις πρωτεΐνες. Οι φυτικοί οργανισµοί και κάποιοι µικροοργανισµοί συνθέτουν µόνοι τους όλα τα αµινοξέα των πρωτεϊνών τους. Αντίθετα οι ζωικοί οργανισµοί δεν είναι σε θέση να συνθέσουν ορισµένα από τα αµινοξέα και πρέπει να τα λαµβάνουν αυτούσια µε την τροφή. Για τον άνθρωπο έχουν εντοπιστεί οκτώ αµινοξέα, τα οποία πρέπει να λαµβάνει µε την τροφή και τα οποία χαρακτηρίζονται ως «απαραίτητα» 18,19. Επίσης η αργινίνη είναι ένα αµινοξύ το οποίο ο άνθρωπος µπορεί να συνθέσει σε περιορισµένη κλίµακα και το οποίο χαρακτηρίζεται ως «ηµιαπαραίτητο». Τέλος η ιστιδίνη, αν και µπορεί να συντεθεί από τον ενήλικα ανθρώπινο οργανισµό, είναι απαραίτητη κατά την βρεφική περίοδο της ζωής του 19. Τα αµινοξέα αυτά παρουσιάζονται στον πίνακα 1.2. Εκτός από τα παραπάνω δέκα αµινοξέα υπάρχουν άλλα δέκα, τα οποία απαντούν στις πρωτεΐνες του ανθρώπου και µπορούν συντεθούν από τον ίδιο. Τα αµινοξέα αυτά χαρακτηρίζονται «µη απαραίτητα» (πίνακας 1.3). Πίνακας 1.2 Απαραίτητα αµινοξέα Ονοµασία Σύµβολο Βαλίνη Val, V Λευκίνη Leu, L Ισολευκίνη Ile, I Φαινυλαλανίνη Phe, F Τρυπτοφάνη Trp, W Μεθειονίνη Met, M Θρεονίνη Thr, T Λυσίνη Lys, K Ιστιδίνη 1 His, H Αργινίνη 2 Arg, R 1: Απαραίτητο για νεογνά, 2: Ηµιαπραίτητο Πηγή: Belitz & Grosh (20), Λιακοπούλου-Κυριακίδου (21) 13

21 Πίνακας 1.3 Μη απαραίτητα αµινοξέα Ονοµασία Γλυκίνη Αλανίνη Τυροσίνη Προλίνη Κυστεΐνη Σερίνη Ασπαργανινικό οξύ Γλουταµινικό οξύ Ασπαραγίνη Γλουταµίνη Σύµβολο Gly, G Ala, A Tyr, Y Pro, P Cys, C Ser, S Asp, D Glu, E Asn, N Gln, Q Πηγή: Belitz & Grosh (20), Λιακοπούλου-Κυριακίδου (21) Στους πίνακες διατροφής συνηθίζεται να δίνεται το ποσό της συνολικής πρωτεΐνης µιας τροφής. Για τον υπολογισµό της συνολικής πρωτεΐνης, µετράται το περιεχόµενο άζωτό της και στη συνέχεια πολλαπλασιάζεται µε έναν συντελεστή µετατροπής. Πρώτος ο Henneberg το 1865, πρότεινε τον πολλαπλασιασµό του ολικού αζώτου µε την αριθµητική τιµή 6,25 για τον προσδιορισµό των πρωτεϊνών. Το κυριότερο πρόβληµα της µεθόδου είναι ότι το ποσό που υπολογίζεται συµπεριλαµβάνει και αζωτούχες ενώσεις που δεν προκύπτουν από τα 20 βασικά αµινοξέα. Αν και η µέθοδος παρουσιάζει αρκετά προβλήµατα ακρίβειας, χρησιµοποιείται µέχρι σήµερα λόγω της απλότητάς της. Το αποτέλεσµα που προκύπτει µε αυτή την διαδικασία, αναφέρεται ως ακατέργαστη πρωτεΐνη (crude protein). Για την βελτίωση της ακρίβειας της µεθόδου, έχουν προταθεί και χρησιµοποιούνται σε αρκετές περιπτώσεις, άλλοι παράγοντες µετατροπής πέρα από τον 6,25. Οι παράγοντες αυτοί αναφέρονται σε κάθε οµάδα τροφίµων χωριστά. Έτσι σε κάθε πίνακα διατροφής, πρέπει να αναφέρεται ο τρόπος υπολογισµού της ακατέργαστης πρωτεΐνης. Ένα χαρακτηριστικό παράδειγµα τέτοιων παραγόντων µετατροπής παρουσιάζεται στον πίνακα 1.4 και έχει προταθεί από τον FAO και τον WHO από το Οι παράγοντες αυτοί χρησιµοποιούνται µε µικρές τροποποιήσεις, από τις εγκυρότερες βάσεις δεδοµένων τροφών στον κόσµο. 14

22 Πίνακας 1.4: Παράγοντες για τον υπολογισµό της ακατέργαστης πρωτεΐνης από το συνολικό άζωτο Τροφή ηµητριακά Σιτάρι Ακατέργαστα άλευρα Κατεργασµένα άλευρα Ζυµαρικά Πίτουρα Καλαµπόκι Ρύζι Κριθάρι, βρώµη, σίκαλη Σόγια Ξηροί καρποί Φιστίκι Αµύγδαλο Λοιποί Γάλα και γαλακτοκοµικά Ζελατίνες Όλα τα λοιπά τρόφιµα Παράγοντας µετατροπής 5,83 5,70 5,70 6,31 6,25 5,95 5,83 5,70 5,41 5,18 5,30 6,38 5,55 6,25 Πηγή: FAO/WHO (19) Η πρωτεΐνη η οποία προσδιορίζεται µε την παραπάνω µέθοδο, παρουσιάζει σε πολλές περιπτώσεις σηµαντικές διαφορές από την πρωτεΐνη η οποία υπολογίζεται από το άθροισµα των πρωτεϊνικών αµινοξέων. Αν δηλαδή προστεθεί η µάζα των περιεχόµενων πρωτεϊνικών αµινοξέων µιας τροφής, τότε το άθροισµα είναι µικρότερο σε σύγκριση µε την πρωτεΐνη, η οποία προκύπτει µε την µέθοδο του περιεχόµενου αζώτου. Για το λόγο αυτό το 1996 οι Salo-Vaananaen & Koivistoinen 23 πρότειναν ότι η πραγµατική περιεκτικότητα σε πρωτεΐνη των διάφορων τροφών θα πρέπει να βασίζεται µόνο στα 20 πρωτεϊνικά αµινοξέα. Με βάση αυτή την αρχή, πρότειναν διαφορετικούς παράγοντες προσδιορισµού της πρωτεΐνης για κάθε τροφή από αυτούς που αναφέρονται στην ακατέργαστη πρωτεΐνη (πίνακας 1.5). Η πρωτεΐνη η οποία προκύπτει από το άθροισµα των 20 αµινοξέων, ονοµάζεται καθαρή (net protein). Πίνακας 1.5: Παράγοντες για τον υπολογισµό της καθαρής πρωτεΐνης από το συνολικό άζωτο Τροφή Παράγοντας µετατροπής % Απόκλιση από παράγοντα 6.25 Ψάρια 4,94 20,6 Κρέας 5,17 15,4 Γαλακτοκοµικά προϊόντα 5,94 5,5 ηµητριακά και προϊόντα αρτοποιίας 5,40 12,2 Λαχανικά και Φρούτα 5,36 13,9 Πηγή: Salo-Vaananaen P.P. & Koivistoinen P.E (23) 15

Μέχρι σήµερα γνωρίζατε ότι η κατανάλωση ψωµιού είναι µία απολαυστική και θρεπτική συνήθεια. Από σήµερα η αγαπηµένη σας αυτή καθηµερινή συνήθεια µπορεί να παρέχει στον οργανισµό ακόµη περισσότερα θρεπτικά

Διαβάστε περισσότερα

MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΛΙΠΗ. ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C.

MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΛΙΠΗ. ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C. MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΛΙΠΗ ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C.S Τα λίπη αποτελούν μια συμπυκνωμένη πηγή ενέργειας Ενεργούν σαν διαλύτες

Διαβάστε περισσότερα

Θέµατα ιάλεξης ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ ΛΙΠΩΝ- Λίπη και αθηροσκλήρυνση. Μεσογειακή ίαιτα. Λίπη και αθηροσκλήρυνση: Ο ρόλος της άσκησης

Θέµατα ιάλεξης ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ ΛΙΠΩΝ- Λίπη και αθηροσκλήρυνση. Μεσογειακή ίαιτα. Λίπη και αθηροσκλήρυνση: Ο ρόλος της άσκησης MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ ΛΙΠΩΝ- ΠΡΩΤΕΪΝΩΝ Θέµατα ιάλεξης Ο ρόλος της διατροφής στην εµφάνιση ασθενειών της καρδιάς Επίδραση

Διαβάστε περισσότερα

Ποια η χρησιμότητα των πρωτεϊνών;

Ποια η χρησιμότητα των πρωτεϊνών; ΠΡΩΤΕΪΝΕΣ Τι είναι οι πρωτεϊνες; Η ονομασία πρωτεϊνες προέρχεται από το ρήμα πρωτεύω και σημαίνει την εξαιρετική σημασία που έχουν οι πρωτεϊνες για την υγεία του ανθρώπινου σώματος. Από την εποχή των Ολυμπιακών

Διαβάστε περισσότερα

ΚΗΡΟΙ- ΛΙΠΗ- ΕΛΑΙΑ- ΣΑΠΩΝΕΣ ΑΠΟΡΡΥΠΑΝΤΙΚΑ- ΦΩΣΦΟΛΙΠΙΔΙΑ. ΓΕΩΠΟΝΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ Γενικό Τμήμα Εργαστήριο Χημείας, Καθηγητής Μόσχος Πολυσίου

ΚΗΡΟΙ- ΛΙΠΗ- ΕΛΑΙΑ- ΣΑΠΩΝΕΣ ΑΠΟΡΡΥΠΑΝΤΙΚΑ- ΦΩΣΦΟΛΙΠΙΔΙΑ. ΓΕΩΠΟΝΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ Γενικό Τμήμα Εργαστήριο Χημείας, Καθηγητής Μόσχος Πολυσίου ΚΗΡΟΙ- ΛΙΠΗ- ΕΛΑΙΑ- ΣΑΠΩΝΕΣ ΑΠΟΡΡΥΠΑΝΤΙΚΑ- ΦΩΣΦΟΛΙΠΙΔΙΑ ΓΕΩΠΟΝΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ Γενικό Τμήμα Εργαστήριο Χημείας, Καθηγητής Μόσχος Πολυσίου ΚΗΡΟΙ Κηροί είναι μίγματα εστέρων καρβοξυλικών οξέων και

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΩΤΕΙΝΕΣ ΚΑΙ ΔΙΑΤΡΟΦΗ

ΠΡΩΤΕΙΝΕΣ ΚΑΙ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΠΡΩΤΕΙΝΕΣ ΚΑΙ ΔΙΑΤΡΟΦΗ Σεπτέμβριος 2015 Αντωνία Ματάλα Χαροκόπειο Πανεπιστήμιο Τι είναι οι πρωτεΐνες Βασικά σημεία Οργανικά μεγαλομόρια που αποτελούνται από αμινοξέα (περιέχουν C, H, O & Ν) Απαραίτητες

Διαβάστε περισσότερα

Μεσογειακή Διατροφή Τι γνωρίζουμε για αυτή;

Μεσογειακή Διατροφή Τι γνωρίζουμε για αυτή; Μεσογειακή Διατροφή Τι γνωρίζουμε για αυτή; Στις αρχές της δεκαετίας του 1950 ξεκίνησε μία μεγάλη έρευνα, γνωστή ως η μελέτη των 7 χωρών, όπου μελετήθηκαν οι διατροφικές συνήθειες ανθρώπων από τις εξής

Διαβάστε περισσότερα

PΟΛΟΣ ΤΩΝ ΛΙΠΑΡΩΝ ΥΛΩΝ ΣΤΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ H βιολογική σημασία των λιποειδών είναι μεγάλη : Eίναι δομικές μονάδες των μεμβρανών και συμμετέχουν στις

PΟΛΟΣ ΤΩΝ ΛΙΠΑΡΩΝ ΥΛΩΝ ΣΤΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ H βιολογική σημασία των λιποειδών είναι μεγάλη : Eίναι δομικές μονάδες των μεμβρανών και συμμετέχουν στις PΟΛΟΣ ΤΩΝ ΛΙΠΑΡΩΝ ΥΛΩΝ ΣΤΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ H βιολογική σημασία των λιποειδών είναι μεγάλη : Eίναι δομικές μονάδες των μεμβρανών και συμμετέχουν στις διάφορες διεργασίες που γίνονται μέσω των μεμβρανών. Eίναι

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΕΦΗΒΕΙΑ

ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΕΦΗΒΕΙΑ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΕΦΗΒΕΙΑ ΕΦΗΒΕΙΑ- ΑΝΑΓΚΕΣ v Επιτάχυνση ρυθμού ανάπτυξης v Ωρίμανση και αύξηση ιστών v Αποκτά το 20% του ύψους και το 50% του βάρους του ενήλικα, ενώ οι μύες, ο όγκος του αίματος και γενικά

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΩΤΕΙΝΕΣ ΚΑΙ ΔΙΑΤΡΟΦΗ

ΠΡΩΤΕΙΝΕΣ ΚΑΙ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΠΡΩΤΕΙΝΕΣ ΚΑΙ ΔΙΑΤΡΟΦΗ Σεπτέμβριος 2016 Αντωνία Ματάλα Χαροκόπειο Πανεπιστήμιο Βασικά στοιχεία Πρωτεΐνες και διατροφή Οργανικά μεγαλομόρια τα οποία αποτελούνται από αμινοξέα (περιέχουν C, H, O & Ν) Απαραίτητες

Διαβάστε περισσότερα

ρ. Αλεξάνδρα Μαρία Μιχαηλίδου Επίκ. Καθηγήτρια Επιστήµης Τροφίµων & ιατροφής Τοµέας Επιστήµης και Τεχνολογίας Τροφίµων Γεωπονική Σχολή Αριστοτέλειο

ρ. Αλεξάνδρα Μαρία Μιχαηλίδου Επίκ. Καθηγήτρια Επιστήµης Τροφίµων & ιατροφής Τοµέας Επιστήµης και Τεχνολογίας Τροφίµων Γεωπονική Σχολή Αριστοτέλειο ρ. Αλεξάνδρα Μαρία Μιχαηλίδου Επίκ. Καθηγήτρια Επιστήµης Τροφίµων & ιατροφής Τοµέας Επιστήµης και Τεχνολογίας Τροφίµων Γεωπονική Σχολή Αριστοτέλειο Πανεπιστήµιο Θεσσαλονίκης Συµβολή του γάλακτος και των

Διαβάστε περισσότερα

Γνωρίστε τα νηστίσιμα - Ο Δρόμος για την Θεραπεία Τρίτη, 14 Φεβρουάριος :44

Γνωρίστε τα νηστίσιμα - Ο Δρόμος για την Θεραπεία Τρίτη, 14 Φεβρουάριος :44 Γράφει: Κωνσταντίνου Κρήνη, Κλινικός Διαιτολόγος Διατροφολόγος Τα λαχανικά, τα όσπρια, οι πατάτες, τα δημητριακά, τα ζυμαρικά, οι ξηροί καρποί, οι ελιές, τα φρούτα, τα θαλασσινά, ο ταραμάς, τα τουρσί ανήκουν

Διαβάστε περισσότερα

MAΘΗΜΑ 4 ο AMINOΞΕΑ-ΠΕΠΤΙ ΙΑ-ΠΡΩΤΕΪΝΕΣ

MAΘΗΜΑ 4 ο AMINOΞΕΑ-ΠΕΠΤΙ ΙΑ-ΠΡΩΤΕΪΝΕΣ MAΘΗΜΑ 4 ο AMIΞΕΑ-ΠΕΠΤΙ ΙΑ-ΠΡΩΤΕΪΝΕΣ Αλανίνη (Αla) Αλανυλοσερίνη (Αla-Ser) Αλβουµίνη ρα. Κουκουλίτσα Αικατερίνη Χηµικός Εργαστηριακός Συνεργάτης Τ.Ε.Ι Αθήνας ckoukoul@teiath.gr AMIΞΕΑ 2 λειτουργικές οµάδες

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣΤΟΡΙΑ Η χοληστερίνη εντοπίστηκε για πρώτη φορά σε πέτρες της χολής το 1784.Η σχέση της με τα καρδιαγγειακά νοσήματα ανακαλύφθηκε στις τελευταίες

ΙΣΤΟΡΙΑ Η χοληστερίνη εντοπίστηκε για πρώτη φορά σε πέτρες της χολής το 1784.Η σχέση της με τα καρδιαγγειακά νοσήματα ανακαλύφθηκε στις τελευταίες ΧΟΛΗΣΤΕΡΙΝΗ Η χοληστερίνη ή η χοληστερόλη είναι κηρώδης στερόλης που βρίσκεται στη μεμβράνη των κυττάρων όλων των ιστών του σώματος, και στο πλάσμα του αίματος όλων των ζώων. Μικρότερες ποσότητες χοληστερίνης

Διαβάστε περισσότερα

Για τον άνθρωπο π.χ. το 85% περίπου των στερεών συστατικών του σώματός του αποτελείται από πρωτεΐνες. Έτσι οι πρωτεΐνες της τροφής χρησιμοποιούνται :

Για τον άνθρωπο π.χ. το 85% περίπου των στερεών συστατικών του σώματός του αποτελείται από πρωτεΐνες. Έτσι οι πρωτεΐνες της τροφής χρησιμοποιούνται : PΟΛΟΣ ΤΩΝ ΠΡΩΤΕΪΝΩΝ ΣΤΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ Oι πρωτεΐνες είναι τάξη θρεπτικών υλών με ιδιαίτερη σημασία για τους ζωντανούς οργανισμούς, γιατί αποτελούν την κύρια δομική ύλη τους. Περιεκτηκότητα μερικών τροφίμων σε

Διαβάστε περισσότερα

Οργανική Χημεία. Κεφάλαιο 28: Βιομόρια-λιπίδια

Οργανική Χημεία. Κεφάλαιο 28: Βιομόρια-λιπίδια Οργανική Χημεία Κεφάλαιο 28: Βιομόρια-λιπίδια 1. Γενικά Λιπίδια: οργανικά μόρια που απαντούν στη φύση και απομονώνονται κατά την εκχύληση κυττάρων ή ιστών με άπολους οργανικούς διαλύτες Δύο γενικές κατηγορίες

Διαβάστε περισσότερα

Πρωτεΐνες (proteins) Υδατάνθρακες (carbohydrates) 13/7/2015. Ομάδες Τροφίμων (food groups) Θρεπτικά συστατικά (nutrients)

Πρωτεΐνες (proteins) Υδατάνθρακες (carbohydrates) 13/7/2015. Ομάδες Τροφίμων (food groups) Θρεπτικά συστατικά (nutrients) Ομάδες Τροφίμων (food groups) Προληπτική Ιατρική και Δημόσια Υγεία 8 η Υποχρεωτική Άσκηση Επιλογής Διατροφή στη Δημόσια Υγεία Ανδρονίκη Νάσκα, Αναπλ. Καθηγήτρια Υγιεινής και Επιδημιολογίας Δημητριακά και

Διαβάστε περισσότερα

Created with Print2PDF. To remove this line, buy a license at: http://www.binarynow.com/

Created with Print2PDF. To remove this line, buy a license at: http://www.binarynow.com/ Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης Τμήμα Επιστήμης Φυσικής Αγωγής & Αθλητισμού ΠΡΟΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΜΑΘΗΜΑ 314 ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ ΤΗΣ ΑΣΚΗΣΗΣ Διδάσκοντες Φατούρος Ιωάννης, Eπίκουρος Καθηγητής ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

Θέµατα ιάλεξης ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ ΛΙΠΩΝ. Λίπη. Ταξινόµηση λιπών. Τριακυλογλυκερόλες ή τριγλυκερίδια. Λιπαρά οξέα

Θέµατα ιάλεξης ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ ΛΙΠΩΝ. Λίπη. Ταξινόµηση λιπών. Τριακυλογλυκερόλες ή τριγλυκερίδια. Λιπαρά οξέα MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ ΛΙΠΩΝ Θέµατα ιάλεξης οµή και ρόλος των λιπών στην άσκηση ιαδικασία διάσπασης των ελεύθερων λιπαρών

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΟΠΤΙΚΗ ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΤΩΝ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΩΝ ΑΝΑΓΚΩΝ ΤΟΥ ΟΡΓΑΝΙΣΝΟΥ Τόσο η εμπειρία όσο και τα επιστημονικά δεδομένα συνεχώς επιβεβαιώνουν την άποψη ότι η

ΣΥΝΟΠΤΙΚΗ ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΤΩΝ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΩΝ ΑΝΑΓΚΩΝ ΤΟΥ ΟΡΓΑΝΙΣΝΟΥ Τόσο η εμπειρία όσο και τα επιστημονικά δεδομένα συνεχώς επιβεβαιώνουν την άποψη ότι η ΣΥΝΟΠΤΙΚΗ ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΤΩΝ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΩΝ ΑΝΑΓΚΩΝ ΤΟΥ ΟΡΓΑΝΙΣΝΟΥ Τόσο η εμπειρία όσο και τα επιστημονικά δεδομένα συνεχώς επιβεβαιώνουν την άποψη ότι η διατροφή σχετίζεται άμεσα ή έμμεσα με την εμφάνιση ή/και

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Α. Εισαγωγικές έννοιες ΜΕΣΑ ΣΤΑ ΚΥΤΤΑΡΑ Μπορούμε να διακρίνουμε δύο περιβάλλοντα ΥΔΡΟΦΙΛΟ υδατικό κυτταρόπλασμα ΥΔΡΟΦΟΒΟ λιπιδικο-μεμβρανικό Δηλαδή τα μόρια χαρακτηρίζονται έτσι λόγω της υδρόφοβης φύσης

Διαβάστε περισσότερα

Βιοχημεία Τροφίμων Ι. Ενότητα 1 η Κρέας και ψάρι I. Όνομα καθηγητή: Έφη Τσακαλίδου. Τμήμα: Επιστήμης Τροφίμων & Διατροφής του Ανθρώπου

Βιοχημεία Τροφίμων Ι. Ενότητα 1 η Κρέας και ψάρι I. Όνομα καθηγητή: Έφη Τσακαλίδου. Τμήμα: Επιστήμης Τροφίμων & Διατροφής του Ανθρώπου Βιοχημεία Τροφίμων Ι Ενότητα 1 η Κρέας και ψάρι I Όνομα καθηγητή: Έφη Τσακαλίδου Τμήμα: Επιστήμης Τροφίμων & Διατροφής του Ανθρώπου Στόχοι ενότητας Εισαγωγή στη σύσταση και τη διατροφική αξία του κρέατος.

Διαβάστε περισσότερα

Υγιεινή. Πρωτεΐνες. Λεοτσινίδης Μιχάλης Καθηγητής Υγιεινής Ιατρική Σχολή Πανεπιστήμιο Πατρών

Υγιεινή. Πρωτεΐνες. Λεοτσινίδης Μιχάλης Καθηγητής Υγιεινής Ιατρική Σχολή Πανεπιστήμιο Πατρών Υγιεινή Πρωτεΐνες Λεοτσινίδης Μιχάλης Καθηγητής Υγιεινής Ιατρική Σχολή Πανεπιστήμιο Πατρών Αποτελούνται από αμινοξέα ενωμένα με πεπτιδικούς δεσμούς. Μέση σύσταση: Ν: 16 % C: 50 % H: 7 % O: 22 % S: 0,5-3%

Διαβάστε περισσότερα

Βρέφη 0-12 μηνών. Παιδιά 4-8 ετών. Παιδιά και έφηβοι 9-18 ετών. Ενήλικες > 50 ετών. Γυναίκες έγκυες και θηλάζουσες

Βρέφη 0-12 μηνών. Παιδιά 4-8 ετών. Παιδιά και έφηβοι 9-18 ετών. Ενήλικες > 50 ετών. Γυναίκες έγκυες και θηλάζουσες ΙΧΝΟΣΤΟΙΧΕΙΑ Ασβέστιο Συνιστώμενη ημερήσια πρόσληψη ασβεστίου Βρέφη 0-12 μηνών Παιδιά 1-3 ετών Παιδιά 4-8 ετών Παιδιά και έφηβοι 9-18 ετών Ενήλικες 19-50 ετών Ενήλικες > 50 ετών Γυναίκες έγκυες και θηλάζουσες

Διαβάστε περισσότερα

Μάθηµα : Οικογενειακή Αγωγή

Μάθηµα : Οικογενειακή Αγωγή ΛΥΚΕΙΟ ΑΓΙΑΣ ΦΥΛΑΞΕΩΣ ΛΕΜΕΣΟΥ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2004 2005 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2005 Μάθηµα : Οικογενειακή Αγωγή Ηµεροµηνία: 14 / 06 /05 Τάξη: Β Λυκείου Ονοµατεπώνυµο µαθητή/τριας:... Χρόνος:

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΚΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΥ - ΒΙΤΑΜΙΝΕΣ. Εμμ. Μ. Καραβιτάκης Παιδίατρος

ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΚΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΥ - ΒΙΤΑΜΙΝΕΣ. Εμμ. Μ. Καραβιτάκης Παιδίατρος ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΚΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΥ - ΒΙΤΑΜΙΝΕΣ Εμμ. Μ. Καραβιτάκης Παιδίατρος ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ οι χημικές αντιδράσεις που συμβαίνουν στον οργανισμό για την παραγωγή ενέργειας και τη διατήρηση της ζωής αναβολισμός

Διαβάστε περισσότερα

Tα ιδιαίτερα οφέλη το καλοκαίρι. Μεσογειακή διατροφή: Ο γευστικός θησαυρός του καλοκαιριού

Tα ιδιαίτερα οφέλη το καλοκαίρι. Μεσογειακή διατροφή: Ο γευστικός θησαυρός του καλοκαιριού Οι καλοκαιρινοί μήνες αποτελούν ιδανική περίοδο για την υιοθέτηση της αποκαλούμενης «μεσογειακής διατροφής». Η μεσογειακή διατροφή, η οποία πήρε το όνομά της από τον τρόπο διατροφής των λαών της Μεσογείου,

Διαβάστε περισσότερα

Η εξαιρετική θρεπτική αξία της ψαρόσουπας, με ψάρια χαμηλής εμπορικής αξίας των ελληνικών θαλασσών

Η εξαιρετική θρεπτική αξία της ψαρόσουπας, με ψάρια χαμηλής εμπορικής αξίας των ελληνικών θαλασσών ΕΘΙΑΓΕ 10 / 11 Η εξαιρετική θρεπτική αξία της ψαρόσουπας, με ψάρια χαμηλής εμπορικής αξίας των ελληνικών θαλασσών Δέσποινα Στεργίου, Τεχνολόγος Τροφίμων Αντώνιος Τραγαντζόπουλος, Χημικός Γεώργιος Μόνιος,

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στη Διατροφή

Εισαγωγή στη Διατροφή Εισαγωγή στη Διατροφή Ενότητα 7η ΛΙΠΙΔΙΑ Όνομα καθηγητή: Μ. ΚΑΨΟΚΕΦΑΛΟΥ Όνομα καθηγητή: Α. ΖΑΜΠΕΛΑΣ Τμήμα: Επιστήμης τροφίμων και διατροφής του ανθρώπου ΣΤΟΧΟΙ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ Η δομή των λιποειδών Η πέψη,

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΤΙΓΡΑΦΗ ΚΑΙ ΕΚΦΡΑΣΗ ΤΗΣ ΓΕΝΕΤΙΚΗΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΣ

ΑΝΤΙΓΡΑΦΗ ΚΑΙ ΕΚΦΡΑΣΗ ΤΗΣ ΓΕΝΕΤΙΚΗΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΣ ΜΙΝΟΠΕΤΡΟΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΦΥΣΙΚΟΣ - Ρ/Η ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ ΣΕΦΕ 2 ου ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΕΡΑΜΑΤΟΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΑΣΚΗΣΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΑΝΤΙΓΡΑΦΗ ΚΑΙ ΕΚΦΡΑΣΗ ΤΗΣ ΓΕΝΕΤΙΚΗΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

Λίπη. Λιπίδια και Άσκηση. Ταξινόμηση λιπών. Λιπαρά οξέα

Λίπη. Λιπίδια και Άσκηση. Ταξινόμηση λιπών. Λιπαρά οξέα Λίπη Λιπίδια και Άσκηση Μόρια τα οποία αποτελούνται από άνθρακα, υδρογόνο και οξυγόνο (CHO). Η αναλογία οξυγόνου είναι μικρότερη. Φυτική και ζωική προέλευση. Ταξινόμηση λιπών Τριακυλογλυκερόλες ή τριγλυκερίδια

Διαβάστε περισσότερα

ΤΡΟΦΟΓΝΩΣΙΑ. Υπεύθυνος Καθηγητής: Παπαμιχάλης Αναστάσιος

ΤΡΟΦΟΓΝΩΣΙΑ. Υπεύθυνος Καθηγητής: Παπαμιχάλης Αναστάσιος ΤΡΟΦΟΓΝΩΣΙΑ Υπεύθυνος Καθηγητής: Παπαμιχάλης Αναστάσιος ΚΑΤΗΓΟΡΙΕΣ ΘΡΕΠΤΙΚΩΝ ΥΛΩΝ Υδατάνθρακες Λίπη Πρωτεΐνες Νερό Ανόργανα συστατικά Βιταμίνες Υπευθ. Καθηγητής: Παπαμιχάλης Αναστάσιος ΥΔΑΤΑΝΘΡΑΚΕΣ Οι

Διαβάστε περισσότερα

ΔΗΜΗΤΡΙΑΚΑ Οι τροφές αυτές βρίσκονται στη βάση της διατροφικής πυραμίδας, είναι πλούσιες σε σύνθετους υδατάνθρακες, βιταμίνες της ομάδας Β, πρωτεΐνες,

ΔΗΜΗΤΡΙΑΚΑ Οι τροφές αυτές βρίσκονται στη βάση της διατροφικής πυραμίδας, είναι πλούσιες σε σύνθετους υδατάνθρακες, βιταμίνες της ομάδας Β, πρωτεΐνες, ΟΜΑΔΕΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΔΗΜΗΤΡΙΑΚΑ Οι τροφές αυτές βρίσκονται στη βάση της διατροφικής πυραμίδας, είναι πλούσιες σε σύνθετους υδατάνθρακες, βιταμίνες της ομάδας Β, πρωτεΐνες, άπεπτες φυτικές ίνες, σίδηρο και άλλα

Διαβάστε περισσότερα

COOH R 2. H α-αμινοξύ 2

COOH R 2. H α-αμινοξύ 2 7 Χαρακτηριστικές χημικές αντιδράσεις των πρωτεϊνών Στόχος της άσκησης: Κατανόηση της χημικής σύστασης των πρωτεϊνών. Η εξοικείωση με σημαντικές ιδιότητες των πρωτεϊνών και αμινοξέων: παρουσία των ιοντικών

Διαβάστε περισσότερα

Δρ. Ιωάννης Τσαγκατάκης Σύμβουλος Διατροφικής Αγωγής Οι λιπαρές ύλες

Δρ. Ιωάννης Τσαγκατάκης Σύμβουλος Διατροφικής Αγωγής Οι λιπαρές ύλες Δρ. Ιωάννης Τσαγκατάκης Σύμβουλος Διατροφικής Αγωγής Οι λιπαρές ύλες Περιφερειακό Τμήμα Κρήτης Λιπαρές ύλες ή λιπίδια είναι οι οργανικές χημικές ενώσεις που αποτελούνται σχεδόν αποκλειστικά από τα χημικά

Διαβάστε περισσότερα

Γράφει: Ζιώζιου Εύα, Διατροφολόγος - Διαιτολόγος - Επιστήμων τροφίμων

Γράφει: Ζιώζιου Εύα, Διατροφολόγος - Διαιτολόγος - Επιστήμων τροφίμων Γράφει: Ζιώζιου Εύα, Διατροφολόγος - Διαιτολόγος - Επιστήμων τροφίμων Τα λιπίδια είναι ετερογενείς ενώσεις που ταξινομούνται όμως σε μια ομάδα λόγω κοινών ιδιοτήτων. Αυτές είναι: - είναι διαλυτά σε οργανικά

Διαβάστε περισσότερα

12.1. Ταξινόμηση Σημασία των λιπών Χημική δομή και χημικές ιδιότητες των λιπών

12.1. Ταξινόμηση Σημασία των λιπών Χημική δομή και χημικές ιδιότητες των λιπών 12.1. Ταξινόμηση Τα λίπη ανήκουν στην ευρύτερη κατηγορία των λιπιδίων. Τα λιπίδια είναι μία ετερογενής ομάδα χημικών ενώσεων. Έχουν την κοινή ιδιότητα να είναι σχετικά αδιάλυτα στο νερό και διαλυτά σε

Διαβάστε περισσότερα

«ΓΕΝΙΚΗ ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΕΡΕΥΝΑΣ»

«ΓΕΝΙΚΗ ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΕΡΕΥΝΑΣ» Εργαστήριο Υγιεινής, Επιδημιολογίας και Ιατρικής Στατιστικής Ιατρική Σχολή ΕΚΠΑ «ΓΕΝΙΚΗ ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΕΡΕΥΝΑΣ» Yποχρεωτική άσκηση επιλογής Διατροφική επιδημιολογία Σχετικά θεωρητικά θέματα

Διαβάστε περισσότερα

Θρεπτικές ύλες Τρόφιµα - Τροφή

Θρεπτικές ύλες Τρόφιµα - Τροφή ΧΗΜΕΙΑ ΤΡΟΦΙΜΩΝ 1 Θρεπτικές ύλες Τι καλούµε θρεπτικές ύλες; Ποιες είναι; Τρόφιµα Τι καλούµε τρόφιµο; Χηµεία Τροφίµων Θρεπτικές ύλες Τρόφιµα - Τροφή Προϋπόθεση για να χαρακτηριστεί ένα προϊόν τρόφιµο; 2

Διαβάστε περισσότερα

Μεταβολισμός πρωτεϊνών και των αμινοξέων

Μεταβολισμός πρωτεϊνών και των αμινοξέων Μεταβολισμός πρωτεϊνών και των αμινοξέων Πρωτεΐνες Πολυσακχαρίτες Λίπη Γαλακτικό Γλυκόζη Αμινοξέα Πρωτεΐνες οργανισμού Δεξαμενή Αζώτου Πυροστα φυλικό Γλυκονεογένεση Γλυκόλυση Acetyl-CoA 6- φωσφορική Γλυκόζη

Διαβάστε περισσότερα

Η ΓΥΡΗ ΤΙ EIΝΑΙ H ΓΥΡΗ. Ηγύρη αποτελεί το αρσενικό αναπαραγωγικό κύτταρο των φυτών. Δήμου Μαρία Γεωπόνος Msc

Η ΓΥΡΗ ΤΙ EIΝΑΙ H ΓΥΡΗ. Ηγύρη αποτελεί το αρσενικό αναπαραγωγικό κύτταρο των φυτών. Δήμου Μαρία Γεωπόνος Msc Η ΓΥΡΗ Δήμου Μαρία Γεωπόνος Msc ΤΙ EIΝΑΙ H ΓΥΡΗ Ηγύρη αποτελεί το αρσενικό αναπαραγωγικό κύτταρο των φυτών 1 H ΣΥΛΛΟΓΗ ΤΗΣ ΓΥΡΗΣ ΑΠΟ ΤΙΣ ΜΕΛΙΣΣΕΣ ΣΥΛΛΟΓΗ ΤΗΣ ΓΥΡΗΣ σε κηρήθρες με γυρεοπαγίδες εποχή συλλογής

Διαβάστε περισσότερα

ΟΡΟΛΟΣΤΗΣΑΣΚΗΣΗΣΣΤΟ ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΟΣΥΝ ΡΟΜΟ, ΣΤΑ ΛΙΠΙ ΙΑ ΚΑΙ ΣΤΙΣ ΛΙΠΟΠΡΩΤΕΪΝΕΣ

ΟΡΟΛΟΣΤΗΣΑΣΚΗΣΗΣΣΤΟ ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΟΣΥΝ ΡΟΜΟ, ΣΤΑ ΛΙΠΙ ΙΑ ΚΑΙ ΣΤΙΣ ΛΙΠΟΠΡΩΤΕΪΝΕΣ ΟΡΟΛΟΣΤΗΣΑΣΚΗΣΗΣΣΤΟ ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΟΣΥΝ ΡΟΜΟ, ΣΤΑ ΛΙΠΙ ΙΑ ΚΑΙ ΣΤΙΣ ΛΙΠΟΠΡΩΤΕΪΝΕΣ ΒασίληςΜούγιος, PhD ΤΕΦΑΑ ΑΠΘ http://mougios.webpages.auth.gr Μεταβολικό σύνδροµο Παθολογική κατάσταση που χαρακτηρίζεται από:

Διαβάστε περισσότερα

Γαλακτοκομία. Ενότητα 3: Λιπίδια (1/3), 1ΔΩ. Τμήμα: Επιστήμης Τροφίμων και Διατροφής Του Ανθρώπου. Διδάσκοντες: Καμιναρίδης Στέλιος, Καθηγητής

Γαλακτοκομία. Ενότητα 3: Λιπίδια (1/3), 1ΔΩ. Τμήμα: Επιστήμης Τροφίμων και Διατροφής Του Ανθρώπου. Διδάσκοντες: Καμιναρίδης Στέλιος, Καθηγητής Γαλακτοκομία Ενότητα 3: Λιπίδια (1/3), 1ΔΩ Τμήμα: Επιστήμης Τροφίμων και Διατροφής Του Ανθρώπου Διδάσκοντες: Καμιναρίδης Στέλιος, Καθηγητής Μοάτσου Γκόλφω, Eπ. Καθηγήτρια Μαθησιακοί Στόχοι Να γνωρίζουν

Διαβάστε περισσότερα

Τα χημικά στοιχεία που είναι επικρατέστερα στους οργανισμούς είναι: i..

Τα χημικά στοιχεία που είναι επικρατέστερα στους οργανισμούς είναι: i.. ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΣΤΟ 1 ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ «XHMIKH ΣΥΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΚΥΤΤΑΡΟΥ» ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΚΑΙ Η ΧΗΜΕΙΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ Α. ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΜΕΣΑ ΣΤΗΝ ΤΑΞΗ 1. Όταν αναφερόμαστε στον όρο «Χημική Σύσταση του Κυττάρου», τί νομίζετε ότι

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ ΑΝΘΡΑΚΙΚΟΥ ΣΚΕΛΕΤΟΥ ΑΜΙΝΟΞΕΩΝ

ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ ΑΝΘΡΑΚΙΚΟΥ ΣΚΕΛΕΤΟΥ ΑΜΙΝΟΞΕΩΝ ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ ΑΝΘΡΑΚΙΚΟΥ ΣΚΕΛΕΤΟΥ ΑΜΙΝΟΞΕΩΝ Ανασκόπηση μεταβολισμού πρωτεϊνών & αμινοξέων Ιστοί ΤΡΟΦΗ Αλανίνη & Γλουταμίνη Αμινοξέα Κυκλοφορία Πρωτεΐνες Αμινοξέα Αποκαρβοξυλίωση Βιογενείς αμίνες (νευροδιαβιβαστές,

Διαβάστε περισσότερα

Σχέση Διατροφής-Ιώσεων-Ανοσοποιητικού Συστήματος - Ο Δρόμος για την Θεραπεία Σάββατο, 08 Οκτώβριος :40

Σχέση Διατροφής-Ιώσεων-Ανοσοποιητικού Συστήματος - Ο Δρόμος για την Θεραπεία Σάββατο, 08 Οκτώβριος :40 Γράφει: Κωνσταντίνου Κρήνη, Κλινικός Διαιτολόγος-Διατροφολόγος Οι ιώσεις ανεξάρτητα από το εάν είναι ήπιες ή όχι έχουν αρνητικές επιδράσεις στη διατροφική κατάσταση του ατόμου. Οι σπουδαιότητα των επιδράσεων

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ ΠΥΡΑΜΙΔΕΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ

ΟΙ ΠΥΡΑΜΙΔΕΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ ΟΙ ΠΥΡΑΜΙΔΕΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ Ο σύγχρονος ΟΔΗΓΟΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ συμπεριλαμβάνει τα ακόλουθα στοιχεία: Ψωμιά, Δημητριακά, Ρύζι και Μακαρόνια (6 με 11 μερίδες): Οι υδατάνθρακες παίζουν βασικό ρόλο σε όλα τα διαιτολόγια.

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΨΗ ΚΑΙ ΑΠΟΡΡΟΦΗΣΗ ΤΩΝ ΘΡΕΠΤΙΚΩΝ ΟΥΣΙΩΝ

ΠΕΨΗ ΚΑΙ ΑΠΟΡΡΟΦΗΣΗ ΤΩΝ ΘΡΕΠΤΙΚΩΝ ΟΥΣΙΩΝ 8. Σημειώστε με ποιους από τους παρακάτω τρόπους δρα το σάλιο: α. συμβάλλει στην πέψη των πρωτεϊνών β. συμμετέχει στη δημιουργία βλωμού (μπουκιάς) γ. συμβάλλει στην καθαριότητα των δοντιών δ. λειαίνει

Διαβάστε περισσότερα

R 1 R 2 R 3 ΕΞΕΤΑΣΗ ΛΙΠΑΡΩΝ ΥΛΩΝ: ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΣ ΤΗΣ ΟΞΥΤΗΤΑΣ ΤΩΝ ΛΑΔΙΩΝ. Λινολενικό (C 18:3 ) Ελαϊκό (C 18:1 ) Λινελαϊκό (C 18:2 )

R 1 R 2 R 3 ΕΞΕΤΑΣΗ ΛΙΠΑΡΩΝ ΥΛΩΝ: ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΣ ΤΗΣ ΟΞΥΤΗΤΑΣ ΤΩΝ ΛΑΔΙΩΝ. Λινολενικό (C 18:3 ) Ελαϊκό (C 18:1 ) Λινελαϊκό (C 18:2 ) ΕΞΕΤΑΣΗ ΛΙΠΑΡΩΝ ΥΛΩΝ: ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΣ ΤΗΣ ΟΞΥΤΗΤΑΣ ΤΩΝ ΛΑΔΙΩΝ Ελαϊκό οξύ διάρκεια 2 ώρες Στόχοι της άσκησης: Η εξοικείωση με τη χημική σύσταση των λιπαρών υλών. Η κατανόηση της όξινης υδρόλυσης ως παράγοντα

Διαβάστε περισσότερα

προϊόντων του Δρ Κωσταρέλλη Βασιλική Λέκτορας Χαροκοπείου Πανεπιστημίου

προϊόντων του Δρ Κωσταρέλλη Βασιλική Λέκτορας Χαροκοπείου Πανεπιστημίου Η διατροφική αξία του σταφυλιού και των προϊόντων του Δρ Κωσταρέλλη Βασιλική Λέκτορας Χαροκοπείου Πανεπιστημίου Η καλλιέργεια του αμπελιού στην στην αρχαιότητα Δίαιτα στην Αρχαία Ελλάδα Το Μεσογειακή πρότυπο

Διαβάστε περισσότερα

Λιποδιαλυτές βιταμίνες και διατροφή. Αντωνία Ματάλα Σεπτέμβριος 2016

Λιποδιαλυτές βιταμίνες και διατροφή. Αντωνία Ματάλα Σεπτέμβριος 2016 Λιποδιαλυτές βιταμίνες και διατροφή Αντωνία Ματάλα Σεπτέμβριος 2016 Γνωρίσματα των λιποδιαλυτών βιταμινών Α, D, Ε, Κ Aπορρόφηση Μεταφορά Aρχικά στη λέμφο, στη συνέχεια στην κυκλοφορία αίματος Κάποιες απαιτούν

Διαβάστε περισσότερα

Τα αμινοξέα ωστόσω επιτελούν πολλαπλούς ρόλους πέρα της συμμετοχής τους στη διάπλαση του μιυκού συστήματος. Συγκεκριμένα τα αμινοξέα:

Τα αμινοξέα ωστόσω επιτελούν πολλαπλούς ρόλους πέρα της συμμετοχής τους στη διάπλαση του μιυκού συστήματος. Συγκεκριμένα τα αμινοξέα: Γράφει: Φανή Πρεβέντη, MSc, Κλινική διαιτολόγος - Διατροφολόγος Ο όρος αμινοξέα χρησιμοποιείται ευρέως στους αθλητικούς κύκλους και όχι αδίκως. Τα αμινοξέα αποτελούν βασικό συστατικό των μυών, η διάπλαση

Διαβάστε περισσότερα

Τάξη. Γνωστικό αντικείµενο: Ειδικοί διδακτικοί στόχοι

Τάξη. Γνωστικό αντικείµενο: Ειδικοί διδακτικοί στόχοι Αµινοξέα και πεπτίδια Τάξη Μάθηµα Γνωστικό αντικείµενο: ιδακτική ενότητα Απαιτούµενος χρόνος Χηµεία,Βιοχηµεία. Αµινοξέα και πεπτίδια 2 διδακτικές ώρες Ειδικοί διδακτικοί στόχοι Οι διδακτικοί στόχοι αυτών

Διαβάστε περισσότερα

Περιεχόμενα. ιατροφή. 1.5 Πρόσληψη Τροφής...39. Εισαγωγή. μέρος Α. Πρόλογος...9 Πρόλογος Συγγραφέων...11 Πρόλογος Β Έκδοσης...13

Περιεχόμενα. ιατροφή. 1.5 Πρόσληψη Τροφής...39. Εισαγωγή. μέρος Α. Πρόλογος...9 Πρόλογος Συγγραφέων...11 Πρόλογος Β Έκδοσης...13 Πρόλογος...9 Πρόλογος Συγγραφέων...11 Πρόλογος Β Έκδοσης...13 μέρος Α ιατροφή κεφάλαιο 1 Εισαγωγή 1.1 Θρεπτικές Ύλες...28 1.2 Η ιατροφή ως Επιστήμη...30 1.3 O Ρόλος της Τροφής...32 1.4 Ενεργειακό Ισοζύγιο...34

Διαβάστε περισσότερα

Διακρίνονται σε: λίπη (είναι στερεά σε συνήθεις θερμοκρασίες) έλαια (είναι υγρά)

Διακρίνονται σε: λίπη (είναι στερεά σε συνήθεις θερμοκρασίες) έλαια (είναι υγρά) ΕΛΑΙΟΛΑΔΟ & ΔΙΑΤΡΟΦΗ Λίπη και έλαια: Βασική κατηγορία θρεπτικών υλών που αποτελούν σημαντική πηγή ενέργειας. Είναι ενώσεις που προκύπτουν από την αντίδραση οργανικών οξέων με γλυκερίνη και λέγονται γλυκερίδια

Διαβάστε περισσότερα

Α μ ι ν ο ξ έ α - π ε π τ ί δ ι α

Α μ ι ν ο ξ έ α - π ε π τ ί δ ι α Α μ ι ν ο ξ έ α - π ε π τ ί δ ι α 2.1. Χημική δομή και ταξινόμηση των αμινοξέων Τα αμινοξέα, όπως υποδηλώνει και το όνομά τους, περιέχουν στο μόριό τους δύο χαρακτηριστικές ομάδες: την αμινομάδα και την

Διαβάστε περισσότερα

I) ΒΗΜΑΤΑ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΔΙΑΙΤΟΛΟΓΙΟΥ

I) ΒΗΜΑΤΑ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΔΙΑΙΤΟΛΟΓΙΟΥ ΣΥΝΤΑΞΗ ΔΙΑΙΤΟΛΟΓΙΟΥ I) ΒΗΜΑΤΑ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΔΙΑΙΤΟΛΟΓΙΟΥ a) Υπολογισμός της θερμιδικής πρόσληψης του ατόμου και της πρόσληψης θρεπτικών συστατικών (έλεγχος επάρκειας) Με τη λήψη: 1.Διαιτολογικού ιστορικού

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ Ενότητα 8η - Μέρος Α ΠΡΩΤΕΪΝΕΣ Όνομα καθηγητή: Μ. ΚΑΨΟΚΕΦΑΛΟΥ Όνομα καθηγητή: Α. ΖΑΜΠΕΛΑΣ Τμήμα: Επιστήμης τροφίμων και διατροφής του ανθρώπου ΣΤΟΧΟΙ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ Η δομή των πρωτεϊνών

Διαβάστε περισσότερα

ΛΙΠΗ ΚΑΙ ΕΛΑΙΑ. Νίκος Καλογερόπουλος Αντωνία Χίου ΧΑΡΟΚΟΠΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ. Εργαστήριο Χημείας, Βιοχημείας & Φυσικοχημείας Τροφίμων

ΛΙΠΗ ΚΑΙ ΕΛΑΙΑ. Νίκος Καλογερόπουλος Αντωνία Χίου ΧΑΡΟΚΟΠΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ. Εργαστήριο Χημείας, Βιοχημείας & Φυσικοχημείας Τροφίμων ΛΙΠΗ ΚΑΙ ΕΛΑΙΑ Νίκος Καλογερόπουλος Αντωνία Χίου Εργαστήριο Χημείας, Βιοχημείας & Φυσικοχημείας Τροφίμων ΧΑΡΟΚΟΠΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ Τμήμα Επιστήμης Διαιτολογίας Διατροφής Εστεροποίηση Υδρόλυση Σαπωνοποίηση

Διαβάστε περισσότερα

Οι πρωτεΐνες δομούνται από ένα σύνολο αμινοξέων. 1/10/2015 Δ.Δ. Λεωνίδας

Οι πρωτεΐνες δομούνται από ένα σύνολο αμινοξέων. 1/10/2015 Δ.Δ. Λεωνίδας αμινοξέα Οι πρωτεΐνες δομούνται από ένα σύνολο αμινοξέων Λυσίνη CORN Ισομερές L Ισομερές D R = πλευρική αλυσίδα (side chain) Τα περισσότερα αμινοξέα είναι ασύμμετρα Όλα τα αμινοξέα που βρίσκονται στις

Διαβάστε περισσότερα

BITAMINEΣ Ένας σημαντικός σταθμός στη διαιτολογία ήταν η ανακάλυψη, στις πρώτες δεκαετίες του εικοστού αιώνα, των βιταμινών και του σημαντικού ρόλου

BITAMINEΣ Ένας σημαντικός σταθμός στη διαιτολογία ήταν η ανακάλυψη, στις πρώτες δεκαετίες του εικοστού αιώνα, των βιταμινών και του σημαντικού ρόλου BITAMINEΣ Ένας σημαντικός σταθμός στη διαιτολογία ήταν η ανακάλυψη, στις πρώτες δεκαετίες του εικοστού αιώνα, των βιταμινών και του σημαντικού ρόλου αυτών στον οργανισμό. Οι βιταμίνες κατατάσσονται στην

Διαβάστε περισσότερα

MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΔΙΑΒΗΤΗΣ. ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C.

MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΔΙΑΒΗΤΗΣ. ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C. MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΔΙΑΒΗΤΗΣ ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C.S Στόχοι για την αντιμετώπιση του Γνώση Δεξιότητες Πηγές Υποστήριξη

Διαβάστε περισσότερα

ΣΠΟΡΟΙ ωφέλιμοι για την ΥΓΕΙΑ ΜΑΣ

ΣΠΟΡΟΙ ωφέλιμοι για την ΥΓΕΙΑ ΜΑΣ ΣΠΟΡΟΙ ωφέλιμοι για την ΥΓΕΙΑ ΜΑΣ ΣΟΥΣΑΜΙ Το σουσάμι αποτελεί φυτικής προέλευσης τρόφιμο, που περιέχει υψηλής βιολογικής αξίας φυτικές πρωτεΐνες. Είναι πλούσιο σε αμινοξέα όπως η μεθειονίνη, η τρυπτοφάνη,

Διαβάστε περισσότερα

Αλληλεπιδράσεις θρεπτικών συστατικών των τροφίμων

Αλληλεπιδράσεις θρεπτικών συστατικών των τροφίμων Αλληλεπιδράσεις θρεπτικών συστατικών των τροφίμων Τα τρόφιμα είναι σύνθετοι συνδυασμοί που προέρχονται από πολλές πηγες. Όλα τα τρόφιμα έχουν τη δυνατότητα αλλεπίδρασης (χημικής) σε διαφορετικό βαθμό.

Διαβάστε περισσότερα

Ισορροπημένη διατροφή. της αναλογίας της μέσης προς τους. Κλασσική Πυραμίδα τροφών. Πυραμίδες Τροφών. Κατανομή λίπους και χρόνιες παθήσεις

Ισορροπημένη διατροφή. της αναλογίας της μέσης προς τους. Κλασσική Πυραμίδα τροφών. Πυραμίδες Τροφών. Κατανομή λίπους και χρόνιες παθήσεις Άσκηση και διατροφή στην πρόληψη και αντιμετώπιση ασθενειών Ισορροπημένη διατροφή Κατανομή λίπους και χρόνιες παθήσεις Ο τρόπος εναπόθεσης του σωματικού λίπους έχει αποδειχτεί τελευταία πως αποτελεί ένα

Διαβάστε περισσότερα

οµή και λειτουργία των µεγάλων βιολογικών µορίων

οµή και λειτουργία των µεγάλων βιολογικών µορίων οµή και λειτουργία των µεγάλων βιολογικών µορίων οµή και λειτουργία των µεγάλων βιολογικών µορίων κατηγορίες υδατάνθρακες πρωτεΐνες νουκλεϊνικά οξέα λιπίδια Οι πρωτεΐνες, υδατάνθρακες, νουκλεϊνικά οξέα

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΚΑ ΤΡΟΦΙΜΑ βιολογικά τρόφιμα Ως προς τη θρεπτική αξία των τροφίμων

ΒΙΟΛΟΓΙΚΑ ΤΡΟΦΙΜΑ βιολογικά τρόφιμα Ως προς τη θρεπτική αξία των τροφίμων ΒΙΟΛΟΓΙΚΑ ΤΡΟΦΙΜΑ Ως βιολογικά τρόφιμα χαρακτηρίζονται τα τρόφιμα που προκύπτουν από ένα ειδικό είδος παραγωγής, τη βιολογική παραγωγή. Η βιολογική παραγωγή αποτελεί ένα ολοκληρωμένο σύστημα διαχείρισης

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ ΧΗΜΙΚΗ ΣΥΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΒΙΟΛΟΓΙΚΩΝ ΜΟΡΙΩΝ. Στοιχείο O C H N Ca P K S Na Mg περιεκτικότητα % ,5 1 0,35 0,25 0,15 0,05

ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ ΧΗΜΙΚΗ ΣΥΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΒΙΟΛΟΓΙΚΩΝ ΜΟΡΙΩΝ. Στοιχείο O C H N Ca P K S Na Mg περιεκτικότητα % ,5 1 0,35 0,25 0,15 0,05 ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ Βιοχημεία: είναι η επιστήμη που ασχολείται με τη μελέτη των οργανικών ενώσεων που συναντώνται στον οργανισμό, καθώς και με τον μεταβολισμό τους. ΧΗΜΙΚΗ ΣΥΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΒΙΟΛΟΓΙΚΩΝ ΜΟΡΙΩΝ 108 στοιχεία

Διαβάστε περισσότερα

Λιπίδια. Σχηματίζονται στο βιολογικό κύκλο κάθε ζωικού ή φυτικού οργανισμού.

Λιπίδια. Σχηματίζονται στο βιολογικό κύκλο κάθε ζωικού ή φυτικού οργανισμού. Λιπίδια Με τον όρο λιπίδια εννοείται μια μεγάλη ομάδα οργανικών ενώσεων που απαντούν στη φύση και είναι συνήθως εστέρες λιπαρών οξέων με διάφορες αλκοόλες. Σχηματίζονται στο βιολογικό κύκλο κάθε ζωικού

Διαβάστε περισσότερα

«Ελαιόλαδο το χρυσάφι στο πιάτο μας»

«Ελαιόλαδο το χρυσάφι στο πιάτο μας» «Ελαιόλαδο το χρυσάφι στο πιάτο μας» Ελαιόλαδο και μεσογειακή διατροφή: Πυραμίδα Μεσογειακής Διατροφής Γαστρονομική κουλτούρα-δίαιτες-συνταγές Ελαιόλαδο βάση της Μεσογειακής διατροφής Επιβλέπουσες καθηγήτριες:

Διαβάστε περισσότερα

ΥΔΑΤΑΝΘΡΑΚΕΣ. Τι είναι οι υδατάνθρακες;

ΥΔΑΤΑΝΘΡΑΚΕΣ. Τι είναι οι υδατάνθρακες; ΥΔΑΤΑΝΘΡΑΚΕΣ Τι είναι οι υδατάνθρακες; Οι υδατάνθρακες είναι τα νομίσματα ενέργειας του σώματός μας. Τα περισσότερα τρόφιμα που τρώμε καθημερινά αποτελούνται από υδατάνθρακες. Ο οργανισμός μας, σπα τους

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΓΑΛΩΝΟΝΤΑΣ ΠΑΙΔΙΑ ΜΕ ΣΩΣΤΕΣ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΕΣ ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ

ΜΕΓΑΛΩΝΟΝΤΑΣ ΠΑΙΔΙΑ ΜΕ ΣΩΣΤΕΣ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΕΣ ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ ΜΕΓΑΛΩΝΟΝΤΑΣ ΠΑΙΔΙΑ ΜΕ ΣΩΣΤΕΣ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΕΣ ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ Η ΣΥΝΕΧΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΕΠΙΒΑΛΛΕΙ ΙΔΙΑΙΤΕΡΕΣ ΘΡΕΠΤΙΚΕΣ ΑΝΑΓΚΕΣ Τα παιδιά ρυθμίζουν τη λήψη τροφής έτσι ώστε να ταιριάζει με τις σωματικές ανάγκες σύμφωνα

Διαβάστε περισσότερα

οργανολογία της GC, καθώς και η χρησιµότητα αυτών των δύο τεχνικών στη λιπιδική έρευνα.

οργανολογία της GC, καθώς και η χρησιµότητα αυτών των δύο τεχνικών στη λιπιδική έρευνα. Το σύστηµα ενεργού ιλύος είναι το πλέον διαδεδοµένο και αποτελεσµατικό σύστηµα βιολογικής επεξεργασίας αστικών λυµάτων. Η εκτεταµένη ανάπτυξη και εφαρµογή του συστήµατος αυτού οφείλεται στην οικονοµία

Διαβάστε περισσότερα

Θέλετε να «κόψετε» το κρέας;

Θέλετε να «κόψετε» το κρέας; > της Νεκταρίας Καρακώστα Θέλετε να «κόψετε» το κρέας; Για λόγους οικονομικούς, ηθικούς, θρησκευτικούς, λόγους υγείας και περιβαλλοντικούς, χιλιάδες καταναλωτές αναζητούν τρόπους και λύσεις σε μια προσπάθεια

Διαβάστε περισσότερα

Η νηστεία κάνει θαύματα

Η νηστεία κάνει θαύματα Η νηστεία κάνει θαύματα Έρευνα του Πανεπιστημίου Κρήτης δείχνει ότι οι διατροφικές επιταγές της Ορθόδοξης Εκκλησίας είναι άκρως ευεργετικές για την υγεία των παιδιών Οι ειδικοί λένε ότι η αποχή από τις

Διαβάστε περισσότερα

Γαλακτοκομία. Ενότητα 4: Δευτερεύοντα Συστατικά του Γάλακτος (1/2), 1ΔΩ. Τμήμα: Επιστήμης Τροφίμων και Διατροφής Του Ανθρώπου

Γαλακτοκομία. Ενότητα 4: Δευτερεύοντα Συστατικά του Γάλακτος (1/2), 1ΔΩ. Τμήμα: Επιστήμης Τροφίμων και Διατροφής Του Ανθρώπου Γαλακτοκομία Ενότητα 4: Δευτερεύοντα Συστατικά του Γάλακτος (1/2), 1ΔΩ Τμήμα: Επιστήμης Τροφίμων και Διατροφής Του Ανθρώπου Διδάσκοντες: Καμιναρίδης Στέλιος, Καθηγητής Μοάτσου Γκόλφω, Eπ. Καθηγήτρια Μαθησιακοί

Διαβάστε περισσότερα

Καρδιαγγειακή*υγεία! Διατροφή!&!Αντιγήρανση! Δημήτρης!Συκιανάκης! Gerontology & Antiaging Medicine!

Καρδιαγγειακή*υγεία! Διατροφή!&!Αντιγήρανση! Δημήτρης!Συκιανάκης! Gerontology & Antiaging Medicine! Καρδιαγγειακή*υγεία Διατροφή&Αντιγήρανση ΔημήτρηςΣυκιανάκης Gerontology & Antiaging Medicine Χτυπώ&χτυπώ,&δίχως&να&σε&πονώ,&μ'&αν&πάψω& να&χτυπώ,&χάθηκες&στο&λεπτό. && &Τι&είναι&; Μαφυσικά ηκαρδιά. -Τοόργανοτης«ζωής»όλωνμας,τοόργανοπουσυμπάσχει&μετοάγχοςμας,

Διαβάστε περισσότερα

Η ΔΙΑΤΟΦΗ ΤΟΥ ΣΗΜΕΡΑ. Μαθητές: Τάτσιου Ελενη,ΖάχουΚατερίνα,Κοκκινίδου Αθανασία,Καρπόζηλος Κωνσταντίνος. Καθηγητής: κ. Παπαμήτσος

Η ΔΙΑΤΟΦΗ ΤΟΥ ΣΗΜΕΡΑ. Μαθητές: Τάτσιου Ελενη,ΖάχουΚατερίνα,Κοκκινίδου Αθανασία,Καρπόζηλος Κωνσταντίνος. Καθηγητής: κ. Παπαμήτσος Η ΔΙΑΤΟΦΗ ΤΟΥ ΣΗΜΕΡΑ Μαθητές: Τάτσιου Ελενη,ΖάχουΚατερίνα,Κοκκινίδου Αθανασία,Καρπόζηλος Κωνσταντίνος Καθηγητής: κ. Παπαμήτσος ΔΙΑΤΡΟΦH Η διατροφή στην ζωή του ανθρώπου παίζει τον μεγαλύτερο ρόλο. Για

Διαβάστε περισσότερα

Μειώστε τον κίνδυνο για πρόωρο θάνατο µε τα Ωµέγα-3

Μειώστε τον κίνδυνο για πρόωρο θάνατο µε τα Ωµέγα-3 Μειώστε τον κίνδυνο για πρόωρο θάνατο µε τα Ωµέγα-3 Για χρόνια, οι καταναλωτές µαθαίνουν για τα οφέλη της µείωσης των καρδιαγγειακών παθήσεων µε τη λήψη ωµέγα-3 λιπαρών οξέων. Αυτή η άποψη έχει επικρατήσει,

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 21 Λιπίδια Λιπαρά οξέα

Κεφάλαιο 21 Λιπίδια Λιπαρά οξέα Κεφάλαιο 21 Λιπίδια Σύνοψη Τα λιπίδια είναι κατηγορία οργανικών ενώσεων που έχουν κοινό χαρακτηριστικό ότι δεν διαλύονται στο νερό αλλά διαλύονται σε οργανικούς διαλύτες με μικρή πολικότητα. Οι χημικές

Διαβάστε περισσότερα

ΚΥΤΤΑΡΙΚΗ ΑΝΑΠΝΟΗ. Καρβουντζή Ηλιάνα Βιολόγος

ΚΥΤΤΑΡΙΚΗ ΑΝΑΠΝΟΗ. Καρβουντζή Ηλιάνα Βιολόγος ΚΥΤΤΑΡΙΚΗ ΑΝΑΠΝΟΗ Η τροφή αποτελείται και από ουσίες μεγάλου μοριακού βάρους (πρωτεΐνες, υδατάνθρακες, λιπίδια, νουκλεϊνικά οξέα). Οι ουσίες αυτές διασπώνται (πέψη) σε απλούστερες (αμινοξέα, απλά σάκχαρα,

Διαβάστε περισσότερα

«Μειώστε τη χοληστερίνη χωρίς φάρμακα», από το neadiatrofis.gr!

«Μειώστε τη χοληστερίνη χωρίς φάρμακα», από το neadiatrofis.gr! «Μειώστε τη χοληστερίνη χωρίς φάρμακα», από το neadiatrofis.gr! Δεν προκαλεί συμπτώματα, δεν πονάει, δεν προειδοποιεί κι όμως μπορεί να απειλήσει σοβαρά την υγεία μας. Ο λόγος για τη χοληστερίνη που όταν

Διαβάστε περισσότερα

Ευαίσθητη στη ζέστη το οξυγόνο το αλκαλικό περιβάλλον και τις λάμπες UV. Μερικές τροφές πλούσιες σε Βιταμίνη Β1 (100g τροφής /mg Βιταμίνης)

Ευαίσθητη στη ζέστη το οξυγόνο το αλκαλικό περιβάλλον και τις λάμπες UV. Μερικές τροφές πλούσιες σε Βιταμίνη Β1 (100g τροφής /mg Βιταμίνης) Τις Βιταμίνες τις χωρίζουμε σε δυο κατηγορίες α) Υδατοδιαλυτές Βιταμίνες (B ομάδα και C) β) Λιποδιαλυτές Βιταμίνες (A, D, E, K) α) Υδατοδιαλυτές Βιταμίνες (B ομάδα και C) Βιταμίνη Β1 (Θιαμίνη) Απαραίτητη

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΛΗΨΗ ΚΑΡΚΙΝΟΥ: ΑΛΛΑΓΕΣ ΣΤΟ ΤΡΟΠΟ ΖΩΗΣ ΑΠΟ ΤΗΝ ΠΑΙΔΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ

ΠΡΟΛΗΨΗ ΚΑΡΚΙΝΟΥ: ΑΛΛΑΓΕΣ ΣΤΟ ΤΡΟΠΟ ΖΩΗΣ ΑΠΟ ΤΗΝ ΠΑΙΔΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΠΡΟΛΗΨΗ ΚΑΡΚΙΝΟΥ: ΑΛΛΑΓΕΣ ΣΤΟ ΤΡΟΠΟ ΖΩΗΣ ΑΠΟ ΤΗΝ ΠΑΙΔΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ Τι είναι ο καρκίνος; Ο καρκίνος περιλαμβάνει μια ομάδα ασθενειών που χαρακτηρίζονται από ανεξέλεγκτο πολλαπλασιασμό μη υγιών κυττάρων σε

Διαβάστε περισσότερα

Οικιακή Οικονομία Β Λυκείου. Μάθημα Επιλογής (4ωρο)

Οικιακή Οικονομία Β Λυκείου. Μάθημα Επιλογής (4ωρο) Οικιακή Οικονομία Β Λυκείου Μάθημα Επιλογής (4ωρο) Βασικές επισημάνσεις Το μάθημα σε Γυμνάσιο και Λύκειο ονομάζεται Οικιακή Οικονομία Το περιεχόμενο του μαθήματος και των Δεικτών Επιτυχίας/Επάρκειας, βασίζονται

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ

ΕΡΓΑΣΙΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ ΕΡΓΑΣΙΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ Οι οργανισμοί εξασφαλίζουν ενέργεια, για τις διάφορες λειτουργίες τους, διασπώντας θρεπτικές ουσίες που περιέχονται στην τροφή τους. Όμως οι φωτοσυνθετικοί

Διαβάστε περισσότερα

Γράφει: Αθηνά Μωραΐτη Χατζηθάνου, Κλινική Διαιτολόγος-Διατροφολόγος, M.Sc.

Γράφει: Αθηνά Μωραΐτη Χατζηθάνου, Κλινική Διαιτολόγος-Διατροφολόγος, M.Sc. Γράφει: Αθηνά Μωραΐτη Χατζηθάνου, Κλινική Διαιτολόγος-Διατροφολόγος, M.Sc. Οι ξηροί καρποί είναι ιδιαίτερα αγαπητοί από τους περισσότερους: αμύγδαλα, καρύδια, φιστίκια, φουντούκια, κάσιους, κτλ προτιμώνται

Διαβάστε περισσότερα

Παράρτημα καυσίμου σελ.1

Παράρτημα καυσίμου σελ.1 Παράρτημα καυσίμου σελ.1 Περιγραφές της σύστασης καύσιμης βιομάζας Η βιομάζα που χρησιμοποιείται σε ενεργειακές εφαρμογές μπορεί να προέρχεται εν γένει από δέντρα ή θάμνους (ξυλώδης ή λιγνο-κυτταρινούχος

Διαβάστε περισσότερα

ΟΡΓΑΝΙΚΕΣ ΟΥΣΙΕΣ. 1. (α) Ποιο μόριο απεικονίζεται στο σχεδιάγραμμα; (β) Ποια είναι η απλούστερη μορφή του R;

ΟΡΓΑΝΙΚΕΣ ΟΥΣΙΕΣ. 1. (α) Ποιο μόριο απεικονίζεται στο σχεδιάγραμμα; (β) Ποια είναι η απλούστερη μορφή του R; ΟΡΓΑΝΙΚΕΣ ΟΥΣΙΕΣ 1. (α) Ποιο μόριο απεικονίζεται στο σχεδιάγραμμα; (β) Ποια είναι η απλούστερη μορφή του R; (γ) Ποιο μέρος του μορίου προσδίδει σε αυτό όξινες ιδιότητες; (δ) Ποιο μέρος του μορίου προσδίδει

Διαβάστε περισσότερα

Λιποδιαλυτές: Βιταμίνη Α (ρετινόλη, καροτινοειδή) Επιδρά στην όραση & το δέρμα. Αποθηκεύεται στο συκώτι μας.

Λιποδιαλυτές: Βιταμίνη Α (ρετινόλη, καροτινοειδή) Επιδρά στην όραση & το δέρμα. Αποθηκεύεται στο συκώτι μας. Είναι οργανικές ενώσεις απαραίτητες για την λειτουργία του οργανισμού μας, που είτε δεν μπορεί να τις συνθέσει μόνος του, είτε τις συνθέτει αλλα σε μικρότερες από τις αναγκαίες ποσότητες. Ταξινομούνται

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1. Οργάνωση της ζωής βιολογικά συστήματα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1. Οργάνωση της ζωής βιολογικά συστήματα ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 Οργάνωση της ζωής βιολογικά συστήματα 1.1 Τα μόρια της ζωής Καινούριες γνώσεις Ποια μόρια συμμετέχουν στη δομή και στις λειτουργίες των οργανισμών. Ποια είναι η σημασία του νερού για τη ζωή

Διαβάστε περισσότερα

ΔΥΣΛΙΠΙΔΑΙΜΙΑ. Νικολούδη Μαρία. Ειδικ. Παθολόγος, Γ.Ν.Θ.Π. «Η Παμμακάριστος»

ΔΥΣΛΙΠΙΔΑΙΜΙΑ. Νικολούδη Μαρία. Ειδικ. Παθολόγος, Γ.Ν.Θ.Π. «Η Παμμακάριστος» ΔΥΣΛΙΠΙΔΑΙΜΙΑ Νικολούδη Μαρία Ειδικ. Παθολόγος, Γ.Ν.Θ.Π. «Η Παμμακάριστος» Ο όρος δυσλιπιδαιμία εκφράζει τις ποσοτικές και ποιοτικές διαταραχές των λιπιδίων του αίματος. Τα λιπίδια όπως η χοληστερόλη και

Διαβάστε περισσότερα

Διαβιβάζεται συνημμένως στις αντιπροσωπίες το έγγραφο - C(2017) 3664 final - ANNEXES 1 to 2.

Διαβιβάζεται συνημμένως στις αντιπροσωπίες το έγγραφο - C(2017) 3664 final - ANNEXES 1 to 2. Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης Βρυξέλλες, 6 Ιουνίου 2017 (OR. en) 10021/17 ADD 1 ΔΙΑΒΙΒΑΣΤΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ Αποστολέας: Ημερομηνία Παραλαβής: Αποδέκτης: DENLEG 47 AGRI 309 SAN 242 DELACT 91 Για τον Γενικό

Διαβάστε περισσότερα

Ελαιόλαδο: Το πολύτιμο όπλο έναντι πολλών ασθενειών. Το ελαιόλαδο, "υγρό χρυσάφι" κατά τον Όμηρο αποτελεί θαυματουργή πηγή

Ελαιόλαδο: Το πολύτιμο όπλο έναντι πολλών ασθενειών. Το ελαιόλαδο, υγρό χρυσάφι κατά τον Όμηρο αποτελεί θαυματουργή πηγή ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΓΡΗΓΟΡΑΚΗΣ, ΜSc Κλινικός Διαιτολόγος Διατροφολόγος Ελαιόλαδο: Το πολύτιμο όπλο έναντι πολλών ασθενειών Το ελαιόλαδο, "υγρό χρυσάφι" κατά τον Όμηρο αποτελεί θαυματουργή πηγή θρεπτικών συστατικών

Διαβάστε περισσότερα

PREMIUM CAT FOOD. Nutrican_CAT_leaflet_ENG.indd :46

PREMIUM CAT FOOD. Nutrican_CAT_leaflet_ENG.indd :46 PREMIUM CAT FOOD Nutrican_CAT_leaflet_ENG.indd 1 13.04.16 17:46 + ΓΙΑ ΜΙΑ ΥΠΕΡΟΧΗ ΖΩΗ Η ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΠΑΙΖΕΙ ΣΗΜΑΝΤΙΚΟ ΡΟΛΟ ΣΤΗ ΖΩΗ ΜΑΣ. ΕΠΗΡΕΑΖΕΙ ΣΗΜΑΝΤΙΚΑ ΟΧΙ ΜΟΝΟ ΤΗ ΦΥΣΙΚΗ ΜΑΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ, ΑΛΛΑ ΚΑΙ ΤΗΝ ΨΥΧΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΟΛΙΚΗ ΜΟΝΑΔΑ : ΜΟΥΣΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΚΑΡΔΙΤΣΑΣ ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ : Β ΤΕΤΡΑΜΗΝΟ Ο ΤΙΤΛΟΣ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ: «ΜΕΣΟΓΕΙΑΚΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ»

ΣΧΟΛΙΚΗ ΜΟΝΑΔΑ : ΜΟΥΣΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΚΑΡΔΙΤΣΑΣ ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ : Β ΤΕΤΡΑΜΗΝΟ Ο ΤΙΤΛΟΣ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ: «ΜΕΣΟΓΕΙΑΚΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ» ΜΕΣΟΓΕΙΑΚΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΣΧΟΛΙΚΗ ΜΟΝΑΔΑ : ΜΟΥΣΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΚΑΡΔΙΤΣΑΣ ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ : 2013-2014 Β ΤΕΤΡΑΜΗΝΟ ΤΑΞΗ : Α2 ΛΥΚΕΙΟΥ Ο ΤΙΤΛΟΣ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ: «ΜΕΣΟΓΕΙΑΚΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ» ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: ΣΚΑΜΠΑΡΔΩΝΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Οι δευτερογενείς µεταβολίτες

Οι δευτερογενείς µεταβολίτες Οι δευτερογενείς µεταβολίτες Είναιταπροϊόνταδευτερογενούςµεταβολισµού. Μερικοί γνωστοί δευτερογενείς µεταβολίτες είναι η µορφίνη, ήκαφεΐνη, το καουτσούκ κ.ά. Ο ρόλος τους φαίνεται να είναι οικολογικής

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΟΨΗ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ

ΣΥΝΟΨΗ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ ΣΥΝΟΨΗ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ ΤΡΟΦΗ Λίπη Πολυσακχαρίτες Γλυκόζη κι άλλα σάκχαρα Πρωτεΐνες Αμινοξέα Λιπαρά Οξέα Γλυκόλυση Πυροσταφυλικό Οξύ Ακέτυλο-oA Αλυσίδα μεταφοράς ηλεκτρονίων / Οξειδωτική φωσφορυλίωση

Διαβάστε περισσότερα

«ΠΡΩΤΕΪΝΕΣ: ΧΗΜΙΚΗ ΔΟΜΗ ΚΑΙ ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΡΟΛΟΣ»

«ΠΡΩΤΕΪΝΕΣ: ΧΗΜΙΚΗ ΔΟΜΗ ΚΑΙ ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΡΟΛΟΣ» «ΠΡΩΤΕΪΝΕΣ: ΧΗΜΙΚΗ ΔΟΜΗ ΚΑΙ ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΡΟΛΟΣ» Τι είναι οι πρωτεΐνες; Από τι αποτελούνται; Ποιος είναι ο βιολογικός του ρόλος; Ας ρίξουμε μία ματιά σε όλα αυτά τα ερωτήματα που μας απασχολούν ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1:

Διαβάστε περισσότερα

ΧΗΜΕΙΑ - ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ (ΚΥΚΛΟΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ) 24 ΜΑΪΟΥ 2013 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ

ΧΗΜΕΙΑ - ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ (ΚΥΚΛΟΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ) 24 ΜΑΪΟΥ 2013 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ A ΧΗΜΕΙΑ - ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ (ΚΥΚΛΟΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ) 24 ΜΑΪΟΥ 2013 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ Στις ερωτήσεις Α1 και Α2 να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό της ερώτησης και δίπλα το

Διαβάστε περισσότερα